Wikipedia nnwiki https://nn.wikipedia.org/wiki/Hovudside MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Filpeikar Spesial Diskusjon Brukar Brukardiskusjon Wikipedia Wikipedia-diskusjon Fil Fildiskusjon MediaWiki MediaWiki-diskusjon Mal Maldiskusjon Hjelp Hjelpdiskusjon Kategori Kategoridiskusjon Tema Temadiskusjon Undertekstar Undertekstdiskusjon Modul Moduldiskusjon Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 650 3672344 2997999 2026-09-13T21:27:02Z ~2026-49651-49 158989 /* Merkedag */ 3672344 wikitext text/x-wiki '''23. august''' er den 235. dagen i den [[gregoriansk kalender|gregorianske kalenderen]] (236. under skotår). Det er 130 dagar att av åreNIGGERNIGGGERNIGGEzrNIGEGERGNIGGER === Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar === === Religiøs helgedag === {{dato helgedagar}} === Primstaven === * 23. august vert òg kalla [[Zakæus]]. I følgje norske folketradisjonar heitte det nokre stader at om det regna på denne dagen, så ville det vare i fire veker. === Namnedag === {{dato namnedagar}} == Hendingar == === Utlandet === * [[1572]]: [[Bartolomeusnatta]]. Natta mellom 23. og [[24. august]] blei 12&nbsp;000 [[hugenottar]] drepne i [[Paris]]. * [[1645]]: [[Freden i Brömsebro]] mellom Danmark-Noreg og Sverige. * [[1939]]: Underteikninga av [[Molotov-Ribbentrop-pakta]], ein ikkje-åtaksavtale mellom [[Tyskland]] og [[Sovjetunionen]]. * [[1989]]: [[Den syngjande revolusjonen]]: To millionar menneske frå [[Estland]], [[Latvia]] og [[Litauen]] heldt hverandre i hendene i ei 600 km ubroten lenkje langs hovudvegen frå [[Vilnius]] til [[Tallinn]] ([[Den baltiske vegen]]). ** «[[Jernteppet]]» blei opna på gløtt då ei grenseopning mellom [[Ungarn]] og [[Austerrike]] blei opna i tre timar. Fleire hundre austtyskarar tok seg over til Vest-Europa. * [[1990]]: [[Armenia]] erklærte sjølvstende frå [[Sovjetunionen]]. === Noreg === * [[1908]]: 30 menneske omkom då passasjerskipet «Folgefonnen» grunnstøytte og sokk ved [[Skånevik]]. * [[1918]]: Stiftinga av Stabekk Private Musikkforening, seinare [[Stabekk Janitsjarorkester]]. * [[1926]]: [[Lensmannsmorda]]. Ved Vågård i [[Norderhov]] vart to lensmenn drepne av to lovbrytarar på flukt. * [[1944]]: [[Noreg under andre verdskrigen|Andre verdskrigen]]. Sovjetiske bombeåtak øydela store delar av [[Vardø]] og [[Vadsø]]. * [[1960]]: [[Tokke kraftverk|Tokke kraftstasjon]] i [[Dalen i Telemark]] vart opna av statsminister [[Einar Gerhardsen]]. * [[1963]]: Stortinget vedtok eit mistillitsforslag mot [[Regjeringa Gerhardsen III|Gerhardsen-regjeringa]], som fem dagar seinare gjekk av. * [[1968]]: Opninga av [[Henie Onstad Kunstsenter]] på [[Høvikodden]] ved [[Oslo]]. == Fødde == {{fødde}} * 684: [[Karl Martell]], frankisk rikshovmeister (i praksisk konge) * 1789: [[Hanna Winsnes]], norsk forfattar * 1888: [[Ivar Asbjørn Følling]], norsk lege og kjemikar * 1899: [[Terje Wold]], norsk politikar og høgsterettsjustitiarius * 1911: [[Birger Ruud]], norsk skihoppar og alpinist. * 1924: [[Edvard Fliflet Bræin]], norsk komponist * 1930: [[Rut Tellefsen]], norsk skodespelar * 1947: [[Terje Rypdal]], norsk musikar * 1956: [[Valgerd Svarstad Haugland]], norsk politikar == Døde == {{døde}} * [[1305]]: [[William Wallace]], skotsk frigjeringshelt * [[1808]]: [[Charles-Augustin de Coulomb]], fransk ingeniør og fysikar * [[1849]]: [[Edward Hicks]], USA-amerikansk målar * [[1926]]: [[Rudolph Valentino]], italiensk skodespelar * [[1937]]: [[Albert Roussel]], fransk toneskapar {{august}} 3fdsc0vc6vn1sh3kcioiepxmnh2tsfs 3672345 3672344 2026-09-13T22:30:10Z 90sveped 53941 Attenderulla endringa gjord av [[Special:Contributions/~2026-49651-49|~2026-49651-49]] ([[User talk:~2026-49651-49|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:Ranveig|Ranveig]] 2997999 wikitext text/x-wiki '''23. august''' er den 235. dagen i den [[gregoriansk kalender|gregorianske kalenderen]] (236. under skotår). Det er 130 dagar att av året. == Merkedag == === Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar === === Religiøs helgedag === {{dato helgedagar}} === Primstaven === * 23. august vert òg kalla [[Zakæus]]. I følgje norske folketradisjonar heitte det nokre stader at om det regna på denne dagen, så ville det vare i fire veker. === Namnedag === {{dato namnedagar}} == Hendingar == === Utlandet === * [[1572]]: [[Bartolomeusnatta]]. Natta mellom 23. og [[24. august]] blei 12&nbsp;000 [[hugenottar]] drepne i [[Paris]]. * [[1645]]: [[Freden i Brömsebro]] mellom Danmark-Noreg og Sverige. * [[1939]]: Underteikninga av [[Molotov-Ribbentrop-pakta]], ein ikkje-åtaksavtale mellom [[Tyskland]] og [[Sovjetunionen]]. * [[1989]]: [[Den syngjande revolusjonen]]: To millionar menneske frå [[Estland]], [[Latvia]] og [[Litauen]] heldt hverandre i hendene i ei 600 km ubroten lenkje langs hovudvegen frå [[Vilnius]] til [[Tallinn]] ([[Den baltiske vegen]]). ** «[[Jernteppet]]» blei opna på gløtt då ei grenseopning mellom [[Ungarn]] og [[Austerrike]] blei opna i tre timar. Fleire hundre austtyskarar tok seg over til Vest-Europa. * [[1990]]: [[Armenia]] erklærte sjølvstende frå [[Sovjetunionen]]. === Noreg === * [[1908]]: 30 menneske omkom då passasjerskipet «Folgefonnen» grunnstøytte og sokk ved [[Skånevik]]. * [[1918]]: Stiftinga av Stabekk Private Musikkforening, seinare [[Stabekk Janitsjarorkester]]. * [[1926]]: [[Lensmannsmorda]]. Ved Vågård i [[Norderhov]] vart to lensmenn drepne av to lovbrytarar på flukt. * [[1944]]: [[Noreg under andre verdskrigen|Andre verdskrigen]]. Sovjetiske bombeåtak øydela store delar av [[Vardø]] og [[Vadsø]]. * [[1960]]: [[Tokke kraftverk|Tokke kraftstasjon]] i [[Dalen i Telemark]] vart opna av statsminister [[Einar Gerhardsen]]. * [[1963]]: Stortinget vedtok eit mistillitsforslag mot [[Regjeringa Gerhardsen III|Gerhardsen-regjeringa]], som fem dagar seinare gjekk av. * [[1968]]: Opninga av [[Henie Onstad Kunstsenter]] på [[Høvikodden]] ved [[Oslo]]. == Fødde == {{fødde}} * 684: [[Karl Martell]], frankisk rikshovmeister (i praksisk konge) * 1789: [[Hanna Winsnes]], norsk forfattar * 1888: [[Ivar Asbjørn Følling]], norsk lege og kjemikar * 1899: [[Terje Wold]], norsk politikar og høgsterettsjustitiarius * 1911: [[Birger Ruud]], norsk skihoppar og alpinist. * 1924: [[Edvard Fliflet Bræin]], norsk komponist * 1930: [[Rut Tellefsen]], norsk skodespelar * 1947: [[Terje Rypdal]], norsk musikar * 1956: [[Valgerd Svarstad Haugland]], norsk politikar == Døde == {{døde}} * [[1305]]: [[William Wallace]], skotsk frigjeringshelt * [[1808]]: [[Charles-Augustin de Coulomb]], fransk ingeniør og fysikar * [[1849]]: [[Edward Hicks]], USA-amerikansk målar * [[1926]]: [[Rudolph Valentino]], italiensk skodespelar * [[1937]]: [[Albert Roussel]], fransk toneskapar {{august}} 71gloqaslc9bqfw5qj03nqljqwmfid7 0 5332 3672407 3120412 2026-09-14T08:50:01Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672407 wikitext text/x-wiki '''Suomi''' er det [[finsk]]e namnet på [[Finland]]. Det er også eit finsk [[etternamn]] som tidvis også har vore brukt som førenamn, både av menn og kvinner. == Ordsoge == Det finske [[språk]]et er eit av dei finsk-ugriske (uralske) språka, i slekt med [[samisk]], [[estisk]] og [[ungarsk]]. Det er ikkje eit [[indo-europeisk språk]]. Fleitalet av folket i Finland har finsk til morsmål, mens eit mindretal har [[svensk]], og eit enda mindre mindretal har samisk til morsmål. Ordet ''suomi'' er lånt frå [[urbaltisk]] ''*žeme'' ’land’ (jf. [[russisk]] ''zemlja'', som i ''Novaja Zemlja'', ’Nyland’) til [[urfinsk-samisk]] ''*šämä'' ’landet i nord’, dvs den delen av Finland [[baltarar|baltarane]] hadde kontakt med. Dette ordet gjennomgjekk lydendringa ''š → h'' i finsk, så vi fekk ''Häme'', namnet på området [[Tavastland]] (der [[Lahtis]] ligg). I [[samisk]] gjekk ordet gjennom lydendringa ''š → s'', og i sterkt stadium også ''m → pm'', slik at vi fekk ''Sápmi'', [[Sameland]]. Det same ordet ''*sämä'' lånte baltarane så attende frå finnane som namn på Finland, i forma ''*šāma''. Denne forma dukka så opp i [[seint urfinsk-samisk]] som ''*šāma''. Lang ''ā'' vart til lang ''ō'' i [[sein urfinsk]], vi fekk ''*sōme'', som framleis er den estiske namnet på Finland (''Soome''), og deretter diftongering av lange midtvokalar og ''e → i'' i slutten av ord i overgangen til moderne finsk, slik at sluttresultatet er ''Suomi''. Dei som budde i ”Det egentliga Finland” (Åboland), tavastlendingane og samane, dvs. suomalaiset, hämäläiset og sápmelaččat har altså alle etnonym som går attende til same lånord, ordet for ’land’ i urbaltisk. == Bruk som personnamn == I 2009 hadde 1&nbsp;908 personar i Finland etternamnet Suomi. Som førenamn er Suomi sjeldnare. I Finland var det på denne tida blitt registrert gjeve som mannsnamn 42 gonger, alle før 1979 og dei fleste før 1940. Det var blitt gjeve som kvinnenamn 16 gonger, også her hovudsakleg før 1940. == Kjende namneberarar == * [[Heidi Suomi]] (f. 1975), finsk atlet og sportsjournalist * [[Juhani Suomi]] (f. 1943), finsk historikar * [[Oili Suomi]] (f. 1927), finsk politikar * [[Risto Suomi]], finsk kunstnar * [[Verner Suomi]] (1915-1995), finsk-amerikansk meteorolog == Sjå òg == * [[Suominen]] * [[Suomalainen]] == Kjelder == {{refstart}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Finland|Finland]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 18. august 2011.'' * ''Denne artikkelen bygger på «[[:fi:Suomi (nimi)|Suomi (nimi)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|fi}}, den 18. august 2011.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Finland]] [[Kategori:Namn på land]] [[Kategori:Finske slektsnamn]] 4of3qrhe4cplsq8p4r2nqeixcmi7wa6 0 6592 3672408 3044675 2026-09-14T08:51:11Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672408 wikitext text/x-wiki {{infoboks farge |bølgjelengd=450–495 |frekvens=~670–610 | hex=0000FF | textcolor=white | spelling=color | r=0|g=0|b=255|rgbspace=[[sRGB color space|sRGB]] | h=240|s=100|v=100 }} [[Fil:Blue-reflect.jpg|mini|Blå vassflate i ein søledam. {{foto|Jerry Segraves}}]] [[Fil:The Blue Marble.jpg|mini|[[jorda|Den blå planeten]], fotografert frå ferda [[Apollo 17]] gjorde til månen i 1973.]] '''Blå''' er den [[farge]]n som spenner over [[bølgjelengd]]er frå om lag 440 til 490 [[nanometer]]. Blå er ein av fargane som dannar fargepunkta i [[TV]]-skjermane. I [[estetikk]]en reknar ein blått til dei ''kalde'' fargane. Blå er ein heller sjeldan [[farge]] i levande organismar, og få [[mat]]varer har blå farge. Derimot er dags[[himmel]]en og mange former for [[vatn]] blå. Lyshuda menneske kan òg få litt blåfarge, til dømes om dei slår seg eller blir svært kalde. Blåfargen kjem fordi [[blod]]et under huda får mindre [[oksygen]]. Blåmerke blir til ved at blodkar blir sprengde og sig ut i [[cellevev|vevet]], der det ikkje får tilført [[hemoglobin]]. Når ein blir blåfrosen, er det blodårene som trekkjer seg saman og dermed hindrar tilføring av hemoglobin. På grunn av samband mellom fargen og blåmerke har nokre [[lingvist]]ar foreslått at det urgermanske opphavsordet hans, ''blǣwo'', hadde noko slekt med ordet ''bliuwan'', «å slå», men dei fleste aksepterer ikkje denne teorien. Mange [[indoeuropeiske språk]], mellom anna [[norrønt]], brukte namnet på fargen om alle mørke fargar, og skilde såleis ikkje mellom blått og [[svart]]. Det er på grunn av dette at visse [[Hinduisme|hindugudar]], som [[Krisjna]], ofte blir framstilde som blå — dei skal nemleg ha vore særs mørke i huda. Somme språk, mellom anna [[russisk]], har ikkje noko felles ord for alle blåfargar, men ser på himmelblått ''(голубой)'' og havblått ''(синий)'' som to «grunnleggjande» og ulike fargar. (Eit slikt skilje kan stundom bli bruka på norsk òg, i [[regnboge]]fargane, men der blir den eine kalla for ''blått'' og den andre for ''indigo''.) == Symbolikk == === Politisk === I politikken er blått oftast fargen til den politiske [[høgresida]], men i [[USA]] symboliserer denne fargen den politiske [[venstresida]]. === Religiøst === Blått har sidan [[Tanákh|gammaltestamentleg]] tid representert dei religiøse boda i [[jødedommen]], og [[jødar]] er etter [[Torá]]en pålagde å ha ein tråd farga med blåfargen [[tekhélet]] i [[sisít|sisijótane]] (hjørnefrynsene) av sine [[tallét|talletót]] (bønesjal). Kunnskapen om korleis ein dreiv ut dette fargestoffet gjekk tapt i uroa kring [[Israel]]/[[Palestina]] kring [[800-talet]], og dei fleste [[sisít|sisijót]] har i dag berre kvite frynser. Blåfargen som generelt religiøst symbol har likevel halde seg, og mange [[tallét|talletót]] er kvite med blå striper. Denne symbolikken er bakgrunnen for fargane i det [[israel]]ske flagget. === Nasjonalt og organisatorisk === ==== Blått og kvitt ==== Blått i kombinasjon med kvitt er brukt i [[Flagg|nasjonalflagga]] åt [[Finland]], [[Hellas]], [[Honduras]], [[Israel]], [[Mikronesiaføderasjonen]], [[Skottland]] og [[Somalia]]. Internasjonale organisasjons- eller unionsflagg i blått og kvitt inkluderer [[Antarktis]], [[NATO]], [[Nordisk råd]], [[OPEC]] og [[SN]] (Dei sameinte nasjonane). ==== Blått og gult ==== Blått i kombinasjon med gult er brukt i nasjonalflagga åt [[Kasakhstan]], [[Palau]], [[Sverige]] og [[Ukraina]]. Internasjonale organisasjons- eller unionsflagg i blått og kvitt inkluderer [[EU]]. == Anna == Blått har gjeve namn til: * [[blått blod]] * [[blåmåndag]] * musikkforma [[blues]] * den norske kongen [[Harald Blåtann]] * [[Den blå moskéen]] i [[Istanbul]] {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Blå| ]] [[Kategori:Farger]] [[Kategori:Regnboge]] 9xj93h34n85nr01l8s74j5hje8dndfu 0 7841 3672409 3129070 2026-09-14T08:53:08Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672409 wikitext text/x-wiki Ein '''pogrom''' (frå [[russisk]] '''погром''') er ein term for massive åtak på minoritetar som budde i desse landa med mishandling og massedrap av menneske og øydelegging av eigedom. Uttrykket er ofte nytta om åtak på [[jødar|jødiske]] busetjingar, då det oftast var jødane som var utsette for slike overgrep i [[tsar]]-[[Russland]]. Den største av pogromane i historia er sjølvsagt det [[nazismen|nazistiske]] forsøket på å utrydde den jødiske folkesetnaden i Europa heilt. Meir presist blir nett denne enorme pogromen omtala som [[Holocaust|Holokaust]] eller ''Shoah''. [[Eurasia]] hadde ikkje mange tiåra før [[andre verdskrigen]] vore rysta av pogromar (t.d. i [[Tyrkia]]) som er mindre kjende, men som i gru og omfang på mange måtar kan måle seg med dei organiserte drapa av jødar, [[sigøynarar]] og [[homofil]]e av alle [[nasjonalitet]]ar under siste verdskrigen. Dei systematiske massedrapa dei daverande tyrkiske styresmaktene organiserte på den [[Armenia|armenske]] befolkninga i Tyrkia under [[første verdskrigen]], blir av mange kalla eit [[folkemord]]. Tyrkiske styresmakter nektar framleis for at dette var tilfellet, sjølv om mellom ein halv million og 1,5 millionar sivile armenarar vart drepne. {{spire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Massemord]] [[Kategori:Antisemittisme]] [[Kategori:Jødisk historie]] [[Kategori:Russiske ord og uttrykk]] [[Kategori:Russisk historie]] 33lcyfwq9dehu65ennluw337n0ke7l6 3672420 3672409 2026-09-14T09:10:01Z Ranveig 39 3672420 wikitext text/x-wiki Ein '''pogrom''' (frå [[russisk]] '''погром''') er ein term for massive åtak på minoritetar som budde i desse landa med mishandling og massedrap av menneske og øydelegging av eigedom. Uttrykket er ofte nytta om åtak på [[jødar|jødiske]] busetjingar, då det oftast var jødane som var utsette for slike overgrep i [[Tsar-Russland]]. Den største av pogromane i historia er sjølvsagt det [[nazismen|nazistiske]] forsøket på å utrydde den jødiske folkesetnaden i Europa heilt. Meir presist blir nett denne enorme pogromen omtala som [[Holocaust|Holokaust]] eller ''Shoah''. [[Eurasia]] hadde ikkje mange tiåra før [[andre verdskrigen]] vore rysta av pogromar (t.d. i [[Tyrkia]]) som er mindre kjende, men som i gru og omfang på mange måtar kan måle seg med dei organiserte drapa av jødar, [[sigøynarar]] og [[homofil]]e av alle [[nasjonalitet]]ar under siste verdskrigen. Dei systematiske massedrapa dei daverande tyrkiske styresmaktene organiserte på den [[Armenia|armenske]] befolkninga i Tyrkia under [[første verdskrigen]], blir av mange kalla eit [[folkemord]]. Tyrkiske styresmakter nektar framleis for at dette var tilfellet, sjølv om mellom ein halv million og 1,5 millionar sivile armenarar vart drepne. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=2026}} {{spire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Massemord]] [[Kategori:Antisemittisme]] [[Kategori:Jødisk historie]] [[Kategori:Russiske ord og uttrykk]] [[Kategori:Russisk historie]] mxrof3efc689r6q6y7sbl9sfvtn796i 0 8121 3672410 2826243 2026-09-14T08:53:13Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672410 wikitext text/x-wiki '''Arbeidarråd''' er i utgangspunktet allmøte på ei bedrift eller ein institusjon der ting blir avgjorde på demokratisk vis ved fri diskusjon og fleirtalsavgjerd. Likeins i militærleirar med ''soldatråd'' og i landsbyar eller grender med ''bonderåd''. I utgangspunktet er såleis arbeidarråd med vidare tenkte som organ for ''direkte'' [[demokrati]]. Men sidan ting kanhende må avgjerast mellom allmøta, må det veljast delegerte til organ som kan møtast oftare, såleis eit meir ''indirekte'' demokrati. For å halde på mest mogleg direkte demokrati skal det derfor i eit arbeidarrådssystem vere ''tilbakekallingsrett'', slik at dei delegerte kva tid som helst skal kunne trekkjast tilbake som representantar for basis-råda. Hovudskilnadene mellom eit arbeidarrådssystem og eit parlamentarisk system blir da at i eit arbeidarrådssystem er grunneininga knytt til produksjonslivet i staden for eit geografisk område, og at dei delegerte kan tilbakekallast til ei kvar tid av grunneininga som valde dei. Dei første kjende arbeidarråda i denne forstand oppstod under det russiske revolusjonsforsøket i 1905, og fekk namnet [[sovjet]], som betyr "råd" på [[russisk]]. Det mest namngjetne arbeidarrådet var sovjetet i [[St. Petersburg]], med delegerte frå alle større arbeidsplassar i byen, og med [[Lev Trotskij]] som leiar. Etter [[tsar]]en var styrta i mars [[1917]], gjenoppstod sovjeta i fleire russiske byar, og [[bolsjevik]]ane som under leiing av [[Vladimir Lenin]] tok makta [[7. november]] 1917, gjorde det blant anna for å gi "all makt til sovjeta", sa dei. I røynda mista dei russiske sovjeta raskt makta si, særleg etter at både andre politiske parti og [[opposisjon]]elle fraksjonar i [[kommunist]]partiet (bolsjevikpartiet) var blitt forbodne i [[1920]]. Dette innskrenka den reelle ytringsfridomen, og utan full ytringsfridom døydde livet i sovjeta gradvis ut (slik [[Rosa Luxemburg]] spådde alt våren [[1918]]) og dei blei reduserte til sandpåstrøingsorgan for det som alt var avgjort i dei leiande organa til det eine lovlege partiet. Også i andre revolusjonære situasjonar har det oppstått arbeidarråd, såleis til dømes under [[den tyske novemberrevolusjonen]] i 1918 og i delar av det republikanske [[Spania]] under den spanske revolusjonen og [[den spanske borgarkrigen]] [[1936]]-[[1939]]. I [[Noreg]] fanst det også arbeidarråd i åra 1917-[[1919]], men desse var meir meint å vere "dyrtidskomitear" for å protestere mot dei sosiale tilhøva, enn nye maktorgan. {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Sosialisme]] [[Kategori:Arbeidslivsorganisasjonar]] [[Kategori:Organisasjonsformer]] [[Kategori:Råd]] kmcltktfdlfhbo56vx1r0ng990rd9cj 3672416 3672410 2026-09-14T08:56:25Z Ranveig 39 Treng kjelder 3672416 wikitext text/x-wiki '''Arbeidarråd''' er i utgangspunktet allmøte på ei bedrift eller ein institusjon der ting blir avgjorde på demokratisk vis ved fri diskusjon og fleirtalsavgjerd. Likeins i militærleirar med ''soldatråd'' og i landsbyar eller grender med ''bonderåd''. I utgangspunktet er såleis arbeidarråd med vidare tenkte som organ for ''direkte'' [[demokrati]]. Men sidan ting kanhende må avgjerast mellom allmøta, må det veljast delegerte til organ som kan møtast oftare, såleis eit meir ''indirekte'' demokrati. For å halde på mest mogleg direkte demokrati skal det derfor i eit arbeidarrådssystem vere ''tilbakekallingsrett'', slik at dei delegerte kva tid som helst skal kunne trekkjast tilbake som representantar for basis-råda. Hovudskilnadene mellom eit arbeidarrådssystem og eit parlamentarisk system blir da at i eit arbeidarrådssystem er grunneininga knytt til produksjonslivet i staden for eit geografisk område, og at dei delegerte kan tilbakekallast til ei kvar tid av grunneininga som valde dei. Dei første kjende arbeidarråda i denne forstand oppstod under det russiske revolusjonsforsøket i 1905, og fekk namnet [[sovjet]], som betyr ‘råd’ på [[russisk]]. Det mest namngjetne arbeidarrådet var sovjetet i [[St. Petersburg]], med delegerte frå alle større arbeidsplassar i byen, og med [[Lev Trotskij]] som leiar. Etter [[tsar]]en var styrta i mars [[1917]], gjenoppstod sovjeta i fleire russiske byar, og [[bolsjevik]]ane som under leiing av [[Vladimir Lenin]] tok makta [[7. november]] 1917, gjorde det blant anna for å gi «all makt til sovjeta», sa dei. I røynda mista dei russiske sovjeta raskt makta si, særleg etter at både andre politiske parti og [[opposisjon]]elle fraksjonar i [[kommunist]]partiet (bolsjevikpartiet) var blitt forbodne i [[1920]]. Dette innskrenka den reelle ytringsfridomen, og utan full ytringsfridom døydde livet i sovjeta gradvis ut (slik [[Rosa Luxemburg]] spådde alt våren [[1918]]) og dei blei reduserte til sandpåstrøingsorgan for det som alt var avgjort i dei leiande organa til det eine lovlege partiet. Også i andre revolusjonære situasjonar har det oppstått arbeidarråd, såleis til dømes under [[den tyske novemberrevolusjonen]] i 1918 og i delar av det republikanske [[Spania]] under den spanske revolusjonen og [[den spanske borgarkrigen]] [[1936]]-[[1939]]. I [[Noreg]] fanst det også arbeidarråd i åra 1917-[[1919]], men desse var meir meint å vere «dyrtidskomitear» for å protestere mot dei sosiale tilhøva, enn nye maktorgan. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Sosialisme]] [[Kategori:Arbeidslivsorganisasjonar]] [[Kategori:Organisasjonsformer]] [[Kategori:Råd]] fhrlpprx7n6wmj2y1lif0vsbln7gkt1 0 9787 3672446 3660958 2026-09-14T10:20:48Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672446 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Den portugisiske republikken |andre namn = República Portuguesa |adjektiv = portugisisk |riksvåpen = Coat_of_arms_of_Portugal.svg |flagg = Flag of Portugal.svg |motto = Ikkje noko |nasjonaldag = 10. juni |nasjonalsong = [[A Portuguesa]] |hovudstad = Lisboa |styresett = [[Semipresidentialisme|Semipresidentiell]] [[republikk]]<ref name=LEX /> |statsoverhovudtype = [[President]] |statsoverhovud = António José Seguro |statsminister = Luís Montenegro |grunnlagdtype = [[Portugisisk historie|Historie]] |grunnlagd = &nbsp; |grunnlagd1type = [[Slaget ved Ourique|Sjølvstende]] |grunnlagd1 = [[25. juli]] [[1139]] |grunnlagd2type = [[Den portugisiske restaurasjonskrigen|Restaurasjonen]] |grunnlagd2 = [[1. desember]] [[1640]] |grunnlagd3type = [[Nellikrevolusjonen|Demokratiseringa]] |grunnlagd3 = [[25. april]] [[1974]] |vassareal = 0,5&nbsp;% |valuta = [[Euro]] |tidssone = [[UTC]]+0 og –1 |tidssone_sommartid = [[UTC]]+1 og +0 |retningsnummer = +351 |domene = .pt }} '''Portugal''' er eit land på [[Pyrenéhalvøya]] sørvest i [[Europa]].<ref name=LEX>{{Kjelde www|url=https://lex.dk/Portugal|tittel=Portugal|forfattar=Jensen, Lis|språk=da|utgjevar=Lex på lex.dk|vitja=2026-07-07}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/place/Portugal|tittel=Portugal|språk=en|utgjevar=Britannica|vitja=2026-07-07}}</ref> Portugal grensar til [[Spania]] og har ei lang kystlinje mot [[Atlanterhavet]]. Øyane [[Madeira]] og [[Asorane]] høyrer òg til Portugal. Hovudstaden er [[Lisboa]]. Portugal dekker eit areal på 92 391&nbsp;km² og har 10,28 millionar innbyggjarar (per juli 2019). [[Portugisisk historie|Historia til Portugal]] som sjølvstendig land strekkjer seg tilbake til ''[[Reconquista]]'', og fastlandsdelen av Portugal har stort sett hatt dei same grensene sidan midten av 1200-talet. Landet har ei fortid som [[kolonimakt]] og herska mellom anna over [[Brasil]] og [[Mosambik]], men har òg sjølv opplevd ytre påverkingar frå ulike folkeslag, som [[keltarar]], [[fønikarar]], [[romarar]], [[visigotarar]] og [[maurarar]]. Portugal er ei av dei eldste statsdanningane i Europa. Portugal var den fyrste europeiske [[koloni]]makta (frå 1400-talet) og den siste av desse som gav koloniane sjølvstende, med unntak av [[Brasil]], som blei sjølvstendig i 1822.<ref name="Wheeler 2010">[[Portugal#dictionary|Wheeler (2010)]], s. 2</ref> Frå 1400-talet var [[Det portugisiske imperiet]] eit av dei største i verda og omfatta blant anna Brasil, [[Portugisisk India]] og store område i Afrika. Rundt 1500 var Lisboa den største handelsbyen i verda.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Portugal sitt grep om koloniane lausna gjennom [[den portugisiske kolonikrigen]] og den indiske anneksjonen av [[Goa]] i 1960- og 1970-åra. Deidelvis sjølvstyrte øygruppene [[Asorane]] og [[Madeira]] i Atlanterhavet er dei einaste gjenverande oversjøiske eigedomane til Portugal. Oktoberrevolusjonen i 1910 [[Den første portugisiske republikk|gjorde Portugal til republikk]], men frå 1926 var landet eit diktatur under [[António de Oliveira Salazar]]. Salazar sin ''[[Estado Novo]]'' varte ved til [[nellikrevolusjonen]] i 1974, og Portugal har sidan den gongen vore eit stabilt demokrati. Landet blei med i det dåverande EF i 1986, og blei med i euroarbeidet ved innføringa i 1999. Portugal er eit av dei opphavlege medlemslanda i [[NATO]], blei med i [[Dei sameinte nasjonane|FN]] i 1955, og er òg med i [[Samveldet av portugisiskspråklege land]]. Etter den fyrste koloniseringsbølgja på 1400-1500-talet har Portugal lege bak resten av Vest-Europa i utvikling. Portugal hadde lenge den fattigaste og minst utdanna folkesetnaden i Vest-Europa. Landet har få naturressursar.<ref name="Wheeler 2010"/> [[Fil:Mapa de Portugal.png|mini|venstre|Kart over Portugal.]] == Namn == Namnet «Portugal» kjem frå det romerske stadnamnet ''Portus Cale'', som var ein hamneby på staden der byen [[Porto]] ligg i dag. Namnet blei truleg fyrst nytta om [[grevskapet Portugal]] i området mellom elva [[Elva Minho|Minho]] og [[Douro]].<ref name="ReferenceA">[[Portugal#dictionary|Wheeler (2010)]], s. 1</ref> Området kom under romersk påverknad kring 200 f.Kr. i samband med [[den andre punarkrigen]], og i samband med dette blei den eldre [[Kartago|kartagiske]] byen Cale omdøypt til ''Portus Cale''. Gjennom [[folkevandringstida]] blei området vest på Pyrenéhalvøya kjent som ''Portucale'', medan forma Portugal blei nytta frå 1000-talet. Fram til 1714 var «Spania» berre ei geografisk nemning for Pyrenéhalvøya, inkludert Portugal. I ettertid har det blitt vanleg å nytta namnet «Spania» eller «dei spanske rika» om statsdanningane som dekka det same territoriet som Spania.<ref name="Egge">{{Cite book |last=Egge, Åsmund |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010111208059 |title=Spansk historie: et riss |date=1990 |publisher=Universitetsforlaget |isbn=8200028836 |location=Oslo }}</ref> == Geografi == {{detaljar|Portugisisk geografi}} Portugal ligg i det sørvestlege hjørnet av Europa og utgjør saman med Spania Pyrenéhalvøya. Det portugisiske fastlandet er forma omtrent som eit [[rektangel]], med Atlanterhavet i vest og sør og Spania i nord og aust. Kystlinja mot Atlanterhavet er 837&nbsp;km lang, medan nordgrensa og austgrensa mot Spania er høvesvis 336 og 839&nbsp;km. Inkludert Asorene og Madeira har Portugal eit areal på 92 080&nbsp;km². Det vestlegaste punktet på det portugisiske fastlandet er [[Cabo da Roca|Kapp Roca]] på {{Koord|38|47|N|9|30|W}}, og dette punktet er også det vestlegaste punktet på det europeiske fastlandet. Hovudelva [[Tejo]] deler landet i to område som er ulike med omsyn til landskap, klima og vegetasjon. Nord for elva er det mest skogdekka høgland, medan landskapet sør for elva er lågt og bølgande. Det er få naturlege barrierar av tyding langs grensa mot Spania.<ref name="ReferenceA"/> Tejo har utspring i sentrale Spania. Den store munningen til Tejo dannar ei svært god hamn for Lisboa. Dei største portugisiske byane er [[Lisboa]], [[Porto]], [[Coimbra]], [[Braga]], [[Faro]], [[Portimão]], [[Évora]], [[Leiria]], [[Beja i Portugal|Beja]], [[Viseu]], [[Guarda i Portugal|Guarda]], [[Guimarães]] og [[Bragança]]. Folk bur hovudsakleg langs kysten. === Landskapstypar og geologi === Geografisk er Portugal eit [[Homogenitet og heterogenitet|heterogent]] land. Naturgeografien varierer mykje mellom dei ulike delane av landet, noko som igjen har bidratt til å forma lokalsamfunn og næringsliv. Nord for Tejo er landskapet dominert av fjellplatå, djupe elvedalar og ein del fjell. Sør for Tejo er landet flatare og mindre variert, med mest sletter og slakke åsar. Dei store elvane går stort sett frå aust til Atlanterhavet i vest. Kysten er litt over 800&nbsp;km lang og er variert med både store klipper og skjerma sandstrender som langs [[Algarve]].<ref name="ReferenceA"/> Det nordlege Portugal er eit fjellrikt område med mykje regn, og er karakterisert av mange små gardar og vinmarker. Det er her nasjonalstaten Portugal har opphavet sitt. I desse avsidesliggjande områda har folk rykte på seg for å vera hardtarbeidande, tradisjonalistiske og fromme katolikkar.<ref name="Geography2">{{Kjelde www|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/D?cstdy:1:./temp/~frd_KvwR::|tittel=Portugal : The Physical Environment|arkiv_url=https://www.webcitation.org/5olGSGUSN?url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/D?cstdy%3A1%3A.%2Ftemp%2F~frd_KvwR%3A%3A|arkivdato=2010-04-05|dato=januar 1993|utgjevar=Library of Congress|vitja=2010-04-05}}</ref> Hovudelvane Douro og Tejo har opphav i Spania. [[Fil:Alentejo_oak_on_wheat_field.jpg|venstre|mini|Eik i åker, typisk for landskapet i Alentejo i det sørlege Portugal.]] Det sentrale Portugal, mellom elva [[Douro]] og [[Tajo|Tejo]], har for det meste [[sanddyne]]r og [[Bartre|barskog]] langs kysten. Dette er område der fiske har vore den tradisjonelle næringsvegen. Lenger inn i landet er landskapet dominert av små og mellomstore gardar. Hovudstaden Lisboa ligg ved kysten i det sentrale Portugal, og står for mesteparten av industrien og handelen i landet.<ref name="Geography2">{{Kjelde www|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/D?cstdy:1:./temp/~frd_KvwR::|tittel=Portugal : The Physical Environment|arkiv_url=https://www.webcitation.org/5olGSGUSN?url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/D?cstdy%3A1%3A.%2Ftemp%2F~frd_KvwR%3A%3A|arkivdato=2010-04-05|dato=januar 1993|utgjevar=Library of Congress|vitja=2010-04-05}}</ref> Den austlege delen av Portugal er eit framhald av det spanske platået (''[[Meseta Central|meseta]]''), og over dette stikk det opp nokre fjellkjeder som [[Serra da Estrela|Serra da Estrella]]. Portugal har meir lågland enn Spania, særleg i Alentejo. Kysten er generelt låg og flat med sanddyner.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Det sørlege Portugal blir kalla [[Alentejo]] og er dominert av åslandskap og sletter med store gods og landbruk i stor skala, der det mellom anna blir dyrka kveite.Dette området har tradisjonelt vore ein arnested for radikale politiske rørsler. Den sørlegaste regionen i landet er kjend som [[Algarve]] og består av svært tørre område. Dette er den delen av landet der den [[Maurarar|mauriske]] innverknaden er mest merkbar, både på den lokale arkitekturen og dialekten.<ref name="SNL-geologi">{{Kjelde www|url=http://www.snl.no/Portugal/geologi_og_landformer|tittel=Portugal – geologi og landformer|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=2010-04-05}}</ref> Geologisk er Portugal ein del av Det iberiske massivet. Landet dannar grensesona mellom det indre av Pyrenéhalvøya og kystslettene langs Atlanterhavet. Fjellområda i det nordlege Portugal tilhøyrer til den hercynske foldinga, som blei oppsprukken og forkastet i [[Tertiærtida|tertiær]], medan senkingane har tertiære og kvartære avleiringar. Sørlege Portugal består av låge platå med skiferbergarter, kalk- og sandstein. Øygruppene Asorene og Madeira er av vulkansk opphav.<ref name="SNL-geologi">{{Kjelde www|url=http://www.snl.no/Portugal/geologi_og_landformer|tittel=Portugal – geologi og landformer|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=2010-04-05}}</ref> === Klima === Portugal utgjer den vestlege delen av [[Pyrenéhalvøya]], og møter ofte [[lågtrykk]] frå [[Atlanterhavet]] om vinteren. Det meste av [[nedbør]]en fell i Portugal, og ikkje mykje går vidare til Spania i aust. Fjellområda i den nordlege halvdelen av Portugal forsterkar denne effekten. Enkelte av dei nordlege [[vêrstasjon]]ane får like mykje nedbør om vinteren som vestkysten av [[Irland]] og [[Skottland]], med [[snø]] i høgda. Lågtrykka streifar vanlegvis berre innom dei sørlegare områda, som [[Faro]] og [[Beja]], og her regnar det gjerne berre eit par gonger i veka om vinteren. Vintertemperaturane langs kysten er om lag som langs kysten av Spania, men i fjella er det vesentleg kaldare. Klimaet nord i Portugal er fuktig og mildt på grunn av Atlanterhavet. Sør i landet er det varmare, tørrare, og med milde vintrar. Somrane har som regel fint vêr, medan Atlanterhavet av og til fører med seg litt fukt over land. Temperaturane når vanlegvis 24-30&nbsp;°C på ettermiddagen langs kysten, medan det er litt lågare temperaturar i fjellområda. I den søraustlege delen av Portugal kan det derimot bli svært varmt, og [[Riodades]] målte ein gong 50&nbsp;°C. Dei nordlege områda kan få ei og anna regnbye om sommaren, medan det stort sett er tørt lenger sør. Temperaturane er òg behagelege om våren og hausten, og nedbøren held seg på eit minimum frå mai til november. [[Lisboa]] har ein normal årsnedbør på 708&nbsp;mm, og berre 17&nbsp;mm av dette kjem i perioden juni-august. [[Porto]], som ligg lenger nord på kysten, får derimot 1150&nbsp;mm i året, medan Faro berre får 521&nbsp;mm (7&nbsp;mm frå juni til august). === Vegetasjon === Vegetasjonen varierer på grunn av varierande klima og jordsmonn. I høgda i nord er bjørk, kastanje, eik og lønn vanleg, med bregnar og lyng på bakken – ein vegetasjon som liknar på den som finst i Nord-Europa. Ein god del av planteveksten er typisk for middelhavsområdet og dessutan ein del nordafrikansk vegetasjon. I sør er [[Eukalyptusslekta|eukalyptus]], [[korkeik]] og [[oliven]]tre vanleg. I Alentejo finst det store sletter dekte med korkeik. Portugal har 30 % av førekomsten i verda av dette treslaget, og er den største produsenten i verda av kork. I sør veks typiske middelhavsurtar som [[rosmarin]], [[Timianslekta|timian]] og [[lavendel]]. I sør trivst også tropiske og subtropiske vekstar som [[Fikenslekta|fiken]], mandel, sitron, appelsin og [[granateple]].<ref name="ReferenceA"/><ref name=":122">{{Kilde bok|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001|tittel=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15.|utgivelsessted=Oslo|utgivelsesår=1960}}</ref> I nordlege og sentrale Portugal er det store skogsområde.<ref name="ReferenceA"/> == Historie == Det har budd folk på den iberiske halvøya i over 30 000 år, og romerske og greske kjelder (som [[Herodot]], [[Strabon]], [[Avenius]] og [[Hecataeus av Miletus]]) kalla desse for [[iberarar]]. 210 f.Kr. kom romarane til området, og fekk etter kvart området under kontroll. Då romarriket fall på 400-500-talet, under [[folkevandringastida]], kom fleire germanske folkeslag inn i landet. På 700-talet tok [[maurarar|maurarane]] kontroll over store delar av halvøya.<ref name=snl/> Kristne grupper erobra dei nordlege delane av Portugal på midten av 800-talet, men tok dei sørlege delane fyrst i siste halvdelen av 1300-talet. Frå maurarperioden er der fleire arabiske ord, til dømes ''arroz'' (‘ris’) og namn (til dømes [[Fatima]] og [[Algarve]]). Portugal vart etablert som kongerike av [[Alfonos I av Portugal|Alfonso I]] i 1139, og framstod som ei sterk og uavhengig politisk eining fram til midten av 1500-talet.<ref name=snl/> I 1580 kom det ein spansk invasjon leidd av Filip II, og Portugal vart då styrt av den spanske kongen gjennom ein personalunion. Frå 1640 vart så Portugal igjen eit sjølvstendig monarki. Den spanske invasjonen sette ein stopp for oppdagingsperioden i portugisisk historie. 1400- og 1500-talet hadde nemleg vore prega av internasjonal sjøfart med store oppdagingar og med etablering av handelsstasjonar og koloniar. Portugal hadde etablert koloniar mellom anna i [[Brasil]], [[Angola]] og [[Mosambik]].<ref name=snl/> Den nedgangstida Portugal, til liks med Spania, opplevde relativt sett i høve til dei nordlege delane av Europa, vart forsterka av den [[føydalisme|reføydaliseringa]] som skjedde på 1500- og 1600-talet. På 1800-talet var der i Portugal politisk strid mellom reformviljuge og konservative grupper. Repubikanarane stod sterkt, og ein republikk vart etablert i 1910, to år etter at kongen og kronprinsen hadde vorte myrda. Men det var mykje politisk uro, og mellom 1910 og 1926 hadde landet 45 ulike regjeringar. I 1926 skjedde det eit militærkupp.<ref name=snl/> Ein av dei som deltok då var [[António de Oliveira Salazar|António Salazar]], fyrst som finansminister, og frå 1932 og 36 år framover som regjeringssjef. Salazar etablerte eit [[diktatur]] der han brukte familien som metafor for samfunnsstyringa: Han sjølv var «faren», medan den katolske kyrkja var «mora». Diktaturet vart styrta i [[nellikrevolusjonen]] i 1974 og demokratiske reformer tok til. I 1975 fekk til dømes [[røysterett for kvinner|kvinner røysterett]]. I 1986 gjekk Portugal inn i [[EU]].<ref name=snl/> Landet har nytt godt av ulike støtteordningar frå EU, og hatt ein ikkje uvesentleg økonomisk vekst dei siste tiåra. === Forhistorie === [[Fil:Hispania_3a_division_provincial.PNG|mini|Hispania etter [[Diokletian av Romarriket|Diokletian]] si reorganisering 298 e.Kr.]] [[Iberarar]] er den eldste kjende folkegruppa i Portugal. Rundt 400 år f.Kr. innvandra keltiske stammar til området.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Fønikiske og greske handelsstasjonar voks fram rundt munningen av Tejo. Frå 200 f.Kr. erobra romerske styrkar den sørlege delen av dagens Portugal. Etter å ha sigra over Kartago heldt romerske styrkar fram med å erobra områda nord for Tejo.<ref name="Wheeler 2010"/> I Romartida utgjorde Den iberiske halvøya, [[Hispania]], eit rike der [[Lusitania]] var ein provins. Då [[Roma i antikken|Romarriket]] gjekk i oppløysing i folkevandringstida fortsette ein å nytta det latinske språket på halvøya.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Germanske stammar inntok Portugal, som rundt år 400 blei ein del av [[det vestgotiske riket]].<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Maurarane som kom til Den iberiske halvøya i 711 erobra raskt den sørlege delen av halvøya, inkludert (frå 714) store delar av det som seinare blei Portugal. «Algarve» er eit maurisk ord som tyder ‘vesten’. Algarve blei eit maurisk kongedømme og den arabiske innverknaden kan framleis sporast i mat, byggestil og folkeliv. Maurarane innførte nye nyttevekstar som bomull, ris, sitron, orange, fiken og mandlar. Dei innførte òg avanserte vatningsteknikkar som gav jordbruket store avlingar.<ref name="Wheeler 2010"/> Etter den mauriske erobringa, gjekk det frå rundt år 1000<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> i fleire hundre år ein kamp med kristne rike i nord om kontrollen over Den iberiske halvøya. På kristent hald blei han kjend som ''[[Reconquista]]'', gjenerobringa. Dei kristne fyrstane blei støtta av kyrkja. Før år 1000 hadde kristne rike kontroll sør til Douro. Området mellom [[Elva Minho|Miño]] og Douro blei kalla Portucalense. På 1000-talet blei lokale kristne styrkar forsterka med franske og anglesaksiske krossfararar. Montemor ved [[Mondego]] blei erobra i 1034 og [[Coimbra]] i 1064. Kongen av Castilla og [[Kongedømet León|Léon]] gav det erobra området, «Portucale», i len til den burgundiske fyrsten [[Henrik av Burgund|Henrik]]. Dette området blei skilt ut frå [[kongedømet Galicia]] og [[grevskapet Portugal]].<ref name="Wheeler 2010"/> [[Fil:Map_Iberian_Peninsula_1037-en.svg|mini|Politisk kart over Den iberiske halvøya i år 1037 etter at kalifatet i Cordoba gjekk i oppløysing. Dei mauriske taifaane er i grønt.]] [[Grevskapet Portugal]]<ref name="Wheeler 2010"/> var to påfølgjande grevskap i [[mellomalderen]] rundt byane Braga og Porto. Det fyrste [[grevskap]]et eksisterte frå midten av 800-talet og fram til midten av 1000-talet som eit [[vasall]]rike eller [[Føydalisme|føydalt]] len av [[kongedømet Asturias]], og seinare underlagt kongedøma [[Kongedømet Galicia|Galicia]] og [[Kongedømet León|León]]. På 900-talet etablerte maurane på Den iberiske halvøya [[Córdoba-kalifatet|sitt eige kalifat]] uavhengig av det øvrige islamske riket.<ref name="verdenshistorie">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009091101062 |title=Verdshistorie før 1850 |date=1993 |publisher=Gyldendal |isbn=8205200793 |location=Oslo |page=}}</ref> På 1000- og 1100-talet bestod det mauriske Iberia av mange små, dels rivaliserande kongedøme, ''[[taifa]]''. Til dømes omfatta [[Badajoz]]-taifaen store delar av det som blei Portugal. Frå 1250 rekna maurane berre [[Granada]] med omland og det var ingen mauriske herskarar igjen i det området som blei til Portugal.<ref name="Wheeler 2010"/> === Portugisisk statsdanning === Portugal sporar sitt nasjonale opphav tilbake til 24. juni 1128 med [[slaget ved São Mamede]]. Den burgundiske fyrsten som var [[vasall]] under Castilla, Afonso Henriques, seinare kjend som Afonso I av Portugal, utropte seg sjølv til fyrste av Portugal, og deretter i 1139 som konge av Portugal. Året 1139 blir rekna som då det vart eige kongerike kalla Portugal i området rundt Porto og Braga. Lisboa blei erobra frå maurarane i 1147, og Portugal blei anerkjent av [[pave]]n i 1179.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref><ref name="Egge"/> I 1143 blei Afonso anerkjend av [[kongedømet León]] som konge av Portugal ved [[traktaten i Zamora]]. I 1179, i [[Bulle|pavebullen]] ''[[Manifestis Probatum]]'' datert 23. mai 1179, anerkjende [[pave Aleksander III]] Portugal som kongedøme og Afonso som konge. I 1226 innleidde Portugal felttog mot det mauriske styret i Alentejo. Portugisiske styrkar inntok [[Silves]], den siste mauriskkontrollerte byen, i 1249.<ref name="Wheeler 2010"/> [[Ferdinand I av Portugal]] døydde barnlaus i 1383, og i den politiske uklare situasjonen hadde [[Juan I av Castilla]] planer om å slå Portugal saman med Castilla. I [[slaget ved Aljubarrota]] i 1385 sigra portugisiske styrkar under [[Johan I av Portugal|Johan I]], med støtte frå engelske bogeskytarar, over kastiljanske styrkar. Dette gav Portugal sjølvstende frå Castilla. Johan I (portugisisk ''João'') blei den fyrste kongen i [[Avis-dynastiet]]. Den framveksande kjøpmannsstanden i Lisboa og Porto støtta kongen sine planer om å utvida ''Reconquista'' til Nord-Afrika for å få tilgang på ressursar og handelsruter. Ekspansjonen til Afrika byrja med erobra av [[Ceuta]] i 1415, der blant andre [[Henrik Sjøfararen]], som då var 21 år gamal, deltok.<ref name="Wheeler 2010"/> På slutten av mellomalderen vaks Lisboa fram som ei viktig hamn for handel. Italienske handelsfolk segla stadig meir til Nord-Europa, særleg [[Flandern]] og England, og gjekk som regel innom Lisboa for å proviantera.<ref name="Wheeler 2010"/> På 1400-talet var dei norditalienske bystatane Genova og Venezia i tillegg til Flandern økonomisk dominerande i Europa.<ref name="Egge"/>{{Rp|116}} Frå rundt 1300 var dei mange kristne smårika i Iberia samla i tre store kongedøme: Portugal, Castilla og [[Kongedømet Aragón|Aragon]]. [[Granada]] var sentrum for eit lite maurisk rike.<ref name="Wheeler 2010"/> Kort tid etter år 1300 fekk Portugal grensene det har i dag.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Midt på 1400-talet var Den iberiske halvøya politisk inndelt i kongerika Castilla, Aragón, Navarra, Granada og Portugal. Spania var derimot ikkje etablert som ei politisk eining. På denne tida omfatta Castilla [[Galicia i Spania|Galicia]], som språkleg er nært i slekt med portugisisk. Halvøya hadde då rundt 7 millionar innbyggjarar, samanlikna med kring 3 millionar i England og folkesetnaden i Frankrike, som kan ha vore over 20 millionar. Det var eit felles myntsystem på Den iberiske halvøya, eit skattesystem og felles skriftspråk ([[Spansk|kastiljansk]] var dominerande frå seinmellomalderen). Etter [[slaget ved Toro]] i 1476 pressa Castilla og Aragon Portugal til å avstå [[Kanariøyane|Kanarøyane]], som viste seg å vera ein strategisk mellomstasjon for trafikken til Amerika. Castilla koloniserte Kanariøyane frå 1480-åra. [[Dei katolske monarkane]] hadde opphavleg ambisjonar om å samla heile Den iberiske halvøya (Portugal, Castilla og Aragon i tillegg til Navarra) under ein herskar. Granada blei erobra i 1492 (som òg innleidde den spanske erobringa av Amerika og fordrivinga av jødane), og Navarra blei annektert av Castilla i 1512.<ref name="Egge"/> === Imperiet === [[Fil:Iberian_Kingdoms_in_1400.svg|mini|Kongedøma på Den iberiske halvøya på 1400-talet. Grensene er omtrentlig innteikna.]] Sjøfarten har alltid vore viktig for økonomien til Portugal, og på 1400-talet byrja ein ekspanssiv periode då landet organiserte fleire oppdagingsferder. Portugal blei den fyrste kolonimakta i Europa. Den overjøiske ekspansjonen byrja då Portugal erobra [[Ceuta]] i Marokko i 1415. Madeira (''Ilha da Madeira'') blei oppdaga i 1419 og kolonisert under [[Henrik Sjøfararen]]. Asorane blei påviste i 1427. Dei fyrste slavane frå Vest-Afrika kom til Portugal i 1441. Tanger blei erobra i 1471 og deretter Verde.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Henrik Sjøfararen medverka til den oversjøiske ekspansjonen til Portugal. Han etablerte blant anna ein sjømannsskule i [[Sagres (Portugal)|Sagres]], der ein førebudde og planla ekspedisjonar.<ref name="Wheeler 2010"/> Ein bakgrunn for ekspansjon og ekspedisjonar langs Afrika var at det osmanske riket hadde gjort handel austover til eit monopol for arabarar.<ref name="verdenshistorie">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009091101062 |title=Verdshistorie før 1850 |date=1993 |publisher=Gyldendal |isbn=8205200793 |location=Oslo |page=}}</ref> Portugisiske skip drog gradvis lenger sørover langs vestkysten av Afrika og skaffa seg handelsstøttepunkt der. I 1488 runda eit skip leia av [[Bartolomeu Dias]] for fyrste gong [[Kapp det gode håp]].<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Desse ekspedisjonane gjorde at Portugal kunne sikra seg koloniar i Brasil og i [[Indiahavet|Den indiske havet]]. Med sentrum i [[Goa]] blei det oppretta eit kolonirike i India. Portugal skaffa seg basar på [[Sri Lanka|Ceylon]] (Sri Lanka) og [[Java]]. Det portugisiske handelsnettverket nådde Kina og Japan.<ref name=":17"/> I 1492 laga [[Martin Behaim]] den fyrste [[globus]]en i verda basert på kunnskapar frå Portugal. Same året kryssa [[Kristoffer Columbus|Christofer Columbus]] Atlanterhavet og segla innom Asorene og det portugisiske fastlandet på tilbaketuren. Ein ekspedisjon leia av [[Pedro Álvares Cabral|Pedro Alvares Cabral]] kryssa Atlanterhavet i 1500 og kom fram til det som blei Brasil, som han gjorde krav på på vegner av Portugal. Brasil blei den største kolonien til landet. [[Vasco da Gama]] sin ekspedisjon i åra 1497-1499 gjekk rundt Kapp det gode håp, langs Aust-Afrika (til det som er [[Tanzania]]) og til Goa i India. Goa blei kolonisert i 1510. [[Afonso de Albuquerque]] erobra [[Malakka]] lengre aust i 1511. [[Fernão de Magalhães|Ferdinand Magellan]] la ut på ei jordomsegling i 1519. Portugisiske handelsfolk nådde Japan i 1543 og fekk i 1557 etablera seg på [[Macao]] som var under portugisisk styre til 1999.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="Wheeler 2010"/> Rikdommane som desse reisen førte inn gjorde dei portugisiske kongane til dei rikaste i verda.<ref name="Wheeler 2010"/> Den store kolonien Brasil var til å byrja med lite verdt. Det blei ikkje påvist edle metall eller andre produkt av høg verdi. Matjord var den viktigaste ressursen til Brasil. Dyrking og raffinering av sukker blei snart den viktigaste verksemda i kolonien, som blei den største sukkerprodusenten i verda til ut på 1600-talet. Sukkerverksemda blei finansiert og til dels driven av flamske og hollandske forretningsfolk. Kunsten å raffinera sukker hadde portugisarane truleg lært frå Venezia, og på 1400-talet blei det òg produsert sukker på Madeira.<ref name="Gerholm">{{Cite book |last=Gerholm, Tomas |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012020104032 |title=Brasil |date=1971 |publisher=Pax |location=Oslo |page=}}</ref> Den spanske kongen var uroa over den xoversjøiske ekspansjonen til Portugal og suksessen landet hadde til sjøs, og støtta utrustning av spanske ekspedisjonar. Kolonisering av Amerika blei følgt av [[Den atlantiske slavehandelen|slavehandel frå Afrika]]. Portugal hadde allereie drive sal av afrikanske slavar i heimlandet. Ved ein avtale frå 1494, [[Tordesillas-avtalen|Tordesilla-traktaten]], delte Spania og Portugal, med støtte frå paven, verda mellom seg: Alt aust for ei delelinje tilhøyrde Portugal. Området som blei til Brasil låg aust for denne linja, og dette blei den store kolonien til Portugal i Amerika. Etter lang strid gav Portugal frå seg [[Guyana]]-området til England, Frankrike og Nederland. Brasil, som var den største kolonien, var tynt folkesett, og mange av urfolka rømde inn i jungelen for å koma unna koloniherrane. Kolonisering byrja ikkje for fullt før på 1700-talet. Mangel på lokal arbeidskraft i Brasil gjorde at portugisarane henta slavar frå Afrika i langt større mengd enn spanjolane i koloniane sine.<ref name="verdenshistorie">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009091101062 |title=Verdshistorie før 1850 |date=1993 |publisher=Gyldendal |isbn=8205200793 |location=Oslo |page=}}</ref> Rundt 1500 var Portugal på høgda av herredømet sitt. Ved sida av Spania var landet eit verdsdominant handels- og sjøfartsland. Lisboa var den største handelsbyen i verda, og landet hadde samstundes ei kulturell stordomstid.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> [[Fil:Lisbonne_covento_do_carmo_int.jpg|mini|Jordskjelvet i 1755 raserte kyrkja i [[Convento da Ordem do Carmo]] (midt i Lisboa), og ho har sidan stått utan tak. Dette er det viktigaste minnesmerket etter jordskjelvet.]] [[Dei katolske monarkane|Dei katolske monarkar]] utviste jødane frå Castilla og Aragon gjennom [[Alhambra-dekretet]] i 1492. Ein stor del av jødane flykta då til Portugal, men etter ei tid blei dei òg forfølgde der (blant anna etter etableringa av [[Den portugisiske inkvisisjonen]] i 1536). Kyrkja, særleg jesuittane, fekk auka makt. Jødar som flykta til Balkan og Nord-Afrika blei verna av dei muslimske regima der.<ref name="Wheeler 2010"/> Nokre jødar flykta til Nederland og Belgia, blant anna kom familien til [[Baruch Spinoza|Spinoza]] frå Portugal til Amsterdam på denne måten. Jødane på Den iberiske halvøya, [[sefardiske jødar]], brukte arabisk som skriftspråk på grunn av utstrakt kontakt med islam og arabar, og brukte den spansk-hebriske dialekten [[ladino]].<ref name="Wheeler 2010"/> Den jødiske folkesetnaden på Den iberiske halvøya hadde opphav i romartida.<ref name="Egge"/> === Nedgang === I andre halvdel av 1500-talet byrja ei nedgangstid for Portugal med epidemiar og minkande folketal. Portugal fekk større konkurranse, særleg frå [[Dei sameinte Nederlanda|Nederland]]. Både Spania og Portugal hadde globale imperium, samstundes som herskarane i begge land ynskte å kontrollere Nord-Afrika.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref><ref name="Egge"/> I eit katastrofalt felttog i Marokko i 1578 blei kongen, [[Sebastian I av Portugal|Sebastian I]], og mesteparten av adelen drepen i [[slaget ved Alcácer Quibir]].<ref name="Egge" /> {{Rp|101-102}} I 1580 invaderte Spania det svekka Portugal, og landet hamna i ein [[personalunion]] med Spania under kong [[Filip II av Spania]] (med namnet Filipe I av Portugal).<ref name="Egge"/> Spanjolane behandla Portugal dårleg, og i 1640, under trettiårskrigen, braut det ut eit opprør som førte til at landet blei sjølvstendig. Eit samstundes og tilsvarende opprør i [[Catalonia]] mislukkast. Lausrivinga frå Spania blei følgd av ein krig som med avbrot varte til 1668. Grensområdet [[Extremadura]] blei lagt nesten øyde i den langvarige krigen.<ref name="Egge" /> {{Rp|107}} [[Kongeriket England|England]] støtta Portugal si lausriving frå Spania, og dette innleidde ein langvarig allianse mellom dei to landa.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Økonomien var dårleg, og på 1700-talet blei landet nært knytt til England som gjennom [[Methuen-traktaten|Methuentraktaten]] (1703) fekk handelsprivilegium.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Portugals koloniar spreidde i tre verddel var kostbar å verna militært. I Aust-Asia fortrengde etter kvart hollandske handelsfolk portugisarane.<ref name="Gerholm">{{Cite book |last=Gerholm, Tomas |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012020104032 |title=Brasil |date=1971 |publisher=Pax |location=Oslo |page=}}</ref> Omkring år 1600 stod England, Frankrike og Nederland fram som dei dominerande landa i Europa og i den vidare kolonisering av overjøiske område.<ref name="verdenshistorie">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009091101062 |title=Verdshistorie før 1850 |date=1993 |publisher=Gyldendal |isbn=8205200793 |location=Oslo |page=}}</ref> {{Rp|168}}{{Treng kjelde}} 1. november (allehelgensdag) 1755 blei Lisboa og omlandet ramma av eit kraftig [[Jordskjelvet i Lisboa|jordskjelv]]. Store delar av hovudstaden blei lagt i ruinar dels av brannar som oppstod. Ein stor [[Flodbølgje|tsunami]] skylla over land og oppover elva Tejo. Rundt 60 000 menneske døydde. [[Sebastião José de Carvalho e Melo]], markien av Pombal og ein av dei viktigaste reformatorane i landet, gjenoppbygde og omskapte Lisboa.<ref name="Wheeler 2010"/> Jordskjelvet blei mykje omtalt i Europa, og det blei sett i gang omfattande hjelpetiltak, mellom anna med ei stor bevilgning frå parlamentet i Storbritannia.<ref name="Wheeler 2010"/> Pombal styrte med nær diktatorisk makt i 27 år. Ambisjonen hans var å styrkja økonomien og imperiet i Portugal (med Brasil i sentrum), og økonomisk sjølvstande frå Storbritannia, dei tradisjonelle allierte til Portugal. Pombal svekka posisjonen til kyrkja og styrka kongemakten. Under Pombal blei jesuittane kasta ut av landet, og slaveriet blei oppheva i sjølve Portugal i 1761.<ref name="Wheeler 2010"/> === Napoleonskrigane === Under [[Napoleonskrigane]] ville ikkje Portugal delta i handelsblokaden av Storbritannia. Ein fransk styrke marsjerte i 1807 gjennom Spania og inntok Portugal. Kongefamilien og sentraladministrasjonen flykta med britiske skip før den franske styrken nådde Lisboa.<ref name="Egge"/>{{Rp|140}} Kongefamilien reiste til Brasil, der han blei verande til 1821. [[Rio de Janeiro]] blei då hovudstad i imperiet, og Brasil blei snart formelt likestilt med sjølve Portugal som del av «det sameinte kongeriket Portugal, Brasil og Algarve». Franske styrkar trekte seg i 1808 ut av Portugal etter at [[Arthur Wellesley|Wellington]] overvann Napoleon.<ref name="Egge" /> {{Rp|146}} Frå 1808 brukte britiske styrkar Portugal som base for krigføring på den iberiske halvøya.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Under [[Wienerkongressen]] blei [[Bragança]]-dynastiet formelt gjeninnsett.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Den britiske generalen [[William Beresford]], som var øvstkommanderende for den portugisiske hæren, styrte landet frå 1817. Etter den politiske uroa i 1820 (Revolução Liberal) kom [[Johan VI av Portugal|kongen]] tilbake frå Brasil i 1821, og eit konstitusjonelt monarki erstatta einveldet.<ref name="Wheeler 2010"/> I Portugal prøvde ein å gjenoppretta Brasil sin status som koloni. Den 7. september 1822 erklærte [[Pedro I av Brasil|Dom Pedro I]] brasiliansk sjølvstende og blei utropt til [[Keiserdømet Brasil|keisar av Brasil]]. I 1825 anerkjende Portugal Brasil som ein sjølvstendig nasjon. Brasil var då blitt mykje større enn sjølve Portugal både i folketal og i økonomi.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="Wheeler 2010"/> Etter sjølvstendet heldt utvandringa frå Portugal til Brasil fram.<ref name="Wheeler 2010"/> === Den fyrste republikken === På slutten av 1800-talet kjempa reformvillige og konservative grupper mot kvarandre. Aukande misnøye med kongestyret og ein republikansk opinion voks fram, og i eit [[attentat]] i 1908 blei kongen og kronprinsen drepne. Landet erklærte seg som [[republikk]] i 1910, etter at hæren og marinen tok kontroll over Lisboa 4. oktober 1910. Kongetru avdelingar i hæren blei slått ned i løpet av få timar.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="kronike" /> Portugal var det tredje landet i Europa som avskaffa monarkiet, tidlegare var Frankrike og Sveits blitt republikkar.<ref name="Wheeler 2010"/> I 1911 innførte landet ein grunnlov etter fransk mønster.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Regjeringane var svake på grunn av den dårlege økonomien. Det republikanske styret ville skilja kyrkje og stat, oppløysa klostra og tillata skilsmisse. Dei bygde ut skulevesenet for at alle skulle læra å lesa og skriva.<ref name="Wheeler 2010"/> Kongefamilien blei forvist og adelen oppløyst.<ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> I perioden 1910-1925 hadde Portugal 40 ulike regjeringar og 18 revolusjonar og kuppforsøk. Det fann stad valdelege opprør og borgarkrigsliknande episodar. I 1919 freista monarkistar å gjenoppretta kongedømet. På slutten av 1800-talet var Portugal eit av dei minst industrialiserte landa i Europa. Landbruket var gammaldags og landsbygda var dominert av nokre få store jordeigarar. Landet var framleis svært avhengig av Storbritannia. Institusjonane var gammaldagse og dominerte av den katolske kyrkja. Analfabetismen var ein av dei høgaste i Europa.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Koloniane i det tropiske Afrika blei utvida frå 1870. I 1890 [[Det britiske ultimatumet i 1890|pressa Storbritannia]] Portugal til å trekkja tilbake styrkane sine frå det som seinare blei [[Malawi]] og [[Zimbabwe]]. I [[Windsor-traktaten]] av 1899 fornya Portugal og Storbritannia forsvarsallianse sin.<ref name="Wheeler 2010"/> I 1914 hadde Portugal åtte koloniar med samla areal på over 2 million km² og ein folkesetnad på 10 millionar (samanlikna med 55 koloniar i Storbritannia med nær 400 millionar innbyggjarar og 29 koloniar i Frankrike med 63 millionar).<ref name="atlas">{{Cite book |last=Karlsen, Willy |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008071800105 |title=Historisk verdensatlas |date=1970 |publisher=Fabritius |location=Oslo |page=}}</ref> I 1916 blei Portugal trekt inn i siste delen av fyrste verdskrigen på alliert side, og sende ein mindre styrke til vestfronten. For dei allierte var hamnene til Portugal viktige, og dei kunne beslagleggja tyske skip som låg der.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name=":17"/> Tyskland erklærte krig mot Portugal 9. mars 1916 etter at tyske skip i portugisiske hamnar var blitt beslaglagde på bestilling frå Storbritannia. Portugisiske styrkar deltok på vestfronten i 1917-1918, og det var trefningar mellom portugisiske og tyske styrkar i Mosambik.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> Ved freden i Versailles blei Portugal tildelt området [[Kionga]] i Aust-Afrika.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> === Diktaturet === [[Fil:Salgueiro_Maia1.jpg|mini|[[Nellikrevolusjonen]] var eit ublodig kupp der unge offiserar 25. april 1974 avsette etterfølgjarane til Salazar og innleidde demokratisering av landet. Bildet viser eit minnesmerke over [[Salgueiro Maia]], kaptein i hæren og ein av leiarane for operasjonen.]] I 1926 fann det stad endå eit militærkupp og Portugal utvikla seg til eit diktatur under ''Estado Novo'' og [[António de Oliveira Salazar|Antonio de Oliveira Salazar]] som sat ved makta heilt til 1968, då han blei etterfølgd av [[Marcelo Caetano|Marcello Caetano]] fram til 1974.<ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> [[Óscar Carmona|Antonio Fragoso Carmona]] blei president i 1928 og gjenvald i 1935, 1942 og 1949, medan den reelle makta (særleg frå 1932) låg hos Salazar.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Salazar-regimet hadde eit [[Korporativisme|korporativistisk]] preg.<ref name="Alden1996">{{Cite journal|last=Alden|last2=da Rosa Pires|first2=Artur|date=1996-02-01|title=Lisbon: Strategic planning for a capital city|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0264275195001115|journal=Cities|volume=13|issue=1|pages=25–36|doi=10.1016/0264-2751(95)00111-5|issn=0264-2751|access-date=2024-08-27}}</ref> Salazar hadde [[Adolf Hitler|Hitler]] og [[Benito Mussolini|Mussolini]] som forbilde, utan å drive ein like ytterleggåande politikk som dei. Under Salazar blei liberale reformer frå 1800-talet reverserte, rettane til arbeidarar blei innskrenka og utdanningsbudsjetta blei kutta. Den politiske opposisjonen blei undertrykt, mellom anna gjennom det hemmelege politiet, og det blei innført pressesensur. Salazar gav den katolske kyrkja større makt.<ref name="Wheeler 2010"/> Under Salazar var regjeringa dominert av sivile, blant anna akademikerkollegaane hans. Salazar baserte i lita grad makta si på propaganda og massemobilisering. Støttspelarane hans var blant anna i industrien, blant dei store jordeigarane og i byråkratiet, medan opposisjonen fanst hjå arbeidarar i landbruket og industrien og blant intellektuelle.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Under [[den spanske borgarkrigen]] støtta Salazar general [[Francisco Franco|Franco]] med materiell og frivillige utan å medverka direkte i kampane. I juli 1940 inngjekk landa ei vennskapspakt.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref><ref name="Egge"/> Den militære balansen på Den iberiske halvøya, alliansen med Storbritannia, nøytralitet i verdskrigane og oppretthaldinga av koloniimperiet var dei avgjerande punkta i politikken i Portugal før 1948.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Under [[andre verdskrigen]] var Portugal nøytralt, samstundes som stemninga var til fordel for dei allierte. USA og Storbritannia leigde frå 1943 ein flybase (''Base Aérea das Lajes'') og marinebase på Asorane til bruk i [[Slaget om Atlanterhavet i andre verdskrig)|slaget om Atlanterhavet]] og som støttepunkt ved [[Operasjon Overlord|landgangen i Normandie]]. Tyskland protesterte mot brot på portugisisk nøytralitet.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> Forsøk på militærkupp i 1947 blei raskt slått ned av regimet. Etter andre verdskrigen kom Portugal inn i interessesfæra til USA. Landet inngjekk militæravtale med USA blant anna om basar på Asorane.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="latinsk2"/> Utover i 1950-åra var framleis kontroll over koloniane og vidareføring av regimet sentrale mål for Salazar-regimet, som var relativt isolert internasjonalt. Under Salazar-regimet stagnerte landet økonomisk.<ref name="latinsk2"/><ref name="Alden1996">{{Cite journal|last=Alden|last2=da Rosa Pires|first2=Artur|date=1996-02-01|title=Lisbon: Strategic planning for a capital city|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0264275195001115|journal=Cities|volume=13|issue=1|pages=25–36|doi=10.1016/0264-2751(95)00111-5|issn=0264-2751|access-date=2024-08-27}}</ref> {{Rp|192}} Portugal gjekk inn i [[NATO]] straks alliansen var oppretta. Sovjetunionen blokkerte lenge for at Portugal skulle bli medlem av [[Dei sameinte nasjonane|SN]], og Portugal blei fyrst medlem i 1955. Striden med India om Goa tilspisse seg i 1950-åra.<ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> I 1960 var Portugal med ved stiftinga av [[EFTA]] saman med Noreg, Storbritannia og andre land utanfor [[Det europeiske økonomiske fellesskapet|EEC]]. Same året gjekk Portugal inn i [[Organisasjonen for økonomisk samarbeid og utvikling|OECD]].<ref name="atlas">{{Cite book |last=Karlsen, Willy |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008071800105 |title=Historisk verdensatlas |date=1970 |publisher=Fabritius |location=Oslo |page=}}</ref> === Demokratisering og EU === {(detaljar|Nellikrevolusjonen}} Diktaturet blei styrta i eit militærkupp 25. april 1974, og det blei innleidd demokratiske reformer og avkolonisering. Portugal var framleis ei kolonimakt medan andre europeiske land gav koloniane sjølvstende. Sterk misnøye med [[Den portugisiske kolonikrigen|kolonikrigen]] var ein viktig bakgrunn for at restane av Salazar-regimet blei felt. Politiske fangar blei straks lauslatne etter kuppet, og avisene kom ut for fyrste gong ut utan sensur.<ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> Denne avgjerande hendinga i den moderne historia til Portugal blir kalla [[nellikrevolusjonen]], etter at dei sivile innbyggjarane hadde gjeve raude nellikar til dei regjeringslojale soldatane for å få dei til å overgje seg. [[António de Spínola|General Spinola]], som stod i spissen for det nye regimet, mislukkast med eit militærkupp våren 1975. I mars 1976 blei det vedteke ein ny grunnlov. Det fyrste ordinære parlamentsvalet blei halde 25. april 1976, og sosialistpartiet (PS) fekk flest sete i parlamentet.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="kronike" /> Perioden frå revolusjonen til 1976 var prega av stor politisk usikkerheit med skiftende regjeringar og uklare vegval. Etter 1976 og framover hadde sosialisten [[Mário Soares|Mário Sóares]] ein stor del av ansvaret for den stabile demokratiske utviklinga. Landet blei medlem av [[Europarådet]] i 1976. Portugal fekk økonomisk hjelp frå andre europeiske land, og ein revisjon av grunnloven i 1982 heldt dei militære heilt ut av politikken. I perioden 1977-1985 gjekk det politiske tyngdepunktet mot sentrum og sentrum-høgre, og det sosialdemokratiske partiet (PSD) blei dominerande i parlamentet.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> {{Rp|198}} I 1987 fekk PSD over 50 % ved val til nasjonalforsamlinga. Sóares blei president i 1986 då landet gjekk inn i EF. I 1992 blei toll mot andre EF-land fjerna då Portugal blei del av den indre marknaden. I 1993 slutta Portugal seg til [[Maastricht-traktaten]] som skapte EU.<ref name="Wheeler 2010"/> === Statsgjeldskrisa === Portugal innførte [[euro]] som valuta i 1999, og [[Portugisisk escudo|escudo]] gjekk ut av bruk i januar 2002. Ved statsgjeldskrisa i [[Eurosona|euroområdet]] frå rundt 2010 hadde Portugal (saman med Hellas, Spania, Irland og Kypros) problem med å betale ei statsgjeld på opp mot 130 % av [[Bruttonasjonalprodukt|BNP]]. Samstundes hadde hushaldinga auka gjelda si frå 50 til 150 % av disponibel inntekt. Det blei sett saman ein internasjonal finansiell hjelpaukke til Portugal (på rundt 78 milliard euro). Kraftige innstrammingar i offentlege budsjett til og med 2014 blei følgde av auka budsjett under statsminister [[António Costa]].<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="Wheeler 2010"/><ref name=":0">{{Kjelde www|url=https://ftalphaville.ft.com/2018/04/04/2199417/whats-up-with-portugal/|tittel=What's up with Portugal?|dato=4. april 2018|verk=Financial Times|utgjevar=|vitja=2019-01-18|}}</ref> I 2018 blei det anslått at det portugisiske statsbudsjettet for fyrste gong på 25 år ville gå i overskot i 2020. I 2017 var budsjettunderskuddet på 1 % av BNP.<ref name="ReferenceA"/> Veksten frå 2014 skreiv seg blant anna frå sterk vekst i reiselivsnæringa og dessutan i vareproduserande industri. Frå år 2000 til 2017 vaks BNP i landet med under 10%, etter tilbakegang i samband med finanskrisen og statsgjeldskrisen var BNP i Portugal i 2017 tilbake på nivået i 2008. Krisen medverka til stor utvandring av unge arbeidssøkende noko som har bidratt til å halda arbeidsledigheten nede.<ref name="ReferenceA"/><ref name=":0" /> == Samfunn == [[Fil:Population_density_of_Portugal.PNG|mini|Folketettleiken i Portugal er klart høgaste langs kysten i dei sentrale og nordlege delane av landet (mørk raudt).]] === Folkesetnad === Portugal hadde i juli 2009 eit innbyggjartal på 10 707 924, noko som gjorde landet til det 76. mest folkerike i verda. På same tid var den årlege befolkningsveksten på 0,275 %. Medianalderen til folkesetnaden var 39,4 år, og i heile folkesetnaden var det 0,95 menn per kvinne.<ref name="World Factbook">{{Kjelde www|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/po.html|tittel=Portugal|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20200519213218/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/po.html|arkivdato=2020-05-19|dato=2010-03-24|verk=The World Factbook|utgjevar=CIA|vitja=2010-04-05}}</ref> På 1900-talet reiste mange portugisarar utanlands på jakt etter arbeid. I Frankrike var det i 1980-åra opp til 1 million portugisarar.<ref name="ReferenceA"/> {| class="wikitable" !Årstal !Folketal<ref name="ReferenceA"/> |- |1527 |1,2 millionar |- |1768 |2,4 millionar |- |1864 |4,23 millionarar^a |- |1890 |5,05 millionar |- |1911 |5,96 millionar |- |1930 |6,83 millionar |- |1950 |8,51 millionar |- |1970 |8,67 millionar |- |1991 |9,86 millionar |- |2006 |10,64 millionar |- |2011 |10,52 millionar |- |2021 |10,37 millionar |} ^a)<small>Fyrste folketeljing, eldre tall er anslag.</small> === Folkegrupper === Folkesetnaden i Portugal er i overveldande grad etniske [[portugisarar]]; desse tel mellom 10 og 10,2 millionar menneske. Dei største minoritetsgruppene i landet er folk som stammar frå Brasil (ca. 73 000) og [[Kapp Verde]] (ca. 68 000); folk frå andre tidlegare portugisiske koloniar som [[Angola]], [[Guinea-Bissau]], [[São Tomé og Príncipe]] og [[Mosambik]] er òg viktige minoritetsgrupper. Av folk frå land som ikkje har vore portugisiske koloniar utgjer [[ukraina]]rar (ca. 42 000) den største gruppa.<ref name="minoriteter">{{Kjelde www|url=http://www.ine.pt/ngt_server/attachfileu.jsp?look_parentBoui=10363731&att_display=n&att_download=y|tittel=População Estrangeira em Portugal 2006|dato=2007-12-13|format=pdf|utgjevar=Instituto Nacional de Estatística|vitja=2010-04-04}}</ref> Frå 1500 til 1800 blei eit betydeleg tal afrikanarar henta til Portugal som slavar og seinare absorberte i folkesetnaden. Sidan 1950 har det kome arbeidsinnvandrar frå Kapp Verde. Fastlandet har òg teke i mot flyktningar frå Afrika, Goa og Aust-Timor. Omtrent 750 000 «heimvendte» (''retornados'') kom til Portugal frå dei portugisiske koloniane etter oppløysinga av koloniriket i 1974 og 1975.<ref name="ReferenceA"/> === Språk === [[Portugisisk]] er offisielt språk i Portugal, men frå 1999 har òg [[mirandesisk]] hatt offisiell status i eit lite område nordaust i landet. Portugisisk blir tala på Madeira, Asorane og den tidlegare kolonien Kapp Verde. Praktisk talt alle innbyggjarane i landet forstår portugisisk, som til ei viss grad òg er [[Gjensidig forståing|gjensidig forståeleg]] med andre [[vestiberiske språk]] som [[spansk]]. Portugisisk har opphav i [[vulgærlatin]]. Innbyggjarane er stolte av det portugisiske språket som er i slekt med og klart ulikt [[Spansk|kastiljansk]].<ref name="ReferenceA"/> Galisisk er nært i slekt med portugisisk (ein del av innbyggjarane i Galicia er rekna som portugisisk-talande) <ref name=":15">{{Cite book|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001|title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15.|location=Oslo|page=|date=1960}}</ref> og har eit felles opphav i galisisk-portugisisk. Gruppa portugisiske dialektar som blir tala i Portugal blir kalla [[europeisk portugisisk]], og avviker noko når det gjeld ordforråd, rettskriving og uttale frå [[brasiliansk portugisisk]]. Dialektane i Portugal kan grovt sett delast inn i to hovudgrupper: Dei sørlege/sentrale dialektane, og dei nordlege dialektane. Dei sørlege/sentrale er gjerne kjenneteikna ved at ein har halde skilnaden mellom /b/ og /v/, og ved tendensen til å gjera diftongane [ei] og [ou] om til monoftongane [e] og [o]. Gruppa inkluderer dialekten i hovudstaden Lisboa og dialektane på øygruppene Asorene og Madeira. I dei nordlege dialektane har ein halde fram med å ha [ei] og [ou] som diftongar, medan /v/-lyden har smelta saman med /b/ (som på spansk). Gruppa inkluderer dialekten i Porto. === Religion === Portugal er eit overvegande [[Den katolske kyrkja|katolsk]] land, der over 70 % av folkesetnaden definerer seg som katolikkar. Omtrent ein tredel går jamleg til gudsteneste, medan stort sett heile folkesetnaden nyttar kyrkja til rituale som dåp og vigsel. Landet har formelt skilje mellom kyrkje og stat; det portugisiske samfunnslivet har samstundes svært tette uformelle band til den katolske kyrkja.<ref name="Religion and the Role">{{Kjelde www|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+pt0071)|tittel=Portugal : Religion and the role of the Roman Catholic Church|arkiv_url=https://www.webcitation.org/5ojzexc8V?url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID%20pt0071%29|arkivdato=2010-04-04|dato=januar 1993|utgjevar=Library of Congress|vitja=2010-04-04}}</ref> I 1960 blei nær 100 % av innbyggjarane rekna som katolske, med rundt 5 000 protestantar.<ref name=":15">{{Cite book|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001|title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15.|location=Oslo|page=|date=1960}}</ref> Ved revolusjonen i 1910 blei [[Jesuittordenen|jesuittane]] fordrivne og det diplomatiske sambandet med [[Vatikanstaten|Vatikanet]] blei brote. I 1911 blei stat og kyrkje formelt skilde. Den statlege kontrollen med presteutdanninga blei avslutta i 1918 og sambandet til Vatikanet gjenoppretta. Grunnloven av 1933 opprettheldt skilnaden mellom kyrkje og stat, og la full religionsfridom til grunn.<ref name=":15">{{Cite book|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001|title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15.|location=Oslo|page=|date=1960}}</ref> Sidan grunnloven frå 1976 har Portugal hatt full religionsfridom. Andre trussamfunn enn den katolske kyrkja har likevel hatt liten suksess i landet, og Portugal hadde i 1990-åra berre ca. 50 000 [[Protestantisme|protestantiske kristne]]. Portugal har òg ein [[Islam|muslimsk]] minoritet, hovudsakleg av innvandrarar frå Nord-Afrika, særleg [[Marokko]].<ref name="Non-Catholic">{{Kjelde www|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+pt0076)|tittel=Portugal : Non-Catholic Religious Groups|vitja=2010-04-04|utgjevar=Library of Congress|dato=januar 1993|arkiv_url=https://www.webcitation.org/5ojzP4ZaX?url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID%20pt0076%29|arkivdato=2010-04-04}}</ref> Det [[Jødar|jødiske]] samfunnet i Portugal tel omtrent 600 personar, i tillegg til ca. 100 såkalla «[[marrano]]s».<ref name="Virtual Jewish History">{{Kjelde www|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Portugal.html#Present-day%20Portugal|tittel=The Virtual Jewish History Tour : Portugal|etternamn=Weiner, Rebecca|utgjevar=Jewish Virtual Library|vitja=2010-04-04}}</ref> Ifølgje den katolske kyrkja [[Vår Frue av Fátima|openberra Jomfru Maria]] seg for tre barn i byen [[Fatima|Fátima]] i 1917. Byen blei deretter eit stort pilegrimsmål.<ref name="ReferenceA"/> === Kalender og helgdagar === I tillegg til «vanlege» kristne helgdagar som [[langfredag]], [[påskedag]] og [[juledag]] blir det feira fleire katolske festdagar i Portugal. 47 dagar før påske blir ''[[Karneval|carnaval]]'' feira, medan 60 dagar etter påske blir ''[[Kristi lekamsfest|corpus Christi]]'' feira. Jomfru Maria si opptaking i himmelen (''Assunção de Maria'') blir feira 15. august. Den 1. november feirer portugisarar [[allehelgensdag]] (''Todos os Santos''), medan den 8. desember er Maria unnfangelsesdag (''Imaculada Conceição''). Den portugisiske nasjonaldagen (''[[Dia de Portugal]]'') er 10. juni, og markerer døden til [[Luís de Camões]] i 1580. I tillegg er fridomsdagen 25. april (''Dia da Liberdade'', til minne om [[nellikrevolusjonen]]), republikkens dag 5. oktober (Implantação da República, til minne om Den første portugisiske republikken grunnlagt i 1910), sjølvstendedagen den 1. desember (''Restauração da Independência'', til minne om unionsoppløysinga med Spania i 1640), [[Første mai|den internasjonale kampdagen for arbeidarar]] 1. mai og [[Nyttårsdag|fyrste nyttårsdag]] offentlege fridagar.. == Politikk og administrasjon == Portugal har vore ein demokratisk republikk sidan 1976. Det politiske systemet er basert på [[parlamentarisme]], med statsministeren som den viktigaste politiske figuren. Den portugisiske presidenten blir vald for fem år, og har for det meste ei seremoniell rolle. Presidenten utpeker regjeringa (basert på valresultatet), og har makt til å utskriva nyval. Han er òg øvste militær leiar. Regjeringa blir leia av statsministeren. Denne utpeker og leier regjeringa. [[Fil:Portuguese_Parliament_building_front_fachade.jpg|mini|Palacio de São Bento i Lisboa.]] Portugal har eit ettkammersystem. Parlamentet heiter Assembleia da República, består av inntil 230 representanter og kjem saman i [[Palácio de São Bento|Palacio de São Bento]] i Lisboa. Representantane blir valde i 22 valdistrikt (tilsvarande dei 18 distrikta i Portugal, i tillegg til eitt for kvar av dei to autonome regionane, og to for portugisarar busett utanlands) for periodar på fire år. Portugal har høvestalsval, der mandatfordelinga følgjer [[Høvestalsval|D'Hondt-metoden]]. Det er stor skilnad i storleiken på valdistrikta: Lisboa-distriktet vel 48 representantar til parlamentet, medan Portalegre vel to. Assembleia da República blir leia av ein parlamentpresident, som typisk kjem frå den største partigruppa. Dette er det nest høgaste offentlege vervet i Portugal etter presidenten, og parlamentetspresidenten vil overta vervet som president for Portugal mellombels dersom presidenten skulle falla frå eller av andre grunner ikkje kan fungere i embetet. === Administrativ inndeling === Sidan 1976 har Portugal vore inndelt i 18 distrikt (''distritos''). Desse har namn etter administrasjonssenteret sitt. Distrikta spelar likevel lita rolle reint administrativt, og mesteparten av regional- og lokaldemokratiet skjer i 308 kommunar (''concelhos''). Den utøvande makta på kommunalt nivå blir leia av eit valt ''Câmara Municipal'', medan budsjett og andre overordna spørsmål òg må godkjennast av kommunestyret (''Assembleia Municipal''). Kommunane er igjen delte inn i 4 261 sokn (''freguesias''), kvar med eigne lokaladministrasjonar. Det finst òg to autonome regionar (regiões autónomas): [[Asorane]] (''Açores'') og [[Madeira]]. Desse er begge oversjøiske territorium og har eigne regionale parlament og regjeringar. == Næringsliv og økonomi == [[Fil:Rio_douro_(edit).jpg|mini|Portugal har ein godt utvikla vinindustri, og er særleg kjent for [[portvin]]en. Bildet viser elva [[Douro]] med vinmarker rundt.]] [[Fil:Praia_da_Marinha.jpg|mini|Turisme er ein sentral næringsvei i Portugal, og [[Algarve]]-området heilt sør i landet er eit populært reisemål.]] Eksporten omfattar tekstilar, klede og sko, elektriske maskinar, fiskeprodukt, [[vin]]. og [[kork]]. Portugal er den største korkeksportøren i verda. Turismen har hatt stadig aukande tyding for økonomien i landet. Gruvedrift og industri er òg viktige næringar og det blir vunne ut [[svovelkis]], [[kaolin]], [[sink]], [[wolfram]] og andre mineral. Då Portugal blei medlem av EU i 1986 var det eit av dei fattigaste landa i Vest-Europa. Tidleg i 1990-åra hadde Portugal den største økonomiske veksten i Europa med over 5 % årleg. I 1980-åra var [[Bruttonasjonalprodukt|BNP]] i Portugal per innbyggjar berre halvparten av den til nabolandet Spania. Frå 1980-åra av har det vore investert mykje i fabrikkar, infrastruktur (vegar, vasskraft) og bustader. Portugal har få mineralforekomster av verdi bortsett frå litt [[wolfram]], [[Kopar|koppar]] og [[Grunnstoffet tinn|tinn]].<ref name="Wheeler 2010"/> Lisboa og Porto-Braga-området er viktige industriområde med ein del tungindustri. I 1990-åra utgjer klede, lêr, skotøy og tekstilar rundt 40 % av eksporten.<ref name="Wheeler 2010"/> I 1990-åra stod tenesteytande sektor inkludert turisme for vel 50 % av sysselsettinga.<ref name="Wheeler 2010"/> Portugisisk økonomi blei hardt råka av [[finanskrisa frå 2007]], og landet måtte be om eit kriselån frå EU i 2011. Etter denne tida har den utviklinga i Portugal fortsett i negativ retning.<ref name="snl" /> === Landbruk === Rundt 60 % av arealet i landet er dyrka jord, tradisjonelt driven i liten skala som familiegardar. Portugal var fram til rundt [[nellikrevolusjonen]] i stor grad eit jordbruksland. På slutten av 1900-talet var jordbruket i landet eit av dei minst moderniserte i Europa. Samstundes med modernisering av infrastrukturen i landet blei stadig fleire gardar drivne kommersielt i stor skala. I volum er vin og potetar dei største produkta, mais og kveite blei òg dyrka i stort volum. Jordbruk som næringsveg dominerer i [[Alentejo]]. Det blir dyrka oliven fleire stadar, og ein del ris langs kysten. [[Drue|Vindruer]] blir hovudsakleg produsert nord for Lisboa.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> På 1950-talet stod jordbruket for 50 % av sysselsettinga i landet. I Alentejo er landbruket prega av eit føydalsamfunn med store gods og landarbeidar i landsbyane, medan nord for Tejo er landbruket prega av småbruk og til dels spreidd busetjing.<ref name=":17"/> I 1990-åra stod jordbruk, skogbruk og fiske for rundt 10 % av sysselsettinga.<ref name="Wheeler 2010"/> === Fiske === [[Sardin]]er utgjer rundt 1⁄3 av fiskefangsten i landet, og saman med tunfisk tatt utanfor Algarve utgjer dette størsteparten av fiskeeksporten til Portugal.<ref name="Wheeler 2010"/> Fisk var lenge det viktigaste eksportproduktet til landet. Mykje av fisket har foregått med små båtar langs kysten, medan nokre større båtar har reist heilt til [[Newfoundland]]. Hermetisering og foredling av fisk har vore ein viktig industri på land.<ref name="Wheeler 2010"/> === Reiseliv === Turisme blei ei veksande næring av tyding frå 1960-åra. Særleg [[Algarve]] med middelhavsklima, strender og klipper har tiltrekt seg mange vitjande.<ref name="Wheeler 2010"/> I 1980- og 1990-åra auka talet på turistar med over 10 % årleg og turismen utgjorde då 6 % av BNP.<ref name="Wheeler 2010"/> Estoril blei utvikla som ein fasjonabel badeby i fyrste halvdel av 1900-talet.<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceA"/> Nabobyen [[Cascais]] er òg ein populær badeby. Området blir omtala som Portugals riviera. Behageleg klima var ein viktig grunn til at staden blei populær.<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceA"/> == Kultur == === Littaratur og skriftkultur === Typisk for portugisisk litteratur er ein lyrisk-melankolsk tone, ''saudade,'' og streving etter formfullfendte uttrykk. Det eldste kjende diktet er frå 1189. Den kastiljanske kongen [[Alfonso X av Castilla|Alfons X]] og andre spanske diktarar på den tida skreiv til dels på portugisisk. Mange portugisiske diktar skreiv seinare på spansk. Krønikelitteraturen fekk seinare ein stor plass.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Den portugisiske litteraturen hadde ein gullalder på 1500-talet. Kjende poetar og dramatikarar frå denne perioden er [[Gil Vicente]], [[Bernardim Ribeiro]], [[Francisco de Sá de Miranda]], [[António Ferreira]] og [[Luís de Camões]]. Den portugisiske oversjøiske ekspansjonen i denne perioden gav òg grobotn for omfattande historieeskriving og reiselitteratur, blant anna med [[João de Barros]] sitt verk ''Décadas da Asia'' og [[Fernão Mendes Pinto]] sitt ''Peregrinação''.<ref name="Litteratur">{{Kjelde www|url=http://www.denstoredanske.dk/index.php?sideId=144312|tittel=Portugal - litteratur|etternamn=Lohse, Birger|dato=2009|utgjevar=Den Store Danske|vitja=2010-04-05}}</ref> Gjennom barokken låg den portugisiske litteraturen nede, og det var ikkje før i [[opplysingstida]] at Portugal kom ut av den kulturelle skuggen til Spania. [[Luís António Verney]] kritiserte det portugisiske åndslivet kraftig med ''Verdadeiro Método de Estudar'' i 1746. Verney sine idear førte blant anna til opprettinga av det kjende litteraturselskapet ''[[Arcádia Lusitana]]''. Mot slutten av hundreåret kom [[Tomás Antônio Gonzaga]]s ''[[Marília de Dirceu]]'', ei av dei mest populære bøkene på portugisisk nokon sinne. Inn på 1800-talet kom romantikken med [[Almeida Garrett]], medan [[Camilo Castelo Branco]] og [[Júlio Dinis]] innleidde realismen i portugisisk litteratur. Seinare kom [[Eça de Queirós]], vanlegvis sett på som den viktigaste realisten i portugisisk litteraturhistorie.<ref name="Litteratur" /> På 1900-talet var den såkalla Orpheu-gruppa med [[Fernando Pessoa]], [[Mário de Sá-Carneiro]] og [[José de Almada Negreiros]] viktige drivkrafter i fornyinga av den portugisiske litteraturen, saman med skribentar som [[Raul Brandão]] og [[Aquilino Ribeiro]]. Seinare kom ei nyrealistisk bølge, med forfattarar som [[Ferreira de Castro]], [[Carlos de Oliveira]] og [[José Cardoso Pires]]. Den betydelegaste portugisiske dramatikaren i nyare tid er nok likevel [[Bernardo Santareno]], som er kjend for den venstreradikale kritikken sin av staten og kyrkja.<ref name="Litteratur" /> [[José Saramago]] er kjend for surrealistiske verk, og fekk [[Nobelprisen i litteratur]] i 1998. === Musikk === [[Fil:Porto_et_fado_18_(33105388572).jpg|mini|Ein fadosongar akkompangert av portugisisk gitar (til venstre) i ein vinkjellar i Porto.]] [[Fado]] og ''[[Cante Alentejano|cante alentejano]]'' er to sæeigne songsjangrar frå Portugal. Begge er tekne med på UNESCO si lista over [[immateriell kulturarv]]. Cante Alentejano ein [[Polyfoni|polyfon]] songsjanger frå [[Alentejo]], der lyrikk blir framført [[a cappella]] av amatørkor på opp til 30 personar. Songen er prega av særeigne melodiar og tekster. Tradisjonen er stadig levende i Alentejo.<ref name="Wheeler 2010"/> «Grândola, Vila Morena» av [[José Afonso|Zeca Afonso]] er ein av dei kjende songane i denne stilen. Fado har folkeleg opphav, fyrst og fremst i byane Lisboa (særleg dei fattigare bydelene) og Coimbra, og truleg inspirert av musikk og song i koloniane. Songen er prega av sterk innleving og uttrykker ofte ei sørgmodig lengsle.<ref name="Wheeler 2010"/> Fado er vanlegvis akkompagnert av portugisisk og spansk gitar.<ref name="Wheeler 2010"/> Songaren Amália ([[Amália Rodrigues]]) var ein av dei store stjernene, og dødsfallet hennar blei følgt av tre dagar med landesorg. Ho fekk statsbegraving og sarkofagen blei plassert i [[Panteão Nacional]].<ref name="Wheeler 2010"/> === Arkitektur === [[Fil:Capela_de_Nossa_Senhora_da_Doutrina_-_Igreja_de_São_Roque_-_Lisbon.JPG|mini|Den rikt dekorerte [[Igreja de São Roque]], ei av dei fyrste jesuitt-kyrkjene i Lisboa.]] Portugal er stort sett og har lenge vore eit katolsk land der kyrkja har hatt ei sentral rolle i samfunnet. Dette er spegla i dei mange og rikt utsmykka kyrkjene her.<ref name="Wheeler 2010"/> Frå rundt år 500 finst [[Gotisk arkitektur|vestgotiske]] kyrkjebygg og frå rundt år 600 [[Maurarar|mauriske]] monumentalbygg. Ein nasjonal gotisk stil frå 1200-talet av finst i katedralane i [[Viseu]] og Porto og i klostera i [[Alcobaça i Portugal|Alcobaca]] og [[Batalha i Portugal|Batalha]]. Frå [[renessansen]] er blant anna klosteret i [[Mafra i Portugal|Mafra]] kjent, og perioden utvikla ei rik ornamentering med inspirasjon frå italiensk renessanse og arabisk stil. Dei arkitektoniske verka frå denne tida er kjende som manuel-stilen eller manuelinsk stil (''stil manuelino'') med blant anna [[Hieronymittklosteret]] og [[Belémtårnet]]. Renessansen var særleg viktig i universitetsbyen Coimbra, og [[Francesco de Hollanda]] (død 1584) var ein sentral arkitekt. Etter jordskjelvet i 1755 var regulering og gjenreising av nedre by i Lisboa viktig.<ref name=":17" /> === Skulptur og bildekunst === Landet har få skulpturar frå mellomalderen. Frå barokken er Joaquim Machado da Castro kjend for terrakotta og ein rytterstatue i Lisboa. Ein nasjonal målerskulle blei skipa av Nuno Goncalves (hoffmalar 1450-1471).<ref name=":17" /> === Mat og drikke === Portugisisk mat er i stor grad basert på fisk og annan sjømat.<ref name="Wheeler 2010"/> Hver portugisar et årleg ca. 58,5&nbsp;kg sjømat, noko som er det høgaste i Europa.<ref name="CULTURAS MARINHAS">{{Cite journal|last=Pessoa, M. F., Mendes, B. e Oliveira, J. S.|title=Culturas marinhas em Portugal|url=http://gdeh.fct.unl.pt/trab_disponiv/cult_marinhas.pdf|journal=Cluster}}</ref> Den mest kjende portugisiske fiskeretten er [[bacalao]], som er basert på [[klippfisk]]. Portugisarane et i gjennomsnitt 8&nbsp;kg torsk i året, noko som truleg er mest i verda.<ref name="Wheeler 2010"/> Andre kjende portugisiske retter er [[cozido]], [[tripas]] og [[carne de porco à alentejana]]. Kjente portugisiske ostar omfattar blant anna [[Queijo Serra da Estrela]], [[Queijo de Castelo Branco]], [[Queijo São Jorge]] og [[Queijo de Nisa]]. Portugal har lange vintradisjonar, og allereie i mellomalderen eksporterte portugisarane i stor stil til England. Taylors portvinshus i [[Villa Nova de Gaia]] vart grunnlagt i 1692 og er den eldste i landet. Engelske selskap har dominert portvinsbransjen i mange hundre år, ein bransje dei òg var å utvikla.<ref name="Wheeler 2010"/> På 1600-talet fekk Portugal einerett på sal av vin i England.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Portugal er den femte største vineksportøren i verda målt i volum. Av [[Portugisisk Angola|portugisiske vinar]] er kanskje [[portvin]]en best kjend, ved sida av [[Madeiravin|madeira]] og [[vinho verde]]. == Kjelder == {{refstart|liste= <ref name=snl>{{snl|dato=27.02.2013}}</ref> }} {{refslutt}} === Bibliografi === * {{Cite book |last=Champion, Neil |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010030503068 |title=Portugal |date=1998 |publisher=Esstess-forlag |isbn=8291101264 |location=Risør |ref=Champion}} * {{Cite book |last=Wheeler |first=Douglas |title=Historical dictionary of Portugal |date=2010 |publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810870758 |location=Lanham, Maryland |ref=dictionary}} ---- {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Portugal|Portugal]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 31. oktober 2005.'' *''Denne artikkelen bygger på «[[:da:Portugal|Portugal]]» frå {{Wikipedia-utgåve|da}}, og «[[:sv:Portugal|Portugal]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}} den 31. oktober 2005.'' *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Portugal|Portugal]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 23. januar 2026.'' {{refslutt}} {{refbetre|dato=2023}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{EU}} {{EØS}} {{NATO}} {{Schengenlanda}} {{OECD}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Portugal| *]] [[Kategori:Land i Europa]] [[Kategori:EU-land]] [[Kategori:NATO-land]] [[Kategori:Schengen-land]] 9sdb9fyh6dut5gd07jn1v5o7wn5c8g9 3672449 3672446 2026-09-14T10:25:27Z Ranveig 39 Rett. 3672449 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Den portugisiske republikken |andre namn = República Portuguesa |adjektiv = portugisisk |riksvåpen = Coat_of_arms_of_Portugal.svg |flagg = Flag of Portugal.svg |motto = Ikkje noko |nasjonaldag = 10. juni |nasjonalsong = [[A Portuguesa]] |hovudstad = Lisboa |styresett = [[Semipresidentialisme|Semipresidentiell]] [[republikk]]<ref name=LEX /> |statsoverhovudtype = [[President]] |statsoverhovud = António José Seguro |statsminister = Luís Montenegro |grunnlagdtype = [[Portugisisk historie|Historie]] |grunnlagd = &nbsp; |grunnlagd1type = [[Slaget ved Ourique|Sjølvstende]] |grunnlagd1 = [[25. juli]] [[1139]] |grunnlagd2type = [[Den portugisiske restaurasjonskrigen|Restaurasjonen]] |grunnlagd2 = [[1. desember]] [[1640]] |grunnlagd3type = [[Nellikrevolusjonen|Demokratiseringa]] |grunnlagd3 = [[25. april]] [[1974]] |vassareal = 0,5&nbsp;% |valuta = [[Euro]] |tidssone = [[UTC]]+0 og –1 |tidssone_sommartid = [[UTC]]+1 og +0 |retningsnummer = +351 |domene = .pt }} '''Portugal''' er eit land på [[Pyrenéhalvøya]] sørvest i [[Europa]].<ref name=LEX>{{Kjelde www|url=https://lex.dk/Portugal|tittel=Portugal|forfattar=Jensen, Lis|språk=da|utgjevar=Lex på lex.dk|vitja=2026-07-07}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/place/Portugal|tittel=Portugal|språk=en|utgjevar=Britannica|vitja=2026-07-07}}</ref> Portugal grensar til [[Spania]] og har ei lang kystlinje mot [[Atlanterhavet]]. Øyane [[Madeira]] og [[Asorane]] høyrer òg til Portugal. Hovudstaden er [[Lisboa]]. Portugal dekker eit areal på 92 391&nbsp;km² og har 10,28 millionar innbyggjarar (per juli 2019). [[Portugisisk historie|Historia til Portugal]] som sjølvstendig land strekkjer seg tilbake til ''[[Reconquista]]'', og fastlandsdelen av Portugal har stort sett hatt dei same grensene sidan midten av 1200-talet. Landet har ei fortid som [[kolonimakt]] og herska mellom anna over [[Brasil]] og [[Mosambik]], men har òg sjølv opplevd ytre påverkingar frå ulike folkeslag, som [[keltarar]], [[fønikarar]], [[romarar]], [[visigotarar]] og [[maurarar]]. Portugal er ei av dei eldste statsdanningane i Europa. Portugal var den fyrste europeiske [[koloni]]makta (frå 1400-talet) og den siste av desse som gav koloniane sjølvstende, med unntak av [[Brasil]], som blei sjølvstendig i 1822.<ref name="Wheeler 2010">[[Portugal#dictionary|Wheeler (2010)]], s. 2</ref> Frå 1400-talet var [[Det portugisiske imperiet]] eit av dei største i verda og omfatta blant anna Brasil, [[Portugisisk India]] og store område i Afrika. Rundt 1500 var Lisboa den største handelsbyen i verda.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Portugal sitt grep om koloniane lausna gjennom [[den portugisiske kolonikrigen]] og den indiske anneksjonen av [[Goa]] i 1960- og 1970-åra. Deidelvis sjølvstyrte øygruppene [[Asorane]] og [[Madeira]] i Atlanterhavet er dei einaste gjenverande oversjøiske eigedomane til Portugal. Oktoberrevolusjonen i 1910 [[Den første portugisiske republikk|gjorde Portugal til republikk]], men frå 1926 var landet eit diktatur under [[António de Oliveira Salazar]]. Salazar sin ''[[Estado Novo]]'' varte ved til [[nellikrevolusjonen]] i 1974, og Portugal har sidan den gongen vore eit stabilt demokrati. Landet blei med i det dåverande EF i 1986, og blei med i euroarbeidet ved innføringa i 1999. Portugal er eit av dei opphavlege medlemslanda i [[NATO]], blei med i [[Dei sameinte nasjonane|FN]] i 1955, og er òg med i [[Samveldet av portugisiskspråklege land]]. Etter den fyrste koloniseringsbølgja på 1400-1500-talet har Portugal lege bak resten av Vest-Europa i utvikling. Portugal hadde lenge den fattigaste og minst utdanna folkesetnaden i Vest-Europa. Landet har få naturressursar.<ref name="Wheeler 2010"/> [[Fil:Mapa de Portugal.png|mini|venstre|Kart over Portugal.]] == Namn == Namnet «Portugal» kjem frå det romerske stadnamnet ''Portus Cale'', som var ein hamneby på staden der byen [[Porto]] ligg i dag. Namnet blei truleg fyrst nytta om [[grevskapet Portugal]] i området mellom elva [[Elva Minho|Minho]] og [[Douro]].<ref name="ReferenceA">[[Portugal#dictionary|Wheeler (2010)]], s. 1</ref> Området kom under romersk påverknad kring 200 f.Kr. i samband med [[den andre punarkrigen]], og i samband med dette blei den eldre [[Kartago|kartagiske]] byen Cale omdøypt til ''Portus Cale''. Gjennom [[folkevandringstida]] blei området vest på Pyrenéhalvøya kjent som ''Portucale'', medan forma Portugal blei nytta frå 1000-talet. Fram til 1714 var «Spania» berre ei geografisk nemning for Pyrenéhalvøya, inkludert Portugal. I ettertid har det blitt vanleg å nytta namnet «Spania» eller «dei spanske rika» om statsdanningane som dekka det same territoriet som Spania.<ref name="Egge">{{Cite book |last=Egge, Åsmund |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010111208059 |title=Spansk historie: et riss |date=1990 |publisher=Universitetsforlaget |isbn=8200028836 |location=Oslo }}</ref> == Geografi == {{detaljar|Portugisisk geografi}} Portugal ligg i det sørvestlege hjørnet av Europa og utgjør saman med Spania Pyrenéhalvøya. Det portugisiske fastlandet er forma omtrent som eit [[rektangel]], med Atlanterhavet i vest og sør og Spania i nord og aust. Kystlinja mot Atlanterhavet er 837&nbsp;km lang, medan nordgrensa og austgrensa mot Spania er høvesvis 336 og 839&nbsp;km. Inkludert Asorene og Madeira har Portugal eit areal på 92 080&nbsp;km². Det vestlegaste punktet på det portugisiske fastlandet er [[Cabo da Roca|Kapp Roca]] på {{Koord|38|47|N|9|30|W}}, og dette punktet er også det vestlegaste punktet på det europeiske fastlandet. Hovudelva [[Tejo]] deler landet i to område som er ulike med omsyn til landskap, klima og vegetasjon. Nord for elva er det mest skogdekka høgland, medan landskapet sør for elva er lågt og bølgande. Det er få naturlege barrierar av tyding langs grensa mot Spania.<ref name="ReferenceA"/> Tejo har utspring i sentrale Spania. Den store munningen til Tejo dannar ei svært god hamn for Lisboa. Dei største portugisiske byane er [[Lisboa]], [[Porto]], [[Coimbra]], [[Braga]], [[Faro]], [[Portimão]], [[Évora]], [[Leiria]], [[Beja i Portugal|Beja]], [[Viseu]], [[Guarda i Portugal|Guarda]], [[Guimarães]] og [[Bragança]]. Folk bur hovudsakleg langs kysten. === Landskapstypar og geologi === Geografisk er Portugal eit [[Homogenitet og heterogenitet|heterogent]] land. Naturgeografien varierer mykje mellom dei ulike delane av landet, noko som igjen har bidratt til å forma lokalsamfunn og næringsliv. Nord for Tejo er landskapet dominert av fjellplatå, djupe elvedalar og ein del fjell. Sør for Tejo er landet flatare og mindre variert, med mest sletter og slakke åsar. Dei store elvane går stort sett frå aust til Atlanterhavet i vest. Kysten er litt over 800&nbsp;km lang og er variert med både store klipper og skjerma sandstrender som langs [[Algarve]].<ref name="ReferenceA"/> Det nordlege Portugal er eit fjellrikt område med mykje regn, og er karakterisert av mange små gardar og vinmarker. Det er her nasjonalstaten Portugal har opphavet sitt. I desse avsidesliggjande områda har folk rykte på seg for å vera hardtarbeidande, tradisjonalistiske og fromme katolikkar.<ref name="Geography2">{{Kjelde www|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/D?cstdy:1:./temp/~frd_KvwR::|tittel=Portugal : The Physical Environment|arkiv_url=https://www.webcitation.org/5olGSGUSN?url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/D?cstdy%3A1%3A.%2Ftemp%2F~frd_KvwR%3A%3A|arkivdato=2010-04-05|dato=januar 1993|utgjevar=Library of Congress|vitja=2010-04-05}}</ref> Hovudelvane Douro og Tejo har opphav i Spania. [[Fil:Alentejo_oak_on_wheat_field.jpg|venstre|mini|Eik i åker, typisk for landskapet i Alentejo i det sørlege Portugal.]] Det sentrale Portugal, mellom elva [[Douro]] og [[Tajo|Tejo]], har for det meste [[sanddyne]]r og [[Bartre|barskog]] langs kysten. Dette er område der fiske har vore den tradisjonelle næringsvegen. Lenger inn i landet er landskapet dominert av små og mellomstore gardar. Hovudstaden Lisboa ligg ved kysten i det sentrale Portugal, og står for mesteparten av industrien og handelen i landet.<ref name="Geography2">{{Kjelde www|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/D?cstdy:1:./temp/~frd_KvwR::|tittel=Portugal : The Physical Environment|arkiv_url=https://www.webcitation.org/5olGSGUSN?url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/D?cstdy%3A1%3A.%2Ftemp%2F~frd_KvwR%3A%3A|arkivdato=2010-04-05|dato=januar 1993|utgjevar=Library of Congress|vitja=2010-04-05}}</ref> Den austlege delen av Portugal er eit framhald av det spanske platået (''[[Meseta Central|meseta]]''), og over dette stikk det opp nokre fjellkjeder som [[Serra da Estrela|Serra da Estrella]]. Portugal har meir lågland enn Spania, særleg i Alentejo. Kysten er generelt låg og flat med sanddyner.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Det sørlege Portugal blir kalla [[Alentejo]] og er dominert av åslandskap og sletter med store gods og landbruk i stor skala, der det mellom anna blir dyrka kveite.Dette området har tradisjonelt vore ein arnested for radikale politiske rørsler. Den sørlegaste regionen i landet er kjend som [[Algarve]] og består av svært tørre område. Dette er den delen av landet der den [[Maurarar|mauriske]] innverknaden er mest merkbar, både på den lokale arkitekturen og dialekten.<ref name="SNL-geologi">{{Kjelde www|url=http://www.snl.no/Portugal/geologi_og_landformer|tittel=Portugal – geologi og landformer|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=2010-04-05}}</ref> Geologisk er Portugal ein del av Det iberiske massivet. Landet dannar grensesona mellom det indre av Pyrenéhalvøya og kystslettene langs Atlanterhavet. Fjellområda i det nordlege Portugal tilhøyrer til den hercynske foldinga, som blei oppsprukken og forkastet i [[Tertiærtida|tertiær]], medan senkingane har tertiære og kvartære avleiringar. Sørlege Portugal består av låge platå med skiferbergarter, kalk- og sandstein. Øygruppene Asorene og Madeira er av vulkansk opphav.<ref name="SNL-geologi">{{Kjelde www|url=http://www.snl.no/Portugal/geologi_og_landformer|tittel=Portugal – geologi og landformer|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=2010-04-05}}</ref> === Klima === Portugal utgjer den vestlege delen av [[Pyrenéhalvøya]], og møter ofte [[lågtrykk]] frå [[Atlanterhavet]] om vinteren. Det meste av [[nedbør]]en fell i Portugal, og ikkje mykje går vidare til Spania i aust. Fjellområda i den nordlege halvdelen av Portugal forsterkar denne effekten. Enkelte av dei nordlege [[vêrstasjon]]ane får like mykje nedbør om vinteren som vestkysten av [[Irland]] og [[Skottland]], med [[snø]] i høgda. Lågtrykka streifar vanlegvis berre innom dei sørlegare områda, som [[Faro]] og [[Beja]], og her regnar det gjerne berre eit par gonger i veka om vinteren. Vintertemperaturane langs kysten er om lag som langs kysten av Spania, men i fjella er det vesentleg kaldare. Klimaet nord i Portugal er fuktig og mildt på grunn av Atlanterhavet. Sør i landet er det varmare, tørrare, og med milde vintrar. Somrane har som regel fint vêr, medan Atlanterhavet av og til fører med seg litt fukt over land. Temperaturane når vanlegvis 24-30&nbsp;°C på ettermiddagen langs kysten, medan det er litt lågare temperaturar i fjellområda. I den søraustlege delen av Portugal kan det derimot bli svært varmt, og [[Riodades]] målte ein gong 50&nbsp;°C. Dei nordlege områda kan få ei og anna regnbye om sommaren, medan det stort sett er tørt lenger sør. Temperaturane er òg behagelege om våren og hausten, og nedbøren held seg på eit minimum frå mai til november. [[Lisboa]] har ein normal årsnedbør på 708&nbsp;mm, og berre 17&nbsp;mm av dette kjem i perioden juni-august. [[Porto]], som ligg lenger nord på kysten, får derimot 1150&nbsp;mm i året, medan Faro berre får 521&nbsp;mm (7&nbsp;mm frå juni til august). === Vegetasjon === Vegetasjonen varierer på grunn av varierande klima og jordsmonn. I høgda i nord er bjørk, kastanje, eik og lønn vanleg, med bregnar og lyng på bakken – ein vegetasjon som liknar på den som finst i Nord-Europa. Ein god del av planteveksten er typisk for middelhavsområdet og dessutan ein del nordafrikansk vegetasjon. I sør er [[Eukalyptusslekta|eukalyptus]], [[korkeik]] og [[oliven]]tre vanleg. I Alentejo finst det store sletter dekte med korkeik. Portugal har 30 % av førekomsten i verda av dette treslaget, og er den største produsenten i verda av kork. I sør veks typiske middelhavsurtar som [[rosmarin]], [[Timianslekta|timian]] og [[lavendel]]. I sør trivst også tropiske og subtropiske vekstar som [[Fikenslekta|fiken]], mandel, sitron, appelsin og [[granateple]].<ref name="ReferenceA"/><ref name=":122">{{Kilde bok|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001|tittel=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15.|utgivelsessted=Oslo|utgivelsesår=1960}}</ref> I nordlege og sentrale Portugal er det store skogsområde.<ref name="ReferenceA"/> == Historie == Det har budd folk på den iberiske halvøya i over 30 000 år, og romerske og greske kjelder (som [[Herodot]], [[Strabon]], [[Avenius]] og [[Hecataeus av Miletus]]) kalla desse for [[iberarar]]. 210 f.Kr. kom romarane til området, og fekk etter kvart området under kontroll. Då romarriket fall på 400-500-talet, under [[folkevandringastida]], kom fleire germanske folkeslag inn i landet. På 700-talet tok [[maurarar|maurarane]] kontroll over store delar av halvøya.<ref name=snl/> Kristne grupper erobra dei nordlege delane av Portugal på midten av 800-talet, men tok dei sørlege delane fyrst i siste halvdelen av 1300-talet. Frå maurarperioden er der fleire arabiske ord, til dømes ''arroz'' (‘ris’) og namn (til dømes [[Fatima]] og [[Algarve]]). Portugal vart etablert som kongerike av [[Alfonos I av Portugal|Alfonso I]] i 1139, og framstod som ei sterk og uavhengig politisk eining fram til midten av 1500-talet.<ref name=snl/> I 1580 kom det ein spansk invasjon leidd av Filip II, og Portugal vart då styrt av den spanske kongen gjennom ein personalunion. Frå 1640 vart så Portugal igjen eit sjølvstendig monarki. Den spanske invasjonen sette ein stopp for oppdagingsperioden i portugisisk historie. 1400- og 1500-talet hadde nemleg vore prega av internasjonal sjøfart med store oppdagingar og med etablering av handelsstasjonar og koloniar. Portugal hadde etablert koloniar mellom anna i [[Brasil]], [[Angola]] og [[Mosambik]].<ref name=snl/> Den nedgangstida Portugal, til liks med Spania, opplevde relativt sett i høve til dei nordlege delane av Europa, vart forsterka av den [[føydalisme|reføydaliseringa]] som skjedde på 1500- og 1600-talet. På 1800-talet var der i Portugal politisk strid mellom reformviljuge og konservative grupper. Repubikanarane stod sterkt, og ein republikk vart etablert i 1910, to år etter at kongen og kronprinsen hadde vorte myrda. Men det var mykje politisk uro, og mellom 1910 og 1926 hadde landet 45 ulike regjeringar. I 1926 skjedde det eit militærkupp.<ref name=snl/> Ein av dei som deltok då var [[António de Oliveira Salazar|António Salazar]], fyrst som finansminister, og frå 1932 og 36 år framover som regjeringssjef. Salazar etablerte eit [[diktatur]] der han brukte familien som metafor for samfunnsstyringa: Han sjølv var «faren», medan den katolske kyrkja var «mora». Diktaturet vart styrta i [[nellikrevolusjonen]] i 1974 og demokratiske reformer tok til. I 1975 fekk til dømes [[røysterett for kvinner|kvinner røysterett]]. I 1986 gjekk Portugal inn i [[EU]].<ref name=snl/> Landet har nytt godt av ulike støtteordningar frå EU, og hatt ein ikkje uvesentleg økonomisk vekst dei siste tiåra. === Forhistorie === [[Fil:Hispania_3a_division_provincial.PNG|mini|Hispania etter [[Diokletian av Romarriket|Diokletian]] si reorganisering 298 e.Kr.]] [[Iberarar]] er den eldste kjende folkegruppa i Portugal. Rundt år 400 f.Kr. innvandra keltiske stammar til området.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Fønikiske og greske handelsstasjonar voks fram rundt munningen av Tejo. Frå 200 f.Kr. erobra romerske styrkar den sørlege delen av dagens Portugal. Etter å ha sigra over Kartago heldt romerske styrkar fram med å erobra områda nord for Tejo.<ref name="Wheeler 2010"/> I Romartida utgjorde Den iberiske halvøya, [[Hispania]], eit rike der [[Lusitania]] var ein provins. Då [[Roma i antikken|Romarriket]] gjekk i oppløysing i folkevandringstida fortsette ein å nytta det latinske språket på halvøya.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Germanske stammar inntok Portugal, som rundt år 400 blei ein del av [[det vestgotiske riket]].<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Maurarane som kom til Den iberiske halvøya i 711 erobra raskt den sørlege delen av halvøya, inkludert (frå 714) store delar av det som seinare blei Portugal. «Algarve» er eit maurisk ord som tyder ‘vesten’. Algarve blei eit maurisk kongedømme og den arabiske innverknaden kan framleis sporast i mat, byggestil og folkeliv. Maurarane innførte nye nyttevekstar som bomull, ris, sitron, orange, fiken og mandlar. Dei innførte òg avanserte vatningsteknikkar som gav jordbruket store avlingar.<ref name="Wheeler 2010"/> Etter den mauriske erobringa, gjekk det frå rundt år 1000<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> i fleire hundre år ein kamp med kristne rike i nord om kontrollen over Den iberiske halvøya. På kristent hald blei han kjend som ''[[Reconquista]]'', gjenerobringa. Dei kristne fyrstane blei støtta av kyrkja. Før år 1000 hadde kristne rike kontroll sør til Douro. Området mellom [[Elva Minho|Miño]] og Douro blei kalla Portucalense. På 1000-talet blei lokale kristne styrkar forsterka med franske og anglesaksiske krossfararar. Montemor ved [[Mondego]] blei erobra i 1034 og [[Coimbra]] i 1064. Kongen av Castilla og [[Kongedømet León|Léon]] gav det erobra området, «Portucale», i len til den burgundiske fyrsten [[Henrik av Burgund|Henrik]]. Dette området blei skilt ut frå [[kongedømet Galicia]] og [[grevskapet Portugal]].<ref name="Wheeler 2010"/> [[Fil:Map_Iberian_Peninsula_1037-en.svg|mini|Politisk kart over Den iberiske halvøya i år 1037 etter at kalifatet i Cordoba gjekk i oppløysing. Dei mauriske taifaane er i grønt.]] [[Grevskapet Portugal]]<ref name="Wheeler 2010"/> var to påfølgjande grevskap i [[mellomalderen]] rundt byane Braga og Porto. Det fyrste [[grevskap]]et eksisterte frå midten av 800-talet og fram til midten av 1000-talet som eit [[vasall]]rike eller [[Føydalisme|føydalt]] len av [[kongedømet Asturias]], og seinare underlagt kongedøma [[Kongedømet Galicia|Galicia]] og [[Kongedømet León|León]]. På 900-talet etablerte maurane på Den iberiske halvøya [[Córdoba-kalifatet|sitt eige kalifat]] uavhengig av det øvrige islamske riket.<ref name="verdenshistorie">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009091101062 |title=Verdshistorie før 1850 |date=1993 |publisher=Gyldendal |isbn=8205200793 |location=Oslo |page=}}</ref> På 1000- og 1100-talet bestod det mauriske Iberia av mange små, dels rivaliserande kongedøme, ''[[taifa]]''. Til dømes omfatta [[Badajoz]]-taifaen store delar av det som blei Portugal. Frå 1250 rekna maurane berre [[Granada]] med omland og det var ingen mauriske herskarar igjen i det området som blei til Portugal.<ref name="Wheeler 2010"/> === Portugisisk statsdanning === Portugal sporar sitt nasjonale opphav tilbake til 24. juni 1128 med [[slaget ved São Mamede]]. Den burgundiske fyrsten som var [[vasall]] under Castilla, Afonso Henriques, seinare kjend som Afonso I av Portugal, utropte seg sjølv til fyrste av Portugal, og deretter i 1139 som konge av Portugal. Året 1139 blir rekna som då det vart eige kongerike kalla Portugal i området rundt Porto og Braga. Lisboa blei erobra frå maurarane i 1147, og Portugal blei anerkjent av [[pave]]n i 1179.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref><ref name="Egge"/> I 1143 blei Afonso anerkjend av [[kongedømet León]] som konge av Portugal ved [[traktaten i Zamora]]. I 1179, i [[Bulle|pavebullen]] ''[[Manifestis Probatum]]'' datert 23. mai 1179, anerkjende [[pave Aleksander III]] Portugal som kongedøme og Afonso som konge. I 1226 innleidde Portugal felttog mot det mauriske styret i Alentejo. Portugisiske styrkar inntok [[Silves]], den siste mauriskkontrollerte byen, i 1249.<ref name="Wheeler 2010"/> [[Ferdinand I av Portugal]] døydde barnlaus i 1383, og i den politiske uklare situasjonen hadde [[Juan I av Castilla]] planer om å slå Portugal saman med Castilla. I [[slaget ved Aljubarrota]] i 1385 sigra portugisiske styrkar under [[Johan I av Portugal|Johan I]], med støtte frå engelske bogeskyttarar, over kastiljanske styrkar. Dette gav Portugal sjølvstende frå Castilla. Johan I (portugisisk ''João'') blei den fyrste kongen i [[Avis-dynastiet]]. Den framveksande kjøpmannsstanden i Lisboa og Porto støtta kongen sine planer om å utvida ''Reconquista'' til Nord-Afrika for å få tilgang på ressursar og handelsruter. Ekspansjonen til Afrika byrja med erobra av [[Ceuta]] i 1415, der blant andre [[Henrik Sjøfararen]], som då var 21 år gamal, deltok.<ref name="Wheeler 2010"/> På slutten av mellomalderen vaks Lisboa fram som ei viktig hamn for handel. Italienske handelsfolk segla stadig meir til Nord-Europa, særleg [[Flandern]] og England, og gjekk som regel innom Lisboa for å proviantera.<ref name="Wheeler 2010"/> På 1400-talet var dei norditalienske bystatane Genova og Venezia i tillegg til Flandern økonomisk dominerande i Europa.<ref name="Egge"/>{{Rp|116}} Frå rundt 1300 var dei mange kristne smårika i Iberia samla i tre store kongedøme: Portugal, Castilla og [[Kongedømet Aragón|Aragon]]. [[Granada]] var sentrum for eit lite maurisk rike.<ref name="Wheeler 2010"/> Kort tid etter år 1300 fekk Portugal grensene det har i dag.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Midt på 1400-talet var Den iberiske halvøya politisk inndelt i kongerika Castilla, Aragón, Navarra, Granada og Portugal. Spania var derimot ikkje etablert som ei politisk eining. På denne tida omfatta Castilla [[Galicia i Spania|Galicia]], som språkleg er nært i slekt med portugisisk. Halvøya hadde då rundt 7 millionar innbyggjarar, samanlikna med kring 3 millionar i England og folkesetnaden i Frankrike, som kan ha vore over 20 millionar. Det var eit felles myntsystem på Den iberiske halvøya, eit skattesystem og felles skriftspråk ([[Spansk|kastiljansk]] var dominerande frå seinmellomalderen). Etter [[slaget ved Toro]] i 1476 pressa Castilla og Aragon Portugal til å avstå [[Kanariøyane|Kanarøyane]], som viste seg å vera ein strategisk mellomstasjon for trafikken til Amerika. Castilla koloniserte Kanariøyane frå 1480-åra. [[Dei katolske monarkane]] hadde opphavleg ambisjonar om å samla heile Den iberiske halvøya (Portugal, Castilla og Aragon i tillegg til Navarra) under ein herskar. Granada blei erobra i 1492 (som òg innleidde den spanske erobringa av Amerika og fordrivinga av jødane), og Navarra blei annektert av Castilla i 1512.<ref name="Egge"/> === Imperiet === [[Fil:Iberian_Kingdoms_in_1400.svg|mini|Kongedøma på Den iberiske halvøya på 1400-talet. Grensene er omtrentlig innteikna.]] Sjøfarten har alltid vore viktig for økonomien til Portugal, og på 1400-talet byrja ein ekspanssiv periode då landet organiserte fleire oppdagingsferder. Portugal blei den fyrste kolonimakta i Europa. Den overjøiske ekspansjonen byrja då Portugal erobra [[Ceuta]] i Marokko i 1415. Madeira (''Ilha da Madeira'') blei oppdaga i 1419 og kolonisert under [[Henrik Sjøfararen]]. Asorane blei påviste i 1427. Dei fyrste slavane frå Vest-Afrika kom til Portugal i 1441. Tanger blei erobra i 1471 og deretter Verde.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Henrik Sjøfararen medverka til den oversjøiske ekspansjonen til Portugal. Han etablerte blant anna ein sjømannsskule i [[Sagres (Portugal)|Sagres]], der ein førebudde og planla ekspedisjonar.<ref name="Wheeler 2010"/> Ein bakgrunn for ekspansjon og ekspedisjonar langs Afrika var at det osmanske riket hadde gjort handel austover til eit monopol for arabarar.<ref name="verdenshistorie">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009091101062 |title=Verdshistorie før 1850 |date=1993 |publisher=Gyldendal |isbn=8205200793 |location=Oslo |page=}}</ref> Portugisiske skip drog gradvis lenger sørover langs vestkysten av Afrika og skaffa seg handelsstøttepunkt der. I 1488 runda eit skip leia av [[Bartolomeu Dias]] for fyrste gong [[Kapp det gode håp]].<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Desse ekspedisjonane gjorde at Portugal kunne sikra seg koloniar i Brasil og i [[Indiahavet|Den indiske havet]]. Med sentrum i [[Goa]] blei det oppretta eit kolonirike i India. Portugal skaffa seg basar på [[Sri Lanka|Ceylon]] (Sri Lanka) og [[Java]]. Det portugisiske handelsnettverket nådde Kina og Japan.<ref name=":17"/> I 1492 laga [[Martin Behaim]] den fyrste [[globus]]en i verda basert på kunnskapar frå Portugal. Same året kryssa [[Kristoffer Columbus|Christofer Columbus]] Atlanterhavet og segla innom Asorene og det portugisiske fastlandet på tilbaketuren. Ein ekspedisjon leia av [[Pedro Álvares Cabral|Pedro Alvares Cabral]] kryssa Atlanterhavet i 1500 og kom fram til det som blei Brasil, som han gjorde krav på på vegner av Portugal. Brasil blei den største kolonien til landet. [[Vasco da Gama]] sin ekspedisjon i åra 1497-1499 gjekk rundt Kapp det gode håp, langs Aust-Afrika (til det som er [[Tanzania]]) og til Goa i India. Goa blei kolonisert i 1510. [[Afonso de Albuquerque]] erobra [[Malakka]] lengre aust i 1511. [[Fernão de Magalhães|Ferdinand Magellan]] la ut på ei jordomsegling i 1519. Portugisiske handelsfolk nådde Japan i 1543 og fekk i 1557 etablera seg på [[Macao]] som var under portugisisk styre til 1999.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="Wheeler 2010"/> Rikdommane som desse reisen førte inn gjorde dei portugisiske kongane til dei rikaste i verda.<ref name="Wheeler 2010"/> Den store kolonien Brasil var til å byrja med lite verdt. Det blei ikkje påvist edle metall eller andre produkt av høg verdi. Matjord var den viktigaste ressursen til Brasil. Dyrking og raffinering av sukker blei snart den viktigaste verksemda i kolonien, som blei den største sukkerprodusenten i verda til ut på 1600-talet. Sukkerverksemda blei finansiert og til dels driven av flamske og hollandske forretningsfolk. Kunsten å raffinera sukker hadde portugisarane truleg lært frå Venezia, og på 1400-talet blei det òg produsert sukker på Madeira.<ref name="Gerholm">{{Cite book |last=Gerholm, Tomas |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012020104032 |title=Brasil |date=1971 |publisher=Pax |location=Oslo |page=}}</ref> Den spanske kongen var uroa over den xoversjøiske ekspansjonen til Portugal og suksessen landet hadde til sjøs, og støtta utrustning av spanske ekspedisjonar. Kolonisering av Amerika blei følgt av [[Den atlantiske slavehandelen|slavehandel frå Afrika]]. Portugal hadde allereie drive sal av afrikanske slavar i heimlandet. Ved ein avtale frå 1494, [[Tordesillas-avtalen|Tordesilla-traktaten]], delte Spania og Portugal, med støtte frå paven, verda mellom seg: Alt aust for ei delelinje tilhøyrde Portugal. Området som blei til Brasil låg aust for denne linja, og dette blei den store kolonien til Portugal i Amerika. Etter lang strid gav Portugal frå seg [[Guyana]]-området til England, Frankrike og Nederland. Brasil, som var den største kolonien, var tynt folkesett, og mange av urfolka rømde inn i jungelen for å koma unna koloniherrane. Kolonisering byrja ikkje for fullt før på 1700-talet. Mangel på lokal arbeidskraft i Brasil gjorde at portugisarane henta slavar frå Afrika i langt større mengd enn spanjolane i koloniane sine.<ref name="verdenshistorie">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009091101062 |title=Verdshistorie før 1850 |date=1993 |publisher=Gyldendal |isbn=8205200793 |location=Oslo |page=}}</ref> Rundt 1500 var Portugal på høgda av herredømet sitt. Ved sida av Spania var landet eit verdsdominant handels- og sjøfartsland. Lisboa var den største handelsbyen i verda, og landet hadde samstundes ei kulturell stordomstid.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> [[Fil:Lisbonne_covento_do_carmo_int.jpg|mini|Jordskjelvet i 1755 raserte kyrkja i [[Convento da Ordem do Carmo]] (midt i Lisboa), og ho har sidan stått utan tak. Dette er det viktigaste minnesmerket etter jordskjelvet.]] [[Dei katolske monarkane|Dei katolske monarkar]] utviste jødane frå Castilla og Aragon gjennom [[Alhambra-dekretet]] i 1492. Ein stor del av jødane flykta då til Portugal, men etter ei tid blei dei òg forfølgde der (blant anna etter etableringa av [[Den portugisiske inkvisisjonen]] i 1536). Kyrkja, særleg jesuittane, fekk auka makt. Jødar som flykta til Balkan og Nord-Afrika blei verna av dei muslimske regima der.<ref name="Wheeler 2010"/> Nokre jødar flykta til Nederland og Belgia, blant anna kom familien til [[Baruch Spinoza|Spinoza]] frå Portugal til Amsterdam på denne måten. Jødane på Den iberiske halvøya, [[sefardiske jødar]], brukte arabisk som skriftspråk på grunn av utstrakt kontakt med islam og arabar, og brukte den spansk-hebriske dialekten [[ladino]].<ref name="Wheeler 2010"/> Den jødiske folkesetnaden på Den iberiske halvøya hadde opphav i romartida.<ref name="Egge"/> === Nedgang === I andre halvdel av 1500-talet byrja ei nedgangstid for Portugal med epidemiar og minkande folketal. Portugal fekk større konkurranse, særleg frå [[Dei sameinte Nederlanda|Nederland]]. Både Spania og Portugal hadde globale imperium, samstundes som herskarane i begge land ynskte å kontrollere Nord-Afrika.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref><ref name="Egge"/> I eit katastrofalt felttog i Marokko i 1578 blei kongen, [[Sebastian I av Portugal|Sebastian I]], og mesteparten av adelen drepen i [[slaget ved Alcácer Quibir]].<ref name="Egge" /> {{Rp|101-102}} I 1580 invaderte Spania det svekka Portugal, og landet hamna i ein [[personalunion]] med Spania under kong [[Filip II av Spania]] (med namnet Filipe I av Portugal).<ref name="Egge"/> Spanjolane behandla Portugal dårleg, og i 1640, under trettiårskrigen, braut det ut eit opprør som førte til at landet blei sjølvstendig. Eit samstundes og tilsvarende opprør i [[Catalonia]] mislukkast. Lausrivinga frå Spania blei følgd av ein krig som med avbrot varte til 1668. Grensområdet [[Extremadura]] blei lagt nesten øyde i den langvarige krigen.<ref name="Egge" /> {{Rp|107}} [[Kongeriket England|England]] støtta Portugal si lausriving frå Spania, og dette innleidde ein langvarig allianse mellom dei to landa.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Økonomien var dårleg, og på 1700-talet blei landet nært knytt til England som gjennom [[Methuen-traktaten|Methuentraktaten]] (1703) fekk handelsprivilegium.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Portugals koloniar spreidde i tre verddel var kostbar å verna militært. I Aust-Asia fortrengde etter kvart hollandske handelsfolk portugisarane.<ref name="Gerholm">{{Cite book |last=Gerholm, Tomas |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012020104032 |title=Brasil |date=1971 |publisher=Pax |location=Oslo |page=}}</ref> Omkring år 1600 stod England, Frankrike og Nederland fram som dei dominerande landa i Europa og i den vidare kolonisering av overjøiske område.<ref name="verdenshistorie">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009091101062 |title=Verdshistorie før 1850 |date=1993 |publisher=Gyldendal |isbn=8205200793 |location=Oslo |page=}}</ref> {{Rp|168}}{{Treng kjelde}} 1. november (allehelgensdag) 1755 blei Lisboa og omlandet ramma av eit kraftig [[Jordskjelvet i Lisboa|jordskjelv]]. Store delar av hovudstaden blei lagt i ruinar dels av brannar som oppstod. Ein stor [[Flodbølgje|tsunami]] skylla over land og oppover elva Tejo. Rundt 60 000 menneske døydde. [[Sebastião José de Carvalho e Melo]], markien av Pombal og ein av dei viktigaste reformatorane i landet, gjenoppbygde og omskapte Lisboa.<ref name="Wheeler 2010"/> Jordskjelvet blei mykje omtalt i Europa, og det blei sett i gang omfattande hjelpetiltak, mellom anna med ei stor bevilgning frå parlamentet i Storbritannia.<ref name="Wheeler 2010"/> Pombal styrte med nær diktatorisk makt i 27 år. Ambisjonen hans var å styrkja økonomien og imperiet i Portugal (med Brasil i sentrum), og økonomisk sjølvstande frå Storbritannia, dei tradisjonelle allierte til Portugal. Pombal svekka posisjonen til kyrkja og styrka kongemakten. Under Pombal blei jesuittane kasta ut av landet, og slaveriet blei oppheva i sjølve Portugal i 1761.<ref name="Wheeler 2010"/> === Napoleonskrigane === Under [[Napoleonskrigane]] ville ikkje Portugal delta i handelsblokaden av Storbritannia. Ein fransk styrke marsjerte i 1807 gjennom Spania og inntok Portugal. Kongefamilien og sentraladministrasjonen flykta med britiske skip før den franske styrken nådde Lisboa.<ref name="Egge"/>{{Rp|140}} Kongefamilien reiste til Brasil, der han blei verande til 1821. [[Rio de Janeiro]] blei då hovudstad i imperiet, og Brasil blei snart formelt likestilt med sjølve Portugal som del av «det sameinte kongeriket Portugal, Brasil og Algarve». Franske styrkar trekte seg i 1808 ut av Portugal etter at [[Arthur Wellesley|Wellington]] overvann Napoleon.<ref name="Egge" /> {{Rp|146}} Frå 1808 brukte britiske styrkar Portugal som base for krigføring på den iberiske halvøya.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Under [[Wienerkongressen]] blei [[Bragança]]-dynastiet formelt gjeninnsett.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Den britiske generalen [[William Beresford]], som var øvstkommanderende for den portugisiske hæren, styrte landet frå 1817. Etter den politiske uroa i 1820 (Revolução Liberal) kom [[Johan VI av Portugal|kongen]] tilbake frå Brasil i 1821, og eit konstitusjonelt monarki erstatta einveldet.<ref name="Wheeler 2010"/> I Portugal prøvde ein å gjenoppretta Brasil sin status som koloni. Den 7. september 1822 erklærte [[Pedro I av Brasil|Dom Pedro I]] brasiliansk sjølvstende og blei utropt til [[Keiserdømet Brasil|keisar av Brasil]]. I 1825 anerkjende Portugal Brasil som ein sjølvstendig nasjon. Brasil var då blitt mykje større enn sjølve Portugal både i folketal og i økonomi.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="Wheeler 2010"/> Etter sjølvstendet heldt utvandringa frå Portugal til Brasil fram.<ref name="Wheeler 2010"/> === Den fyrste republikken === På slutten av 1800-talet kjempa reformvillige og konservative grupper mot kvarandre. Aukande misnøye med kongestyret og ein republikansk opinion voks fram, og i eit [[attentat]] i 1908 blei kongen og kronprinsen drepne. Landet erklærte seg som [[republikk]] i 1910, etter at hæren og marinen tok kontroll over Lisboa 4. oktober 1910. Kongetru avdelingar i hæren blei slått ned i løpet av få timar.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="kronike" /> Portugal var det tredje landet i Europa som avskaffa monarkiet, tidlegare var Frankrike og Sveits blitt republikkar.<ref name="Wheeler 2010"/> I 1911 innførte landet ein grunnlov etter fransk mønster.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Regjeringane var svake på grunn av den dårlege økonomien. Det republikanske styret ville skilja kyrkje og stat, oppløysa klostra og tillata skilsmisse. Dei bygde ut skulevesenet for at alle skulle læra å lesa og skriva.<ref name="Wheeler 2010"/> Kongefamilien blei forvist og adelen oppløyst.<ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> I perioden 1910-1925 hadde Portugal 40 ulike regjeringar og 18 revolusjonar og kuppforsøk. Det fann stad valdelege opprør og borgarkrigsliknande episodar. I 1919 freista monarkistar å gjenoppretta kongedømet. På slutten av 1800-talet var Portugal eit av dei minst industrialiserte landa i Europa. Landbruket var gammaldags og landsbygda var dominert av nokre få store jordeigarar. Landet var framleis svært avhengig av Storbritannia. Institusjonane var gammaldagse og dominerte av den katolske kyrkja. Analfabetismen var ein av dei høgaste i Europa.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Koloniane i det tropiske Afrika blei utvida frå 1870. I 1890 [[Det britiske ultimatumet i 1890|pressa Storbritannia]] Portugal til å trekkja tilbake styrkane sine frå det som seinare blei [[Malawi]] og [[Zimbabwe]]. I [[Windsor-traktaten]] av 1899 fornya Portugal og Storbritannia forsvarsallianse sin.<ref name="Wheeler 2010"/> I 1914 hadde Portugal åtte koloniar med samla areal på over 2 million km² og ein folkesetnad på 10 millionar (samanlikna med 55 koloniar i Storbritannia med nær 400 millionar innbyggjarar og 29 koloniar i Frankrike med 63 millionar).<ref name="atlas">{{Cite book |last=Karlsen, Willy |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008071800105 |title=Historisk verdensatlas |date=1970 |publisher=Fabritius |location=Oslo |page=}}</ref> I 1916 blei Portugal trekt inn i siste delen av fyrste verdskrigen på alliert side, og sende ein mindre styrke til vestfronten. For dei allierte var hamnene til Portugal viktige, og dei kunne beslagleggja tyske skip som låg der.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name=":17"/> Tyskland erklærte krig mot Portugal 9. mars 1916 etter at tyske skip i portugisiske hamnar var blitt beslaglagde på bestilling frå Storbritannia. Portugisiske styrkar deltok på vestfronten i 1917-1918, og det var trefningar mellom portugisiske og tyske styrkar i Mosambik.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> Ved freden i Versailles blei Portugal tildelt området [[Kionga]] i Aust-Afrika.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> === Diktaturet === [[Fil:Salgueiro_Maia1.jpg|mini|[[Nellikrevolusjonen]] var eit ublodig kupp der unge offiserar 25. april 1974 avsette etterfølgjarane til Salazar og innleidde demokratisering av landet. Bildet viser eit minnesmerke over [[Salgueiro Maia]], kaptein i hæren og ein av leiarane for operasjonen.]] I 1926 fann det stad endå eit militærkupp og Portugal utvikla seg til eit diktatur under ''Estado Novo'' og [[António de Oliveira Salazar|Antonio de Oliveira Salazar]] som sat ved makta heilt til 1968, då han blei etterfølgd av [[Marcelo Caetano|Marcello Caetano]] fram til 1974.<ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> [[Óscar Carmona|Antonio Fragoso Carmona]] blei president i 1928 og gjenvald i 1935, 1942 og 1949, medan den reelle makta (særleg frå 1932) låg hos Salazar.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Salazar-regimet hadde eit [[Korporativisme|korporativistisk]] preg.<ref name="Alden1996">{{Cite journal|last=Alden|last2=da Rosa Pires|first2=Artur|date=1996-02-01|title=Lisbon: Strategic planning for a capital city|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0264275195001115|journal=Cities|volume=13|issue=1|pages=25–36|doi=10.1016/0264-2751(95)00111-5|issn=0264-2751|access-date=2024-08-27}}</ref> Salazar hadde [[Adolf Hitler|Hitler]] og [[Benito Mussolini|Mussolini]] som forbilde, utan å drive ein like ytterleggåande politikk som dei. Under Salazar blei liberale reformer frå 1800-talet reverserte, rettane til arbeidarar blei innskrenka og utdanningsbudsjetta blei kutta. Den politiske opposisjonen blei undertrykt, mellom anna gjennom det hemmelege politiet, og det blei innført pressesensur. Salazar gav den katolske kyrkja større makt.<ref name="Wheeler 2010"/> Under Salazar var regjeringa dominert av sivile, blant anna akademikerkollegaane hans. Salazar baserte i lita grad makta si på propaganda og massemobilisering. Støttespelarane hans var blant anna i industrien, blant dei store jordeigarane og i byråkratiet, medan opposisjonen fanst hjå arbeidarar i landbruket og industrien og blant intellektuelle.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Under [[den spanske borgarkrigen]] støtta Salazar general [[Francisco Franco|Franco]] med materiell og frivillige utan å medverka direkte i kampane. I juli 1940 inngjekk landa ei vennskapspakt.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref><ref name="Egge"/> Den militære balansen på Den iberiske halvøya, alliansen med Storbritannia, nøytralitet i verdskrigane og oppretthaldinga av koloniimperiet var dei avgjerande punkta i politikken i Portugal før 1948.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Under [[andre verdskrigen]] var Portugal nøytralt, samstundes som stemninga var til fordel for dei allierte. USA og Storbritannia leigde frå 1943 ein flybase (''Base Aérea das Lajes'') og marinebase på Asorane til bruk i [[Slaget om Atlanterhavet i andre verdskrig)|slaget om Atlanterhavet]] og som støttepunkt ved [[Operasjon Overlord|landgangen i Normandie]]. Tyskland protesterte mot brot på portugisisk nøytralitet.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> Forsøk på militærkupp i 1947 blei raskt slått ned av regimet. Etter andre verdskrigen kom Portugal inn i interessesfæra til USA. Landet inngjekk militæravtale med USA blant anna om basar på Asorane.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="latinsk2"/> Utover i 1950-åra var framleis kontroll over koloniane og vidareføring av regimet sentrale mål for Salazar-regimet, som var relativt isolert internasjonalt. Under Salazar-regimet stagnerte landet økonomisk.<ref name="latinsk2"/><ref name="Alden1996">{{Cite journal|last=Alden|last2=da Rosa Pires|first2=Artur|date=1996-02-01|title=Lisbon: Strategic planning for a capital city|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0264275195001115|journal=Cities|volume=13|issue=1|pages=25–36|doi=10.1016/0264-2751(95)00111-5|issn=0264-2751|access-date=2024-08-27}}</ref> {{Rp|192}} Portugal gjekk inn i [[NATO]] straks alliansen var oppretta. Sovjetunionen blokkerte lenge for at Portugal skulle bli medlem av [[Dei sameinte nasjonane|SN]], og Portugal blei fyrst medlem i 1955. Striden med India om Goa tilspisse seg i 1950-åra.<ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> I 1960 var Portugal med ved stiftinga av [[EFTA]] saman med Noreg, Storbritannia og andre land utanfor [[Det europeiske økonomiske fellesskapet|EEC]]. Same året gjekk Portugal inn i [[Organisasjonen for økonomisk samarbeid og utvikling|OECD]].<ref name="atlas">{{Cite book |last=Karlsen, Willy |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008071800105 |title=Historisk verdensatlas |date=1970 |publisher=Fabritius |location=Oslo |page=}}</ref> === Demokratisering og EU === Diktaturet blei styrta i eit militærkupp 25. april 1974, og det blei innleidd demokratiske reformer og avkolonisering. Portugal var framleis ei kolonimakt medan andre europeiske land gav koloniane sjølvstende. Sterk misnøye med [[Den portugisiske kolonikrigen|kolonikrigen]] var ein viktig bakgrunn for at restane av Salazar-regimet blei felt. Politiske fangar blei straks lauslatne etter kuppet, og avisene kom ut for fyrste gong ut utan sensur.<ref name="kronike">{{Cite book |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013071206020 |title=Århundrets krønike |date=1988 |publisher=Cappelen |isbn=8202091683 |location=Oslo |page=}}</ref> Denne avgjerande hendinga i den moderne historia til Portugal blir kalla [[nellikrevolusjonen]], etter at dei sivile innbyggjarane hadde gjeve raude nellikar til dei regjeringslojale soldatane for å få dei til å overgje seg. [[António de Spínola|General Spinola]], som stod i spissen for det nye regimet, mislukkast med eit militærkupp våren 1975. I mars 1976 blei det vedteke ein ny grunnlov. Det fyrste ordinære parlamentsvalet blei halde 25. april 1976, og sosialistpartiet (PS) fekk flest sete i parlamentet.<ref name="Wheeler 2010" /><ref name="kronike" /> Perioden frå revolusjonen til 1976 var prega av stor politisk usikkerheit med skiftende regjeringar og uklare vegval. Etter 1976 og framover hadde sosialisten [[Mário Soares|Mário Sóares]] ein stor del av ansvaret for den stabile demokratiske utviklinga. Landet blei medlem av [[Europarådet]] i 1976. Portugal fekk økonomisk hjelp frå andre europeiske land, og ein revisjon av grunnloven i 1982 heldt dei militære heilt ut av politikken. I perioden 1977-1985 gjekk det politiske tyngdepunktet mot sentrum og sentrum-høgre, og det sosialdemokratiske partiet (PSD) blei dominerande i parlamentet.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> {{Rp|198}} I 1987 fekk PSD over 50 % ved val til nasjonalforsamlinga. Sóares blei president i 1986 då landet gjekk inn i EF. I 1992 blei toll mot andre EF-land fjerna då Portugal blei del av den indre marknaden. I 1993 slutta Portugal seg til [[Maastricht-traktaten]] som skapte EU.<ref name="Wheeler 2010" /> === Statsgjeldskrisa === Portugal innførte [[euro]] som valuta i 1999, og [[Portugisisk escudo|escudo]] gjekk ut av bruk i januar 2002. Ved statsgjeldskrisa i [[Eurosona|euroområdet]] frå rundt 2010 hadde Portugal (saman med Hellas, Spania, Irland og Kypros) problem med å betale ei statsgjeld på opp mot 130 % av [[Bruttonasjonalprodukt|BNP]]. Samstundes hadde hushaldinga auka gjelda si frå 50 til 150 % av disponibel inntekt. Det blei sett saman ein internasjonal finansiell hjelpepakke til Portugal (på rundt 78 milliard euro). Kraftige innstrammingar i offentlege budsjett til og med 2014 blei følgde av auka budsjett under statsminister [[António Costa]].<ref name="Wheeler 2010"/><ref name="Wheeler 2010"/><ref name=":0">{{Kjelde www|url=https://ftalphaville.ft.com/2018/04/04/2199417/whats-up-with-portugal/|tittel=What's up with Portugal?|dato=4. april 2018|verk=Financial Times|utgjevar=|vitja=2019-01-18|}}</ref> I 2018 blei det anslått at det portugisiske statsbudsjettet for fyrste gong på 25 år ville gå i overskot i 2020. I 2017 var budsjettunderskuddet på 1 % av BNP.<ref name="ReferenceA"/> Veksten frå 2014 skreiv seg blant anna frå sterk vekst i reiselivsnæringa og dessutan i vareproduserande industri. Frå år 2000 til 2017 vaks BNP i landet med under 10%, etter tilbakegang i samband med finanskrisen og statsgjeldskrisa var BNP i Portugal i 2017 tilbake på nivået i 2008. Krisen medverka til stor utvandring av unge arbeidssøkande noko som har bidratt til å halda arbeidsløysa nede.<ref name="ReferenceA"/><ref name=":0" /> == Samfunn == [[Fil:Population_density_of_Portugal.PNG|mini|Folketettleiken i Portugal er klart høgaste langs kysten i dei sentrale og nordlege delane av landet (mørk raudt).]] === Folkesetnad === Portugal hadde i juli 2009 eit innbyggjartal på 10 707 924, noko som gjorde landet til det 76. mest folkerike i verda. På same tid var den årlege befolkningsveksten på 0,275 %. Medianalderen til folkesetnaden var 39,4 år, og i heile folkesetnaden var det 0,95 menn per kvinne.<ref name="World Factbook">{{Kjelde www|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/po.html|tittel=Portugal|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20200519213218/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/po.html|arkivdato=2020-05-19|dato=2010-03-24|verk=The World Factbook|utgjevar=CIA|vitja=2010-04-05}}</ref> På 1900-talet reiste mange portugisarar utanlands på jakt etter arbeid. I Frankrike var det i 1980-åra opp til 1 million portugisarar.<ref name="ReferenceA"/> {| class="wikitable" !Årstal !Folketal<ref name="ReferenceA"/> |- |1527 |1,2 millionar |- |1768 |2,4 millionar |- |1864 |4,23 millionarar^a |- |1890 |5,05 millionar |- |1911 |5,96 millionar |- |1930 |6,83 millionar |- |1950 |8,51 millionar |- |1970 |8,67 millionar |- |1991 |9,86 millionar |- |2006 |10,64 millionar |- |2011 |10,52 millionar |- |2021 |10,37 millionar |} ^a)<small>Fyrste folketeljing, eldre tall er anslag.</small> === Folkegrupper === Folkesetnaden i Portugal er i overveldande grad etniske [[portugisarar]]; desse tel mellom 10 og 10,2 millionar menneske. Dei største minoritetsgruppene i landet er folk som stammar frå Brasil (ca. 73 000) og [[Kapp Verde]] (ca. 68 000); folk frå andre tidlegare portugisiske koloniar som [[Angola]], [[Guinea-Bissau]], [[São Tomé og Príncipe]] og [[Mosambik]] er òg viktige minoritetsgrupper. Av folk frå land som ikkje har vore portugisiske koloniar utgjer [[ukraina]]rar (ca. 42 000) den største gruppa.<ref name="minoriteter">{{Kjelde www|url=http://www.ine.pt/ngt_server/attachfileu.jsp?look_parentBoui=10363731&att_display=n&att_download=y|tittel=População Estrangeira em Portugal 2006|dato=2007-12-13|format=pdf|utgjevar=Instituto Nacional de Estatística|vitja=2010-04-04}}</ref> Frå 1500 til 1800 blei eit betydeleg tal afrikanarar henta til Portugal som slavar og seinare absorberte i folkesetnaden. Sidan 1950 har det kome arbeidsinnvandrar frå Kapp Verde. Fastlandet har òg teke i mot flyktningar frå Afrika, Goa og Aust-Timor. Omtrent 750 000 «heimvendte» (''retornados'') kom til Portugal frå dei portugisiske koloniane etter oppløysinga av koloniriket i 1974 og 1975.<ref name="ReferenceA"/> === Språk === [[Portugisisk]] er offisielt språk i Portugal, men frå 1999 har òg [[mirandesisk]] hatt offisiell status i eit lite område nordaust i landet. Portugisisk blir tala på Madeira, Asorane og den tidlegare kolonien Kapp Verde. Praktisk talt alle innbyggjarane i landet forstår portugisisk, som til ei viss grad òg er [[Gjensidig forståing|gjensidig forståeleg]] med andre [[vestiberiske språk]] som [[spansk]]. Portugisisk har opphav i [[vulgærlatin]]. Innbyggjarane er stolte av det portugisiske språket som er i slekt med og klart ulikt [[Spansk|kastiljansk]].<ref name="ReferenceA"/> Galisisk er nært i slekt med portugisisk (ein del av innbyggjarane i Galicia er rekna som portugisisk-talande) <ref name=":15">{{Cite book|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001|title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15.|location=Oslo|page=|date=1960}}</ref> og har eit felles opphav i galisisk-portugisisk. Gruppa portugisiske dialektar som blir tala i Portugal blir kalla [[europeisk portugisisk]], og avvik noko når det gjeld ordforråd, rettskriving og uttale frå [[brasiliansk portugisisk]]. Dialektane i Portugal kan grovt sett delast inn i to hovudgrupper: Dei sørlege/sentrale dialektane, og dei nordlege dialektane. Dei sørlege/sentrale er gjerne kjenneteikna ved at ein har halde skilnaden mellom /b/ og /v/, og ved tendensen til å gjera diftongane [ei] og [ou] om til monoftongane [e] og [o]. Gruppa inkluderer dialekten i hovudstaden Lisboa og dialektane på øygruppene Asorene og Madeira. I dei nordlege dialektane har ein halde fram med å ha [ei] og [ou] som diftongar, medan /v/-lyden har smelta saman med /b/ (som på spansk). Gruppa inkluderer dialekten i Porto. === Religion === Portugal er eit overvegande [[Den katolske kyrkja|katolsk]] land, der over 70 % av folkesetnaden definerer seg som katolikkar. Omtrent ein tredel går jamleg til gudsteneste, medan stort sett heile folkesetnaden nyttar kyrkja til rituale som dåp og vigsel. Landet har formelt skilje mellom kyrkje og stat; det portugisiske samfunnslivet har samstundes svært tette uformelle band til den katolske kyrkja.<ref name="Religion and the Role">{{Kjelde www|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+pt0071)|tittel=Portugal : Religion and the role of the Roman Catholic Church|arkiv_url=https://www.webcitation.org/5ojzexc8V?url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID%20pt0071%29|arkivdato=2010-04-04|dato=januar 1993|utgjevar=Library of Congress|vitja=2010-04-04}}</ref> I 1960 blei nær 100 % av innbyggjarane rekna som katolske, med rundt 5 000 protestantar.<ref name=":15">{{Cite book|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001|title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15.|location=Oslo|page=|date=1960}}</ref> Ved revolusjonen i 1910 blei [[Jesuittordenen|jesuittane]] fordrivne og det diplomatiske sambandet med [[Vatikanstaten|Vatikanet]] blei brote. I 1911 blei stat og kyrkje formelt skilde. Den statlege kontrollen med presteutdanninga blei avslutta i 1918 og sambandet til Vatikanet gjenoppretta. Grunnloven av 1933 opprettheldt skilnaden mellom kyrkje og stat, og la full religionsfridom til grunn.<ref name=":15">{{Cite book|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001|title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15.|location=Oslo|page=|date=1960}}</ref> Sidan grunnloven frå 1976 har Portugal hatt full religionsfridom. Andre trussamfunn enn den katolske kyrkja har likevel hatt liten suksess i landet, og Portugal hadde i 1990-åra berre ca. 50 000 [[Protestantisme|protestantiske kristne]]. Portugal har òg ein [[Islam|muslimsk]] minoritet, hovudsakleg av innvandrarar frå Nord-Afrika, særleg [[Marokko]].<ref name="Non-Catholic">{{Kjelde www|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+pt0076)|tittel=Portugal : Non-Catholic Religious Groups|vitja=2010-04-04|utgjevar=Library of Congress|dato=januar 1993|arkiv_url=https://www.webcitation.org/5ojzP4ZaX?url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID%20pt0076%29|arkivdato=2010-04-04}}</ref> Det [[Jødar|jødiske]] samfunnet i Portugal tel omtrent 600 personar, i tillegg til ca. 100 såkalla «[[marrano]]s».<ref name="Virtual Jewish History">{{Kjelde www|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Portugal.html#Present-day%20Portugal|tittel=The Virtual Jewish History Tour : Portugal|etternamn=Weiner, Rebecca|utgjevar=Jewish Virtual Library|vitja=2010-04-04}}</ref> Ifølgje den katolske kyrkja [[Vår Frue av Fátima|openberra Jomfru Maria]] seg for tre barn i byen [[Fatima|Fátima]] i 1917. Byen blei deretter eit stort pilegrimsmål.<ref name="ReferenceA"/> === Kalender og helgdagar === I tillegg til «vanlege» kristne helgdagar som [[langfredag]], [[påskedag]] og [[juledag]] blir det feira fleire katolske festdagar i Portugal. 47 dagar før påske blir ''[[Karneval|carnaval]]'' feira, medan 60 dagar etter påske blir ''[[Kristi lekamsfest|corpus Christi]]'' feira. Jomfru Maria si opptaking i himmelen (''Assunção de Maria'') blir feira 15. august. Den 1. november feirer portugisarar [[allehelgensdag]] (''Todos os Santos''), medan den 8. desember er Maria unnfangelsesdag (''Imaculada Conceição''). Den portugisiske nasjonaldagen (''[[Dia de Portugal]]'') er 10. juni, og markerer døden til [[Luís de Camões]] i 1580. I tillegg er fridomsdagen 25. april (''Dia da Liberdade'', til minne om [[nellikrevolusjonen]]), republikkens dag 5. oktober (Implantação da República, til minne om Den første portugisiske republikken grunnlagt i 1910), sjølvstendedagen den 1. desember (''Restauração da Independência'', til minne om unionsoppløysinga med Spania i 1640), [[Første mai|den internasjonale kampdagen for arbeidarar]] 1. mai og [[Nyttårsdag|fyrste nyttårsdag]] offentlege fridagar.. == Politikk og administrasjon == Portugal har vore ein demokratisk republikk sidan 1976. Det politiske systemet er basert på [[parlamentarisme]], med statsministeren som den viktigaste politiske figuren. Den portugisiske presidenten blir vald for fem år, og har for det meste ei seremoniell rolle. Presidenten peiker ut regjeringa (basert på valresultatet), og har makt til å skriva ut nyval. Han er òg øvste militær leiar i landet. Regjeringa blir leia av statsministeren, som peiker ut og leier regjeringa. [[Fil:Portuguese_Parliament_building_front_fachade.jpg|mini|Palacio de São Bento i Lisboa.]] Portugal har eit ettkammersystem. Parlamentet heiter Assembleia da República, består av inntil 230 representantar og kjem saman i [[Palácio de São Bento|Palacio de São Bento]] i Lisboa. Representantane blir valde i 22 valdistrikt (tilsvarande dei 18 distrikta i Portugal, i tillegg til eitt for kvar av dei to autonome regionane, og to for portugisarar busett utanlands) for periodar på fire år. Portugal har høvestalsval, der mandatfordelinga følgjer [[Høvestalsval|D'Hondt-metoden]]. Det er stor skilnad i storleiken på valdistrikta: Lisboa-distriktet vel 48 representantar til parlamentet, medan Portalegre vel to. Assembleia da República blir leia av ein parlamentpresident, som typisk kjem frå den største partigruppa. Dette er det nest høgaste offentlege vervet i Portugal etter presidenten, og parlamentetspresidenten vil overta vervet som president for Portugal mellombels dersom presidenten skulle falla frå eller av andre grunner ikkje kan fungere i embetet. === Administrativ inndeling === Sidan 1976 har Portugal vore inndelt i 18 distrikt (''distritos''). Desse har namn etter administrasjonssenteret sitt. Distrikta spelar likevel lita rolle reint administrativt, og mesteparten av regional- og lokaldemokratiet skjer i 308 kommunar (''concelhos''). Den utøvande makta på kommunalt nivå blir leia av eit valt ''Câmara Municipal'', medan budsjett og andre overordna spørsmål òg må godkjennast av kommunestyret (''Assembleia Municipal''). Kommunane er igjen delte inn i 4 261 sokn (''freguesias''), kvar med eigne lokaladministrasjonar. Det finst òg to autonome regionar (''regiões autónomas''): [[Asorane]] (''Açores'') og [[Madeira]]. Desse er begge oversjøiske territorium og har eigne regionale parlament og regjeringar. == Næringsliv og økonomi == [[Fil:Rio_douro_(edit).jpg|mini|Portugal har ein godt utvikla vinindustri, og er særleg kjent for [[portvin]]en. Bildet viser elva [[Douro]] med vinmarker rundt.]] [[Fil:Praia_da_Marinha.jpg|mini|Turisme er ein sentral næringsvei i Portugal, og [[Algarve]]-området heilt sør i landet er eit populært reisemål.]] Eksporten omfattar tekstilar, klede og sko, elektriske maskinar, fiskeprodukt, [[vin]]. og [[kork]]. Portugal er den største korkeksportøren i verda. Turismen har hatt stadig aukande tyding for økonomien i landet. Gruvedrift og industri er òg viktige næringar og det blir vunne ut [[svovelkis]], [[kaolin]], [[sink]], [[wolfram]] og andre mineral. Då Portugal blei medlem av EU i 1986 var det eit av dei fattigaste landa i Vest-Europa. Tidleg i 1990-åra hadde Portugal den største økonomiske veksten i Europa med over 5 % årleg. I 1980-åra var [[Bruttonasjonalprodukt|BNP]] i Portugal per innbyggjar berre halvparten av den til nabolandet Spania. Frå 1980-åra av har det vore investert mykje i fabrikkar, infrastruktur (vegar, vasskraft) og bustader. Portugal har få mineralforekomster av verdi bortsett frå litt [[wolfram]], [[Kopar|koppar]] og [[Grunnstoffet tinn|tinn]].<ref name="Wheeler 2010"/> Lisboa og Porto-Braga-området er viktige industriområde med ein del tungindustri. I 1990-åra utgjer klede, lêr, skotøy og tekstilar rundt 40 % av eksporten.<ref name="Wheeler 2010"/> I 1990-åra stod tenesteytande sektor inkludert turisme for vel 50 % av sysselsettinga.<ref name="Wheeler 2010"/> Portugisisk økonomi blei hardt råka av [[finanskrisa frå 2007]], og landet måtte be om eit kriselån frå EU i 2011. Etter denne tida har den utviklinga i Portugal fortsett i negativ retning.<ref name="snl" /> === Landbruk === Rundt 60 % av arealet i landet er dyrka jord, tradisjonelt driven i liten skala som familiegardar. Portugal var fram til rundt [[nellikrevolusjonen]] i stor grad eit jordbruksland. På slutten av 1900-talet var jordbruket i landet eit av dei minst moderniserte i Europa. Samstundes med modernisering av infrastrukturen i landet blei stadig fleire gardar drivne kommersielt i stor skala. I volum er vin og potetar dei største produkta, mais og kveite blei òg dyrka i stort volum. Jordbruk som næringsveg dominerer i [[Alentejo]]. Det blir dyrka oliven fleire stadar, og ein del ris langs kysten. [[Drue|Vindruer]] blir hovudsakleg produsert nord for Lisboa.<ref name="Wheeler 2010"/><ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> På 1950-talet stod jordbruket for 50 % av sysselsettinga i landet. I Alentejo er landbruket prega av eit føydalsamfunn med store gods og landarbeidar i landsbyane, medan nord for Tejo er landbruket prega av småbruk og til dels spreidd busetjing.<ref name=":17"/> I 1990-åra stod jordbruk, skogbruk og fiske for rundt 10 % av sysselsettinga.<ref name="Wheeler 2010"/> === Fiske === [[Sardin]]er utgjer rundt 1⁄3 av fiskefangsten i landet, og saman med tunfisk tatt utanfor Algarve utgjer dette størsteparten av fiskeeksporten til Portugal.<ref name="Wheeler 2010"/> Fisk var lenge det viktigaste eksportproduktet til landet. Mykje av fisket har foregått med små båtar langs kysten, medan nokre større båtar har reist heilt til [[Newfoundland]]. Hermetisering og foredling av fisk har vore ein viktig industri på land.<ref name="Wheeler 2010"/> === Reiseliv === Turisme blei ei veksande næring av tyding frå 1960-åra. Særleg [[Algarve]] med middelhavsklima, strender og klipper har tiltrekt seg mange vitjande.<ref name="Wheeler 2010"/> I 1980- og 1990-åra auka talet på turistar med over 10 % årleg og turismen utgjorde då 6 % av BNP.<ref name="Wheeler 2010"/> Estoril blei utvikla som ein fasjonabel badeby i fyrste halvdel av 1900-talet.<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceA"/> Nabobyen [[Cascais]] er òg ein populær badeby. Området blir omtala som Portugals riviera. Behageleg klima var ein viktig grunn til at staden blei populær.<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceA"/> == Kultur == === Littaratur og skriftkultur === Typisk for portugisisk litteratur er ein lyrisk-melankolsk tone, ''saudade,'' og streving etter formfullfendte uttrykk. Det eldste kjende diktet er frå 1189. Den kastiljanske kongen [[Alfonso X av Castilla|Alfons X]] og andre spanske diktarar på den tida skreiv til dels på portugisisk. Mange portugisiske diktar skreiv seinare på spansk. Krønikelitteraturen fekk seinare ein stor plass.<ref name=":17">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007100102001 |title=Aschehougs konversasjonsleksikon. Bind 15. |date=1960 |location=Oslo |page=}}</ref> Den portugisiske litteraturen hadde ein gullalder på 1500-talet. Kjende poetar og dramatikarar frå denne perioden er [[Gil Vicente]], [[Bernardim Ribeiro]], [[Francisco de Sá de Miranda]], [[António Ferreira]] og [[Luís de Camões]]. Den portugisiske oversjøiske ekspansjonen i denne perioden gav òg grobotn for omfattande historieeskriving og reiselitteratur, blant anna med [[João de Barros]] sitt verk ''Décadas da Asia'' og [[Fernão Mendes Pinto]] sitt ''Peregrinação''.<ref name="Litteratur">{{Kjelde www|url=http://www.denstoredanske.dk/index.php?sideId=144312|tittel=Portugal - litteratur|etternamn=Lohse, Birger|dato=2009|utgjevar=Den Store Danske|vitja=2010-04-05}}</ref> Gjennom barokken låg den portugisiske litteraturen nede, og det var ikkje før i [[opplysingstida]] at Portugal kom ut av den kulturelle skuggen til Spania. [[Luís António Verney]] kritiserte det portugisiske åndslivet kraftig med ''Verdadeiro Método de Estudar'' i 1746. Verney sine idear førte blant anna til opprettinga av det kjende litteraturselskapet ''[[Arcádia Lusitana]]''. Mot slutten av hundreåret kom [[Tomás Antônio Gonzaga]]s ''[[Marília de Dirceu]]'', ei av dei mest populære bøkene på portugisisk nokon sinne. Inn på 1800-talet kom romantikken med [[Almeida Garrett]], medan [[Camilo Castelo Branco]] og [[Júlio Dinis]] innleidde realismen i portugisisk litteratur. Seinare kom [[Eça de Queirós]], vanlegvis sett på som den viktigaste realisten i portugisisk litteraturhistorie.<ref name="Litteratur" /> På 1900-talet var den såkalla Orpheu-gruppa med [[Fernando Pessoa]], [[Mário de Sá-Carneiro]] og [[José de Almada Negreiros]] viktige drivkrafter i fornyinga av den portugisiske litteraturen, saman med skribentar som [[Raul Brandão]] og [[Aquilino Ribeiro]]. Seinare kom ei nyrealistisk bølge, med forfattarar som [[Ferreira de Castro]], [[Carlos de Oliveira]] og [[José Cardoso Pires]]. Den viktigaste portugisiske dramatikaren i nyare tid er nok likevel [[Bernardo Santareno]], som er kjend for den venstreradikale kritikken sin av staten og kyrkja.<ref name="Litteratur" /> [[José Saramago]] er kjend for surrealistiske verk, og fekk [[Nobelprisen i litteratur]] i 1998. === Musikk === [[Fil:Porto_et_fado_18_(33105388572).jpg|mini|Ein fadosongar akkompangert av portugisisk gitar (til venstre) i ein vinkjellar i Porto.]] [[Fado]] og ''[[Cante Alentejano|cante alentejano]]'' er to sæeigne songsjangrar frå Portugal. Begge er tekne med på UNESCO si lista over [[immateriell kulturarv]]. Cante Alentejano ein [[Polyfoni|polyfon]] songsjanger frå [[Alentejo]], der lyrikk blir framført [[a cappella]] av amatørkor på opp til 30 personar. Songen er prega av særeigne melodiar og tekster. Tradisjonen er stadig levende i Alentejo.<ref name="Wheeler 2010"/> «Grândola, Vila Morena» av [[José Afonso|Zeca Afonso]] er ein av dei kjende songane i denne stilen. Fado har folkeleg opphav, fyrst og fremst i byane Lisboa (særleg dei fattigare bydelene) og Coimbra, og truleg inspirert av musikk og song i koloniane. Songen er prega av sterk innleving og uttrykker ofte ei sørgmodig lengsle.<ref name="Wheeler 2010"/> Fado er vanlegvis akkompagnert av portugisisk og spansk gitar.<ref name="Wheeler 2010"/> Songaren Amália ([[Amália Rodrigues]]) var ein av dei store stjernene, og dødsfallet hennar blei følgt av tre dagar med landesorg. Ho fekk gravferd kosta av staten, og sarkofagen hennar blei plassert i [[Panteão Nacional]].<ref name="Wheeler 2010"/> === Arkitektur === [[Fil:Capela_de_Nossa_Senhora_da_Doutrina_-_Igreja_de_São_Roque_-_Lisbon.JPG|mini|Den rikt dekorerte [[Igreja de São Roque]], ei av dei fyrste jesuitt-kyrkjene i Lisboa.]] Portugal er stort sett og har lenge vore eit katolsk land der kyrkja har hatt ei sentral rolle i samfunnet. Dette er spegla i dei mange og rikt utsmykka kyrkjene her.<ref name="Wheeler 2010"/> Frå rundt år 500 finst [[Gotisk arkitektur|vestgotiske]] kyrkjebygg og frå rundt år 600 [[Maurarar|mauriske]] monumentalbygg. Ein nasjonal gotisk stil frå 1200-talet av finst i katedralane i [[Viseu]] og Porto og i klostera i [[Alcobaça i Portugal|Alcobaca]] og [[Batalha i Portugal|Batalha]]. Frå [[renessansen]] er blant anna klosteret i [[Mafra i Portugal|Mafra]] kjent, og perioden utvikla ei rik ornamentering med inspirasjon frå italiensk renessanse og arabisk stil. Dei arkitektoniske verka frå denne tida er kjende som manuel-stilen eller manuelinsk stil (''stil manuelino'') med blant anna [[Hieronymittklosteret]] og [[Belémtårnet]]. Renessansen var særleg viktig i universitetsbyen Coimbra, og [[Francesco de Hollanda]] (død 1584) var ein sentral arkitekt. Etter jordskjelvet i 1755 var regulering og gjenreising av nedre by i Lisboa viktig.<ref name=":17" /> === Skulptur og bildekunst === Landet har få skulpturar frå mellomalderen. Frå barokken er Joaquim Machado da Castro kjend for terrakotta og ein rytterstatue i Lisboa. Ein nasjonal målerskulle blei skipa av Nuno Goncalves (hoffmalar 1450-1471).<ref name=":17" /> === Mat og drikke === Portugisisk mat er i stor grad basert på fisk og annan sjømat.<ref name="Wheeler 2010"/> Kvar portugisar et årleg ca. 58,5&nbsp;kg sjømat, noko som er det høgaste i Europa.<ref name="CULTURAS MARINHAS">{{Cite journal|last=Pessoa, M. F., Mendes, B. e Oliveira, J. S.|title=Culturas marinhas em Portugal|url=http://gdeh.fct.unl.pt/trab_disponiv/cult_marinhas.pdf|journal=Cluster}}</ref> Den mest kjende portugisiske fiskeretten er [[bacalao]], som er basert på [[klippfisk]]. Portugisarane et i gjennomsnitt 8&nbsp;kg torsk i året, noko som truleg er mest i verda.<ref name="Wheeler 2010"/> Andre kjende portugisiske retter er [[cozido]], [[tripas]] og [[carne de porco à alentejana]]. Kjende portugisiske ostar omfattar blant anna [[Queijo Serra da Estrela]], [[Queijo de Castelo Branco]], [[Queijo São Jorge]] og [[Queijo de Nisa]]. Portugal har lange vintradisjonar, og allereie i mellomalderen eksporterte portugisarane i stor stil til England. Taylors portvinshus i [[Villa Nova de Gaia]] vart grunnlagt i 1692 og er den eldste i landet. Engelske selskap har dominert portvinsbransjen i mange hundre år, ein bransje dei òg var å utvikla.<ref name="Wheeler 2010"/> På 1600-talet fekk Portugal einerett på sal av vin i England.<ref name="latinsk2">{{Cite book |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010071408107 |title=Det Latinske Europa |date=1999 |publisher=Europa-programmet |isbn=8291165203 |page=}}</ref> Portugal er den femte største vineksportøren i verda målt i volum. Av [[Portugisisk Angola|portugisiske vinar]] er kanskje [[portvin]]en best kjend, ved sida av [[Madeiravin|madeira]] og [[vinho verde]]. == Kjelder == {{refstart|liste= <ref name=snl>{{snl|dato=27.02.2013}}</ref> }} {{refslutt}} === Bibliografi === * {{Cite book |last=Champion, Neil |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010030503068 |title=Portugal |date=1998 |publisher=Esstess-forlag |isbn=8291101264 |location=Risør |ref=Champion}} * {{Cite book |last=Wheeler |first=Douglas |title=Historical dictionary of Portugal |date=2010 |publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810870758 |location=Lanham, Maryland |ref=dictionary}} ---- {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Portugal|Portugal]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 31. oktober 2005.'' *''Denne artikkelen bygger på «[[:da:Portugal|Portugal]]» frå {{Wikipedia-utgåve|da}}, og «[[:sv:Portugal|Portugal]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}} den 31. oktober 2005.'' *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Portugal|Portugal]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 23. januar 2026.'' {{refslutt}} {{refbetre|dato=2023}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{EU}} {{EØS}} {{NATO}} {{Schengenlanda}} {{OECD}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Portugal| *]] [[Kategori:Land i Europa]] [[Kategori:EU-land]] [[Kategori:NATO-land]] [[Kategori:Schengen-land]] f6wws88krnyftr0xbgq5p1ujhzxziwk 0 28891 3672348 3591781 2026-09-14T04:03:10Z Sigmundg 835 /* Oppvekst */ 3672348 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Kristoffer Columbus'''{{mrk|[[latin]] ''Christophorus Columbus'', [[italiensk]] ''Cristoforo Colombo'', [[spansk]] ''Cristóbal Colón''}} ({{levde|?|1451|20. mai|1506|Columbus}}) var ein opphavleg [[Italia|italiensk]] oppdagar og handelsmann, kjend for den europeiske «oppdaginga» av Amerika. I [[1492]] leidde Columbus ein flåte som kryssa [[Atlanterhavet]] frå [[Kanariøyane]] til [[Bahamas]] i [[Karibia]]. Han gjekk i land på ei av øyane den [[12. oktober]] under [[Castilla|kastiljansk]] flagg. Eigentleg gjorde han ein freistnad på å finne ein vestleg sjøveg frå [[Europa]] til [[Asia|Aust-Asia]] og [[India]], av det kjem namnet «[[indianarar]]». Hendinga i 1492 sette ei skiljelinje i amerikansk historie. Ho markerer starten på europeisk kolonisering av [[Amerika]], medan heile perioden før 1492 blir kalla [[førkolumbisk]]. Columbus var ein kontroversiell person. Mange held Columbus direkte eller indirekte ansvarleg for at millionar av [[amerikanske urfolk|innfødde]] døydde, at europearane utnytta dei innfødde amerikanarane, og [[slaveri]]et i Karibia og for utsletting av mykje av den amerikanske kulturen. Andre gjev han æra for mykje av utbreiinga av europeisk kultur mot vest og vidareutvikling av kulturen. Sjølv om det finst prov på førkolumbisk oversjøisk kontakt, og trass i at det kan stillast spørsmål til om ein kan «oppdage» ein stad som alt har ein folkesetnad, så vert Columbus ofte gjeven æra for å ha «oppdaga» den amerikanske verdsdelen, eller «[[den nye verda]]» som han òg vert kalla. == Bakgrunn == Columbus trudde at [[jorda]] var ein relativt liten [[kule]]lekam, og argumenterte for at eit skip kunne nå til [[India]] ved å segle på ein vestleg kurs. Ei utbreidd misoppfatning om at motstanden som Columbus kjempa mot, var basert på at det på den tida herska ei allmenn overtyding om at jorda var flat. Det var ein myte som vart skapt av m.a. forfattaren [[Washington Irving]]. Tvert imot var det semje blant utdanna folk på Columbus si tid om at jorda faktisk var rund, alle med røynsle frå [[sjøreise]]r kjente absolutt til dette fordi det formar basisen i [[astronavigasjon]]. Hovudretninga i denne debatten gjekk på om eit [[skip]] kunne segle rundt jorda utan å supplere forsyningar og utan å verte innelåst i stormfulle regionar slik som [[Sargassohavet]]. Columbus var ikkje den første europearen som nådde den amerikanske verdsdelen. [[Leiv Eiriksson]] reiste frå [[Grønland]] til [[Nord-Amerika]] i år 1000, og etablerte ein kortvarig koloni på [[L'Anse aux Meadows]]. Det finst òg mange teoriar om ymse andre transatlantiske reiser før Columbus, ein av dei mest overtydande teoriane er utforskinga av [[Newfoundland]] leia av [[João Vaz Corte-Real]] før 1472. [[Giovanni Caboto]] vart den første europearen etter grønlendingane som ein veit nådde det nordamerikanske fastlandet, det skjedde i 1497. Men det er éin ting som skil Columbus si første reise frå andre: mindre enn to tiår etter Columbus si første reise var eksistensen av Amerika allment kjent over heile [[Europa]]. Mest sannsynleg er oppfinninga av boktrykkinga vilkåret som gjorde det mogleg. Og vidare, sjølv om Columbus etter vestleg klassisk skole har vore kreditert for «oppdaginga av Amerika», så fekk dei to kontinenta namn etter [[Amerigo Vespucci]]. Vespucci nådde kysten av dagens [[Brasil]] i 1501 og fekk namnet sitt sette på kartet av kartografen [[Martin Waldseemüller]]. I kontrast til grønlendingane sine reiser, fekk Columbus si reise konsekvensar i form av raske utvekslingar av nyttevekstar som t.d. [[tomat]]er, dyr som t.d. [[hest]]ar i tillegg til virus, bakteriar og parasittar. Reisa åt Columbus markerte òg starten på den europeiske koloniseringa av Amerika i storskala. Columbus har vore og er framleis ein kontroversiell figur. Somme – blant dei mange menneske av urfolket i Amerika – ser på han som personen som er direkte eller indirekte ansvarleg for at titals, kan hende hundretals millionar [[indianarar]] døyde, for den europeiske utforskinga av Amerika, og for slaveri i [[Vest-India]]. Men det er andre som gjev Columbus honnør for den massive styrkinga av vestleg ekspensjon og kultur som Columbus sine utforskingane førte med seg. Italienskætta amerikanarar helser Columbus som eit ikon for arva si. I [[Sambandsstatane]] er den andre måndagen i oktober kalla ''Columbus Day'', årsdag for Columbus si landing på [[Bahamas]]. Dagen vert feira som fridag. Columbus gjorde krav på leiarskap i dei nye territoria etter avtale med dei spanske monarkane. Medan han fekk ry som ein utmerka [[Navigasjon|navigatør]], vart han i samtida rekna som ein svak [[Administrasjon|administrator]], og han vart fjerna som [[guvernør]] i år 1500. === Portugal og Spania 1450–1500 === For å forstå bakgrunnen for at [[Isabella I av Castilla]] enda opp med å stø prosjektet åt Columbus og tidspunktet for hendinga, må ein sjå på den politiske situasjonen for [[Spania]] og [[Portugal]]. Rundt 1475 fanst det fire kongedøme på [[Den iberiske halvøya]]: Portugal, [[Granada]], [[Castilla]] og [[Aragon]], dei to sistnemnde gjekk inn i ein personalunion frå 1479. Det som var igjen av Granada var styrt av restane av [[maurarane]] fram til 2. januar 1492, då muslimske styrkar gav opp Granada etter eit siste felttog som hadde gått føre seg i om lag 16 år og hadde utarma den spanske krona. [[Den spanske inkvisisjonen]] virka i Castilla og Aragon frå 1487. [[Konstantinopel]] vart hærtatt av tyrkarane i 1453. Dermed var handelsvegen over land mot aust stengd. [[Kapp Verde]] vart oppdaga for Portugal i [[1444]], medan [[Kanariøyane]] var kastiljanske etter ein strid med Portugal mellom 1448 og 1459. Portugal hevda einerett på handelsfart på [[Vest-Afrika]] for å hente slavar og gull, og i 1488 var [[Kapp det gode håp]] runda for første gong av [[Bartolomeu Dias]]. == Oppvekst == Lite er kjent om Columbus sitt liv før 1476. Dei fleste historiene er samde i at han vart fødd i september 1451, i [[Genova]] i [[Italia]]. På den tida var Genova ein svært rik og travel hamneby, kjent for sine dyktige kartteiknarar. Faren var Domenico Colombo, ein ullhandelsmann, og mora var Susanna Fontanarossa, som òg var dotter av ein ullhandlar. Christofer Columbus hadde 3 yngre brør, Bartolomeo, Giovanni Pellegrino og Giacomo, samt ei yngre søster, Bianchinetta. I 1470 flytta familien til [[Savano]], kor Christofer arbeidde for far sin som ullvevar. Han studerte også [[kartografi]], saman med Bartolomeo. Christofer hadde lite formell utdanning, men var ein lesehest, og var i stor grad sjølvlært. I 1474 blei han med et skip frå Genova, og heldt seg eitt år på skipet, som skulle til [[Khíos]] i [[Egearhavet]]. Her budde han også i eitt år. Truleg henta han somme av sjøfolka sine herfrå. I 1476 segla han til [[Atlanterhavet]] for første gong. Flåten vart åtaka av franskmenn ved kapp [[St. Vincent]], skipet til Columbus vart brent, og han måtte symje i land. Etter dette flytta han til [[Lisboa]] i [[Portugal]]. Portugal var sentralt i europeisk sjøfart, og herfrå seglde skip til både [[England]], [[Irland]], [[Island]], [[Madeira]], [[Asorane]] og [[Afrika]]. Broren Bartolomeo arbeidde som kartmakar i Lisboa. Han vart ein seglande handelsmann i den portugisiske flåten, og seglde til [[Island]] via [[Irland]] i 1477, til [[Madeira]] i 1478 for å kjøpe sukker, og han segla langs kysten av Vest-Afrika frå 1482 til 1485. Columbus gifta seg i 1479 med [[Felipa Perestello e Moniz]], som kom frå ein nobel portugisisk familie. Saman fekk dei sonen Diego i 1480. Felipa døydde i 1485, deretter møtte han [[Beatriz Enriquez]], dei fekk sonen Ferdinand i 1488. Dei blei aldri gifte. == Første reisa == [[Fil:Santa-Maria.jpg|mini|«Santa Maria». ''(Foto: Dietrich Bartel)'']] Columbus presenterte ein plan om å reise til India vestover via Atlanterhavet for ein portugisisk rett i 1485. Ekspertane åt kongen trudde at reiseruta ville vere lenger enn det Columbus rekna med (den faktiske avstanden var enda lengre enn det portugisarane trudde), og nekta å støtte planen hans. Dermed forsøkte han heller å få støtte i Spania, frå dei to monarkane [[Ferdinand II av Aragon]] og [[Isabella I av Castilla]]. Dei var gifte, og dei styrte desse to kongedøma saman. Etter år med lobbyverksemd fekk han endeleg støtte i 1492. Ferdinand og Isabella hadde akkurat erobra [[Granada]], og tok imot Columbus på slottet sitt i [[Cordoba]]. Columbus fremja fem krav i forhandlingane: han kravde admiraltittel, han skulle verte visekonge og guvernør av nye landområde, han kravde ein tidel av alt gull og alle skattar og han kravde ein åttandedel av fortenesta frå all handel med dei nye områda. Ferdinand og Isabella braut då av forhandlingane straks, men skifta meining og fekk i gang samtalane att etter at Columbus først forlét slottet. Dei blei samde om å sende ein ekspedisjon vestover. Halvparten av investeringa skulle komme frå private investorar, som Columbus allereie hadde skaffa. Han fekk gjennomslag for alle krava sine og kunne kalle seg admiral av Castilla. Same år (1492), den [[3. august]], drog Columbus frå [[Palos]] med tre skip: «[[Santa Maria]]», «[[Nina|Niña]]» og «[[Pinta]]». Første stoppestad var [[Kanariøyane]], der han oppheldt seg ein månad. Deretter starta han seglinga over Atlanterhavet som skulle ta fem veker. Han juksa med loggboka, slik at mannskapet skulle tru at dei hadde reist kortare enn dei faktisk hadde. Det er usemje om kva øy han faktisk nådde først, men han nådde i alle fall ei av øyane i [[Bahamas]] den [[12. oktober]] [[1492]]. Dei innfødde [[tainoar|tainofolka]] var fredsame og venlege. I loggen for 14. august 1492 kladda Columbus et brev til Ferdinand og Isabella om tainofolket; :''Vuestras Altezas cuando mandaren puedenlos todos llevar a Castilla o tenellos en la misma isla captivos, porque con cincuenta hombres los ternan todos sojuzgados, les haran hazar todo lo que quisieren.'' :«Når Dykkar Høgvørde byr, kan alle bringast over til Castilla, eller haldast i fangenskap på deira eige øy, for med 50 mann kan ein halde dei i undergjeving og få dei til å gjere akkurat det vi vil.» På denne første reisa utforska Columbus også nordaustkysten av [[Cuba]], der han gjekk i land den 28. oktober, etter det òg nordkysten av [[Hispaniola]]. Her gjekk «Santa Maria» på grunn og måtte forlatast. Ein av dei lokale leiarane, Guacanagari, tok då imot han. Columbus grunnla ''La Navidad'', og sette igjen 39 mann der. 4. januar 1493 sette han segl heimover, og etter ei stormfull reise måtte han legge i land i Portugal. Forholdet mellom Portugal og Castilla var skralt på denne tida, og han blei fanga, men seinare lauslaten. Han kom til Spania den 15. mars, og viste fram både gullet han hadde funne og fleire innfødde som han hadde tatt med over. Han skildra også [[tobakk]], [[ananas]] og [[hengjekøye]]r, som var nytt for europearane. I Spania vart han motteken med vørdnad, og rykta om nytt land spreidde seg over heile Europa. == Andre reisa == Han drog ut på andre reisa (1493–1496) den 24. september 1493, med 17 skip, forsyningar og 1200 mann for å utforske og kolonisere regionen. Denne gongen var [[Dominica]] det første landet han såg, noko lengre sør enn der han kom på første reisa. Denne øya var ulendt, så han drog lenger nord, der han fann og gav namn til [[Guadeloupe]], [[Montserrat]], [[Antigua]] og [[Nevis]]. Desse gjorde han krav på som spansk eigedom, på same måte som [[Jomfruøyane]] og [[Puerto Rico]]. Deretter drog han til [[Hispaniola]], der han oppdaga at kolonistane hadde kome i strid med indianarane og blitt drepne. Han etablerte ein ny busetnad ved Isabella, på nordsida av Hispaniola, første staden dei hadde funne [[gull]]. Kystlinja ved busetnaden hadde lite tenlege hamneforhold og ho varte ikkje lenge. Han utforska dei indre delane av øya, og fann litt gull, etterpå etablerte han eit festningsverk der. Vidare utforska han sørkysten av [[Cuba]], men nådde ikkje rundt til vestsida, derfor var han sikker på at dette var ei halvøy, ikkje ei øy. Han oppdaga også [[Jamaica]]. Før han drog ut på den andre reisa, hadde han fått melding frå Ferdinand og Isabella om å halde oppe eit vennleg forhold til dei innfødde. Men på turen sendte Columbus eit brev tilbake der han gav framlegg om å gjere nokre av dei innfødde til [[Slave|slavar]], særleg karibane, fordi dei var så aggressive. Krona viste framlegget attende, i februar 1495 tok likevel Columbus 1600 indianarar som slavar. 550 av desse blei sendt til Spania, og av dei døydde 200 på reisa. Etter ei rettssak blei dei som overlevde turen sette fri og sendt tilbake. Columbus slapp fri 400 av slavane sine, fordi han ikkje hadde nytte av dei. Denne striden med slavane var den første store kampen mellom spanjolar og innfødde i «den nye verda». Hovudføremålet med denne turen åt Columbus var å finne gull. For å oppnå dette, påla han dei innfødde i [[Cicao]] og [[Haiti]] eit system der alle over 14 år måtte finne ei viss mengde gull. Som prov på oppfylt kvote fekk dei eit merke rundt halsen. Dei som ikkje oppfylte kvoten sin fekk hendene sine hogd av. Trass i desse ekstreme verkemidla fann Columbus lite gull. Hovudårsaka til dette, var at dei innfødde var sårbare for europeiske sjukdomar. I breva sine til den spanske kongen og dronninga foreslo Columbus fleire gongar slavar som ein utsikt for å tene pengar på oppdagingane, men framlegga blei alltid vist attende. Kongen og dronninga såg heller på dei innfødde som framtidige kristne. Columbus førte også tilsyn med skipinga av [[encomienda]]; ein formyndarskap kor spanjolane fekk samtykke i eineretten på bruk av arbeidskraft i «den nye verda», i bytte mot at spanjolane kristna dei innfødde og gav dei tryggleik. Denne politikken auka [[slaveri]]et monaleg. I nokre tilfelle arbeidde indianarane seg ihel, i andre tilfelle døydde dei av dei nye sjukdomane som spanjolane tok med seg, eller av feilernæring. Overslag på innbyggjartal før Columbus kom dit varierer mykje. [[Thomas Cook]] rekna talet på tainoar i Hispanola i 1493 til å vere 8&nbsp;000&nbsp;000, dette er truleg det høgste overslaget. [[Bartolome de Las Casas]] gjorde i 1496 ei folketeljing etter at encomienda hadde tatt til, og hans overslag var 3&nbsp;000&nbsp;000 tainoar. Ei spansk folketeljing i 1514 viste berre 22&nbsp;000 tainoar, og i 1542 blei det talt berre 200. Columbus innsette brørne sine som kommandørar i busetjingane, og reiste frå Hispaniola til Europa den 10. mars 1496. Brørne hans og andre [[conquistador]]ar innførte encomienda med tilsvarande resultat også andre stader i Amerika. == Tredje reisa og arrestasjonen == I 1498 reiste Columbus til «den nye verda» for tredje gong, saman med den unge [[Bartolome de Las Casas]], som seinare gav verda delvise avskrifter av Columbus sine loggar. På denne reisa oppdaga dei øya [[Trinidad]] den 31. juli, og fastland i [[Sør-Amerika]], ved elva [[Orinoco]], før dei drog tilbake til Hispaniola. Først skildra han dei nye landområda som om dei høyrte til eit tidlegare ukjent kontinent, seinare refererte han til områda som ein del av [[Asia]]. Mange spanske nybyggjarar var utilfredse fordi dei ikkje såg noko til rikdommane Columbus hadde fortalt om. Columbus måtte stadig kjempe mot opprør både frå nybyggjarane og dei innfødde. Nokre av mannskapet blei til og med hengde for å ikkje lyde. Mange nybyggjarar og munkar reiste heim og dreiv lobbyverksemd mot Columbus i den spanske retten, der dei skulda han for vanstyre. Kongen og dronninga sendte i år 1500 den kongelege administratoren [[Francisco de Bobadilla]] over til det nye landet, for å arrestere Columbus og sende han heim. Columbus nekta å ta av seg handjarna om bord i skipet på veg til Spania, og på reisa over, skreiv han eit langt brev til dei spanske monarkane, der han trygla om frifinning. Sjølv om han vart sett fri, fekk han aldri attende prestisjen og respekten han tidlegare hadde, og han mista òg retten til å styre i «den nye verda». Som ei ytterlegare audmjuking, portugisarane hadde vunne kappløpet om å segle til [[India]]; [[Vasco da Gama]] kom tilbake i september [[1499]] etter å ha segla til India ved å reise rundt kysten av [[Afrika]]. == Siste reisa og seinare liv == Til trass for handsaminga av Columbus, gjorde han ei fjerde reise, frå 1502 til 1504. Han forlét, Spania 9. mai 1502. På denne reisa hadde han selskap av yngste son sin [[Ferdinand Columbus|Ferdinand]], og utforska kysten av [[Sentral-Amerika]], frå [[Belize]] til [[Panama]]. I 1502 møtte dei eit fullasta handelsskip utanfor kysten av [[Honduras]], som var ''langt som ein galei''. Dette var det første registrerte møtet mellom spanjolar og innfødde frå [[Mesoamerika]]. Seinare stranda han i [[Jamaica]] og måtte vere der i eit år. Han sendte to mann med [[kano]] for å hente hjelp, og i mellomtida imponerte han dei lokale folka med bl.a. å føreseie ei måneformørking korrekt. Då hjelpa endeleg kom, drog han tilbake til Spania i 1504. Columbus nytta heile tida omvending av [[Kristendom|ikkje-kristne]] som eit argument for utforskingane av «den nye verda». I dei seinare åra av livet sitt blei han stadig meir religiøs, og hevda bl.a. at han høyrte guddommelege røyster. Han arbeidde også for eit nytt krosstog for å overta [[Jerusalem]], hadde ofte på seg fransiskanarklede, og hevda at oppdaginga av «paradis» var ein del av [[Gud]]s plan, og snart ville resultere i [[Dommedag]] og verdas ende. I dei seinare åra av Columbus sitt liv, kravde han at den spanske krona gav han 10 % av all forteneste frå dei nye områda, i tråd med tidlegare semjer. Men sidan han var løyst frå pliktene sine som guvernør, følte ikkje den spanske krona seg bunden av desse kontraktane, og krava hans blei avviste. Familien hans saksøkte seinare krona for ein part av profitten frå Amerika, men tapte saka til slutt – 50 år seinare. [[20. mai]] [[1506]] døydde Columbus i Spania, framleis overtydd om at oppdagingane hans var austkysten av [[Asia]]. Sjølv etter at han var død, reiste han. Han blei først gravlagt i [[Valladolid]], deretter i [[Sevilla]]. Seinare, i 1542 vart han flytta til [[Santo Domingo]] i [[Den dominikanske republikken]], etter testamentet til sonen [[Diego Columbus|Diego]]. I 1576 tok franskmennene over, og liket vart frakta til [[Havanna]] i [[Cuba]]. Etter krigen i 1898 blei Cuba uavhengig, og restar av Columbus sin lekam blei igjen flytta tilbake til Spania. Men somme hevdar framleis at han er gravlagt i katedralen i Santo Domingo. == Kritikk av Columbus i ettertid == Kristoffer Columbus har lenge vorte heidra for å «oppdaga Amerika» i jakta på ein ny sjøveg til India, men med tida vart fleire skjulte sanningar om oppdagaren avdekt. Dagen då Kristoffer Columbus «oppdaga Amerika» blir både feira og sjåast på som ein heilagdag i fleire land, men fleire av innbyggarane i landa set ikkje like stor pris på feiringa av denne omstridde personen. I ettertid har det komme fram at Columbus mellom anna hadde fleire afro- amerikanske slavar, han var kvinneundertrykkende og behandla fleire urbefolkningar, mellom anna Sør- Amerika, med svært liten respekt. I USA har Kristoffer Columbus ein eigen dag, kalla «Columbus Day». På denne dagen har amerikanarane fri frå skule og jobb, i heile 23 statar, på grunn av Columbus sin «oppdaging av Amerika», men i ettertid har fleire amerikanarar spurt seg sjølv kvifor ein eigentleg feirar Columbus. Dei synest det er spesielt å romantisera ei oppdaging som berre handlar om at oppdagaren gjekk seg vill, for han trudde eigentleg han fant India. Fleire urbefolkningar, som Taino- indianarane, vart ramma stort av denne såkalla oppdaginga. Her har det komme fram at dei vart lagt under eit encomienda- system. Dette systemet gjekk ut på at europearane fekk ansvar for indianarane i håp om å kristna befolkninga og få dei ut i arbeid. Straffa for å mellom anna ikkje ville ut i arbeid, kunne vera å få kappa av hendene og få dei hange rundt halsen. I tillegg til dette kunne nasar og øyre bli kutta av som straff for stjeling. Seinare har vi òg fått vita at unge jenter var svært ettertrakta i Columbus sitt mannskap. Han skreiv i ein bisetning på 1500- talet til ein venn: - «100 castellanos kan like godt brukast til å kjøpa ein gard som å kjøpa ei kvinne. Det er nok av forhandlarar som leitar etter jenter; dei i ni-ti- årsalderen er no mest ettertrakta». No som vi veit om alle desse ulike kritikkane er det kanskje ikkje så rart at fleire statuar av Kristoffer Columbus har vorte vandalisert og utsett for hærverk. Ein av dei mest kjente sakene som omhandlar dette er statuen i Providence, der statuen vart malne i raud maling og eit skilt nedst der det står «Stop celebrating genocide», direkte omsett «slutt å feira folkemord». Det har i ettertid komme fram at dette har vorte gjort av urfolk, og dette har òg skjedd i fleire statar frå 2010 til no. ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder == {{refstart}} * Avsnittet ’Portugal og Spania 1450–1500’, ei oppramsing av fakta er sjekka mot [http://www.snl.no/index.html ''Nettutgaven av Store norske leksikon''] 29. mai 2008 * Artikkelen [http://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Kristoffer_Columbus&oldid=98749 pr 6. januar 2006] , med unnatak av bolken ’Bakgrunn’ er ei omsetting av [http://no.wikipedia.org/w/index.php?title=Christofer_Columbus&oldid=497202 «Christopher Columbus» Bokmål-wikipedia slik han var 22. desember 2005.] * I tillegg er bolken ’Bakgrunn’ omsett frå artikkelen [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Christopher_Columbus&oldid=32562547 «Christopher Columbus» på engelsk Wikipedia slik han var 22. desember 2005.] Artikkelen gav referansar i bolken 'References' lengst ned. *Zarrell, Matt. (2019). Statues of Christopher Columbus vandalized in multiple states amid controversy over the holiday. Hentet frå: https://abcnews.go.com/US/statues-christopher-columbus-vandalized-multiple-states-amid-controversy/story?id=66269347 *National Geographic. (2014). I dag er det Christofer Columbus-dagen i USA – men hvorfor feires han egentlig? Hentet frå: http://natgeobloggen.no/2014/10/13/i-dag-er-det-christofer-columbus-dagen-i-usa-men-hvorfor-feires-han/ {{refslutt}} {{tidlegare utvald|år=2006}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Oppdagingstida]] [[Kategori:Amerikansk historie]] [[Kategori:Europeisk historie]] [[Kategori:Italienske oppdagarar]] 4j4nnsrf66gphqnvrfcye2skl7s5n1w 3672349 3672348 2026-09-14T04:06:49Z Sigmundg 835 /* Første reisa */ 3672349 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Kristoffer Columbus'''{{mrk|[[latin]] ''Christophorus Columbus'', [[italiensk]] ''Cristoforo Colombo'', [[spansk]] ''Cristóbal Colón''}} ({{levde|?|1451|20. mai|1506|Columbus}}) var ein opphavleg [[Italia|italiensk]] oppdagar og handelsmann, kjend for den europeiske «oppdaginga» av Amerika. I [[1492]] leidde Columbus ein flåte som kryssa [[Atlanterhavet]] frå [[Kanariøyane]] til [[Bahamas]] i [[Karibia]]. Han gjekk i land på ei av øyane den [[12. oktober]] under [[Castilla|kastiljansk]] flagg. Eigentleg gjorde han ein freistnad på å finne ein vestleg sjøveg frå [[Europa]] til [[Asia|Aust-Asia]] og [[India]], av det kjem namnet «[[indianarar]]». Hendinga i 1492 sette ei skiljelinje i amerikansk historie. Ho markerer starten på europeisk kolonisering av [[Amerika]], medan heile perioden før 1492 blir kalla [[førkolumbisk]]. Columbus var ein kontroversiell person. Mange held Columbus direkte eller indirekte ansvarleg for at millionar av [[amerikanske urfolk|innfødde]] døydde, at europearane utnytta dei innfødde amerikanarane, og [[slaveri]]et i Karibia og for utsletting av mykje av den amerikanske kulturen. Andre gjev han æra for mykje av utbreiinga av europeisk kultur mot vest og vidareutvikling av kulturen. Sjølv om det finst prov på førkolumbisk oversjøisk kontakt, og trass i at det kan stillast spørsmål til om ein kan «oppdage» ein stad som alt har ein folkesetnad, så vert Columbus ofte gjeven æra for å ha «oppdaga» den amerikanske verdsdelen, eller «[[den nye verda]]» som han òg vert kalla. == Bakgrunn == Columbus trudde at [[jorda]] var ein relativt liten [[kule]]lekam, og argumenterte for at eit skip kunne nå til [[India]] ved å segle på ein vestleg kurs. Ei utbreidd misoppfatning om at motstanden som Columbus kjempa mot, var basert på at det på den tida herska ei allmenn overtyding om at jorda var flat. Det var ein myte som vart skapt av m.a. forfattaren [[Washington Irving]]. Tvert imot var det semje blant utdanna folk på Columbus si tid om at jorda faktisk var rund, alle med røynsle frå [[sjøreise]]r kjente absolutt til dette fordi det formar basisen i [[astronavigasjon]]. Hovudretninga i denne debatten gjekk på om eit [[skip]] kunne segle rundt jorda utan å supplere forsyningar og utan å verte innelåst i stormfulle regionar slik som [[Sargassohavet]]. Columbus var ikkje den første europearen som nådde den amerikanske verdsdelen. [[Leiv Eiriksson]] reiste frå [[Grønland]] til [[Nord-Amerika]] i år 1000, og etablerte ein kortvarig koloni på [[L'Anse aux Meadows]]. Det finst òg mange teoriar om ymse andre transatlantiske reiser før Columbus, ein av dei mest overtydande teoriane er utforskinga av [[Newfoundland]] leia av [[João Vaz Corte-Real]] før 1472. [[Giovanni Caboto]] vart den første europearen etter grønlendingane som ein veit nådde det nordamerikanske fastlandet, det skjedde i 1497. Men det er éin ting som skil Columbus si første reise frå andre: mindre enn to tiår etter Columbus si første reise var eksistensen av Amerika allment kjent over heile [[Europa]]. Mest sannsynleg er oppfinninga av boktrykkinga vilkåret som gjorde det mogleg. Og vidare, sjølv om Columbus etter vestleg klassisk skole har vore kreditert for «oppdaginga av Amerika», så fekk dei to kontinenta namn etter [[Amerigo Vespucci]]. Vespucci nådde kysten av dagens [[Brasil]] i 1501 og fekk namnet sitt sette på kartet av kartografen [[Martin Waldseemüller]]. I kontrast til grønlendingane sine reiser, fekk Columbus si reise konsekvensar i form av raske utvekslingar av nyttevekstar som t.d. [[tomat]]er, dyr som t.d. [[hest]]ar i tillegg til virus, bakteriar og parasittar. Reisa åt Columbus markerte òg starten på den europeiske koloniseringa av Amerika i storskala. Columbus har vore og er framleis ein kontroversiell figur. Somme – blant dei mange menneske av urfolket i Amerika – ser på han som personen som er direkte eller indirekte ansvarleg for at titals, kan hende hundretals millionar [[indianarar]] døyde, for den europeiske utforskinga av Amerika, og for slaveri i [[Vest-India]]. Men det er andre som gjev Columbus honnør for den massive styrkinga av vestleg ekspensjon og kultur som Columbus sine utforskingane førte med seg. Italienskætta amerikanarar helser Columbus som eit ikon for arva si. I [[Sambandsstatane]] er den andre måndagen i oktober kalla ''Columbus Day'', årsdag for Columbus si landing på [[Bahamas]]. Dagen vert feira som fridag. Columbus gjorde krav på leiarskap i dei nye territoria etter avtale med dei spanske monarkane. Medan han fekk ry som ein utmerka [[Navigasjon|navigatør]], vart han i samtida rekna som ein svak [[Administrasjon|administrator]], og han vart fjerna som [[guvernør]] i år 1500. === Portugal og Spania 1450–1500 === For å forstå bakgrunnen for at [[Isabella I av Castilla]] enda opp med å stø prosjektet åt Columbus og tidspunktet for hendinga, må ein sjå på den politiske situasjonen for [[Spania]] og [[Portugal]]. Rundt 1475 fanst det fire kongedøme på [[Den iberiske halvøya]]: Portugal, [[Granada]], [[Castilla]] og [[Aragon]], dei to sistnemnde gjekk inn i ein personalunion frå 1479. Det som var igjen av Granada var styrt av restane av [[maurarane]] fram til 2. januar 1492, då muslimske styrkar gav opp Granada etter eit siste felttog som hadde gått føre seg i om lag 16 år og hadde utarma den spanske krona. [[Den spanske inkvisisjonen]] virka i Castilla og Aragon frå 1487. [[Konstantinopel]] vart hærtatt av tyrkarane i 1453. Dermed var handelsvegen over land mot aust stengd. [[Kapp Verde]] vart oppdaga for Portugal i [[1444]], medan [[Kanariøyane]] var kastiljanske etter ein strid med Portugal mellom 1448 og 1459. Portugal hevda einerett på handelsfart på [[Vest-Afrika]] for å hente slavar og gull, og i 1488 var [[Kapp det gode håp]] runda for første gong av [[Bartolomeu Dias]]. == Oppvekst == Lite er kjent om Columbus sitt liv før 1476. Dei fleste historiene er samde i at han vart fødd i september 1451, i [[Genova]] i [[Italia]]. På den tida var Genova ein svært rik og travel hamneby, kjent for sine dyktige kartteiknarar. Faren var Domenico Colombo, ein ullhandelsmann, og mora var Susanna Fontanarossa, som òg var dotter av ein ullhandlar. Christofer Columbus hadde 3 yngre brør, Bartolomeo, Giovanni Pellegrino og Giacomo, samt ei yngre søster, Bianchinetta. I 1470 flytta familien til [[Savano]], kor Christofer arbeidde for far sin som ullvevar. Han studerte også [[kartografi]], saman med Bartolomeo. Christofer hadde lite formell utdanning, men var ein lesehest, og var i stor grad sjølvlært. I 1474 blei han med et skip frå Genova, og heldt seg eitt år på skipet, som skulle til [[Khíos]] i [[Egearhavet]]. Her budde han også i eitt år. Truleg henta han somme av sjøfolka sine herfrå. I 1476 segla han til [[Atlanterhavet]] for første gong. Flåten vart åtaka av franskmenn ved kapp [[St. Vincent]], skipet til Columbus vart brent, og han måtte symje i land. Etter dette flytta han til [[Lisboa]] i [[Portugal]]. Portugal var sentralt i europeisk sjøfart, og herfrå seglde skip til både [[England]], [[Irland]], [[Island]], [[Madeira]], [[Asorane]] og [[Afrika]]. Broren Bartolomeo arbeidde som kartmakar i Lisboa. Han vart ein seglande handelsmann i den portugisiske flåten, og seglde til [[Island]] via [[Irland]] i 1477, til [[Madeira]] i 1478 for å kjøpe sukker, og han segla langs kysten av Vest-Afrika frå 1482 til 1485. Columbus gifta seg i 1479 med [[Felipa Perestello e Moniz]], som kom frå ein nobel portugisisk familie. Saman fekk dei sonen Diego i 1480. Felipa døydde i 1485, deretter møtte han [[Beatriz Enriquez]], dei fekk sonen Ferdinand i 1488. Dei blei aldri gifte. == Første reisa == [[Fil:Santa-Maria.jpg|mini|«Santa Maria». ''(Foto: Dietrich Bartel)'']] Columbus presenterte ein plan om å reise til India vestover via Atlanterhavet for ein portugisisk rett i 1485. Ekspertane åt kongen trudde at reiseruta ville vere lenger enn det Columbus rekna med (den faktiske avstanden var enda lengre enn det portugisarane trudde), og nekta å støtte planen hans. Dermed forsøkte han heller å få støtte i Spania, frå dei to monarkane [[Ferdinand II av Aragon]] og [[Isabella I av Castilla]]. Dei var gifte, og dei styrte desse to kongedøma saman. Etter år med lobbyverksemd fekk han endeleg støtte i 1492. Ferdinand og Isabella hadde akkurat erobra [[Granada]], og tok imot Columbus på slottet sitt i [[Córdoba i Spania|Cordoba]]. Columbus fremja fem krav i forhandlingane: han kravde admiraltittel, han skulle verte visekonge og guvernør av nye landområde, han kravde ein tidel av alt gull og alle skattar og han kravde ein åttandedel av fortenesta frå all handel med dei nye områda. Ferdinand og Isabella braut då av forhandlingane straks, men skifta meining og fekk i gang samtalane att etter at Columbus først forlét slottet. Dei blei samde om å sende ein ekspedisjon vestover. Halvparten av investeringa skulle komme frå private investorar, som Columbus allereie hadde skaffa. Han fekk gjennomslag for alle krava sine og kunne kalle seg admiral av Castilla. Same år (1492), den [[3. august]], drog Columbus frå [[Palos]] med tre skip: «[[Santa Maria]]», «[[Nina|Niña]]» og «[[Pinta]]». Første stoppestad var [[Kanariøyane]], der han oppheldt seg ein månad. Deretter starta han seglinga over Atlanterhavet som skulle ta fem veker. Han juksa med loggboka, slik at mannskapet skulle tru at dei hadde reist kortare enn dei faktisk hadde. Det er usemje om kva øy han faktisk nådde først, men han nådde i alle fall ei av øyane i [[Bahamas]] den [[12. oktober]] [[1492]]. Dei innfødde [[tainoar|tainofolka]] var fredsame og venlege. I loggen for 14. august 1492 kladda Columbus et brev til Ferdinand og Isabella om tainofolket; :''Vuestras Altezas cuando mandaren puedenlos todos llevar a Castilla o tenellos en la misma isla captivos, porque con cincuenta hombres los ternan todos sojuzgados, les haran hazar todo lo que quisieren.'' :«Når Dykkar Høgvørde byr, kan alle bringast over til Castilla, eller haldast i fangenskap på deira eige øy, for med 50 mann kan ein halde dei i undergjeving og få dei til å gjere akkurat det vi vil.» På denne første reisa utforska Columbus også nordaustkysten av [[Cuba]], der han gjekk i land den 28. oktober, etter det òg nordkysten av [[Hispaniola]]. Her gjekk «Santa Maria» på grunn og måtte forlatast. Ein av dei lokale leiarane, Guacanagari, tok då imot han. Columbus grunnla ''La Navidad'', og sette igjen 39 mann der. 4. januar 1493 sette han segl heimover, og etter ei stormfull reise måtte han legge i land i Portugal. Forholdet mellom Portugal og Castilla var skralt på denne tida, og han blei fanga, men seinare lauslaten. Han kom til Spania den 15. mars, og viste fram både gullet han hadde funne og fleire innfødde som han hadde tatt med over. Han skildra også [[tobakk]], [[ananas]] og [[hengjekøye]]r, som var nytt for europearane. I Spania vart han motteken med vørdnad, og rykta om nytt land spreidde seg over heile Europa. == Andre reisa == Han drog ut på andre reisa (1493–1496) den 24. september 1493, med 17 skip, forsyningar og 1200 mann for å utforske og kolonisere regionen. Denne gongen var [[Dominica]] det første landet han såg, noko lengre sør enn der han kom på første reisa. Denne øya var ulendt, så han drog lenger nord, der han fann og gav namn til [[Guadeloupe]], [[Montserrat]], [[Antigua]] og [[Nevis]]. Desse gjorde han krav på som spansk eigedom, på same måte som [[Jomfruøyane]] og [[Puerto Rico]]. Deretter drog han til [[Hispaniola]], der han oppdaga at kolonistane hadde kome i strid med indianarane og blitt drepne. Han etablerte ein ny busetnad ved Isabella, på nordsida av Hispaniola, første staden dei hadde funne [[gull]]. Kystlinja ved busetnaden hadde lite tenlege hamneforhold og ho varte ikkje lenge. Han utforska dei indre delane av øya, og fann litt gull, etterpå etablerte han eit festningsverk der. Vidare utforska han sørkysten av [[Cuba]], men nådde ikkje rundt til vestsida, derfor var han sikker på at dette var ei halvøy, ikkje ei øy. Han oppdaga også [[Jamaica]]. Før han drog ut på den andre reisa, hadde han fått melding frå Ferdinand og Isabella om å halde oppe eit vennleg forhold til dei innfødde. Men på turen sendte Columbus eit brev tilbake der han gav framlegg om å gjere nokre av dei innfødde til [[Slave|slavar]], særleg karibane, fordi dei var så aggressive. Krona viste framlegget attende, i februar 1495 tok likevel Columbus 1600 indianarar som slavar. 550 av desse blei sendt til Spania, og av dei døydde 200 på reisa. Etter ei rettssak blei dei som overlevde turen sette fri og sendt tilbake. Columbus slapp fri 400 av slavane sine, fordi han ikkje hadde nytte av dei. Denne striden med slavane var den første store kampen mellom spanjolar og innfødde i «den nye verda». Hovudføremålet med denne turen åt Columbus var å finne gull. For å oppnå dette, påla han dei innfødde i [[Cicao]] og [[Haiti]] eit system der alle over 14 år måtte finne ei viss mengde gull. Som prov på oppfylt kvote fekk dei eit merke rundt halsen. Dei som ikkje oppfylte kvoten sin fekk hendene sine hogd av. Trass i desse ekstreme verkemidla fann Columbus lite gull. Hovudårsaka til dette, var at dei innfødde var sårbare for europeiske sjukdomar. I breva sine til den spanske kongen og dronninga foreslo Columbus fleire gongar slavar som ein utsikt for å tene pengar på oppdagingane, men framlegga blei alltid vist attende. Kongen og dronninga såg heller på dei innfødde som framtidige kristne. Columbus førte også tilsyn med skipinga av [[encomienda]]; ein formyndarskap kor spanjolane fekk samtykke i eineretten på bruk av arbeidskraft i «den nye verda», i bytte mot at spanjolane kristna dei innfødde og gav dei tryggleik. Denne politikken auka [[slaveri]]et monaleg. I nokre tilfelle arbeidde indianarane seg ihel, i andre tilfelle døydde dei av dei nye sjukdomane som spanjolane tok med seg, eller av feilernæring. Overslag på innbyggjartal før Columbus kom dit varierer mykje. [[Thomas Cook]] rekna talet på tainoar i Hispanola i 1493 til å vere 8&nbsp;000&nbsp;000, dette er truleg det høgste overslaget. [[Bartolome de Las Casas]] gjorde i 1496 ei folketeljing etter at encomienda hadde tatt til, og hans overslag var 3&nbsp;000&nbsp;000 tainoar. Ei spansk folketeljing i 1514 viste berre 22&nbsp;000 tainoar, og i 1542 blei det talt berre 200. Columbus innsette brørne sine som kommandørar i busetjingane, og reiste frå Hispaniola til Europa den 10. mars 1496. Brørne hans og andre [[conquistador]]ar innførte encomienda med tilsvarande resultat også andre stader i Amerika. == Tredje reisa og arrestasjonen == I 1498 reiste Columbus til «den nye verda» for tredje gong, saman med den unge [[Bartolome de Las Casas]], som seinare gav verda delvise avskrifter av Columbus sine loggar. På denne reisa oppdaga dei øya [[Trinidad]] den 31. juli, og fastland i [[Sør-Amerika]], ved elva [[Orinoco]], før dei drog tilbake til Hispaniola. Først skildra han dei nye landområda som om dei høyrte til eit tidlegare ukjent kontinent, seinare refererte han til områda som ein del av [[Asia]]. Mange spanske nybyggjarar var utilfredse fordi dei ikkje såg noko til rikdommane Columbus hadde fortalt om. Columbus måtte stadig kjempe mot opprør både frå nybyggjarane og dei innfødde. Nokre av mannskapet blei til og med hengde for å ikkje lyde. Mange nybyggjarar og munkar reiste heim og dreiv lobbyverksemd mot Columbus i den spanske retten, der dei skulda han for vanstyre. Kongen og dronninga sendte i år 1500 den kongelege administratoren [[Francisco de Bobadilla]] over til det nye landet, for å arrestere Columbus og sende han heim. Columbus nekta å ta av seg handjarna om bord i skipet på veg til Spania, og på reisa over, skreiv han eit langt brev til dei spanske monarkane, der han trygla om frifinning. Sjølv om han vart sett fri, fekk han aldri attende prestisjen og respekten han tidlegare hadde, og han mista òg retten til å styre i «den nye verda». Som ei ytterlegare audmjuking, portugisarane hadde vunne kappløpet om å segle til [[India]]; [[Vasco da Gama]] kom tilbake i september [[1499]] etter å ha segla til India ved å reise rundt kysten av [[Afrika]]. == Siste reisa og seinare liv == Til trass for handsaminga av Columbus, gjorde han ei fjerde reise, frå 1502 til 1504. Han forlét, Spania 9. mai 1502. På denne reisa hadde han selskap av yngste son sin [[Ferdinand Columbus|Ferdinand]], og utforska kysten av [[Sentral-Amerika]], frå [[Belize]] til [[Panama]]. I 1502 møtte dei eit fullasta handelsskip utanfor kysten av [[Honduras]], som var ''langt som ein galei''. Dette var det første registrerte møtet mellom spanjolar og innfødde frå [[Mesoamerika]]. Seinare stranda han i [[Jamaica]] og måtte vere der i eit år. Han sendte to mann med [[kano]] for å hente hjelp, og i mellomtida imponerte han dei lokale folka med bl.a. å føreseie ei måneformørking korrekt. Då hjelpa endeleg kom, drog han tilbake til Spania i 1504. Columbus nytta heile tida omvending av [[Kristendom|ikkje-kristne]] som eit argument for utforskingane av «den nye verda». I dei seinare åra av livet sitt blei han stadig meir religiøs, og hevda bl.a. at han høyrte guddommelege røyster. Han arbeidde også for eit nytt krosstog for å overta [[Jerusalem]], hadde ofte på seg fransiskanarklede, og hevda at oppdaginga av «paradis» var ein del av [[Gud]]s plan, og snart ville resultere i [[Dommedag]] og verdas ende. I dei seinare åra av Columbus sitt liv, kravde han at den spanske krona gav han 10 % av all forteneste frå dei nye områda, i tråd med tidlegare semjer. Men sidan han var løyst frå pliktene sine som guvernør, følte ikkje den spanske krona seg bunden av desse kontraktane, og krava hans blei avviste. Familien hans saksøkte seinare krona for ein part av profitten frå Amerika, men tapte saka til slutt – 50 år seinare. [[20. mai]] [[1506]] døydde Columbus i Spania, framleis overtydd om at oppdagingane hans var austkysten av [[Asia]]. Sjølv etter at han var død, reiste han. Han blei først gravlagt i [[Valladolid]], deretter i [[Sevilla]]. Seinare, i 1542 vart han flytta til [[Santo Domingo]] i [[Den dominikanske republikken]], etter testamentet til sonen [[Diego Columbus|Diego]]. I 1576 tok franskmennene over, og liket vart frakta til [[Havanna]] i [[Cuba]]. Etter krigen i 1898 blei Cuba uavhengig, og restar av Columbus sin lekam blei igjen flytta tilbake til Spania. Men somme hevdar framleis at han er gravlagt i katedralen i Santo Domingo. == Kritikk av Columbus i ettertid == Kristoffer Columbus har lenge vorte heidra for å «oppdaga Amerika» i jakta på ein ny sjøveg til India, men med tida vart fleire skjulte sanningar om oppdagaren avdekt. Dagen då Kristoffer Columbus «oppdaga Amerika» blir både feira og sjåast på som ein heilagdag i fleire land, men fleire av innbyggarane i landa set ikkje like stor pris på feiringa av denne omstridde personen. I ettertid har det komme fram at Columbus mellom anna hadde fleire afro- amerikanske slavar, han var kvinneundertrykkende og behandla fleire urbefolkningar, mellom anna Sør- Amerika, med svært liten respekt. I USA har Kristoffer Columbus ein eigen dag, kalla «Columbus Day». På denne dagen har amerikanarane fri frå skule og jobb, i heile 23 statar, på grunn av Columbus sin «oppdaging av Amerika», men i ettertid har fleire amerikanarar spurt seg sjølv kvifor ein eigentleg feirar Columbus. Dei synest det er spesielt å romantisera ei oppdaging som berre handlar om at oppdagaren gjekk seg vill, for han trudde eigentleg han fant India. Fleire urbefolkningar, som Taino- indianarane, vart ramma stort av denne såkalla oppdaginga. Her har det komme fram at dei vart lagt under eit encomienda- system. Dette systemet gjekk ut på at europearane fekk ansvar for indianarane i håp om å kristna befolkninga og få dei ut i arbeid. Straffa for å mellom anna ikkje ville ut i arbeid, kunne vera å få kappa av hendene og få dei hange rundt halsen. I tillegg til dette kunne nasar og øyre bli kutta av som straff for stjeling. Seinare har vi òg fått vita at unge jenter var svært ettertrakta i Columbus sitt mannskap. Han skreiv i ein bisetning på 1500- talet til ein venn: - «100 castellanos kan like godt brukast til å kjøpa ein gard som å kjøpa ei kvinne. Det er nok av forhandlarar som leitar etter jenter; dei i ni-ti- årsalderen er no mest ettertrakta». No som vi veit om alle desse ulike kritikkane er det kanskje ikkje så rart at fleire statuar av Kristoffer Columbus har vorte vandalisert og utsett for hærverk. Ein av dei mest kjente sakene som omhandlar dette er statuen i Providence, der statuen vart malne i raud maling og eit skilt nedst der det står «Stop celebrating genocide», direkte omsett «slutt å feira folkemord». Det har i ettertid komme fram at dette har vorte gjort av urfolk, og dette har òg skjedd i fleire statar frå 2010 til no. ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder == {{refstart}} * Avsnittet ’Portugal og Spania 1450–1500’, ei oppramsing av fakta er sjekka mot [http://www.snl.no/index.html ''Nettutgaven av Store norske leksikon''] 29. mai 2008 * Artikkelen [http://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Kristoffer_Columbus&oldid=98749 pr 6. januar 2006] , med unnatak av bolken ’Bakgrunn’ er ei omsetting av [http://no.wikipedia.org/w/index.php?title=Christofer_Columbus&oldid=497202 «Christopher Columbus» Bokmål-wikipedia slik han var 22. desember 2005.] * I tillegg er bolken ’Bakgrunn’ omsett frå artikkelen [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Christopher_Columbus&oldid=32562547 «Christopher Columbus» på engelsk Wikipedia slik han var 22. desember 2005.] Artikkelen gav referansar i bolken 'References' lengst ned. *Zarrell, Matt. (2019). Statues of Christopher Columbus vandalized in multiple states amid controversy over the holiday. Hentet frå: https://abcnews.go.com/US/statues-christopher-columbus-vandalized-multiple-states-amid-controversy/story?id=66269347 *National Geographic. (2014). I dag er det Christofer Columbus-dagen i USA – men hvorfor feires han egentlig? Hentet frå: http://natgeobloggen.no/2014/10/13/i-dag-er-det-christofer-columbus-dagen-i-usa-men-hvorfor-feires-han/ {{refslutt}} {{tidlegare utvald|år=2006}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Oppdagingstida]] [[Kategori:Amerikansk historie]] [[Kategori:Europeisk historie]] [[Kategori:Italienske oppdagarar]] 7jn5rsn9j2wa5cyb8y2piqgqzbuf52e 0 29591 3672363 3654732 2026-09-14T08:15:25Z ~2026-49634-83 158998 3672363 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja |id=Q57818409 }} [[Fil:Huskatt.jpg|mini|høgre|Felis silvestris catus]] [[Fil:Felis silvestris catus in a gravitational field.jpg|mini|Katt som hopper oppå en benk]] '''Katt''' er eit [[kjæledyr]] og [[rovdyr]] frå [[kattefamilien]].'''Tamkatten''' (''Felis silvestris catus'') stammar frå [[villkatt]]en, og er òg kjend som huskatt, pusekatt, pussikatt, kattepus og berre katt eller pus. Tamkatten har stundom gått under det latinske namnet Felis silvestris domesticus. == Avstamming == Tamkatten skil seg frå [[villkatt]]en, ''Felis silvestris'', i temperament, pels, storleik og tannplassering, og er ikkje like [[Resistens|resistent]] mot visse blodkreftsjukdomar som vert spreidde gjennom [[virus]]. Ofte vert forvilla tamkattar ukorrekt kalla for «villkattar». Katten har truleg oppstått av den nordafrikanske villkattrasen ''Felis silvestris ssp. lybica'', som er ganske lett å temje, eventuelt para med europeisk villkatt. Kor lenge katten har levd nær menneske, er uklårt, det vert tala om mellom 9000 og 15000 år. [[Egypt]]arane er blant dei som i lengst tid har hatt katt som husdyr. == Kattar og større katteartar == Bortsett frå storleiken er det ikkje så mykje som skil ein villkatt frå til dømes ein [[tiger]]. Tigeren er likevel meir aggressiv og har meir musklar i høve til storleiken. Katten er dessutan ein meir opportunistisk jeger på den måten at han kan drepe og ete langt fleire artar. For store kattedyr som tigeren vil det vere sløsing av [[energi]] å jakte på [[mus]], sett i høve til den vesle [[næring]]a han får tilbake på det. Unnataket er [[leopard]]en som òg jagar mindre [[dyr]] og fuglar. Ein annan skilnad er at kattar ikkje kan brøle, og at dei kan male både når dei pustar inn og ut. Katter kan minne noen om demoner siden de sier woff, gjør hitlertegn og spiller mye poker. Noen bruker også katter som sexleketøy da den er død. Noen ganger spiser «Dave the magickal cheese wizard» tærne dine. == Vanar == Katten kan kommunisere med menneske ved å [[mjaue]]. Det varierer frå katt til katt kor mykje han mjauar. Ein katt kan mjaue på ulike måtar, og dimed kome med ulike bodskapar. Ein vanleg grunn til at katten mjauar, er at han ber om noko, til dømes å få mat eller få gå ut. Han kan òg mjaue når han vil helse på nokon eller vil leike. Katten nyttar [[hale]]n til å halde balansen. Halen kan òg vise sinnsstemningar; ein hale som peikar rett opp, inneber at katten kjenner seg tilfreds, medan ein hale som peikar ned, tyder at han er utrygg eller har lågare rang. Det kan òg tyde at katten viser at «eg gjev meg». Ein kan samanlikne det med dårleg kroppshaldning hjå menneske, som på ein måte seier det same. == Biologi == Katten har sjølvlysande augo, og ser like godt natt som dag. Det er på grunn av dei svære [[pupill]]ane som tek inn meir ljos enn menneskeaugo kan. Kattar har òg ei hinne bak netthinna, ''[[tapetum lucidum]]'', som speglar synleg ljos attende på netthinna slik at den kan fange opp meir ljos. Dei har attpåtil fire gonger så god høyrsel som menneske{{treng kjelde}}. Alt dette er sjølvsagt fordi katten er eit rovdyr som jaktar mykje om natta. Ein katt kan verte 20 år gamal, men huskattar vert ofte påkøyrde. Faren er størst medan dei er unge og vågale med lita røynsle. Katten er, i motsetnad til dei fleste andre husdyr, ikkje eit flokkdyr. Det fører til at katten vert knytt til staden der han bur, og ikkje menneska han bur hjå. Flytter ein med ein vaksen katt, vil difor katten ofte fare attende til den gamle heimen, der han kjenner att omgjevnadene. Held ein katten inne dei fyrste vekene, vil katten gjere seg van med den nye staden. Huskatten søv om lag 16 timar om dagen. == Genetikk == Spontant muterte kattar med blå augo og kvit pels, har ein høgare genetisk risiko for å verte fødde dauve. Kvite rasar vert derimot ikkje omfatta av denne defekten, det har å gjere med det dominante ''W''-genet. {{Namn på andre språk | namn = Katt | dialektnamn = | norrønt = | nordsamisk =Bussá, gáhttu | nordsamisk lenke =Bussá | svensk = Katt | svensk lenke =Katt | dansk = Kat | dansk lenke = Kat | engelsk = Cat | engelsk lenke =Cat | tysk = Katze | tysk lenke =Hauskatze | fransk = Chat | fransk lenke = Chat | spansk =Gato | spansk lenke =Felis silvestris catus | russisk = Kosjka (Кошка), Kot (Кот) | russisk lenke =Кошка | japansk = Neko (猫) }} == Kjelder == * [http://www.regjeringen.no/nb/dep/lmd/dok/regpubl/stmeld/20022003/stmeld-nr-12-2002-2003-/6/2/20.html?id=328459 Landbruks- og matdepartementet - Katt] {{biologispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kattar| ]] [[Kategori:Husdyr]] [[Kategori:Kattedyr]] [[Kategori:Modellorganismar]] ih6h95ey1n3rhgut7e8c21lodtpvdms 3672368 3672363 2026-09-14T08:22:47Z NDG 146544 Attenderulla endringa gjord av [[Special:Contributions/~2026-49634-83|~2026-49634-83]] ([[User talk:~2026-49634-83|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:Ranveig|Ranveig]] 3608045 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja |id=Q57818409 }} [[Fil:Huskatt.jpg|mini|høgre|Felis silvestris catus]] [[Fil:Felis silvestris catus in a gravitational field.jpg|mini|Katt som hopper oppå en benk]] '''Katt''' er eit [[kjæledyr]] og [[rovdyr]] frå [[kattefamilien]].'''Tamkatten''' (''Felis silvestris catus'') stammar frå [[villkatt]]en, og er òg kjend som huskatt, pusekatt, kattepus og berre katt eller pus. Tamkatten har stundom gått under det latinske namnet Felis silvestris domesticus. == Avstamming == Tamkatten skil seg frå [[villkatt]]en, ''Felis silvestris'', i temperament, pels, storleik og tannplassering, og er ikkje like [[Resistens|resistent]] mot visse blodkreftsjukdomar som vert spreidde gjennom [[virus]]. Ofte vert forvilla tamkattar ukorrekt kalla for «villkattar». Katten har truleg oppstått av den nordafrikanske villkattrasen ''Felis silvestris ssp. lybica'', som er ganske lett å temje, eventuelt para med europeisk villkatt. Kor lenge katten har levd nær menneske, er uklårt, det vert tala om mellom 9000 og 15000 år. [[Egypt]]arane er blant dei som i lengst tid har hatt katt som husdyr. == Kattar og større katteartar == Bortsett frå storleiken er det ikkje så mykje som skil ein villkatt frå til dømes ein [[tiger]]. Tigeren er likevel meir aggressiv og har meir musklar i høve til storleiken. Katten er dessutan ein meir opportunistisk jeger på den måten at han kan drepe og ete langt fleire artar. For store kattedyr som tigeren vil det vere sløsing av [[energi]] å jakte på [[mus]], sett i høve til den vesle [[næring]]a han får tilbake på det. Unnataket er [[leopard]]en som òg jagar mindre [[dyr]] og fuglar. Ein annan skilnad er at kattar ikkje kan brøle, og at dei kan male både når dei pustar inn og ut. == Vanar == Katten kan kommunisere med menneske ved å [[mjaue]]. Det varierer frå katt til katt kor mykje han mjauar. Ein katt kan mjaue på ulike måtar, og dimed kome med ulike bodskapar. Ein vanleg grunn til at katten mjauar, er at han ber om noko, til dømes å få mat eller få gå ut. Han kan òg mjaue når han vil helse på nokon eller vil leike. Katten nyttar [[hale]]n til å halde balansen. Halen kan òg vise sinnsstemningar; ein hale som peikar rett opp, inneber at katten kjenner seg tilfreds, medan ein hale som peikar ned, tyder at han er utrygg eller har lågare rang. Det kan òg tyde at katten viser at «eg gjev meg». Ein kan samanlikne det med dårleg kroppshaldning hjå menneske, som på ein måte seier det same. == Biologi == Katten har sjølvlysande augo, og ser like godt natt som dag. Det er på grunn av dei svære [[pupill]]ane som tek inn meir ljos enn menneskeaugo kan. Kattar har òg ei hinne bak netthinna, ''[[tapetum lucidum]]'', som speglar synleg ljos attende på netthinna slik at den kan fange opp meir ljos. Dei har attpåtil fire gonger så god høyrsel som menneske{{treng kjelde}}. Alt dette er sjølvsagt fordi katten er eit rovdyr som jaktar mykje om natta. Ein katt kan verte 20 år gamal, men huskattar vert ofte påkøyrde. Faren er størst medan dei er unge og vågale med lita røynsle. Katten er, i motsetnad til dei fleste andre husdyr, ikkje eit flokkdyr. Det fører til at katten vert knytt til staden der han bur, og ikkje menneska han bur hjå. Flytter ein med ein vaksen katt, vil difor katten ofte fare attende til den gamle heimen, der han kjenner att omgjevnadene. Held ein katten inne dei fyrste vekene, vil katten gjere seg van med den nye staden. Huskatten søv om lag 16 timar om dagen. == Genetikk == Spontant muterte kattar med blå augo og kvit pels, har ein høgare genetisk risiko for å verte fødde dauve. Kvite rasar vert derimot ikkje omfatta av denne defekten, det har å gjere med det dominante ''W''-genet. {{Namn på andre språk | namn = Katt | dialektnamn = | norrønt = | nordsamisk =Bussá, gáhttu | nordsamisk lenke =Bussá | svensk = Katt | svensk lenke =Katt | dansk = Kat | dansk lenke = Kat | engelsk = Cat | engelsk lenke =Cat | tysk = Katze | tysk lenke =Hauskatze | fransk = Chat | fransk lenke = Chat | spansk =Gato | spansk lenke =Felis silvestris catus | russisk = Kosjka (Кошка), Kot (Кот) | russisk lenke =Кошка | japansk = Neko (猫) }} == Kjelder == * [http://www.regjeringen.no/nb/dep/lmd/dok/regpubl/stmeld/20022003/stmeld-nr-12-2002-2003-/6/2/20.html?id=328459 Landbruks- og matdepartementet - Katt] {{biologispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kattar| ]] [[Kategori:Husdyr]] [[Kategori:Kattedyr]] [[Kategori:Modellorganismar]] 754vnxewql7y78eq49ecmb9n9e1uhvq 0 34493 3672244 2534038 2026-09-13T13:57:13Z Ranveig 39 ==Sjå òg== *[[Nationalencyklopedin]] 3672244 wikitext text/x-wiki '''''Nationalencyklopedins ordbok''''', '''NEO''' er ei [[svensk]] einspråkleg [[definisjonsordbok]]. NEO byggjer på [[Svensk ordbok]] frå [[1986]], og vart opphavleg gjeve ut i tre band i [[1995]]-[[1996]]. Siste utgåve, frå [[2004]], vart gjeve ut i eitt band. NEO opererer ikkje med sirkulære definisjonar, slik som ein del andre ordbøker, men i staden med eit grunnleggjande definisjonsordforråd, som definisjonane byggjer på. == Medarbeidarar == * Sture Allén * Sture Berg * Birgitta Ernby * Dimitrios Kokkinakis (-1996) * Sven Lövfors * Sven-Göran Malmgren * Christian Sjögreen * Lennart Tegner (kontrollant) * Maria Toporowska-Gronostaj (-1994) * Bertil Engdal (-1994) ==Sjå òg== *[[Nationalencyklopedin]] [[Kategori:Svenske ordbøker]] biuhsamvch3s2og36yncubi5gy0ckkw 0 35088 3672271 3339746 2026-09-13T15:34:12Z ~2026-49482-50 158984 Lagt inn lenke til bygda sitt bygdelag. 3672271 wikitext text/x-wiki {{koord|61|58|28|N|005|13|33|E|vising=tittel}} [[Fil:Flatraket1.jpg|mini|Utsikt til Flatraket, retning nord-vest, ut mot Silda og Stad-havet. {{Foto|Arne Ødegård}}]] '''Flatraket''' er ei lita bygd i [[Stad kommune]] i [[Nordfjord|Nordfjord-området]] i [[Vestland fylke]]. Bygda ligg om lag 16 km aust for [[Måløy]] og ca 30 km frå Selje sentrum. Frå bygda ser ein ut mot [[Stad]] (Stadlandet). Tradisjonelt har fiske og landbruk vore viktigaste næringsvegane på Flatraket. Dei seinaste åra har AS Fiskevegn vore den største arbeidsplassen. Bygda har eigen skule, barnehage og butikk. ==Historie== Fram til utgangen av 2019 høyrde bygda til dåverande [[Selje kommune]] i dåverande [[Sogn og Fjordane fylke]]. ==Samferdsel== Om ein køyrer med bil frå Flatraket mot Selje ([[Fylkesveg 618 i Sogn og Fjordane|fylkesveg 618]]) vil vegen gå gjennom desse bygdene/stadene: * [[Håvik]] * [[Nordpollen]] * [[Kvernevika]] * [[Vetrhus]] * [[Venøy]] * [[Barmsund]] (der det går ferje over til [[Barmen på Barmøy|Barmen]]) * [[Flister]] * [[Rundereim]] * [[Salt i Sogn og Fjordane|Salt]] * [[Moldestad]] * [[Moldefjorden]] * [[Berstad]] * [[Eide i Selje]] * [[Selje i Nordfjord|Selje]], kommunesenter i dåverande Selje kommune == Bakgrunnsstoff == * [http://www.flatraket.no www.flatraket.no] * [https://flatraketbygdelag.no/ Flatraket Bygdelag] * [http://www.barmen.no www.barmen.no] * [https://www.hjartestad.no/flatraket/ Hjartestad: Flatraket - Ein stad i Stad] *[http://www.filmweb.no/bygdekinoen/template/ShowCinema.jsp?TheaterID=94 Bygdekinoen - Barmen] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Busetnader i Stad]] [[Kategori:Bygder i Vestland]] ql0fg3nvls80s7gua0wld3if9j8ndgx 0 37757 3672442 3365691 2026-09-14T10:16:38Z Bksm 29978 /* Prismottakarar */ 23-26 3672442 wikitext text/x-wiki '''Årets nynorskbrukar''' er ein pris som vert delt ut av [[Nynorsk kultursentrum]] på [[Dei nynorske festspela]] kvart år. Prisen går til «personar eller institusjonar som har synt evne til å bryte med språklege og kulturelle konvensjonar om bruk av nynorsk, som gjennom sitt føredøme eller praktiske arbeid gjer det lettaren å vere nynorskbrukar, eller som skaper større allmenn forståing for nynorsk».<ref>[http://www.aasentunet.no/?previewpage=go%2Ecfm%3Fid%3D76727 aasentunet.no]</ref> Prisen er på 100 000 kroner, ein diplom og eit grafisk trykk av [[Arne Nøst]], og ved to høve eit eksemplar av [[Dialektspelet]]. == Prismottakarar == * 2000: [[Karl Arne Utgård]] ([[høgsterett]]sdommar) * 2001: [[Gerd Kjellaug Berge]] (hotelleigar og visepresident i [[NHO]]) * 2002: [[Ringstabekk skole]] i [[Bærum]] * 2003: [[Martin Toft]] (redaktør) * 2004: [[Side Brok]] (musikkgruppe) * 2005: [[Kjartan Fløgstad]] (forfattar) * 2006: [[Kari Traa]] (toppidrettsutøvar og forretningskvinne) * 2007: [[Guri Vesaas]] (forlagsredaktør og omsetjar) * 2008: [[ÅmliAvisa]] ved redaktør [[Inger Stavelin]] (lokalavis for [[Åmli kommune]] i [[Aust-Agder fylke|Aust-Agder]]) * 2009: [[Ottar Rekkedal]] (overlækjar) * 2010: [[Maria Parr]] (forfattar) * 2011: [[Linda Sæbø]] (bloggar) * 2012: [[Ingvild Bryn]] og [[Arill Riise]] (journalistar) * 2013: [[Gunnar Skirbekk]] (filosof) * 2014: [[Aasmund Nordstoga]] og [[Odd Nordstoga]] (artistar) * 2015: [[Jorunn Veiteberg]] (kunsthistorikar og journalist) * 2016: [[Martine Rørstad Sand]] (omsetjar) * 2017: [[Morten Haga Lunde]] (etterretningssjef) * 2018: [[John-Ragnar Aarset]]<ref>{{Kjelde www |url = https://framtida.no/2018/04/11/84205 |tittel = Generalsekretæren i Høgre er Årets nynorskbrukar |vitja = 14. april 2018 |utgjevar = [[Framtida.no]]}}</ref> (generalsekretær i [[Høgre]]) * 2019: Frisørkjedene Floke og Balanzera ved adm.dir. Irene Stana og eigar Trude Lundevall * 2020: [[Geir Sverre Braut]] (professor i helsefag) * 2021: [[Bergen kommune]] * 2022: [[Gaute Eiterjord]]<ref>{{Kjelde www|url = https://www.nynorsk.no/gaute-eiterjord-er-arets-nynorskbrukar/|tittel =Gaute Eiterjord er Årets nynorskbrukar|vitja =22.04.2022|utgjevar =Nynorsk kultursentrum}}</ref> (miljøaktivist og forfattar) * 2023: [[Framtida.no|Framtida Junior]] * 2024: Alti og Coop Nordvest * 2025: Vipps MobilePay AS og Stø AS * 2026: [[Synne Vo]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.aasentunet.no/ Ivar Aasen-tunet] [[Kategori:Nynorskprisar]] [[Kategori:Språkprisar]] [[Kategori:Skipingar i 2000]] [[Kategori:Nynorsk kultursentrum]] 85gbided44nrtua4prrwizfebp66bj2 0 42123 3672359 3599041 2026-09-14T08:05:48Z Migne 2086 3672359 wikitext text/x-wiki {{treng oppdatering}} {{infoboks idrettsutøvar}} '''Ole Gunnar Solskjær''' ({{fødd|26. februar|1973|Solskjær|fødestad=i [[Kristiansund]]}}) er ein tidlegare norsk [[fotball]]spelar mest kjend som spelar for [[Manchester United F.C.]] frå [[1996]] til [[2007]]. Han har jobba som fotballtrenar for [[Molde Fotballklubb]] sidan januar 2011. Ole Gunnar Solskjær ({{fødd|26. februar|1973|Solskjær}}) er ein norsk fotballtrenar- og spelar frå [[Kristiansund]]. Han er særleg kjend som framgangsrik spelar for [[Manchester United FC]] frå 1996 til 2007. Solskjær deltok i 67 landskampar og skåra 23 mål for Noreg. Sidan han la fotballskorne på hylla har han tidvis vore trenar/lagsjef i [[Molde Fotballklubb]] og Manchester United, mellom andre. ==Klubbspel== Solskjær var aktiv i [[Clausenengen FK]] frå 1990. Han skåra sitt fyrste seriemål for laget i 1991 då Clausenengen deltok på nivå 4 i seriesystemet. I 1992-sesongen imponerte han med 30 seriemål, utan at laget makta opprykk til nivå 3. Det gjorde CFK derimot i 1993, då Solskjær fann vegen til nettmauskane 20 gongar. Med 31 av Clausenengen sine 47 mål på nivå 3 i 1994-sesongen fekk Solskjær sitt gjennombrot. Framom 1995-sesongen vart Solskjær overført til eliteserie-laget Molde FK mot 200 000 kroner. I sin fyrste sesong som Molde-spelar skåra han 21 mål og kom på tampen av året med i landslagstroppen. I slutten av juli 1996 vart han overført til Manchester United mot 1,5 millionar engelske pund. Dei neste sju sesongane var han jamnt med i fyrste-ellevaren til eit lag som skaffa seg mange pokalar. 26. mai 1999 på Camp Nou i Barcelona avgjorde Solskjær meisterliga-finalen mot Bayern München då han tuppa inn vinnarmålet to minutt ut i tilleggstida. Frå 2003 til han deltok i sin siste kamp, FA-cupfinalen 2007, var Solskjær mykje plaga av kneskadar, ein periode gjekk han skadd i over eit år. Totalt skåra han 126 mål på 366 kampar for Manchester United. ==Landslagsspel== Solskjær fekk sin debut på Noregs landslag mot [[Jamaica]] i [[Kingston]] den 26. november 1995. Han skåra då det norske målet i ein kamp som enda 1–1. I verdsmeisterskapen i fotball 1998 spelte han i alle Noregs tre kampar, utan å skåre. To år seinare var han på bana i samtlege 270 minutt då Noreg rauk ut or Fotball-EM, også i den turneringa enda han mållaus. I august 2006 var han med å spele uavgjort 1–1 mot Brasil på [[Ullevål stadion]], hans fyrste landskamp på nær 27 månader. Han representerte Noreg for 67. og siste gong i [[Rijeka[[ den 7. februar 2007, der heimelaget [[Kroatia]] vann med 2 mål mot 1. Solskjær skåra 23 landslagsmål og var kaptein i 5 kampar. ===Merittar=== *Vinnar av meisterligaen: 1999 med Manchester United *Engelsk ligameister: 1997, 1999, 2000, 2001, 2003 og 2007 med Manchester United *Vinnar av FA-cupen: 1999 og 2004 med Manchester United ==Trenar== Solskjær var sjefstrenar i Molde Fotballklubb frå nyår 2011. Allereie i sitt fyrste år som lagsjef sikra Molde FK seg sin aller fyrste triumf i eliteserien. Solskjær vart då tildelt Kniksenprisen som Årets trenar i 2011. I 2012 fekk han same prisen etter å ha leia klubben til eit nytt seriemeisterskap. 24. november 2013 vart Molde noregsmeister, [[Rosenborg BK]] vart slått 4–2 i cupfinalen på [[Ullevål stadion]] i Oslo. I januar 2014 tok Solskjær over som klubbsjef i Cardiff City. Frå Molde FK fekk han hyrt inn spelarane [[Magnus Wolff Eikrem]], [[Jo Inge Berget]] og [[Mats Møller Dæhli]]. Solskjær makta ikkje hindre at Cardiff rykka ned frå Premier League til nivå 2 i det engelske seriesystemet. Etter ein svak sesongstart om hausten vart han oppsagt den 18. september 2014. Sesongane 2016-18 leia Molde-laget på ny. Klubben enda på femteplass i 2016 og andreplass i både 2017 og 2018. 9. desember 2018 tok Solskjær over som klubbsjef for Manchester United. Mannskapet hans tok seg til finalen i UEFA-europaligaen 2021. Kampen stod mellom United og spanske Villareal. Han nølte lenge med å bytte inn kvikke føter, Villareal hadde allereie bytta inn fem spelarar før Solskjær gjorde sitt fyrste skifte og teke initiativet i eit oppgjer der det etter 120 minutt stod likt. Straffeskytinga enda med triumf for den spanske klubben. Solskjær vart sagt opp 21. november 2021, Manchester låg då på sjuandeplass i ligaen, etter fleire tap. Frå januar til august 2025 var Solskjær sjefstrenar i tyrkiske Besiktas. == Karriere som spelar (alle turneringar) == {| border=1 cellpadding=3 style="border-collapse: collapse;" |- align=center style=background:#efefef |----- bgcolor="#90D0EA" align="center" !Klubb !Kamper !Mål !Tidsrom |- |{{NOR}} [[Clausenengen]] |align=center|109 |align=center|115 |align=center|1990-1994 |- |{{NOR}} [[Molde Fotballklubb|Molde FK]] |align=center|42 |align=center|31 |align=center|1994-1996 |- |{{ENG}} [[Manchester United F.C.]] |align=center|366 |align=center|126 |align=center|1996 - 2007 |} == Utmerkingar == * Den 24. oktober 2008 vart det kunngjort at [[Harald V|H. M. Kongen]] hadde utnemnt Ole Gunnar Solskjær til riddar av 1. klasse av Den Kongelege Norske [[St. Olavs Orden]] for hans tyding som rollemodell. Ordensoverrekkinga vart gjort ved kansellisjef [[Egil Vindorum]] 25. oktober 2008 i [[Kristiansund]]. * I 2009 vart Solskjær tildelt [[Peer Gynt-prisen]]. * Solskjær har også vunne [[Kniksen-prisen]] sin ærespris. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ole Gunnar Solskjær|Ole Gunnar Solskjær]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 9. juli 2024.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=19696 eu-football] == Bakgrunnsstoff == * [http://united.no/index.php/news/klubbhistorie/spillere/s/20_solskjaer_ole_g Ole Gunnar Solskjær sin profil på united.no] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060513203553/http://www.united.no/index.php/news/klubbhistorie/spillere/s/20_solskjaer_ole_g |date=2006-05-13 }} * [http://www.manutd.com/default.sps?pagegid={FE60904B-C2A8-4E60-9B05-700DBBC29BBC}&section=playerProfile&teamid=458&bioid=91961 Ole Gunnar Solskjær sin profil på manutd.com (engelsk)] {{Noreg i fotball-VM 1998}} {{Noreg i fotball-EM 2000}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske fotballspelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1998]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2000]] [[Kategori:Clausenengen-spelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Molde-spelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Manchester United-spelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Folk frå Kristiansund|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:St. Olavs Orden]] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] 2144tzsp79czbjavtbkqms4bbaq9c83 3672360 3672359 2026-09-14T08:06:24Z Migne 2086 /* Klubbspel */ 3672360 wikitext text/x-wiki {{treng oppdatering}} {{infoboks idrettsutøvar}} '''Ole Gunnar Solskjær''' ({{fødd|26. februar|1973|Solskjær|fødestad=i [[Kristiansund]]}}) er ein tidlegare norsk [[fotball]]spelar mest kjend som spelar for [[Manchester United F.C.]] frå [[1996]] til [[2007]]. Han har jobba som fotballtrenar for [[Molde Fotballklubb]] sidan januar 2011. Ole Gunnar Solskjær ({{fødd|26. februar|1973|Solskjær}}) er ein norsk fotballtrenar- og spelar frå [[Kristiansund]]. Han er særleg kjend som framgangsrik spelar for [[Manchester United FC]] frå 1996 til 2007. Solskjær deltok i 67 landskampar og skåra 23 mål for Noreg. Sidan han la fotballskorne på hylla har han tidvis vore trenar/lagsjef i [[Molde Fotballklubb]] og Manchester United, mellom andre. ==Klubbspel== Solskjær var aktiv i [[Clausenengen Fotballklub|Clausenengen FK]] frå 1990. Han skåra sitt fyrste seriemål for laget i 1991 då Clausenengen deltok på nivå 4 i seriesystemet. I 1992-sesongen imponerte han med 30 seriemål, utan at laget makta opprykk til nivå 3. Det gjorde CFK derimot i 1993, då Solskjær fann vegen til nettmauskane 20 gongar. Med 31 av Clausenengen sine 47 mål på nivå 3 i 1994-sesongen fekk Solskjær sitt gjennombrot. Framom 1995-sesongen vart Solskjær overført til eliteserie-laget Molde FK mot 200 000 kroner. I sin fyrste sesong som Molde-spelar skåra han 21 mål og kom på tampen av året med i landslagstroppen. I slutten av juli 1996 vart han overført til Manchester United mot 1,5 millionar engelske pund. Dei neste sju sesongane var han jamnt med i fyrste-ellevaren til eit lag som skaffa seg mange pokalar. 26. mai 1999 på Camp Nou i Barcelona avgjorde Solskjær meisterliga-finalen mot Bayern München då han tuppa inn vinnarmålet to minutt ut i tilleggstida. Frå 2003 til han deltok i sin siste kamp, FA-cupfinalen 2007, var Solskjær mykje plaga av kneskadar, ein periode gjekk han skadd i over eit år. Totalt skåra han 126 mål på 366 kampar for Manchester United. ==Landslagsspel== Solskjær fekk sin debut på Noregs landslag mot [[Jamaica]] i [[Kingston]] den 26. november 1995. Han skåra då det norske målet i ein kamp som enda 1–1. I verdsmeisterskapen i fotball 1998 spelte han i alle Noregs tre kampar, utan å skåre. To år seinare var han på bana i samtlege 270 minutt då Noreg rauk ut or Fotball-EM, også i den turneringa enda han mållaus. I august 2006 var han med å spele uavgjort 1–1 mot Brasil på [[Ullevål stadion]], hans fyrste landskamp på nær 27 månader. Han representerte Noreg for 67. og siste gong i [[Rijeka[[ den 7. februar 2007, der heimelaget [[Kroatia]] vann med 2 mål mot 1. Solskjær skåra 23 landslagsmål og var kaptein i 5 kampar. ===Merittar=== *Vinnar av meisterligaen: 1999 med Manchester United *Engelsk ligameister: 1997, 1999, 2000, 2001, 2003 og 2007 med Manchester United *Vinnar av FA-cupen: 1999 og 2004 med Manchester United ==Trenar== Solskjær var sjefstrenar i Molde Fotballklubb frå nyår 2011. Allereie i sitt fyrste år som lagsjef sikra Molde FK seg sin aller fyrste triumf i eliteserien. Solskjær vart då tildelt Kniksenprisen som Årets trenar i 2011. I 2012 fekk han same prisen etter å ha leia klubben til eit nytt seriemeisterskap. 24. november 2013 vart Molde noregsmeister, [[Rosenborg BK]] vart slått 4–2 i cupfinalen på [[Ullevål stadion]] i Oslo. I januar 2014 tok Solskjær over som klubbsjef i Cardiff City. Frå Molde FK fekk han hyrt inn spelarane [[Magnus Wolff Eikrem]], [[Jo Inge Berget]] og [[Mats Møller Dæhli]]. Solskjær makta ikkje hindre at Cardiff rykka ned frå Premier League til nivå 2 i det engelske seriesystemet. Etter ein svak sesongstart om hausten vart han oppsagt den 18. september 2014. Sesongane 2016-18 leia Molde-laget på ny. Klubben enda på femteplass i 2016 og andreplass i både 2017 og 2018. 9. desember 2018 tok Solskjær over som klubbsjef for Manchester United. Mannskapet hans tok seg til finalen i UEFA-europaligaen 2021. Kampen stod mellom United og spanske Villareal. Han nølte lenge med å bytte inn kvikke føter, Villareal hadde allereie bytta inn fem spelarar før Solskjær gjorde sitt fyrste skifte og teke initiativet i eit oppgjer der det etter 120 minutt stod likt. Straffeskytinga enda med triumf for den spanske klubben. Solskjær vart sagt opp 21. november 2021, Manchester låg då på sjuandeplass i ligaen, etter fleire tap. Frå januar til august 2025 var Solskjær sjefstrenar i tyrkiske Besiktas. == Karriere som spelar (alle turneringar) == {| border=1 cellpadding=3 style="border-collapse: collapse;" |- align=center style=background:#efefef |----- bgcolor="#90D0EA" align="center" !Klubb !Kamper !Mål !Tidsrom |- |{{NOR}} [[Clausenengen]] |align=center|109 |align=center|115 |align=center|1990-1994 |- |{{NOR}} [[Molde Fotballklubb|Molde FK]] |align=center|42 |align=center|31 |align=center|1994-1996 |- |{{ENG}} [[Manchester United F.C.]] |align=center|366 |align=center|126 |align=center|1996 - 2007 |} == Utmerkingar == * Den 24. oktober 2008 vart det kunngjort at [[Harald V|H. M. Kongen]] hadde utnemnt Ole Gunnar Solskjær til riddar av 1. klasse av Den Kongelege Norske [[St. Olavs Orden]] for hans tyding som rollemodell. Ordensoverrekkinga vart gjort ved kansellisjef [[Egil Vindorum]] 25. oktober 2008 i [[Kristiansund]]. * I 2009 vart Solskjær tildelt [[Peer Gynt-prisen]]. * Solskjær har også vunne [[Kniksen-prisen]] sin ærespris. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ole Gunnar Solskjær|Ole Gunnar Solskjær]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 9. juli 2024.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=19696 eu-football] == Bakgrunnsstoff == * [http://united.no/index.php/news/klubbhistorie/spillere/s/20_solskjaer_ole_g Ole Gunnar Solskjær sin profil på united.no] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060513203553/http://www.united.no/index.php/news/klubbhistorie/spillere/s/20_solskjaer_ole_g |date=2006-05-13 }} * [http://www.manutd.com/default.sps?pagegid={FE60904B-C2A8-4E60-9B05-700DBBC29BBC}&section=playerProfile&teamid=458&bioid=91961 Ole Gunnar Solskjær sin profil på manutd.com (engelsk)] {{Noreg i fotball-VM 1998}} {{Noreg i fotball-EM 2000}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske fotballspelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1998]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2000]] [[Kategori:Clausenengen-spelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Molde-spelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Manchester United-spelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Folk frå Kristiansund|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:St. Olavs Orden]] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] c2f52mjaphhamu51cab50uj7p9q5b8j 3672361 3672360 2026-09-14T08:06:48Z Migne 2086 /* Klubbspel */ 3672361 wikitext text/x-wiki {{treng oppdatering}} {{infoboks idrettsutøvar}} '''Ole Gunnar Solskjær''' ({{fødd|26. februar|1973|Solskjær|fødestad=i [[Kristiansund]]}}) er ein tidlegare norsk [[fotball]]spelar mest kjend som spelar for [[Manchester United F.C.]] frå [[1996]] til [[2007]]. Han har jobba som fotballtrenar for [[Molde Fotballklubb]] sidan januar 2011. Ole Gunnar Solskjær ({{fødd|26. februar|1973|Solskjær}}) er ein norsk fotballtrenar- og spelar frå [[Kristiansund]]. Han er særleg kjend som framgangsrik spelar for [[Manchester United FC]] frå 1996 til 2007. Solskjær deltok i 67 landskampar og skåra 23 mål for Noreg. Sidan han la fotballskorne på hylla har han tidvis vore trenar/lagsjef i [[Molde Fotballklubb]] og Manchester United, mellom andre. ==Klubbspel== Solskjær var aktiv i [[Clausenengen Fotballklubb|Clausenengen FK]] frå 1990. Han skåra sitt fyrste seriemål for laget i 1991 då Clausenengen deltok på nivå 4 i seriesystemet. I 1992-sesongen imponerte han med 30 seriemål, utan at laget makta opprykk til nivå 3. Det gjorde CFK derimot i 1993, då Solskjær fann vegen til nettmauskane 20 gongar. Med 31 av Clausenengen sine 47 mål på nivå 3 i 1994-sesongen fekk Solskjær sitt gjennombrot. Framom 1995-sesongen vart Solskjær overført til eliteserie-laget Molde FK mot 200 000 kroner. I sin fyrste sesong som Molde-spelar skåra han 21 mål og kom på tampen av året med i landslagstroppen. I slutten av juli 1996 vart han overført til Manchester United mot 1,5 millionar engelske pund. Dei neste sju sesongane var han jamnt med i fyrste-ellevaren til eit lag som skaffa seg mange pokalar. 26. mai 1999 på Camp Nou i Barcelona avgjorde Solskjær meisterliga-finalen mot Bayern München då han tuppa inn vinnarmålet to minutt ut i tilleggstida. Frå 2003 til han deltok i sin siste kamp, FA-cupfinalen 2007, var Solskjær mykje plaga av kneskadar, ein periode gjekk han skadd i over eit år. Totalt skåra han 126 mål på 366 kampar for Manchester United. ==Landslagsspel== Solskjær fekk sin debut på Noregs landslag mot [[Jamaica]] i [[Kingston]] den 26. november 1995. Han skåra då det norske målet i ein kamp som enda 1–1. I verdsmeisterskapen i fotball 1998 spelte han i alle Noregs tre kampar, utan å skåre. To år seinare var han på bana i samtlege 270 minutt då Noreg rauk ut or Fotball-EM, også i den turneringa enda han mållaus. I august 2006 var han med å spele uavgjort 1–1 mot Brasil på [[Ullevål stadion]], hans fyrste landskamp på nær 27 månader. Han representerte Noreg for 67. og siste gong i [[Rijeka[[ den 7. februar 2007, der heimelaget [[Kroatia]] vann med 2 mål mot 1. Solskjær skåra 23 landslagsmål og var kaptein i 5 kampar. ===Merittar=== *Vinnar av meisterligaen: 1999 med Manchester United *Engelsk ligameister: 1997, 1999, 2000, 2001, 2003 og 2007 med Manchester United *Vinnar av FA-cupen: 1999 og 2004 med Manchester United ==Trenar== Solskjær var sjefstrenar i Molde Fotballklubb frå nyår 2011. Allereie i sitt fyrste år som lagsjef sikra Molde FK seg sin aller fyrste triumf i eliteserien. Solskjær vart då tildelt Kniksenprisen som Årets trenar i 2011. I 2012 fekk han same prisen etter å ha leia klubben til eit nytt seriemeisterskap. 24. november 2013 vart Molde noregsmeister, [[Rosenborg BK]] vart slått 4–2 i cupfinalen på [[Ullevål stadion]] i Oslo. I januar 2014 tok Solskjær over som klubbsjef i Cardiff City. Frå Molde FK fekk han hyrt inn spelarane [[Magnus Wolff Eikrem]], [[Jo Inge Berget]] og [[Mats Møller Dæhli]]. Solskjær makta ikkje hindre at Cardiff rykka ned frå Premier League til nivå 2 i det engelske seriesystemet. Etter ein svak sesongstart om hausten vart han oppsagt den 18. september 2014. Sesongane 2016-18 leia Molde-laget på ny. Klubben enda på femteplass i 2016 og andreplass i både 2017 og 2018. 9. desember 2018 tok Solskjær over som klubbsjef for Manchester United. Mannskapet hans tok seg til finalen i UEFA-europaligaen 2021. Kampen stod mellom United og spanske Villareal. Han nølte lenge med å bytte inn kvikke føter, Villareal hadde allereie bytta inn fem spelarar før Solskjær gjorde sitt fyrste skifte og teke initiativet i eit oppgjer der det etter 120 minutt stod likt. Straffeskytinga enda med triumf for den spanske klubben. Solskjær vart sagt opp 21. november 2021, Manchester låg då på sjuandeplass i ligaen, etter fleire tap. Frå januar til august 2025 var Solskjær sjefstrenar i tyrkiske Besiktas. == Karriere som spelar (alle turneringar) == {| border=1 cellpadding=3 style="border-collapse: collapse;" |- align=center style=background:#efefef |----- bgcolor="#90D0EA" align="center" !Klubb !Kamper !Mål !Tidsrom |- |{{NOR}} [[Clausenengen]] |align=center|109 |align=center|115 |align=center|1990-1994 |- |{{NOR}} [[Molde Fotballklubb|Molde FK]] |align=center|42 |align=center|31 |align=center|1994-1996 |- |{{ENG}} [[Manchester United F.C.]] |align=center|366 |align=center|126 |align=center|1996 - 2007 |} == Utmerkingar == * Den 24. oktober 2008 vart det kunngjort at [[Harald V|H. M. Kongen]] hadde utnemnt Ole Gunnar Solskjær til riddar av 1. klasse av Den Kongelege Norske [[St. Olavs Orden]] for hans tyding som rollemodell. Ordensoverrekkinga vart gjort ved kansellisjef [[Egil Vindorum]] 25. oktober 2008 i [[Kristiansund]]. * I 2009 vart Solskjær tildelt [[Peer Gynt-prisen]]. * Solskjær har også vunne [[Kniksen-prisen]] sin ærespris. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ole Gunnar Solskjær|Ole Gunnar Solskjær]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 9. juli 2024.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=19696 eu-football] == Bakgrunnsstoff == * [http://united.no/index.php/news/klubbhistorie/spillere/s/20_solskjaer_ole_g Ole Gunnar Solskjær sin profil på united.no] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060513203553/http://www.united.no/index.php/news/klubbhistorie/spillere/s/20_solskjaer_ole_g |date=2006-05-13 }} * [http://www.manutd.com/default.sps?pagegid={FE60904B-C2A8-4E60-9B05-700DBBC29BBC}&section=playerProfile&teamid=458&bioid=91961 Ole Gunnar Solskjær sin profil på manutd.com (engelsk)] {{Noreg i fotball-VM 1998}} {{Noreg i fotball-EM 2000}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske fotballspelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1998]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2000]] [[Kategori:Clausenengen-spelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Molde-spelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Manchester United-spelarar|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:Folk frå Kristiansund|Solskjær, Ole Gunnar]] [[Kategori:St. Olavs Orden]] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] 9e8rokq6k61l8d1sl0goojiyhrv7wky 0 42651 3672462 3405617 2026-09-14T10:59:57Z Barsktheory 159004 3672462 wikitext text/x-wiki [[Fil:Human female vulva closeup 33yo.jpg|mini|''Vulva'']] '''Vulva''' er dei ytre kvinnelege [[kjønnsorgan]]a, altså det ein kan sjå mellom beina på ei [[kvinne]]. Området er sterkt [[tabu]]belagt i mange kulturar, der ein unngår å visa det fram eller omtala det. I andre kulturar er derimot dei synlege kvinnelege kjønnsorgana knytte til [[liv]]gjeving og [[fruktbarheit]], og kan sjåast på som kraftfylde og guddommelege. == Skildring == [[Fil:Gray1229.png|mini|Teikning av vulva der kjønnsleppene er drege noko frå kvarandre. Ein kan her sjå klitoris og skjedeopninga.]] Dei ytre kjønnsorgana til kvinna omfattar * store eller ytre [[kjønnslepper]] (''labia majora'') * små eller indre kjønnslepper (''labia minora'') * [[mellomkjøtet]] (''perineum'') * [[venusberget]] (''mons pubis'') * føregarden (''vestibulum'') med [[skjede]]opninga * [[Bartholins kjertlar]] * [[urinrøyr]]munningen * [[kitlar]] (klitoris) Dei ytre delane av vulva er dekte av [[kjønnshår]] etter [[pubertet]]en. == Vulva i religion og kultur == [[Fil:Vulve stylisée.JPG|venstre|mini|Stilisert helleristing av vulva frå steinalderen.]] [[Fil:SheelaWiki.jpg|mini|Irsk [[Sheela na Gig]]-figur som viser fram kjønnsorganet sitt.]] Innan fleire religionar finn ein døme på at vulva er blitt framheva i skulpturar eller framstilt for seg sjølv, gjerne i ei stilisert form. Visse former for [[hinduisme]] tilber framleis [[yoni]], ei vulvaframstilling, som symbol på kvinneleg kraft. == Omtale av vulva == Fordi vulva er eit tabuområde, er det knytt mange [[tabuord]] til kroppsdelen. Tabuet har også ført til at ein feilaktig bruker [[vagina]], det latinske ordet for skjeden, om dei ytre kjønnsorgana. == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vulva|Vulva]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. oktober 2008.'' * http://www.oncolex.no/Vulva.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924174830/http://www.oncolex.no/Vulva.aspx |date=2008-09-24 }} {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{kjønnsorgan}} {{anatomispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Det kvinnelege forplantingssystemet]] [[Kategori:Bekkenet]] [[Kategori:Kvinnehelse]] [[Kategori:Kjønnsorgan]] 9ekhmgypkkmlbwbve4awoabork9lf56 0 46234 3672458 3671809 2026-09-14T10:46:08Z TU-nor 12071 3672458 wikitext text/x-wiki {{om}} {{geoboks|by|kart=Map_cz_Tachov_kroton.svg | andre namn = | bilete = Impression from Tachov (4).jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Tachov | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Tachov (2015).png | våpen = Tachov znak.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Plzeň kraj|Plzeň]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Tachov okres|Tachov]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 947,76<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 35660 | folketal1type = kommune | folketal1 = 12510 | folketal_by = 11888 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Tachov'''{{mrk|[[tysk]] ''Tachau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Tachov okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Plzeň kraj]] i [[Tsjekkia]]. Byen ligg ved elva [[Mže]]. ==Historie== Området var folkesett av menneske kring 8000–6000 f.Kr. Den fyrste dokumentasjonen som nemner Tachov er frå 1115. Kong [[Ottokar II av Böhmen]] (1233–1278) bygde ei ny borg med eit stort rundt steintårn her. Han grunnla også ein by med ein mur rundt ved borga.<ref name=history>{{cite web |title=Historie Města Tachova|url=https://www.tachov-mesto.cz/historie-mesta-tachova.html|publisher=Město Tachov|language=cs|access-date=2021-06-14}}</ref> Under [[Husittarkrigane]] (1419–1434) var byen kringsett fleire gonger og teken. Husittgeneralen [[Prokop den store]] sigra under [[slaget ved Tachov]] i 1427. Byen blei også kraftig skadd under [[Trettiårskrigen]] (1618–1648). Fram til 1918 var Tachov (som Tachau) del av [[Det austerrikske keisarriket]], og distriktshovudstad for Tachau. I 1938 blei byen okkupert av tyske styrkar som del av [[Sudetenland]]. Dei fleste tyskspråklege innbyggjarane blei forviste i 1945 (jf. [[Beneš-dekreta]]). Området blei deretter berre delvis folkesett att, for det meste av tsjekkarar og slovakarar, men også av tilflytta rumenarar og ukrainarar. Seinare blei det skipa ei [[uran]]gruve her som trekte til seg arbeidarar. Etter [[Fløyelsrevolusjonen]] som enda kommunisttida i 1989 blei gruva stengd. {{Befolkningsutviklingstabell |align=none|cols=3 |1869|5433 |1880|5572 |1890|5680 |1900|6590 |1910|7814 |1921|7902 |1930|8189 |1950|4843 |1961|5606 |1970|8435 |1980|11847 |1991|12833 |2001|12696 |2011|12548 |2021|12510 |kjelde=Folketeljingar<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011 – Okres Tachov|url=https://www.czso.cz/documents/10180/20537734/130084150327.pdf/28cbd664-6c61-4c29-927a-0b3701d7fe76?version=1.2|publisher=Czech Statistical Office|pages=17–18|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=Tsjekkisk statistisk sentralbyrå|date=2021-03-27}}</ref>}} == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Tachov.png|mini|250px|Det administrative området til Tachov innanfor regionen [[Plzeň kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Tachov er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Tachov omfattar 27 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 4 byar (tsjekkisk ''město'') og 2 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * '''[[Bor i Tachov|Bor]]''' * [[Brod nad Tichou]] * [[Broumov]] * [[Ctiboř i Tachov|Ctiboř]] * [[Částkov]] * [[Dlouhý Újezd]] * [[Halže]] * [[Hošťka]] * ''[[Chodová Planá]]'' * [[Chodský Újezd]] * [[Kočov]] * [[Lesná]] * [[Lestkov]] * [[Lom u Tachova]] * [[Milíře]] * [[Obora i Tachov|Obora]] * '''[[Planá i Tachov|Planá]]''' * '''[[Přimda]]''' * [[Rozvadov]] * [[Staré Sedliště]] * [[Staré Sedlo i Tachov|Staré Sedlo]] * ''[[Stráž i Tachov|Stráž]]'' * [[Studánka]] * '''[[Tachov]]''' * [[Tisová]] * [[Třemešné]] * [[Zadní Chodov]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tachov SO || 34 790 || 35 328 || 35 660 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tachov''' || 12 510 |- | style=text-align:left; | [[Planá i Tachov|Planá]] || 5 292 |- | style=text-align:left; | [[Bor i Tachov|Bor]] || 4 301 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chodová Planá}} || 1 805 |- | style=text-align:left; | [[Přimda]] || 1 404 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stráž i Tachov|Stráž}} || 1 203 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Sedliště}} || 1 190 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tachov''' || 11 888 |- | style=text-align:left; | [[Planá i Tachov|Planá]] || 4 869 |- | style=text-align:left; | [[Bor i Tachov|Bor]] || 2 572 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chodová Planá}} || 1 546 |- | style=text-align:left; | [[Přimda]] || 816 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stráž i Tachov|Stráž}} || 791 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Sedliště}} || 745 |- |} ===Bydelar i Tachov=== Bydelane og tettstadene i Tachov: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tachov || 7 134 |- ! '''Tachov by''' ! style=text-align:right; | 11 888 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bíletín}} || 13 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malý Rapotín}} || 30 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mýto i Tachov|Mýto}} || 89 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Oldřichov}} || 80 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Světce}} || 37 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velký Rapotín}} || 136 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vilémov i Tachov|Vilémov}} || 136 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vítkov i Tachov|Vítkov}} || 136 |- ! Tachov kommune !style=text-align:right; | 12 510 |- |} == Kjende folk frå byen == * [[Moses Taku]] (1200-talet), rabbinar * [[Franz Rumpler]] (1848–1922), målar * [[Mordecai Schornstein]] (1869–1949), sjefrabbinar i København * [[Rudolf Böttger]] (1887–1973), målar * [[Karel Sperber]] (1910–1957), kirurg ==Merknader== {{merknadar}} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tachov|Tachov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 4. februar 2023.'' {{refslutt}} <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == *[http://www.tachov-mesto.cz Tachov] {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Plzeň kraj|Tachov]] [[Kategori:Kommunar i Tachov okres|Tachov]] [[Kategori:Byar i Plzeň kraj|Tachov]] 48l82r5z4l3kfu1ezvrdgtib3efdste 0 47664 3672411 3443985 2026-09-14T08:53:42Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672411 wikitext text/x-wiki '''''Stor norsk-russisk ordbok''''' (SNRO) av [[Valerij Berkov]] (med [[Helgi Haraldsson]] og [[Steinar Kottum]] som medredaktørar) frå [[2003]] er den nyaste og største ordboka frå [[norsk]] til [[russisk]]. Boka inneheld ca. 90&nbsp;000 oppslagsord. Ho er ei symmetrisk ordbok, dvs. at ho tar omsyn både til russiske og norske brukarar. I lag med [[Valerij Berkov (red.): Russisk-norsk ordbok]] gjev ho eit utfyllande bilete av samsvaret mellom ordforrådet i dei to språka. == Lemmaforrådet == Med så mange oppslagsord inneheld ordboka både det grunnleggjande ordforrådet, og ordforråd frå ulike fagområde, t.d. ord frå område som er aktuelle for norsk-russisk samkvem, t.d. politikk, jus, fiskeri og idrett. Ordboka inneheld også særnamn, som ''Haugesund'', ''Hildegunn'' og ''Nygaarsdsvold''. Grunnen til det er at brukarane skal vere i stand til å translitterere namna til russisk. For språk som [[fransk]] og [[engelsk]] har russisk ein tradisjon for å translitterere etter uttale, så etter denne tradisjonen treng brukarane informasjon om korleis orda skal translittererast. Dei fleste ordbøker frå norsk til andre språk som blir laga i Noreg er på bokmål, og dei ignorerer det nynorske ordforrådet. For ordbøker med dei utanlandske brukarane i tankane stiller saka seg annleis. For dei er ordboka hjelpemidlet til å forstå orda dei blir konfrontert med, og dei har ingen garanti for at det ikkje vil vere eit ord på nynorsk. SNRO har løyst dette problemet ved å ha ei separat liste, på ca. 3000 nynorske oppslagsord. Russiske brukarar som ikkje har ei sikker kjensle for når eit ord ikkje finst på bokmål risiskerer å måtte slå opp to gonger, men på den andre sida er desse orda faktisk med i ordboka. == Grammatiske opplysningar == Ordboka inneheld grammatiske opplysningar om både dei norske oppslagsorda og om dei russiske omsetjingane. For norsk bruker SNRO markeringssystemet frå [[Bokmålsordboka]] og [[Nynorskordboka]], eit forenkla system som er supplert med relativt mange unntaksformer. For russisk bruker SNRO [[Andrej Zaliznjak]] sitt velkjende system frå [[Grammatitsjeskij slovar russkogo jazyka]]. I tillegg til omsetjingane inneheld ordboka også eksempelsetningar der det går fram kva kasus og preposisjonar som blir brukt i samband med dei ulike oppslagsorda, og dei ulike tydingane deira. For dei grammatiske ordklassene legg SNRO omtanke i generaliseringane: Heller enn å ha lange lister med lausrive døme, som vi ofte finn i norske ordbøker, har SNRO eit oversiktleg system med hovudtydingar og grupper av undertydingar. Som er vanleg i russisk leksikografi inneheld SNRO trykkmarkering av dei russiske ord. Ordboka inneheld også opplysningar om [[tonelag]] i norsk, både for dei norske oppslagsorda og for orda i dei norske eksempelsetningane. Tonelag 1 er markert med akutt aksent, og tonelag 2 med grav, altså slik: ''I húset kan vi hùse mànge lingvístar''. == For- og ettertekstar == SNRO inneheld til saman ti vedlegg. Nokre av dei inneheld informasjon over norske samfunnsforhold. Andre tar opp translitterasjonen av norske namn, kanskje ikkje alltid på ein like systematisk måte. Til slutt er det eit oversyn over norsk grammatikk på russisk, og ei innføring i Zaliznjak sitt kodesystem, for dei norske brukarane. == Litteratur == * Nesset, Tore og [[Trond Trosterud]] 2005: Ny norsk-russisk ordbok: Ei leksikografisk storhending (melding av Valerij Berkov (red.): Stor norsk-russisk ordbok. Oslo: Kunnskapsforlaget, 2003.). ''LexicoNordica'' 2005;12:273-284. {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Leksikografi]] [[Kategori:Russiske ordbøker]] [[Kategori:Norske ordbøker]] [[Kategori:Bøker frå 2003]] bif9zxitzn5jxehr6c3rwx054p1t0vc 0 47676 3672412 3237854 2026-09-14T08:53:48Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672412 wikitext text/x-wiki {{infoboks vitskapsfolk}} '''Valerij Pavlovitsj Berkov''' ({{levde|11. august|1929|9. oktober|2010|Berkov, Valerij}}) var ein [[Russland|russisk]] [[filolog]] fødd i dåverande [[St. Petersburg|Leningrad]] i [[Sovjetunionen]]. Berkov hadde [[norsk]] og [[nordiske språk]] som spesiale. Han var [[professor]] ved [[Universitetet i St. Petersburg]] og [[professor II]] ved Institutt for nordistiskk og litteraturvitskap, [[Universitetet i Oslo]] frå 1995 til 1999. Berkov var medlem av [[Det Norske Videnskaps-Akademi]] frå 1988 og var Ridder I av [[Den Kongelige Norske Fortjenstorden]]. Berkov var norsk [[statsstipendiat]] frå 1996. Berkov er i Noreg mest kjend for dei to ordbøkene sine. * ''[[Valerij Berkov: Russisk-norsk ordbok]]'' (ISBN 82-00-21975-5) * ''[[Valerij Berkov: Stor norsk-russisk ordbok]]'' (ISBN 82-573-1221-5) I tillegg til dei to ordbøkene mellom [[russisk]] og [[norsk]] har han også skrive fleire bøker om [[leksikografi]], og ei norsk ordlære. == Bibliografi (utdrag)== * Berkov, V.P. 1962: ''Islenzk-russnesk ordabok : 35000 ord / Samid hefur Valerij P. Berkov med adstod Arna Bødvarssonar ; Med stuttu agripi islenzkrar målfrædi eftir A. Bødvarsson.'' Moskvu. * Berkov, V.P. 1977: ''Slovo v dvujazytsjnom slovare''. [[Tallinn]], 1977. * Berkov, V.P. 1987: ''Russisk-norsk ordbok ; redaktører Siri Sverdrup Lunden og [[Terje Mathiassen]].'' Moskva : "Russkij Jazyk", 1987. * Berkov, V.P. 1994: ''Norvezjskaja leksikologija : utsjebnoe posobie''. Sankt Peterburg : Izd. Sankt-Peterburgskogo universiteta. * Berkov, V.P. 1996: ''Dvujazytsjnaja leksikografija : utsjebnik''. Sankt-Peterburg : Izd-vo S.-Peterburgskogo universiteta, 1996. * Berkov, V.P. 1997: ''Norsk ordlære'' Oslo : Universitetsforl., 1997. * Berkov, V.P. 1999: ''Aktiv russisk grammatikk''. Oslo : Unipub, 1999. * Berkov, V.P. 2003: ''Stor norsk-russisk ordbok / hovedredaktør: Valerij Berkov ; redaksjon: Helgi Haraldsson, Steinar Kottum = Bol'sjoj norvezjsko-russkij slovar' / otvetstvennyj redaktor: Valerij Berkov ; redaktora: Khel'gi Kharal'dsson, Stejnar Kottum.'' Oslo : Kunnskapsforl., 2003. {{Språkspire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Russiske språkforskarar]] [[Kategori:Russiske leksikografar]] [[Kategori:Statsstipendiatar]] [[Kategori:Den Kongelege Norske Fortenesteorden]] [[Kategori:Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi]] bym2f4uoeo6apnztpt3627l03bfbwub 0 48061 3672413 2827597 2026-09-14T08:54:13Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672413 wikitext text/x-wiki {{geoboks|busetnad}} '''Palana''' ([[russisk skrift]] '''Палана''') er ein tettstad i [[Russland]], ved elva Palana, 8&nbsp;km frå vestkysten av [[Kamtsjatkahalvøya]] ved [[Okhotskhavet]]. Palana er hovudstad i distriktet [[Korjakia]]. Staden har ikkje bystatus, men vert kalla "busetjing av urban type". Folketalet er 4000 (2005). {{geografispire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tettstader i Russland]] l3yawetlkmvtn2xo9eavluqnjlzfm7x 3 50990 3672371 260045 2026-09-14T08:38:31Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672371 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 51000 3672373 260057 2026-09-14T08:38:41Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672373 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 55262 3672372 289295 2026-09-14T08:38:36Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672372 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 55335 3672374 289387 2026-09-14T08:38:54Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672374 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 57775 3672300 3356052 2026-09-13T18:02:23Z TU-nor 12071 3672300 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Usti nad labem.jpg | bilettekst = Utsyn over Ústí nad Labem | kart = Usti nad Labem UL CZ.png | karttekst = Ústí nad Labem innanfor distriktet [[Ústí nad Labem okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Ústí nad Labem med utvida fullmakter | flagg = Flag of Usti nad Labem.svg | symbol = Usti znak.gif | grunnlagdtype = Først nemnd i | grunnlagd = 1056 | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 494,76<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 115581 | folketal1type = kommune | folketal1 = 89713 | folketal_by = 35015 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | lat_d=50 |lat_m=40 |lat_s= |lat_NS=N | long_d=14 |long_m=02 |long_s= |long_EW=E | retningsnummer = 400 01 | nettside = [http://www.usti-nl.cz/showdoc.do?docid=32 www.usti-nl.cz] }} '''Ústí nad Labem'''{{mrk|[[tysk]] ''Aussig an der Elbe''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Byen har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> Ústí ligg heilt nord i landet, om lag 20&nbsp;km frå grensa til [[Tyskland]] ved [[E55]] mot [[Dresden]]. Byen ligg, som namnet nemner, ved elva [[Elbe]] (tsjekkisk Labe). Han har nesten 100&nbsp;000 innbyggjarar, og er den niande største byen i landet. Ústí ligg i eit fjellområde der elvane [[Bílina]] og [[Elbe|Labe (Elbe)]] renn i hop, og er både ein viktig elvehamneby og [[jarnbane]]knutepunkt. Byen er mellom anna fødestad for målaren [[Anton Raphael Mengs]]. [[Fil:Ustiview.jpg|mini|venstre|[[Elbe]] flyt gjennom byen]] Fram til 1945 var majoriteten av folkesetnaden tysktalande. 31. juli 1945 oppstod det ein eksplosjon ved eit nærliggande ammunisjonslager, og den kommunistiske revolusjonsgarden gav utan nærmare undersøking skylda på den tyske folkesetnaden. Mange tysktalande vart då avretta. Under den [[Tsjekkoslovakia|tsjekkoslovakiske]] tida fanst det mykje tungindustri både i og utanfor byen, mellom anna kjemisk industri og ein kunstgjødselfabrikk midt i sentrum. På grunn av utslepp frå desse fabrikkane var byen ein av dei skitnaste i Europa. Skogområda rundt byen vart sterkt skada av forureining. Ústí nad Labem fekk internasjonal merksemd i 1999 då ein bygde ein kontroversiell mur for å skilje [[romanifolk]] og etniske tsjekkarar frå kvarandre. Etter kraftige protestar vart muren riven ned att av dei tsjekkiske styresmaktene. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Ústí nad Labem.png|mini|250px|Det administrative området til Ústí nad Labem innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Ústí nad Labem er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Ústí nad Labem har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov og 85 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Ústí nad Labem omfattar 23 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 4 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| *'''[[Chabařovice]]'''* *'''[[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]]'''* *[[Chuderov]]* *[[Dolní Zálezly]]* *[[Habrovany]]* *[[Homole u Panny]]* *[[Libouchec]]* *[[Malé Březno i Ústí nad Labem|Malé Březno]]* *[[Malečov]]* *[[Petrovice i Ústí nad Labem|Petrovice]]* *[[Povrly]]* *[[Přestanov]]* *[[Řehlovice]]* *[[Ryjice]]* *[[Stebno]]* *[[Tašov]]* *[[Telnice]]* *[[Tisá]]* *'''[[Trmice]]'''* *'''[[Ústí nad Labem]]'''* *[[Velké Březno]]* *[[Velké Chvojno]]* *[[Zubrnice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Ústí nad Labem SO || 117 780 || 118 228 || 115 581 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Ústí nad Labem''' || 89 713 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || 4 171 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || 3 097 |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Velké Březno]] || 2 316 |- | style=text-align:left; | [[Povrly]] || 2 215 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libouchec}} || 1 834 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řehlovice}} || 1 391 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chuderov}} || 1 070 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Ústí nad Labem''' || 35 015 |- | style=text-align:left; | [[Severní Terasa]]{{mrk|name="a"}} || 18 965 |- | style=text-align:left; | [[Krásné Březno]]{{mrk|name="a"}} || 12 417 |- | style=text-align:left; | [[Střekov]]{{mrk|name="a"}} || 10 249 |- | style=text-align:left; | [[Neštěmice]]{{mrk|name="a"|busetnad i kommunen Ústí nad Labem}} || 5 509 |- | style=text-align:left; | [[Mojžíř]]{{mrk|name="a"}} || 4 222 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || 3 645 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || 3 443 |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || 2 166 |- | style=text-align:left; | [[Velké Březno]] || 1 658 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libouchec}} || 1 655 |- | style=text-align:left; | [[Povrly]] || 1 338 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brná}}{{mrk|name="a"}} || 1 308 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Svádov}}{{mrk|name="a"}} || 1 128 |- |} ===Bydelar i Ústí nad Labem=== Bydelane og tettstadene i Ústí nad Labem: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Ústí nad Labem-centrum || 14 161 |- | style=text-align:left; | Božtěšice || 496 |- | style=text-align:left; | Bukov || 5 988 |- | style=text-align:left; | Habrovice || 395 |- | style=text-align:left; | Hostovice || 249 |- | style=text-align:left; | Klíše || 6 944 |- | style=text-align:left; | Předlice || 1 544 |- | style=text-align:left; | Skorotice || 1 379 |- | style=text-align:left; | Strážky || 234 |- | style=text-align:left; | Vaňov || 755 |- | style=text-align:left; | Všebořice || 2 870 |- ! '''Ústí nad Labem by''' ! style=text-align:right;| 35 015 |- | style=text-align:left; | [[Neštěmice]] || 5 509 |- | style=text-align:left; | [[Krásné Březno]] || 12 417 |- | style=text-align:left; | [[Mojžíř]] || 4 222 |- | style=text-align:left; | [[Severní Terasa]] || 18 965 |- | style=text-align:left; | [[Střekov]] || 10 249 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brná}} || 1 308 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Církvice}} || 179 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kojetice}} || 129 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Olešnice}} || 89 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sebuzín}} || 503 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Svádov}} || 1 128 |- ! Ústí nad Labem kommune !style=text-align:right; | 89 713 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ústí nad Labem|Ústí nad Labem]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 24. mars 2007.'' {{refslutt}} <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj| Usti]] [[Kategori:Kommunar i Ústí nad Labem okres| Usti]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Usti]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Usti]] gkxjc7t96cekh6ukbsl66caay03ao0c 3672304 3672300 2026-09-13T18:17:47Z TU-nor 12071 /* Byar og tettstader */ 3672304 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Usti nad labem.jpg | bilettekst = Utsyn over Ústí nad Labem | kart = Usti nad Labem UL CZ.png | karttekst = Ústí nad Labem innanfor distriktet [[Ústí nad Labem okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Ústí nad Labem med utvida fullmakter | flagg = Flag of Usti nad Labem.svg | symbol = Usti znak.gif | grunnlagdtype = Først nemnd i | grunnlagd = 1056 | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 494,76<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 115581 | folketal1type = kommune | folketal1 = 89713 | folketal_by = 35015 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | lat_d=50 |lat_m=40 |lat_s= |lat_NS=N | long_d=14 |long_m=02 |long_s= |long_EW=E | retningsnummer = 400 01 | nettside = [http://www.usti-nl.cz/showdoc.do?docid=32 www.usti-nl.cz] }} '''Ústí nad Labem'''{{mrk|[[tysk]] ''Aussig an der Elbe''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Byen har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> Ústí ligg heilt nord i landet, om lag 20&nbsp;km frå grensa til [[Tyskland]] ved [[E55]] mot [[Dresden]]. Byen ligg, som namnet nemner, ved elva [[Elbe]] (tsjekkisk Labe). Han har nesten 100&nbsp;000 innbyggjarar, og er den niande største byen i landet. Ústí ligg i eit fjellområde der elvane [[Bílina]] og [[Elbe|Labe (Elbe)]] renn i hop, og er både ein viktig elvehamneby og [[jarnbane]]knutepunkt. Byen er mellom anna fødestad for målaren [[Anton Raphael Mengs]]. [[Fil:Ustiview.jpg|mini|venstre|[[Elbe]] flyt gjennom byen]] Fram til 1945 var majoriteten av folkesetnaden tysktalande. 31. juli 1945 oppstod det ein eksplosjon ved eit nærliggande ammunisjonslager, og den kommunistiske revolusjonsgarden gav utan nærmare undersøking skylda på den tyske folkesetnaden. Mange tysktalande vart då avretta. Under den [[Tsjekkoslovakia|tsjekkoslovakiske]] tida fanst det mykje tungindustri både i og utanfor byen, mellom anna kjemisk industri og ein kunstgjødselfabrikk midt i sentrum. På grunn av utslepp frå desse fabrikkane var byen ein av dei skitnaste i Europa. Skogområda rundt byen vart sterkt skada av forureining. Ústí nad Labem fekk internasjonal merksemd i 1999 då ein bygde ein kontroversiell mur for å skilje [[romanifolk]] og etniske tsjekkarar frå kvarandre. Etter kraftige protestar vart muren riven ned att av dei tsjekkiske styresmaktene. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Ústí nad Labem.png|mini|250px|Det administrative området til Ústí nad Labem innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Ústí nad Labem er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Ústí nad Labem har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov og 85 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Ústí nad Labem omfattar 23 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 4 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| *'''[[Chabařovice]]'''* *'''[[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]]'''* *[[Chuderov]]* *[[Dolní Zálezly]]* *[[Habrovany]]* *[[Homole u Panny]]* *[[Libouchec]]* *[[Malé Březno i Ústí nad Labem|Malé Březno]]* *[[Malečov]]* *[[Petrovice i Ústí nad Labem|Petrovice]]* *[[Povrly]]* *[[Přestanov]]* *[[Řehlovice]]* *[[Ryjice]]* *[[Stebno]]* *[[Tašov]]* *[[Telnice]]* *[[Tisá]]* *'''[[Trmice]]'''* *'''[[Ústí nad Labem]]'''* *[[Velké Březno]]* *[[Velké Chvojno]]* *[[Zubrnice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Ústí nad Labem SO || 117 780 || 118 228 || 115 581 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Ústí nad Labem''' || 89 713 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || 4 171 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || 3 097 |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Velké Březno]] || 2 316 |- | style=text-align:left; | [[Povrly]] || 2 215 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libouchec}} || 1 834 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řehlovice}} || 1 391 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chuderov}} || 1 070 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Ústí nad Labem''' || 35 015 |- | style=text-align:left; | [[Severní Terasa]]{{mrk|name="a"}} || 18 965 |- | style=text-align:left; | [[Krásné Březno]]{{mrk|name="a"}} || 12 417 |- | style=text-align:left; | [[Střekov]]{{mrk|name="a"}} || 10 249 |- | style=text-align:left; | [[Neštěmice]]{{mrk|name="a"|busetnad i kommunen Ústí nad Labem}} || 5 509 |- | style=text-align:left; | [[Mojžíř]]{{mrk|name="a"}} || 4 222 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || 3 443 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || 2 645 |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || 2 166 |- | style=text-align:left; | [[Velké Březno]] || 1 658 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libouchec}} || 1 655 |- | style=text-align:left; | [[Povrly]] || 1 338 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brná}}{{mrk|name="a"}} || 1 308 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Svádov}}{{mrk|name="a"}} || 1 128 |- |} ===Bydelar i Ústí nad Labem=== Bydelane og tettstadene i Ústí nad Labem: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Ústí nad Labem-centrum || 14 161 |- | style=text-align:left; | Božtěšice || 496 |- | style=text-align:left; | Bukov || 5 988 |- | style=text-align:left; | Habrovice || 395 |- | style=text-align:left; | Hostovice || 249 |- | style=text-align:left; | Klíše || 6 944 |- | style=text-align:left; | Předlice || 1 544 |- | style=text-align:left; | Skorotice || 1 379 |- | style=text-align:left; | Strážky || 234 |- | style=text-align:left; | Vaňov || 755 |- | style=text-align:left; | Všebořice || 2 870 |- ! '''Ústí nad Labem by''' ! style=text-align:right;| 35 015 |- | style=text-align:left; | [[Neštěmice]] || 5 509 |- | style=text-align:left; | [[Krásné Březno]] || 12 417 |- | style=text-align:left; | [[Mojžíř]] || 4 222 |- | style=text-align:left; | [[Severní Terasa]] || 18 965 |- | style=text-align:left; | [[Střekov]] || 10 249 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brná}} || 1 308 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Církvice}} || 179 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kojetice}} || 129 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Olešnice}} || 89 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sebuzín}} || 503 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Svádov}} || 1 128 |- ! Ústí nad Labem kommune !style=text-align:right; | 89 713 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ústí nad Labem|Ústí nad Labem]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 24. mars 2007.'' {{refslutt}} <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj| Usti]] [[Kategori:Kommunar i Ústí nad Labem okres| Usti]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Usti]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Usti]] jx5jj14e2zhmnqxjmj7kphrtxg853q8 0 62479 3672469 3671746 2026-09-14T11:14:20Z TU-nor 12071 3672469 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = 2007-KarlovyVary-143s.jpg | bilettekst = Utsyn over Karlovy Vary | kart = Karlovy Vary KV CZ.png | karttekst = Karlovy Vary innanfor distriktet [[Karlovy Vary okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Karlovy Vary med utvida fullmakter | flagg = Karlovy Vary (CZE) - flag.gif | symbol = Karlovy Vary COA.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Karlovy Vary kraj|Karlovy Vary]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Karlovy Vary okres| Karlovy Vary]] | grunnlagd = Rundt 1350 | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 1171,43<ref name="Areal"/> | areal1type = by | areal1 = 59,1 | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 81840 | folketal1type = kommune | folketal1 = 44323 | folketal_by = 11539 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> |lat_d=50 |lat_m=13 |lat_s= |lat_NS=N |long_d=13 |long_m=52 |long_s= |long_EW=E |høgd = 447 |tidssone = CET |utc_skilnad = +1 |postnummer =360 01 |nettside = [http://www.mmkv.cz/index.asp?menu=1 mmkv.cz] }} '''Karlovy Vary'''{{mrk|[[tysk]] ''Karlsbad''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Karlovy Vary okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Karlovy Vary kraj]] i [[Tsjekkia]]. Han har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> Karlovy Vary er ein kurby som har namnet sitt etter [[Karl IV av det tysk-romerske riket]] som grunnla byen på 1370-talet. I byen er det varme kjelder som vert pumpa opp i brønnar. Vatnet held mellom 30 og 65 grader og luktar svakt av [[svovel]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Karlovy Vary.png|mini|250px|Det administrative området til Karlovy Vary innanfor regionen [[Karlovy Vary kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Karlovy Vary er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Karlovy Vary har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Karlovy Vary|storbyområde]] for Karlovy Vary og områda rundt.<ref name="agg"/> 23 kommunar frå det administrative området til Karlovy Vary inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem ti kommunar frå andre administrative område. ===Kommunar=== Det administrative området til Karlovy Vary omfattar 40 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]] og eit militærdistrikt. Av desse er 9 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Andělská Hora]]* * '''[[Bečov nad Teplou]]'''* * '''[[Bochov]]'''* * [[Božičany]]* * [[Bražec]] * [[Březová i Karlovy Vary|Březová]] * [[Černava]] * [[Chodov i Karlovy Vary|Chodov]]* * '''[[Chyše]]''' * [[Čichalov]] * [[Dalovice i Karlovy Vary|Dalovice]]* * [[Děpoltovice]]* * [[Hory i Karlovy Vary|Hory]]* * [[Jenišov]]* * '''[[Karlovy Vary]]'''* * [[Kolová]]* * '''[[Krásné Údolí]]''' * [[Kyselka]]* * [[Mírová]]* * '''[[Nejdek]]'''* * '''[[Nová Role]]'''* * [[Nové Hamry]] * [[Otovice]]* * [[Otročín]] * [[Pila i Karlovy Vary|Pila]]* * [[Pšov]] * [[Sadov]]* * [[Šemnice]]* * [[Smolné Pece]]* * [[Stanovice]]* * [[Štědrá]] * [[Stružná]]* * [[Teplička]]* * '''[[Toužim]]''' * [[Útvina]] * [[Valeč]] * [[Verušičky]] * [[Vrbice i Karlovy Vary|Vrbice]] * [[Vysoká Pec i Karlovy Vary|Vysoká Pec]] * '''[[Žlutice]]''' * [[militærdistriktet Hradiště]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Karlovy Vary SO || 90 333 || 86 099 || 81 840 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Karlovy Vary''' || 44 323 |- | style=text-align:left; | [[Nejdek]] || 7 601 |- | style=text-align:left; | [[Nová Role]] || 4 046 |- | style=text-align:left; | [[Toužim]] || 3 457 |- | style=text-align:left; | [[Žlutice]] || 2 158 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dalovice i Karlovy Vary|Dalovice}} || 1 888 |- | style=text-align:left; | [[Bochov]] || 1 818 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sadov}} || 1 307 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jenišov}} || 1 071 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otovice}} || 985 |- | style=text-align:left; | [[Bečov nad Teplou]] || 909 |- | style=text-align:left; | ... |- | style=text-align:left; | [[Chyše]] || 552 |- | style=text-align:left; | ... |- | style=text-align:left; | [[Krásné Údolí]] || 379 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Karlovy Vary''' || 11 539 |- | style=text-align:left; | [[Rybáře]]{{mrk|name="a"|busetnad i kommunen Karlovy Vary}} || 9 204 |- | style=text-align:left; | [[Stará Role]]{{mrk|name="a"}} || 7 614 |- | style=text-align:left; | [[Drahovice]]{{mrk|name="a"}} || 6 796 |- | style=text-align:left; | [[Nejdek]] || 6 352 |- | style=text-align:left; | [[Nová Role]] || 3 247 |- | style=text-align:left; | [[Toužim]] || 2 699 |- | style=text-align:left; | [[Bohatice i Karlovy Vary|Bohatice]]{{mrk|name="a"}} || 2 317 |- | style=text-align:left; | [[Doubí]]{{mrk|name="a"}} || 2 049 |- | style=text-align:left; | [[Žlutice]] || 1 973 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dvory}}{{mrk|name="a"}} || 1 884 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dalovice i Karlovy Vary|Dalovice}} || 1 183 |- | style=text-align:left; | [[Bochov]] || 1 177 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tašovice}}{{mrk|name="a"}} || 1 031 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otovice}} || 985 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jenišov}} || 758 |- | style=text-align:left; | [[Bečov nad Teplou]] || 754 |- |} ===Bydelar i Karlovy Vary=== [[Fil:KV Karlovy Vary.png|mini|250px|Bydelane i Karlovy Vary]] Bydelane og tettstadene i Karlovy Vary: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Karlovy Vary || 11 539 |- ! '''Karlovy Vary by''' ! style=text-align:right; | 11 539 |- | style=text-align:left; | [[Bohatice i Karlovy Vary|Bohatice]] || 2 317 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cihelny}} || 16 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čankov}} || 110 |- | style=text-align:left; | [[Doubí]] || 2 049 |- | style=text-align:left; | [[Drahovice]] || 6 796 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dvory}} || 1 884 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hůrky}} || 304 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Olšová Vrata}} || 379 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Počerny}} || 325 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rosnice}} || 185 |- | style=text-align:left; | [[Rybáře]] || 9 204 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sedlec i Karlovy Vary|Sedlec}} || 570 |- | style=text-align:left; | [[Stará Role]] || 7 614 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tašovice}} || 1 031 |- ! Karlovy Vary kommune !style=text-align:right; | 44 323 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == * [http://www.mmkv.cz/index.asp?menu=1 mmkv.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627220956/http://www.mmkv.cz/index.asp?menu=1 |date=2009-06-27 }} {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Karlovy Vary kraj|Karlovy Vary]] [[Kategori:Kommunar i Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] [[Kategori:Byar i Karlovy Vary kraj|Karlovy Vary]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Karlovy Vary]] 1if0v8l3u2kj1a4outvuihze7bfvmjb 0 71973 3672383 3278628 2026-09-14T08:42:20Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672383 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar |føregangar= [[Guri Ingebrigtsen]] |etterfylgjar = [[Remi Solberg]] |verv=[[Ordførarar i Vestvågøy|Ordførar i Vestvågøy]] |periode=2007–2015 }} '''Jonny Finstad''' ({{fødd|19. mai|1966|Finstad, Jonny}}) er ein norsk politikar. Han var [[ordførar]] i [[Vestvågøy kommune]] for [[Høgre]] i perioden 2007–2015. Finstad vart vald som stortingsrepresentant for Høgre frå [[Nordland fylke]] ved [[Stortingsvalet 2017|stortingsvalet i 2017]]. I perioden 2013-2017 var han 1. vararepresentant.<ref>{{Stortingetbio|JFI}}</ref> == Kjelder == {{refstart}} {{refslutt}} {{politikkspire}} {{Stortingsrep 2017-2021}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Nordland]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Høgre]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2017-2021]] [[Kategori:Vararepresentantar til Stortinget]] [[Kategori:Ordførarar i Vestvågøy]] [[Kategori:Høgreordførarar i Nordland]] [[Kategori:Folk frå Vestvågøy]] ibex7m2d515rqa1to01q7dzx195g9cy 0 72022 3672382 3230840 2026-09-14T08:42:11Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672382 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Jonni Helge Solsvik''' ({{fødd-lua |27. februar 1952}}) var [[ordførar]] i [[Andøy kommune]] for [[Høgre]] 2003-2007. Han vart vald til ordførar i 1999 og gjenvald i 2003. Solsvik var tidlegare [[lensmann]] i Andøy. {{politikkspire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ordførarar i Andøy|Solsvik, Jonni]] [[Kategori:Fødde i 1952|Solsvik, Jonni]] awopggs08wedu05w3u5pde9f2mxxuxt 0 78373 3672414 2539733 2026-09-14T08:54:29Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672414 wikitext text/x-wiki '''''Russisk-engelsk-norsk norsk-engelsk-russisk skogordbok''''' (''Руссо-aнгпо-норвежский Норвежскии-aнгпо-руссо песной словaрь'') er ei fleirspråkleg spesialordbok med faguttrykk innan [[skogbruk]], [[økologi]] og [[naturvern]], med [[russisk]]e og [[norsk]]e oppslagsord og [[engelsk]] (for dyr og plantar òg [[latin]]) som brubyggar mellom oppslagsord og løysingsord. Boka vart utgjeven på initiativ frå [[Fylkesmannen]] i [[Nordland]], landbruksavdelinga, og Institutt for skogbruk og jordbruksvitskap ved [[Arkhangelsk]] Tekniske Universitet. Formålet har vore å avhjelpe dei språklege problema ein møter i samband med det internasjonale samarbeidet som er under utvikling mellom [[Noreg]] og [[Russland]]. Fylkesskogsjef Ørnulf Kibsgaard og professor i skogbruksvitskap Vasilij Tsvetkov har vore ansvarlege for prosjektet. Ordboka har om lag 3 300 faguttrykk, inkludert dei vanlegaste orda knytt til [[skogkultur]], haustingsskogbruk, skogsdrift og [[treforedling]] og sentrale omgrep innan [[økologi]] og [[miljøvern]]. == Kjelde == * Vasilij Tsvetkov (red.) og Ørnulf Kibsgaard (red.), ''Руссо-aнгпо-норвежский Норвежскии-aнгпо-руссо песной словaрь Russisk-engelsk-norsk norsk-engelsk-russisk skogordbok'', Arkhangelsk tekniske statsuniversitet og Fylkesmannen i Nordland, Arkhangelsk 2003. ISBN 5-261-00122-6 {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skogbruk]] [[Kategori:Norske ordbøker]] [[Kategori:Engelske ordbøker]] [[Kategori:Russiske ordbøker]] [[Kategori:Bøker frå 2003]] 3k8skgjr20z911zjnnq2w6twyxgua0j 0 86059 3672415 2514554 2026-09-14T08:54:40Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672415 wikitext text/x-wiki [[Fil:Liebherr 724 Planierraupe 1.jpg|mini|høgre|Liebherr 724.]] Dette er ei liste over noverande [[bulldosar]]produsentar. For tidlegar produsentarr sjå [[Tidlegare bulldosarprodusentar]]. * [[Caterpillar]] * [[Case Construction Equipment|Case]] * [[Traktorfabrikken i Tsjeljabinsk|Tsjeljabinsk]] ([[russisk]] Челябинский тракторный завод) * [[Intensus]] * [[John Deere]] * [[Komatsu]] * [[RWF-Bron]] [[Kategori:Bulldosarar]] [[Kategori:Lister]] [[Kategori:Anleggsmaskinprodusentar]] 8dddv6qbo6ptbux4c4m4td7946zyjdi 3672417 3672415 2026-09-14T08:56:45Z Ranveig 39 3672417 wikitext text/x-wiki [[Fil:Liebherr 724 Planierraupe 1.jpg|mini|høgre|Liebherr 724.]] Dette er ei liste over noverande [[bulldosar]]produsentar. For tidlegar produsentar sjå [[tidlegare bulldosarprodusentar]]. * [[Caterpillar]] * [[Case Construction Equipment|Case]] * [[Traktorfabrikken i Tsjeljabinsk|Tsjeljabinsk]] ([[russisk]] Челябинский тракторный завод) * [[Intensus]] * [[John Deere]] * [[Komatsu]] * [[RWF-Bron]] [[Kategori:Bulldosarar]] [[Kategori:Lister]] [[Kategori:Anleggsmaskinprodusentar]] 2eptpna5jaqbt7klxhswugrdnrb701y 0 98853 3672445 3438295 2026-09-14T10:19:25Z Ranveig 39 +Ost 3672445 wikitext text/x-wiki {{geoboks|fjell}} '''Serra da Estrela''' er den høgaste fjellkjeda i [[Portugal]] og inneheld det høgaste fjellet på det portugisiske fastlandet ([[Ponta do Pico]] på [[Asorane]] er høgare) med ei høgd på 1993 meter over havet. Toppen vert kalla [[Torre i Serra da Estrela|Torre]] (tyder «tårn») og ligg i [[Loriga]] i kommunen [[Seia]]. Det er eit skisenter i området kalla [[Vodafone skisenter]]. Fjellkjeda, som ligg mellom kommunane Seia og [[Covilhã]], er om lag 100 km lang og 30 km på det breiaste. Ho består av ein stor [[granitt]]rygg som ein gong danna den sørlege grensa til landet. Med bratte knausar og gjel, elvar og innsjøar, vakre skogar og flott utsyn, er området eit av dei flottaste naturområda i landet. Fjellkjeda er i dag ein del av ein naturpark med gode høve for skisport. Det er tre elvar som har kjeldene sine i Serra da Estrela: [[Mondego]], som er den største elva som renn innanfor Portugal sine grenser, [[Zêzere]], som er ei sideelv til [[Tejo]], [[Alva i Portugal|Alva]], ei sideelv til Mondego. ==Oppkallingar== [[Queijo Serra da Estrela]] er ein ost av sauemjølk frå regionen. [[Serra da Estrela-hunden]] (''Cão da Serra da Estrela'') er ein hundeart som har fått namn etter området. ==Galleri== <gallery> Fil:Covilhanevao.JPG Fil:Estancia vodafone.JPG Fil:Serra da Estrela II Portugal.jpg Fil:Serra da Estrela III Portugal.jpg Serra da Estrela-122-Landschaft mit See und Wolken-2011-gje.jpg Serra da Estrela-128-Landschaft mit Felsen-2011-gje.jpg Serra da Estrela-156-Felsen-Balance-2011-gje.jpg Serra da Estrela-166-Moose und Flechten-Spinne-2011-gje.jpg </gallery> == Kjelder == {{refstart}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Serra da Estrela|Serra da Estrela]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 23. juni 2008.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commons|Serra da Estrela|Serra da Estrela}} * [http://www.accessibleportugal.com/revista/2007/january/best%20friend.html Serra da Estrela-hunden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928051333/http://www.accessibleportugal.com/revista/2007/january/best%20friend.html |date=2007-09-28 }} * [http://www.rt-serradaestrela.pt Turisme i området] * [http://www.nevasport.com/nevablogs/d/postais-da-serra-da-estrela---postcards-from-serra-da-estrela/1018 Postkort frå Serra da Estrela] * [http://www.beekhuis-portugal.nl/wandelfotos/ Turbilete frå Serra da Estrela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228080834/http://www.beekhuis-portugal.nl/wandelfotos/ |date=2011-02-28 }} {{koord|40|20|N|7|38|W|vising=tittel|region:PT_type:mountain}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fjell i Portugal]] [[Kategori:Fjellkjeder i Europa]] lfsoglf8m08hcnrfua7tmx4r6lrpmd1 0 99090 3672357 3142251 2026-09-14T07:45:58Z ~2026-49819-83 158997 noen nynorske ord 3672357 wikitext text/x-wiki [[Fil:Literacy rate world.PNG|thumb|talet på skriveføre globalt i prosent]] '''Analfabetisme''' er en nemning for manglande eller for dårlig lese- og skrivedugleikar hjå personar over skulepliktig alder. I år [[2000]] fanst det ifølgje [[UNESCO]] 800 millionar vaksne analfabetar, og 100 millionar born utan skuletilbod i verda. Av desse budde 95 prosent i [[u-land]]. Ca. 42 millionar menneske som bur i [[i-land]] er funksjonelle analfabetar, dvs. personar som ikkje meistrar skriftspråket bra nok til å kunne klare seg i kvardagen. == Kjelder == * [http://www.caplex.no/Web/ArticleView.aspx?id=9342588 caplex.no - Analfabetisme] {{spire|Samfunn|litteratur}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Lingvistikk]] [[Kategori:Utdanning]] [[Kategori:Viktige spirer]] 5ug01fo1y2tua04d64g685j24b20fga 3672358 3672357 2026-09-14T07:50:05Z ~2026-49819-83 158997 Norge er best 3672358 wikitext text/x-wiki [[Fil:Literacy rate world.PNG|thumb|talet på skriveføre globalt i prosent]] '''Analfabetisme''' er en nemning for manglande eller for dårlig lese- og skrivedugleikar hjå personar over skulepliktig alder. I år [[2000]] fanst det ifølgje [[UNESCO]] 800 millionar vaksne analfabetar, og 100 millionar born utan skuletilbod i verda. Av desse budde 95 prosent i [[u-land]]. Ca. 42 millionar menneske som bur i [[i-land]] er funksjonelle analfabetar, dvs. personar som ikkje meistrar skriftspråket bra nok til å kunne klare seg i kvardagen. OKEI FOLKENS NORGE ER BEST INGEN PROTEST. == Kjelder == * [http://www.caplex.no/Web/ArticleView.aspx?id=9342588 caplex.no - Analfabetisme] {{spire|Samfunn|litteratur}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Lingvistikk]] [[Kategori:Utdanning]] [[Kategori:Viktige spirer]] rfa14hpchmbvg6ql412sq8g1i1rz75o 3672362 3672358 2026-09-14T08:15:25Z ~2026-49819-83 158997 bdfb 3672362 wikitext text/x-wiki [[Fil:Literacy rate world.PNG|thumb|talet på skriveføre globalt i prosent]] '''Analfabetisme''' er en nemning for manglande eller for dårlig lese- og skrivedugleikar hjå personar over skulepliktig alder. I år [[2000]] fanst det ifølgje [[UNESCO]] 800 millionar vaksne analfabetar, og 100 millionar born utan skuletilbod i verda. Av desse budde 95 prosent i [[u-land]]. Ca. 42 millionar menneske som bur i [[i-land]] er funksjonelle analfabetar, dvs. personar som ikkje meistrar skriftspråket bra nok til å kunne klare seg i kvardagen. OKEI FOLKENS NORGE ER BEST INGEN PROTEST. Elida liker jacob == Kjelder == * [http://www.caplex.no/Web/ArticleView.aspx?id=9342588 caplex.no - Analfabetisme] {{spire|Samfunn|litteratur}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Lingvistikk]] [[Kategori:Utdanning]] [[Kategori:Viktige spirer]] lsk9dy6dy93z37thc8m10z34qrxpwiv 3672364 3672362 2026-09-14T08:17:18Z ~2026-49819-83 158997 hrdh 3672364 wikitext text/x-wiki [[Fil:Literacy rate world.PNG|thumb|talet på skriveføre globalt i prosent]] '''Analfabetisme''' er en nemning for manglande eller for dårlig lese- og skrivedugleikar hjå personar over skulepliktig alder. I år [[2000]] fanst det ifølgje [[UNESCO]] 800 millionar vaksne analfabetar, og 100 millionar born utan skuletilbod i verda. Av desse budde 95 prosent i [[u-land]]. Ca. 42 millionar menneske som bur i [[i-land]] er funksjonelle analfabetar, dvs. personar som ikkje meistrar skriftspråket bra nok til å kunne klare seg i kvardagen. OKEI FOLKENS NORGE ER BEST INGEN PROTEST. == Kjelder == * [http://www.caplex.no/Web/ArticleView.aspx?id=9342588 caplex.no - Analfabetisme] {{spire|Samfunn|litteratur}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Lingvistikk]] [[Kategori:Utdanning]] [[Kategori:Viktige spirer]] cko37zg407kvq0ubjoclyepgk5lyrhd 3672365 3672364 2026-09-14T08:20:34Z NDG 146544 Attenderulla endringane gjorde av [[Special:Contributions/~2026-49819-83|~2026-49819-83]] ([[User talk:~2026-49819-83|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:Lurveleven|Lurveleven]] 3142251 wikitext text/x-wiki [[Fil:Literacy rate world.PNG|thumb|talet på skriveføre globalt i prosent]] '''Analfabetisme''' er ei nemning for manglande eller for dårleg lese- og skrivedugleikar hjå personar over skulepliktig alder. I år [[2000]] fanst det ifølgje [[UNESCO]] 800 millionar vaksne analfabetar, og 100 millionar born utan skuletilbod i verda. Av desse budde 95 prosent i [[u-land]]. Ca. 42 millionar menneske som bur i [[i-land]] er funksjonelle analfabetar, dvs. personar som ikkje meistrar skriftspråket bra nok til å kunne klare seg i kvardagen. == Kjelder == * [http://www.caplex.no/Web/ArticleView.aspx?id=9342588 caplex.no - Analfabetisme] {{spire|Samfunn|litteratur}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Lingvistikk]] [[Kategori:Utdanning]] [[Kategori:Viktige spirer]] k1ho1p1eeagywf8yoybwzl4sgwaii7j 3672463 3672365 2026-09-14T11:00:03Z Johshh 122989 /* Kjelder */ lenkje fiks 3672463 wikitext text/x-wiki [[Fil:Literacy rate world.PNG|thumb|talet på skriveføre globalt i prosent]] '''Analfabetisme''' er ei nemning for manglande eller for dårleg lese- og skrivedugleikar hjå personar over skulepliktig alder. I år [[2000]] fanst det ifølgje [[UNESCO]] 800 millionar vaksne analfabetar, og 100 millionar born utan skuletilbod i verda. Av desse budde 95 prosent i [[u-land]]. Ca. 42 millionar menneske som bur i [[i-land]] er funksjonelle analfabetar, dvs. personar som ikkje meistrar skriftspråket bra nok til å kunne klare seg i kvardagen. == Kjelder == * [https://web.archive.org/web/20070213052939/http://www.caplex.no/Web/ArticleView.aspx?id=9342588 caplex.no - Analfabetisme] {{spire|Samfunn|litteratur}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Lingvistikk]] [[Kategori:Utdanning]] [[Kategori:Viktige spirer]] 66wniw4vczw1lhbrmeakyow6b5kchuh 0 113117 3672237 3517438 2026-09-13T13:09:28Z TU-nor 12071 3672237 wikitext text/x-wiki {{infoboks militære konfliktar |konflikt = Den austerrikske arvefølgjekrigen |bilete = Battle-of-Fontenoy.jpg |bilettekst = ''Slaget ved Fontenoy'' av [[Édouard Detaille]]. Olje på lerret. |dato = 16. desember [[1740]] – 18. oktober [[1748]] |stad = [[Europa]], [[Nord-Amerika]] og [[India]] |årsak = [[Den pragmatiske sanksjonen frå 1713]] vart avslegen etter at [[Maria Teresia av Austerrike]] tiltredde trona |resultat = [[Aix-la-Chapelle-traktaten i 1748|Aix-la-Chapelle-traktaten]] |part1={{flagg|Frankrike|restaurasjonen}}<br />{{flaggikon|Preussen|1701}} [[Kongedømet Preussen|Preussen]]<br />{{flagg|Spania|1701}}<br />{{flaggikon|Bayern}} [[Kurfyrstedømet Bayern|Bayern]] (1741-45) <br />{{flaggikon|Sachsen|kurfyrstedøme}} [[Kurfyrstedømet Sachsen|Sachsen]] (1741-42) <br />{{flaggikon|Dei to Sicilia}} [[Kongedømet Napoli|Napoli og Sicilia]]<br /> {{flagg|Republikken Genova}}<br /> {{flagg|Sverige|1562}} (1741–43) |part2={{flaggikon|Det tysk-romerske riket|gammalt}} [[Habsburgmonarkiet|Austerrike]]<br />{{flagg|Storbritannia|1606}}<br />{{flagg|Hannover|1692}}<br />{{flaggikon|Nederland|pri}} [[Dei sameinte Nederlanda]]<br />{{flaggikon|Sachsen|kurfyrstedøme}} [[Kurfyrstedømet Sachsen|Sachsen]] (1743-45) <br />{{flaggikon|Sardinia|kongedøme}} [[Kongedømet Sardinia]]<br />{{flaggikon|Russland}} [[Det russiske riket|Russland]] (1741-43) |kommandant1 = {{flaggikon|Preussen|1701}} [[Fredrik II av Preussen|Fredrik II]]<br />{{flaggikon|Preussen|1701}} [[Leopold I av Anhalt-Dessau|Leopold I]]<br />{{flaggikon|Preussen|1701}} [[Leopold II av Anhalt-Dessau|Leopold II]]<br />{{flaggikon|Frankrike|restaurasjonen}} [[Maurice de Saxe]]<br />{{flaggikon|Frankrike|restaurasjonen}} [[François-Marie de Broglie|de Broglie]]<br />{{flaggikon|Bayern}} [[Karl VII av Det tysk-romerske riket|Karl VII]] <br /> {{flaggikon|Sverige|1562}} [[Charles Emil Lewenhaupt|Lewenhaupt]] |kommandant2= {{flaggikon|Det tysk-romerske riket|gammalt}} [[Ludwig Andreas Graf Khevenhüller|Ludwig Khevenhüller]]<br />{{flaggikon|Det tysk-romerske riket|gammalt}} [[Karl Aleksander av Lorraine|Karl Aleksander]]<br />{{flaggikon|Det tysk-romerske riket|gammalt}} [[Otto Ferdinand von Abensberg und Traun|Otto von Traun]]<br />{{flaggikon|Storbritannia|1606}} [[Georg II av Storbritannia|Georg II]]<br />{{flaggikon|Storbritannia|1606}} [[Robert Walpole]]<br />{{flaggikon|Nederland|pri}} [[Karl August av Waldeck og Pyrmont|Waldeck]] <br /> {{flaggikon|Sachsen|kurfyrstedøme}} [[Fredrik Augustus Rutowsky|Rutowsky]] <br /> {{flaggikon|Sardinia|kongedøme}} [[Karl Emmanuel III av Sardinia|Karl Emmanuel III]] }} {{Felttog i den austerrikske arvefølgjekrigen}} {{Felttog i den austerrikske arvefølgjekrigen i Italia}} '''Den austerrikske arvefølgjekrigen''' (1740–1748) involverte nesten alle [[stormakt]]ene i [[Europa]]. Krigen starta med påskotet om at [[Maria Teresia av Austerrike]] ikkje kunne ta over trona til [[Habsburgmonarkiet]] fordi [[den saliske lova]] utelukka kvinner i arverekkefølgja. Den lengste og viktigaste delen av krigen var kampane mellom [[Kongedømet Preussen|Preussen]] og [[Habsburgmonarkiet]] om regionen [[Schlesien]]. Forskjellige andre stormakter deltok i krigen til forskjellige tider, men det som etter kvart vart overraskande var kvaliteten til dei prøyssiske styrkane, som var ein profesjonell hær og ikkje berre ein flokk leigesoldatar slik soldatvesenet stort sett hadde vore før. Sjølv [[Gustav II Adolf av Sverige|Gustav Adolf]], som enkelte gjev æra for å ha funne opp den moderne krigføringa med å kombinere forskjellige våpengreiner,<ref>Hals, Barthold: «[http://www.oslomilsamfund.no/oms_arkiv/2007/2007-12-10%20Hals.html Vektleggingen av Combined Arms i Hæren] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027070733/http://www.oslomilsamfund.no/oms_arkiv/2007/2007-12-10%20Hals.html |date=2015-10-27 }}» – føredrag i Oslo Militære Samfund mandag 10. desember 2007</ref> hadde nytta leigesoldatar i stort omfang. Permanente profesjonelle hærar var dyrt då som no. Det sørvestlege [[Tyskland]], [[Nederland]]a og [[Italia]] var, som vanleg, slagmarker mellom [[Frankrike]] og [[Habsburgmonarkiet|Austerrike]]. Dei vanlege allierte til Frankrike og Preussen, som hadde kjempa saman sidan [[trettiårskrigen]] og til ein viss grad lenge før den tid, var [[Spania]] og [[Kongedømet Bayern]]. Austerrike vart nærast som ei sjølvfølgje støtta av [[Storbritannia]] og [[Dei sameinte Nederlanda]], tradisjonelle fiendar av Frankrike. Andre som i periodar støtta Austerrike var mellom andre [[Kongedømet Sardinia]] og [[Kurfyrstedømet Sachsen|Sachsen]]. Krigen enda med [[Aix-la-Chapelle-traktaten i 1748|Aix-la-Chapelle-traktaten]] i 1748, der Maria Teresia fekk overta etter faren sin. Det einaste landområdet ho tapte var Schlesien. == Den saliske rekkefølgja == I 1740 prøvde Maria Teresia å overta etter faren sin som dronning av [[Ungarn]] og [[Böhmen]], erkehertuginne av [[Austerrike]] og hertuginne av [[Parma]]. Planen hennar var å arve Habsburg-områda, og at mannen hennar [[Frans I av Det tysk-romerske riket|Frans I av Lorraine]] skulle verte vald til [[Det tysk-romerske riket|tysk-romersk keisar]]. Ein hadde i lang tid sett kva problem ein kvinneleg herskar over Habsburgmonarkiet kunne medføre og Karl VI hadde derfor overtalt dei fleste statane i Tyskland til å godkjenne [[Den pragmatiske sanksjonen av 1713]]. Problema starta då [[Fredrik II av Preussen|Kong Fredrik II av Preussen]], som ikkje hadde godkjent sanksjonen, invaderte [[Schlesien]] den 16. desember [[1740]] med påskot om eit territoriekrav. Maria Teresia, som ei kvinne, vart sett på som svak, og andre herskarar, som [[Karl VII av Det tysk-romerske riket|Karl Albert av Bayern]], gjorde sjølv krav på trona hennar. Dette gjorde han med bakgrunn i at han var mann og hadde ei klår stamtavle som gjorde at han kunne verte vald til tysk-romersk keisar. == Europa i 1740 == Maria Teresia høyrde til den austerrikske greina av [[huset Habsburg]]. Området ho rådde over hadde aldri eit offisielt namn, men vart ofte kalla [[Habsburgmonarkiet]] eller ''Det austerrikske monarkiet'', sjølv i hennar tid, og var samansett av ei rekkje hertugdøme og grevskap. Erkehertugdømet Austerrike var ein del av Habsburgmonarkiet, men namnet Austerrike vert stundom òg nytta om heile monarkiet. Dette området dekte mellom anna det som i dag er [[Austerrike]], [[Ungarn]], [[Tsjekkia]], [[Slovakia]], i tillegg til mindre område av det sørvestlege [[Polen]] og det søraustlege [[Tyskland]] og store område aust og sør for Ungarn. I denne perioden hadde Habsburgmonarkiet òg eit område i [[Dei sørlege Nederlanda]], kalla [[Dei austerrikske Nederlanda]]. Det vi kjenner som Tyskland i dag var eit lappeteppe av meir eller mindre sjølvstendige småstatar som i stor grad var ein del av [[Det tysk-romerske riket]], som òg inkluderte Habsburgmonarkiet. Nokre av dei tyske statane hadde status som kurfyrstedøme og det var dei som valde ny keisar når ein keisar hadde gått bort, men keisaren var nesten utan unntak alltid vald frå huset Habsburg. [[Kongedømet Preussen]] oppstod i [[1701]] og var samansett av områda nordaust i dagens Tyskland og austover langs kysten av [[Austersjøen]] til og med dagens [[Kaliningrad oblast]] i [[Russland]]. == Det schlesiske felttoget i 1740 == [[Fil:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg|mini|Keisarinne Maria Teresia, dronning av Ungarn og Böhmen og erkehertuginne av Austerrike.]] [[Fil:Antoine Pesne - Friedrich der Große als Kronprinz (1739).jpg|mini|[[Fredrik II av Preussen]]]] Preussen var i 1740 eit lite, men godt organisert land på veg til å verte ei stormakt. Sidan landet til då berre hadde medverka i [[den polske arvefølgjekrigen]] utan å gjere stor inntrykk, vart ikkje hæren i landet rekna som særleg mektig av dei mange hærane i Europa og dei tyske statane<ref name=E1911>{{kjelde www|url=http://www.1911encyclopedia.org/War_Of_The_Austrian_Succession|tittel=War Of The Austrian Succession|utgjevar=Encylcopaedia Britannica - 11. utgåve|dato=1911|vitja=15. januar 2008}}</ref>. Berre eit fåtal trudde at hæren kunne stille opp mot dei moderne styrkane til Austerrike og Frankrike. Kong [[Fredrik Vilhelm I av Preussen|Fredrik Vilhelm I]] hadde på si side drilla hæren til eit nivå som ein tidlegare ikkje hadde sett, og dei prøyssiske [[infanteri]]stane var så godt trena og så godt utstyrte at dei kunne avfyre fem skot på same tid som ein austerriksk infanterist avfyrte tre<ref name=E1911/>. Det prøyssiske kavaleriet og [[artilleri]]et var derimot mindre effektivt, men dei hadde òg nokså høg kvalitet, for Preussen hadde kjempa mot det dyktige kavaleriet til Polen og møtt det harde svenske artilleriet tidleg og midt på 1600-talet<ref name=E1911/>. Den store fordelen for hæren til Fredrik var at han hadde fått vere i fred i mange år, og slik opparbeidd seg ein profesjonell [[ståande hær]]. Dette var avgjerande i starten då austerrikarane måtte kalle inn folk for å fylle opp styrkane, medan prøyssarane alt var klar til strid. Slik klarte Fredrik å ta Schlesien nesten utan motstand. Hæren hans hadde roleg samla seg langs elva [[Oder]] tidleg i desember. 16. desember 1740, kryssa dei grensa til Schlesien utan at dei erklærte krig. Dei lokale austerrikske styrkane klarte ikkje anna enn å leggje eit par festningar i [[garnison]], medan resten fall tilbake til fjellområda i [[Böhmen]] og [[Mähren]]<ref name=E1911/>. I det nye territoriet deira organiserte den prøyssiske hæren seg for vinterforlegning, heldt heile Schlesien og tok sterke stader som [[Glogów|Glogau]], [[Brzeg|Brieg]] og [[Nysa i Polen|Neisse]]<ref name=E1911/>. Som følgje av dette hadde Preussen med eitt enkelt grep dobla innbyggjartalet sitt og fått store fordelar med auka industriell produktivitet. [[Nasjonalisme]] som vi kjenner han i dag, var ikkje ein faktor, men eit fenomen ein berre så vidt hadde sett starten på.<ref>Vorhaug, Rolf: «[http://www.vorhaug.net/politikk/ist/harman/nasjonalismen/index.html Nasjonalismen – vår tids gift] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723194107/http://www.vorhaug.net/politikk/ist/harman/nasjonalismen/index.html |date=2008-07-23 }}». Opphavleg av Chris Harman som «The Return of the National Question» i ''International Socialism'' 2:56, her i omsett utgåve.</ref> Preussen fekk store fordelar av den apolitiske haldninga til samfunnet på denne tida, sidan folkemassane sentralt i Tyskland stadig leid under krigførande nasjonar som ramponerte landområda deira igjen og igjen. == Det schlesiske felttoget i 1741 == [[Fil:Battle of Mollwitz.png|mini|venstre|[[Slaget ved Mollwitz]]]] Medan dei austerrikske garnisonane i Neisse og Brieg heldt ut mot dei prøyssiske troppane, hadde prøyssarane storma Glogau natt til 9. mars 1741<ref name=E1911/>. Dei prøyssiske styrkane under fyrst [[Leopold II av Anhalt-Dessau|Leopold]] (den yngre) av [[Anhalt-Dessau]] utførte oppgåva på ein time med stor presisjon, og vart etter dette sett opp til av mange. I februar 1741 hadde austerrikarane samla ein armé under grev [[Vilhelm Reinhard, Graf Neipperg|Neipperg]] og gjort seg klare til ei gjenerobring av Schlesien. Den austerrikske hæren tok seg inn i [[Mähren]] på eit tidspunkt då forlegningane til Fredrik var spreidde over heile [[Øvre Schlesien]]. Det var vanskeleg å samle saman hæren på grunn av djupt snødekke, og før hæren vart samla, avslutta prøyssarane omleiringa av Neisse og var under marsjen frå Neisse til Brieg avskorne frå sitt eige land. Etter å ha kome tregt i gang, braka dei to armeane etter kvart i saman i [[slaget ved Mollwitz]] den 10. april 1741. Dette var det første feltslaget til Fredrik og hæren hans. Austerrikarane klarte å avskjere høgrevingen av det prøyssiske kavaleriet, men infanteriet til Fredrik klarte seg og vann slaget<ref name=E1911/>. Fredrik sjølv forsvann bort under slaget. Han hadde kjempa i kavaleriet, men då slaget såg ut til å vere tapt hadde han vorte overtalt av feltmarskalk [[Kurt Kristoff von Schwerin|Schwerin]] til å ri bort<ref name=E1911/>. Schwerin, som marskalk [[Moritz av Sachsen]] ved [[slaget ved Fontenoy|Fontenoy]], vart verande att for å vinne slaget, og kongen klarte berre så vidt å sleppe unna austerrikske [[husar]]ar til fots. Etter slaget sikra prøyssarane Brieg, og Neipperg fall tilbake til Neisse, der han deltok i ei rekkje samanstøytar i løpet av sommaren. Europa oppdaga denne nye militærmakta, og Frankrike sende marskalk [[Charles Louis Auguste Fouquet, duc de Belle-Isle|Belle-Isle]] til Fredrik sin leir for å forhandle om ein allianse<ref name=E1911/>, som førte til at det schlesiske felttoget utvikla seg til ein storkrig. Kandidaturet til [[Karl VII av Det tysk-romerske riket|Kurfyrsten av Bayern]] for keisartrona vart støtta av ein fransk «reservearmé», og andre franske styrkar vart sende for å overvake [[Hannover]]. Sachsen var alt under oppsikt av ein prøyssisk hær under fyrst [[Leopold I av Anhalt-Dessau|Leopold av Anhalt-Dessau]], «den gamle Dessauer», som hadde trena opp den prøyssiske hæren til den dyktige hæren han no hadde vorte. Under [[den russisk-svenske krigen 1741-1743]] hadde Sverige som oppgåve å hindre at [[Russland]] gjekk til åtak på Preussen, men dei svenske troppane vart slegne den 3. september 1741 ved [[Villmanstrand]] av ein langt større og sterkare russisk hær<ref name=E1911/>. I 1742 opplevde den fransk-prøyssiske alliansen eit nytt nederlag då russarane erobra [[Helsingfors]] frå Sverige<ref name=E1911/>. == Allierte i Böhmen 1741 == Franskmennene slo seg saman med den bayerske kurfyrsten sine styrkar ved [[Donau]] og rykte framover mot [[Wien]], men målet deira vart brått endra, og etter mange kontramarsjar rykte dei antiausterrikske allierte i tre heilt fråskilde korps mot [[Praha]]<ref name=E1911/>. Eit fransk korps marsjerte via [[Amberg]] og [[Pilsen]]. Kurfyrsten marsjerte mot [[Budweis]], og saksarane, som no hadde slege seg saman med dei allierte, invaderte Böhmen via [[Elbe]]dalen. Austerrikarane kunne først yte lite motstand, men etter ei stund klarte ein større styrke å kom seg mellom ved [[Tábor]] mellom Donau og dei allierte, og Neipperg marsjerte no frå Neisse for å støtte opp om felttoget. Han sette i lag med Fredrik i stand [[Klein Schnellendorf-avtalen]] (9. oktober 1741), der Neisse vart overgjeve etter ei skinnomleiring, og austerrikarane let Fredrik vere i fred mot at hæren til Neipperg vart flytta<ref name=E1911/>. Samstundes hadde [[Ungarn|ungararane]], som entusiastisk støtta deira eigen Maria Teresia, samla seg til eit «opprør» som med sine lette troppar vart eit særs nyttig tillegg til den vanlege hæren<ref name=E1911/>. Ein uerfaren hær vart samla saman under feltmarskalk [[Ludwig Andreas Khevenhüller, greve av Aschelberg-Frankenburg|Khevenhüller]] i Wien, og austerrikarane planla ein vinteroffensiv mot dei fransk-bayerske styrkane i Böhmen og den vesle bayerske hæren som var igjen ved Donau for å verne kurfyrstedømet. Franskmennene hadde i mellomtida storma Praha den 26. november 1751, og storhertug [[Frans I av Det tysk-romerske riket|Frans]], gemalen til Maria Teresia som kommanderte austerrikarane i Böhmen, reagerte for seint til å redde festninga.<ref name=E1911/> Kurfyrsten av Bayern, som no kalla seg sjølv erkehertug av Austerrike, vart krona til konge av Bøhmen den 9. desember 1741, og valt til keisartrona som [[Karl VII av Det tysk-romerske riket|Karl VII]] den 24. januar 1742.<ref name=E1911/> I Bøhmen var det fleire små samanstøytar i desember 1741<ref name=E1911/>. Ved Donau rykte Khevenhüller, den beste generalen til austerrikarane, fram den 27. desember og dreiv raskt tilbake dei allierte, sperra dei inne i [[Linz]], og pressa på inn i Bayern. [[München]] sjølv overgav seg til austerrikarane dagen då Karl VII vart krona.<ref name=E1911/> Mot slutten av den første delen av felttoget opprettheldt franskmennene, under den gamle marskalken [[François-Marie, 1. duc de Broglie|de Broglie]], eit vaklande fotfeste i sentrale område av Bøhmen, truga av hovudhæren til austerrikarane, og Khevenhüller dreiv utan motstand rundt i Bayern, medan Fredrik, som følgde den hemmelege avtalen, låg i ro i Schlesien.<ref name=E1911/> == Felttoga i 1742 == Fredrik håpa at han med våpenkvilen skulle sikre Schlesien, som berre han kjempa for. Men med suksessen til Khevenhüller og det entusiastiske «opprøret» i Ungarn, vart motstanden frå Maria Teresia hardare. Ho kunngjorde våpenkvileavtalen for å avsløre planane til Fredrik for hans allierte. Krigen kom då i gang igjen. Fredrik hadde ikkje kvilt på laurbæra. I løpet av den rolege sommaren 1741 omorganiserte han kavaleriet sitt og gjorde det meir effektivt enn infanteriet.<ref name=E1911/> Keisar Karl VII, som hadde fått områda sine invadert av austerrikarane, bad han skape ei avleiing ved å invadere Mähren. I desember 1741 hadde derfor Schwein kryssa grensa og erobra [[Olomouc]]. [[Glatz]] vart òg omleira, og den prøyssiske hæren konsentrerte seg om Olomouc i januar 1742. Ein felles plan vart lagt av franskmennene, saksarane og prøyssarane for å redde Linz<ref name=E1911/>. Men Linz fall raskt. Broglie ved [[Vltava]] var svekka av at dei bayerske styrkane som hadde drege for å ta Khevenhüller, og av at saksarane slo seg saman med Fredrik, og dei var ikkje i stand til å ta offensiven<ref name=E1911/>. I tillegg låg store styrkar under [[Karl Aleksander av Lorraine|fyrst Karl av Lorraine]] føre han frå [[Budweis]] til [[Jihlava]] (Iglau). Fredrik marsjerte først mot Iglau. Brno vart omleira omtrent samstundes i februar, men Fredrik endra etter kvart retning og i staden for å gå mot fyrst Karl, pressa Fredrik på sørover via [[Znojmo]] og [[Mikulov i Břeclav|Mikulov]]<ref name=E1911/>. Dei ytste utpostane til prøyssarane dukka opp utanfor Wien. Men framrykkinga til Fredrik var berre eit plyndringstokt, og fyrst Karl, som let nokre troppar vere att føre Broglie, marsjerte bort for å avskjere prøyssarane frå Schlesien, medan ungarske vernepliktige strøymde inn i Øvre Schlesien ved [[Jablunkovpasset]]. Saksarane vart raskt misnøgde og demoraliserte og marsjerte heim til sitt eige land, og Fredrik med prøyssarane sine fall tilbake via [[Svitavy]] og [[Litomyšl]] til [[Kutná Hora]] i Bøhmen, der han hadde kontakt med Broglie på eine handa og Schlesien på den andre.<ref name=E1911/> Det vart ikkje gjort forsøk på å forsvare Olomouc, og det vesle prøyssiske korpset i Mähren fall tilbake til Schlesien.<ref name=E1911/> Fyrst Karl følgde etter kongen og marsjerte via Jihlava og Teutsch Brod ved Kutná Hora, og den 17. mai utkjempa dei [[slaget ved Chotusitz]], som kongen vann etter eit langt og hardt slag<ref name=E1911/>. Kavaleriet hans revansjerte dei tidlegare mistaka og måten dei gjekk fram på gav dei seinare heider, ikkje berre for det dei gjorde på slagmarka, men for den energiske forfølginga av dei slegne austerrikarane. Nesten samstundes møtte Broglie ein del av austerrikarane på venstresida av Vltava og vann det vesle, men moralsk og politisk viktige området [[Zahájí|Sahay]], nær Budweis, den 24. mai 1742<ref name=E1911/>. Fredrik føreslo ikkje å slå saman desse styrkane igjen. Sigrane til Fredrik og Broglie førte til at Maria Teresia avstod Schlesien for å oppnå ein god posisjon ein annan stad, og den separate freden mellom Preussen og Austerrike, signert i [[Wrocław|Breslau]] den 11. juni<ref name=E1911/> enda [[den første schlesiske krigen]], men den austerrikske arvefølgjekrigen heldt fram. == Det franske Donau-felttoget i 1742 == Då fyrst Karl vende attende og signerte [[Breslau-traktaten]] enda offensiven til Broglie. Fyrsten kalla tilbake dei franske utpostane og hæren hans samla seg rundt Praha mot slutten av juni 1742. Broglie hadde gjeve hard motstand med den underlegne hæren sin, og synte framleis teikn til stor aktivitet<ref name=E1911/>, men stillinga hans var i stor fare. Dei franske styresmaktene innsåg omsider at dei hadde gjeve generalen for små styrkar. Den franske hæren ved den nedre delen av [[Rhinen]], som til no hadde overvaka Hannover og andre mogelege fiendtlege statar, vart raskt flytta til [[Franken]]<ref name=E1911/>. Fyrst Karl enda med ein gong omleiringa av Praha (14. september) og kalla fram Khevenhüller som sat med den største delen av den austerrikske hæren ved Donau, og marsjerte mot [[Amberg]] for å møte den nye motstandaren. Marskalk [[Jean-Baptiste Francois des Marets, marquis de Maillebois|Maillebois]], den franske kommandanten, flytta seg så frå Amberg mot [[Eger]]dalen, for å oppnå kontakt med Broglie<ref name=E1911/>. Marskalk Belle-Isle, den politiske leiaren for franske gjeremål i Tyskland og ein særs kapabel general, hadde halde seg saman med Broglie heile vegen, og det ser ut til at Belle-Isle og Broglie trudde at Maillebois sitt oppdrag var å oppnå eit permanent fotfeste for hæren i Bøhmen<ref name=E1911/>. Maillebois trudde derimot at han berre skulle frigjere hæren til Broglie frå den farlege posisjonen deira, og dekke tilbaketrekkinga. Handlingane hans var ikkje noko meir enn ein skinmanøver og Broglie vart sendt etter i all hast for å ta over kommandoen hans, medan Belle-Isles samstundes tok styringa over hæren ved Praha<ref name=E1911/>. Hæren til Broglie var no ved Donau, aust for [[Regensburg]], og keisarhæren (hovudsakleg frå Bayern) til Karl VII under den avtredde eks-austerrikske feltmarskalken [[Friedrich Heinrich, Reichsgraf von Seckendorf-Gudent|Seckendorf]] hjelpte han med å drive austerrikarane ut av Bayern<ref name=E1911/>. Dette var ei lett oppgåve sidan Khevenhüller og dei fleste troppane hans hadde reist til Bøhmen. Fyrst Karl og Khevenhüller slo no leir mellom Linz og [[Passau]], og etterlét ein stor styrke for å ta seg av Belle-Isle i Praha. Styrken, som var leidd av fyrst [[Georg Christian, Fürst von Lobkowitz|Lobkowitz]], var litt meir talrik og litt betre enn troppane til Belle-Isle<ref name=E1911/>, som bestod av saksarar og dei beste av dei yngre franske generalane. Likevel reinska det lette kavaleriet deira landsbygda for alle forsyningar, og franskmennene hamna raskt på randa av hunger. Då vinteren nærma seg valde marskalken derfor å trekkje seg tilbake. Natt til 16. desember 1742 forlét hæren Praha og ein liten garnison under [[François de Chevert|de Chevert]] vart verande att, medan Bell-Isle la kursen mot Eger. Tilbaketrekkinga (16.-26. desember) vart rekna som ein god strategi, men vêret gjorde det vanskeleg og kostbart<ref name=E1911/>. Den modige Chevert synte så stor sjølvtillit at austerrikarane berre var glad til å sleppe han laus for å slå seg saman med resten av hovudhæren. Føremålet til den nye keisaren var no berre fokusert på Donaudalen, der Broglie og Seckendorf møtte fyrst Karl og Khevenhüller, som snart skulle slå styrkane sine saman mot Belle-Isle. == Felttoget i 1743 == 1743 starta katastrofalt for keisaren. Dei franske og bayerske hærane gjekk ikkje så godt saman, og Broglie og Seckendorf hadde krangla. Ingen samanhengande motstand vart ytt mot hæren til fyrst Karl langs Donau, Khevenhüller frå Salzburg mot Sør-Bayern, og fyrst Lobkowitz frå Bøhmen mot [[Naab]]. Bayerane leid eit stort nederlag nær [[Braunau am Inn|Braunau]] den 9. mai 1743<ref name=E1911/>. No avanserte ein engelsk hær under kong [[Georg II av Storbritannia|Georg II]], som hadde samla seg ved nedre Rhinen etter at Maillebois trekte seg bort, sørover til områda rundt [[Main]] og [[Neckar]]. Ein fransk hær under marskalk [[Adrien Maurice, duc de Noailles|Noailles]], samla seg ved midten av Rhinen for å ta seg av denne nye styrken. Men Broglie var no i full tilbaketrekking, og dei sterke stadane i Bayern overgav seg ein etter ein til fyrst Karl. Franskmennene og bayerane hadde nesten vorte pressa heilt til Rhinen då Noailles og kongen møtte kvarandre i kamp. Georg vart totalt utmanøvrert av den rutinerte motstandaren og var i stor fare mellom [[Aschaffenburg]] og [[Hanau]] i ein trong passasje danna av elva Main i [[Spessart]]åsane. Noailles blokkerte utgangen og hadde postar rundt heile passasjen, men dei allierte troppane tvinga seg gjennom og påførte franskmennene store tap<ref name=E1911/>. [[Slaget ved Dettingen]] den 27. juni er derfor rekna som ein stor siger for den britiske hæren. Broglie var utsliten av alderdom og slit og vart raskt etter erstatta av marskalk [[François de Franquetot, Duc de Coigny|Coigny]]. Både Broglie og Noailles var no i stramt forsvar på andre sida av Rhinen. Ikkje ein einaste soldat vart verande att i Tyskland, og fyrst Karl klargjorde ei forsering av elva i [[Breisgau]] medan kongen av Storbritannia rykte framover via Mainz for å trekke til seg merksemda til begge dei franske marskalkane. Den engelske hæren tok [[Worms]], men etter fleire mislukka forsøk på å krysse Rhinen sette fyrst Karl i staden i stand vinterforlegninga. Kongen gjorde det same og trekte troppane sine nordover for om naudsynt å ta seg av franskmennene som samla seg nær grensa til [[Dei sørlege Nederlanda]]. Austerrike, Storbritannia, Nederland og Sardinia var no allierte<ref name=E1911/>. Sachsen skifta side, og Sverige og Russland nøytraliserte kvarandre ([[Freden i Åbo]], august 1743). Fredrik var framleis passiv. Frankrike, Spania og Bayern heldt aktivt fram kampen mot Maria Teresia. == Felttog i 1744 == Med 1744 starta [[den andre schlesiske krigen]]. Fredrik av Prøyssen, som var uroleg etter den omfattande suksessen til austerrikarane, gjekk i løyndom inn i ein ny allianse med [[Ludvig XV av Frankrike]]<ref name=E1911/>. Frankrike hadde til no berre fungert som støtte og offiserane deira i Tyskland hadde bore den bayerske [[kokarde]]n, og landet var berre offisielt i krig med Storbritannia. Frankrike erklærte no krig mot Austerrike og Sardinia (april 1744). Eit korps vart samla saman ved [[Dunkerque]] og Ludvig XV sjølv gjorde seg med 90&nbsp;000 mann klar til å invadere [[Austerriksk Nederland]], og tok [[Menin]] og [[Ypres]]. Den slegne motstandarden var den allierte hæren som kong Georg II hadde kommandert, og som no bestod av britar, nederlendarar, tyskarar og austerrikarar<ref name=E1911/>. Ved Rhinen stod Coigny andlet til andlet med fyrst Karl, og ein ny hær under [[Louis François I de Bourbon, prince de Conti|Prince de Conti]] skulle støtte spanjolane i [[Piemonte]] og [[Lombardia]]. Denne planen vart derimot endra då Karl, som fekk hjelp av den rutinerte marskalk [[Otto Ferdinand von Abensberg und Traun|Traun]], fekk hæren sin over Rhinen nær [[Philippsburg]] (1. juli), erobra [[Weissenburglinjene]], og avskar Coigny frå [[Alsace]].<ref>[[Thomas Carlyle|Carlyle, Thomas]], ''History of Friedrich II of Prussia V: [http://infomotions.com/etexts/gutenberg/dirs/etext00/15frd10.htm Book XV Second Silesian War, Important Episode in the General European one. 15 August 1744-25 December 1745.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090112065746/http://infomotions.com/etexts/gutenberg/dirs/etext00/15frd10.htm |date=2009-01-12 }}'' Kapittel 1: Del: Prince Karl gets across the Rhine (20 June-2 July 1744). ([[Project Gutenberg]])</ref> Coigny klarte å bryte seg gjennom fienden ved Weissenburg og sette opp hæren sin nær [[Strasbourg]]. Ludvig XV hadde no avbrote invasjonen av [[Dei sørlege Nederlanda]], og flytta hæren sin sørover for å ta ein avgjerande del i krigen i Alsace og [[provinsen Lorraine|Lorraine]]. Samstundes kryssa Fredrik den austerrikske grensa (august). Merksemda og ressursane til Austerrike var no fullstendig opptekne og prøyssarane hadde nesten ingen motstand. Ein kolonne passerte gjennom Sachsen, ein annan gjennom [[Lausitz]], medan ein tredje rykte fram frå Schlesien. Praha, som var målet, vart nådd 2. september. Seks dagar seinare måtte den austerrikske garnisonen overgje seg, og prøyssarane avanserte vidare til Budweis. Maria Teresia svarte igjen på situasjonen og eit nytt «opprør» fann stad i Ungarn<ref name=E1911/>. Ein ståande hær vart samla saman for å dekke Wien, medan diplomatar fekk Sachsen over på austerriksk side. Fyrst Karl trekte seg tilbake frå Alsace, utan samanstøytar med franskmennene, som hadde vorte urolege etter at Ludvig XV brått vart kraftig sjuk ved [[Metz]]. Berre Seckendorf med bayerane følgde etter han. Franskmennene gjorde ingenting, og Fredrik innsåg at han var isolert og utsett for eit samla åtak frå austerrikarane og saksarane. Marskalk Traun vart kalla inn frå Rhinen og heldt kongen i sjakk i Böhmen<ref name=E1911/>, medan dei ungarske opprørarane påførte prøyssarane fleire mindre tilbakeslag. Til slutt nådde fyrst Karl fram med hovudhæren. Felttoget likna det i 1742 og tilbaketrekkinga til prøyssarane vart nøye overvaka. Praha fall igjen og Fredrik, som var totalt utmanøvrert av dei samla styrkane til fyrst Karl og Traun, trekte seg tilbake til Schlesien med store tap. Samstundes klarte ikkje austerrikarane å få fotfeste i Schlesien. Ved Rhinen hadde Ludvig XV kome seg att. Han hadde omleira og erobra [[Freiburg]], før styrkane reiste nordover og forsterka og omleira sterke byar i Dei sørlege Nederlanda. Det var òg enkelte krigshandlingar i midtre delar av Rhinen. == Felttoget i 1745 == I 1745 oppstod dei tre største slaga under krigen: [[slaget ved Hohenfriedberg|Hohenfriedberg]], [[slaget ved Kesselsdorf|Kesselsdorf]] og [[slaget ved Fontenoy|Fontenoy]]. Den første hendinga dette året var [[Kvadruppelalliansen]] til Storbritannia, Austerrike, Holland og Sachsen, som vart stadfesta i [[Warszawa]] den 8. januar 1745<ref name=E1911/>. Tolv dagar seinare døydde Karl VII og ein ny keisar måtte veljast. Arvingen hans i Bayern var ikkje ein kandidat. Den bayerske hæren var igjen uheldige då den spreidde vinterforlegninga vart driven frå stad til stad og slegen i [[slaget ved Pfaffenhofen]]. Den unge kurfyrsten [[Maximilian III Josef av Bayern|Maximilian III Josef]] måtte forlate München nok ein gong. [[Füssen-traktaten]] følgde 22. april, der han sikra landområda han hadde arva mot at han støtta kandidaturet til storhertug Frans, gemalen til Maria Teresia. «Keisarhæren» forsvann grunna dette og Fredrik vart igjen isolert. Han kunne ikkje vente seg støtte frå Frankrike som fokuserte på felttoget i Flandern. Før Fredrik la ut på slagmarka igjen hadde Ludvig XV og Saxe omleira [[Tournai]] og slege støttehæren til [[William Augustus, hertug av Cumberland|hertugen av Cumberland]] i det store [[slaget ved Fontenoy]]. I Schlesien hadde småkriginga halde på ei stund og samlinga av den prøyssiske hæren gjekk ikkje til utan harde kampar. Mot slutten av mai låg Fredrik med om lag 65&nbsp;000 mann i leir ved [[Ząbkowice Śląskie|Frankenstein]], mellom [[Glatz]] og Neisse, medan fyrst Karl hadde 85&nbsp;000 austerrikarar og saksarar på andre sida av [[Karkonosze]] ved [[Landeshut]]. 4. juni vart slaget ved Hohenfriedberg eller Striegau utkjempa, og dette vart den største sigeren til Fredrik i karrieren hans, og av alle slaga hans kanskje berre forbigått av [[slaget ved Leuthen|Leuthen]] og [[slaget ved Rossbach|Rossbach]]. Fyrst Karl gjekk på eit komplett nederlag og trekte seg tilbake til fjella han hadde kome frå<ref name=E1911/>. Fredrik følgde forsiktig og planmessig etter, for landområdet var vanskeleg og aude, og han viste ikkje i kor stor grad fienden var demoralisert. Desse hendingane opptok begge leiarane i øvre Elbe heile sommaren, medan det politiske spørsmålet om kven som skulle verte ny keisar og dialogen mellom Preussen og Storbritannia låg på vent. Austerrikarane fokuserte på dalane i Main, [[Lahn]] og [[Frankfurt]], der franskmennene og dei austerrikske hærane kappast om å imponere valorganet som skulle velje keisaren. Marskalk Traun imponerte mest og 13. september vart storhertugen keisar [[Frans I av Det tysk-romerske riket]]<ref name=E1911/>. Fredrik kom til semje med Storbritannia om å anerkjenne valet eit par dagar seinare, men Maria Teresia ville ikkje godta Breslau-traktaten utan vidare<ref name=E1911/>. Sachsen slo seg saman med austerrikarane på dette. Eit nytt framrykk frå fyrst Karl førte raskt til [[slaget ved Soor]], på same slagmark som skulle verte kjend i [[den austerriksk-prøyssiske krigen]] i [[1866]]. Fredrik sin posisjon var først i stor fare, men hæren hans endra standpunkt føre den framrykkande fienden og med stort mot og iherdig innsats vann dei ein uventa siger den 30. september<ref name=E1911/>. Men feltoget var ikkje over. Ein austerriksk kontingent frå Main slo seg saman med saksarane under feltmarskalk [[Friedrich August, Graf Rutowsky|Rutowsky]] (1702–1764). Både Rutowsky frå Sachsen og fyrst Karl frå Bøhmen flytta seg mot [[Berlin]], som var i stor fare. Fredrik fekk fart på styrkane sine frå Schlesien og marsjerte så raskt som mogeleg mot [[Dresden]], og vann slag ved [[Katholisch-Hennersdorf]] (24. november) og [[Görlitz]] (25. november). Fyrst Karl vart derfor tvungen tilbake, og samstundes flytta ein annan prøyssisk hær under [[Leopold I av Anhalt-Dessau|Gamle Dessauer]] seg oppover Elbe frå [[Magdeburg]] for å møte Rutowsky. Sistnemnde sette opp ein god posisjon ved [[Kesselsdorf]] mellom [[Meissen]] og [[Dresden]], men den rutinerte Leopold gjekk direkte til åtak utan å nøle (14. desember). Saksarane og deira allierte vart fullstendig drivne på flukt og Maria Teresia måtte til slutt gje seg. Med Dresden-traktaten (25. desember) anerkjende Fredrik keisarvalet og fekk behalde Schlesien, som han hadde gjort etter Breslau-traktaten. == Det italienske felttoget 1741–1747 == [[Fil:Triumph of Charles III at the Battle of Velletri.jpg|mini|''Triumfen til [[Karl III av Spania|Karl III]] i [[slaget ved Velletri i 1744|slaget ved Velletri]]'' av [[Francesco Solimena]]. Olje på lerret 1744.]] I Sentral-[[Italia]] vart det samla ein hær av [[napoli]]tanarar og spanjolar for å erobre [[Milano]]. I 1741 rykte den allierte styrken fram mot [[Modena]], som hadde alliert seg med dei, men den vakne austerrikske kommandøren grev [[Otto Ferdinand von Abensperg und Traun|Traun]] klarte å kome før dei og erobra Modena, og tvinga hertugen av Modena til å gjere fred. I 1742 klarte Traun seg godt på eiga hand mot spanjolane og napolitanarane. Napoli vart tvungen til å trekke heimover for å forsvare heimlandet av ein britisk [[eskadron]], og Spania var no for svak til å rykke inn i [[Po]]dalen. Spania sendte derfor ein ny hær til Italia via Frankrike. Sardinia hadde alliert seg med Austerrike, og på denne tida var ingen av dei i krig med franskmennene. Dette førte til komplikasjonar då det vart drive krigføring i [[Isère]]dalen mellom Sardinia og Spania, utan at franskmennene tok del. I 1743 hadde spanjolane ved [[Panaro]] oppnådd ein [[pyrrhossiger]] over Traun i [[slaget ved Campo Santo|Campo Santo]] (8. februar 1743), men dei neste seks månadene var dei inaktive, og [[Georg Kristian, Fürst von Lobkowitz|Lobkowitz]], sende forsterkningar frå Tyskland til Traun og dreiv fienden tilbake til [[Rimini]]. Den spansk-[[piemonte]]siske krigen i [[Alpane]] heldt fram utan særleg resultat, og den einaste nemneverdige hendinga var det første slaget ved Casteldelfino (7.–10. oktober 1743), då ein fransk offensiv vart slegen tilbake. I 1744 vart den italienske krigen meir alvorleg. Ein storslegen plan oppstod og dei franske og spanske generalane ved fronten vart styrt av ordre frå styresmaktene sine. Målet var å slå hæren i [[Dauphiné]] saman med den i nedre Po. Støtte frå [[Genova]] gav ein veg inn i sentrale område av Italia. Lobkowitz hadde på si side alt rykt fram og drive den spanske hæren til [[Jean Bonaventure du Mont, comte de Gages|Count de Gages]] mot den napolitanske grensa, slik at [[Karl III av Spania|kongen av Napoli]] måtte hjelpe spanjolane. Ein samla hær oppstod ved [[slaget ved Velletri i 1744|Velletri]], og her slo dei Lobkowitz den 11. august. Lobkowitz drog så til Piemonte for å assistere kongen mot [[Louis François I de Bourbon, prince de Conti|Conti]], kongen av Napoli drog heim att, og de Gages følgde etter austerrikarane med ein svak styrke. Krigen i Alpane og [[Appenninane]] hadde alt hatt hard konkurranse. [[Slaget ved Villafranca i 1744|Villefranche]] og [[Montalban]] vart storma av Conti den 20. april, ein desperat kamp som fann stad ved [[Peyre-Longue]] den 18. juli (det andre [[slaget ved Casteldelfino]]), og [[Karl Emmanuel III av Sardinia|kongen av Sardinia]] vart slegen i eit stort slag ved [[slaget ved Madonna dell'Olmo|Madonna dell'Olmo]] (30. september) nær Coni ([[Cuneo]]). Conti klarte derimot ikkje ta denne festninga, og måtte trekkje seg tilbake til Dauphiné for å opprette vinterforlegning. Dei to hærane hadde derfor mislukkast i å slå seg saman, og den austerriksk-sardinske hæren låg framleis mellom dei. Resten av året var det berre små samanstøytar i Italia. I mars 1745 inngjekk [[Republikken Genova]] i ein hemmeleg allianse med Frankrike, Spania og Napoli. Ei endring i leiinga til austerrikarane førte til at dei allierte gjorde det første trekket. De Gages flytta frå Modena til [[Lucca]], franskmennene og spanjolane i Alpane under [[Jean-Baptiste Francois des Marets, marquis de Maillebois|marskalk Maillebois]] rykte fram gjennom [[Den italienske rivieraen]] til [[Tanaro]], og i midten av juli hadde dei to hærane omsider samla seg mellom [[Scrivia]] og Tanaro, ein hær som var uvanleg stor, med 80&nbsp;000 mann. Ein rask marsj mot [[Piacenza]] trekte den austerrikske kommandanten same veg, og medan han var borte slo dei allierte til mot, og knuste fullstendig, den sardinske hæren i [[slaget ved Bassignano|Bassignano]] (27. september), ein siger som raskt vart etterfølgd av erobringa av [[Alessandria]], [[Valenza]] og [[Casale Monferrato]]. Dei kompliserte politiske tilhøva i Italia gjorde likevel til at sigeren til Maillebois ikkje vart så viktig. Tidleg i 1746 passerte dei austerrikske troppane, som no var frigjevne etter freden med Fredrik, gjennom [[Tirol]] og inn i Italia. Den fransk-spanske vinterforlegninga vart utsett for eit kort åtak, og ein fransk garnison på 6000 mann i [[Asti]] vart tvungen til å kapitulere. Samstundes kutta [[Maximilian Ulysses Browne]] med eit austerriksk korps kommunikasjonslinjene til dei allierte i nedre Po frå hovudhæren i Piemonte. Ei rekkje mindre kampar førte så til at den store fransk-spanske hæren vart spreidd. Dei allierte skilde lag, og Maillebois dekte [[Liguria]], medan spanjolane marsjerte mot Browne. Sistnemnde vart raskt og kraftig forsterka, og alt spanjolane kunne gjere var å forskanse seg ved Piacenza, medan [[Filip av Parma]] som øvste hærleiar kalla på Maillebois for støtte. Franskmennene marsjerte raskt til staden og styrkane slo seg saman nok ein gong, men situasjonen deira var kritisk, for berre to marsjar bak dei følgde hæren til Kongen av Sardinia etter, og føre dei låg hovudhæren til austerrikarane. [[Slaget ved Piacenza]] (16. juni) var eit hardt slag, og Maillebois hadde nesten sigeren inne då Filip tvinga han til å trekke seg tilbake. Maillebois, sonen hans og stabssjefen har fått stor ære for at hæren klarte å kome seg bort, og under deira leiarskap slapp dei unna både austerrikarane og sardiniarane, slo eit austerriksk korps i [[slaget ved Rottofreddo]] (12. august) og klarte å trekke seg tilbake til Genova. Men det var berre restar av den allierte hæren som returnerte, og austerrikarane tok snart over kontrollen over Nord-Italia, inkludert Genova (september). Men dei hadde ikkje suksess i Alpane. Genova gjorde snart opprør og dreiv ut att austerrikarane (5.–11. desember), og franskmennene, no kommandert av [[Charles Louis Auguste Fouquet, duc de Belle-Isle|Belle-Isle]], tok offensiven (1747). Genova heldt ut mot ei ny austerriksk omleiring og fekk etter kvart avløysing frå [[Paris]] og [[Madrid]]. Korpset til den franske hæren under [[Louis-Charles-Armand Fouquet, comte de Belle-Isle|Chevalier de Belle-Isle]] (1684–1747), bror til marskalken, vart derimot slegen i eit nesten umogeleg forsøk (10. juli) på å storme det forskansa passet i [[Exilles]] ([[slaget ved Assietta|Colle dell'Assietta]]), og chevalieren og det meste av eliten med han frå den franske adelen vart drepne ved barrikadane. Før marskalk Belle-Isle hadde nådd fram, hadde austerrikarane trekt seg tilbake til Lombardia, og det planlause felttoget enda til slutt med fred. == Seinare felttog == Etter Fontenoy gjekk franskmennene frå siger til siger. Dei fleste britane trekte seg tilbake for å stogge [[Jakobittopprøret|«45»-opprøret]] i heimlandet og etterlet sine allierte i ein hjelpelaus situasjon. I 1746 var nederlendarane og austerrikarane drivne tilbake til linja langs [[Maas]], og dei fleste viktige festningane var erobra av franskmennene. [[Slaget ved Roucoux]] nær [[Liège]] vart utkjempa 11. oktober mellom dei allierte under fyrst Karl av Lorraine og franskmennene under Saxe, eit slag sistnemnde vann. Holland sjølv var no i stor fare, og då hæren til Saxe i april 1747 hadde erobra Austerriksk Nederland opp til Maas, vende han seg mot [[Dei sameinte Nederlanda]]. Dei gamle festningane ved grensa gav lite motstand. [[Fyrsten av Orange]] og hertugen av Cumberland leid eit stort nederlag ved [[slaget ved Lauffeld|Lauffeld]] den 2. juli 1747, og Saxe, etter sigeren sin, sende raskt og hemmeleg eit korps under marskalk [[Ulrich Friedrich Waldemar von Löwendahl|Löwendahl]] (1700–1755) for å omleire [[Bergen op Zoom]]. Den 18. september vart Bergen op Zoom storma av franskmennene, og i løpet av det siste året av krigen vart [[Maastricht]] angripe av alle styrkane til Saxe og Lowendahl, og byen overgav seg 7. mai 1748. Ein stor russisk hær ankom for å støtte dei allierte, men kom for seint. Striden mellom Russland og Sverige vart løyst med [[freden i Åbo]] i 1743, og i 1746 hadde Russland alliert seg med Austerrike. Til slutt marsjerte ein stor hær frå [[Moskva]] til Rhinen, ei hending som ikkje var militært uviktig, og på mange måtar opptakten til dei store invasjonane i 1813–1814 og 1815. Den generelle Aix-la-Chapelle-traktaten ([[Aachen]]) vart signert 18. oktober 1748. == Slutten av krigen == Den austerrikske arvefølgjekrigen enda med [[Aix-la-Chapelle-traktaten i 1748]]. Maria Teresia og Austerrike gjekk attende til ''[[status quo ante bellum]]'', og mista berre område i Schlesien, som vart avståtte til Preussen. Slutten av krigen markerte òg byrjinga på den tyske rivaliseringa mellom Preussen og Austerrike, som etter kvart skulle nøre opp om tysk nasjonalisme og ønsket om å samle Tyskland til éi enkel eining. == Krigen utanfor Europa == Krigen vart òg utkjempa i Nord-Amerika og India. I Nord-Amerika vart konflikten kjend som [[Kong George-krigen]] og den mest nemneverdige hendinga var erobringa av den franske [[festninga Louisbourg]] på [[Cape Breton Island]] (Île Royale) av ein britisk ekspedisjon (29. april–16. juni 1745) av kolonimilitsen til oberst [[William Pepperrell]] av [[Maine]] (då ein del av [[Massachusetts]]). Louisbourg var då stort sett rekna som eit [[sjørøvar]]reir. Då det vart fred vart øya gjeve tilbake til Frankrike, noko som skapte mykje sinne i dei britiske koloniane. I India var ein av dei større hendingane den første [[dei karnatiske krigane|karnatiske krigen]] (1746–1748), utkjempa av engelskmennene og franskmennene. Årsaka var at begge partar ønskte sin eigen kandidat til den austerrikske trona. == Generelle særmerke == Preussen oppnådde ein stor triumf med god taktikk og disiplin, sjølv om dei ikkje var like mannsterke som fiendane sine. Dei andre stormaktene anerkjende styrkane deira etter krigen. Preussen var langt føre dei andre stormaktene når det kom til administrasjon, og særleg mot Austerrike var dette avgjerande. I tillegg var den prøyssiske hæren styrt direkte av Fredrik, i motsetnad til dei fiendtlege styrkane deira som var styrt av generalar under sine herskarar. Som dei fleste konfliktane på denne tida var det stort sprik mellom målet med krigen og resultatet til slutt. Dei politiske planane til franskmennene og andre hærar var så grandiose som ein kunne få dei, og resultatet av planane vart langt dårlegare enn venta, og som med [[sjuårskrigen]] vart det vist at sjølv om den vesle ståande hæren på 1700-talet kunne erobre store landområde, klarte dei aldri dei store avgjerande slaga. Fredrik var den einaste av krigsherrane som nådde målet sitt. Franskmennene oppnådde lite, trass i sigrane dei fekk mot slutten, og på grunn av dette kom parisarane med uttrykket ''Bête comme la paix'' («dumt som freden»). Ein kunne ikkje vente stort meir når hærane var samansette av allierte styrkar som vart sende til krigen med forskjellige hensikter. Dei allierte hærane i 1813 samarbeidde lojalt, for den gongen stod mykje på spel og dei arbeidde mot eit felles mål, medan hærane i 1741 var drivne av forskjellige personlege interesser frå fleire familiar, og ingen oppnådde i særleg grad noko som helst. == Krigen til sjøs == Den delen av krigen som vart utkjempa til sjøs var sporadisk og forvirrande. Faktorar som gjorde det heile meir komplisert var at han vart vikla inn i [[krigen om øyra til Jenkins|den spanske krigen]] som braut ut i 1739 etter ein lang strid mellom Storbritannia og Spania over landområde i Amerika. Med unntak av ein periode heilt mot slutten vart sjøkrigen utkjempa utan kløkt og entusiasme. Dei spanske styresmaktene var kraftlause og sjøkrigen vart ofra til fordel for [[Filip V av Spania|Filip]] sitt ønske om at å setje inn dei yngre sønene sine som herskarar i Italia. Den franske administrasjonen var korrupt og styresmaktene hadde hovudsakleg politiske interesser i Tyskland. Den britiske marinen var på sitt svakaste og minst effektive etter den langvarige regjeringsperioden til Sir [[Robert Walpole]]. Derfor vart ikkje krigen avgjort til sjøs, sjølv om han inneheldt nokre få intense kampar. Krigen var derimot oppsiktsvekkjande for bruken av sjørøvarar på begge sider. Dette vart utført av spanjolane i [[Vestindia]] med stor suksess. Franskmennene var ikkje mindre aktive til sjøs. Mahé de la Bourdonnais sitt åtak på [[Madras]] vart i stor grad utført som eit sjørøvarraid. Britane gjorde gjengjeld med stor kraft. === Global krig === Storbritannia erklærte krig mot Spania 23. oktober 1739, ein krig som vart kalla [[krigen om øyra til Jenkins]]. Ein trudde overalt at dei spanske koloniane ville falle så snart dei vart angripe, og det vart lagt ein plan for å ta dei ein etter ein frå aust til vest. Ein styrke, både militær og marin, gjekk laus på dei frå [[Vestindia]] under admiral [[Edward Vernon]]. Ein annan styrke kommandert av kommandør [[George Anson, 1. Baron Anson|George Anson]], seinare Lord Anson, skulle runde [[Kapp Horn]] og gå til åtak på [[Stillehavet|stillehavskysten]] i [[Latin-Amerika]]. Forseinkingar, dårleg førebuing, skipsverft, [[korrupsjon]] og upatriotisk krangling mellom offiserane i militæret og marinen førte til at britane låg langt bak tidsskjemaet. 21. november 1739 klarte likevel admiral Vernon å ta den dårleg forsvarte [[Porto Bello i Panama|Porto Bello]] (i dagens [[Panama]]) – men det var ikkje mykje å skryte av. Han gjorde derimot ingenting for å hindre dei spanske konvoiane i å nå Europa. Spanske sjørøvarar segla rundt og slo til mot den britiske handelsflåten både i Vestindia og i europeisk farvatn. Då Vernon hadde slege seg saman med Sir [[Chaloner Ogle]] og danna ein sterk flåte, gjekk dei til åtak på [[slaget ved Cartagena de Indias|Cartagena]] i dagens [[Colombia]] (9. mars–24. april 1741). Forseinkinga hadde gjeve den spanske admiralen Don [[Blas de Lezo]] (1687–1741) tid til å førebu seg, og omleiringa mislukkast med store tap for britane. Krigen i Vestindia, etter to andre mislukka åtak på spansk territorium, stoppa opp og vakna ikkje til liv att før i 1748. Ekspedisjonen til Anson segla seint, hadde lite forsyningar og var langt frå så sterk som ein trudde på førehand. Han hadde seks skip og forlét Storbritannia 18. september 1740. Anson returnerte aleine med [[flaggskip]]et «[[HMS «Centurion» (1732)|Centurion]]» den 15. juni 1744. Dei andre fartøya hadde anten ikkje klart å runde Kapp Horn eller gått tapt. Anson herja langs kysten av [[Chile]] og [[Peru]], og hadde erobra ein spansk [[gallion]] av stor verdi nær [[Filippinane]]. Toktet hans vart rekna som ein resolutt og stor bragd. === Middelhavet === Medan Anson [[George Anson si jordomsegling|segla rundt verda]] var Spania hovudsakleg fokusert på Italia. Ein skvadron vart utrusta ved [[Cádiz]] og førte troppar til Italia. Han vart overvaka av den britiske admiralen [[Nicholas Haddock]]. Då den blokkerande britiske skvadronen måtte forlate området for å hente forsyningar, nytta den spanske admiral Don [[Juan José Navarro]] høve til å leggje til havs. Han vart forfølgd, men då dei britiske styrkane fekk han i sikte, hadde Navarro slege seg saman med ein fransk skvadron under [[Claude-Elisée de La Bruyère de Court|de Court]] (desember 1741). Den franske admiralen annonserte at han ville støtte spanjolane om dei gjekk til åtak og Haddock trekte seg tilbake. Frankrike og Storbritannia var på denne tida ikkje i direkte krig, men begge var involvert i kampane i Tyskland—Storbritannia som ein alliert av dronninga av Ungarn, Maria Teresia, og Frankrike som alliert av Bayern. Navarro og de Court segla til [[Toulon]], der dei vart verande til februar 1744. Ein britisk flåte overvaka dei, under admiral [[Richard Lestock]], fram til Sir [[Thomas Mathews]] vart send ut som ny kommandør. === Nord-Atlanteren === Fiendskapen mellom Frankrike og Storbritannia kom til syne i andre havområde, men dei unngjekk krig fram til Frankrike kom med ei krigserklæring den 30. mars, noko Storbritannia svarte på dagen etter. Denne formaliteten kom etter dei franske førbuingane til ein invasjon av England, og etter eit slag mellom dei allierte og Mathews i [[Middelhavet]] i [[slaget ved Toulon i 1744|slaget ved Toulon]]. 11. februar vart eit forvirrande slag utkjempa, der fronten og midten i den britiske flåten gjekk til åtak på baksida og midten av den allierte flåten. Lestock, som ikkje kom overeins med dei som stod over han, tok ikkje del i handlingane. Han unnskylda seg med at ordrane til Mathews var motseiande. Mathews, ein forvirra og temperamentsfull mann, kjempa med iver, men nokså uorganisert, og braut formasjon til flåten sin, utan å vise ei tydeleg retning. Denne dårlege leiinga av den britiske flåten i kamp førte til kraftig sinne hos folket, og ei stor reform i den britiske marinen gav resultat før krigen var over. Den franske invasjonsplanen vart lagd i lag med [[jakobittane]], og soldatane skulle fraktast frå [[Dunkerque]]. Men sjølv om dei britiske styresmaktene ikkje klarte å føresjå dette, braut planen saman. I februar 1744 kom ein fransk flåte på tjue skip inn i [[Den engelske kanalen]] under [[Jacques Aymar, comte de Roquefeuil|de Roquefeuil]], før den britiske styrken under admiral [[admiral John Norris|John Norris]] var klar til å møte han. Men dei franske styrkane var dårleg utstyrt, og admiralen var nervøs. Tankane hans var retta mot alt som kunne gå gale og vêret var dårleg. De Roquefeuil kom nesten så langt som til [[The Downs]], før han fann ut at Sir John Norris låg på vent med 25 skip, og vende om. Militæroperasjonen som vart førebudd i Dunkerque for å krysse kanalen med flåten til De Roquefeuil kom derfor aldri i gang. Marinen til Frankrike, som var svak på grunn av lang tid med forsømming og lite pengar i statskassa, viste seg då Jakobittopprøret starta i 1745 og franskmennene ikkje gjorde noko forsøk på å utnytte situasjonen. Nederland hadde på denne tida slege seg saman med Storbritannia og gjorde seriøse forsøk på å utlikne Frankrike til sjøs. Nederlendarane måte derimot oppretthalde hæren sin i Flandern, så oppgåva til sjøs var underordna. Sidan dei ikkje var truga av store åtak, og hadde interesser både heime og i Tyskland, så var dei britiske styresmaktene seine med å nytte den forsterka marinen sin. Spania, som ikkje kunne kome med offensivar til sjøs, vart nesten oversett. I løpet av 1745 hadde operasjonen i [[New England]] erobra Louisburg (30. april–16. juni) med hjelp av den britiske marinen. I [[Austindia]] gjorde [[Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais|Mahé de la Bourdonnais]] fleire åtak med den vesle skvadronen sin, utan å møte motstand frå den britiske marinen. Han erobra [[Chennai|Madras]] (24. juli–9. september 1746), ein hemnaksjon for Louisburg, og desse to vart bytta etter at krigen var over. Same året utførte britane fleire raid langs kysten av Frankrike for å ta skipsverftet til [[Det franske ostindiske kompaniet]] ved [[L'Orient]], men dette klarte dei ikkje. Frå 1747 til krigen enda i oktober 1748 tok marineaktivieten til Storbritannia seg opp. Dei heldt strengare oppsyn med kysten av Frankrike og innførte effektive metodar for å hindre kommunikasjon mellom Frankrike og dei amerikanske koloniane hennar. Om våren fekk dei informasjon om at ein viktig konvoi var på veg til Aust- og Vestindia frå L'Orient. Ein stor styrke under Anson sin kommando vart sendt ut for å avskjere konvoien i kanalen. Britane var overlegne og franskmennene vart fanga eller drivne tilbake den 3. mai i [[det første slaget ved Kapp Finisterre i 1747|det første slaget ved Kapp Finisterre]]. 14. oktober vart ein annan fransk konvoi, verna av ein sterk skvadron, avskoren i [[Biscayabukta]] av ein godt organisert og meir talrik britisk skvadron, det vil seie franskmennene sine åtte skip mot britane sine fjorten. I [[det andre slaget ved Kapp Finisterre i 1747|det andre slaget ved Kapp Finisterre]] som følgde gjorde den franske admiralen [[Henri-François des Herbiers-l'Étenduère|Desherbiers de l'Etenduère]] (1681–1750) heltemodig motstand, og dei gode eigenskapane til skipet hans gjorde at han til ein viss grad klarte å slå tilbake mot Sir [[Edward Hawke]], den britiske admiralen. Medan krigsskipa kjempa mot kvarandre kunne handelsfartøya segle uhindra til Vestindia. Her vart likevel dei fleste av dei angripe og kapra. Dette førte til at franskmennene innsåg svakheita si til sjøs og dei gjorde ikkje fleire forsøk. Den siste marineoperasjonen fann stad i Vestindia, der spanjolane, som britane lenge hadde rekna for å berre ha små styrkar, vart angripne ved kysten av [[Cuba]] av ein britisk skvadron under Sir [[Charles Knowles]]. Dei hadde ein marinestyrke under admiral [[Andrés Reggio|Reggio]] ved [[slaget ved Havanna i 1748|Havanna]]. Begge sidene var oppsette på å verne handelen sin, og avskjere dei andre. Britane var særleg ivrige etter å få kapra dei spanske skipa sidan dei var på veg heimover fullasta med edle metall frå dei amerikanske gruvene. Dei to skvadronane møtte kvarandre 1. oktober 1748 i [[Old Bahama Channel|Bahamakanalen]]. Britane var ikkje like målretta her som på andre sida av Atlanteren nokre dagar før, men Sir Charles Knowles hadde eit overtak. Han klarte aldri å nytte seg av dette før nyhenda om at krigen var over kom frå Europa. == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:War of the Austrian Succession|War of the Austrian Succession]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 10. november 2008.'' ** ''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' ** Reed Browning: ''The War of the Austrian Succession''. New York: St Martin's Press, 1993 &nbsp; ISBN 0-312-09483-3 (Bibliography: s.403-431) ** Tekst frå [[Encyclopædia Britannica]] 11. utg., som i dag er offentleg eigedom. === Fotnotar === {{fotnoteliste}} {{refslutt}} {{tidlegare utvald|år=2009}} {{god artikkel|tema=historie}} [[Kategori:Konfliktar i 1740-åra]] [[Kategori:Arvefølgjekrigar|Austerrikske]] [[Kategori:Austerrikske krigar|Austerrikske arvefølgjekrigen]] [[Kategori:Franske krigar|Austerrikske arvefølgjekrigen]] [[Kategori:Britiske krigar|Austerrikske arvefølgjekrigen]] [[Kategori:Prøyssiske krigar|Austerrikske arvefølgjekrigen]] [[Kategori:Russiske krigar|Austerrikske arvefølgjekrigen]] [[Kategori:Spanske krigar|Austerrikske arvefølgjekrigen]] [[Kategori:Nederlandske krigar|Austerrikske arvefølgjekrigen]] [[Kategori:Globale konfliktar|Austerrikske arvefølgjekrigen]] [[Kategori:Svenske krigar]] [[Kategori:Den austerrikske arvefølgjekrigen| ]] 4hu659my87qjo7yv5fj4o4yhrkgrk20 0 113964 3672232 3398650 2026-09-13T13:04:03Z TU-nor 12071 TU-nor flytte sida [[Mikulov]] til [[Mikulov i Břeclav]]: Fleirtyding 3398650 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |offisielt_namn = Mikulov |bilet_horisont = Mikulov Old Town Center.jpg |bilettekst = Gamlebyen i Mikulov |bilet_flagg = Mikulov vlajka.jpg |bilet_byvåpen = Coat of arms of Mikulov (official).svg |kartposisjon_land = Tsjekkia |underinndeling_type = Land <br /> Kraj |underinndeling_namn = [[Tsjekkia]] <br /> [[Sør-Mähren]] |etablert_tittel = Byrettar |etablert_dato = [[1410]] |totalareal = 45,34 |innbyggjarar_i_år = 2012 |innbyggjarar_totalt = 7&nbsp;374 |folketettleik = 168 |latd=48 |latm=48|lats=20 |latNS=N |longd=16 |longm=38 |longs=0 |longEW=E |høgd = 242 |postnummer = 692 01 |nettstad = www.mikulov.cz }} '''Mikulov''' ([[tysk]] ''Nikolsburg'') er ein by i [[Tsjekkia]], som ligg midt i regionen [[Sør-Mähren]]. Han ligg like nær grensa til [[Austerrike]] og har om lag 7600 innbyggjarar. == Geografi == Mikulov ligg i utkanten av eit åslendt landskap og ved ein stor innsjø. Byen ligg om lag 200 til 250 meter over havet. Eit [[biosfærereservat]] definert av [[UNESCO]] startar ved Mikulov og det same gjer det moraviske [[karst]]landskapet. == Historie == Mikulov var åstad for [[Nikoklsburg-traktaten]] den 31. desember [[1621]] under [[trettiårskrigen]]. Etter [[den austerriksk-prøyssiske krigen]] starta grev [[Alajos Károlyi]] å utarbeide ein fredsavtale i Mikulov som førte til [[Prahatraktaten i 1866|Prahatraktaten]] i [[1866]]. I 1938 hadde byen nesten 8000 (hovudsakleg tysktalande) innbyggjarar, men berre om lag 5200 i [[1948]]. Dei etniske tyskarane vart kasta ut i perioden [[1945]]-[[1946|46]]. I 1938 var det òg 472 hovudsakleg tysktalande [[jødar]]. 372 av desse overlevde ikkje [[holocaust]] Det viktigaste landemerka i byen er [[Mikulovborga]] til [[Dietrichstein]]-familien og [[Piarist]]-gymnaset. == Kjelder == {{refstart}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mikulov|Mikulov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 17. november 2008.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Tsjekkia]] 2dwzs1c1vq2c4eghlsscjs6roprlgjm 0 113965 3672236 794023 2026-09-13T13:08:49Z TU-nor 12071 Endra omdirigeringsmål frå [[Mikulov]] til [[Mikulov i Břeclav]] 3672236 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Mikulov i Břeclav]] i538hc4ly7m3rtugfy6dl7zx3smrgi9 0 120633 3672347 3633566 2026-09-13T22:40:08Z Jefunky 135393 3672347 wikitext text/x-wiki [[Fil:Buffalo soldiers1.jpg|mini|«Buffalo Soldiers» frå 25. Infanteriregiment. ]] [[Fil:Dreadlocked rasta.jpg|mini|upright|«Dreadlock rasta».]] '''«Buffalo Soldier»''' er ein [[reggae]][[song]] skriven av [[Bob Marley]] og Noel G. Williams. Han vart spelt inn av Bob Marley & [[The Wailers]] i 1980 og var den siste innspelinga til Marley. Songen vart ikkje kjend før etter at Marley døydde i 1981 og med albumet ''Confrontation'' i 1983. Han vart ein stor hit og ein av dei mest kjende songane til Marley og mykje spela i radio. Bob Marley var frå [[Jamaica]]. == Om songen == Buffalo Soldier går i A-[[dur]]. Tittelen og teksten viser til dei USA-amerikanske [[kavaleri]]- og [[infanteri]]regimenta som i [[1866]] vart samansett av [[afroamerikanarar|svarte]] [[soldat]]ar. Dei vart kjent som «Buffalo Soldiers» og kjempa mot [[indianarane]]. Bob Marley samanligna deira kamp med kampen for å overleve og brukte det som eit symbol for svart motstand.<ref name=Bogues/> Songen samanstillar kampen til afroamerikanarane frå dei blei «stolen from Africa» som slavar til Amerika, og korleis dei alltid hadde måtta kjempa: «Fighting on arrival, fighting for survival». Buffalo soldiers blir også samanstild med ein «dreadlock rasta», eller [[rastafarianismen|rastafarianar]] med [[dreadlocks]]. Linjene med «Woy yoy yoy yoy» er lik «Tra La La» songen til koret i «Banana Split» si TV-framsyning i 1968. Det var ulike meiningar om dette var ei etterlikning ([[plagiat]]). Men det vart aldri nokon konflikt i samband med dette.<ref name=Conner/> == Kjelder == {{refstart|liste= <ref name=Bogues>{{citation|url=http://books.google.com/books?id=kX7oSejCWnQC&pg=PA198&lpg=PA198&dq=%22buffalo+soldier+was%22+%2Bsong&source=web&ots=ymguglqfqf&sig=wCjYdXML-rxe-fDUno2ZwNmDpM4&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=5&ct=result#PPA198,M1 |title=Black Heretics, Black Prophets: Radical Political Intellectuals|author= Bogues, Anthony|page=198|via= [[Google Books]]|accessdate= 2008-06-28}}</ref> <ref name=Conner>{{citation|title=Picking Up What They're Laying Down |author=Adam Conner-Simons |date=2007-07-24 |publisher=Gelf Magazine }}</ref> }} ---- * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Buffalo Soldier (song)|Buffalo Soldier (song)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 30. november 2011.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Songar frå 1980]] [[Kategori:Afroamerikansk musikk]] [[Kategori:Slaveri]] [[Kategori:Bob Marley-songar]] bw0j61bydmsh9at2k0dgf0cqukx8ts3 0 128378 3672460 3666761 2026-09-14T10:56:58Z TU-nor 12071 /* Alfabetisk liste */ 3672460 wikitext text/x-wiki Dette er ei '''liste over dei største elvane''' i [[Slovakia]]. ==Elvar og sideelvar== ''sortert etter retninga dei renn i, U står for [[Ungarn]]'' *[[Donau]] **[[Tisza|Tisa]] ('''munning''' ved [[Novi Sad]] i Serbia) ***[[Sajó|Slaná]] (ved [[Tiszagyulaháza]], U) ****[[Hornád]] (ved [[Ónod]], U) *****[[Torysa]] (ved [[Nizna Hutka|Nižná Hutka]]) *****[[Hnilec]] (ved [[Margecany]]) ****[[Bodva]] (ved [[Boldva]], U) *****[[Turňa]] (nær [[Turna nad Bodvou]]) *****[[Ida i Slovakia|Ida]] (nær Turna nad Bodvou) ****[[Rimava]] (ved [[Vlkyna]]) ****[[Turiec ved Sajó|Turiec]] (nær [[Tornala]]) ****[[Murán]] (ved [[Bretka]]) ***[[Bodrog]]* (ved [[Tokaj]], U) [* Bodrog spring ut frå elvane Ondava og Latorica] ****[[Ronava]] (ved [[Sátoraljaújhely]], U) ****[[Ondava]]* (ved [[landsbyen Zemplín|Zemplín]]) *****[[Topľa]] (ved [[Tušice]]) ****[[Latorica]]* (ved Zemplín) *****[[Laborec]] (ved [[Zatín]]) ******[[Uzh|Uzh/Uh]] (ved [[Drahnov]]) ******[[Cirocha]] (ved [[Humenné]]) **[[Ipeľ]] (ved [[Szob]], U) ***[[Štiavnica]] (ved [[Hrkovce]]) ***[[Krupinica]] (ved [[Šahy]]) ***[[Krtíš]] (ved [[Slovenské Darmoty]]) ***[[Tisovník]] (ved [[Mula]]) **[[Hron]] (ved [[Kamenica nad Hronom]]) ***[[Slatina i Slovakia|Slatina]] (ved [[Zvolen]]) ***[[Bystrica ved Hron|Bystrica]] (ved [[Banská Bystrica]]) **[[Váh]] (ved [[Komárno]]) ***[[Nitraelva|Nitra]] (ved [[Komárno]]) ****[[Žitava]] (ved [[Martovce]]) ****[[Radosinka]] (ved [[Lužianky]]) ****[[Bebrava]] (ved [[Práznovce]]) ***[[Vesle Donau|Vesle Danube/Malý Dunaj]] (ved [[Kolárovo]]) ****[[Čierna Voda]] (ved ''Velký Ostrov'' nær Komárno) *****[[Dudváh]] (ved [[Cierna Voda]]) ***[[Dudváh]] (ved [[Siladice]]) ***[[Kysuca]] (ved [[Žilina]]) ****[[Bystrica ved Kysuca|Bystrica]] (ved [[Krásno nad Kysucou]]) ***[[Rajcanka]] (ved Žilina) ***[[Turiec ved Váh|Turiec]] (ved [[Martin i Slovakia|Martin]]) ***[[Oravaelva|Orava]] (ved [[Kralovany]]) ***[[Revúcaelva|Revúca]] (ved [[Ružomberok]]) ***[[Belá i Slovakia|Belá]] (ved [[Liptovský Hrádok]]) ***[[Čierny Váh]] (ved [[Králova Lehota]]) ***[[Biely Váh]] (ved Králova Lehota) **[[Morava]] (i [[Bratislava]] (bydelen [[Devín]])) ***[[Myjavaelva|Myjava]] (ved [[Kúty]]) ***[[Chvojnicaelva|Chvojnica]] (nær [[Holíc]]) *[[Dunajec]] **[[Popradelva|Poprad]] (ved [[Nowy Sacz]] i Polen) ==Alfabetisk liste== #[[Bebrava]]: 47,2&nbsp;km #[[Belá i Slovakia|Belá]]: 36,3&nbsp;km #[[Biela Orava]]: 37&nbsp;km #[[Blava]]: 47,5&nbsp;km #[[Blh]]: 52,5&nbsp;km #[[Bodrog]]: 123&nbsp;km (der 15&nbsp;km er i Slovakia) #[[Bodva]]: 48.4&nbsp;km #[[Bystrica]] (fleire elvar har dette namnet) #[[Chlmecelva|Chlmec]]: 36.1&nbsp;km #[[Chvojnicaelva|Chvojnica]]: 31.5&nbsp;km #[[Cirocha]]: 50.6&nbsp;km #[[Čierna voda ved Malý Dunaj]]: 105.5&nbsp;km #[[Čierna voda ved Uh]]: 41&nbsp;km #[[Donau|Donau/Dunaj]]: 2850&nbsp;km (derav 172&nbsp;km i Slovakia) #[[Dudváh]]: 97&nbsp;km #[[Dunajec]]: 251&nbsp;km #[[Duša]]: 41,1&nbsp;km #[[Gidra]]: 40,5&nbsp;km #[[Gortvaelva|Gortva]]: 33&nbsp;km #[[Handlovka]]: 32&nbsp;km #[[Hnilecelva|Hnilec]]: 88,9&nbsp;km #[[Hornád]]: 193&nbsp;km (derav 19&nbsp;km landegrense mellom Slovakia og Ungarn) #[[Hron]]: 298&nbsp;km #[[Ida i Slovakia|Ida]]: 56.6&nbsp;km #[[Ipeľ]]: 232,5&nbsp;km (derav 140&nbsp;km landegrense Slovakia - Ungarn) #[[Krivánsky potok]]: 35,4&nbsp;km #[[Krtíš]]: 36,5&nbsp;km #[[Krupá i Slovakia]] #[[Krupinica]]: 65,4&nbsp;km #[[Kysuca]]: 66,3&nbsp;km #[[Laborec]]: 135&nbsp;km #[[Latorica]]: 188&nbsp;km #[[Malina]]: 47,2&nbsp;km #[[Morava]]: 328,9&nbsp;km (derav 114&nbsp;km landegrenser mellom Slovakia-Tsjekkia og Slovakia-Austerrike) #[[Muráňelva|Muráň]]: 48,8&nbsp;km #[[Myjavaelva|Myjava]]: 79&nbsp;km #[[Nitraelva|Nitra]]: 197&nbsp;km #[[Nitrica]]: 51,4&nbsp;km #[[Elva Okna|Okna]]: 37,3&nbsp;km #[[Olšava]]: 49,9&nbsp;km #[[Oľka]]: 39,2&nbsp;km #[[Ondava]]: 146,5&nbsp;km #[[Ondavka]]: 31&nbsp;km #[[Oravaelva|Orava]]: 60,3&nbsp;km #[[Paríž]]: 41,5&nbsp;km #[[Perecelva|Perec]]: 53,5&nbsp;km #[[Popradelva|Poprad]]: 169&nbsp;km (der av 107&nbsp;km i Slovakia og 31,1&nbsp;km landegrense Slovakia - Polen) #[[Radošinka]]: 31,9&nbsp;km #[[Rajčanka]]: 47,5&nbsp;km #[[Revúcaelva|Revúca]]: 33,1&nbsp;km #[[Rimava]]: 88&nbsp;km #[[Rimavica]]: 32,5&nbsp;km #[[Rudava]]: 45&nbsp;km #[[Sekčov]]: 44,3&nbsp;km #[[Sikenica]]: 46,2&nbsp;km #[[Slatina i Slovakia|Slatina]]: 55,2&nbsp;km #[[Sajó|Slaná]] (ungarsk ''Sajó''): 229,4&nbsp;km (derav 110&nbsp;km i Slovakia) #[[Slatina i Slovakia|Slatina]]: 55,2&nbsp;km #[[Štiavnica]]: 55&nbsp;km #[[Štítnik]]: 32,8&nbsp;km #[[Stoličný potok]]: 38,9&nbsp;km #[[Suchá]]: 35,1&nbsp;km #[[Svinka]]: 50,8&nbsp;km #[[Tisza|Tisa]]: 996&nbsp;km (5,2&nbsp;km landegrense Slovakia-Ungarn) #[[Tisovník]]: 41&nbsp;km #[[Topľa]]: 129,8&nbsp;km #[[Torysa]]: 122,9&nbsp;km #[[Trnávka ved Dudváh]]: 43&nbsp;km #[[Trnávka ved Ondava]]: 37,1&nbsp;km #[[Tuhársky potok]]: 31,9&nbsp;km #[[Turiec ved Váh]]: 66,3&nbsp;km #[[Turiec ved Sajó]]: 50,2&nbsp;km #[[Turňa]]: 32&nbsp;km #[[Udava]]: 38,3&nbsp;km #[[Uzh|Uzh/Uh]]: 127&nbsp;km (out of which 21,3&nbsp;km in Slovakia) #[[Váh]]: 403&nbsp;km #[[Vesle Donau|Vesle Donau/Malý Dunaj]]: 128&nbsp;km #[[Žitava]]: 99,3&nbsp;km ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.infovek.sk/predmety/chemia/externe/majka/Rieky.html Elvar og innsjøar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916080651/http://www.infovek.sk/predmety/chemia/externe/majka/Rieky.html |date=2008-09-16 }} (slovakisk) {{Elvar i Europa}} [[Kategori:Elvar i Slovakia| ]] 2q9ouot8uf49apezmai2hwpwo0rjerr 0 134634 3672379 3235247 2026-09-14T08:41:08Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672379 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Jon Jørundson Mannsåker''' ({{levde|28. september|1880|29. februar|1964|Mannsåker}}) var ein norsk [[prest]] og [[stortingsrepresentant]] for [[Venstre]]. == Biografi == Mannsåker vart fødd i [[Odda]]. Han tok lærareksamen på [[Stord]] i 1901, fekk tittelen cand. theol. i 1911, praktisk teologisk eksamen og prestevigd i 1912. Same år vart han styrar av [[Hardanger Folkehøgskule]]. Denne stillinga beheldt han heilt fram til 1928, og kombinerte henne med å vera hjelpeprest i [[Ullensvang]] 1914 - 1928. I 1928 vart Mannsåker utnemnd til residerande [[kapellan]] på [[Voss]] og same året vald inn på [[Stortinget]] for [[Venstre]]. Han var Stortingsrepresentant for Venstre fram til 1933, då han slutta i stillinga for å verta residerande kapellan i [[Trefoldighets menighet]] i [[Oslo]]. Dette året vart [[Kristeleg Folkeparti]] skipa, fordi Venstre sitt nominasjonsmøte ikkje ville nominera [[Nils Lavik]] på den ledige stortingsplassen etter Mannsåker. I åra 1940 - 1950 var Mannsåker sokneprest i Trefoldighets menighet. I åra 1948 - 1952 representerte han Venstre i Oslo bystyre, og i perioden 1954 - 1957 var han varamann til Stortinget frå Oslo. I 1963 fekk Mannsåker [[Kongens fortenestmedalje i gull]] for sitt livslange ungdoms- og fråhaldsarbeid. Mannsåker var ein ihuga målmann, og var den første teologen som skreiv eksamensoppgåvene sine på nynorsk. Han var og den første presten i Oslo som tala og skreiv nynorsk. Mannsåker var opptatt av musikk, og særleg kyrkjemusikk. I 1936 gav han ut ei ny norsk [[koralbok]], saman med kantor A. Sandvold. Mannsåker vart i 1912 gift med Anna Erika Stueland. Borna deira var evnerike. Dei fem borna som voks opp var politikaren [[Bergfrid Fjose]], historikaren [[Dagfinn Mannsåker]], omsetjaren [[Jørund Mannsåker]], legen Vidar Mannsåker og presten [[Inge Mannsåker]]. I dag står ein bautastein med ein byste av Jon Mannsåker på tunet til [[Hardanger Folkehøgskule]] på [[Lofthus]]. == Kjelder == * Wikipedia på bokmål om Jon Mannsåker * [http://snl.no/Jon_Jørundson_Mannsåker Store Norske Leksikon om Jon Mannsåker] * [http://nbl.snl.no/Bergfrid_Fjose Store Norske Leksikon sin utdjupande artikkel om Bergfrid Fjose. Forfattar: Odd Sverre Hove.] * [http://stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=JOMA Jon Mannsåker på Stortinget.no] * [http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?ls=1&idx_id=1948 Skanna kyrkjebøker med fødde og konfirmerte i Ullensvang, 1887 - 1939] {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Folk frå Odda]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Venstre]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1928-1930]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1931-1933]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Hordaland]] [[Kategori:Kongens fortenestmedalje i gull]] [[Kategori:Målfolk]] 8gidrewtxofyf5mflx98yuifezcj20o 0 157344 3672381 3233100 2026-09-14T08:42:01Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672381 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Jonas Rein''' ({{levde|30. januar|1760|21. november|1821|Rein, Jonas}}) var ein norsk [[prest]] og eidsvollsmann. Rein var fødd i [[Øksendal]] på [[Nordmøre]], der far hans var [[sokneprest]]. Han vart student i 1777 og [[cand. theol.]] i 1780. År 1781 var han huslærar hos ein godseigar i [[Buskerud]], åra 1783-85 budde han i [[Drammen]]. Deretter budde han ei tid på [[Kongsberg]] og hos far sin på [[Jevnaker]]. År 1786 gav han ut skodespelet «Hagen og Axel». Året etter reiste han til [[København]] for å søkje embete, både som prest og lærar. Her var han i dei komande åra, som i studentida 1777-80, aktiv i [[Det Norske Selskab]]. I 1791 vart Rein utnemnd til sokneprest i [[Kautokeino]]. På veg dit møtte han eigaren av storgarden [[Hafslund]]. Denne hadde kallsrett til [[Skjeberg]] og Rein fekk då stilling der i 1792 som kalls[[kapell]]an. År 1799 var han atter i København og søkte embete, fekk i 1800 stillinga som sokneprest i [[Eidanger]]. Sju år seinare var han på ny i København, og i 1808 vart han sokneprest til [[Nykirken]] i [[Bergen]]. Rein var utsending frå Bergen by på [[riksforsamlinga]] på [[Eidsvoll]] [[17. mai]] [[1814]]. Han var visepresident 25. april til 2. mai, og medlem av konstitusjonskomiteen. På Eidsvoll viste han seg som ein med framifrå talegåver. Særleg kjend for talen om den såkalla Eidsvollsgarantien. Heilhuga sjølvstendemann. I 1816 var Rein innstilt til ny [[biskop]] i Bergen av den norske regjeringa. Embetet gjekk til [[Claus Pavels]], som var innstilt som nummer 2. Rein vart truleg vraka av kongen for si rolle under riksforsamlinga. Rein var forfattar og medredaktør i dei fyrste fem årgangane av ''Den Norske tilskuer'', frå 1817 til 1821. Han gav elles ut tre diktsamlingar i perioden 1802-10. [[Lyrikk]]en hans er romantisk med drag av tysk [[Nyklassisismen|nyklassisime]]; eit pessimistisk livssyn kjem klårt til syne. Han døydde i Bergen og vart gravlagd i kjellaren på Nykirken. Tidleg på 1900-talet vart alle lika i kjellaren lagde i ei fellesgrav på Assistents-kyrkjegarden. I [[1882]] vart ei gate på 'Nygård i Bergen' kalla opp etter Rein. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914, side 707, [http://www.nb.no/nbsok/nb/4578932abab5eac473a8cf59a17585c3?index=1#189 digital utgåve] *{{PolSys|12414}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.eidsvoll1814.no/default.aspx?did=9050729 Tale av Jonas Rein 19.04.1814] * [http://www.eidsvoll1814.no/default.aspx?did=9050907&aid=9043785 Tale av Jonas Rein 13.05.1814] * [http://www.kalliope.org/ffront.cgi?fhandle=rein Jonas Rein Kalliope] {{Noreg i 1814}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Eidsvollmenn]] [[Kategori:Norske prestar]] [[Kategori:Norske lyrikarar]] [[Kategori:Folk frå Sunndal]] idvt1u1os8ecs1trtub010c5a0a4xf8 0 164724 3672384 3550607 2026-09-14T08:42:25Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672384 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Jorodd Asphjell''' ({{fødd|17. august|1960|Asphjell, Jorodd|fødestad = i [[Orkdal kommune|Orkdal]] i [[Sør-Trøndelag fylke|Sør-Trøndelag]]}}) er ein norsk politikar frå [[Det norske arbeidarpartiet|Arbeidarpartiet]]. Han har sete på [[Stortinget]] for Sør-Trøndelag sidan [[stortingsvalet 2005|2005]]. Asphjell var varaordførar i Orkdal kommune frå 1999 til 2003, og har sete åtte år i kommunestyret i Orkdal. Han har også sete tolv år i Sør-Trøndelag fylkesting og fylkesutvalet frå 1987 til 1999. Jorodd Asphjell voks opp på [[Fannrem]] i Orkdal. Han har vore engasjert i frivillig arbeid i Orkdal idrettslag med leiarverv frå 1989 til 2004, og har vore nestleiar i Sør-Trøndelag Skikrets. Adresseavisen kåra han i juni 2008 til den mest innverknadsrike i trøndersk idrett.<ref>{{Citation |title=arkivkopi |url=http://www.adressa.no/sport/article1099468.ece |accessdate=2010-09-13 |archive-date=2008-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613123850/http://www.adressa.no/sport/article1099468.ece }}</ref> Han vart æresmedlem i [[Orkdal IL]] i 2003. Asphjell er utdanna typograf og arbeidde i trykkeri 1977–1994, som sjølvstendig næringsdrivande 1994–1997, og som fylkessekretær i Arbeidarpartiet 1997–2005. == Stortingskomitear == *2005&ndash;: medlem i [[Stortingets helse- og omsorgskomité|Helse- og omsorgskomiteen]] *2005&ndash;2009: varamedlem i [[Stortingets valkomité|Valkomiteen]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{stortingetbio|JASP}} {{Navboks |namn = Jorodd Asphjell |navbar = plain |tittel = Relaterte artiklar |listestil = padding:0px;font-size:111%; |listepadding = 0px; |liste1 = {{Stortingsrep 2005-2009}} {{Stortingsrep 2009-2013}} {{Stortingsrep 2013-2017}} {{Stortingsrep 2017-2021}} {{Stortingsrep 2021-2025}} }} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Ap]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Sør-Trøndelag]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2005-2009]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2009-2013]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2013-2017]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2017-2021]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2021-2025]] [[Kategori:Lokalpolitikarar i Orkdal]] [[Kategori:Ap-politikarar i Sør-Trøndelag]] [[Kategori:Folk frå Orkdal]] jqj51g3hpiilaqx8nvnaf9k43zogg43 3672421 3672384 2026-09-14T09:11:32Z Ranveig 39 Flikk 3672421 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Jorodd Asphjell''' ({{fødd|17. august|1960|Asphjell, Jorodd|fødestad = i [[Orkdal kommune|Orkdal]]}}) er ein norsk politikar frå [[Det norske arbeidarpartiet|Arbeidarpartiet]]. Han har sete på [[Stortinget]] for [[Sør-Trøndelag]] sidan [[stortingsvalet 2005|2005]]. Asphjell var varaordførar i Orkdal kommune frå 1999 til 2003, og har sete åtte år i kommunestyret i Orkdal. Han har også sete tolv år i Sør-Trøndelag fylkesting og fylkesutvalet frå 1987 til 1999. Jorodd Asphjell voks opp på [[Fannrem]] i Orkdal. Han har vore engasjert i frivillig arbeid i Orkdal idrettslag med leiarverv frå 1989 til 2004, og har vore nestleiar i Sør-Trøndelag Skikrets. Adresseavisen kåra han i juni 2008 til den mest innverknadsrike i trøndersk idrett.<ref>{{Citation |title=Han flyr aldri alene|url=http://www.adressa.no/sport/article1099468.ece |accessdate=2010-09-13 |archive-date=2008-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613123850/http://www.adressa.no/sport/article1099468.ece }}</ref> Han vart æresmedlem i [[Orkdal IL]] i 2003. Asphjell er utdanna typograf og arbeidde i trykkeri 1977–1994, som sjølvstendig næringsdrivande 1994–1997, og som fylkessekretær i Arbeidarpartiet 1997–2005. == Stortingskomitear == *2005&ndash;: medlem i [[Stortingets helse- og omsorgskomité|Helse- og omsorgskomiteen]] *2005&ndash;2009: varamedlem i [[Stortingets valkomité|Valkomiteen]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{stortingetbio|JASP}} {{Navboks |namn = Jorodd Asphjell |navbar = plain |tittel = Relaterte artiklar |listestil = padding:0px;font-size:111%; |listepadding = 0px; |liste1 = {{Stortingsrep 2005-2009}} {{Stortingsrep 2009-2013}} {{Stortingsrep 2013-2017}} {{Stortingsrep 2017-2021}} {{Stortingsrep 2021-2025}} }} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Ap]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Sør-Trøndelag]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2005-2009]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2009-2013]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2013-2017]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2017-2021]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2021-2025]] [[Kategori:Lokalpolitikarar i Orkdal]] [[Kategori:Ap-politikarar i Sør-Trøndelag]] [[Kategori:Folk frå Orkdal]] gs5a20nlsmctmi4qvyckmvx7ml9mikn 0 164938 3672378 3291166 2026-09-14T08:40:58Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672378 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Jon Jæger Gåsvatn''' ({{fødd|19. juni|1954|Gåsvatn, Jon Jæger|fødestad = i [[Frogn kommune|Frogn]], [[Akershus fylke|Akershus]]}}) er ein norsk politikar frå [[Framstegspartiet]]. Han vart vald inn på [[Stortinget]] frå [[Østfold fylke]] i 2005 og vald på nytt i 2009. I perioden 1993–97 var han varerepresentant. Gåsvatn er fødd i Frogn og flytta til Østfold i 1965. Han har budd både i [[Fredrikstad]] og [[Sarpsborg]], men er no busett i [[Brevik]] i Sarpsborg. Han har tidlegare vore ein aktiv musikar og har mellom anna spelt [[trombone]] i danseorkesteret Rainbow, som er mest kjent for låten «Bye Bye Baby Goodbye». Gåsvatn var tidleg aktiv i fagorganisasjonar i musikkmiljøet i Østfold. Han er utdanna [[bioingeniør]], og har arbeidd ved sjukehuset i Østfold sidan [[1976]]. Han gjekk i [[2001]] over til å bli verksemdsleiar på Tingvoll sjukeheim i Sarpsborg. Gåsvatn har vore medlem av [[kommunestyre]]t i Sarpsborg og av Østfold [[fylkesting]]. Han har hatt ei rekkje verv i Framstegspartiet. == Stortingskomitear == * 2005–09: medlem av [[kyrkje-, utdannings- og forskingskomiteen]] * 2009–: medlem av [[helse- og omsorgskomiteen]] == Bakgrunnsstoff == *[http://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=JONG Stortinget - Biografi] *[http://www.frp.no/?module=Articles;action=Article.publicShow;ID=13233 Framstegspartiet - Biografi] {{stortingsrep 2009-2013}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå FrP]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2005-2009]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Østfold]] [[Kategori:Folk frå Frogn]] [[Kategori:Folk frå Sarpsborg]] j9lqgc5z8yp01v6hb9usn0czx0nl4jc 0 200794 3672353 3668142 2026-09-14T06:29:38Z Ranveig 39 fjerna [[Kategori:Moglege framsideartiklar]]; la til [[Kategori:Utvalde artiklar 2026]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3672353 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar |bilete=(Portrait of Mary Lou Williams, CBS studio, New York, N.Y., ca. Apr. 1947) (LOC) (5189929932).jpg |bilettekst=Mary Lou Williams kring 1947. <!--|bilete=Mary Lou Williams (Gottlieb 09231).jpg|bilettekst=Mary Lou Williams ca. 1946--> }} '''Mary Lou Williams''' ({{levde|8. mai|1910|28. mai|1981|Williams, Mary Lou|fødenamn=Mary Alfrieda Scruggs}}) var ein amerikansk [[jazz]]pianist, komponist og arrangør. Ho var ei viktig føregangskvinne i arbeidet for likeverd mellom kjønna innom jazzmusikken,<ref>Helmut Weihsmann [http://sendungsarchiv.o94.at/get.php/094pr3481 Frauen im Jazz], Radio Orange 94.0 (29. mai 2009)</ref> og var «den einaste [[Stride-piano|stride-pianisten]] som lik [[Duke Ellington|Ellington]] stadig moderniserte stilen og til sist orienterte seg mot moderne [[harmonikk]].»<ref name="KAMP">Wolf Kampmann ''Reclams Jazzlexikon''. Stuttgart 2003, s. 556</ref> Ho skreiv hundrevis av komposisjonar og [[Arrangement i musikk|arrangement]] og spelte inn over hundre plater (i 78, 45 og LP-format).<ref>Kernodle, Tammy L. ''Soul on Soul: The Life and Music of Mary Lou Williams,'' (2004); {{ISBN|1-55553-606-9}}</ref> Williams skreiv og arrangerte musikk for [[Duke Ellington]] og [[Benny Goodman]], og var ein venn, mentor og lærar for [[Thelonious Monk]], [[Charlie Parker]], [[Miles Davis]], [[Tadd Dameron]], [[Bud Powell]] og [[Dizzy Gillespie]]. Ho er kjend for å ha konvertert til katolisismen i 1954. Dette førte til ein musikalsk pause og ei seinare omlegging i naturen til musikken hennar. Ho heldt fram med å framføra og arbeidde som filantrop, pedagog og ungdomsmentor fram til ho døydde i 1981. == Bakgrunn == Williams var fødd i [[Atlanta]] i [[Georgia]] som den andre av elleve barn. Ho voks opp i East Liberty-kvarteret i [[Pittsburgh]] i Pennsylvania.<ref name=":0">{{Cite book |last=Driggs |first=Frank |url=https://archive.org/details/kansascityjazzfr00fran/page/67 |title=Kansas City Jazz : From Ragtime to Bebop—A History |last2=Haddix |first2=Chuck |date=2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780195307122 |location=Oxford |page=[https://archive.org/details/kansascityjazzfr00fran/page/67 67] |oclc=57002870}}</ref> Som barn var ho i stand til å spela enkle melodiar, og som treåring byrja ho læra å spela piano av mor si.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.biography.com/people/mary-lou-williams-9532632|tittel=Mary Lou Williams|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20180315071301/https://www.biography.com/people/mary-lou-williams-9532632|arkivdato=March 15, 2018|verk=Biography|vitja=March 5, 2018}}</ref><ref name="The Kansas City Star">{{Cite news|date=May 29, 1981|title=Kansas City's early queen of jazz dies at 71|work=The Kansas City Star}}</ref> Mary Lou Williams var nøydd til å spela piano for andre frå ein svært ung alder; dei kvite naboane hennar kasta murstein inn i huset hennar heilt til Williams byrja å spela piano i heimane deira.<ref name="auto">{{Kjelde www|url=https://www.npr.org/2019/09/11/758076879/mary-lou-williams-missionary-of-jazz|tittel=Mary Lou Williams, Missionary Of Jazz|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20191218085159/https://www.npr.org/2019/09/11/758076879/mary-lou-williams-missionary-of-jazz|arkivdato=December 18, 2019|språk=en|verk=NPR.org|vitja=December 18, 2019}}</ref> Som seksåring bidrog ho til å støtta dei ti halvsyskena sine ved å spela på festar.<ref name="Wilson">{{Cite news|last=Wilson|first=John S.|date=May 30, 1981|title=Mary Lou Williams, a Jazz Great, Dies|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1981/05/30/obituaries/mary-lou-williams-a-jazz-great-dies.html|url-status=live|access-date=March 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306142332/http://www.nytimes.com/1981/05/30/obituaries/mary-lou-williams-a-jazz-great-dies.html|archive-date=March 6, 2018|issn=0362-4331}}</ref> Ho byrja å opptre offentleg i sjuårsalderen, då ho blei kjend som «The Little Piano Girl» i Pittsburgh.<ref name="folkways.si.edu">{{Kjelde www|url=https://folkways.si.edu/magazine-fall-2010-mary-lou-williams-jazz-soul/ragtime/music/article/smithsonian|tittel=Mary Lou Williams: Jazz for the Soul|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20180306083028/https://folkways.si.edu/magazine-fall-2010-mary-lou-williams-jazz-soul/ragtime/music/article/smithsonian|arkivdato=March 6, 2018|språk=en-US|verk=Smithsonian Folkways Recordings|vitja=March 6, 2018}}</ref> == Karriere == I 1922, som 12-åring, la Williams ut på ein turne i underhaldningskjeda [[Orpheum Circuit]]. I løpet av det neste året spelte ho med [[Duke Ellington]] og det tidlege bandet hans, The Washingtononians. Ho blei profesjonell musikar då ho var 15, og nemnde på [[Lovie Austin]] som den største innverknaden sin.<ref>Dahl, Linda. ''Morning Glory: A Biography of Mary Lou Williams,'' Pantheon Books, p. 29 (2000); {{ISBN|0-375-40899-1}}</ref><ref name="auto" /> Ein gong spelte ho med [[McKinney's Cotton Pickers]] på Harlem's Rhythm Club klokka tre om natta. [[Louis Armstrong]] kom inn i rommet og stoppa opp for å lytta til henne, før han ifølgje Williams «picked me up and kissed me.»<ref name="Kitten">{{cite magazine|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,802919,00.html|title=No Kitten on the Keys|magazine=Time|access-date=27. juni 2018|date=26. juli 1943|archive-date=30. september 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930183014/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,802919,00.html|url-status=live}}</ref> Ho gifta seg med jazzsaksofonisten [[John Overton Williams]] i november 1927.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://pendergastkc.org/article/biography/mary-lou-williams|tittel=Mary Lou Williams|forfattar=Conrads|førenamn=David|verk=The Pendergast Years- The Kansas City Public Library|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20191011131104/https://pendergastkc.org/article/biography/mary-lou-williams|arkivdato=October 11, 2019|vitja=March 4, 2020}}</ref> Ho møtte han på ein konsert i Cleveland, der han leidde gruppa si, Syncopators, og flytta saman med han til Memphis i Tennessee. Han starta eit band i Memphis, der Williams var med på piano. I 1929 tok 19 år gamle Williams over leiarskapen av bandet då mannen hennar tok imot ein invitasjon til å bli med i [[Musikaren Andy Kirk|Andy Kirk]] sitt band i Oklahoma City. Williams følgde så ektemannen til Oklahoma City, men spelte ikkje med bandet. Gruppa, Andy Kirk's Twelve Clouds of Joy,<ref name=":22">{{Kjelde www|url=https://pendergastkc.org/article/biography/mary-lou-williams|tittel=Mary Lou Williams|forfattar=Conrads|førenamn=David|verk=The Pendergast Years- The Kansas City Public Library|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20191011131104/https://pendergastkc.org/article/biography/mary-lou-williams|arkivdato=October 11, 2019|vitja=March 4, 2020}}</ref> flytta til [[Tulsa]] i Oklahoma, der Williams, når ho ikkje verka som musikar, hadde arbeid med å transportera lik for eit gravsferdsbyrå. Då The Clouds of Joy tok imot eit langvarig engasjement i [[Kansas City i Missouri]], drog Williams dit saman med mannen. Ho byrja å spela med bandet, og blei òg arrangør og komponist for det. Ho gav Kirk songar som «Froggy Bottom», «Walkin’ and Swingin’», «Little Joe from Chicago», «Roll 'Em» og «Mary's Idea».<ref name=":3">{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/biography/Mary-Lou-Williams|tittel=Mary Lou Williams {{!}} American musician, composer and educator|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20201018004355/https://www.britannica.com/biography/Mary-Lou-Williams|arkivdato=18. oktober 2020|språk=en|verk=Encyclopedia Britannica|vitja= 4. mars 2020}}</ref> Williams var arrangør og pianist for opptak i Kansas City (1929) Chicago (1930) og New York City (1930). Under ei reise til Chicago spelte ho inn «Drag ‘Em» og «Night Life» som pianosoloar. Ho brukte artistnamnet «Mary Lou» etter forslag frå [[Jack Kapp]] i [[Brunswick Records]].<ref>Max Jones ''Jazz Talking: Profiles, Interviews, and Other Riffs on Jazz Musicians,'' Da Capo Press, 2000, p. 190; {{ISBN|0-306-80948-6}}</ref> Platene selde raskt, og Williams blei nasjonalt kjend. Kort tid etter opptakssuksessen blei ho den permanente andrepianisten til Kirk, og spelte solokonsertar og verka som frilansarrangør for [[Earl Hines]], [[Benny Goodman]] og [[Tommy Dorsey]]. I 1937 produserte ho ''In the Groove'' (Brunswick), eit samarbeid med [[Musikaren Dick Wilson|Dick Wilson]], og Benny Goodman bad henne skriva ein bluessong for bandet hans. Resultatet var «Roll ’Em"», eit [[Boogiewoogie|boogie-woogie]]-stykke basert på blues. Han følgde opp «Camel Hop», med namn etter Goodman sin radioshowsponsor [[Camel cigarettes]]. Goodman prøvde å få Williams under kontrakt til å skriva berre for han, men ho takka nei, og valde å jobba som frilansar i staden.<ref>Karin Pendle, ''American Women Composers,'' Routledge, 1997, p. 117; {{ISBN|90-5702-145-5}}</ref> [[Fil:Teagarden,_Mary_Lou_Williams,_Tadd_Dameron,_Hank_Jones,_Dizzy_Gillespie_(Gottlieb).jpg|høgre|mini|Williams i leilegheita si med [[Jack Teagarden]], [[Tadd Dameron]], [[Hank Jones]] og Dizzy Gillespie.]] [[Fil:(Portrait of Imogene Coca, Mary Lou Williams, and Ann Hathaway, between 1938 and 1948) (LOC) (5476587972).jpg|mini|[[Imogene Coca]], Mary Lou Williams og Ann Hathaway mellom 1938 og 1948.]] I 1942 forlet Williams, som hadde skild lag med ektemannen, Twelve Clouds of Joy og vende tilbake til Pittsburgh.<ref name=":4">{{Kjelde www|url=https://www.blackpast.org/african-american-history/williams-mary-lou-1910-1981/|tittel=Mary Lou Williams (1910-1981)|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20200306184837/https://www.blackpast.org/african-american-history/williams-mary-lou-1910-1981/|arkivdato=March 6, 2020|forfattar=Klein|førenamn=Alexander|språk=en-US|vitja=March 4, 2020}}</ref> Bandkameraten Harold «Shorty» Baker følgde henne dit, og dei to danna eit ensemble med seks medlemmar som inkluderte [[Art Blakey]] på trommer. Etter ein konsert i Cleveland forlet Baker gruppa for å bli med i [[Duke Ellington]] sitt band. Williams drog med gruppa til [[New York by|New York]], og drog deretter til Baltimore, der ho og Baker gifta seg. Ho reiste saman med Ellington og arrangerte fleire melodiar for han, inkludert «Trumpet No End» (1946), hennar versjon av «Blue Skies» av [[Irving Berlin]].<ref>Duke Ellington ''Music Is My Mistress,'' Da Capo Press, 1976, p. 169; {{ISBN|0-306-80033-0}}</ref> Ho overtydde òg Ellington om å framføra «Walkin’ and Swingin’». Før eit år var gått hadde ho likevel forlate Baker og gruppa og vendt tilbake til New York. Williams tok jobb ved Café Society Downtown, starta radioshow ''Mary Lou Williams' Piano Workshop''<ref name=":42">{{Kjelde www|url=https://www.blackpast.org/african-american-history/williams-mary-lou-1910-1981/|tittel=Mary Lou Williams (1910-1981)|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20200306184837/https://www.blackpast.org/african-american-history/williams-mary-lou-1910-1981/|arkivdato=March 6, 2020|forfattar=Klein|førenamn=Alexander|språk=en-US|vitja=March 4, 2020}}</ref> som gjekk kvar veke på [[WNEW-FM|WNEW]], og byrja å rettleia og samarbeida med yngre [[bebop]]-musikarar som [[Dizzy Gillespie]] og [[Thelonious Monk]]. I 1945 komponerte ho bebop-hitten «In the Land of Oo-Bla-Dee» for Gillespie.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.ejazzlines.com/in-the-land-of-oo-bla-dee-composed-and-arranged-by-mary-lou-williams|tittel=IN THE LAND OF OO-BLA-DEE|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20200226134937/https://www.ejazzlines.com/in-the-land-of-oo-bla-dee-composed-and-arranged-by-mary-lou-williams|arkivdato=February 26, 2020|forfattar=Media|førenamn=Mountain|språk=en|verk=Ejazzlines.com|vitja=March 4, 2020}}</ref> «I løpet av denne perioden kom Monk og ungane til leilegheita mi kvar natt klokka fire, eller henta meg på kaféen etter at eg hadde fullført det siste showet mitt, og me spelte og veksla idear til midt på dagen eller seinare,» sa Williams seinare i ''[[Melody Maker]]''.{{Mrk|During this period Monk and the kids would come to my apartment every morning around four or pick me up at the Café after I'd finished my last show, and we'd play and swap ideas until noon or later}} I 1945 komponerte Williams den klassiske ''[[Zodiac Suite]]'', der kvar av dei tolv delane korresponderte til eit stjerneteikn, og var tilsvarande dediserte til fleire av dei musikalske kollegane hennar, mellom anna [[Billie Holiday]] og [[Art Tatum]].<ref>{{Cite book |last=Griffin |first=Farah Jasmine |title=Harlem Nocturne |date=2013 |publisher=BasicCivitas Books |isbn=978-0-465-01875-8 |pages=163 |author-link=Farah Griffin}}</ref> Ho spelte inn suiten med Jack Parker og [[Al Lucas]], og framførte han 31. desember 1945 på The Town Hall i New York City med eit orkester og tenorsaksofonisten [[Ben Webster]].<ref name="Swing">{{Cite book |last=Yanow |first=Scott |url=https://books.google.com/books?id=ntabwaEh2uQC&pg=PA220 |title=Swing |publisher=Miller Freeman |year=2000 |isbn=978-1-61774-476-1 |pages=220– |access-date=November 8, 2017}}</ref> I 1952 tok Williams imot eit tilbod om å opptre i England, og enda opp med å bli berande i Europa i to år.<ref name=":32">{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/biography/Mary-Lou-Williams|tittel=Mary Lou Williams {{!}} American musician, composer and educator|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20201018004355/https://www.britannica.com/biography/Mary-Lou-Williams|arkivdato=October 18, 2020|språk=en|verk=Encyclopedia Britannica|vitja=March 4, 2020}}</ref> På denne tida hadde musikkarrieren gjort Williams mentalt og fysisk utmatta. == Omvending til katolisismen == Ein tre år lang pause frå å framføra byrja då ho plutseleg trakk seg unna pianoet under ein konsert i Paris i 1954.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/biography/Mary-Lou-Williams|tittel=Mary Lou Williams {{!}} American musician, composer and educator|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20190403115737/https://www.britannica.com/biography/Mary-Lou-Williams|arkivdato=April 3, 2019|språk=en|verk=Encyclopedia Britannica|vitja=December 18, 2019}}</ref> Ho drog tilbake til USA og konverterte til katolisismen i 1954, saman med kona til Dizzy Gillespie, Lorraine. I tillegg til å vera fleire timar i messer, gav ho hovudsakleg av energien sin til Bel Canto Foundation, ein innsats som ho sette i gang med å bruka sparepengane sine og hjelp frå venar til å gjera leilegheita i [[Hamilton Heights]] til eit overgangshus for fattige og musikarar som sleit med avhengnad. Ho tente òg pengar til overgangshuset gjennom ein bruktbutikk i Harlem i ei årrekkje. Pausen hennar kan ha blitt utløyst av døden til den langvarige venen og studenten hennar [[Charlie Parker]] i 1955, som òg leid av avhengnad det meste av livet.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.npr.org/2019/09/12/758070439/a-womans-place-the-importance-of-mary-lou-williams-harlem-apartment|tittel=A Woman's Place: The Importance Of Mary Lou Williams' Harlem Apartment|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20191220194543/https://www.npr.org/2019/09/12/758070439/a-womans-place-the-importance-of-mary-lou-williams-harlem-apartment|arkivdato=December 20, 2019|forfattar=Kernodle|førenamn=Tammy|språk=en|verk=NPR.org|vitja=December 18, 2019}}</ref> Prestane John Crowley og fader Anthony hjelpte til med å overtala Williams til å byrja med musikk att. Dei sa til henne at ho kunne fortsette å tena Gud og den katolske kyrkja ved å nytta til den unike gåva ho hadde til å lage musikk.<ref name="auto2">{{Kjelde www|url=https://www.npr.org/2019/09/11/758076879/mary-lou-williams-missionary-of-jazz|tittel=Mary Lou Williams, Missionary Of Jazz|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20191218085159/https://www.npr.org/2019/09/11/758076879/mary-lou-williams-missionary-of-jazz|arkivdato=December 18, 2019|språk=en|verk=NPR.org|vitja=December 18, 2019}}</ref> Gillespie overtalte henne også til å byrja å spela att, og det gjorde ho ved [[Newport Jazz Festival]] i 1957 med Gillespie sitt band.<ref name=":33">{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/biography/Mary-Lou-Williams|tittel=Mary Lou Williams {{!}} American musician, composer and educator|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20201018004355/https://www.britannica.com/biography/Mary-Lou-Williams|arkivdato=October 18, 2020|språk=en|verk=Encyclopedia Britannica|vitja=March 4, 2020}}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Unterbrink |first=Mary |url=https://archive.org/details/jazzwomenatkeybo00unte |title=Jazz Women at the Keyboard |publisher=McFarland |year=1983 |isbn=9780899500744 |location=Jefferson, North Carolina |pages=[https://archive.org/details/jazzwomenatkeybo00unte/page/n39/mode/2up 31–51] |oclc=9283451 |url-access=registration}}</ref> I 1958 var ho ei av berre tre kvinner på det berømte fotografiet av jazzstjerner kjent som ''A Great Day i Harlem''. Fader Peter O'Brien, ein katolsk prest, blei ein nær ven og manageren hennar på 1960-talet.<ref name=":12">{{Cite book |last=Unterbrink |first=Mary |url=https://archive.org/details/jazzwomenatkeybo00unte |title=Jazz Women at the Keyboard |publisher=McFarland |year=1983 |isbn=9780899500744 |location=Jefferson, North Carolina |pages=[https://archive.org/details/jazzwomenatkeybo00unte/page/n39/mode/2up 31–51] |oclc=9283451 |url-access=registration}}</ref> Gillespie introduserte henne òg til biskopen [[John Wright]] i Pittsburgh. O'Brien hjelpte Williams med å oppretta nye konsertstader for jazz på ei tid då ikkje meir enn to klubbar i Manhattan tilbaud jazz på fulltid. I tillegg til klubbarbeidet spelte ho på høgskular, danna sitt eige plateselskap og forlag, grunnla [[Pittsburgh Jazz Festival]] (med hjelp frå biskopen) og opptredde på TV. Biskop Wright let henne undervisa på [[Seton-La Salle Catholic High School|Seton High School]] på byen North Side. Her skreiv ho den fyrste messa si, ''The Pittsburgh Mass''. Seinare blei Williams den fyrste jazzkomponisten til å skriva eit liturgisk jazz-tingingsverk for kyrkja.<ref>{{Cite news|last=Sullivan|first=Mark|date=2008-11-21|title=A Forgotten Story: Jazz Finds Religion in Pittsburgh|work=Pittsburgh Catholic|url=https://thecatholicnewsarchive.org/?a=d&d=TPC20081121-01.2.55&e=-------en-20--1--txt-txIN--------|access-date=2021-06-30}}</ref> == Tilbakevending til musikken == [[Fil:Mary_Lou_Williams_©Lynn_Gilbert.jpg|mini|Mary Lou Williams fotografert i 1978 av [[Lynn Gilbert]].]] Etter pausen sin skreiv og framførte Williams verket ''Black Christ of the Andes'', basert på ein [[hymne]] til ære for den peruanske helgenen [[Martin de Porres]], og to andre korte verk, ''[[Anima Christi]]'' og ''Praise the Lord''.<ref name="Shocking Omissions">{{Kjelde www|url=https://www.npr.org/2017/08/07/541822331/shocking-omissions-mary-lou-williams-choral-masterpiece-black-christ-of-the-ande|tittel=Shocking Omissions: Mary Lou Williams' Choral Masterpiece|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20191214195125/https://www.npr.org/2017/08/07/541822331/shocking-omissions-mary-lou-williams-choral-masterpiece-black-christ-of-the-ande|arkivdato=December 14, 2019|forfattar=Gathright|førenamn=Jenny|språk=en|verk=NPR.org|vitja=December 18, 2019}}</ref> Det blei fyrst framført i november 1962 i St. Francis Xavier-kyrkja i Manhattan. Ho spelte inn stykket i oktober året etter.<ref name="Shocking Omissions" /> Gjennom 1960-talet konsentrerte Williams komponistverk sitt om heilag musikk, hymnar og messer. Ei av messene, ''Music for Peace'', blei koreografert av [[Alvin Ailey]] og framført av Alvin Eiley Dance Theatre som ''Mary Lou's Mass'' i 1971.<ref>{{Cite news|date=March 16, 2010|title=Mary Lou's Mass|work=Alvin Ailey American Dance Theater|url=https://www.alvinailey.org/performances/repertory/mary-lous-mass|url-status=live|access-date=March 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306083559/https://www.alvinailey.org/performances/repertory/mary-lous-mass|archive-date=March 6, 2018}}</ref> Om verket, sa Ailey, «Om det kan vera ei Bernstein-messe, ei Mozart-messe eller ei Bach-messe, kvifor kan det ikkje vera ei Mary Lou-messe?»<ref name="NPR.org">{{Cite news|last=Pulliam|first=Becca|date=May 6, 2010|title=Mary Lou Williams Centennial On JazzSet|language=en|work=NPR.org|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126553362|url-status=live|access-date=5. mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306142226/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126553362|archive-date=6. mars 2018}}</ref> Williams framførte ein revidert versjon av ''Mary Lou's Mass'', det mest anerkjente verket sitt, på ''The Dick Cavett Show'' i 1971.<ref>{{Cite book |last=Briscoe |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=gOCsuR5yarsC&pg=PA388 |title=Contemporary Anthology of Music by Women |publisher=[[Indiana University Press]] |year=1997 |isbn=0-253-21102-6 |location=Indianapolis |page=388 |access-date=6. mars 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122192458/https://books.google.com/books?id=gOCsuR5yarsC&pg=PA388 |archive-date=22. november 2020 |url-status=live}}</ref> Ho vitja òg barneprogammet ''[[Sesame Street]]'' i 1975. Williams gjorde mykje innsats for å arbeida med ungdomskor for å framføra verka sine, inkludert ''Mary Lou's Mass'' ved [[St. Patrick's Cathedral i New York|St. Patrick's Cathedral]] i New York i april 1975 framfor eit publikum på over tre tusen.<ref name="auto3">{{Kjelde www|url=https://www.npr.org/2019/09/11/758076879/mary-lou-williams-missionary-of-jazz|tittel=Mary Lou Williams, Missionary Of Jazz|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20191218085159/https://www.npr.org/2019/09/11/758076879/mary-lou-williams-missionary-of-jazz|arkivdato=December 18, 2019|språk=en|verk=NPR.org|vitja=December 18, 2019}}</ref> Det var fyrste gongen at ein jazzmusikar spelte i denne kyrkja.<ref name="The Kansas City Star2">{{Cite news|date=May 29, 1981|title=Kansas City's early queen of jazz dies at 71|work=The Kansas City Star}}</ref> Ho skipna ei veldedig organisasjon og opna bruktbutikkar i [[Harlem]], og gav innteninga, i lag med ti prosent av inntekta si, til musikarar i naud. Ein artikkel frå ''Time'' i 1964 skreiv: «Mary Lou tenkjer på seg sjølv som ein «soul»-spelar — ein måte til å seia at ho aldri går langt unna melodien og bluesen, men er sparsam med gospelharmoni og -rytme. ‘Eg ber gjennom fingrane når eg speler,’ seier ho. ‘Eg får den der gode «soul-sounden», og eg prøver å røra ved åndene til folk.’»{{mrk|{{lang|en|Mary Lou thinks of herself as a 'soul' player — a way of saying that she never strays far from melody and the blues, but deals sparingly in gospel harmony and rhythm. 'I am praying through my fingers when I play,' she says. 'I get that good "soul sound", and I try to touch people's spirits.'}} }}<ref name="time 1964">{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,870827,00.html|title=The Prayerful One|magazine=Time|date=21. februar 1964|access-date=November 13, 2008|archive-date=January 1, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090101082325/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,870827,00.html|url-status=dead}}</ref> Ho spelte på [[Monterey Jazz Festival]] i 1965, med ei jazzfestivalgruppe.<ref name=":43">{{Kjelde www|url=https://www.blackpast.org/african-american-history/williams-mary-lou-1910-1981/|tittel=Mary Lou Williams (1910-1981)|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20200306184837/https://www.blackpast.org/african-american-history/williams-mary-lou-1910-1981/|arkivdato=6. mars 2020|forfattar=Klein|førenamn=Alexander|språk=en-US|vitja=4. mars 2020}}</ref> Gjennom 1970-talet bløma karrieren til Williams. Ho gav ut mange album, inkludert som solopianist og kommentator på ''The History of Jazz''. Ho vende tilbake til Monterey Jazz Festival i 1971. Ho spelte òg jamleg om kvelden i [[Greenwich Village]] på The Cookery, ein ny klubb driven av den tidlegare sjefen hennar frå Café Society, [[Barney Josephson]]. Dette spelet blei òg teke opp. Williams spelte firhendig piano med [[Avantgarde|avantgardepianisten]] [[Cecil Taylor]] i Carnegie Hall den 17. april 1977.<ref>{{Kjelde www|url=https://jazztimes.com/features/profiles/mary-lou-williams-cecil-taylor-embraceable-you/|tittel=Mary Lou Williams & Cecil Taylor: Embraceable You?|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20200423225529/https://jazztimes.com/features/profiles/mary-lou-williams-cecil-taylor-embraceable-you/|arkivdato=23. april 2020|forfattar=Dahl|førenamn=Linda|språk=en-US|verk=JazzTimes|vitja=4. mars 2020}}</ref> Trass i spenninga mellom Williams og Taylor på scenen, blei framføringa deira gjeven ut på eit konsertalbum med tittelen ''Embraced''.<ref>{{Kjelde www|url=https://jazztimes.com/features/mary-lou-williams-cecil-taylor-embraceable-you/|tittel=Mary Lou Williams & Cecil Taylor: Embraceable You?|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20190322222315/https://jazztimes.com/features/mary-lou-williams-cecil-taylor-embraceable-you/|arkivdato=March 22, 2019|forfattar=Dahl|førenamn=Linda|verk=JazzTimes|vitja=22. mars 2019}}</ref> Williams underviste skulebarn om jazz.<ref name="auto4">{{Kjelde www|url=https://www.npr.org/2019/09/11/758076879/mary-lou-williams-missionary-of-jazz|tittel=Mary Lou Williams, Missionary Of Jazz|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20191218085159/https://www.npr.org/2019/09/11/758076879/mary-lou-williams-missionary-of-jazz|arkivdato=December 18, 2019|språk=en|verk=NPR.org|vitja=December 18, 2019}}</ref> Ho tok så imot ei utnemning av [[Duke University]] som residerande artist (frå 1977 til 1981), og underviste i jazzhistorie med fader O'Brien og leia [[Duke Ambassadors|Duke Jazz Ensemble]].<ref>{{Cite news|last=Wilson|first=John S.|date=May 30, 1981|title=Mary Lou Williams, a Jazz Great, Dies|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1981/05/30/obituaries/mary-lou-williams-a-jazz-great-dies.html|url-status=live|access-date=March 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518095129/https://www.nytimes.com/1981/05/30/obituaries/mary-lou-williams-a-jazz-great-dies.html|archive-date=May 18, 2020|issn=0362-4331}}</ref> Med ein lett undervisingsbyrde kunne ho òg ha mange konsert- og festivalopptredenar, leia verkstader med ungdomar, og i 1978 opptre i [[Det kvite huset i Washington, D.C.|Det kvite huset]] for president [[Jimmy Carter]] og gjestane hans.<ref name=":44">{{Kjelde www|url=https://www.blackpast.org/african-american-history/williams-mary-lou-1910-1981/|tittel=Mary Lou Williams (1910-1981)|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20200306184837/https://www.blackpast.org/african-american-history/williams-mary-lou-1910-1981/|arkivdato=March 6, 2020|forfattar=Klein|førenamn=Alexander|språk=en-US|vitja=March 4, 2020}}</ref> Ho deltok ved [[Benny Goodman]] sin 40-årsdagskoncert i [[Carnegie Hall]] i 1978.<ref name=":44" /> == Seinare år == Den siste innspelinga til Williams, ''Solo Recital'' (Montreux Jazz Festival, 1978), tre år før ho døydde, hadde ein [[medley]] som inkluderte [[spirituals]], [[ragtime]], blues og [[Swing-jazz|swing]]. Andre høgdepunkt er omarbeidinga hennar av «Tea for Two», «Honeysuckle Rose», og dei to komposisjonane hennar «Little Joe from Chicago» og «What's Your Story Morning Glory». Andre verk er mellom anna «Medley: The Lord Is Heavy», «Old Fashion Blues», «Over the Rainbow», «Offertory Meditation», «Concerto Alone at Montreux» og «The Man I Love». I 1980 grunnla ho Mary Lou Williams Foundation.<ref name="Foundation">{{Kjelde www|url=http://www.marylouwilliamsfoundation.org/|tittel=Mary Lou Williams|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20060629015423/http://www.marylouwilliamsfoundation.org/|arkivdato=June 29, 2006|forfattar=<!--Not stated-->|vitja=28. juni 2022|nettstad=The Mary Lou Williams Foundation}}</ref> I 1981 døydde Mary Lou Williams av blærekreft i [[Durham i Nord-Carolina|Durham]] i Nord-Carolina, 71 år gammal.<ref name=":45">{{Kjelde www|url=https://www.blackpast.org/african-american-history/williams-mary-lou-1910-1981/|tittel=Mary Lou Williams (1910-1981)|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20200306184837/https://www.blackpast.org/african-american-history/williams-mary-lou-1910-1981/|arkivdato=March 6, 2020|forfattar=Klein|førenamn=Alexander|språk=en-US|vitja=4. mars 2020}}</ref> Dizzy Gillespie, Benny Goodman og Andy Kirk var i gravferda hennar i St. Ignatius Loyola-kyrkja.<ref name="folkways.si.edu2">{{Kjelde www|url=https://folkways.si.edu/magazine-fall-2010-mary-lou-williams-jazz-soul/ragtime/music/article/smithsonian|tittel=Mary Lou Williams: Jazz for the Soul|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20180306083028/https://folkways.si.edu/magazine-fall-2010-mary-lou-williams-jazz-soul/ragtime/music/article/smithsonian|arkivdato=March 6, 2018|språk=en-US|verk=Smithsonian Folkways Recordings|vitja=6. mars 2018}}</ref> Ho blei gravlagd ved Calvary Catholic Cemetery i Pittsburgh.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.jesuit.org.uk/jazz-pianist-mary-lou-williams-remembered|tittel=Jesuits in Britain|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20201122192459/https://www.jesuit.org.uk/jazz-pianist-mary-lou-williams-remembered|arkivdato=November 22, 2020|vitja=January 19, 2020}}</ref> Då Mary Lou Williams såg tilbake på livet sitt sa ho: «Eg gjorde det, ikkje sant? Gjennom skit og lort.»{{Mrk|{{lang|en|I did it, didn't I? Through muck and mud.}} }}<ref>Dahl, Linda. ''Morning Glory: A Biography of Mary Lou Williams'' (2001), s. 379.</ref> Ho vart kjend som "første dame på jazztastaturen".<ref>{{Cite news|title=Mary Lou Williams, First Lady of Keyboard Jazz|work=NPR.org|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4526494|url-status=live|access-date=March 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306083011/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4526494|archive-date=March 6, 2018}}</ref> Williams var ei av dei fyrste kvinnene som fekk suksess innan jazz.<ref name="First">{{Cite journal|last=Handy|first=D. Antoinette|last2=Williams|first2=Mary Lou|date=1980|title=First Lady of the Jazz Keyboard|journal=The Black Perspective in Music|volume=8|issue=2|pages=195–214|doi=10.2307/1214051|jstor=1214051}}</ref> Det siste symfoniverket hennar for blåsarar, ''History...'', som blei rekonstruert og gjenkomponert av Anthony Kelley ved Duke, hadde urpremiere i 2024.<ref>Program Notes, Duke Wind Symphony performance, 13 April 2024</ref> == Pianist og komponist == Som pianist forbløffa ho med eit kraftig anslag og uthaldande spel; kritikarar som [[Hugues Panassié]] konstaterte at ho spelte «som ein mann.»<ref>H. Panassié, ''Le Jazz Hot'', sitert etter Dahl s. 77, jfr. også Dahl s. 44 og 88.</ref> Tidleg i karrieren var ho influert av [[Fats Waller]], [[Earl Hines]] og [[Art Tatum]], men tok opp utviklinga frå [[ragtime]] til [[post-bop]] i den meisterlege stilen sin. Det som karakteriserte ho frå start til slutt var ei smittande [[Swing-jazz|swingkjensle]].<ref>Kunzler, Jazzlexikon, s. 1291 f.</ref> Til saman skreiv Mary Lou Williams over 350 songar og lengre komposisjonar, og ei lang rekke kjente jazzmusikarar spelte stykka hennar. Døme er [[Jimmy Lunceford]] («What’s Your Story, Morning Glory»), [[Louis Armstrong]] («Cloudy», «Messa Stomp», «A Mellow Bit of Rhythm», «Walkin' and Swingin»), [[Cab Calloway]], [[Bob Crosby]] («Ghost of Love», «Toadie Toodle»), [[Tommy Dorsey]] («Little Joe from Chicago»), [[Ella Fitzgerald]] («What’s Your Story, Morning Glory»), [[Dizzy Gillespie]] («In the Land of Oobladee»), [[Honi Gordon]] («Why», «Walkin' Out the Door»), Earl Hines, [[Nat King Cole]] («Little Joe from Chicago», «Satchel Mouth Baby»), [[Casa Loma Orchestra]] («What’s Your Story, Morning Glory», «Walkin' and Swingin'»), [[Red Norvo]] («Messa Stomp», «A Mellow Bit of Rhythm») og [[Sarah Vaughan]] («Black Coffee»).<ref>som etter [[Leonard Feather]] si meining er ein variant av den tidlegare «What’s Your Story, Morning Glory»; jfr. Feather/Gitler s. 698.</ref> == Ettermæle == I fleire tiår blei Williams rekna «som den største kvinnelege jazzmusikaren».<ref name="KAMP" /> [[Martin Kunzler]] slo fast at «før [[Carla Bley]] og [[Toshiko Akiyoshi]] har inga anna kvinne i jazzen hatt ein så sentral posisjon som pianisten – og i enno høgare grad komponisten og arrangøren – Mary Lou Williams.»<ref>Kunzler ''Jazz-Lexikon'', s. 1291</ref> Først mot slutten av livet sitt opplevde ho at det viktige bidraget hennar til jazzmusikken blei æra av det jamne publikum – blant musikarar hadde ho vore ei legenda allereie frå swing-perioden på 1930-talet.<ref>Jfr. [[Down Beat]] 10. april 1955, jfr. Dahl s. 246</ref> Duke Ellington sa at Mary Lou Williams var evig aktuell.<ref name="name">«perpetually contemporary», sitert etter [http://www.allaboutjazz.com/php/musician.php?id=11401 Mary Lou Williams-biografi] på ''All About Jazz''</ref> Om seg sjølv sa ho: :«Ingen kan putte meg i ein stilbås. Eg har lært av mange menneske. Eg endrar meg heile tida. Eg eksperimenterer for å halde meg oppdatert, å høyre kva dei andre gjer. Eg prøver til og med å halde meg eit lite steg framom slik at eg lik ein spegel kan vise dei kva som snart kjem til å hende.»<ref>«No one can put a style on me. I've learned from many people. I change all the time. I experiment to keep up with what is going on, to hear what everybody else is doing. I even keep a little ahead of them, like a mirror that shows what will happen next» etter [http://www.allaboutjazz.com/php/musician.php?id=11401 Mary Lou Williams-biografi] på ''All About Jazz''</ref> [[Count Basie]] følte berre konkurranse.<ref>«Anytime she was in the neighborhood I used to find myself another little territory, because Mary Lou was tearin' everybody up», sitert i Mary Lou Williams-biografien på ''All About Jazz''</ref> Saksofonisten [[Buddy Tate]] sa i eit intervju i dokumentarfilmen ''Music on My Mind'': «Ho spela så alle desse mennene blei smågutar. Ho visste det ikkje sjølv, men ''dei'' visste det.»<ref>«She was outplaying all those men. She didn’t think so but they thought so.» sitert etter ''All About Jazz''</ref> Livet til Mary Lou Williams er dokumentert i Joanne Burke sin film ''Music on My Mind'' (1989). I 1994 blei ho æra i dokumentarfilmen «A Great Day in Harlem». ''Kennedy Center'' i [[Washington D.C.]] har ein årleg jazzfestival for kvinner med namnet ''Mary Lou Williams Women in Jazz Festival''. Legatet ''Mary Lou Williams Foundation'' som blei bygd opp av formuen hennar går til å støtte unge musikarar frå seks til tolv år. == Prisar og utmerkingar == * Guggenheim-stipend, 1972<ref>{{Cite book |last=Kernodle |first=Tammy Lynn |url=https://books.google.com/books?id=ZNxb-Y7YBn4C&pg=PA247 |title=Soul on Soul: The Life and Music of Mary Lou Williams |publisher=[[Northeastern University Press]] |year=2004 |isbn=1-55553-606-9 |location=Boston |page=247 |access-date=6. mars 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122192502/https://books.google.com/books?id=ZNxb-Y7YBn4C&pg=PA247 |archive-date= 22. november 2020 |url-status=live}}</ref> og 1977. * Nominert i 1971 til Grammyprisen for Best Jazz Performance - Group, for albumet ''Giants'', Dizzy Gillespie, Bobby Hackett, Mary Lou Williams<ref>{{Cite news|title=The Envelope: Hollywood's Awards and Industry Insider|work=[[Los Angeles Times]]|url=http://www.latimes.com/entertainment/envelope/|url-status=live|access-date=2. oktober 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305014024/http://www.latimes.com/entertainment/envelope/|archive-date=5. mars 2017}}</ref> * Æresgrad frå [[Fordham University]] i New York i 1973<ref name="NPR.org2">{{Cite news|last=Pulliam|first=Becca|date=6. mai 2010|title=Mary Lou Williams Centennial On JazzSet|language=en|work=NPR.org|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126553362|url-status=live|access-date=5. mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306142226/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126553362|archive-date=6. mars 2018}}</ref> * Æresgrad frå [[Rockhurst College]] i Kansas City i 1980.<ref name="Mary Lou Williams">{{Kjelde www|url=http://pendergastkc.org/article/biography/mary-lou-williams|tittel=Mary Lou Williams|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20180306142308/http://pendergastkc.org/article/biography/mary-lou-williams|arkivdato=March 6, 2018|verk=The Pendergast Years|vitja=March 5, 2018}}</ref> * I 1981 mottok ho Duke University's Trinity Award for tenester for universitetet, ein pris som blei stemd fram av studentane ved Duke University.<ref name="Wilson2">{{Cite news|last=Wilson|first=John S.|date=30. mai 1981|title=Mary Lou Williams, a Jazz Great, Dies|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1981/05/30/obituaries/mary-lou-williams-a-jazz-great-dies.html|url-status=live|access-date=6. mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306142332/http://www.nytimes.com/1981/05/30/obituaries/mary-lou-williams-a-jazz-great-dies.html|archive-date=March 6, 2018|issn=0362-4331}}</ref><ref name="folkways.si.edu3">{{Kjelde www|url=https://folkways.si.edu/magazine-fall-2010-mary-lou-williams-jazz-soul/ragtime/music/article/smithsonian|tittel=Mary Lou Williams: Jazz for the Soul|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20180306083028/https://folkways.si.edu/magazine-fall-2010-mary-lou-williams-jazz-soul/ragtime/music/article/smithsonian|arkivdato=6. mars 2018|språk=en-US|verk=Smithsonian Folkways Recordings|vitja=6. mars 2018}}</ref> ==Anna merksemd== * I 1983 grunnla Duke University eit Mary Lou Williams Center for Black Culture.<ref>[http://www.studentaffairs.duke.edu/mlw Mary Lou Williams Center for Black Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719191451/http://www.studentaffairs.duke.edu/mlw|date=July 19, 2011}}, Duke University.</ref> * Siden 1996 har [[Kennedy Center]] i Washington, D.C. hatt ein årleg Mary Lou Williams Women in Jazz Festival.<ref>[http://kennedy-center.org/programs/jazz/womeninjazz Mary Lou Williams Women in Jazz Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010134445/http://www.kennedy-center.org/programs/jazz/womeninjazz/|date=October 10, 2007}}, The Kennedy Center.</ref> * Ein Pennsylvania State Historic Marker er plassert ved 328 Lincoln Avenue, Lincoln Elementary School i Pittsburgh. Han presenterer Williams og viser skulen ho gjekk på.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.waymarking.com/waymarks/WM10ME_Mary_Lou_Williams|tittel=Mary Lou Williams - Pennsylvania Historical Markers on|verk=Waymarking.com|vitja=July 2, 2013|arkivdato=November 5, 2012|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20121105055343/http://www.waymarking.com/waymarks/WM10ME_Mary_Lou_Williams}}</ref> * Mary Lou Williams Lane, ei gate nær 10th og Paseo i [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] i Missouri, er kalla opp etter den kjende jazzartisten.<ref name="Mary Lou Williams2">{{Kjelde www|url=http://pendergastkc.org/article/biography/mary-lou-williams|tittel=Mary Lou Williams|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20180306142308/http://pendergastkc.org/article/biography/mary-lou-williams|arkivdato=March 6, 2018|vitja=March 5, 2018|verk=The Pendergast Years}}</ref><ref>{{Kjelde www|tittel=Mary Lou Williams {{!}} Kansas City Black History|url=https://kcblackhistory.org/articles/mary-lou-williams|vitja=February 10, 2022|verk=KC Black History|språk=en}}</ref> ==Diskografi== ===Som leiar=== {| class="wikitable sortable" |- !År !! Tittel !! Plateselskap |- | 1945 || ''[[Zodiac Suite|The Zodiac Suite]]'' || [[Folkways Records|Asch]] Records |- | 1945 || ''Town Hall '45: The Zodiac Suite'' ||Vintage Jazz Classics 1993) |- | 1951 || ''Mary Lou Williams'' || [[Atlantic Records|Atlantic]] |- | 1953 || ''The First Lady of the Piano'' || [[Vogue Records|Vogue]] |- | 1953 || ''A Keyboard History'' || [[Jazztone]] |- |1954 |Mary Lou |EmArcy |- | 1959 ||''Messin' 'Round in Montmartre'' || [[Storyville Records|Storyville]] |- | 1964 || ''[[Mary Lou Williams (Mary Lou Williams album)|Mary Lou Williams / Black Christ of the Andes]]'' || Mary/ [[Folkways Records|Folkways]] |- | 1970 || ''Music for Peace'' || Mary |- | 1975 || ''Mary Lou's Mass'' || Mary |- | 1970 || ''From the Heart'' || [[Chiaroscuro Records|Chiaroscuro]] |- | 1974 || ''Zoning'' || Mary / [[Folkways Records|Folkways]] |- | 1975 || ''Free Spirits'' || [[Steeplechase Records|Steeplechase]] |- | 1976 || ''Live at the Cookery'' || Chiaroscuro 1994 |- | 1977 || ''Embraced'' with [[Cecil Taylor]] || [[Pablo Records|Pablo Live]] |- | 1977 || ''My Mama Pinned a Rose on Me'' || Pablo 1978 |- | 1977 || ''Live at the Keystone Korner'' || [[Highnote Records|HighNote]] 2002 |- | 1977 || ''A Grand Night For Swinging'' || High Note, 2008 |- | 1978 || ''Solo Recital'' || Pablo |- | 1978 || ''Marian McPartland's Piano Jazz with Guest Mary Lou Williams''|| Jazz Alliance 2004 |- | 1978 || ''Nice Jazz 1978 ''|| Black And Blue 2016 |- | 1979 || ''At Rick's Café Americain'' || Storyville 1999 |} ===Som gjesteartist=== ; Med Dizzy Gillespie * ''[[Dizzy Gillespie at Newport]]'' (Verve, 1957) * ''[[Giants (1971)|Giants]]'' (Perception, 1971) med [[Bobby Hackett]] ; Med [[Buddy Tate]] * ''[[Buddy Tate and His Buddies]]'' (Chiaroscuro, 1973) ==Merknadar== {{merknadar}} == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mary Lou Williams|Mary Lou Williams]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 4. desember 2011.'' {{refslutt}} {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Mary Lou Williams|Mary Lou Williams]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 12. august 2026.'' {{refslutt}} == Litteratur == * Linda Dahl: ''Morning Glory: A Biography of Mary Lou Williams''. University of California Press, Berkeley 1999 * [[Leonard Feather]] og [[Ira Gitler]], ''The Biographical Encyclopedia of Jazz''. Oxford/New York 1999, ISBN 978-0-19-532000-8 * Tammy L. Kernodle: ''Soul on Soul: The Life and Music of Mary Lou Williams''. 2004 * Martin Kunzler: ''Jazzlexikon. Band 2''. Rowohlt, Reinbek 2002 (2. opplag), ISBN 3-499-16513-9 * Len Lyons: ''The great Jazz Pianists''. Da Capo, 1983, s.67 (intervju fra 1977) == Bakgrunnsstoff == {{Commons}} * [http://newarkwww.rutgers.edu/ijs/mlw/intro1.html Webside] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050901163601/http://newarkwww.rutgers.edu/ijs/mlw/intro1.html |date=2005-09-01 }} hos Rutgers University, med [http://newarkwww.rutgers.edu/ijs/mlw/discography_1.html diskografi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511080512/http://newarkwww.rutgers.edu/ijs/mlw/discography_1.html |date=2011-05-11 }} * [http://www.ratical.org/piano4all/transcriptions.html#MLL_S Pianotranskripsjoner] av Dave Ratcliffe * [http://www.marylouwilliamsfoundation.org/ Biografi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727070143/http://www.marylouwilliamsfoundation.org/ |date=2011-07-27 }} på ''Mary Lou Williams Foundation'' * [http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=14734 Bob Jacobson om ''Black Christ of the Andes''] på Allaboutjazz * [http://www.ratical.org/MaryLouWilliams/MMiview1954.html Intervju Max Jones: ''Mary Lou Williams – a life story''.] I: ''Melody Maker'', bind.30, april/juni 1954 {{Autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske jazzpianistar]] [[Kategori:USA-amerikanske jazzkomponistar‎]] [[Kategori:Folk frå Pittsburgh]] [[Kategori:Musikarar frå 1900-talet]] [[Kategori:Komponistar frå 1900-talet]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2026]] atcjuplr2ljuocjypshlqhho9q68vni 0 228067 3672391 3657362 2026-09-14T08:45:50Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672391 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Vítězslav Veselý''' ({{fødd|27. februar|1983|Vesely}}) er ein [[Tsjekkia|tsjekkisk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Hodonin]] som har tevla i [[spydkast]]. Han vart europameister i øvinga i 2012 og verdsmeister i 2013. Sin personlege rekord på 88,34 meter oppnådde han i kvalifiseringa til spydfinalen under [[sommar-OL 2012]]. ==Aktiv== Veselý markerte seg internasjonalt då han kasta 81,20 meter og sette personleg rekord i kvalifiseringa til OL-finalen i spydkast i [[Beijing]] i 2008, men i sjølve finalen vart han sist av dei tolv deltakarane med 76,76 m. Året etter var han langt unna å kvalifisere seg til finalegruppa under verdsmeisterskapen i [[Berlin]]. Han forbetra den personlege rekorden til 86,45 m i eit stemne i [[Olomouc]] i mai 2010. Seinare i sesongen vart han nummer ni i EM. Veselý var nær ved å vinne medalje då han gjorde sitt best kast for året 2011 under VM-finalen i [[Daegu]], med 84,11 m mangla han 19&nbsp;cm på bronsemedaljen. Tidleg i juni 2012 vann Veselý «[[Diamond League]]»-stemnet på [[Bislett stadion]] i Oslo, med 88,11 m sette han personleg rekord med det lengste kastet i verda så langt i sesongen. Han imponerte ikkje i kvalifiseringa til EM-finalen, hadde berre det tiande lengste kastet. Etter eit mislukka fyrstekast i finalen fekk han i andre omgang til eit kast som målte 83,72 m, nok til å sikre seg EM-tittelen. Derimot imponerte han stort i kvalfiseringa til OL-finalen i [[London]] i byrjinga av august, der han med 88,34 m presterte årsbeste i verda. I sjølve finalen sleit han, men klarte til sist 83,34 m, noko som gav han ein fjerdeplass i tevlinga. Under friidretts-VM 2013 i Moskva slo Veselý til med 87,17 meter i fyrste omgang. Finske [[Tero Pitkämäki]] var i to kast nær ved å ta over leiinga, men med eit bestekast på 87,07 m måtte han ta til takk med sølvmedalje. Frå europameisterskapane 2014 og 2016 reiste Veselý med sølvmedalje i begge. Åra 2008-12, 2016 og 2022 vart Veselý tsjekkisk meister i spydkast. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Nr 12 – 76,76 m *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Utslått i kvalifiseringa (75,76 m) *[[EM i friidrett 2010|EM 2010]] i [[Barcelona]]: Nr 9 – 77,83 m *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Nr 4 – 84,11 m *[[EM i friidrett 2012|EM 2012]] i [[Helsingfors]]: Gullmedalje – 83,72 m, 49&nbsp;cm framom Valerij Iordan frå [[Russland]] *[[Friidrett under sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 4 – 83,34 m *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Gullmedalje – 87,17 m, framom Tero Pitkämäki (87,07 m) *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Sølvmedalje – 84,79 m, bakom [[Antti Ruuskanen]] (88,01 m) *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Nr 8 – 83,13 m *[[EM i friidrett 2016|EM 2016]] i [[Amsterdam]]: Sølvmedalje – 83,59 m, bakom Zigismunds Sirmais (86,66 m) *[[Friidrett under sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Nr 7 – 82,51 m *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Utslått i kvalifiseringa (75,50 m=nr 26) *[[Friidrett under sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Bronsemedalje – 85,44 m *[[EM i friidrett 2022|EM 2022]] i [[München]]: Nr 4 – 84,36 m ==Kjelder== <div class="references-small"> *[https://worldathletics.org/athletes/czechia/vitezslav-vesely-14168124 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/115415 |tittel = Vítězslav Veselý |vitja = 2023-03-17 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Vítězslav Veselý|Vítězslav Veselý]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 1. september 2012.'' *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vítězslav Veselý|Vítězslav Veselý]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. september 2012.'' </div> {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tsjekkiske spydkastarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Tsjekkia]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Tsjekkia]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] dit8p65hre8wscbc4umptuuxm5t6jn4 0 235216 3672376 3434349 2026-09-14T08:40:19Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672376 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Jon Aarstein Gisle''' ({{fødd|19. november|1948|Gisle, Jon}}) er ein norsk jurist, [[cand. philol.]], og [[cand. jur.]] frå [[Universitetet i Oslo]]. Han har sidan 2008 vore advokat i kontorfellesskapet Arbeidsrettsadvokatene i Oslo. Frå 1999 til 2008 var han tilsett i [[Arbeidsretten]], dei siste fem åra som dommar. Gisle har også utgitt ''Jusleksikon'', [[Kunnskapsforlaget]], 3. utgåve Oslo 2007. Gisles spesialområde innanfor jussen er kollektiv arbeidsrett/tariffrett. Gisle var i ei årrekkje forlagsredaktør og redaksjonssjef i fagbokforlaget [[TANO]] og har også arbeidd som redaktør i [[Kunnskapsforlaget]] og [[Aschehoug]]. Gisle er kjend for med boka ''Donaldismen'' frå 1973 å ha starta den litterære «forskingsgreina» [[donaldisme]]. Boka kom ut i fleire opplag og vart omsett til svensk og dansk. Andre (reviderte) utgåve kom hausten 2006. Gisle har vore redaktør av fleire tidsskrift med stoff om teikneseriar, frå ''Serieleseren'' via ''[[Tekst og Tegning]]'' på slutten av 1970-talet som han starta og stort sett dreiv sjølv, til det meir ambisiøse ''[[TEGN]] – tidsskrift om og med tegneserier''. Gisle var også ein av stiftarane av foreininga [[Norsk Tegneserieforum]] i 1980. Han var blant initiativtakarane til [[Norsk kulturråd]]s støtteordning for teikneseriar, og var medlem av rådets vurderingsutval for teikneseriar frå starten i 1990 til 2004. Han har også vore styremedlem i [[Norsk Animasjonsforum]]. Gisle er sentral i det norske og europeiske [[amatørfilm]]-miljøet og har sjølv produsert ei rekkje prisvinnande kortfilmar. == Bakgrunnsstoff == * [http://ask.bibsys.no/ask/action/result?cmd=&kilde=biblio&treffPrSide=50&fid=forfatter&term=Gisle%2C+Jon+1948- Publikasjoner av Jon Gisle]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} i [[BIBSYS]]. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jon Gisle|Jon Gisle]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 2. november 2012.'' </div> * [http://snl.no/.users/967 Jon Gisle] på [[Store norske leksikon]] {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske filologar]] [[Kategori:Norske juristar]] 6di3kjny5be305j4kw9x48v995l4dli 10 235362 3672441 2425259 2026-09-14T10:13:51Z Ranveig 39 Nokre aut. felt 3672441 wikitext text/x-wiki {{infoboks |overstil=color:#black; background:#f6e396; |malstil=white-space:nowrap; |over= {{{namn|{{SIDENAMN}}}}} |data1= {{#if:{{{tittel|}}}| ''{{{tittel}}}'' }} |bilete= {{#if:{{{bilete|}}}|{{{bilete|}}}|{{Bilete frå Wikidata|bilete={{{bilete|}}}}}}} |bilettekst={{{bilettekst|}}} |felt2= Andre namn |data2= {{{andre namn|}}} |felt3= Land |data3= {{{land|{{#Property:P495}}}}} |felt4= Region |data4= {{{region|{{#Property:P1071}}}}} |felt5= By |data5= {{{by|}}} |felt6= Produsent |data6= {{{produsent|}}} |felt7= Mjølketype |data7= {{{mjølketype||{{#Property:P186}}}}} |felt8= Ostetype |data8= {{{ostetype|{{#Property:P279}}}}} |felt9= Konsistens |data9= {{{konsistens|}}} |felt10= Feitt |data10= {{{feittinnhald|}}} |felt11= Form |data11= {{{form|}}} |felt12= Høgd |data12= {{{høgd|}}} |felt13= Vekt |data13= {{{vekt|}}} |felt14= Mogning |data14= {{{mogning|}}} |felt15= Vern |data15= {{{vern|{{#Property:P1289}}}}} |felt16= Nettstad |data16= {{#if: {{{nettstad|}}}|[http://{{{nettstad|}}} {{{nettstad|}}}]|}} }} <noinclude> == Bruk == Kopier nedanforståande tekst inn på sida.<br/> <pre> {{Infoboks ost |namn = |bilete = |bilettekst = |andre namn = |land = |region = |by = |produsent = |mjølketype = |ostetype = |konsistens = |feittinnhald = |form = |høgd = |vekt = |mogning = |vern = |nettstad = }} </pre> <!-- == Døme == {{Infoboks ost |bilete = Roquefort cheese.jpg |bilettekst = Roquefort |land = Frankrike {{FRA}} |by = [[Roquefort-sur-Soulzon]] |feittinnhald = 45+ |form = Sylindrisk, diameter 20 cm |høgd = 8-10 cm |vekt = 2,5 kg |ostetype = [[Blåskimmelost]] |mjølketype = Upasteurisert sauemjølk |mogning = 4-6 månader |vern = Roquefort ([[BOB]]) }} <pre> {{Infoboks |bilete = Roquefort cheese.jpg |bilettekst = Roquefort |land = Frankrike {{FRA}} |by = [[Roquefort-sur-Soulzon]] |feitt = 45+ |form = Sylindrisk, diameter 20 cm |høgd = 8-10 cm |vekt = 2,5 kg |type = [[Blåskimmelost]] |mjølketype = Upasteurisert sauemjølk |lagring = 4-6 månader |vern = Roquefort ([[BOB]]) }} </pre>--> [[Kategori:Infoboksar|Ost]] </noinclude> fhh1ax4pawmaqyb8dy9bbu92wfg32qu 0 237096 3672443 3473953 2026-09-14T10:17:11Z Ranveig 39 Fmt. 3672443 wikitext text/x-wiki {{Infoboks ost |namn = Balsfjord kvit geitost |andre namn = Balsfjordost |land = Noreg |mjølketype = Pasteurisert geitemjølk |ostetype = Løypeost |konsistens = Halvfast, småpipete |feittinnhald = |form = Sylinder |vekt = 300 g }} '''Balsfjord kvit geitost''', eller '''Balsfjordost''', var ein halvfast [[løypeost]] av [[geitemjølk]] produsert av [[TINE]]. Han vart ysta ved [[TINE Meieriet Storsteinnes]] i [[Balsfjord kommune|Balsfjord]] i Troms.<ref name="Ostecompagniet"/> Osten vart først introdusert tidleg på 1980-talet. I 2021 stoppa Tine produksjonen av osten.<ref>{{Citation|title=Tine gir opp Balsfjordost|url=https://www.norsklandbruk.no/aktuelt/tine-gir-opp-balsfjordost/|website=Norsk Landbruk|accessdate=2021-07-23|first=Dag Idar|last=Jøsang|archive-date=2021-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723053744/https://www.norsklandbruk.no/aktuelt/tine-gir-opp-balsfjordost/}}</ref> Osten var syrleg med mild geitemjølksmak og kan minne om [[TINE Gräddost]] å sjå til, småpipete, sylinderforma og med ein smidig konsistens.<ref name="TINE"/><ref name="Ramsbacher"/> Balsfjord kvit geitost vart tidlegare laga av ei blanding av geitemjølk og kumjølk.<ref name="Ramsbacher"/> Deretter vart osten ysta av berre geitemjølk.<ref name="TINE"/> == Kjelder == {{reflist|refs = <ref name="TINE">{{kjelde www |url=http://www.tine.no/produkter/ost/gulost/balsfjord-kvit-geitost |tittel=Balsfjord kvit geitost |utgjevar= tine.no |vitja=20. november 2012}}</ref> <ref name="Ostecompagniet">{{kjelde www |url=http://www.ostecompagniet.no/html/oster/fast-hvitost/balsfjord-kvit-geitost-tine |tittel= Balsfjord kvit geitost TINE |utgjevar= ostecompagniet.no |vitja=20. november 2012}}</ref> <ref name="Ramsbacher">{{Kjelde bok | forfattar= Otto Ramsbacher | utgjeve= 1991 | artikkel= Ost | tittel= Yrkeslære - kjøkkenteori i praksis | stad= Oslo | forlag= Universitetsforlaget | side= 96 | ISBN=8200033775 | url=http://www.nb.no/nbsok/nb/510390bb1327e33d477d1acc878451c6?index=3#96 }}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.tine.no/produkter/ost/gulost/balsfjord-kvit-geitost Om Balsfjord kvit geitost på nettstaden til TINE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108184251/http://www.tine.no/produkter/ost/gulost/balsfjord-kvit-geitost |date=2012-11-08 }} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[kategori:Geitostar]] [[Kategori:Norske ostar]] [[Kategori:Løypeostar]] [[Kategori:Balsfjord kommune]] 79db55w9nyhsql7jrg0raim0n1pujyn 0 241310 3672389 3237210 2026-09-14T08:44:49Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672389 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Klaus Hanssen''' ({{levde|23. mai|1844|19. desember|1914|Hanssen, Klaus}}) var ein lege og politikar frå Bergen. Han representerte både [[Venstre]] og [[Samlingspartiet]]. [[Gerhard Armauer Hansen]] var ein eldre bror. Hanssen var son til ein bankmann. Han vart student frå katedralskulen i heimbyen i 1865, reiste same året til [[Christiania]] der han tok fatt på medisinstudiar. År 1872 vart han [[cand. med.]], byrja same året som privatlege i heimbyen. Frå 1884 var han i tillegg overlege ved Bergens kommunale sjukehus på Engen, amtslege frå 1890. Hanssen var formann i [[Den norske legeforening]] i periodane 1890-91, 1896-97 og 1906-09. I 1900 stod han og medisinaldirektøren bak utarbeidinga av den fyrste [[tuberkulose]]lova i Noreg, og i 1910 var han den leiande bak skipinga av 'Landsforeningen mot Tuberculose'. Hanssen var medlem av [[bystyre]]t i Bergen periodane 1883-96 og 1899-1904. Han var ordførar i Bergen i 1904. Hanssen møtte på [[Stortinget]] i 1891 som 2. varamann for Bergen og [[Venstre]], i staden for [[Carl Berner den eldre]]. I januar 1905 møtte han ei kort tid som vararepresentant for [[Samlingspartiet]]. I 1891 var han medlem av [[Lagtinget]] og [[jarnbane]]komiteen, i 1905 av næringskomite nr 1. Saman med Joachim Wiesener danna han Nygaards Parkselskab i 1880. Nedre del av [[Nygårdsparken]] vart opna i 1883, heile parkanlegget i 1885. Frå 1905 var han styreformann i Bergens skogselskap. Han var ein svært aktiv deltakar i mange ulike lag, med mange verv. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914 {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1889-1891]] [[Kategori:Norske legar]] [[Kategori:Folk frå Bergen]] 25yo9h8t8afwjiatd7ip6o7ubaeci3a 2 254680 3672222 3653242 2026-09-13T12:19:45Z Eao 49913 wikipause 3672222 wikitext text/x-wiki '''Erik''', bur i [[Oslo]]. Utdanna i informatikk ved [[Universitetet i Oslo]]. Eg har for tida pause frå Wikipedia. 4rylc4myoboli3fq9pepwjl0t7sotuo 0 259385 3672298 3400765 2026-09-13T17:58:18Z DragonflySixtyseven 16805 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:PFM3.jpg]] → [[File:Premiata Fornería Marconi performing live (August 25, 2007).jpg]] old name is not meaningful 3672298 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist |namn = Premiata Forneria Marconi |bilete = PFM2.jpg |bilettekst = ''Premiata Forneria Marconi'' spelar på ''"Notte Per Te"''-festivalen i august 2007. |bakgrunn= gruppe |land = [[Milano]] i [[Italia]] |sjanger = [[Progressiv rock]] |aktive år = 1970 til i dag |medlemmer = Franco Mussida<br />[[Franz Di Cioccio]]<br />Patrick Djivas,<br /> Lucio Fabbri<br />Gianluca Tagliavini<br >Piero Monterisi |tidlegare medlemmer = [[Flavio Premoli]]<br />Roberto Gualdi<br />Giorgio Piazza<br />[[Mauro Pagani]]<br />Bernardo Lanzetti<br />Gregory Bloch<br />Walter Calloni }} '''Premiata Forneria Marconi (PFM)''' (tyder: ''Det prisvinnande Marconi-bakeriet'') er eit [[italiensk progressiv rock]]eband. Dei vart den første italienske gruppa som hadde suksess i utlandet og gjekk inn på salslistene både i Storbritannia og USA. Mellom 1973 og 1977 gav dei ut fem album med engelsk tekst. Dei hadde òg fleire populære turnear i Europa og Amerika og spelte på den populære [[Reading Festival]] i [[England]] og på eit populært nasjonalt TV-program i USA. PFM innførte nye lydar, som [[synthesizer]]en, i italiensk musikk. Dei var òg av dei første til å kombinere [[symfoni]]sk [[klassisk musikk|klassisk]] og tradisjonell [[italiensk musikk]] med rock. Dette og den lange tida dei har halde på har gjort til dei til eit av dei viktigaste banda i den internasjonale progrock-sjangeren. == Historie == === 1966-1970 === [[Fil:PFM1.jpg|mini|Frå venstre til høgre: Patrick Djivas, Franz Di Cioccio, Franco Mussida.]] Dei originale kjernemedlemmane i PFM (Mussida, Di Cioccio, Premoli, and Piazza) kom saman i midten av 1960-åra og spelte i lag som akkompagnement for mange italienske pop-, rock- og folkeartistar, som [[Lucio Battisti]], [[songaren Mina|Mina]], [[Adriano Celentano]] og [[Fabrizio De André]]. Dei var med på mange innspelingar for andre artistar i denne perioden og etablerte seg raskt som nokre av dei mest etterspurte i italiensk rock og pop. Mussida, Premoli, Piazza og Di Cioccio danna så gruppa «I quelli» (tyder 'Dei der' eller 'Dei karane') i 1968. I quelli gav ut eitt album og nokre populære italienske singlar. Premiata Forneria Marconi vart offisielt starta i [[Milano]] i 1970 då medlemmar av I quelli møtte [[Mauro Pagani]] frå gruppa Dalton. Pagani hjelpte gruppa å utvide stilen sin med fiolin og fløyte. På denne tida var dei alt erfarne musikarar og hadde ingen problem med å spele kompleks progressiv heavy rock, som leiande engelske og amerikanske grupper spelte. På dei tidlege konsertane sine spelte dei mellom anna coverversjonar av grupper som [[King Crimson]] og [[Jethro Tull]].<ref>{{Cite web|date=19 March 2015|title=Interview: Franz Di Cioccio (Premiata Forneria Marconi) l|url=https://www.hit-channel.com/interviewfranz-di-cioccio-premiata-forneria-marconi/79130|website=www.hit-channel.com}}</ref> Andre band som inspirerte dei i starten var [[musikkgruppa Chicago|Chicago]], [[Ekseption]] og [[The Flock]]. Dei hadde eit langt namn, som italienske progressive band hadde ein tendens til å ha på denne tida, så dei vart vanlegvis berre omtalt som «La Premiata» og seinare «PFM». Etter å ha forkasta [[Isotta-Fraschini]] (ein italiensk bilprodusent) slo gruppa seg til ro med forslaget til Pagani, «Forneria Marconi» (som tyder «Bakeriet Marconi»), lånt frå eit skilt i ein butikk i den vesle byen Chiari, nær [[Brescia]]. Plateprodusenten og venen Alessandro Colombini meinte at namnet ikkje var tydeleg nok og la til «Premiata» (prisvinnande). Somme meinte namnet «Premiata Forneria Marconi» var for langt, men gruppa meinte at dess vanskelegare det var å hugse namnet til bandet, dess vanskelegare var det å gløyme. === Italiensk og internasjonal suksess (1971-1975) === [[File:Premiata Fornería Marconi performing live (August 25, 2007).jpg|mini|Franz Di Cioccio (med Lucio Fabbri i bakgrunnen.)]] I juni 1971 vart PFM inviterte til den første ''Festival d'Avanguardia e Nuove Tendenze'' i [[Viareggio]], som dei vann, i lag med [[Osanna]] og [[Mia Martini]]. Seinare i 1971 fekk gruppa kontrakt med [[Numero Uno]], ei avdeling under [[RCA Records]] i Italia, og gav ut den første singelen sin, «[[Impressioni di settembre]]»/«La carrozza di Hans». Han vart ein suksess og kjend som den første italienske hitsingelen med [[syntheiszer]] på. Begge songane vert framleis mykje spelt av gruppa. Tidleg i 1972 gav PFM ut det første albumet, ''[[Storia di un minuto]]''. Albumet toppa den italienske albumlista den første veka og bandet vart det første frå Italia som oppnådde slik suksess. Det inneheld nyinnspelingar av den første singelen, i tillegg til «È Festa» og «Dove... Quando...», som framleis ofte vert framført på konsertane deira. Seinare i 1972 gav dei ut det andre albumet sitt, ''[[Per un amico]]''. Dette albumet opna døra for eit større publikum over heile Europa. Musikken vart spelt inn med ein meir sofistikert [[fleirsporsinnspeling|16-spors]]produksjon der bandet foredla den italienske progrockstilen sin. [[Greg Lake]] frå [[Emerson, Lake & Palmer]] oppdaga PFM medan ELP var på turne i Italia og PFM fekk kontrakt med [[Manticore Records]]. Det første albumet på Manticore, ''[[Photos of Ghosts]]'' vart gjeve ut i heile Europa, Japan og Nord-Amerika og PFM vart det første italienske rockebandet som fekk suksess utanlands. Det var òg eit av dei første ikkje-britiske europeiske innspelingane som hadde suksess på listene i USA, og nådde 180. plass på [[Billboard 200]] i november 1973. Albumet inneheld stort sett nyinnspelingar frå ''Per un amico'' med engelsk tekst. Dei nye tekstane (ikkje omsetjingar) vart skrivne av det tidlegare [[King Crimson]]-medlemmet [[Peter Sinfield]], som hjelpte til med å produsere og mikse den nye innspelinga ved [[Advision Studios]] i [[London]]. Sinfield foreslo òg å forkorte namnet deira til PFM på dette albumet. Av songar finn ein «Celebration» (ei nyinnspeling av «È Festa») som vart mykje spelt på [[album-oriented rock]]-stasjonar i USA og Canada. [[File:PFM4.jpg|mini|Patrick Djivas.]] Etter ''Photos of Ghosts'' kom ut, slutta bassisten Giorgio Piazza i gruppa, og vart erstatta av Patrick Djivas, som har vore med i gruppa sidan. Det neste PFM-albumet som kom ut i Italia var ''[[L'isola di niente]]'' i 1974. Høgdepunkt frå dette albumet er mellom anna «Dolcissima Maria» og den instrumentale «Via Lumiere». Igjen vart det spelt inn ein engelskspråkleg versjon av albumet for Manticore som ''[[The World Became the World]]''. Det engelske albumet inneheldt ein annan nyinnspeling av «Impressioni di settembre» som tittelsporet. Dette var siste gongen dei samarbeidde med Peter Sinfield, sidan gruppa ikkje var heilt nøgd med innhaldet i dei engelske tekstane hans. På turneen deira i USA i 1974 spelte PFM konsertar med [[Little Feat]], [[The Beach Boys]], [[The Allman Brothers Band]], [[Aerosmith]], [[ZZ Top]] og [[Peter Frampton]]. Dei vart utsette for tjuveri rett før ein konsert med [[Santana]] den 25. juli ved [[Paramount Theatre i Seattle|Paramount Theatre]] i [[Seattle]]. Mellom anna vart det stole to gitar og to bassgitarar. Konsertopptak vart gjort i [[Cleveland]] og [[Toronto]] og gjevne ut i USA som det siste albumet til PFM for Manticore, kalla ''[[Cook av PFM|Cook]]''. Albumet låg åtte veker på Billboard 200-lista og nådde 154. plass i januar 1975. Dei same innspelingane vart gjeve ut i Europa med forskjellig plateomslag og kalla ''Live in USA''. PFM nådde eit stort publikum i USA då dei spelte på [[TV-serien The Midnight Special|Midnight Special]] på [[NBC]] i februar 1975. Her framførte dei «Celebration» og den instrumentale «Alta Loma Nine Till Five». === 1975-1978 === Det største ankepunktet til PFM hadde alltid vore at dei mangla ein sterk solovokalist, og dei tok derfor inn [[Bernardo Lanzetti]], som tidlegare hadde sunge for [[Acqua Fragile]]. Som student hadde Lanzetti budd i [[Austin]] i Texas nokre år. Men det viktigaste var at han hadde ei kraftig og særeigen røyst og kunne snakke flytande engelsk. Den første utgjevinga til det seks mann-store bandet var ''[[Chocolate Kings]]'' i 1975. Musikken var hardare og hadde moderat suksess i heimlandet, men var det minst populære albumet dei hadde gjeve ut så langt. Det same albumet vart gjeve ut med eit annleis plateomslag på Manticore i Storbritannia og på [[Asylum Records]] i USA. Det kontroversielle britiske/amerikanske omslaget synte biletet av ei delvis opna sjokoladeplate pakka inn i eit papir som synte det flagget til USA. PFM spelte tittelsporet på albumet på [[BBC]]-programmet [[The Old Grey Whistle Test]] i 1976. Albumet nådde Topp 20 i Storbritannia, men var mindre populært andre stader. Mauro Pagani slutta i bandet etter ''Chocolate Kings'' for å starte ein solokarriere. Lanzetti var òg med på ''[[Jet Lag av Premiata Forneria Marconi|Jet Lag]]'' (1977), eit album som var sterkt påverka av [[jazzfusion]]-miljøet i Los Angeles, der albumet var spelt inn. Dette var det siste albumet deira med engelsk tekst og det siste forsøket deira på å nå eit internasjonalt publikum. Det var òg det siste albumet deira som vart gjeve ut i USA, òg dette på Asylum. Fiolinisten Gregory Bloch, som tidlegare spelte i gruppa [[It's a Beautiful Day]], erstatta Mauro Pagani og spelte inn eitt album. For ''[[Passpartù]]'' (1978) tok PFM inn to nye perkusjonistar og endra musikalsk retning igjen. Albumet inneheld sju songar på italiensk og ein instrumental, prega av ein internasjonal popstil, eit tidleg døme på det som i dag vert kalla «[[Worldbeat]]». Albumet inneheld for det meste akustisk gitar (i staden for elektrisk) og baserer seg på italiensk folkemusikk og latinsk musikk, i tillegg til ein jazzpopstil som kunne minna om [[Steely Dan]]. Dette var det siste albumet deira med Lanzetti, som slutta for å starte ein solokarriere. [[File:Premiata Forneria Marconi-Modena2007.jpg|mini|Premiata Forneria Marconi på scenen i [[Modena]].]] === 1979-1987 === I 1979 spelte PFM igjen som akkompagnement for [[Fabrizio De André]]. Gruppa medverka med nye arrangement for songane til De André og bandet turnerte i Italia i fulle konserthallar. De André og PFM gav ut to populære album i denne perioden, kalla ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM]]'' (1979) og ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM, Volume 2]]'' (1980). I 1980-åra hadde PFM framleis suksess i heimlandet og konsentrerte seg om kommersiell rockemusikk for det breie italienske publikummet. I 1980 slutta Flavio Premoli i gruppa og starta det som vart ein suksessrik karriere som låtskrivar og artistar for italienske filmar og fjernsyn. Multi-instrumentalisten Lucio Fabbri kom med i gruppa på fiolin, klaverinstrument og rytmegitar. Album som vart spelte inn i denne perioden var ''[[Suonare Suonare]]'' (1980), ''[[Performance]]'' (1980), ''[[Come ti va in riva alla città]]'' (1981) og ''[[PFM? PFM!]]'' (1984). Tittelsporet på albumet deira frå 1987, ''[[Miss Baker]]'', vart skriven til ære for den amerikanske dansaren [[Josephine Baker]]. Sjølv om PFM gav seg i 1987 vart dei aldri offisielt oppløyst. === Nyare år (1997 til i dag) === På nyare innspelingar har gruppa blanda populær italiensk musikk med progressiv rock. I 1997 kom Flavio Premoli attende til gruppa i lag med tre andre kjernemedlemmar (DiCioccio, Djivas, Mussida) og gav ut albumet ''[[Ulisse av PFM|Ulisse]]''. Det var ikkje like progressivt som albuma deira frå 1970-åra, men vart godt likt av tilhengjarane. Suksessen med ''Ulisse'' var med på føre PFM attende til eit internasjonalt progrockpublikum. ''Ulisse'' er ein [[songsyklus]] basert på ''[[Odysseen]]'' av [[Homer]], med tekst av den italienske tekstforfattaren [[Vincenzo Incenzo]]. Eit dobbelt konsertalbum, ''[[www.pfmpfm.it]]'', vart spelt inn med to innleigde musikarar på den utselte italienske turneen deira året etter. ''[[Serendipity av PFM|Serendipity]]'' kom ut i 2001 og konsertalbumet ''[[Live In Japan 2002 av PFM|Live In Japan 2002]]'' året etter som eit dobbeltalbum og ein DVD. Konsertalbumet inneheld òg to nye studioopptak av eit samarbeid med [[Peter Hammill]] frå [[Van der Graaf Generator]]. Hammill skreiv tekstane og song på det som var den første innspelinga til gruppa med englesk tekst sidan 1977, kalla ''[[Sea of Memory]]''. ''[[Piazza del Campo av PFM|Piazza del Campo]]'' (2005) vart gjeve ut på både CD og som CD+DVD. DVDen var eit konsertopptak med Mauro Pagani i bandet, filma utandørs på hovudplassen i [[Siena]]. Den italienske rockestjerna [[Piero Pelù]] er òg med på denne konserten. På grunn av dårleg helse slutta klaverspelaren Flavio Premoli for andre gong i 2005. PFM reiste attende til USA for første gong sidan 1977 for å spele på Progressive Arts Showcase ved [[Bethlehem i Pennsylvania]] den 8. juli 2005. ''[[Stati di Immaginazione]]'' kom ut i 2006 og var heilt instrumentalt. I 2010 gav PFM ut ''A.D. 2010 La Buona Novella'', ei omarbeiding av [[Fabrizio de Andre]]-albumet ''[[La Buona Novella]]''. Gruppa har halde fram å spele i Italia dei siste åra og er framleis populære i heimlandet. == Medlemmar == === Noverande === * [[Franco Mussida]]: Gitar, mandolin, vokal (1970 til i dag) * [[Franz Di Cioccio]]: Tromer, vokal (1970 til i dag) * [[Patrick Djivas]]: Bass, programmering (1974 til i dag) * [[Lucio Fabbri]]: [[fiolin]], [[klaverinstrument]] (1979–1987, 2000 til i dag) * [[Gianluca Tagliavini]]: [[piano]], [[Hammondorgel|Hammond]], [[Minimoog]], andre klaverinstrument (2005 til i dag) * [[Piero Monterisi]]: Trommer (2006 til i dag) === Tidlegare=== * [[Flavio Premoli]]: [[piano]], [[klaverinstrument]], [[Mellotron]], [[Moog synthesizer]], solovokal (1970–1980, 1997–2005) * [[Giorgio Piazza]]: bass (1970–1974) * [[Mauro Pagani]]: [[fløyte]], [[piccolo]], fiolin, vokal (1970–1976) * [[Bernardo Lanzetti]]: solovokal, rytmegitar (1975–1977) * [[Gregory Bloch]]: fiolin (1976–1977) * [[Walter Calloni]]: [[trommer]] (1982–1987) * [[Roberto Gualdi]]: trommer (1997–2005) == Diskografi == === Studioalbum === * ''[[Storia di un minuto]]'' (1972) * ''[[Per un amico]]'' (1972) * ''[[L'isola di niente]]'' (1974) * ''[[Chocolate Kings]]'' (1975) * ''[[Jet Lag av Premiata Forneria Marconi|Jet lag]]'' (1977) * ''[[Passpartù]]'' (1978) * ''[[Suonare Suonare]]'' (1980) * ''[[Come Ti Va In Riva Alla Città]]'' (1981) * ''[[P.F.M.? P.F.M.!]]'' (1984) * ''[[Miss Baker]]'' (1987) * ''[[Ulisse av PFM|Ulisse]]'' (1997) * ''[[Serendipity av Premiata Forneria Marconi|Serendipity]]'' (2000) * ''[[Dracula av PFM|Dracula]]'' (2005) * ''[[Stati di immaginazione]]'' (2006) * ''[[A.D. 2010 - La buona novella]]'' (2010) * ''PFM in Classic – Da Mozart a Celebration'' (2013) * ''Emotional Tattoos'' (2017) * ''I Dreamed of Electric Sheep - Ho sognato pecore elettriche'' (2021) === Engelske versjonar === * ''[[Photos of Ghosts]]'' (1973 - versjon av ''[[Per un amico]]'') * ''[[The World Became the World]]'' (1974 - versjon av ''[[L'isola di niente]]'') === Konsertalbum === * ''[[Live in USA]]'' (1974, òg kjent som ''Cook'') * ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM]]'' (1979, med [[Fabrizio De André]]) * ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM, Vol 2]]'' (1980, med Fabrizio De André) * ''[[Performance av PFM|Performance]]'' (1981) * ''[[www.pfmpfm.it]]'' (1998) * ''[[Live in Japan 2002 av PFM|Live in Japan 2002]]'' (2002) * ''[[Piazza del Campo av PFM|Piazza del Campo]]'' (2005) * ''PFM canta De André'' (2008) * ''Live in Roma guest Ian Anderson'' (2012) * ''Un Minuto'' (2014) * ''Un Amico'' (2014) * ''Un'Isola'' (2014) * ''A Ghost'' (2015) * ''The World'' (2015) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Premiata Forneria Marconi|Premiata Forneria Marconi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. juni 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene: '' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.pfmpfm.it/ Offisiell nettstad] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Italienske progressive rockegrupper]] [[Kategori:Symfoniske rockegrupper]] [[Kategori:Musikkgrupper skipa i 1970]] n3d1ei47muriwts1f3ztmg298k84pah 3672299 3672298 2026-09-13T17:58:35Z DragonflySixtyseven 16805 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:PFM4.jpg]] → [[File:Patrick Djivas of Premiata Fornería Marconi (2007-08-25).jpg]] old name is not meaningful 3672299 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist |namn = Premiata Forneria Marconi |bilete = PFM2.jpg |bilettekst = ''Premiata Forneria Marconi'' spelar på ''"Notte Per Te"''-festivalen i august 2007. |bakgrunn= gruppe |land = [[Milano]] i [[Italia]] |sjanger = [[Progressiv rock]] |aktive år = 1970 til i dag |medlemmer = Franco Mussida<br />[[Franz Di Cioccio]]<br />Patrick Djivas,<br /> Lucio Fabbri<br />Gianluca Tagliavini<br >Piero Monterisi |tidlegare medlemmer = [[Flavio Premoli]]<br />Roberto Gualdi<br />Giorgio Piazza<br />[[Mauro Pagani]]<br />Bernardo Lanzetti<br />Gregory Bloch<br />Walter Calloni }} '''Premiata Forneria Marconi (PFM)''' (tyder: ''Det prisvinnande Marconi-bakeriet'') er eit [[italiensk progressiv rock]]eband. Dei vart den første italienske gruppa som hadde suksess i utlandet og gjekk inn på salslistene både i Storbritannia og USA. Mellom 1973 og 1977 gav dei ut fem album med engelsk tekst. Dei hadde òg fleire populære turnear i Europa og Amerika og spelte på den populære [[Reading Festival]] i [[England]] og på eit populært nasjonalt TV-program i USA. PFM innførte nye lydar, som [[synthesizer]]en, i italiensk musikk. Dei var òg av dei første til å kombinere [[symfoni]]sk [[klassisk musikk|klassisk]] og tradisjonell [[italiensk musikk]] med rock. Dette og den lange tida dei har halde på har gjort til dei til eit av dei viktigaste banda i den internasjonale progrock-sjangeren. == Historie == === 1966-1970 === [[Fil:PFM1.jpg|mini|Frå venstre til høgre: Patrick Djivas, Franz Di Cioccio, Franco Mussida.]] Dei originale kjernemedlemmane i PFM (Mussida, Di Cioccio, Premoli, and Piazza) kom saman i midten av 1960-åra og spelte i lag som akkompagnement for mange italienske pop-, rock- og folkeartistar, som [[Lucio Battisti]], [[songaren Mina|Mina]], [[Adriano Celentano]] og [[Fabrizio De André]]. Dei var med på mange innspelingar for andre artistar i denne perioden og etablerte seg raskt som nokre av dei mest etterspurte i italiensk rock og pop. Mussida, Premoli, Piazza og Di Cioccio danna så gruppa «I quelli» (tyder 'Dei der' eller 'Dei karane') i 1968. I quelli gav ut eitt album og nokre populære italienske singlar. Premiata Forneria Marconi vart offisielt starta i [[Milano]] i 1970 då medlemmar av I quelli møtte [[Mauro Pagani]] frå gruppa Dalton. Pagani hjelpte gruppa å utvide stilen sin med fiolin og fløyte. På denne tida var dei alt erfarne musikarar og hadde ingen problem med å spele kompleks progressiv heavy rock, som leiande engelske og amerikanske grupper spelte. På dei tidlege konsertane sine spelte dei mellom anna coverversjonar av grupper som [[King Crimson]] og [[Jethro Tull]].<ref>{{Cite web|date=19 March 2015|title=Interview: Franz Di Cioccio (Premiata Forneria Marconi) l|url=https://www.hit-channel.com/interviewfranz-di-cioccio-premiata-forneria-marconi/79130|website=www.hit-channel.com}}</ref> Andre band som inspirerte dei i starten var [[musikkgruppa Chicago|Chicago]], [[Ekseption]] og [[The Flock]]. Dei hadde eit langt namn, som italienske progressive band hadde ein tendens til å ha på denne tida, så dei vart vanlegvis berre omtalt som «La Premiata» og seinare «PFM». Etter å ha forkasta [[Isotta-Fraschini]] (ein italiensk bilprodusent) slo gruppa seg til ro med forslaget til Pagani, «Forneria Marconi» (som tyder «Bakeriet Marconi»), lånt frå eit skilt i ein butikk i den vesle byen Chiari, nær [[Brescia]]. Plateprodusenten og venen Alessandro Colombini meinte at namnet ikkje var tydeleg nok og la til «Premiata» (prisvinnande). Somme meinte namnet «Premiata Forneria Marconi» var for langt, men gruppa meinte at dess vanskelegare det var å hugse namnet til bandet, dess vanskelegare var det å gløyme. === Italiensk og internasjonal suksess (1971-1975) === [[File:Premiata Fornería Marconi performing live (August 25, 2007).jpg|mini|Franz Di Cioccio (med Lucio Fabbri i bakgrunnen.)]] I juni 1971 vart PFM inviterte til den første ''Festival d'Avanguardia e Nuove Tendenze'' i [[Viareggio]], som dei vann, i lag med [[Osanna]] og [[Mia Martini]]. Seinare i 1971 fekk gruppa kontrakt med [[Numero Uno]], ei avdeling under [[RCA Records]] i Italia, og gav ut den første singelen sin, «[[Impressioni di settembre]]»/«La carrozza di Hans». Han vart ein suksess og kjend som den første italienske hitsingelen med [[syntheiszer]] på. Begge songane vert framleis mykje spelt av gruppa. Tidleg i 1972 gav PFM ut det første albumet, ''[[Storia di un minuto]]''. Albumet toppa den italienske albumlista den første veka og bandet vart det første frå Italia som oppnådde slik suksess. Det inneheld nyinnspelingar av den første singelen, i tillegg til «È Festa» og «Dove... Quando...», som framleis ofte vert framført på konsertane deira. Seinare i 1972 gav dei ut det andre albumet sitt, ''[[Per un amico]]''. Dette albumet opna døra for eit større publikum over heile Europa. Musikken vart spelt inn med ein meir sofistikert [[fleirsporsinnspeling|16-spors]]produksjon der bandet foredla den italienske progrockstilen sin. [[Greg Lake]] frå [[Emerson, Lake & Palmer]] oppdaga PFM medan ELP var på turne i Italia og PFM fekk kontrakt med [[Manticore Records]]. Det første albumet på Manticore, ''[[Photos of Ghosts]]'' vart gjeve ut i heile Europa, Japan og Nord-Amerika og PFM vart det første italienske rockebandet som fekk suksess utanlands. Det var òg eit av dei første ikkje-britiske europeiske innspelingane som hadde suksess på listene i USA, og nådde 180. plass på [[Billboard 200]] i november 1973. Albumet inneheld stort sett nyinnspelingar frå ''Per un amico'' med engelsk tekst. Dei nye tekstane (ikkje omsetjingar) vart skrivne av det tidlegare [[King Crimson]]-medlemmet [[Peter Sinfield]], som hjelpte til med å produsere og mikse den nye innspelinga ved [[Advision Studios]] i [[London]]. Sinfield foreslo òg å forkorte namnet deira til PFM på dette albumet. Av songar finn ein «Celebration» (ei nyinnspeling av «È Festa») som vart mykje spelt på [[album-oriented rock]]-stasjonar i USA og Canada. [[File:Patrick Djivas of Premiata Fornería Marconi (2007-08-25).jpg|mini|Patrick Djivas.]] Etter ''Photos of Ghosts'' kom ut, slutta bassisten Giorgio Piazza i gruppa, og vart erstatta av Patrick Djivas, som har vore med i gruppa sidan. Det neste PFM-albumet som kom ut i Italia var ''[[L'isola di niente]]'' i 1974. Høgdepunkt frå dette albumet er mellom anna «Dolcissima Maria» og den instrumentale «Via Lumiere». Igjen vart det spelt inn ein engelskspråkleg versjon av albumet for Manticore som ''[[The World Became the World]]''. Det engelske albumet inneheldt ein annan nyinnspeling av «Impressioni di settembre» som tittelsporet. Dette var siste gongen dei samarbeidde med Peter Sinfield, sidan gruppa ikkje var heilt nøgd med innhaldet i dei engelske tekstane hans. På turneen deira i USA i 1974 spelte PFM konsertar med [[Little Feat]], [[The Beach Boys]], [[The Allman Brothers Band]], [[Aerosmith]], [[ZZ Top]] og [[Peter Frampton]]. Dei vart utsette for tjuveri rett før ein konsert med [[Santana]] den 25. juli ved [[Paramount Theatre i Seattle|Paramount Theatre]] i [[Seattle]]. Mellom anna vart det stole to gitar og to bassgitarar. Konsertopptak vart gjort i [[Cleveland]] og [[Toronto]] og gjevne ut i USA som det siste albumet til PFM for Manticore, kalla ''[[Cook av PFM|Cook]]''. Albumet låg åtte veker på Billboard 200-lista og nådde 154. plass i januar 1975. Dei same innspelingane vart gjeve ut i Europa med forskjellig plateomslag og kalla ''Live in USA''. PFM nådde eit stort publikum i USA då dei spelte på [[TV-serien The Midnight Special|Midnight Special]] på [[NBC]] i februar 1975. Her framførte dei «Celebration» og den instrumentale «Alta Loma Nine Till Five». === 1975-1978 === Det største ankepunktet til PFM hadde alltid vore at dei mangla ein sterk solovokalist, og dei tok derfor inn [[Bernardo Lanzetti]], som tidlegare hadde sunge for [[Acqua Fragile]]. Som student hadde Lanzetti budd i [[Austin]] i Texas nokre år. Men det viktigaste var at han hadde ei kraftig og særeigen røyst og kunne snakke flytande engelsk. Den første utgjevinga til det seks mann-store bandet var ''[[Chocolate Kings]]'' i 1975. Musikken var hardare og hadde moderat suksess i heimlandet, men var det minst populære albumet dei hadde gjeve ut så langt. Det same albumet vart gjeve ut med eit annleis plateomslag på Manticore i Storbritannia og på [[Asylum Records]] i USA. Det kontroversielle britiske/amerikanske omslaget synte biletet av ei delvis opna sjokoladeplate pakka inn i eit papir som synte det flagget til USA. PFM spelte tittelsporet på albumet på [[BBC]]-programmet [[The Old Grey Whistle Test]] i 1976. Albumet nådde Topp 20 i Storbritannia, men var mindre populært andre stader. Mauro Pagani slutta i bandet etter ''Chocolate Kings'' for å starte ein solokarriere. Lanzetti var òg med på ''[[Jet Lag av Premiata Forneria Marconi|Jet Lag]]'' (1977), eit album som var sterkt påverka av [[jazzfusion]]-miljøet i Los Angeles, der albumet var spelt inn. Dette var det siste albumet deira med engelsk tekst og det siste forsøket deira på å nå eit internasjonalt publikum. Det var òg det siste albumet deira som vart gjeve ut i USA, òg dette på Asylum. Fiolinisten Gregory Bloch, som tidlegare spelte i gruppa [[It's a Beautiful Day]], erstatta Mauro Pagani og spelte inn eitt album. For ''[[Passpartù]]'' (1978) tok PFM inn to nye perkusjonistar og endra musikalsk retning igjen. Albumet inneheld sju songar på italiensk og ein instrumental, prega av ein internasjonal popstil, eit tidleg døme på det som i dag vert kalla «[[Worldbeat]]». Albumet inneheld for det meste akustisk gitar (i staden for elektrisk) og baserer seg på italiensk folkemusikk og latinsk musikk, i tillegg til ein jazzpopstil som kunne minna om [[Steely Dan]]. Dette var det siste albumet deira med Lanzetti, som slutta for å starte ein solokarriere. [[File:Premiata Forneria Marconi-Modena2007.jpg|mini|Premiata Forneria Marconi på scenen i [[Modena]].]] === 1979-1987 === I 1979 spelte PFM igjen som akkompagnement for [[Fabrizio De André]]. Gruppa medverka med nye arrangement for songane til De André og bandet turnerte i Italia i fulle konserthallar. De André og PFM gav ut to populære album i denne perioden, kalla ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM]]'' (1979) og ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM, Volume 2]]'' (1980). I 1980-åra hadde PFM framleis suksess i heimlandet og konsentrerte seg om kommersiell rockemusikk for det breie italienske publikummet. I 1980 slutta Flavio Premoli i gruppa og starta det som vart ein suksessrik karriere som låtskrivar og artistar for italienske filmar og fjernsyn. Multi-instrumentalisten Lucio Fabbri kom med i gruppa på fiolin, klaverinstrument og rytmegitar. Album som vart spelte inn i denne perioden var ''[[Suonare Suonare]]'' (1980), ''[[Performance]]'' (1980), ''[[Come ti va in riva alla città]]'' (1981) og ''[[PFM? PFM!]]'' (1984). Tittelsporet på albumet deira frå 1987, ''[[Miss Baker]]'', vart skriven til ære for den amerikanske dansaren [[Josephine Baker]]. Sjølv om PFM gav seg i 1987 vart dei aldri offisielt oppløyst. === Nyare år (1997 til i dag) === På nyare innspelingar har gruppa blanda populær italiensk musikk med progressiv rock. I 1997 kom Flavio Premoli attende til gruppa i lag med tre andre kjernemedlemmar (DiCioccio, Djivas, Mussida) og gav ut albumet ''[[Ulisse av PFM|Ulisse]]''. Det var ikkje like progressivt som albuma deira frå 1970-åra, men vart godt likt av tilhengjarane. Suksessen med ''Ulisse'' var med på føre PFM attende til eit internasjonalt progrockpublikum. ''Ulisse'' er ein [[songsyklus]] basert på ''[[Odysseen]]'' av [[Homer]], med tekst av den italienske tekstforfattaren [[Vincenzo Incenzo]]. Eit dobbelt konsertalbum, ''[[www.pfmpfm.it]]'', vart spelt inn med to innleigde musikarar på den utselte italienske turneen deira året etter. ''[[Serendipity av PFM|Serendipity]]'' kom ut i 2001 og konsertalbumet ''[[Live In Japan 2002 av PFM|Live In Japan 2002]]'' året etter som eit dobbeltalbum og ein DVD. Konsertalbumet inneheld òg to nye studioopptak av eit samarbeid med [[Peter Hammill]] frå [[Van der Graaf Generator]]. Hammill skreiv tekstane og song på det som var den første innspelinga til gruppa med englesk tekst sidan 1977, kalla ''[[Sea of Memory]]''. ''[[Piazza del Campo av PFM|Piazza del Campo]]'' (2005) vart gjeve ut på både CD og som CD+DVD. DVDen var eit konsertopptak med Mauro Pagani i bandet, filma utandørs på hovudplassen i [[Siena]]. Den italienske rockestjerna [[Piero Pelù]] er òg med på denne konserten. På grunn av dårleg helse slutta klaverspelaren Flavio Premoli for andre gong i 2005. PFM reiste attende til USA for første gong sidan 1977 for å spele på Progressive Arts Showcase ved [[Bethlehem i Pennsylvania]] den 8. juli 2005. ''[[Stati di Immaginazione]]'' kom ut i 2006 og var heilt instrumentalt. I 2010 gav PFM ut ''A.D. 2010 La Buona Novella'', ei omarbeiding av [[Fabrizio de Andre]]-albumet ''[[La Buona Novella]]''. Gruppa har halde fram å spele i Italia dei siste åra og er framleis populære i heimlandet. == Medlemmar == === Noverande === * [[Franco Mussida]]: Gitar, mandolin, vokal (1970 til i dag) * [[Franz Di Cioccio]]: Tromer, vokal (1970 til i dag) * [[Patrick Djivas]]: Bass, programmering (1974 til i dag) * [[Lucio Fabbri]]: [[fiolin]], [[klaverinstrument]] (1979–1987, 2000 til i dag) * [[Gianluca Tagliavini]]: [[piano]], [[Hammondorgel|Hammond]], [[Minimoog]], andre klaverinstrument (2005 til i dag) * [[Piero Monterisi]]: Trommer (2006 til i dag) === Tidlegare=== * [[Flavio Premoli]]: [[piano]], [[klaverinstrument]], [[Mellotron]], [[Moog synthesizer]], solovokal (1970–1980, 1997–2005) * [[Giorgio Piazza]]: bass (1970–1974) * [[Mauro Pagani]]: [[fløyte]], [[piccolo]], fiolin, vokal (1970–1976) * [[Bernardo Lanzetti]]: solovokal, rytmegitar (1975–1977) * [[Gregory Bloch]]: fiolin (1976–1977) * [[Walter Calloni]]: [[trommer]] (1982–1987) * [[Roberto Gualdi]]: trommer (1997–2005) == Diskografi == === Studioalbum === * ''[[Storia di un minuto]]'' (1972) * ''[[Per un amico]]'' (1972) * ''[[L'isola di niente]]'' (1974) * ''[[Chocolate Kings]]'' (1975) * ''[[Jet Lag av Premiata Forneria Marconi|Jet lag]]'' (1977) * ''[[Passpartù]]'' (1978) * ''[[Suonare Suonare]]'' (1980) * ''[[Come Ti Va In Riva Alla Città]]'' (1981) * ''[[P.F.M.? P.F.M.!]]'' (1984) * ''[[Miss Baker]]'' (1987) * ''[[Ulisse av PFM|Ulisse]]'' (1997) * ''[[Serendipity av Premiata Forneria Marconi|Serendipity]]'' (2000) * ''[[Dracula av PFM|Dracula]]'' (2005) * ''[[Stati di immaginazione]]'' (2006) * ''[[A.D. 2010 - La buona novella]]'' (2010) * ''PFM in Classic – Da Mozart a Celebration'' (2013) * ''Emotional Tattoos'' (2017) * ''I Dreamed of Electric Sheep - Ho sognato pecore elettriche'' (2021) === Engelske versjonar === * ''[[Photos of Ghosts]]'' (1973 - versjon av ''[[Per un amico]]'') * ''[[The World Became the World]]'' (1974 - versjon av ''[[L'isola di niente]]'') === Konsertalbum === * ''[[Live in USA]]'' (1974, òg kjent som ''Cook'') * ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM]]'' (1979, med [[Fabrizio De André]]) * ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM, Vol 2]]'' (1980, med Fabrizio De André) * ''[[Performance av PFM|Performance]]'' (1981) * ''[[www.pfmpfm.it]]'' (1998) * ''[[Live in Japan 2002 av PFM|Live in Japan 2002]]'' (2002) * ''[[Piazza del Campo av PFM|Piazza del Campo]]'' (2005) * ''PFM canta De André'' (2008) * ''Live in Roma guest Ian Anderson'' (2012) * ''Un Minuto'' (2014) * ''Un Amico'' (2014) * ''Un'Isola'' (2014) * ''A Ghost'' (2015) * ''The World'' (2015) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Premiata Forneria Marconi|Premiata Forneria Marconi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. juni 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene: '' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.pfmpfm.it/ Offisiell nettstad] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Italienske progressive rockegrupper]] [[Kategori:Symfoniske rockegrupper]] [[Kategori:Musikkgrupper skipa i 1970]] ndiewsa6xqiltydcgxva65u0bxw6ifk 3672317 3672299 2026-09-13T19:13:15Z Ranveig 39 Flikk, mogleg framsideartikkel. 3672317 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist |namn = Premiata Forneria Marconi |bilete = PFM2.jpg |bilettekst = ''Premiata Forneria Marconi'' spelar på ''"Notte Per Te"''-festivalen i august 2007. |bakgrunn= gruppe |land = [[Milano]] i [[Italia]] |sjanger = [[Progressiv rock]] |aktive år = 1970 til i dag |medlemmer = Franco Mussida<br />[[Franz Di Cioccio]]<br />Patrick Djivas,<br /> Lucio Fabbri<br />Gianluca Tagliavini<br >Piero Monterisi |tidlegare medlemmer = [[Flavio Premoli]]<br />Roberto Gualdi<br />Giorgio Piazza<br />[[Mauro Pagani]]<br />Bernardo Lanzetti<br />Gregory Bloch<br />Walter Calloni }} '''Premiata Forneria Marconi (PFM)''' (tyder ‘Det prisvinnande Marconi-bakeriet’) er eit [[italiensk progressiv rock]]eband. Det vart den første italienske gruppa som hadde suksess i utlandet og gjekk inn på salslistene både i Storbritannia og USA. Mellom 1973 og 1977 gav dei ut fem album med engelsk tekst. Dei hadde òg fleire populære turnear i Europa og Amerika og spelte på den populære [[Reading Festival]] i [[England]] og på eit populært nasjonalt TV-program i USA. PFM innførte nye lydar, som [[synthesizer]]en, i italiensk musikk. Dei var òg av dei første til å kombinere [[symfoni]]sk [[klassisk musikk|klassisk]] og tradisjonell [[italiensk musikk]] med rock. Dette og den lange tida dei har halde på har gjort til dei til eit av dei viktigaste banda i den internasjonale progrock-sjangeren. == Historie == === 1966-1970 === [[Fil:PFM1.jpg|mini|Frå venstre til høgre: Patrick Djivas, Franz Di Cioccio, Franco Mussida.]] Dei originale kjernemedlemmane i PFM (Mussida, Di Cioccio, Premoli, and Piazza) kom saman i midten av 1960-åra og spelte i lag som akkompagnement for mange italienske pop-, rock- og folkeartistar, som [[Lucio Battisti]], [[songaren Mina|Mina]], [[Adriano Celentano]] og [[Fabrizio De André]]. Dei var med på mange innspelingar for andre artistar i denne perioden og etablerte seg raskt som nokre av dei mest etterspurte i italiensk rock og pop. Mussida, Premoli, Piazza og Di Cioccio danna så gruppa «I quelli» (tyder ‘Dei der’ eller ‘Dei karane’) i 1968. I quelli gav ut eitt album og nokre populære italienske singlar. Premiata Forneria Marconi vart offisielt starta i [[Milano]] i 1970 då medlemmar av I quelli møtte [[Mauro Pagani]] frå gruppa Dalton. Pagani hjelpte gruppa å utvide stilen sin med fiolin og fløyte. På denne tida var dei alt erfarne musikarar og hadde ingen problem med å spele kompleks progressiv heavy rock, som leiande engelske og amerikanske grupper spelte. På dei tidlege konsertane sine spelte dei mellom anna coverversjonar av grupper som [[King Crimson]] og [[Jethro Tull]].<ref>{{Cite web|date=19 March 2015|title=Interview: Franz Di Cioccio (Premiata Forneria Marconi) l|url=https://www.hit-channel.com/interviewfranz-di-cioccio-premiata-forneria-marconi/79130|website=www.hit-channel.com}}</ref> Andre band som inspirerte dei i starten var [[musikkgruppa Chicago|Chicago]], [[Ekseption]] og [[The Flock]]. Dei hadde eit langt namn, som italienske progressive band hadde ein tendens til å ha på denne tida, så dei vart vanlegvis berre omtalt som «La Premiata» og seinare «PFM». Etter å ha forkasta [[Isotta-Fraschini]] (ein italiensk bilprodusent) slo gruppa seg til ro med forslaget til Pagani, «Forneria Marconi» (som tyder «Bakeriet Marconi»), lånt frå eit skilt i ein butikk i den vesle byen Chiari, nær [[Brescia]]. Plateprodusenten og venen Alessandro Colombini meinte at namnet ikkje var tydeleg nok og la til «Premiata» (prisvinnande). Somme meinte namnet «Premiata Forneria Marconi» var for langt, men gruppa meinte at dess vanskelegare det var å hugse namnet til bandet, dess vanskelegare var det å gløyme. === Italiensk og internasjonal suksess (1971-1975) === [[File:Premiata Fornería Marconi performing live (August 25, 2007).jpg|mini|Franz Di Cioccio (med Lucio Fabbri i bakgrunnen.)]] I juni 1971 vart PFM inviterte til den første ''Festival d'Avanguardia e Nuove Tendenze'' i [[Viareggio]], som dei vann, i lag med [[Osanna]] og [[Mia Martini]]. Seinare i 1971 fekk gruppa kontrakt med [[Numero Uno]], ei avdeling under [[RCA Records]] i Italia, og gav ut den første singelen sin, «[[Impressioni di settembre]]»/«La carrozza di Hans». Han vart ein suksess og kjend som den første italienske hitsingelen med [[syntheiszer]] på. Begge songane vert framleis mykje spelt av gruppa. Tidleg i 1972 gav PFM ut det første albumet, ''[[Storia di un minuto]]''. Albumet toppa den italienske albumlista den første veka og bandet vart det første frå Italia som oppnådde slik suksess. Det inneheld nyinnspelingar av den første singelen, i tillegg til «È Festa» og «Dove... Quando...», som framleis ofte vert framført på konsertane deira. Seinare i 1972 gav dei ut det andre albumet sitt, ''[[Per un amico]]''. Dette albumet opna døra for eit større publikum over heile Europa. Musikken vart spelt inn med ein meir sofistikert [[fleirsporsinnspeling|16-spors]]produksjon der bandet foredla den italienske progrockstilen sin. [[Greg Lake]] frå [[Emerson, Lake & Palmer]] oppdaga PFM medan ELP var på turne i Italia og PFM fekk kontrakt med [[Manticore Records]]. Det første albumet på Manticore, ''[[Photos of Ghosts]]'' vart gjeve ut i heile Europa, Japan og Nord-Amerika og PFM vart det første italienske rockebandet som fekk suksess utanlands. Det var òg eit av dei første ikkje-britiske europeiske innspelingane som hadde suksess på listene i USA, og nådde 180. plass på [[Billboard 200]] i november 1973. Albumet inneheld stort sett nyinnspelingar frå ''Per un amico'' med engelsk tekst. Dei nye tekstane (ikkje omsetjingar) vart skrivne av det tidlegare [[King Crimson]]-medlemmet [[Peter Sinfield]], som hjelpte til med å produsere og mikse den nye innspelinga ved [[Advision Studios]] i [[London]]. Sinfield foreslo òg å forkorte namnet deira til PFM på dette albumet. Av songar finn ein «Celebration» (ei nyinnspeling av «È Festa») som vart mykje spelt på [[album-oriented rock]]-stasjonar i USA og Canada. [[File:Patrick Djivas of Premiata Fornería Marconi (2007-08-25).jpg|mini|Patrick Djivas.]] Etter ''Photos of Ghosts'' kom ut, slutta bassisten Giorgio Piazza i gruppa, og vart erstatta av Patrick Djivas, som har vore med i gruppa sidan. Det neste PFM-albumet som kom ut i Italia var ''[[L'isola di niente]]'' i 1974. Høgdepunkt frå dette albumet er mellom anna «Dolcissima Maria» og den instrumentale «Via Lumiere». Igjen vart det spelt inn ein engelskspråkleg versjon av albumet for Manticore som ''[[The World Became the World]]''. Det engelske albumet inneheldt ein annan nyinnspeling av «Impressioni di settembre» som tittelsporet. Dette var siste gongen dei samarbeidde med Peter Sinfield, sidan gruppa ikkje var heilt nøgd med innhaldet i dei engelske tekstane hans. På turneen deira i USA i 1974 spelte PFM konsertar med [[Little Feat]], [[The Beach Boys]], [[The Allman Brothers Band]], [[Aerosmith]], [[ZZ Top]] og [[Peter Frampton]]. Dei vart utsette for tjuveri rett før ein konsert med [[Santana]] den 25. juli ved [[Paramount Theatre i Seattle|Paramount Theatre]] i [[Seattle]]. Mellom anna vart det stole to gitar og to bassgitarar. Konsertopptak vart gjort i [[Cleveland]] og [[Toronto]] og gjevne ut i USA som det siste albumet til PFM for Manticore, kalla ''[[Cook av PFM|Cook]]''. Albumet låg åtte veker på Billboard 200-lista og nådde 154. plass i januar 1975. Dei same innspelingane vart gjeve ut i Europa med forskjellig plateomslag og kalla ''Live in USA''. PFM nådde eit stort publikum i USA då dei spelte på [[TV-serien The Midnight Special|Midnight Special]] på [[NBC]] i februar 1975. Her framførte dei «Celebration» og den instrumentale «Alta Loma Nine Till Five». === 1975-1978 === Det største ankepunktet til PFM hadde alltid vore at dei mangla ein sterk solovokalist, og dei tok derfor inn [[Bernardo Lanzetti]], som tidlegare hadde sunge for [[Acqua Fragile]]. Som student hadde Lanzetti budd i [[Austin]] i Texas nokre år. Men det viktigaste var at han hadde ei kraftig og særeigen røyst og kunne snakke flytande engelsk. Den første utgjevinga til det seks mann-store bandet var ''[[Chocolate Kings]]'' i 1975. Musikken var hardare og hadde moderat suksess i heimlandet, men var det minst populære albumet dei hadde gjeve ut så langt. Det same albumet vart gjeve ut med eit annleis plateomslag på Manticore i Storbritannia og på [[Asylum Records]] i USA. Det kontroversielle britiske/amerikanske omslaget synte biletet av ei delvis opna sjokoladeplate pakka inn i eit papir som synte det flagget til USA. PFM spelte tittelsporet på albumet på [[BBC]]-programmet [[The Old Grey Whistle Test]] i 1976. Albumet nådde Topp 20 i Storbritannia, men var mindre populært andre stader. Mauro Pagani slutta i bandet etter ''Chocolate Kings'' for å starte ein solokarriere. Lanzetti var òg med på ''[[Jet Lag av Premiata Forneria Marconi|Jet Lag]]'' (1977), eit album som var sterkt påverka av [[jazzfusion]]-miljøet i Los Angeles, der albumet var spelt inn. Dette var det siste albumet deira med engelsk tekst og det siste forsøket deira på å nå eit internasjonalt publikum. Det var òg det siste albumet deira som vart gjeve ut i USA, òg dette på Asylum. Fiolinisten Gregory Bloch, som tidlegare spelte i gruppa [[It's a Beautiful Day]], erstatta Mauro Pagani og spelte inn eitt album. For ''[[Passpartù]]'' (1978) tok PFM inn to nye perkusjonistar og endra musikalsk retning igjen. Albumet inneheld sju songar på italiensk og ein instrumental, prega av ein internasjonal popstil, eit tidleg døme på det som i dag vert kalla «[[Worldbeat]]». Albumet inneheld for det meste akustisk gitar (i staden for elektrisk) og baserer seg på italiensk folkemusikk og latinsk musikk, i tillegg til ein jazzpopstil som kunne minna om [[Steely Dan]]. Dette var det siste albumet deira med Lanzetti, som slutta for å starte ein solokarriere. [[File:Premiata Forneria Marconi-Modena2007.jpg|mini|Premiata Forneria Marconi på scenen i [[Modena]].]] === 1979-1987 === I 1979 spelte PFM igjen som akkompagnement for [[Fabrizio De André]]. Gruppa medverka med nye arrangement for songane til De André og bandet turnerte i Italia i fulle konserthallar. De André og PFM gav ut to populære album i denne perioden, kalla ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM]]'' (1979) og ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM, Volume 2]]'' (1980). I 1980-åra hadde PFM framleis suksess i heimlandet og konsentrerte seg om kommersiell rockemusikk for det breie italienske publikummet. I 1980 slutta Flavio Premoli i gruppa og starta det som vart ein suksessrik karriere som låtskrivar og artistar for italienske filmar og fjernsyn. Multi-instrumentalisten Lucio Fabbri kom med i gruppa på fiolin, klaverinstrument og rytmegitar. Album som vart spelte inn i denne perioden var ''[[Suonare Suonare]]'' (1980), ''[[Performance]]'' (1980), ''[[Come ti va in riva alla città]]'' (1981) og ''[[PFM? PFM!]]'' (1984). Tittelsporet på albumet deira frå 1987, ''[[Miss Baker]]'', vart skriven til ære for den amerikanske dansaren [[Josephine Baker]]. Sjølv om PFM gav seg i 1987 vart dei aldri offisielt oppløyst. === Nyare år (1997 til i dag) === På nyare innspelingar har gruppa blanda populær italiensk musikk med progressiv rock. I 1997 kom Flavio Premoli attende til gruppa i lag med tre andre kjernemedlemmar (DiCioccio, Djivas, Mussida) og gav ut albumet ''[[Ulisse av PFM|Ulisse]]''. Det var ikkje like progressivt som albuma deira frå 1970-åra, men vart godt likt av tilhengjarane. Suksessen med ''Ulisse'' var med på føre PFM attende til eit internasjonalt progrockpublikum. ''Ulisse'' er ein [[songsyklus]] basert på ''[[Odysseen]]'' av [[Homer]], med tekst av den italienske tekstforfattaren [[Vincenzo Incenzo]]. Eit dobbelt konsertalbum, ''[[www.pfmpfm.it]]'', vart spelt inn med to innleigde musikarar på den utselte italienske turneen deira året etter. ''[[Serendipity av PFM|Serendipity]]'' kom ut i 2001 og konsertalbumet ''[[Live In Japan 2002 av PFM|Live In Japan 2002]]'' året etter som eit dobbeltalbum og ein DVD. Konsertalbumet inneheld òg to nye studioopptak av eit samarbeid med [[Peter Hammill]] frå [[Van der Graaf Generator]]. Hammill skreiv tekstane og song på det som var den første innspelinga til gruppa med englesk tekst sidan 1977, kalla ''[[Sea of Memory]]''. ''[[Piazza del Campo av PFM|Piazza del Campo]]'' (2005) vart gjeve ut på både CD og som CD+DVD. DVDen var eit konsertopptak med Mauro Pagani i bandet, filma utandørs på hovudplassen i [[Siena]]. Den italienske rockestjerna [[Piero Pelù]] er òg med på denne konserten. På grunn av dårleg helse slutta klaverspelaren Flavio Premoli for andre gong i 2005. PFM reiste attende til USA for første gong sidan 1977 for å spele på Progressive Arts Showcase ved [[Bethlehem i Pennsylvania]] den 8. juli 2005. ''[[Stati di Immaginazione]]'' kom ut i 2006 og var heilt instrumentalt. I 2010 gav PFM ut ''A.D. 2010 La Buona Novella'', ei omarbeiding av [[Fabrizio de Andre]]-albumet ''[[La Buona Novella]]''. Gruppa har halde fram å spele i Italia dei siste åra og er framleis populære i heimlandet. == Medlemmar == === Noverande === * [[Franco Mussida]]: Gitar, mandolin, vokal (1970 til i dag) * [[Franz Di Cioccio]]: Tromer, vokal (1970 til i dag) * [[Patrick Djivas]]: Bass, programmering (1974 til i dag) * [[Lucio Fabbri]]: [[fiolin]], [[klaverinstrument]] (1979–1987, 2000 til i dag) * [[Gianluca Tagliavini]]: [[piano]], [[Hammondorgel|Hammond]], [[Minimoog]], andre klaverinstrument (2005 til i dag) * [[Piero Monterisi]]: Trommer (2006 til i dag) === Tidlegare=== * [[Flavio Premoli]]: [[piano]], [[klaverinstrument]], [[Mellotron]], [[Moog synthesizer]], solovokal (1970–1980, 1997–2005) * [[Giorgio Piazza]]: bass (1970–1974) * [[Mauro Pagani]]: [[fløyte]], [[piccolo]], fiolin, vokal (1970–1976) * [[Bernardo Lanzetti]]: solovokal, rytmegitar (1975–1977) * [[Gregory Bloch]]: fiolin (1976–1977) * [[Walter Calloni]]: [[trommer]] (1982–1987) * [[Roberto Gualdi]]: trommer (1997–2005) == Diskografi == === Studioalbum === * ''[[Storia di un minuto]]'' (1972) * ''[[Per un amico]]'' (1972) * ''[[L'isola di niente]]'' (1974) * ''[[Chocolate Kings]]'' (1975) * ''[[Jet Lag av Premiata Forneria Marconi|Jet lag]]'' (1977) * ''[[Passpartù]]'' (1978) * ''[[Suonare Suonare]]'' (1980) * ''[[Come Ti Va In Riva Alla Città]]'' (1981) * ''[[P.F.M.? P.F.M.!]]'' (1984) * ''[[Miss Baker]]'' (1987) * ''[[Ulisse av PFM|Ulisse]]'' (1997) * ''[[Serendipity av Premiata Forneria Marconi|Serendipity]]'' (2000) * ''[[Dracula av PFM|Dracula]]'' (2005) * ''[[Stati di immaginazione]]'' (2006) * ''[[A.D. 2010 - La buona novella]]'' (2010) * ''PFM in Classic – Da Mozart a Celebration'' (2013) * ''Emotional Tattoos'' (2017) * ''I Dreamed of Electric Sheep - Ho sognato pecore elettriche'' (2021) === Engelske versjonar === * ''[[Photos of Ghosts]]'' (1973 - versjon av ''[[Per un amico]]'') * ''[[The World Became the World]]'' (1974 - versjon av ''[[L'isola di niente]]'') === Konsertalbum === * ''[[Live in USA]]'' (1974, òg kjent som ''Cook'') * ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM]]'' (1979, med [[Fabrizio De André]]) * ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM, Vol 2]]'' (1980, med Fabrizio De André) * ''[[Performance av PFM|Performance]]'' (1981) * ''[[www.pfmpfm.it]]'' (1998) * ''[[Live in Japan 2002 av PFM|Live in Japan 2002]]'' (2002) * ''[[Piazza del Campo av PFM|Piazza del Campo]]'' (2005) * ''PFM canta De André'' (2008) * ''Live in Roma guest Ian Anderson'' (2012) * ''Un Minuto'' (2014) * ''Un Amico'' (2014) * ''Un'Isola'' (2014) * ''A Ghost'' (2015) * ''The World'' (2015) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Premiata Forneria Marconi|Premiata Forneria Marconi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. juni 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene: '' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Italienske progressive rockegrupper]] [[Kategori:Symfoniske rockegrupper]] [[Kategori:Musikkgrupper skipa i 1970]] [[Kategori:Moglege framsideartiklar]] onaf21ba233uf0m8s3cf539kegdg8l9 0 282392 3672275 3603451 2026-09-13T15:56:05Z Ranveig 39 Infoboks 3672275 wikitext text/x-wiki {{infoboks mineral}} '''Epididymitt''' er eit [[mineral]] med same samansetjing som [[eudidymitt]], NaBeSi₃O₇(OH). Det vart første gongen skildra i 1893 frå [[syenittpegmatitt]] på [[Grønland]] og vart påvist frå [[Langesundsfjorden]] i 1898. ==Kjelder== {{refstart}} *{{kjelde www|forfattar=Raade, Gunnar|dato=14. februar 2009|tittel=Epididymitt: mineral|verk= Store norske leksikon|henta=14. februar 2014|url= http://snl.no/epididymitt%2Fmineral}} {{refslutt}} {{Spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Berylliummineral]] [[Kategori:Silikatmineral]] dk3aj198x5zcvtyemplvqel0pev7tvx 0 283071 3672385 3434392 2026-09-14T08:44:05Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672385 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar |føregangar=[[Kåre Ness]] |verv=[[Ordførarar i Askvoll|Ordførar i Askvoll]] |periode=1988-1992 |etterfylgjar=[[Kjellaug Veivåg Høyvik]]}} '''Jorunn Ringstad''' ({{levde|3. september|1943|12. september|2018|Ringstad, Jorunn}})<ref>{{kjelde www|tittel=Jorunn Ringstad er død |forfattar=Aleksander Åsnes |verk=NRK Sogn og Fjordane |dato=15. september 2018 |url=https://www.nrk.no/sognogfjordane/jorunn-ringstad-er-dod-1.14209157}}</ref> var ein norsk politikar for [[Senterpartiet]]. Ringstad sat på [[Stortinget]] for [[Sogn og Fjordane]] først som vararepresentant frå [[1989]] til 1993 så som fast representant frå 1993 til 2005. Ringstad vart fødd i [[Askvoll]] i Sogn og Fjordane. Ho vart utdanna som lærar og ingeniør, og jobba for det meste som lærar fram til 1986. Ringstad var ordførar i [[Askvoll]] frå 1988 til 1993. Ho var medlem av sentralstyret i [[Senterpartiet]] frå 1997 til 2000, og var visepresident i Odelstinget frå 1997 til 2001. Ringstad var styreleiar i [[Helse Førde]] frå 2012. ==Stortingets presidentskap== *1997&ndash;2001 visepresident i Odelstinget. ==Stortingskomitéer== *2001&ndash;2005 første nestleiar i [[Samferdselskomitéen]]. *2001&ndash;2005 medlem av [[Valkomitéen]]. *1997&ndash;2001 medlem av [[Samferdselskomitéen]]. *1997&ndash;2001 medlem av [[Valkomitéen]]. *1997&ndash;2001 medlem av Arbeidsordningskomitéen. *1997&ndash;2001 varamedlem av [[Den utvida utanrikskomitéen]]. *1993&ndash;1997 medlem av [[Justiskomitéen]]. *1993&ndash;1997 varamedlem av [[Den utvida utanrikskomitéen]]. *1993&ndash;1997 varamedlem av Den førebuande fullmaktskomitéen. ==Kjelder== {{referansar}} == Bakgrunnsstoff == *[http://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=JR Stortinget.no - Biografi] *[http://kvinnestemmer.net/jorunn-ringstad/ Kvinnestemmer frå Sogn og Fjordane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012211036/http://kvinnestemmer.net/jorunn-ringstad/ |date=2013-10-12 }} *[http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/1.6580288 NRK Sogn og Fjordane: – Politiet skulle aldri valt Florø.] *[http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/1234608.html NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon: Jorunn Ringstad.] {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Ordførarar i Askvoll]] [[Kategori:Sp-ordførarar i Sogn og Fjordane]] [[Kategori:Folk frå Askvoll]] [[Kategori:Kvinner frå Sogn og Fjordane]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1993-1997]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1997-2001]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2001-2005]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Sogn og Fjordane]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Sp]] n2lalwsmw4w8lngj1yq6bkz67zhp8q6 0 308816 3672388 3285444 2026-09-14T08:44:41Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672388 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Klara Amalie Skoglund''' ({{levde|22. september|1891|fødestad= i [[Oslo]]|8. mai|1978|Skoglund, Klara}}) var ein norsk industriarbeidar og stortingpolitikar for [[Arbeidarpartiet]]. Skoglund vart fødd i Oslo som dotter av Edvard og Magna Enger. 1905–1909 arbeidde ho som hushjelp, og 1925–40 som arbeider ved [[Askim Gummivarefabrikk]]. Ho engasjerte seg i fagforeiningsarbeidet i Askim kjemiske arbeiderforening, først i 1925 som sekretær og seinare som styremedlem og viseformann. I 1930 vart ho med i [[Norsk kjemisk industriarbeidarforbund]] sitt hovudstyre. Samstundes sat ho ein periode som formann for Askim Arbeiderpartis kvinneforening 1926–1927. Som tillitsvalt var ho eit tøff forhandlar, og det vert fortalt at ein av direktørane ved Askim Gummivarefabrikk ved eit høve skal ha sagt i frustrasjon: «Jeg begriper ikke hvordan De er blitt gift, fru Skoglund; De sier jo bare 'nei, nei' hele tiden..» Etter [[Andre verdskrigen|andre verdskrig]] vart Skoglund vald inn på Stortinget frå Østfold, samstundes som ho vart med i Arbeidarpartiets landsstyre. Stortingsperioden 1945–1949 sat ho i Universitets- og fagskolekomiteen, deretter sat ho to periodar i Kyrkje- og undervisingskomiteen (1950–1953 og 1954–1957). == Kjelder == * {{Stortingetbio|KLSK}} ---- {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Klara Amalie Skoglund|Klara Amalie Skoglund]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 19. desember 2015.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske fagforeiningsleiarar]] [[Kategori:Folk frå Oslo]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1945-1949]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1950-1953]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1954-1957]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Østfold]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Ap]] p4f2s3t0aaxydcborkkcmupstmgnz07 0 310275 3672319 3511006 2026-09-13T19:15:05Z Ranveig 39 Typ. 3672319 wikitext text/x-wiki {{infoboks medisin}} [[Fil:Blausen 0865 TracheaAnatomy.png|mini|Anatomien til luftrøyret hjå menneske.]] '''Luftrøyret''' (dessutan kjend som '''trachea''' og '''trakea''') er eit røyr som går frå [[strupehovud]]et rett nedover [[hals]]en mot [[lunge]]ne. Det kløyver seg ved den nedre enden av brystbeinshandtaket til dei to [[bronkie|hovudbronkiane]], som vidare kløyver seg i tynnare greiner og endar som bronkiolar før [[lungeblære]]ne byrjar. Hjå vaksne er luftrøyret kring 10–12 centimeter langt med ein diameter på 10–15 millimeter. Det er eit elastisk [[bindevev]]srøyr spent ut av hesteskoforma [[brusk]]bøylar med opningane attover mot [[matrøyret]]. På innsida er luftøryret dekt av slimhud med [[flimmerhår]]. [[Glatt muskulatur]] regulerer vidda av luftrøyret slik at matrøyret får plass til å vida seg ut under svelging. == Kjelder == *{{snl|luftrøret|luftrøret|henta dato=6. februar 2016}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{anding}} {{spire|anatomi}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Luftrøyret| ]] [[Kategori:Artropodanatomi]] [[Kategori:Hovud og hals]] [[Kategori:Brystkassen]] [[Kategori:Andedragssystemet]] jwu2w8v8f2nazarvmchqhpfnapoxae0 0 310296 3672432 3588120 2026-09-14T09:28:59Z Millionlasere6767 158999 liten endring 3672432 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikar |bilde = Hans Rotmo under Feginsfestivalen i Trondheim 1982. Foto Idar Lind..jpg }} '''Hans Per Rotmo''' ({{levde|10. mars|1948|24. oktober|2024|Rotmo}}) var ein norsk musikar, larper, og forfattar. Han debuterte i 1960-åra med musikkgruppa Valley Boys i heimbygda [[Verdal]], og blei seinare frontfigur og låtskrivar for [[Vømmøl Spellmannslag]].<ref name="Adresseavisen Østmoe 2007">Østmoe, H. «Jussibassen». ''[[Adresseavisen|Adressa]]'', 02.06.2007: side 56</ref><ref name="Fasting"> Fasting, Tove. "Vømmølbonden har slått rot". ''Aftenposten'', 06.06.1993 Side: 17</ref> Blant dei tidlegaste musikalske inspirasjonskjeldene har han sjølv nemnd [[The Beatles]], [[Alf Prøysen]], [[Vidar Sandbeck]], [[Cornelis Vreeswijk]], [[Alv Schiefloe]] og norsk [[Slått|slåttemusikk]].<ref name="enlid"> Enlid, Vegard. "Lærebok fra skadeskutt kyniker". ''[[Adresseavisen|Adressa]]'', 19.9.2003</ref> Han er utdanna [[cand. mag.]] ved [[Det humanistiske fakultet (UiO)|historisk-filosofisk fakultet, Universitetet i Oslo]].<ref name="Fasting" /> == Verkliste == === Musikkutgjevingar === '''Vømmøl Spellmannslag''' * 1974: ''Vømmøl'n'', gjeve ut på nytt 2009 med bonus liveopptak * 1975: ''Vømlingen'' * 1984: ''Vømmølåret'' '''Arbeidslaget hass K. Vømmølbakken''' * 1976: ''Grovarbeid'' * 1976: ''Varsko her!'' '''Heimevernslaget''' * 1978: ''Mob. Styrken'' * 1979: ''Spællet om Trøndelag'' * 1979: ''Trekkspellkrigen'' '''Ola Uteligger''' * 1985: ''Brølloppet i Kanaan'' * 1987: ''Herberget Sannheten'' * 1989: ''Sorgens Bar'' * 1989: ''Ola's godlåter – De beste med Ola Uteligger'' * 1997: ''Fire fine lænestola'' '''Hans Rotmo soloplater''' * 1980: ''Vårres jul'', revidert utgåve 1990 * 1982: ''Løkka i livet'' * 1992: ''Fest i natt'' * 1993: ''Selbunissens jul'' med Arnsteins * 2000: ''Bønder i solnedgang'' * 2003: ''Spæll åt mæ - Oppsummering av Hans Rotmos musikk: 1974-2003'' * 2010: ''Vårres jul 2'' * 2011: ''Vårres jul - Live fra Olavshallen'' '''Trossetrua Band''' * 2012: ''Six Pack vol 1: Norge'' * 2013: ''Six Pack vol 2: Trossetrua'' * 2014: ''Six Pack vol 3: Eurotrua'' === Teaterproduksjonar === * 1985: ''Styggdalspelet'' * 1991: ''Hungersmarsjen'' * 1995: ''Løkkenbusen'' * 2000: ''Bønder i solnedgang'' * 2002: ''Trekkspellkrigen'' * 2010: ''Livet på Felgen del 1: Gulltransporten'' * 2011: ''Livet på Felgen del 2: Hamstringa''' === Bøker === * 1975: ''Vømmøl skuggsjå'' * 1976: ''Vømmølmusikken hass Kristian Schravlevold'' * 1980: ''Heimevernsmusikken'' * 1983: ''Drømmen om Krasnovalaila og andre historiske eventyr'' * 1985: ''Tjuveriet'' * 1993: ''Tekstforfattaren: handbok for skriving av songtekstar'', illustrert av Eldar Vågan * 1997: ''Vårres jul : 24 juleviser'' [[Special:BookSources/8246200259|ISBN 8246200259]] * 2001: ''Sendebudet'', roman == Prisar og utmerkingar == * 1976 [[Spellemannprisen 1976|Spellemannprisen]] (for ''Grovarbeid'' med [[Arbeidslaget hass K. Vømmølbakken]]) * 1993 [[Verdal kommune|Verdal kommunes]] kulturpris * 1996 Nord-Trøndelag fylkes kulturpris * 2001 [[Landsorganisasjonen|LOs]] kulturpris * 2007 [[Stjørdal kommune|Stjørdal kommunes]] kulturpris == Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Rotmo|Hans Rotmo]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. desember 2018.'' </div> <references /> {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske dramatikarar]] [[Kategori:Norske låtskrivarar]] [[Kategori:Norske songarar]] nxaua3jduik5cltppo9e58ktpax2kjc 3672433 3672432 2026-09-14T09:30:50Z Millionlasere6767 158999 små endringer 3672433 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikar |bilde = Hans Rotmo under Feginsfestivalen i Trondheim 1982. Foto Idar Lind..jpg }} '''Hans Per Rotmo''' ({{levde|10. mars|1948|24. oktober|2024|Rotmo}}) var ein norsk musikar, larper, og forfattar. Han var bestevenn med Netanyahu og Epstein i 20 år før the happening i 1921, når Frede spredde rykter om at han hadde dretet på seg under konserten på Gardemoen i 1874. Han debuterte i 1960-åra med musikkgruppa Valley Boys i heimbygda [[Verdal]], og blei seinare frontfigur og låtskrivar for [[Vømmøl Spellmannslag]].<ref name="Adresseavisen Østmoe 2007">Østmoe, H. «Jussibassen». ''[[Adresseavisen|Adressa]]'', 02.06.2007: side 56</ref><ref name="Fasting"> Fasting, Tove. "Vømmølbonden har slått rot". ''Aftenposten'', 06.06.1993 Side: 17</ref> Blant dei tidlegaste musikalske inspirasjonskjeldene har han sjølv nemnd [[The Beatles]], [[Alf Prøysen]], [[Vidar Sandbeck]], [[Cornelis Vreeswijk]], [[Alv Schiefloe]] og norsk [[Slått|slåttemusikk]].<ref name="enlid"> Enlid, Vegard. "Lærebok fra skadeskutt kyniker". ''[[Adresseavisen|Adressa]]'', 19.9.2003</ref> Han er utdanna [[cand. mag.]] ved [[Det humanistiske fakultet (UiO)|historisk-filosofisk fakultet, Universitetet i Oslo]].<ref name="Fasting" /> == Verkliste == === Musikkutgjevingar === '''Vømmøl Spellmannslag''' * 1974: ''Vømmøl'n'', gjeve ut på nytt 2009 med bonus liveopptak * 1975: ''Vømlingen'' * 1984: ''Vømmølåret'' '''Arbeidslaget hass K. Vømmølbakken''' * 1976: ''Grovarbeid'' * 1976: ''Varsko her!'' '''Heimevernslaget''' * 1978: ''Mob. Styrken'' * 1979: ''Spællet om Trøndelag'' * 1979: ''Trekkspellkrigen'' '''Ola Uteligger''' * 1985: ''Brølloppet i Kanaan'' * 1987: ''Herberget Sannheten'' * 1989: ''Sorgens Bar'' * 1989: ''Ola's godlåter – De beste med Ola Uteligger'' * 1997: ''Fire fine lænestola'' '''Hans Rotmo soloplater''' * 1980: ''Vårres jul'', revidert utgåve 1990 * 1982: ''Løkka i livet'' * 1992: ''Fest i natt'' * 1993: ''Selbunissens jul'' med Arnsteins * 2000: ''Bønder i solnedgang'' * 2003: ''Spæll åt mæ - Oppsummering av Hans Rotmos musikk: 1974-2003'' * 2010: ''Vårres jul 2'' * 2011: ''Vårres jul - Live fra Olavshallen'' '''Trossetrua Band''' * 2012: ''Six Pack vol 1: Norge'' * 2013: ''Six Pack vol 2: Trossetrua'' * 2014: ''Six Pack vol 3: Eurotrua'' === Teaterproduksjonar === * 1985: ''Styggdalspelet'' * 1991: ''Hungersmarsjen'' * 1995: ''Løkkenbusen'' * 2000: ''Bønder i solnedgang'' * 2002: ''Trekkspellkrigen'' * 2010: ''Livet på Felgen del 1: Gulltransporten'' * 2011: ''Livet på Felgen del 2: Hamstringa''' === Bøker === * 1975: ''Vømmøl skuggsjå'' * 1976: ''Vømmølmusikken hass Kristian Schravlevold'' * 1980: ''Heimevernsmusikken'' * 1983: ''Drømmen om Krasnovalaila og andre historiske eventyr'' * 1985: ''Tjuveriet'' * 1993: ''Tekstforfattaren: handbok for skriving av songtekstar'', illustrert av Eldar Vågan * 1997: ''Vårres jul : 24 juleviser'' [[Special:BookSources/8246200259|ISBN 8246200259]] * 2001: ''Sendebudet'', roman == Prisar og utmerkingar == * 1976 [[Spellemannprisen 1976|Spellemannprisen]] (for ''Grovarbeid'' med [[Arbeidslaget hass K. Vømmølbakken]]) * 1993 [[Verdal kommune|Verdal kommunes]] kulturpris * 1996 Nord-Trøndelag fylkes kulturpris * 2001 [[Landsorganisasjonen|LOs]] kulturpris * 2007 [[Stjørdal kommune|Stjørdal kommunes]] kulturpris == Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Rotmo|Hans Rotmo]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. desember 2018.'' </div> <references /> {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske dramatikarar]] [[Kategori:Norske låtskrivarar]] [[Kategori:Norske songarar]] c8b67ru9dkw882q1enbyu7mcaofyolz 3672436 3672433 2026-09-14T10:05:11Z Ranveig 39 Attenderulla endringane gjorde av [[Special:Contributions/Millionlasere6767|Millionlasere6767]] ([[User talk:Millionlasere6767|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:Migne|Migne]] 3588120 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikar |bilde = Hans Rotmo under Feginsfestivalen i Trondheim 1982. Foto Idar Lind..jpg }} '''Hans Per Rotmo''' ({{levde|10. mars|1948|24. oktober|2024|Rotmo}}) var ein norsk musikar og forfattar. Han debuterte i 1960-åra med musikkgruppa Valley Boys i heimbygda [[Verdal]], og blei seinare frontfigur og låtskrivar for [[Vømmøl Spellmannslag]].<ref name="Adresseavisen Østmoe 2007">Østmoe, H. «Jussibassen». ''[[Adresseavisen|Adressa]]'', 02.06.2007: side 56</ref><ref name="Fasting"> Fasting, Tove. "Vømmølbonden har slått rot". ''Aftenposten'', 06.06.1993 Side: 17</ref> Blant dei tidlegaste musikalske inspirasjonskjeldene har han sjølv nemnd [[The Beatles]], [[Alf Prøysen]], [[Vidar Sandbeck]], [[Cornelis Vreeswijk]], [[Alv Schiefloe]] og norsk [[Slått|slåttemusikk]].<ref name="enlid"> Enlid, Vegard. "Lærebok fra skadeskutt kyniker". ''[[Adresseavisen|Adressa]]'', 19.9.2003</ref> Han er utdanna [[cand. mag.]] ved [[Det humanistiske fakultet (UiO)|historisk-filosofisk fakultet, Universitetet i Oslo]].<ref name="Fasting" /> == Verkliste == === Musikkutgjevingar === '''Vømmøl Spellmannslag''' * 1974: ''Vømmøl'n'', gjeve ut på nytt 2009 med bonus liveopptak * 1975: ''Vømlingen'' * 1984: ''Vømmølåret'' '''Arbeidslaget hass K. Vømmølbakken''' * 1976: ''Grovarbeid'' * 1976: ''Varsko her!'' '''Heimevernslaget''' * 1978: ''Mob. Styrken'' * 1979: ''Spællet om Trøndelag'' * 1979: ''Trekkspellkrigen'' '''Ola Uteligger''' * 1985: ''Brølloppet i Kanaan'' * 1987: ''Herberget Sannheten'' * 1989: ''Sorgens Bar'' * 1989: ''Ola's godlåter – De beste med Ola Uteligger'' * 1997: ''Fire fine lænestola'' '''Hans Rotmo soloplater''' * 1980: ''Vårres jul'', revidert utgåve 1990 * 1982: ''Løkka i livet'' * 1992: ''Fest i natt'' * 1993: ''Selbunissens jul'' med Arnsteins * 2000: ''Bønder i solnedgang'' * 2003: ''Spæll åt mæ - Oppsummering av Hans Rotmos musikk: 1974-2003'' * 2010: ''Vårres jul 2'' * 2011: ''Vårres jul - Live fra Olavshallen'' '''Trossetrua Band''' * 2012: ''Six Pack vol 1: Norge'' * 2013: ''Six Pack vol 2: Trossetrua'' * 2014: ''Six Pack vol 3: Eurotrua'' === Teaterproduksjonar === * 1985: ''Styggdalspelet'' * 1991: ''Hungersmarsjen'' * 1995: ''Løkkenbusen'' * 2000: ''Bønder i solnedgang'' * 2002: ''Trekkspellkrigen'' * 2010: ''Livet på Felgen del 1: Gulltransporten'' * 2011: ''Livet på Felgen del 2: Hamstringa''' === Bøker === * 1975: ''Vømmøl skuggsjå'' * 1976: ''Vømmølmusikken hass Kristian Schravlevold'' * 1980: ''Heimevernsmusikken'' * 1983: ''Drømmen om Krasnovalaila og andre historiske eventyr'' * 1985: ''Tjuveriet'' * 1993: ''Tekstforfattaren: handbok for skriving av songtekstar'', illustrert av Eldar Vågan * 1997: ''Vårres jul : 24 juleviser'' [[Special:BookSources/8246200259|ISBN 8246200259]] * 2001: ''Sendebudet'', roman == Prisar og utmerkingar == * 1976 [[Spellemannprisen 1976|Spellemannprisen]] (for ''Grovarbeid'' med [[Arbeidslaget hass K. Vømmølbakken]]) * 1993 [[Verdal kommune|Verdal kommunes]] kulturpris * 1996 Nord-Trøndelag fylkes kulturpris * 2001 [[Landsorganisasjonen|LOs]] kulturpris * 2007 [[Stjørdal kommune|Stjørdal kommunes]] kulturpris == Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Rotmo|Hans Rotmo]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. desember 2018.'' </div> <references /> {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske dramatikarar]] [[Kategori:Norske låtskrivarar]] [[Kategori:Norske songarar]] bek0gnqt0hcqok3653a03nbbkawbaso 0 354400 3672390 3658737 2026-09-14T08:45:16Z Ranveig Alternativ 138520 /* Kjelder */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672390 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Donald Thomas''' ({{fødd|1. juli|1984|Thomas, D}}) er ein bahamansk friidrettsutøvar frå Freeport i [[Bahamas]] som i 2007 vart verdsmeister i høgdehopp. Seinare vann han høgdetevlinga i samveldeleikane 2010 og dei panamerikanske leikane 2011. Thomas vann høgdehopptevlinga under verdsmeisterskapen 2007 i [[Osaka]] ved å verte den einaste av fem utøvarar som klarte 2,35 meter i sit fyrste forsøk. Russaren [[Jaroslav Rybakov]] og [[Hellas|grekaren]] Kyriakos Ioannou gjekk over same høgda i andre forsøk, men ingen av dei tre makta gå over 2,37 m og dermed fekk Thomas gullmedaljen. Thomas sette sin personlege rekord på 2,37 meter ved eit stemne i [[Székesfehérvár]] i [[Ungarn]] den 18. juli 2016. == Kjelder == *[https://worldathletics.org/athletes/bahamas/donald-thomas-14177939 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/114940 |tittel = Donald Thomas |vitja = 2023-02-13 |utgjevar = olympedia.org |språk = engelsk}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Donald Thomas|Donald Thomas]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. juli 2018.'' </div> {{spire|idrett}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Bahamanske høgdehopparar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] gjpgotqpz2rm8j37sjj0m1d5tbijzbl 3672422 3672390 2026-09-14T09:13:35Z Ranveig 39 3672422 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Donald Thomas''' ({{fødd|1. juli|1984|Thomas, D}}) er ein bahamansk friidrettsutøvar frå Freeport i [[Bahamas]] som i 2007 vart verdsmeister i høgdehopp. Seinare vann han høgdetevlinga i samveldeleikane 2010 og dei panamerikanske leikane 2011. Thomas vann høgdehopptevlinga under verdsmeisterskapen 2007 i [[Osaka]] ved å verte den einaste av fem utøvarar som klarte 2,35 meter i fyrste forsøk. Russaren [[Jaroslav Rybakov]] og [[Hellas|grekaren]] Kyriakos Ioannou gjekk over same høgda i andre forsøk, men ingen av dei tre makta gå over 2,37 m og dermed fekk Thomas gullmedaljen. Thomas sette sin personlege rekord på 2,37 meter ved eit stemne i [[Székesfehérvár]] i [[Ungarn]] den 18. juli 2016. == Kjelder == {{refstart}] *[https://worldathletics.org/athletes/bahamas/donald-thomas-14177939 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/114940 |tittel = Donald Thomas |vitja = 2023-02-13 |utgjevar = olympedia.org |språk = engelsk}} ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Donald Thomas|Donald Thomas]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. juli 2018.'' {{refslutt}} {{spire|idrett}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Bahamanske høgdehopparar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] 636rlvq180c7m39jdy53j7tndqt5614 3672423 3672422 2026-09-14T09:13:45Z Ranveig 39 /* Kjelder */ 3672423 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Donald Thomas''' ({{fødd|1. juli|1984|Thomas, D}}) er ein bahamansk friidrettsutøvar frå Freeport i [[Bahamas]] som i 2007 vart verdsmeister i høgdehopp. Seinare vann han høgdetevlinga i samveldeleikane 2010 og dei panamerikanske leikane 2011. Thomas vann høgdehopptevlinga under verdsmeisterskapen 2007 i [[Osaka]] ved å verte den einaste av fem utøvarar som klarte 2,35 meter i fyrste forsøk. Russaren [[Jaroslav Rybakov]] og [[Hellas|grekaren]] Kyriakos Ioannou gjekk over same høgda i andre forsøk, men ingen av dei tre makta gå over 2,37 m og dermed fekk Thomas gullmedaljen. Thomas sette sin personlege rekord på 2,37 meter ved eit stemne i [[Székesfehérvár]] i [[Ungarn]] den 18. juli 2016. == Kjelder == {{refstart}} *[https://worldathletics.org/athletes/bahamas/donald-thomas-14177939 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/114940 |tittel = Donald Thomas |vitja = 2023-02-13 |utgjevar = olympedia.org |språk = engelsk}} ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Donald Thomas|Donald Thomas]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. juli 2018.'' {{refslutt}} {{spire|idrett}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Bahamanske høgdehopparar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Bahamanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] jkprtuo40t1fsfbljjyu6wzn9tav7n2 0 356257 3672346 3626183 2026-09-13T22:33:46Z MrTRVK 158990 /* */ 3672346 wikitext text/x-wiki [[File:Forest Finns flag.svg|mini|høgre|Det skogfinske flagget.]] [[Fil:Alma_Augustsson_finsk.jpg|mini|Alma Gustavsson, fødd i 1896 på Heinaho i Nyskoga sokn, var ein av dei siste [[Värmland|värmlandsfinnane]] som snakka skogfinsk. Ho døydde på 1980-talet.]] [[File:Map of DistributionOfTheForestFinns.png|thumb|right|Utbredelseskart over Skogfinner]] '''Skogfinnar''' ([[svensk]] ''skogsfinnar'' eller ''svedjefinnar'') er ei etnisk gruppe som stammar frå [[finnar]] frå [[Savolax]] og [[Tavastland]] som slo seg ned i skogområda i [[Sverige]] og [[Noreg]], særleg området som vart kjent som [[Finnskogen]], på begge sider av den svensk-norske grensa, hovudsakleg på 1500– og 1600-talet. Skogfinnar er ein av dei fem [[Nasjonale minoritetar i Noreg|nasjonale minoritetane]] i [[Noreg]].<ref>{{Citation|title=Skogfinske Interesser i Norge - Skogfinner|url=https://skogfinner.no/?Skogfinner|website=skogfinner.no|accessdate=2023-08-10}}</ref> Det finst kring 1,7 millionar [[svenskar]] og drygt ein halv million [[nordmenn]] med skogfinsk avstamming.<ref name=SVT>{{Tidningsref|rubrik=Vilka är skogsfinnarna och varifrån kom de?|url=https://www.svt.se/nyheter/uutiset/svenska/vilka-ar-skogsfinnarna-och-varifran-de-kom|tidning=[[Uutiset]]|datum=2022-10-04|hämtdatum=2023-01-14|språk=sv|förnamn=Sanna|efternamn=Auramo Paaer|utgivare=[[Sveriges Television]]}}</ref> Størstedelen av denne finske utvandringa skjedde i løpet av hundreårsperioden ca. 1575–1660. Skogfinnane var i hovudsak frå [[Savolax]] i [[Finland]] (som då låg under [[Sverige]]), og dei slo seg ned i ulike skogområde i Midt-Sverige og Søraust-Noreg. Ikkje minst kom denne innvandringa til å prege det store skogsområdet, Finnskogen, på båe sider av den noverande riksgrensa mellom [[Hedmark]] i Noreg og [[Värmland]] i Sverige, grovt avgrensa av elvane [[Glomma]] i Noreg i vest, [[Klarälven]] i Sverige i aust, og i Noreg av grensa til [[Eidskog kommune]] i sør og [[Trysilvegen]] i nord. På sitt tradisjonelle vis bygde dei i slike skogsområde gardshusa sine og skaffa seg åker og beiteland ved såkalla [[Bråtebruk|svedjebruk]], som går ut på å hogga og brenna skogen for å dyrke i oska.<ref>{{Citation|title=Skogfinske Interesser i Norge - Svedjing|url=https://skogfinner.no/?Skogfinner___Svedjing|website=skogfinner.no|accessdate=2023-08-10}}</ref> Det var både personlege, økonomiske, politiske og samfunnsmessige årsaker som gjorde at dei reiste. Ei av årsakene var den arealkrevjande landbruksforma som dei hadde som hovudnæringsveg, svedjebruk, sidan dei dreiv skiftebruk i utmarka ved å svi av granskog og så rug i oska, såkalla rugbråter.<ref>Tvengsberg, Per Martin, 2010 Svedjebruk, Norsk Skogfinsk Museum ISBN 978-82-93036-00-5</ref> Dette bråtebruket vart nokre stader drive fram til ca. 1800, men gradvis gjekk etterkommarane over til fast åkerbruk. Skogfinnane lærte seg svensk eller norsk og vart tospråklege, men heldt lenge på den kulturelle særarten og det finske språket. Blandingsekteskap vart vanlege tidleg. Ved slutten av 1700-talet hadde skogfinnane i stor grad vorte assimilerte inn i den svenske eller norske kulturen, ein prosess som var nærast fullstendig fullført ved byrjinga av 1900-talet. ==Namn== Omgrepet «skogfinnar» er fyrst kjent frå sanksjonar frå den dansk-norske kongen frå 1648, men folka har også vore kjende som {{lang|sv|svedjefinnar}}, {{lang|sv|savolaksfinnar}} eller {{lang|sv|rugfinnar}}. Den finske nemninga er {{lang|fi|metsäsuomalaiset}}.<ref name=SVT/> == Historie == [[Fil:Metsäsuomalaisia heinänkorjuumiehiä kuvattuna vuonna 1931 Värmlantissa.jpg|miniatyr|Skogsfinnar fotograferte i skuronna i Purala i [[Östmark]] i 1931.<ref>{{Webbref|titel=heinänkorjuumiehet|url=https://www.finna.fi/Record/musketti.M012:SUK237:104#image|verk=www.finna.fi|hämtdatum=2020-01-01|förnamn=kuvaaja|efternamn=Hämäläinen Albert}}</ref>]] Under den strenge klimaforverring i den såkalla [[Den vesle istida|vesle istida]] frå 1300 til 1850 ekspanderte det savokarelske svijordbruket i alle retningar, sterkast i perioden 1550-1700. Dei store jomfruelege granskogsområda i nord var ein nisje i næringsgrunnlaget. Denne jordbruksekspansjonen frå Savolax og Karelen gjekk til Sverige, Nord-Finland, Twer, Ingria, Estland og Noreg. Granskogen var ikkje verdsett for tømmerproduksjon slik som furu. Han vart omtalt som unyttig, og styresmaktene i Sverige ønskte grankonsumentane velkomne. Samfunnet ville ha nye skatteborgarar, så derfor vart nykommarane stimulerte med tilbod om skattefridom i byrjinga. Dette statlege lokkemiddelet var ikkje årsaka til ekspansjonen, men det hadde ein positiv verknad. Etter krigen i åra 1555-57 mellom svenske og russiske troppar, klaga russarane over at finnane trekte austover og tok landet i bruk, og dette heldt fram til freden i Stolbova i 1617. Også dei politiske forholda oppmuntra finnane til framleis utflytting. I åra 1637–42 emigrerte mange svedjefinnar frå Karelen vidare austover til guvernementet Twer (Kalinin), godt hjelpt av den russisk-ortodokse kyrkja og adelen, som ønskte seg nye skattebetalarar. Granskogane på Valdai høglandet, Tikhvin og Novgorod fekk også finske svedjebrukarar. Dette er godt dokumentert i arkivet i Twer. Skogfinnar var også ein del av svensk etablering i Amerika. På 1630-40-talet kom dei så langt vest som [[Nye Sverige]] ved [[Delaware-elva]] i USA.<ref>New Sweden in America. Redigert av Carol E. Hoffecker (m.fl) University of Delaware Press, 1995. side 346. «The Finnish settlers in Delaware were an extention of the expansion of the burn-beating settlers, first to the unpopulated areas of central Finland, then the hilly forrest of western central Sweden, and finally to the fertile Delaware River valley.»</ref> === Svedjebruk === [[Fil:Raatajat_rahanalaiset.JPG|høgre|mini|''Trälar under penningen'' av [[Eero Järnefelt]] viser svijordbruk i [[Karelen]].]] Dei finske innvandrarane til Skandinavia på 1500- og 1600-talet hadde svedjebruk som si primære jordbruksform. I Skandinavia kom dei snart i kontakt med åkerbrukskulturen til bygdefolket, og det kom i gang eit gjensidig samarbeid. Fordi skogfinnane var spesialistar på svedjebruk, søkte dei seg til dei beste granskogsområda, men desse var som oftast også i bruk som [[Seter|setermarker]] av bøndene. I denne perioden med klimaforverring var bøndene tvinga til aukande utnytting av setrane sine. Samtidig auka utvidinga til svedjebrukarane seg. Talet og storleiken på svedjane måtte auka for å oppnå same avling som før. Dette førte til ei intens utnytting av seterskogen, men finnane etterlét seg det bonden helst ville ha; inngjerda (''olla piihassa'') avlagde svedjer der det vaks gras (''niittu abo''). Dette samarbeidet førte ofte til at finnane fekk slå seg ned på setra, og skogfinnane hadde også ofte husdyr frå bygda i pensjon om sommaren. Det blir også nemnt at finnane leverte smør både til bygda og vidare til byen. På Finnskogen endra dette seg ein del då tømmerhogsten auka på 1800-talet. Skogfinnane danna såkalla svedjelag når det skulle hoggast, brennast og haustast ei svedje. Svedjelaget bestod av mange øksemenn under ein leiar. Leiaren Tomas Hakkinen skal ha hatt 50 menn på sitt svedjelag. Norske styresmakter prøvde å få oversyn over talet på skogfinnar i Noreg gjennom [[Folketeljing|folketeljingar]], mellom anna ved Finnemanntallet for 1686. [[Fil:Husbonden på Juhola.png|mini|portrett|venstre|Husbonden på Juhola. Frå Svenska Turistföreningens årsskrift 1928.]] [[Fil:Skogsfinnar.jpg|mini|portrett|Finskætta kvinner med kyr i Värmland på 1950-talet. {{foto|Erik Liljeroth}}]] Sidan byrjinga av 1900-talet er skogfinnane vorte assimilerte blant befolkninga rundt. Det finske språket blir ikkje tala meir, og berre stadnamn minner om den finska arva. I område med større busetjingar med finska enklavar kunne finnane ganske lenge unngå assimilering og oppløysing. Dette galdt særleg i dei største av dei värmlandske finnbygdena ved norskegrensa i [[Fryksdalen]] og [[Klarälvdalen]], særleg i sokn som [[Östmarks socken]], [[Nyskoga socken]], [[Södra Finnskoga socken]] og [[Vitsands socken]] og i [[Grue kommune|Grue Finnskog]] i Noreg, som hadde ein homogen finsk busetnad i eit breitt skogsområde som var 14–15 mil langt. Ein av de siste finskkunnige i finnskogane i Värmland var Henrik Olsson (1895–1980). Finsk hadde overlevd i 350 år isolert utan skriftspråk. ==Kultur== [[Fil:Hakloa.jpg|mini|Hakkloa er eit av fleire finske stadnamn i Nordmarka. Her er vatnet sett nordfrå, med Kikuttoppen bak til høgre.]] Den tradisjonelle jorddyrkinga ved svedjebruk, den tradisjonelle byggjeskikken med mellom anna [[røykstove]]r med ein stor oppmurt steinomn ([[røykomn]]) som tok om lag fjerdeparten av plassen i rommet, og den skogfinske kombinasjonen av kristen tru og tradisjonell folketru, utgjorde ein særeigen skogfinsk kultur i høve til den norske og svenske. Finnane hadde lenge rykte på seg for å vera [[trolldom]]skunnige. I 1817 og perioden 1821–22 utførte den Savolax-fødde [[finlandssvenskar|finlandssvenske]] studenten [[Carl Axel Gottlund]] reiser til dei svenske og norske finnbygdene. Under desse reisen skildra han ei særs utførleg dagbok over stadnamn, gardar og slektsnaman til innbyggjarane. På denne tida var 17–18 prosent av innbyggjarane i Värmland, eller cirka 25&nbsp;000 personar, av finsk ætt. I seinare år er det vorte drive eit aktivt [[Kulturvern|kulturvernarbeid]] på Finnskogen for å ta vare på skogfinsk kultur, m.a. med skipinga av «[[Republikken Finnskogen]]». Forfattaren [[Åsta Holth]] og museumsstyraren Birger Nesholen gjennom [[Norsk Skogfinsk Museum]] har vore sentrale i dette arbeidet. ===Finske stadnamn=== Svedjebruket kravde store areal med skog, og dette var tilgjengeleg i desse områda, som låg langt vekk frå bygdene. Både i Noreg og Sverige fekk desse skogsområda etter kvart namna finnskogar eller finn(e)marker (''mark'' i tydinga skogsmark, jamfør namn som til dømes [[Nordmarka]]). Finnskogen langsetter riksgrensa mot Värmland var hovudområdet for denne finske busetnaden i Noreg. Men det var òg finsk busetnad i andre skogsområde på Austlandet, mellom anna i dei skogsområda sør for [[Tyrifjorden]] som har fått namnet [[Finnemarka]]. Namna som finnane sette på stadar, elver, vatn, myrar og åsar i desse områda er framleis i bruk, ofte i norsk språkdrakt, og gjerne med tilføyingar som fylgje av mistydingar av dei finske orda. Det finst finnebuplassar over eit stort område på Austlandet frå Finnskogen i nordaust til Finnemarka utanfor [[Drammen kommune|Drammen]] i sørvest. Mange er framleis i drift som vanlege småbruk. Skogfinnane har etterlate seg mange finske stadnamn. [[Hakkloa]] i [[Nordmarka]] er eit døme. Sentrum for kulturen i Noreg i er [[Finnskogen]] i [[Innlandet fylke|Innlandet]]. Frå Värmland finst det rundt 7&nbsp;000 finske stadnamn nedteikna. Av desse er rundt 4&nbsp;000 i vanleg bruk eller lever att i folkeminnet. === Skogfinsk byggjeskikk === [[File:Orala.JPG|mini|Orala (norsk Åranstorpet) på Vinger Finnskog.]] Skogfinnane hadde ein heilt særeigen byggjeskikk med [[røykstove]], [[badstove]] og [[rie]] som dei viktigaste karakterbygningane.<ref>Nesholen, Birger: «Byggeskikken på Finnskogen : - unik i både norsk og nordisk perspektiv». (utdrag av) kapittel i boken «Livet på Finnskogen» ISBN 82-91208-01-8 [http://www.skogfinskmuseum.no/index.php?name=Kulturtradisjoner1%2FByggeskikk.html Norsk Skogfinsk Museum; Byggeskikk] {{Wayback|url=http://www.skogfinskmuseum.no/index.php?name=Kulturtradisjoner1%2FByggeskikk.html|date=20140116105727}}, 23.08.2013</ref> Når det gjeld sjølve gardstunet, har det heilt opp til våre dagar vore karakteristisk for Finnskogen at bygningane på gardstunet er langt meir spreidde og vilkårleg plasserte enn dei meir ordna tunformasjonane i norsk- og svenskbygder. Tilsvarande tunformer har vore karakteristiske for område i austre Finland. Røykomnprinsippet for oppvarming hadde finnane med seg frå Finland då dei kom og slo seg ned i dei norsk-svenske granskogområda frå midten av 1600-talet. På Finnskogen heldt finnane fram med å bruka denne oppvarmingsteknikken – og dermed også byggjeskikken – i 300 år. Ei rekkje røykstover vart bygde på siste halvdel av 1800-talet, og ein har bygd badstover til inn på 1900-talet. ===== Røykstove ===== {{detaljar|Røykstove}} [[Fil:Arvika Sagudden-Rokstugan.jpg|mini|«Rökstugan» frå 1700-1800-talet, no ved Sågudden friluftsmuseum i Arvika.]] [[Fil:Ritamäki finngård 13.jpg|mini|Inne frå røykstova ved Ritamäki finngård i Torsby kommun.]] Det spesielle med ei røykstove er oppvarmingsmåten. For at rommet skal fungera best mogleg med [[røykomn]] utan skorstein, er det nødvendig med nokre tekniske modifikasjonar av rommet. Ein av desse modifikasjonane i høve til eit vanleg [[våningshus]] er den brekte himlingen/innertaket som kviler over to veldige berestokkar. Desse åsane går på dei fleste røykstovene ut gjennom gavlveggen og er ofte det einaste som særmerkjer ei røykstove utvendig, om ein då ser bort frå røykhatten på toppen av røykkanalen av tre som stikk opp over yttertaket og som leier røyken ut frå røykstoverommet.<ref>Nesholen, Birger: «Byggeskikken på Finnskogen : - unik i både norsk og nordisk perspektiv» (s. 165–178) i boken ''Livet på Finnskogen'' (red. Sven R. Gjems m.fl) Utgitt av Finnetunet, 1992. ISBN 82-91208-01-8</ref> Røykomnen er eit fenomenalt oppvarmingsprinsipp. Røykomnen er bygd opp av ei stor mengd naturstein mura saman med leire som bindemiddel. Når denne steinmassen blir varma opp gjennom fyring i omnen, fungerer han som varmemagasin som frigjer nok varme til å halda ein behageleg romtemperatur heile det neste døgnet. Røyken under oppfyringa veltar ut i rommet og legg seg som eit bølgjande teppe oppunder det brekte taket. På denne måten varmar røyken opp vegger og tak i rommet slik at også dei grove trematerialane verkar som varmekjelde i lang tid etter at elden er sløkt. Røykomnen vart fyrt ein gong i døgnet – vanlegvis om morgonen/formiddagen når folk likevel for det meste oppheldt seg utanfor rommet. Med fyring ein kort periode kvar dag i vinterhalvåret trongst sjølvsagt ikkje på langt nær så mykje ved som ved fyring i ordinær peis eller jernomn, for å halda ved like varmen i steinmassen, og fyringa trong heller ikkje å vera så langvarig. Den siste røykstova som var i tradisjonell bruk vart fråflytta så seint som 1964. ===== Badstove ===== {{detaljar|Badstove}} [[Fil:Karmenkynna 5.jpg|mini|Badstove ved Karmenkynna.]] Badstovebadinga har vore tradisjon på Finnskogen frå innvandringa og heilt fram til vår tid. Enkelte gardar har hatt bading i røykbadstove som ubroten tradisjon heilt opp til i dag, sjølv om det dei siste tiåra har vore meir spreidd og tilfeldig bading enn det det var tidlegare. Badstova er tradisjonelt ein lafta tømmerbygning, som tradisjonelt blir plassert på tilstrekkeleg avstand frå resten av husa på garden for å redusera risikoen for at brann i badstova spreier seg til resten av garden. Badstoveomnen er ein sjølvberande konstruksjon bygd opp av store steinar, med kvelvt eller flatt tak over holrommet inni omnen. På toppen av omnen blir det lagt mengder av små runde steinar. Når omnen blir fyrt går varmen og eldtungene opp imellom steinane i taket og sidene og varmar desse nær sagt frå alle sider. Det er raskare å gjennomvarme mange små steinar enn få store. Under badinga blir denne oppmagasinerte varmen frigjord i form av heit vassdamp når ein tømmer vatn på steinane på toppen av omnen. ===== Rie ===== [[Fil:Skansen 2019 19 46 38 578000.jpeg|mini|Rie sett opp ved [[Skansen]].]] Ordet «rie» kjem av det finske namnet på hustypen: ''riihi''. Ria er tørkehuset for svedje-rugen til finnane. Her stod rugbanda til tørk på stenger i rommet, eller dei stod på eit glissent «golv» mellom to etasjar i huset. På Finnskogen i Solør og [[Värmland]] har ria vore av eittromstypen; eit enkelt rom med røykomn i hjørnet innanfor døra i gavlveggen. Ria har vore kvadratisk med noko større grunnflate og med større høgd enn badstova. Ofte var dei bygd som einslege hus på svedjer som låg langt frå garden. Seinare kunne slike rier og den forlatne svedja der det voks gras bli utgangspunkt for busetjing og åkerdyrking. Namn som Rya, Svullrya, Riberget, Samuelsmorya og andre, kan visa til kvar det har stått rier. Det verker som om rier på Finnskogen er vorte brukt som tørkehus berre for utreska rug, og derfor berre i samanheng med svedjebruket, og at hustypen derfor forsvann nokså raskt etter at svedjebruket tok slutt. I tillegg til tørking kunne byrninga brukast til tresking med [[sliul]]. ==Skogfinnar i dag== Skogfinnane er i dag assimilerte i det større norske og svenske samfunnet, og språket er utdøytt. Dei siste kjende skogfinnane i Sverige som prata finsk flytande, var Johannes Johansson-Oinoinen (Nitahå-Jussi), daud i 1965,<ref>[https://digitaltmuseum.se/021017358852/nittaho-jussis-grav Gravsteinen til Nitahå-Jussi]</ref> og Karl Persson, daud i 1969. Alma Gustavsson frå Värmland, var fødd i 1896, og levde til innpå 1980-tallet. Den skogfinske kulturen lever framleis i Noreg og Sverige. På norsk side er ein fjerdedel av stadnamna i [[Grue kommune]] av finsk opphav.<ref>''East Norway and its Frontier'' – by Frank Noel Stagg, George Allen & Unwin, Ltd. 1956.</ref> Her feirar dei ogso [[Finnskogdagane]], der dei skipar [[Republikken Finnskogen]] kvart år, med eige flagg, president og regjering.<ref>Ostlendingen.no [http://www.ostlendingen.no/nyheter/sol%C3%B8r/republikkens-flagg-vaier-igjen-1.4601803 Republikkens flagg vaier igjen.] 12. juli 2008 (vitja 4. januar 2015)</ref> Forfattaren [[Åsta Holth]] var ei drivkraft bak denne feiringa.<ref>Finsk.no [http://www.finsk.no/index.php/no/norge/sor-norge/finnskogen-i «Forfatteren Åsta Holth (av slekten Lehmoinen) utviklet i protest republikken Finnskogen for snart 40 år siden, med et eget langsmalt svart og grønt korsflagg, egen regjering og egen bonad.» ] Jorma Inki, fhv Finsk ambassadør i Oslo</ref> Ho står også bak dagens Finnskogsbunad.<ref>Åsta Holth [http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007061904005 Piga. Selvbiografi, Oslo 1979] [http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007061904005#149 side 144-45] «Eg har ikkje dikta noen bunad, eg har leita opp den som har vori,.» ... «fotografier av Nils Keyland» ... ««Spising av nävgröt och flesk» hette fotoet»</ref><ref>[http://digitaltmuseum.se/011013836134 Fotografi av Nils Keyland. :Spisning av nävgröt och stekt fläsk i en värmländsk-finsk rökstuga. Grötbitarna doppas i fläskpannan, och för varje munsbit gröt bites ett stycke av fläsket, som hålles i andra handen. Bakom pannan står grötkoppen och längst bak på bordet ett svarvat träfat med mjölk att njuta till efterrätt.] Digitalmuseum.se.</ref> Skogfinnane vart i 1998 vedtekne som ein av dei nasjonale minoritetane i Noreg (attmed [[kvener]], [[romanifolk]], [[Sigøynarar|rom]] og [[jødar]]).<ref>{{Kjelde www|url=https://snl.no/skogfinner|tittel=skogfinner – Store norske leksikon|vitja=2016-04-27|verk=Store norske leksikon}}</ref> Skogfinnane fekk sitt offisielle flagg i samarbeid av skogfinske organisasjonar i Noreg og Sverige, som vart offentleggjort 29. desember 2022.<ref>{{Citation|title=Skogfinner har nå fått eget flagg|url=https://www.nrk.no/tromsogfinnmark/skogfinner-har-na-fatt-eget-flagg-1.16236883|website=NRK|date=2022-12-29|accessdate=2023-08-10|language=nb-NO|last=NRK}}</ref> Det er skipa [[kulturhistoriske museum]], i Noreg [[Norsk Skogfinsk Museum]] på Finnskogen, som tek vare på bygningar, gjenstandar og anna materiale som kan kaste ljos over livsvilkåra til skogfinnane og innvandringssoga deira, og gje grunnlag for forsking. Det vart vedteke finansiering til eit større skogfinsk museum i 2023. == Litteratur == [[Fil:Fremmed_Blod_cover_Marte_Hallem.jpg|mini|''Fremmed Blod'' av Marte Hallem. ]] ; Sakprosa * Maud Wedin: ''Det skogfinska kulturarvet.'' Utgitt av [[Finnsam]] i samarbeid med Finnbygdens förlag. Falun (2001) * Berit Sagen Ramsfjell: «Finneinnvandringen». ''Asker og Bærum historielags årbok'' nr. 46 (2006) * Olav Tveter: ''Rugfinnene i Hurdal''. Romerike historielags årbok VII (1970) * Tuula Eskeland : ''Fra Diggasborrå til Diggasbekken, finske stedsnavn på de norske Finnskogene''. Universitetet i Oslo (1994) * {{ Kjelde bok | forfattar = Iversen, Ragnvald | utgjeve år = 1959 | tittel = Finsk på norsk grunn | stad = Trondheim | forlag = I kommisjon hos F. Bruns Bokhandel | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2017022748007 | side = }} * Olaf Lindtorp: ''Fra Finnskogene i Solør og Vermland.'' ''Beretninger og folkeminne fra grensebygdene''. Kongsvinger, 1943-54. Tre bind. * Erik Opsahl og Harald Winge: ''Finnemanntallet for 1686''. Norsk historisk kjeldeskrift-institutt, Oslo (1990) * Albrekt Segerstedt: ''Segerstedts samling : skogsfinnarna i Skandinavien : en kommenterad och illustrerad källutgåva''. Manus fra 1890 utgitt med kommentarer av Arne Vannevik og Maud Wedin. Falun, [[FINNSAM]] och Finnbygdens Förlag, 2006. ISBN 9188644103 * Kari Tarkiainen: «Svedjefinnarnas bosättningsperiod i mellansvenska skogar». I: ''Finnarnas historia i Sverige.'' ''Band 1: Inflyttarna från Finland under det gemensamma rikets tid''. Helsingfors: Finska historiska samfundet (1990). * {{Cite book |last=Per Martin Tvengsberg |url= |title=Svedjebruk |publisher=Norsk Skogfinsk Museum |isbn=978-82-93036-00-5 |editor-last= |edition= |volume= |location=Grue Finnskog |page= |language= |chapter= |id= |ref=}} * {{Cite book |last=[[Kristian Østberg]] |url= |title=Finnskogene i Norge |publisher=[Solør-Odal historielag] |isbn=8271040340 |location=Grue |page= |chapter=}}. Først utgitt i [[Norsk Geografisk Tidsskrift|Norsk geografisk tidsskrift]] 1931-39 * {{Cite book |last=[[Trygve Christensen]] |url= |title=Skogfinner og finnskoger |publisher=Eget forlag |isbn=9788299291637 |location= |page= |chapter=}} * {{Cite book |last=[[Marte Hallem]] |url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_pliktmonografi_000002111 |title=Fremmed blod |publisher=Scene midt |isbn=9788269253108 |location=Verdal |page=}} ; Skjønnlitteratur * {{Cite book |last=[[Britt Karin Larsen]] |url= |title=Det vokser et tre i Mostamägg |publisher=Cappelen Damm |isbn=9788202300449 |location=Oslo |page= |chapter=}} * {{Cite book |last=Britt Karin Larsen |url= |title=Himmelbjørnens skog |publisher=Cappelen Damm |isbn=9788202336448 |location=Oslo |page= |chapter=}} * Fleire romanar av [[Åsta Holth]] == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *[https://www.skogfinskmuseum.no/aktuelt-og-nyheter/2022/12/det-skogfinske-flagget-er-valgt Norsk Skogfinsk museum: Her er det skogfinske flagget!] *[https://www.nrk.no/innlandet/nytt-skogfinsk-museum-pa-svullrya-i-grue-kan-bygges-og-skogfinnene-skal-fa-vise-fram-sin-kulturarv-1.16404664 NRK.no: Pengene er sikret: Nå kan byggingen av skogfinsk museum starte] *[https://www.regjeringen.no/contentassets/9b737d2114904b379fd4436c9a9bd1af/nn-no/pdfa/stm200020010015000dddpdfa.pdf Regjeringa: Nasjonale minoritetar i Noreg - Om statleg politikk overfor jødar, kvener, rom, romanifolket og skogfinnar] ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Skogfinner|Skogfinner]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 10. august 2023 og 18. april 2024.'' {{refslutt}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Skogsfinnar|Skogsfinnar]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 18. april 2024.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== *[https://snl.no/skogfinner snl.no: Skogfinner] *[http://www.skogfinskmuseum.no/ Norsk Skogfinsk Museum] *[http://www.finnskogsmuseet.se/ Finnskogsmuseet i Skräddrabo i Sverige] *[https://varmlandsmuseum.se/besok-oss/filialer/torsby-finnskogscentrum/ Torsby Finnskogscentrum i Sverige, ei avdeling av Värmlands Museum] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skogfinnar| *]] [[Kategori:Emne knytte til skogfinnar]] [[Kategori:Folkegrupper i Sverige]] [[Kategori:Norske urfolk og nasjonale minoritetar]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2024]] 50cg3ptvs6tv4qaipf6ow9r9v4hijc3 0 358028 3672406 3537830 2026-09-14T08:49:33Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672406 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1990''' vart avvikla i tida frå 17. til 25. februar 1990. Meisterskapen var delt mellom Varingskollen skisenter i [[Hakadal]] i [[Akershus]], og [[Hafjell alpinsenter]] i [[Øyer kommune]] i [[Oppland]]. == Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Ole Kristian Furuseth]] | align=left| Ullensaker SK | align=right| 1.43,17 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Odd Fossland | align=left| [[Stjørdals-Blink]] | align=right| 1.43,98 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 1.44,46 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Didrik Marksten]] | align=left| [[Ready]] | align=right| 1.45,16 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Lasse Arnesen]] | align=left| IL Heming | align=right| 1.46,16 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Erlend Lødemel | align=left| [[Voss Idrottslag]] | align=right| 1.46,32 |} </div> Dato: 18. februar<br /> Stad: Hakadal <br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Ole Kristian Furuseth]] | align=left| Ullensaker SK | align=right| 2.08,32 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Lasse Arnesen]] | align=left| IL Heming | align=right| 2.09,01 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Didrik Marksten]] | align=left| [[Ready]] | align=right| 2.09,54 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Lasse Kjus]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 2.09,55 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Sverre Melby | align=left| IL Fremad | align=right| 2.10,89 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Atle Skårdal]] | align=left| [[Idrettslaget Skade]] | align=right| 2.11,57 |} </div> Dato: 17. februar<br /> Stad: Hakadal <br /> {{clear}} === Super-g (Vidlåm)=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 1.22,94 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Ole Kristian Furuseth]] | align=left| Ullensaker SK | align=right| 1.23,42 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Lasse Kjus]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.23,94 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Lasse Arnesen]] | align=left| IL Heming | align=right| 1.24,52 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Didrik Marksten]] | align=left| [[Ready]] | align=right| 1.24,70 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Olav Skjøtskift | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.25,43 |} </div> Dato: 25. februar<br /> Stad: Øyer <br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Atle Skårdal]] | align=left| [[Idrettslaget Skade]] | align=right| 1.53,48 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Asgeir Linberg | align=left| Kringsjå IL | align=right| 1.54,57 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Lasse Arnesen]] | align=left| IL Heming | align=right| 1.54,78 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 1.54,85 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Lasse Kjus]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.55,35 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Svein Erik Krohn | align=left| [[Åndalsnes IF]] | align=right| 1.56,18 |} </div> Dato: 23. februar<br /> Stad: Øyer <br /> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Hanne Dreyer | align=left| Narvik SK | align=right| 1.47,07 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Kongsberg IF]] | align=right| 1.48,45 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Marianne Kjørstad]] | align=left| Haugen Idrettslag | align=right| 1.50,07 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Annie E. Manshaus | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.50,56 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Karine Hesle | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.51,37 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Gyri Edvardsen | align=left| Frisk | align=right| 1.51,58 |} </div> Dato: 18. februar<br /> Stad: Hakadal <br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Kongsberg IF]] | align=right| 2.17,19 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Julie Lunde Hansen | align=left| IL Heming | align=right| 2.17,61 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Anne Berge]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 2.19,31 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Kari Anne Saude | align=left| [[Kongsberg IF]] | align=right| 2.20,12 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Monica Sæther | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 2.20,36 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Marianne Aam | align=left| Narvik SK | align=right| 2.20,79 |} </div> Dato: 17. februar<br /> Stad: Hakadal <br /> {{clear}} === Super-g (Vidlåm) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Marianne Aam | align=left| Narvik SK | align=right| 1.27,22 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Kari Anne Saude | align=left| [[Kongsberg IF]] | align=right| 1.28,93 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Marianne Kjørstad]] | align=left| Haugen Idrettslag | align=right| 1.29,29 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Monica Sæther | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.30,66 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Anniken Murstad | align=left| IL Heming | align=right| 1.31,41 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Jeanette Lunde | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.32,53 |} </div> Dato: 25. februar<br /> Stad: Øyer <br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Astrid Lødemel]] | align=left| [[Voss Idrottslag]] | align=right| 1.24,13 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Linn Remmem | align=left| [[Åndalsnes IF]] | align=right| 1.24,49 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Anja Brekkan | align=left| Strømmen | align=right| 1.26,00 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Marianne Aam | align=left| Narvik SK | align=right| 1.26,08 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Marianne Kjørstad]] | align=left| Haugen Idrettslag | align=right| 1.26,29 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Anne Berge]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.26,52 |} </div> Dato: 23. februar<br /> Stad: Øyer <br /> {{clear}} ==Kjelder== *''Sportsboken 90-91''. Sportsboken As/VG. 1990. [[Kategori:Noregsmeisterskap i 1990]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Akershus]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Innlandet]] [[Kategori:Nittedal kommune]] [[Kategori:Idrett i Øyer]] reo4jfb3d13h0sd24lwkmj9lkh3w9ax 0 359964 3672399 3537809 2026-09-14T08:49:17Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672399 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1999''' fann stad på [[Oppdal]] i [[Sør-Trøndelag fylke]] og i [[Narvik]] i [[Nordland fylke]] dagane 19.-24. mars 1999. == Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 1.26,33 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Ole Kristian Furuseth]] | align=left| Ullensaker SK | align=right| 1.27,33 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Lasse Kjus]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.28,00 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Tom Stiansen]] | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.28,46 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Åne Sæter | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.29,96 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Truls Ove Karlsen]] | align=left| Sæli | align=right| 1.30,67 |} </div> Dato: 23. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Storslalåm=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 2.02,81 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Tom Stiansen]] | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 2.03,93 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Bjarne Solbakken]] | align=left| [[Stranda Idrottslag]] | align=right| 2.05,28 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Kenneth Sivertsen | align=left| Narvik SK | align=right| 2.05,57 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Lars Birger Hansen | align=left| Botne Skiklubb | align=right| 2.06,69 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Stian Moltudal | align=left| [[Ørsta Idrettslag]] | align=right| 2.07,08 |} </div> Dato: 24. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Vidlåm (Super-g) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Lasse Paulsen | align=left| Narvik SK | align=right| 1.22,39 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Kenneth Sivertsen | align=left| Narvik SK | align=right| 1.23,01 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Bjarne Solbakken]] | align=left| [[Stranda Idrottslag]] | align=right| 1.23,29 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" | rowspan="2" style="text-align:center" | 4. | align=left| Knut Arne Furseth | align=left| Ørskog Idrettslag | align=right| |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" | align=left| Audun Grønvold | align=left| Vang Skiløperforening | align=right| 1.23,58 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Stein Kristian Strand | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.23,94 |} </div> Dato: 22. mars<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Kenneth Sivertsen | align=left| Narvik SK | align=right| 1.19,84 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Audun Grønvold | align=left| Vang Skiløperforening | align=right| 1.20,65 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Eivind Kvåle | align=left| Narvik SK | align=right| 1.20,96 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Sondre Elvestad | align=left| Øyer-Tretten IF | align=right| 1.21.20 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Lasse Paulsen | align=left| Narvik SK | align=right| 1.21,36 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Stein Kristian Strand | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.21,67 |} </div> Dato: 20. mars<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Åne Sæter | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 57,35 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Eivind Kvåle | align=left| Narvik SK | align=right| 74,00 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Truls Ove Karlsen]] | align=left| Sæli | align=right| 76,66 |} </div> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Trine Bakke]] | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.24,00 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Bente Giljarhus | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 1.26,02 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.26,37 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Marte Dolva | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 1.27,94 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Hedda Berntsen]] | align=left| IF Filtvet Fremad | align=right| 1.29,57 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Lisa Bremseth | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.29,80 |} </div> Dato: 23. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| SK Rival | align=right| 2.10,84 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Trine Bakke]] | align=left| [[Freidig]] | align=right| 2.13,90 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Gro Kvinlog | align=left| Hemsedal IL | align=right| 2.14,66 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Kristine Kristiansen | align=left| Harestua IL | align=right| 2.15,11 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Marte Dolva | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 2.16,14 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Grete Strøm | align=left| Svolvær | align=right| 2.16,31 |} </div> Dato: 24. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Vidlåm (Super-g) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.27,92 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Kristine Kristiansen | align=left| Harestua | align=right| 1.28,06 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Ingeborg Helen Marken]] | align=left| Eggedal IL | align=right| 1.28,52 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Kristine Heggelund | align=left| Ullensaker SK | align=right| 1.29,29 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Gro Kvinlog | align=left| Hemsedal IL | align=right| 1.30,00 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Siri Bjørgen | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.30,91 |} </div> Dato: 22. mars<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.24,16 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Kristine Kristiansen | align=left| Harestua IL | align=right| 1.24,45 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Siri Bjørgen | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.25,40 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Tonje Norheim | align=left| [[Sogndal IL]] | align=right| 1.26,34 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Kristine Heggelund | align=left| Ullensaker SK | align=right| 1.26,57 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Grete Strøm | align=left| Svolvær | align=right| 1.26,60 |} </div> Dato: 19. mars<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| SK Rival | align=right| 16,36 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Kristine Kristiansen | align=left| Harestua IL | align=right| 45,81 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Siri Bjørgen | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 72,94 |} </div> {{clear}} ==Kjelder== *''Sportsboken 1999''. Chr. Schibsteds Forlag. 1999. [[Kategori:Noregsmeisterskap i 1999]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Nordland]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Trøndelag]] e8t394a9su7gobgpv6hb4yf27y7ylsx 0 364835 3672375 3434282 2026-09-14T08:39:35Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672375 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Johannes Torsteinsson Krukhoug''' ({{datoar}}) var ein norsk lærar og politikar frå [[Øyer]] i [[Oppland]]. Krukhoug var son til ein gardbrukar. Vinteren 1878/79 gjekk han Gudbrandsdal amtsskule. Fire år seinare tok han eksamen ved seminaret på [[Hamar]] og i 1884-85 var han halvtanna år elev ved [[latin]]skulen på Hauges Minde i [[Kristiania]]. Perioden 1886-92 var Krukhoug lærar i Nordre Langlia i [[Sør-Fron]]. Etter eit år som skulemeister i [[Råde]] i [[Østfold]], fekk han så i 1894 stillinga som lærar og kyrkjesongar i Kvikne i [[Nord-Fron]], ei stilling han hadde i over 39 år. «Krukhoug var ein samvitsfull og dugande lærar. Særleg måtte ein legge merke til når ein kom i skulen hans, den gode orden elevane hadde i dei skriftlege arbeid.»<ref>Skulesoge for Fron, s. 166</ref> Frå 1898 til 1910 var Krukhoug medlem i [[herad]]sstyret i Nord-Fron, deretter var han i ni år [[ordførar]] i Nord-Fron til ut 1919. Elles var i 8 år formann i soknerådet, formann 1922-24 i verjerådet og i fleire år overformyndar. Han var i 12 år kasserar og styremedlem i Gudbrandsdal Ungdomslag. Valbolken 1919-21 representerte Krukhoug einmannnskrinsen Nordre Gudbrandsdalen på [[Stortinget]], vald for [[Arbeiderdemokratene]], medlem i Jarnbanekomiteen. Den neste valbolken, 1922-24, var han 1. varamann til Stortinget, då vald frå Oppland fylke. Han møtte då i fire veker sommaren 1922, i staden for Alf Mjøen. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} *[http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=&lan=&MenuItem=&ChildItem=&State=&UttakNr=33&person=11725 Stortingsbiografi]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.nb.no/items/0ce0d694369b768f0d1d04dd72f2107f?page=167&searchText=%22johannes%20krukhoug%22 Albert Kvammen:''Skulesoge for Fron''. 1971] {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1919-1921]] [[Kategori:Norske skulefolk]] [[Kategori:Folk frå Øyer]] [[Kategori:Folk frå Nord-Fron]] e9zqt0adem2akwtexa58lb10kgjfm0v 0 378660 3672246 3392101 2026-09-13T13:59:29Z Ranveig 39 Fmt. 3672246 wikitext text/x-wiki {{geoboks|region|våpen=Häme.vaakuna.svg}} '''Tavastland''' ([[finsk]] ''Häme'', latin ''Tavastia'') er eit historisk [[Historiske landskap i Finland|landskap]] i Mellom- og Sør-[[Finland]]. Området til det historiske landskapet tilsvarar i dag landskapa [[Egentliga Tavastland]], [[Päijänne-Tavastland]] (den største delen), [[Birkaland]] (delvis) og [[Mellersta Finland]]. == Historikk == Tavastland var eit av slottslena i Finland i mellomalderen. Det vart danna rundt Tavastehus slott, ein hypotese er at dette slottet vart grunnlagt rundt 1250 av [[Birger jarl]]. Den opphavlege folkegruppa her vart kalla ''tavaster'', 'tavastlendingar'.<ref name=ne/> Etymologisk sett er det finske ordet for tavastllendingar, ''{{lang|fi|hämäläjset}}'', etymologisk knytt til samane si eiga nemning ''sápmelaš''.<ref name="ne-samiska-släkt"/> Det svenske namnet ''Tavastland'' finst dokumentert som ''Tafæistaland'' på [[runestein]]ar frå første delen av 1000-talet, og gav opphavet til det latinske namnet ''Tavastia'', som første gangen vart dokumentert år 1303.<ref>Schalin, J (2014): «Fibula, Fabula, Fact - The Viking Age in Finland»; red. Ahola J, Frog, Tolley C; Studia Fennica, SKS; s. 416-421.</ref> == Kjelder== {{refopning}} <references> <ref name=ne>{{NE |författare= |titel = uppslagsverk/encyklopedi/lång/tavastland |namn=Tavastland |hämtdatum = 29. juni 2017 }}</ref> <ref name="ne-samiska-släkt">{{NE |titel = uppslagsverk/encyklopedi/lång/samiska#släktskap |namn= samiska: dialekter|hämtdatum = 29. juni 2017 }}</ref> </references> *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tavastland|Tavastland]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 24. mai 2020.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare len i Finland]] 0er68sib469pd5eyh8ep2apneiuuu1k 0 379405 3672377 3254590 2026-09-14T08:40:33Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672377 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Jon Gunnar Pedersen''' ({{fødd-lua|2. september 1962 i Oslo}}) er ein norsk finansmann, rådgjevar for det offentlege og politikar for [[Høgre]]. Han var politisk rådgjevar for statsråd [[Kristin Clemet]] 1989–1990, rådgjevar for Høgre 1990–1994, arbeidde i [[Orkla Finans]] frå 1994 til 2002, var rådgjevar i eigarskapssaker for staten 2002–2007, statssekretær i [[Finansdepartementet]] 2013–2015, og partner i [[Arctic Securities]] frå 2007. Han er leiar for ekspertutvalet «{{ikkjeraud|Norge mot 2025}}», utnemnd i 2020.<ref>[https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/ekspertutvalget-norge-mot-2025-skal-vurdere-grunnlaget-for-verdiskaping-produksjon-sysselsetting-og-velferd-etter-pandemien/id2702022/ Ekspertutvalget «Norge mot 2025» skal vurdere grunnlaget for verdiskaping, produksjon, sysselsetting og velferd etter pandemien]. regjeringen.no. Vitja 18. juni 2020</ref> Han voks opp i [[Grue kommune|Grue]] i [[Hedmark]] i Innlandet fylke. ==Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jon Gunnar Pedersen|Jon Gunnar Pedersen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. juli 2020.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske finansfolk]] [[Kategori:Norske økonomar]] [[Kategori:Statssekretærar i Regjeringa Solberg]] [[Kategori:Statssekretærar frå Høgre]] [[Kategori:Folk frå Grue]] 0iaew1w8rsos23948dapu3yuplwsqk5 0 394330 3672386 3341093 2026-09-14T08:44:33Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672386 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar }} '''Kjetil Romsdal''' ({{datoar}}) er er norsk [[Det norske Sametinget|sametingspolitikar]]. Han representerer [[Nordkalottfolket]] frå [[Nordre valkrins]] i perioden 2021–2025. Romsdal er medlem i oppvekst-, omsorgs- og utdanningskomiteen. ==Kjelder== *[https://sametinget.no/politikk/politisk-organisering-og-ledelse/partier-representanter-og-parlamentariske-ledere/nordkalottfolket/kjetil-romsdal/ Kjetil Romsdal] på ''sametinget.no''. Lese den 31.10.2021. {{Sametingsrepresentantar i Noreg 2021-2025}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sametingsrepresentantar 2021-2025]] [[Kategori:Sametingsrepresentantar frå Nordkalottfolket]] [[Kategori:Samiske politikarar]] 0f8v5tyimj8vm6rlrdy8so4ww08q8uy 0 397691 3672400 3537803 2026-09-14T08:49:20Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672400 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 2006''' vart avvikla i [[Narvik]] i [[Nordland]] i tida frå 22. til 26. mars. == Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.44,69 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Jonathan Nordbotten | align=left| Ingierkollen og Rustad | align=right| 1.47,03 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.48,15 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Leif Kristian Haugen]] | align=left| Lommedalen IL | align=right| 1.48,35 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Mikkel Bjørge | align=left| Peer Gynt AK | align=right| 1.48,49 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Jon Masdal | align=left| Aurdal IF | align=right| 1.48,51 |} </div> Dato: 26. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Storslalåm=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 2,21,25 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Andreas Nilsen | align=left| [[Freidig]] | align=right| 2.22,30 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Leif Kristian Haugen]] | align=left| Lommedalen IL | align=right| 2.22,67 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Bjarne Solbakken]] | align=left| [[Stranda Idrottslag]] | align=right| 2.23,52 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Andreas Løchen | align=left| Hakadal IL | align=right| 2.23,85 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Christian Mithassel | align=left| [[Ready]] | align=right| 2.24,45 |} </div> Dato: 25. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Vidlåm (Super-g) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 52,07 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Bjarne Solbakken]] | align=left| [[Stranda Idrottslag]] | align=right| 52,57 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Andreas Løchen | align=left| Hakadal IL | align=right| 53,10 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Ole Magnus Kulbeck | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 53,29 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 53,45 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| John Christian Eriksson | align=left| Narvik SK | align=right| 53,58 |} </div> Dato: 24. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.08,62 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Bjarne Solbakken]] | align=left| [[Stranda Idrottslag]] | align=right| 1.08,91 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Andreas Løchen | align=left| Hakadal IL | align=right| 1.09,55 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Petter Brenna | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.10,12 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Audun Grønvold | align=left| Vang Skiløperforening | align=right| 1.10,15 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.10,16 |} </div> Dato: 22. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Andreas Løchen | align=left| Hakadal IL | align=right| |} </div> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Trine Bakke]] | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.26,67 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Anne Marie Müller | align=left| Hemsedal IL | align=right| 1.26,78 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Nina Løseth]] | align=left| [[Spjelkavik IL]] | align=right| 1.29,01 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Karina Birkelund | align=left| [[Fana Idrettslag]] | align=right| 1.30,40 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Therese Neergaard | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.31,28 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Tone Ansnes | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.31,33 |} </div> Dato: 26. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Therese Neergaard | align=left| [[Freidig]] | align=right| 2.26,54 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Anne Marie Müller | align=left| Hemsedal IL | align=right| 2.27,18 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Karina Birkelund | align=left| [[Fana Idrettslag]] | align=right| 2.28,72 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Pia N. Gundersen | align=left| Sortland AK | align=right| 2.28,80 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Trine Bakke]] | align=left| [[Freidig]] | align=right| 2.28,88 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Tone Ansnes | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 2.30,86 |} </div> Dato: 25. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Vidlåm (Super-g) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Pia N. Gundersen | align=left| Narvik SK | align=right| 56,66 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Anne Marie Müller | align=left| Hemsedal IL | align=right| 56,68 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Kaja Gulsvik | align=left| [[Kongsberg IF]] | align=right| 57,63 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Therese Neergaard | align=left| [[Freidig]] | align=right| 57,65 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Anniken Plener | align=left| Narvik SK | align=right| 57,95 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Nina Løseth]] | align=left| [[Spjelkavik IL]] | align=right| 58,33 |} </div> Dato: 24. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Anne Marie Müller | align=left| Hemsedal IL | align=right| 1.13,61 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Ingrid Busterud | align=left| Vang Skiløperforening | align=right| 1.16,03 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Anniken Plener | align=left| Narvik SK | align=right| 1.16,07 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Ida Dillingøen | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.16,08 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Kristina Antonsen | align=left| Narvik SK | align=right| |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | | align=left| Linn Cecilie Mæhlum | align=left| [[Lillehammer SK]] | align=right| 1.16,18 |} </div> Dato: 22. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Anne Marie Müller | align=left| Hemsedal IL | align=right| |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Anne Marie Müller | align=left| Hemsedal IL | align=right| |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Pia N. Gundersen | align=left| Narvik SK | align=right| |} </div> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/b68b71f5244579569df3a3d9c0db28e0?page=23&searchText=%22Ingrid%20Busterud%22 Oppland Arbeiderblad 23. mars 2006] *[https://www.nb.no/items/272b84826102d208998cff3eff4deeaa?page=19&searchText=%22mithassel%22 Tønsbergs Blad 27. mars 2006] *[https://www.nb.no/items/2219af6fa462a54d819bddd9c65f5b22?page=23&searchText=%22jonathan%20Nordbotten%22 Dagsavisen 27. mars 2006] [[Kategori:Noregsmeisterskap i 2006]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Nordland]] qa2rh1o5gtuj3joarndzt9s1f5s60du 0 401950 3672394 3474390 2026-09-14T08:47:23Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672394 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar}} '''Beatrice Akuvi Hosen Kumordzie''' ({{datoar}}), også kjend under artistnamnet '''Akuvi''', er ein norsk [[vokalist|songar]] og [[låtskrivar]]. == Bakgrunn == Kumordzie har røter frå [[Ghana]] og er oppvaksen på [[Borgen i Asker|Borgen]] i [[Asker]], i ein musikalsk familie. Faren, Kofi Kumoji, er ein ghanesisk musikar, og systera [[Anna-Lisa Kumoji]] er artist og skodespelar. Gjennom faren vart ho tidleg introdusert for [[afrikansk musikk]] og rytmar, og etter kvart fekk hun interesse for amerikansk [[hiphop]] og [[Rhythm and blues|R 'n 'B]].<ref name=":0">{{Kilde www|url=https://npsmusic.no/artist/akuvi/|tittel=Akuvi|besøksdato=2020-01-11|dato=2019-12-13|språk=nb-NO|verk=NPS Music|arkiv-dato=2020-12-05|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20201205151128/https://npsmusic.no/artist/akuvi/}}</ref><ref name=":1">{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/presse/her-er-de-forste-deltakerne-i-mgp-2020-1.14844703|tittel=Her er de første deltakerne i MGP 2020|besøksdato=2020-01-11|dato=2020-01-06|fornavn=Camilla|etternavn=Sand|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.akuvimusic.com/|tittel=Akuvi|besøksdato=2020-01-11|språk=en-US|verk=Akuvi|arkiv-dato=2020-01-11|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20200111100904/https://www.akuvimusic.com/}}</ref> I byrjinga av 20-åra flytta Kumordzie til [[Cape Town]] i [[Sør-Afrika]] der ho eksperimenterte i ulike musikksjangrar saman med lokale musikarar.<ref>{{Kilde www|url=https://studenttorget.no/index.php?show=4615&expand=3796,3930,4612,4615&artikkelid=19281|tittel=Beatrice dyrker musikken i Sør-Afrika|besøksdato=2020-01-11|språk=nb-no|verk=studenttorget.no}}</ref> Sjølv skildrar ho musikken sin som «reggae-infuced neo-soul».<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akuvi gav ut sine fyrste singlar i 2019, og same år deltok ho i fleire tv-program som ''[[Beat for Beat]]'' ([[NRK]]) og ''Expresso Morning Show'' ([[South African Broadcasting Corporation|SABC]]), i tillegg til festivalar som Oslo Afro Arts Festival i august 2019 og Bergen International Music Festival i oktober same året.<ref name=":0" /><ref>{{Kilde www|url=http://osloafroarts.no/speakers/akuvi-kumoji-kechou/|tittel=AKUVI KUMOJI & KECHOU|besøksdato=2020-01-11|språk=en-GB|verk=OSLO AFRO ARTS FESTIVAL|arkiv-dato=2020-01-11|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20200111102031/http://osloafroarts.no/speakers/akuvi-kumoji-kechou/}}</ref> Akuvi var ein av finalistane i [[Melodi Grand Prix 2020]] i [[Trondheim]] 15. februar. Der deltok ho med låten «Som du er».<ref>{{Kilde www|url=https://www.budstikka.no/article/559937!/|tittel=Tone Damli og Akuvi er klar for MGP-sirkuset|besøksdato=2020-01-11|dato=2020-01-06|fornavn=Elin Reffhaug|etternavn=Craig|språk=no|verk=www.budstikka.no}}{{Død lenkje|date=november 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Diskografi == === EP-ar === * 2019 – ''Unfinished Business'' === Singlar === * 2019 – «Free Me from Me» * 2019 – «Obligations» * 2020 – «Som du er» == Referansar == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Akuvi|Akuvi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 10. november 2022.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske songarar]] [[Kategori:Norske låtskrivarar]] [[Kategori:Melodi Grand Prix 2020-deltakarar]] [[Kategori:Melodi Grand Prix 2020-låtskrivarar]] [[Kategori:Melodi Grand Prix 2023-deltakarar]] [[Kategori:Melodi Grand Prix 2023-låtskrivarar]] [[Kategori:Folk frå Asker]] rko64bgrv0h51jdt0awaasxszb20t1w 0 402456 3672398 3448514 2026-09-14T08:48:58Z Ranveig Alternativ 138520 /* Referansar */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672398 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar}} '''Sam Ryder Robinson''' ({{fødd-lua|25. juni 1989}}), betre kjend under artistnamnet '''Sam Ryder''', er ein britisk [[Vokalist|songar]] og [[låtskrivar]] som har gjort stor suksess på det sosiale mediet [[TikTok]]. Han [[Storbritannia i Eurovision Song Contest|representerte Storbritannia]] i [[Eurovision Song Contest 2022]] med låten «[[Space Man]]», der han enda på andreplass. == Bakgrunn == Ryder, fullt namn Sam Ryder Robinson, vart fødd i Essex i 1989. Som 20-åring, i 2009, byrja han i musikkbransjen som songar og gitarist. Blant anna jobba han som [[studiomusikar]] for grupper som The Morning After, Blessed by a Broken Heart og Close Your Eyes.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nme.com/news/music/tiktok-star-sam-ryder-reportedly-set-represent-uk-eurovision-2022-3179227|tittel=TikTok star Sam Ryder is set to represent UK at Eurovision 2022|besøksdato=2022-03-10|dato=2022-03-10|språk=en-GB|verk=NME}}</ref> Da [[koronapandemien]] starta for fullt i mars 2020, byrja Ryder å poste videoar på [[TikTok]] der han gjorde coverversjonar av forskjellige songar. Han vart raskt populær, og på slutten av 2020 var han den mest følgde britiske artisten på plattformen. Suksessen sikra han ein platekontrakt med [[Parlophone]] og avtale med managementbyrået TaP Music. Han slapp debut-EP-en sin ''The Sun's Gonna Rise'' i 2021. Per 2022 har han over 12 millionar følgjarar og 100 millioner likes på TikTok, noko som gjer han til den meste følgde britiske artisten på TikTok.<ref name=":0">{{Kilde www|url=https://eurovision.tv/participant/sam-ryder-22|tittel=Sam Ryder - United Kingdom - Turin 2022|besøksdato=2022-03-10|språk=en-gb|verk=Eurovision.tv}}</ref> Den 10. mars 2022 kunngjorde [[BBC]] at dei hadde vald Ryder til å representere Storbritannia i [[Eurovision Song Contest 2022]] i [[Torino]] i [[Italia]].<ref>{{Kilde www|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/eurovision/entries/ec7889e0-1efc-431f-8d36-c566040b6da6|tittel=Sam Ryder set to represent UK at Eurovision 2022 with SPACE MAN|besøksdato=2022-03-10|dato=2022-03-10|språk=en|verk=BBC}}</ref> Han deltok med låten «Space Man», som han hadde skrive saman med dei [[Grammy Award|Grammy-vinnande]] låtskrivarane Amy Wadge og Max Wolfgang.<ref name=":0" /> Han enda på andreplass i finalen, noko som var den beste plasseringa til Storbritannia i Eurovision Song Contest sidan [[Eurovision Song Contest 1998|1998]].<ref>{{Kilde www|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/may/19/cool-is-the-enemy-eurovision-hero-sam-ryder-on-how-he-ditched-his-ego-and-found-his-joy|tittel=‘Cool is the enemy!’ Eurovision hero Sam Ryder on how he ditched his ego and found his joy|besøksdato=2022-05-19|dato=2022-05-19|språk=en|verk=the Guardian}}</ref> == Referansar == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sam Ryder|Sam Ryder]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 26. oktober 2022.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Engelske songarar]] [[Kategori:Engelske låtskrivarar]] [[Kategori:Britiske Eurovision Song Contest-deltakarar]] [[Kategori:Britiske Eurovision Song Contest-låtskrivarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2022-deltakarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2022-låtskrivarar]] [[Kategori:Folk frå Essex]] jlef0pmcjquwwyvaujews2clyx44dut 0 402457 3672397 3487536 2026-09-14T08:48:52Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672397 wikitext text/x-wiki {{Infoboks song | tittel = «Space Man» | artist = [[Sam Ryder]] | land = [[Storbritannia]] | språk = [[Engelsk]] | utgjeven = [[22. februar]] [[2022]] | sjanger = [[Pop]]<ref>{{cite web|title=UK Eurovision 2022 song: The sweet meaning behind Sam Ryder's Spaceman|url=https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/1607351/UK-Eurovision-2022-song-Sam-Ryder-Spaceman-meaning-lyrics|website=Express UK|date=9. mai 2022|access-date=9. mai 2022|archive-date=9. mai 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509095315/https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/1607351/UK-Eurovision-2022-song-Sam-Ryder-Spaceman-meaning-lyrics|url-status=live}}</ref> | lengd = 03:37 <small>(originalversjon)</small><br>03:04 <small>(ESC-versjon)</small> | selskap = [[Parlophone]] | låtskrivar = [[Sam Ryder]], Amy Wadge, Max Wolfgang }} '''«Space Man»''' er ein [[Storbritannia|britisk]] [[Popmusikk|popsong]] frå [[2022]] med [[Sam Ryder]]. Låten vart gjeven ut 10. mars 2022 og var [[Storbritannia i Eurovision Song Contest|det britiske bidraget]] i [[Eurovision Song Contest 2022]] i [[Torino]] i [[Italia]]. I Eurovision Song Contest vann «Space Man» juryavrøystinga og enda samanlagt på andreplass med 466 poeng. Songen passerte «[[Love Shine a Light]]» som det britiske bidraget med flest poeng i tevlinga. Det var også den beste Eurovision-plasseringa til Storbritannia på 24 år, sidan [[Imaani]] kom på andreplass med «[[Where Are You? av Imaani|Where Are You?]]» i [[Eurovision Song Contest 1998|1998]], og den fyrste pallplasseringa til Storbritannia sidan [[Eurovision Song Contest 2002|2002]], då [[Jessica Garlick]] kom på tredjeplass med «[[Come Back av Jessica Garlick|Come Back]]».<ref>{{Kilde avis|tittel=Eurovision 2022: Ukraine wins, while the UK's Sam Ryder comes second|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-61452678|avis=BBC News|dato=2022-05-14|besøksdato=2022-05-19|språk=en-GB|etternavn=Savage|fornavn=Mark}}</ref><ref>{{Kilde avis|tittel=Eurovision 2022: How Sam Ryder turned things around for the UK|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-61450874|avis=BBC News|besøksdato=2022-05-19|språk=en-GB|etternavn=Savage|fornavn=Mark|dato=2022-05-15}}</ref> Etter finalen klatra «Space Man» til ein andreplass på [[UK Singles Chart|den britiske singellista]], den beste plasseringa til eit britisk Eurovision-bidrag sidan [[Gina G]] toppa lista i 1996 med «[[Ooh Aah… Just a Little Bit]]».<ref name=":0">{{Kilde www|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/sam-ryder-s-space-man-becomes-highest-charting-uk-eurovision-entry-in-26-years-after-passionate-campaign-__36397/|tittel=Sam Ryder’s SPACE MAN becomes highest-charting UK Eurovision entry in 26 years after passionate campaign|besøksdato=2022-05-23|språk=en|verk=www.officialcharts.com}}</ref> == Om songen == Under [[koronapandemien]] gjorde Ryder suksess med coverversjonar av kjende popsongar på [[TikTok]]. I slutten av 2021 hadde han over 12 millionar følgjarar på TikTok, og var blant dei mest populære av britiske artistar på plattformen.<ref>{{Kilde avis|tittel=Sam Ryder: TikTok star to sing Space Man for UK at Eurovision 2022|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-60647606|avis=BBC News|dato=2022-03-10|besøksdato=2022-03-10|språk=en-GB}}</ref> Hausten 2021 sette kringkastaren [[BBC]] i gong arbeidet med å finne ein artist og song til å representere Storbritannia i Eurovision Song Contest 2022.<ref>{{Kilde www|url=https://wiwibloggs.com/2022/03/10/eurovision-2022-sam-ryder-space-man-uk/270554/|tittel=To the moon! Sam Ryder confirmed as the UK's representative for Eurovision 2022 with "SPACE MAN"|besøksdato=2022-03-10|dato=2022-03-10|språk=en-US|verk=wiwibloggs}}</ref> BBC inngjekk eit samarbeid med TaP Music, managementselskapet til Ryder. Saman fann dei fram til «Space Man», som Ryder hadde skrive saman med Max Wolfgang og den [[Grammy Award|Grammy-vinnande]] låtskrivaren Amy Wadge.<ref>{{Kilde www|url=https://eurovision.tv/participant/sam-ryder-22|tittel=Sam Ryder - United Kingdom - Turin 2022|besøksdato=2022-03-10|språk=en-gb|verk=Eurovision.tv}}</ref> «Space Man» vart fyrste gong spela under frukostsendinga til [[BBC Radio 1]] torsdag 10. mars 2022. Same dag vart songen sloppen for strøyming og digital nedlasting. Songen var [[Storbritannia i Eurovision Song Contest|det britiske bidraget]] i [[Eurovision Song Contest 2022]] i [[Torino]]. Som eit av [[Dei fem store|dei fem store landa]] i [[Eurovision Song Contest]], var Storbritannia direktekvalifisert til finalen laurdag 14. mai 2022.<ref>{{Kilde www|url=https://eurovision.tv/event/turin-2022/grand-final|tittel=Grand Final of Turin 2022|besøksdato=2022-02-26|språk=en-gb|verk=Eurovision.tv}}</ref> Songen vann juryavrøystinga. Då poenga frå sjåaravrøystinga vart lagde til, enda Ryder og «Space Man» på andreplass med 466 poeng. Dette var den beste plasseringa til Storbritannia på 24 år, sidan Imaani vart nummer to med songen «Where Are You?» i [[Eurovision Song Contest 1998|1998]].<ref>{{Kilde www|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/may/19/cool-is-the-enemy-eurovision-hero-sam-ryder-on-how-he-ditched-his-ego-and-found-his-joy|tittel=‘Cool is the enemy!’ Eurovision hero Sam Ryder on how he ditched his ego and found his joy|besøksdato=2022-05-19|dato=2022-05-19|språk=en|verk=the Guardian}}</ref><ref>{{Kilde avis|tittel='It was all about the music'|url=https://www.bbc.com/news/av/uk-england-essex-61484561|avis=BBC News|besøksdato=2022-05-19|språk=en-GB}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/showbiz-news/graham-norton-shares-backstage-celebrations-23966142|tittel=Graham Norton shares backstage celebrations meeting Sam Ryder after Eurovision|besøksdato=2022-05-19|dato=2022-05-15|fornavn=Katie|etternavn=Fitzpatrick|språk=en|verk=Manchester Evening News}}</ref> Det gode resultatet skapa også stor glede i Storbritannia, som hadde gjort det svært svakt i Eurovision Song Contest dei siste 20 åra.<ref>{{Kilde www|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/may/15/eurovision-2022-sam-ryder-uk|tittel=‘A thrill to watch’: how Sam Ryder turned UK’s Eurovision fortunes around|besøksdato=2022-05-23|dato=2022-05-15|språk=en|verk=the Guardian}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/showbiz-news/uk-so-proud-sam-ryder-23962110|tittel=UK 'so proud' of Sam Ryder as he earns best Eurovision result in 20 years|besøksdato=2022-05-23|dato=2022-05-14|fornavn=Katie|etternavn=Fitzpatrick|språk=en|verk=Manchester Evening News}}</ref> Ryder vart erklært som folkehelt, og han vart plukka ut til å opptre under platinajubiléet til [[Elizabeth II av Storbritannia|dronning Elizabeth]].<ref>{{Kilde www|url=https://pipanews.com/sam-ryder-restored-uk-pride-to-the-song-contest-after-a-public-vote-finished-second-only-to-ukraine/|tittel=Sam Ryder restored UK pride to the song contest after a public vote finished second only to Ukraine {{!}} PiPa News|besøksdato=2022-05-23|språk=en-US}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.thesun.co.uk/tv/18567824/eurovision-2022-results-uk-winner-sam-ryder/|tittel=National hero Sam Ryder praises 'glorious Ukraine' for Eurovision success|besøksdato=2022-05-23|dato=2022-05-16|etternavn=161385360554578|språk=en-gb|verk=The Sun}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.vg.no/i/RrAE8r|tittel=Sam Ryder skal synge for dronningen|besøksdato=2022-05-23|forfattere=Catherine Gonsholt Ighanian|dato=2022-05-19|språk=nb|verk=www.vg.no|forlag=VG Nett}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://metro.co.uk/2022/05/19/sam-ryder-performing-at-queens-platinum-jubilee-after-eurovision-2022-16671220/|tittel=Sam Ryder performing at Queen's Platinum Jubilee after making Eurovision history|besøksdato=2022-05-23|dato=2022-05-19|fornavn=Adam|etternavn=Miller|språk=en|verk=Metro}}</ref> Songen nådde også ein andreplass på den britiske singellista, den beste noteringa for eit britisk Eurovision-bidrag på 27 år.<ref name=":0" /> == Listeplasseringar == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center;" !Liste (2022) !Høgaste<br/>plassering |- ! scope="row" |{{flaggikon|Australia}} Australia ([[ARIA Charts|ARIA Digital Tracks]])<ref>{{Kilde artikkel|tittel=The ARIA Report: Week Commencing 23 May 2022|publikasjon=The ARIA Report|dato=2022-05-23|utgiver=Australian Recording Industry Association|hefte=1681|sider=side 9}}</ref> |30 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Belgia}} Belgia ([[Ultratop|Ultratop Flandern]])<ref>{{Kilde www|url=https://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Sam+Ryder&titel=Space+Man&cat=s|tittel=Sam Ryder – Space Man – ultratop.be|besøksdato=2022-05-22|verk=www.ultratop.be}}</ref> |22 |- ! scope="row" |Global 200 (''[[Billboard]]'') |93 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Hellas}} Hellas ([[IFPI Greece]])<ref>{{Kilde www|url=http://www.ifpi.gr/digital_ien.html|tittel=Official IFPI Charts Digital Singles Chart (International) Week: 20/2022|besøksdato=2022-05-22|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20220602010344/https://www.ifpi.gr/digital_ien.html|arkiv-dato=2022-05-20|verk=www.ifpi.gr|forlag=IFPI Greece}}</ref> |51 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Irland}} Irland ([[Irish Recorded Music Association|IRMA]])<ref>{{Kilde www|url=https://www.irma.ie/#chartTab1|tittel=IRMA – Irish Recorded Music Association|besøksdato=2022-05-23|verk=www.irma.ie}}</ref> |22 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Island}} Island ([[Tónlistinn]])<ref>{{Kilde www|url=http://plotutidindi.is/tonlistinn/|tittel=TÓNLISTINN – LÖG vika 20–2022|besøksdato=2022-05-22|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20220520133940/http://plotutidindi.is/tonlistinn/|arkiv-dato=2022-05-21|språk=is|forlag=Tónlistinn Plötutíðindi}}</ref> |5 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Litauen}} Litauen ([[AGATA]])<ref>{{Kilde www|url=https://www.agata.lt/lt/naujienos/s20/|tittel=2022 20-os savaitės klausomiausi (TOP 100)|besøksdato=2022-05-22|språk=lt-LT|verk=Agata}}</ref> |13 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Nederland}} Nederland ([[Nederlandse Top 40]])<ref>{{Kilde www|url=https://www.top40.nl/sam-ryder-3/space-man-1-39270|tittel=Sam Ryder - Space Man {{!}} Top 40|besøksdato=2022-06-10|fornavn=Stichting Nederlandse|etternavn=Top 40|språk=nl|verk=Top40.nl}}</ref> |27 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Nederland}} Nederland ([[Single Top 100]])<ref>{{Kilde www|url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Sam+Ryder&titel=Space+Man&cat=s|tittel=Sam Ryder - Space Man|besøksdato=2022-05-23|fornavn=Steffen|etternavn=Hung|verk=hitparade.ch}}</ref> |71 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Slovakia}} Slovakia ([[Rádio – Top 100 (Slovakia)|Rádio Top 100]])<ref>{{Kilde www|url=http://hitparada.ifpicr.cz/index.php?a=titul&hitparada=40&titul=169058&sec=0a1d646275617db05410c75edd736266|tittel=SK - RADIO - TOP 100 SAM RYDER SPACE MAN WARNER MUSIC|besøksdato=2022-08-20|verk=hitparada.ifpicr.cz|forlag=ČNS IFPI}}</ref> |46 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Storbritannia}} Storbritannia ([[UK Singles Chart|UK Singles]])<ref>{{Kilde www|url=https://www.officialcharts.com/search/singles/space-man/|tittel=Space Man {{!}} full Official Chart History|besøksdato=2022-05-23|språk=en|verk=www.officialcharts.com|forlag=Official Charts Company}}</ref> |2 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Storbritannia}} Storbritannia ([[Official Charts Company|OCC UK Download]])<ref>{{Kilde www|url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-downloads-chart/|tittel=Official Singles Downloads Chart Top 100 {{!}} Official Charts Company|besøksdato=2022-05-23|dato=2022-05-20|språk=en|verk=www.officialcharts.com}}</ref> |1 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Sveits}} Sveits ([[Schweizer Hitparade]])<ref>{{Kilde artikkel|tittel=Sam Ryder - Space Man|url=https://hitparade.ch/song/Sam-Ryder/Space-Man-2255025|besøksdato=2022-05-23}}</ref> |45 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Sverige}} Sverige ([[Sverigetopplistan]])<ref>{{Kilde www|url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/41|tittel=Veckolista Singlar, vecka 20|besøksdato=2022-05-22|språk=sv|verk=Sverigetopplistan}}</ref> |15 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Tyrkia}} Tyrkia (Radiomonitor Top 100)<ref>{{Kilde www|url=https://www.top-charts.com/s/space-man-sam-ryder|tittel=SPACE MAN|besøksdato=2022-08-20|språk=en|verk=www.top-charts.com}}</ref> |42 |- ! scope="row" |{{flaggikon|Tyskland}} Tyskland (Nedlastning –&nbsp;[[GfK Entertainment|Deutsche offizielle Charts]])<ref>{{Kilde www|url=https://www.mtv.de/info/b45gik/download-charts-single|tittel=Offizielle Download Charts Single - Musik Charts|besøksdato=2022-06-10|arkiv-url=https://archive.today/20220524172836/https://www.mtv.de/info/b45gik/download-charts-single|språk=de|verk=MTV Germany|arkiv-dato=2022-05-24|url-status=live}}</ref> |12 |} == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Space Man|Space Man]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 6. desember 2022.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Britiske Eurovision Song Contest-songar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2022-songar]] [[Kategori:Engelskspråklege Eurovision Song Contest-songar]] 8ax8uyu6a4p5k0zzbvlg9pk485sez12 0 402472 3672396 3448608 2026-09-14T08:48:36Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672396 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar}} '''Zdob și Zdub''' (direkte omsett 'zdob og zdob', [[Onomatopoetikon|ljodord]] for ljoden av trommeslag) er eit [[Moldova|moldovsk]] folkpunk-band med base i [[Chișinău]]. Bandet [[Moldova i Eurovision Song Contest|representerte Moldova]] i [[Eurovision Song Contest 2005]] i [[Kyiv]] i [[Ukraina]], der det enda på sjetteplass. Det representerte landet på nytt i [[Eurovision Song Contest 2011]] i [[Düsseldorf]] i [[Tyskland]], der dei kom på tolvteplass. I [[Eurovision Song Contest 2022|2022]] representerte det Moldova for tredje gong, og vart nummer sju med låten «[[Trenulețul]]» i [[Torino]] i [[Italia]]. Bandet har ein stor lokal fanbase, som ofte omtalar bandet som ''ZSZ''. == Bakgrunn == Zdob și Zdub vart skipa i 1994, da Roman Jagupov, Mihai Gincu og den fyrste trommeslagaren i bandet, Anatol Pugach, møtte kvarandre på ein skule i ein forstad til [[Chișinău]]. Da dei fortsette på universitetet, møtte dei resten av bandmedlemmane. Spesielt for bandet var at medlemmane ikkje hadde faste roller, men kunne bytte instrument frå konsert til konsert.<ref name=":0">{{Kilde www|url=https://www.last.fm/music/Zdob+%C5%9Fi+Zdub/+wiki|tittel=Zdob şi Zdub biography|besøksdato=2022-01-30|språk=en|verk=Last.fm}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.discogs.com/artist/3167486-Zdob-și-Zdub|tittel=Zdob și Zdub|besøksdato=2022-01-30|språk=en|verk=Discogs}}</ref> Våren 1994 traff Jagupov den kommande produsenten til bandet, Igor Dinga, som då song i bandet Cuibul. I november same år spela Zdob și Zdub inn sin fyrste demo, og ein av låtane, «The Lost World», fekk delta i Learn to Swim 1-festivalen i [[Moskva]]. To år seinare fekk dei vere med i Learn to swim 2, då som oppvarmingsband til [[Rage Against the Machine]]. Frå festivalen spela bandet inn to låtar: «V dome mojom» ('I mitt hus') med [[russisk]] tekst, og «Hardcore Moldovenesc» på [[rumensk]].<ref name=":0"/> Utover i 1990- og 2000-åra fortsatte Zdob și Zdub å turnere i Moldova, [[Romania]], [[Ukraina]] og [[Russland]]. I august 1999 var dei oppvarmarar for [[Red Hot Chili Peppers]] då dei spela i [[Moskva]]. I 2001 slapp bandet sitt tredje album, ''Agroromantica''. Albumet er ei blanding av [[folkemusikk]], [[Romanifolket|romsk musikk]] og [[hardcore punk]].<ref name=":0"/> === Eurovision Song Contest === [[File:Moldova at ESC 2011.jpg|thumb|Zdob și Zdub framfører «So Lucky» under ei av prøvene i [[Düsseldorf]] i [[Eurovision Song Contest 2011|2011]].]] Zdob și Zdub har delteke i [[Eurovision Song Contest]] tre gongar. Samtlege gongar har dei [[Moldova i Eurovision Song Contest|representert heimlandet Moldova]]. I februar 2005 vann bandet den nasjonale uttakinga til Eurovision Song Contest 2005 med låten «Boonika Bate Toba» ('bestemor slår på tromma'). Dette var den fyrste gongen Moldova deltok i Eurovision Song Contest, og bandet vart nummer to i semifinalen 19. mai. I finalen 21. mai enda dei til slutt på en sjetteplass med 148 poeng.<ref>{{Kilde www|url=https://eurovision.tv/participant/zdob-si-zdub|tittel=Zdob si Zdub - Moldova - Kyiv 2005|besøksdato=2022-01-30|språk=en-gb|verk=Eurovision.tv}}</ref> I februar 2011 vann Zdob și Zdub nok ein gong den nasjonale uttakinga og fekk representere Moldova i [[Eurovision Song Contest 2011]] i tyske [[Düsseldorf]]. Der deltok dei med låten «[[So Lucky]]», som til slutt enda på ein tolvteplass i finalen 14. mai.<ref name=":1">{{Kilde www|url=https://eurovision.tv/story/zdob-si-zdub-moldova|tittel=Zdob şi Zdub return with Fraţii Advahov to represent Moldova 🇲🇩|besøksdato=2022-01-30|dato=2022-01-29|språk=en-gb|verk=Eurovision.tv}}</ref> I etterkant av finalen gjekk bandet inn på ein 153. plass på den britiske offisielle nedlasting-hitlista til [[UK Singles Chart]]. Dette er fyrste og einaste gong bandet har nådd den britiske offisielle hitlista.<ref>{{Kilde www|url=https://www.musicvf.com/song.php?title=So+Lucky+by+Zdob+Si+Zdub&id=134633|tittel=So Lucky (song by Zdob Si Zdub) ••• Music VF, US & UK hits charts|besøksdato=2022-01-30|verk=www.musicvf.com}}</ref> I slutten av januar 2022 kunngjorde den moldovske ålmennkringkastaren [[Teleradio-Moldova]] at den avlyste den nasjonale finalen på grunn av ei stor covid-19-bølgje i Moldova. I staden valde kringkastaren Zdob și Zdub til å representere landet i [[Eurovision Song Contest 2022]] med låten «Trenulețul» ('det litle toget').<ref name=":1" /> Bandet deltok saman med dei moldovske musikarane [[Frații Advahov]].<ref>{{Kilde www|url=https://eurovoix.com/2022/01/29/zdob-si-zdub-fratii-advahov-eurovision-2022/|tittel=🇲🇩 Moldova: Zdob și Zdub & Frații Advahov to Eurovision 2022|besøksdato=2022-01-30|dato=2022-01-29|fornavn=Neil|etternavn=Farren|språk=en-GB|verk=Eurovoix}}</ref> I Eurovision Song Contest enda det på sjuandeplass etter å ha vorte nummer to i telefonavrøystinga.<ref>{{Kilde www|url=https://eurovision.tv/participant/zdob-si-zdub-and-fratii-advahov-22|tittel=Zdob şi Zdub & Advahov Brothers - Moldova - Turin 2022|besøksdato=2022-05-19|språk=en-gb|verk=Eurovision.tv}}</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Zdob și Zdub|Zdob și Zdub]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 7. desember 2022.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Moldovske rockegrupper]] [[Kategori:Moldovske Eurovision Song Contest-deltakarar]] [[Kategori:Moldovske Eurovision Song Contest-låtskrivarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2005-deltakarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2011-deltakarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2022-deltakarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2022-låtskrivarar]] 64f4hdw48i6pzu2dvbf99fo6p8foiin 0 402832 3672395 3644550 2026-09-14T08:47:41Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672395 wikitext text/x-wiki [[Fil:Flag of Armenia.svg|mini]] [[Fil:Olympic rings.svg|mini|Dei olympiske ringane.]] '''[[Armenia]]''' deltok under [[vinter-OL 2022]] i [[Beijing]] i [[Kina]] i perioden 4. til 20. februar 2022.<ref>{{cite web|url=https://olympics.com/beijing-2022/olympic-games/en/results/all-sports/listed-nocs.htm|title=NOCs List Beijing 2022|website=www.olympics.com/|publisher=[[International Olympic Committee]]|access-date=26. januar 2022|archive-date=2022-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127022631/https://olympics.com/beijing-2022/olympic-games/en/results/all-sports/listed-nocs.htm}}</ref><ref>{{cite news|date=4. februar 2022|title=Which countries are competing in the Winter Olympics 2022? Full list|url=https://www.independent.co.uk/sport/winter-olympics/countries-participating-winter-olympics-2022-b2005167.html|work=[[The Independent]]|location=London, United Kingdom|access-date=16. februar 2022}}</ref> Den armenske troppen bestod av seks idrettsutøvarar: in alpinist, to kunstløparar og tre langrennsløparar.<ref>{{cite web|url=https://en.armradio.am/2022/01/18/beijing-2022-armenia-to-have-six-representatives-at-winter-olympics/|title=Beijing 2022: Armenia to have six representatives at Winter Olympics|last=Ghazanchyan|first=Siranush|date=18. januar 2022|website=www.en.armradio.am/|publisher=[[Public Radio of Armenia]]|access-date=18. januar 2022}}</ref><ref>{{cite news|date=18. januar 2022|title=Armenia to have 6 athletes at Beijing Winter Olympics|url=https://armenpress.am/eng/news/1073245.html|work=[[Armenpress]]|location=Yerevan, Armenia|access-date=21. januar 2022}}</ref> [[Tina Garabedjan]] og [[Mikajel Mikajeljan]] var flaggberarar for Armenia under opningsseremonien,<ref name=fl>{{cite web|url=https://olympics.com/en/news/beijing-2022-flagbearers-opening-ceremony|title=Beijing-2022 Opening Ceremony Flag-Bearers|date=4. februar 2022|website=www.olympics.com/|publisher=[[International Olympic Committee]] (IOC)|access-date=4. februar 2022}}</ref><ref>{{cite news|date=4. februar 2022|title=2022 Winter Olympics: Tina Garabedian and Mikayel Mikayelyan to be Armenia flag bearers|url=https://sport.news.am/eng/news/129130/2022-winter-olympics-tina-garabedian-and-mikayel-mikayelyan-to-be-armenia-flag-bearers.html|work=[[News.am]]|location=Yerevan, Armenia|access-date=6. februar 2022}}</ref> mens ein friviljug var flaggberar under avslutningsseremonien.<ref>{{cite web|url=https://stillmed.olympics.com/media/Documents/News/2022/02/Beijing-2022-Closing-Ceremony-Flag-Bearers.pdf|title=Beijing-2022 Closing Ceremony Flag-Bearers|date=20. februar 2022|website=www.olympics.com/|publisher=[[International Olympic Committee]] (IOC)|access-date=20. februar 2022}}</ref> == [[Fil:Alpine skiing pictogram.svg|30px|Alpine greiner]] Alpine greiner == {|class=wikitable style=font-size:90%;text-align:center width=60% |- !rowspan=2|Utøvar !rowspan=2|Øving !colspan=2|1. omgang !colspan=2|2. omgang !colspan=2|Totalt |-style="font-size:95%" !Tid !Plass !Tid !Plass !Tid !Plass |- |align=left rowspan=2|[[Harutyun Harutyunyan]] |align=left|[[Alpine greiner under vinter-OL 2022|Storslalåm menn]] |colspan=2|{{abbr|Starta ikkje}} |colspan=4|Gjekk ikkje vidare |- |} ==[[Fil:Figure skating pictogram.svg|35px|Kunstløp]] Kunstløp== {|class="wikitable" style="font-size:90%" width="60%" |- !rowspan=2|Utøvar !rowspan=2|Øving !colspan=2|{{abbr|Kortprogram}} !colspan=2|{{abbr|Friprogram}} !colspan=2|Total |- style="font-size:95%" !Poeng !Plass !Poeng !Plass !Poeng !Plass |-align=center |align=left|[[Tina Garabedian]]<br />[[Simon Proulx-Sénécal]] |align=left|[[Kunstløp under vinter-OL 2022|Isdans]] |65.87 |19 '''Q''' |101.16 |16 |167.03 |18 |} == [[Fil:Cross country skiing pictogram.svg|30px|Langrenn]] Langrenn == ;Distanse {|class="wikitable" style="font-size:90%" width="60%" |- !rowspan=2|Utøvar !rowspan=2|Øving !colspan=2|Klassisk !colspan=2|Fristil !colspan=3|Totalt |-style="font-size: 95%" !Tid !Nr. !Tid !Nr. !Tid !Diff !Nr. |-align=center |align=left rowspan=2|[[Mikajel Mikajeljan]] |align=left|[[Langrenn under vinter-OL 2022|15 km klassisk menn]] |colspan=4 {{N/A}} |43.09,1 | +5.14,3 |61 |-align=center |align=left|[[Langrenn under vinter-OL 2022|30 km skiathlon menn]] |42.09,7 |37 |43.08,5 |47 |1.25.53,7 | +9.43,9 |47 |-align=center |align=left|[[Katya Galstjan]] |align=left rowspan=2|[[Langrenn under vinter-OL 2022|10 km klassisk kvinner]] |colspan=4 {{N/A}} |34.37,5 | +6.31,2 |74 |-align=center |align=left|[[Angelina Muradjan]] |colspan=4 {{N/A}} |39.43,4 | +11.37,1 |94 |} ;Sprint {|class=wikitable style=font-size:90%;text-align:center width="60%" |- !rowspan=2|Utøvar !rowspan=2|Øving !colspan=2|Prolog !colspan=2|Kvartfinale !colspan=2|Semifinale !colspan=2|Finale |-style="font-size:95%" !Tid !Nr. !Tid !Nr. !Tid !Nr. !Tid !Nr. |- |align=left|[[Katja Galstjan]] |align=left|[[Langrenn under vinter-OL 2022|Sprint kvinner]] |4.00,48 |80 |colspan=6|Gjekk ikke videre |- |} == Kjelder == {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Armenia under vinter-OL 2022|Armenia under vinter-OL 2022]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. desember 2022.'' {{refslutt}} {{Nasjonar under vinter-OL 2022}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Nasjonar under vinter-OL 2022]] [[Kategori:Armenia under vinter-OL|2022]] [[Kategori:2022 i Armenia]] nmk4d3eg78yydniasxya1bnzl5i86pg 0 407593 3672320 3479272 2026-09-13T19:23:20Z Ranveig 39 Ref-flikk 3672320 wikitext text/x-wiki {{infoboks organisasjon}} '''The Sisters of Charity of Montreal''', tidlegare kalla '''The Sisters of Charity of the Hôpital Général of Montreal''' og vanlegvis kjent som '''Grey Nuns of Montreal''', er eit religiøst institutt i Canada danna av katolske religiøse systrer. Det blei skipa i 1737 av [[Marie-Marguerite d'Youville|Marguerite d'Youville]], som var ei ung enke.<ref>{{citation|url=https://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_19901209_youville_en.html |title=Marie–Marguerite d'Youville at the Vatican Liturgy of Saints Project|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060827213316/https://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_19901209_youville_en.html|archivedate=27. august 2006|vitja=25. august 2008}}</ref> ==Historie== [[Fil:Grey_Nuns_Convent_building_seen_from_Guy_Street,_Montreal,_QC.jpg|mini|Grey Nuns Convent in Montreal (cirka 1880)]] Kyrkjesamfunnet blei skipa av Marguerite d'Youville og tre venner som danna ei religiøs gruppe for å ta vare på fattige. Dei leigde eit lite hus i [[Montreal]] den 30. oktober 1738, og tok inn eit lite tal utfattige personar. Den 3. juni 1753 fekk gruppa kongeleg godkjenning, og fekk også overført rettane og privilegia gjevne i 1694 til Frères Hospitaliers de la Croix et de Saint-Joseph, kjend etter grunnleggjaren sin, Frères Charon. Dei tok også over arbeidet til dei bankerotte Frères Charon ved Hôpital Général de Montréal utanfor bymuren.<ref name="History">{{Cite web|title=History, The Grey Nuns of Montreal|url=http://www.sgm.qc.ca/data/soeursgrises/files/file/history_of_the_grey_nun_of_montreal.pdf}}</ref> I 1755 pleia systrene folk som var sjuke under ein kopparepidemi. Nokre av dei dei hjelpte var [[First Nations]]-folk i Oka, som seinare var nokre av dei som hjelpte til med å byggja opp att sjukehuset etter ein brann i 1765.<ref name="History"/> Etter 1840 voks ordenen raskt, og i løpet av dei neste 100 åra blei han ein viktig bidragsytar innan helse- og sosiale tenester i Quebec og i Vest- og Nord-Canada, og i nordlege USA.<ref name="green">{{Cite news|last=Everett-Green|first=Robert|date=29 March 2013|title=Dwindling Grey Nuns leave downtown Montreal convent after more than a century|work=The Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/dwindling-grey-nuns-leave-downtown-montreal-convent-after-more-than-a-century/article10585711/|via=www.theglobeandmail.com}}</ref> I 1855 blei systrene kalla til Toledo i Ohio for å sjå etter dei mange som leid av kolera der.<ref>{{Cite web|title="160 years after its founding, Mercy St. Vincent Medical Center is still mission-focused", ''Healthy Living News'', November 2020|url=http://www.hlntoledo.com/our-community-2/256-2015/november/1145-160-years-after-its-founding-mercy-st-vincent-medical-center-is-still-mission-focused}}</ref> St. Joseph Hospital blei skipa fi 1906 i Nashua av St. Louis de Gonzague sokn, hovudsakleg for fransk-kanadiarar i området. Sisters of Charity of Montreal byrja arbeida der i 1907. Sjukehuset blei innvig 1. mai 1908.<ref>{{Cite web|title=10 Things to Know About St. Joseph Hospital|url=https://www.beckershospitalreview.com/hospital-profile/10-things-to-know-about-st-joseph-hospital.html|website=www.beckershospitalreview.com}}</ref> Nonnene grunnla også ein sjukepleiarskule. I 1938 overførte soknet eigarskapen til ordenen.<ref name="hmcv">{{Cite web|title=Our Mission|url=https://stjosephhospital.com/our-mission/}}</ref> I 1983 grunnla Sisters of Charity of Montreal eit katolsk regionalt helsesystem, Covenant Health Systems, som ikkje var profitt, for å driva helsetenester, sosiale tenester og pleie for eldre i heile New England.<ref>{{Cite web|title=Covenant Health - Our Name is our Promise|url=https://www.covenanthealth.net/default.aspx|website=www.covenanthealth.net}}</ref> I 1996 blei støtta for St. Joseph Hospital i Nashua overført frå Grey Nuns til Covenant Health Systems. === Deltaking i kostskulesystemet === Nonnene var både sjukepleiar og lærarar i kostskulesystemet for urfolk, Indian Residential Schools, som dei føretrekte misjonærpartnarane til [[Oblatfedrane]],<ref name="TRCHistoryPart1">{{Cite web|year=2015|title=Canada's Residential Schools: The History, Part 1 Origins to 1939: Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada Volume 1|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Volume_1_History_Part_1_English_Web.pdf|access-date=3. juni 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|30}} som ikkje hadde løyve til å undervisa jenter.<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|96}} Oblatfedrane betalte foreldre for å la ungane deira dra til kostskulane. På skulane bidrog dei til prosjektet med å fjerna barna frå det tradisjonelle levesettet deira slik at dei kunne bli «siviliserte».<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|92}} Elevar ved skulane var utsette for fysisk og seksuell mishandling,<ref name="TRCsummary">{{Cite web|year=2015|title=Honouring the Truth, Reconciling for the Future: Summary of the Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Executive_Summary_English_Web.pdf|access-date=4. juni 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|104-107}} matmangel<ref name="TRCsummary" />{{Rp|88-89}} og blei nekta å snakka morsmåla sine eller følgja kulturelle skikkar.<ref name="TRCsummary" />{{Rp|4-6}} Truth and Reconciliation Commission blei seinare oppretta for å dokumentera mishandlinga som gjekk føre seg på desse skulane.<ref>{{Citation|title=About - NCTR|url=https://nctr.ca/about/,%20https://nctr.ca/about/|website=nctr.ca|date=2020-12-16|accessdate=2023-04-21|language=en-US}}</ref> Nonnene arbeidde på ein av dei mest illgjetne skulane, St. Anne's Indian Residential School i [[Fort Albany First Nation|Fort Albany]] i [[Ontario]]. To systrer er blitt dømde for overgrep på denne skulen.<ref>{{Cite news|last=Barrera|first=Jorge|date=2018-03-29|title=The horrors of St. Anne's|agency=CBC News|url=https://newsinteractives.cbc.ca/longform/st-anne-residential-school-opp-documents|access-date=2021-06-03}}</ref> Nonnen arbeidde også på Holy Angels Residential School i [[Fort Chipewyan]], der Mikisew Cree First Nation, Athabasca Chipewyan First Nation og Fort Chipewyan-métisar hyra arkeologar for å leita etter umerka graver tidlegare elevar hadde fortalt om.<ref>{{Cite web|year=2015|title=Canada's Residential Schools: The Inuit and Northern Experience: Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada Volume 2|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Volume_2_Inuit_and_Northern_English_Web.pdf|access-date=June 4, 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|14}}<ref>{{Cite web|last=McDermott|first=Vincent|title=Search for unmarked graves at residential school site in Fort Chipewyan beginning at the end of March|url=https://fortmcmurraytoday.com/news/search-for-unmarked-graves-at-residential-school-site-in-fort-chipewyan-beginning-at-the-end-of-march|access-date=2022-08-15|website=Fort McMurray Today|language=en-CA}}</ref> Andre kostskule systrene arbeidde på var mellom anna Île-à-la-Crosse Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1"/>{{Rp|96}} Lac la Biche (Notre Dame des Victoires) Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|95}} St. Albert (Youville) Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|95}} Qu'Appelle Indian Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|ix}} St. Boniface Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|690}} Assiniboia Indian Residential School,<ref>{{Cite news|last=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|title=Assiniboia Residential School Display Opens at Millennium Library|work=Manitoba Today|agency=The Canadian Press|url=https://www.manitobapost.com/winnipeg-news/assiniboia-residential-school-display-opens-at-millennium-library-115043|access-date=2021-06-04}}</ref>{{Rp|241}} Shubenacadie Indian Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|241}} Fort Providence Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|707}} Blue Quills Residential School,<ref name="TRCHistoryPart2">{{Cite web|year=2015|title=Canada's Residential Schools: The History, Part 1 1939 to 2000: Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada Volume 1|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Volume_1_History_Part_2_English_Web.pdf|access-date=June 4, 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|90}} internatet ved [[Fort Smith i Nordvestterritoria|Fort Smith]],<ref name="TRCSurvivors">{{Cite web|year=2015|title=The Survivors Speak: A Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Survivors_Speak_English_Web.pdf|access-date=4. juni 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|50}} Fort Resolution Indian Residential School,<ref name="TRCSurvivors" />{{Rp|149}} og [[Chesterfield Inlet]] (Turquetil Hall) Residential School.<ref name="TRCHistoryPart2" />{{Rp|439}} Både Sisters of Charity og Oblatfedrane har klaga på skildringa av handlingane deira under [[Indian Residential Schools Settlement Agreement|IRSSA]]-prosessen, med utsegner om at dei meinte mange elevar hadde positive opplevingar og at nokre av medlemmane deira var blitt uskuldig skulda for brotsverk.<ref>{{Cite web|year=2015|title=Canada's Residential Schools: Reconciliation: Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada Volume 6|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Volume_6_Reconciliation_English_Web.pdf|access-date=June 4, 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|168}} ==Nyare tid== I 2008 var det ulike greiner av Sisters of Charity i Canada, USA, Colombia, Brasil, Japan, Haiti, Den sentralafrikanske republikken, Sør-Afrika, Papua Ny-Guinea, Paraguay, Argentina, Uruguay, Bahamas og Den dominikanske republikken.<ref>{{citation|url=http://www.grey-nuns.org/where.aspx |title=Grey Nuns ministries worldwide|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060116180233/http://www.grey-nuns.org/where.aspx|archivedate=2006-01-16|accessdate=26. august 2008}}</ref><ref name="usa">{{citation|url=http://www.greynun.org/Whatis/whatis.htm |title=Grey Nuns of the Sacred Heart Ministries|accessdate=26. august 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509091151/http://www.greynun.org/Whatis/whatis.htm|archivedate=9. mai 2008}}</ref> Ordenen dreiv tidlegare fleire større sjukehus i Canada; mange av desse er seinare tekne over anten av større kyrkjeorganisasjonar eller av staten.<ref name="canenc3">{{Citation|title=Grey Nuns|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/grey-nuns|website=www.thecanadianencyclopedia.ca|accessdate=2023-04-21|language=en}}</ref> Grey Nuns' Hospital-bygningen frå 1765 i Montreal blei utnemnd til [[National Historic Sites of Canada|National Historic Site of Canada]] i 1973.<ref>{{CRHP|9651|Grey Nuns' Hospital|30 July 2011}}</ref> I 2011 blei også Grey Nuns Motherhouse, det tidlegare moderhuset til ordenen i Montreal som no er del av [[Concordia University]], utnemnd til National Historic Site.<ref>{{DFHD|13051|Mother House of the Grey Nuns of Montreal|15. august 2011}}</ref> Nonnene driv no fleire krisesenter for kvinner utsette for partnarvald (med og utan barn), senter for kvinner i naud, klede- og matusentralar, senter for funksjonshemma og nokre helsesenter. St. Boniface General Hospital i [[Winnipeg]] tilhøyrer framleis ordenen. I 1993 var det estimet at det var like under 3000 Sisters of Charity i Canada, hovudsakleg i [[Quebec]] og [[Ontario]].<ref name="canenc2">[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/grey-nuns/ "Grey Nuns", ''Canadian Encyclopedia''] Retrieved 26 August 2008.</ref> I 2014 var det rundt 136 systrer i Montreal-gruppa, med ein gjennomsnittalder kring 85.<ref name="green">{{Cite news|last=Everett-Green|first=Robert|date=29 March 2013|title=Dwindling Grey Nuns leave downtown Montreal convent after more than a century|work=The Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/dwindling-grey-nuns-leave-downtown-montreal-convent-after-more-than-a-century/article10585711/|via=www.theglobeandmail.com}}</ref> Gruppa i [[Quebec]] har ikkje rekrutter nye medlemmar sidan før 2000. Dei flytta ut av den opphavlege moderbygningen sin i Montreal i 2013.<ref name="green2">{{Cite news|last=Everett-Green|first=Robert|date=29. mars 2013|title=Dwindling Grey Nuns leave downtown Montreal convent after more than a century|newspaper=The Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/dwindling-grey-nuns-leave-downtown-montreal-convent-after-more-than-a-century/article10585711/|via=www.theglobeandmail.com}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grey Nuns|Grey Nuns]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 21. april 2023.'' {{refslutt}} [[Kategori:Historia til Montreal]] [[Kategori:Kanadisk historie]] rydzsan6zi0mkp5z1wf16kpie9xkmyo 3672321 3672320 2026-09-13T19:25:40Z Ranveig 39 +Bilde frå en: 3672321 wikitext text/x-wiki {{infoboks organisasjon|bilete=James Duncan Marguerite d Youville.jpg|bilettekst=Heilage Marguerite d'Youville i den tidlegare drakta til instituttet.}} '''The Sisters of Charity of Montreal''', tidlegare kalla '''The Sisters of Charity of the Hôpital Général of Montreal''' og vanlegvis kjent som '''Grey Nuns of Montreal''', er eit religiøst institutt i Canada danna av katolske religiøse systrer. Det blei skipa i 1737 av [[Marie-Marguerite d'Youville|Marguerite d'Youville]], som var ei ung enke.<ref>{{citation|url=https://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_19901209_youville_en.html |title=Marie–Marguerite d'Youville at the Vatican Liturgy of Saints Project|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060827213316/https://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_19901209_youville_en.html|archivedate=27. august 2006|vitja=25. august 2008}}</ref> ==Historie== [[Fil:Grey_Nuns_Convent_building_seen_from_Guy_Street,_Montreal,_QC.jpg|mini|Grey Nuns Convent i Montreal (cirka 1880).]] Kyrkjesamfunnet blei skipa av Marguerite d'Youville og tre venner som danna ei religiøs gruppe for å ta vare på fattige. Dei leigde eit lite hus i [[Montreal]] den 30. oktober 1738, og tok inn eit lite tal utfattige personar. Den 3. juni 1753 fekk gruppa kongeleg godkjenning, og fekk også overført rettane og privilegia gjevne i 1694 til Frères Hospitaliers de la Croix et de Saint-Joseph, kjend etter grunnleggjaren sin, Frères Charon. Dei tok også over arbeidet til dei bankerotte Frères Charon ved Hôpital Général de Montréal utanfor bymuren.<ref name="History">{{Cite web|title=History, The Grey Nuns of Montreal|url=http://www.sgm.qc.ca/data/soeursgrises/files/file/history_of_the_grey_nun_of_montreal.pdf}}</ref> I 1755 pleia systrene folk som var sjuke under ein kopparepidemi. Nokre av dei dei hjelpte var [[First Nations]]-folk i Oka, som seinare var nokre av dei som hjelpte til med å byggja opp att sjukehuset etter ein brann i 1765.<ref name="History"/> Etter 1840 voks ordenen raskt, og i løpet av dei neste 100 åra blei han ein viktig bidragsytar innan helse- og sosiale tenester i Quebec og i Vest- og Nord-Canada, og i nordlege USA.<ref name="green">{{Cite news|last=Everett-Green|first=Robert|date=29 March 2013|title=Dwindling Grey Nuns leave downtown Montreal convent after more than a century|work=The Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/dwindling-grey-nuns-leave-downtown-montreal-convent-after-more-than-a-century/article10585711/|via=www.theglobeandmail.com}}</ref> I 1855 blei systrene kalla til Toledo i Ohio for å sjå etter dei mange som leid av kolera der.<ref>{{Cite web|title="160 years after its founding, Mercy St. Vincent Medical Center is still mission-focused", ''Healthy Living News'', November 2020|url=http://www.hlntoledo.com/our-community-2/256-2015/november/1145-160-years-after-its-founding-mercy-st-vincent-medical-center-is-still-mission-focused}}</ref> St. Joseph Hospital blei skipa fi 1906 i Nashua av St. Louis de Gonzague sokn, hovudsakleg for fransk-kanadiarar i området. Sisters of Charity of Montreal byrja arbeida der i 1907. Sjukehuset blei innvig 1. mai 1908.<ref>{{Cite web|title=10 Things to Know About St. Joseph Hospital|url=https://www.beckershospitalreview.com/hospital-profile/10-things-to-know-about-st-joseph-hospital.html|website=www.beckershospitalreview.com}}</ref> Nonnene grunnla også ein sjukepleiarskule. I 1938 overførte soknet eigarskapen til ordenen.<ref name="hmcv">{{Cite web|title=Our Mission|url=https://stjosephhospital.com/our-mission/}}</ref> I 1983 grunnla Sisters of Charity of Montreal eit katolsk regionalt helsesystem, Covenant Health Systems, som ikkje var profitt, for å driva helsetenester, sosiale tenester og pleie for eldre i heile New England.<ref>{{Cite web|title=Covenant Health - Our Name is our Promise|url=https://www.covenanthealth.net/default.aspx|website=www.covenanthealth.net}}</ref> I 1996 blei støtta for St. Joseph Hospital i Nashua overført frå Grey Nuns til Covenant Health Systems. === Deltaking i kostskulesystemet === Nonnene var både sjukepleiar og lærarar i kostskulesystemet for urfolk, Indian Residential Schools, som dei føretrekte misjonærpartnarane til [[Oblatfedrane]],<ref name="TRCHistoryPart1">{{Cite web|year=2015|title=Canada's Residential Schools: The History, Part 1 Origins to 1939: Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada Volume 1|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Volume_1_History_Part_1_English_Web.pdf|access-date=3. juni 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|30}} som ikkje hadde løyve til å undervisa jenter.<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|96}} Oblatfedrane betalte foreldre for å la ungane deira dra til kostskulane. På skulane bidrog dei til prosjektet med å fjerna barna frå det tradisjonelle levesettet deira slik at dei kunne bli «siviliserte».<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|92}} Elevar ved skulane var utsette for fysisk og seksuell mishandling,<ref name="TRCsummary">{{Cite web|year=2015|title=Honouring the Truth, Reconciling for the Future: Summary of the Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Executive_Summary_English_Web.pdf|access-date=4. juni 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|104-107}} matmangel<ref name="TRCsummary" />{{Rp|88-89}} og blei nekta å snakka morsmåla sine eller følgja kulturelle skikkar.<ref name="TRCsummary" />{{Rp|4-6}} Truth and Reconciliation Commission blei seinare oppretta for å dokumentera mishandlinga som gjekk føre seg på desse skulane.<ref>{{Citation|title=About - NCTR|url=https://nctr.ca/about/,%20https://nctr.ca/about/|website=nctr.ca|date=2020-12-16|accessdate=2023-04-21|language=en-US}}</ref> Nonnene arbeidde på ein av dei mest illgjetne skulane, St. Anne's Indian Residential School i [[Fort Albany First Nation|Fort Albany]] i [[Ontario]]. To systrer er blitt dømde for overgrep på denne skulen.<ref>{{Cite news|last=Barrera|first=Jorge|date=2018-03-29|title=The horrors of St. Anne's|agency=CBC News|url=https://newsinteractives.cbc.ca/longform/st-anne-residential-school-opp-documents|access-date=2021-06-03}}</ref> Nonnen arbeidde også på Holy Angels Residential School i [[Fort Chipewyan]], der Mikisew Cree First Nation, Athabasca Chipewyan First Nation og Fort Chipewyan-métisar hyra arkeologar for å leita etter umerka graver tidlegare elevar hadde fortalt om.<ref>{{Cite web|year=2015|title=Canada's Residential Schools: The Inuit and Northern Experience: Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada Volume 2|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Volume_2_Inuit_and_Northern_English_Web.pdf|access-date=June 4, 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|14}}<ref>{{Cite web|last=McDermott|first=Vincent|title=Search for unmarked graves at residential school site in Fort Chipewyan beginning at the end of March|url=https://fortmcmurraytoday.com/news/search-for-unmarked-graves-at-residential-school-site-in-fort-chipewyan-beginning-at-the-end-of-march|access-date=2022-08-15|website=Fort McMurray Today|language=en-CA}}</ref> Andre kostskule systrene arbeidde på var mellom anna Île-à-la-Crosse Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1"/>{{Rp|96}} Lac la Biche (Notre Dame des Victoires) Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|95}} St. Albert (Youville) Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|95}} Qu'Appelle Indian Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|ix}} St. Boniface Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|690}} Assiniboia Indian Residential School,<ref>{{Cite news|last=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|title=Assiniboia Residential School Display Opens at Millennium Library|work=Manitoba Today|agency=The Canadian Press|url=https://www.manitobapost.com/winnipeg-news/assiniboia-residential-school-display-opens-at-millennium-library-115043|access-date=2021-06-04}}</ref>{{Rp|241}} Shubenacadie Indian Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|241}} Fort Providence Residential School,<ref name="TRCHistoryPart1" />{{Rp|707}} Blue Quills Residential School,<ref name="TRCHistoryPart2">{{Cite web|year=2015|title=Canada's Residential Schools: The History, Part 1 1939 to 2000: Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada Volume 1|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Volume_1_History_Part_2_English_Web.pdf|access-date=June 4, 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|90}} internatet ved [[Fort Smith i Nordvestterritoria|Fort Smith]],<ref name="TRCSurvivors">{{Cite web|year=2015|title=The Survivors Speak: A Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Survivors_Speak_English_Web.pdf|access-date=4. juni 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|50}} Fort Resolution Indian Residential School,<ref name="TRCSurvivors" />{{Rp|149}} og [[Chesterfield Inlet]] (Turquetil Hall) Residential School.<ref name="TRCHistoryPart2" />{{Rp|439}} Både Sisters of Charity og Oblatfedrane har klaga på skildringa av handlingane deira under [[Indian Residential Schools Settlement Agreement|IRSSA]]-prosessen, med utsegner om at dei meinte mange elevar hadde positive opplevingar og at nokre av medlemmane deira var blitt uskuldig skulda for brotsverk.<ref>{{Cite web|year=2015|title=Canada's Residential Schools: Reconciliation: Final Report of the Truth and Reconciliation Commission of Canada Volume 6|url=http://www.trc.ca/assets/pdf/Volume_6_Reconciliation_English_Web.pdf|access-date=June 4, 2021|website=National Centre for Truth and Reconciliation|publisher=Truth and Reconciliation Commission of Canada}}</ref>{{Rp|168}} ==Nyare tid== I 2008 var det ulike greiner av Sisters of Charity i Canada, USA, Colombia, Brasil, Japan, Haiti, Den sentralafrikanske republikken, Sør-Afrika, Papua Ny-Guinea, Paraguay, Argentina, Uruguay, Bahamas og Den dominikanske republikken.<ref>{{citation|url=http://www.grey-nuns.org/where.aspx |title=Grey Nuns ministries worldwide|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060116180233/http://www.grey-nuns.org/where.aspx|archivedate=2006-01-16|accessdate=26. august 2008}}</ref><ref name="usa">{{citation|url=http://www.greynun.org/Whatis/whatis.htm |title=Grey Nuns of the Sacred Heart Ministries|accessdate=26. august 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509091151/http://www.greynun.org/Whatis/whatis.htm|archivedate=9. mai 2008}}</ref> Ordenen dreiv tidlegare fleire større sjukehus i Canada; mange av desse er seinare tekne over anten av større kyrkjeorganisasjonar eller av staten.<ref name="canenc3">{{Citation|title=Grey Nuns|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/grey-nuns|website=www.thecanadianencyclopedia.ca|accessdate=2023-04-21|language=en}}</ref> Grey Nuns' Hospital-bygningen frå 1765 i Montreal blei utnemnd til [[National Historic Sites of Canada|National Historic Site of Canada]] i 1973.<ref>{{CRHP|9651|Grey Nuns' Hospital|30 July 2011}}</ref> I 2011 blei også Grey Nuns Motherhouse, det tidlegare moderhuset til ordenen i Montreal som no er del av [[Concordia University]], utnemnd til National Historic Site.<ref>{{DFHD|13051|Mother House of the Grey Nuns of Montreal|15. august 2011}}</ref> Nonnene driv no fleire krisesenter for kvinner utsette for partnarvald (med og utan barn), senter for kvinner i naud, klede- og matusentralar, senter for funksjonshemma og nokre helsesenter. St. Boniface General Hospital i [[Winnipeg]] tilhøyrer framleis ordenen. I 1993 var det estimet at det var like under 3000 Sisters of Charity i Canada, hovudsakleg i [[Quebec]] og [[Ontario]].<ref name="canenc2">[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/grey-nuns/ "Grey Nuns", ''Canadian Encyclopedia''] Retrieved 26 August 2008.</ref> I 2014 var det rundt 136 systrer i Montreal-gruppa, med ein gjennomsnittalder kring 85.<ref name="green">{{Cite news|last=Everett-Green|first=Robert|date=29 March 2013|title=Dwindling Grey Nuns leave downtown Montreal convent after more than a century|work=The Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/dwindling-grey-nuns-leave-downtown-montreal-convent-after-more-than-a-century/article10585711/|via=www.theglobeandmail.com}}</ref> Gruppa i [[Quebec]] har ikkje rekrutter nye medlemmar sidan før 2000. Dei flytta ut av den opphavlege moderbygningen sin i Montreal i 2013.<ref name="green2">{{Cite news|last=Everett-Green|first=Robert|date=29. mars 2013|title=Dwindling Grey Nuns leave downtown Montreal convent after more than a century|newspaper=The Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/dwindling-grey-nuns-leave-downtown-montreal-convent-after-more-than-a-century/article10585711/|via=www.theglobeandmail.com}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grey Nuns|Grey Nuns]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 21. april 2023.'' {{refslutt}} [[Kategori:Historia til Montreal]] [[Kategori:Kanadisk historie]] hf12bpslr2k95lqmvjseu6n94y7ve1g 0 416613 3672247 3558770 2026-09-13T14:00:35Z Ranveig 39 3672247 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja }} '''Tamarind''' (''Tamarindus indica'') er ein plante i [[erteblomfamilien]] som opphavleg kjem frå [[Afrika]] og er vanleg der og i [[Sør-Asia|Sør-]] og [[Søraust-Asia]].<ref>{{Citation|title=Tamarind: Tamarindus Indica L.|url=https://www.google.co.uk/books/edition/Tamarind/QhtZLMVPLIIC?hl=en&gbpv=1&dq=tamarind%20africa&pg=PA9&printsec=frontcover|publisher=Crops for the Future|date=2006|accessdate=2024-07-08|isbn=978-0-85432-859-8|language=en|first=K.|last=El-Siddig}}</ref> Han er den einaste arten i slekta. Namnet kjem frå arabiske ''tamr hindī'', som tyder ‘[[India|indisk]] [[daddel]]’.<ref name="ne2">{{NE|författare=Olsson, Olle G.|titel=tamarind|namn=tamarind|hämtdatum=1. desember 2015}}</ref> Planten er eit høgt [[tre]], og veden er svært hard og blir mellom anna nytta til stokkar til å gå med. Fruktbelgane og [[Frø|frøa]] blir nytta som føde. Fruktkjøtet er syrleg og inneheld 25 % [[sukker]]. I tillegg til i India blir det dyrka større mengder tamarind i [[Thailand]], [[Mexico]] og [[Costa Rica]].<ref name="Small">{{Bokref|titel=Top 100 Exotic Food Plants|efternamn=Small|förnamn=Ernest|år=2011|utgivare=CRC Press|sid=559−560|kapitel=Tamarind|kapitelurl=https://books.google.de/books?id=Au3RBQAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&lpg=PA635&dq=fruits&hl=de&pg=PA559#v=onepage&q&f=false}}</ref> == Utsjånad == Tamarind er eit opptil 30 meter høgt tre. Stammen kan ha ein diameter på 2,5 meter i brysthøgd. Nokre eksemplar utviklar frukter når dei er 200 år gamle. Modne frukter har ein kanelbrun farge. Eit modent tre produserer kvart år opptil 225 kg frukter.<ref name="Small">{{Bokref|titel=Top 100 Exotic Food Plants|efternamn=Small|förnamn=Ernest|år=2011|utgivare=CRC Press|isbn=|sid=559−560|kapitel=Tamarind|kapitelurl=https://books.google.de/books?id=Au3RBQAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&lpg=PA635&dq=fruits&hl=de&pg=PA559#v=onepage&q&f=false}}</ref> == Bruk == Umodne tamarindbelgar blir etne som grønsak, fruktene er svært syrlege. Frøa er omgjevne av ein brun pastaliknande masse som blir teke vare på og blir selt i boksar eller pressa til kaker. Det harde skalet gjer ikkje frå seg fukt, og pastaen blir derfor hindra frå å tørka ut – frukt med skal på er derfor særs haldbar. Tamarind blir nytta i [[HP- blir sådd|HP-saus]] og [[worcestershiresaus]] for den syrlege smaken sin, og er ofte del av asiatiske matskikkar.<ref name="Small">{{Bokref|titel=Top 100 Exotic Food Plants|efternamn=Small|förnamn=Ernest|år=2011|utgivare=CRC Press|isbn=|sid=559−560|kapitel=Tamarind|kapitelurl=https://books.google.de/books?id=Au3RBQAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&lpg=PA635&dq=fruits&hl=de&pg=PA559#v=onepage&q&f=false}}</ref> == Galleri == <gallery> Tamarindus indica 2.JPG|Vekstform FFHNASjf2219 23.JPG|Stamme Tamarind flowers.jpg|Blomar Starr 080608-7469 Tamarindus indica.jpg|Frukt på treet Tamarind fruits (Tamarindus indica 'Si Thong').jpg|Frukt, fruktmasse og frø </gallery> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tamarind|Tamarind]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 8. juli 2024.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Erteblomfamilien]] [[Kategori:Tropisk frukt]] [[Kategori:Kulturplantar frå Afrika]] 77r3ketryt2gafgdrpp1a2hyt9r0sv8 0 420958 3672322 3582817 2026-09-13T19:28:19Z Ranveig 39 Fiksa ikkjeraud 3672322 wikitext text/x-wiki {{Infoboks song | bilete = Mustii Eurovision Song Contest 2024 Semi 2 01.jpg | tittel = «Before the Party’s Over» | artist = Mustii | land = [[Belgia]] | språk = [[Engelsk]] | utgjeven = [[20. februar]] [[2024]]<ref>{{Cite web |date=20. februar 2024 |title=Before the Party's Over - Single by Mustii |url=https://music.apple.com/us/song/before-the-partys-over/1728884484|access-date=15. april 2024 |website=[[Apple Music]] (US) |language=en-US |archive-date=21. februar 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221065002/https://music.apple.com/us/song/before-the-partys-over/1728884484|url-status=live }}</ref> | sjanger = [[Pop]] | lengd = 03:00 | selskap = PIAS | låtskrivar = Alloysius Lloyd, Arianna D'amato, Benoit Leclercq, Charlotte Clark, Nina Sampermans, Pierre Dumoulin, Thomas Mustin (Mustii) }} «'''Before the Party's Over'''» (norsk omsetjing 'før festen er over') er ein [[Pop|popsong]] framført av den [[Belgia|belgiske]] songaren [[Mustii]]. Songen blei gjeven ut 20. februar [[2024]], og var [[Belgia i Eurovision Song Contest|det belgiske bidraget]] i [[Eurovision Song Contest 2024]] i [[Malmö]] i [[Sverige]]. == Om songen == «Before the Party's Over» var skriven av Mustii sjølv, saman med Pierre Dumoulin, Benoit Leclercq, Nina Sampermans, Arianna D'amato, Alloysius Lloyd og Charlotte Clark.<ref name=":0">{{Cite web |last=Vautrey |first=Jonathan |date=20. februar 2024 |title="Before the Party's Over": Belgium's Mustii releases his Eurovision 2024 entry |url=https://wiwibloggs.com/2024/02/20/belgium-mustii-eurovision-2024-before-the-partys-over/280129/|access-date=20. februar 2024 |website=[[Wiwibloggs]] |language=en-US |archive-date=23. april 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423115232/https://wiwibloggs.com/2024/02/20/belgium-mustii-eurovision-2024-before-the-partys-over/280129/|url-status=live }}</ref> Saman med artisten blei songen internt vald av kringkastaren {{ikkjeraud|Radio-télévision belge de la Communauté française}} (RTBF) til å representere Belgia i Eurovision Song Contest 2024. Kunngjeringa av artist blei gjord 30. august 2024, medan «Before the Party's Over» først blei kunngjord i februar 2024.<ref>{{Cite web |date=2023-08-30 |title=Belgium announces first artist for Eurovision 2024! |url=https://eurovision.tv/story/belgium-announces-first-artist-eurovision-2024|access-date=2023-08-30 |website=eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union]] |language=en}}</ref> Songen hadde premiere 20. februar 2024 på det belgiske radioprogrammet ''Le 8/9''.<ref>{{Cite web |last=Bertinchamps |first=Pierre |date=16. februar 2024 |title=Eurovision 2024 : la chanson de Mustii sera dévoilée dans «Le 8/9» de VivaCité ce mardi 20 février |trans-title=Eurovision 2024: Mustii's song will be revealed on "Le 8/9" on VivaCité this Tuesday, 20 February |url=https://www.telepro.be/tv/eurovision-2024-la-chanson-de-mustii-sera-devoilee-dans-le-89-de-vivacite-ce-mardi-20-fevrier|access-date=20. februar 2024 |website=[[Télépro]] |language=fr-BE |archive-date=16. februar 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216200224/https://www.telepro.be/tv/eurovision-2024-la-chanson-de-mustii-sera-devoilee-dans-le-89-de-vivacite-ce-mardi-20-fevrier|url-status=live }}</ref><ref name=":0" /> Seinare same dag blei songen og musikkvideoen slopne på [[YouTube|YouTube-kanalen]] til [[Eurovision Song Contest]]. «Before the Party’s Over» deltok i den andre semifinalen torsdag 9. mai 2024. Der enda han på 13.-plass av 16 bidrag og kvalifiserte seg ikkje til finalen laurdag 11. mai.<ref name="poeng sf2">{{Kilde www|url=https://eurovision.tv/event/malmo-2024/second-semi-final/results|tittel=SecondSemi-Final of Malmö 2024|besøksdato=2024-05-14|språk=en-gb|verk=Eurovision.tv}}</ref> == Listeplasseringar == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+ ! scope="col"| Liste (2024) ! scope="col"| Høgaste<br />plassering |- {{single chart|Flanders|6|artist=Mustii|song=Before the Party's Over|rowheader=true|access-date=19. mai 2024}} |- {{single chart|Wallonia|8|artist=Mustii|song=Before the Party's Over|rowheader=true|access-date=5. mai 2024}} |- ! scope="row"| Hellas Internasjonal ([[IFPI Greece|IFPI]])<ref>{{cite web|url=https://www.ifpi.gr/digital_iel.html|title=OfficialIFPI Charts − Digital Singles Chart (International) − Εβδομάδα: 20/2024|publisher=[[IFPI Greece]]|access-date=22. mai 2024|language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20240522063137/https://www.ifpi.gr/digital_iel.html|archive-date=22. mai 2024|url-status=dead}}</ref> | 34 |- ! scope="row"| Litauen ([[AGATA]])<ref>{{cite web|url=https://www.agata.lt/lt/naujienos/s20-3/|title=202420-os savaitės klausomiausi (Top 100)|language=lt|publisher=[[AGATA]]|date=17. mai 2024|access-date=17. mai 2024}}</ref> | 28 |} == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Before the Party’s Over|Before the Party’s Over]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 5. desember 2024.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Belgiske Eurovision Song Contest-songar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2024-songar]] [[Kategori:Engelskspråklege Eurovision Song Contest-songar]] neu1xex2y40yb95cmw4ssd718q7w9x0 0 421227 3672284 3592561 2026-09-13T16:41:59Z TU-nor 12071 3672284 wikitext text/x-wiki {{geoboks|delstat |kategori = Føderal eining (entitet) |land = Bosnia-Hercegovina |areal = 24641 |folketal = 2219220 |folketal_dato = 2013 |bilete = Stari Most22.jpg |bilettekst = Brua [[Stari Most]] i [[Mostar]] |kart = Federation of Bosnia and Herzegovina in Bosnia and Herzegovina.svg |karttekst = Føderasjonen Bosnia-Hercegovina innanfor Bosnia-Hercegovina |hovudstad = [[Sarajevo]] }} '''Føderasjonen Bosnia-Hercegovina''' ([[serbisk]] Федерација Босне и Херцеговине (ФБиХ), ''Federacija Bosne i Hercegovine (FBiH)'') er den eine av dei to føderale einingane («entitetane») som staten [[Bosnia-Hercegovina]] er sett saman av, etablert gjennom [[Daytonavtalen]] frå 1995, som gjorde slutt på [[Bosnia-krigen]].<ref name="Dayton"/>. Den andre eininga er [[Den bosniske serbarrepublikken]]. [[Sarajevo]] er hovudstaden både i den føderale eininga og i staten. ==Administrativ inndeling== Føderasjonen Bosnia-Hercegovina er delt inn i ti [[Kantonar i Bosnia-Hercegovina|kantonar]] med i alt 79 [[Kommunar i Bosnia-Hercegovina#Føderasjonen Bosnia-Hercegovina|kommunar]]: {| class="sortable wikitable" ! ! scope="col" | Kanton ! scope="col" | Hovudsete ! scope="col" | Folketal (2013)<ref name="Popis"/> ! scope="col" | Kommunar |- ! [[File:Coat of arms of Una-Sana.svg|25px]] ! scope="row" style="text-align: left;" | [[Una-Sana]] | [[Bihać]] | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 273 261 | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 8 |- ! [[File:Coat of arms of Posavina.svg|25px]] ! scope="row" style="text-align: left;" | [[Kantonen Posavina|Posavina]] | [[Orašje]] | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 43 453 | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 3 |- ! [[File:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|25px]] ! scope="row" style="text-align: left;" | [[Kantonen Tuzla]] | [[Tuzla]] | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 445 028 | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 13 |- ! [[File:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|25px]] ! scope="row" style="text-align: left;" | [[Zenica-Doboj]] | [[Zenica]] | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 364 433 | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 12 |- ! [[File:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|25px]] ! scope="row" style="text-align: left;" | [[Bosniske Podrinje Goražde]] | [[Goražde]] | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 23 734 | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 3 |- ! [[File:Coat of arms of Central Bosnia.svg|25px]] ! scope="row" style="text-align: left;" | [[Sentral-Bosnia]] | [[Travnik]] | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 254 686 | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 12 |- ! [[File:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|25px]] ! scope="row" style="text-align: left;" | [[Herzegovina-Neretva]] | [[Mostar]] | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 222 007 | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 9 |- ![[File:Coat of arms of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg|center|frameless|21x21px]] ! scope="row" style="text-align: left;" | [[Vest-Hercegovina]] | [[Široki Brijeg]] | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 94 898 | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 4 |- ! [[File:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|25px]] ! scope="row" style="text-align: left;" | [[Kantonen Sarajevo]] | [[Sarajevo]] | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 413 593 | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 9 |- ![[File:Coat of arms of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg|center|frameless|21x21px]] ! scope="row" style="text-align: left;" | [[Kanton 10]] | [[Livno]] | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 84 127 | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 6 |-class="sortbottom" style="background: #dcdcdc" ! [[File:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|25px]] ! scope="row" style="text-align: left; background: #dcdcdc;" | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina | [[Sarajevo]] | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 2 219 220 | style="text-align: right; padding-right: 1em;" | 79 |} ==Kommunar== ===Kantonen [[Una-Sana]]=== * [[Bihać]] * [[Bosanska Krupa]] * [[Bosanski Petrovac]] * [[Bužim]] * [[Cazin]] * [[Ključ]] * [[Sanski Most]] * [[Velika Kladuša]] === Kantonen [[Kantonen Posavina|Posavina]]=== * [[Domaljevac-Šamac]] * [[Odžak]] * [[Orašje]] === Kantonen [[Kantonen Tuzla|Tuzla]]=== * [[Banovići]] * [[Čelić]] * [[Doboj Istok]] * [[Gračanica i Bosnia-Hercegovina|Gračanica]] * [[Gradačac]] * [[Kalesija]] * [[Kladanj]] * [[Lukavac]] * [[Sapna]] * [[Srebrenik]] * [[Teočak]] * [[Tuzla]] * [[Živinice]] === Kantonen [[Zenica-Doboj]]=== * [[Breza]] * [[Doboj Jug]] * [[Kakanj]] * [[Maglaj]] * [[Olovo]] * [[Tešanj]] * [[Usora]] * [[Vareš]] * [[Visoko]] * [[Zavidovići]] * [[Zenica]] * [[Žepče]] === Kantonen [[Bosniske Podrinje Goražde]]=== * [[Foča-Ustikolina]] * [[Goražde]] * [[Pale-Prača]] === Kantonen [[Sentral-Bosnia]]=== * [[Bugojno]] * [[Busovača]] * [[Dobretići]] * [[Donji Vakuf]] * [[Fojnica]] * [[Gornji Vakuf-Uskoplje]] * [[Jajce]] * [[Kiseljak]] * [[Kreševo]] * [[Novi Travnik]] * [[Travnik]] * [[Vitez]] === Kantonen [[Herzegovina-Neretva]]=== * [[Čapljina]] * [[Čitluk]] * [[Jablanica i Bosnia-Hercegovina|Jablanica]] * [[Konjic]] * [[Mostar]] * [[Neum]] * [[Prozor-Rama]] * [[Ravno]] * [[Stolac]] === Kantonen [[Vest-Hercegovina]]=== * [[Grude]] * [[Ljubuški]] * [[Posušje]] * [[Široki Brijeg]] === Kantonen [[Kantonen Sarajevo|Sarajevo]]=== * [[Hadžići]] * [[Ilidža]] * [[Ilijaš]] * [[Centar, Sarajevo|Sarajevo–Centar]] * [[Novi Grad, Sarajevo|Sarajevo–Novi Grad]] * [[Novo Sarajevo|Sarajevo–Novo Sarajevo]] * [[Stari Grad, Sarajevo|Sarajevo–Stari Grad]] * [[Trnovo i Føderasjonen Bosnia-Hercegovina|Trnovo]] * [[Vogošća]] === [[Kanton 10]]=== * [[Bosansko Grahovo]] * [[Drvar]] * [[Glamoč]] * [[Kupres i Føderasjonen Bosnia-Hercegovina|Kupres]] * [[Livno]] * [[Tomislavgrad]] ==Største busetnader== Dette er dei største busetnadene i Føderasjonen Bosnia-Hercegovina:<ref name="Popis"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Kanton !! Folketal 1991 !! Folketal 2013 |- | style=text-align:left; | [[Sarajevo]]* || style=text-align:left; | [[Kantonen Sarajevo|Sarajevo]] || 409 141 || 334 722 |- | style=text-align:left; | [[Tuzla]]* || style=text-align:left; | [[Kantonen Tuzla|Tuzla]] || 83 770 || 74 457 |- | style=text-align:left; | [[Zenica]]* || style=text-align:left; | [[Zenica-Doboj]] || 96 027 || 70 533 |- | style=text-align:left; | [[Mostar]]* || style=text-align:left; | [[Herzegovina-Neretva]] || 75 865 || 60 195 |- | style=text-align:left; | [[Bihać]]* || style=text-align:left; | [[Una-Sana]] || 45 553 || 39 690 |- | style=text-align:left; | [[Sanski Most]] || style=text-align:left; | Una-Sana || 17 144 || 16 913 |- | style=text-align:left; | [[Živinice]]* || style=text-align:left; | Tuzla || 11 947 || 16 157 |- | style=text-align:left; | [[Bugojno]] || style=text-align:left; | [[Sentral-Bosnia]] || 22 641 || 15 555 |- | style=text-align:left; | [[Travnik]] || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 19 041 || 15 344 |- | style=text-align:left; | [[Cazin]]* || style=text-align:left; | Una-Sana || 12 203 || 13 863 |- | style=text-align:left; | [[Gračanica i Bosnia-Hercegovina|Gračanica]]* || style=text-align:left; | Tuzla || 12 712 || 12 882 |- | style=text-align:left; | [[Gradačac]]* || style=text-align:left; | Tuzla || 12 868 || 12 764 |- | style=text-align:left; | [[Lukavac]]* || style=text-align:left; | Tuzla || 12 647 || 12 061 |- | style=text-align:left; | [[Goražde]]* || style=text-align:left; | [[Bosniske Podrinje Goražde]] || 16 273 || 11 806 |- | style=text-align:left; | [[Kakanj]] || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 12 008 || 11 796 |- | style=text-align:left; | [[Visoko]]* || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 13 663 || 11 205 |- | style=text-align:left; | [[Konjic]]* || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 13 729 || 10 732 |- | style=text-align:left; | [[Vogošća]] || style=text-align:left; | Sarajevo || 10 598 || 10 568 |- | style=text-align:left; | [[Bosanska Krupa]]* || style=text-align:left; | Una-Sana || 14 416 || 10 196 |- | style=text-align:left; | [[Novi Travnik]]* || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 11 522 || 9 008 |- | style=text-align:left; | [[Odžak]] || style=text-align:left; | [[Kantonen Posavina|Posavina]] || 8 987 || 8 259 |- | style=text-align:left; | [[Zavidovići]]* || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 12 947 || 8 174 |- | style=text-align:left; | [[Livno]]* || style=text-align:left; | [[Kanton 10]] || 10 080 || 7 927 |- | style=text-align:left; | [[Jajce]] || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 13 579 || 7 172 |- | style=text-align:left; | [[Donji Vakuf]] || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 8 771 || 6 711 |- | style=text-align:left; | [[Srebrenik]]* || style=text-align:left; | Tuzla || 5 304 || 6 694 |- | style=text-align:left; | [[Banovići]] || style=text-align:left; | Tuzla || 8 637 || 6 432 |- | style=text-align:left; | [[Vitez]] || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 7 200 || 6 329 |- | style=text-align:left; | [[Posušje]] || style=text-align:left; | [[Vest-Hercegovina]] || 3 913 || 6 267 |- | style=text-align:left; | [[Široki Brijeg]]* || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 5 039 || 6 149 |- | style=text-align:left; | [[Maglaj]] || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 7 957 || 6 099 |- | style=text-align:left; | [[Čapljina]]* || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 7 461 || 5 774 |- | style=text-align:left; | [[Tomislavgrad]] || style=text-align:left; | Kanton 10 || 5 012 || 5 587 |- | style=text-align:left; | [[Mionica i Gradačac|Mionica]] || style=text-align:left; | Tuzla || 5 485 || 5 483 |- | style=text-align:left; | [[Žepče]] || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 5 571 || 5 460 |- | style=text-align:left; | [[Varoška Rijeka]] || style=text-align:left; | Una-Sana || 4 992 || 5 400 |- | style=text-align:left; | [[Tešanj]] || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 5 621 || 5 257 |- | style=text-align:left; | [[Hadžići]] || style=text-align:left; | Sarajevo || 5 639 || 4 993 |- | style=text-align:left; | [[Ilijaš]] || style=text-align:left; | Sarajevo || 6 833 || 4 921 |- | style=text-align:left; | [[Ključ]] || style=text-align:left; | Una-Sana || 4 992 || 4 898 |- | style=text-align:left; | [[Klokotnica]] || style=text-align:left; | Tuzla || 3 989 || 4 874 |- | style=text-align:left; | [[Gornji Vakuf-Uskoplje]] || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 5 344 || 4 831 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Željezno Polje}} || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 4 384 || 4 791 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hotonj}} || style=text-align:left; | Sarajevo || 3 064 || 4 580 |- | style=text-align:left; | [[Velika Kladuša]] || style=text-align:left; | Una-Sana || 6 902 || 4 520 |- | style=text-align:left; | [[Grude]] || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 3 598 || 4 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Poljice}} || style=text-align:left; | Tuzla || 4 216 || 4 337 |- | style=text-align:left; | [[Jablanica i Bosnia-Hercegovina|Jablanica]] || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 4 457 || 4 097 |- | style=text-align:left; | [[Kladanj]] || style=text-align:left; | Tuzla || 4 873 || 4 026 |- | style=text-align:left; | [[Ljubuški]]* || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 4 198 || 4 023 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orahovica Donja}} || style=text-align:left; | Tuzla || 4 304 || 3 966 |- | style=text-align:left; | [[Busovača]] || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 3 899 || 3 894 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Turbe}} || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 4 549 || 3 890 |- | style=text-align:left; | [[Stolac]]* || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 5 530 || 3 816 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kovači}} || style=text-align:left; | Tuzla || 794 || 3 800 |- | style=text-align:left; | [[Drvar]] || style=text-align:left; | Kanton 10 || 8 053 || 3 730 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donja Mahala}} || style=text-align:left; | Posavina || 4 273 || 3 702 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mrazovac}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 3 149 || 3 653 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gnojnice}} || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 211 || 3 637 |- | style=text-align:left; | [[Orašje]]* || style=text-align:left; | Posavina || 3 907 || 3 614 |- | style=text-align:left; | [[Fojnica]] || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 4 225 || 3 570 |- | style=text-align:left; | [[Kiseljak]] || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 3 412 || 3 554 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stjepan Polje}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 347 || 3 466 |- | style=text-align:left; | [[Čelić]] || style=text-align:left; | Tuzla || 3 171 || 3 436 |- | style=text-align:left; | [[Bosanski Petrovac]] || style=text-align:left; | Una-Sana || 5 381 || 3 427 |- | style=text-align:left; | [[Prozor]] || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 3 556 || 3 367 |- | style=text-align:left; | [[Čitluk]] || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 616 || 3 312 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubrave Gornje}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 710 || 3 308 |- | style=text-align:left; | [[Domaljevac]] || style=text-align:left; | Posavina || 4 152 || 3 295 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrapčići}} || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 3 464 || 3 266 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rodoč}} || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 4 499 || 3 257 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otoka}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 4 063 || 3 221 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lubarda}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 944 || 3 198 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Đurđevik}} || style=text-align:left; | Tuzla || 4 479 || 3 184 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kobilja Glava}} || style=text-align:left; | Sarajevo || 2 866 || 3 092 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cim}} || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 3 168 || 3 061 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Raduša}} || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 729 || 3 051 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Činovići}} || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 3 371 || 3 045 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gornja Tuzla}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 237 || 3 017 |- | style=text-align:left; | [[Breza]] || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 4 121 || 3 014 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gradišće}} || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 814 || 2 964 |- | style=text-align:left; | [[Vareš]] || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 5 888 || 2 917 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jelah}} || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 1 642 || 2 911 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Puračić}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 082 || 2 909 |- | style=text-align:left; | [[Kupres i Føderasjonen Bosnia-Hercegovina|Kupres]] || style=text-align:left; | Kanton 10 || 2 715 || 2 883 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vukovije Donje}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 721 || 2 874 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sladna}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 304 || 2 867 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malešići}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 964 || 2 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vitinica}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 107 || 2 831 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šerići}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 833 || 2 818 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Humac}} || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 1 572 || 2 775 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sovići}} || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 2 664 || 2 771 |- | style=text-align:left; | [[Teočak-Krstac]] || style=text-align:left; | Tuzla || 2 861 || 2 763 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lukavica i Gračanica|Lukavica}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 231 || 2 762 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žabljak i Livno|Žabljak}} || style=text-align:left; | Kanton 10 || 1 885 || 2 736 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gnojnica}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 093 || 2 735 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tolisa}} || style=text-align:left; | Posavina || 3 326 || 2 731 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobošnica}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 667 || 2 696 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stijena}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 099 || 2 696 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vučkovci}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 657 || 2 679 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Živinice Gornje}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 719 || 2 672 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mrakovo}} || style=text-align:left; | Sarajevo || 1 365 || 2 666 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ćoralići}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 515 || 2 665 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mutnik}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 364 || 2 662 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rastovača}} || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 1 436 || 2 605 |- | style=text-align:left; | [[Matuzići]] || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 1 783 || 2 591 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ilići}} || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 915 || 2 585 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šije}} || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 333 || 2 582 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Drinovci}} || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 2 440 || 2 569 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krušćica}} || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 2 404 || 2 551 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doboj i Kakanj|Doboj}} || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 516 || 2 549 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blagaj}} || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 1 804 || 2 531 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Miljkovići}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 622 || 2 517 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vukovije Gornje}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 209 || 2 511 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Banovići Selo}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 354 || 2 510 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nemila}} || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 505 || 2 508 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bašigovci}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 039 || 2 499 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Trn i Široki Brijeg|Trn}} || style=text-align:left; |Vest-Hercegovina || 1 274 || 2 487 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tojšići}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 922 || 2 484 |- | style=text-align:left; | [[Olovo]] || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 3 311 || 2 465 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovice i Kalesija|Petrovice}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 082 || 2 460 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šturlić}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 714 || 2 447 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orahovica i Zenica|Orahovica}} || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 535 || 2 417 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Grivice}} || style=text-align:left; | Tuzla || 1 743 || 2 395 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radišići}} || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 2 502 || 2 363 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donji Kamengrad}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 344 || 2 336 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gabela}} || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 440 || 2 315 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Repnik}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 066 || 2 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Simin Han}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 309 || 2 278 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rainci Donji}} || style=text-align:left; | Tuzla || 1 945 || 2 268 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Miričina}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 517 || 2 266 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Međugorje}} || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 1 367 || 2 265 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Priluk}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 045 || 2 260 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobro Selo}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 752 || 2 242 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubrave Donje}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 437 || 2 224 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Živinice Donje}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 070 || 2 223 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalesija Selo|Kalesija Selo (landsby)}} || style=text-align:left; | Tuzla || 1 985 || 2 222 |- | style=text-align:left; | [[Bužim]] || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 697 || 2 191 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Potoci i Mostar|Potoci}} || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 921 || 2 183 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Devetak}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 268 || 2 169 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tinja Gornja}} || style=text-align:left; | Tuzla || 1 785 || 2 159 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gračanica i Živinice|Gračanica}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 039 || 2 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pribava}} || style=text-align:left; | Tuzla || 1 682 || 2 096 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Konjodor}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 762 || 2 085 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podgredina}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 786 || 2 073 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donja Lovnica}} || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 465|| 2 070 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostrožac}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 803 || 2 068 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Duboki Potok}} || style=text-align:left; | Tuzla || 1 883 || 2 040 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalesija Grad|Kalesija Grad (tettstad)}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 208 || 2 039 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrhpolje}} || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 840 || 2 035 |- | style=text-align:left; | [[Sapna]] || style=text-align:left; | Tuzla || 1 807 || 2 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lise i Široki Brijeg|Lise}} || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 1 406 || 2 025 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Suha i Živinice|Suha}} || style=text-align:left; | Tuzla || 1 802 || 2 007 |- | colspan="4"; style=text-align:left; | <small>Byar er merkte med</small> * |- |} ==Kjelder== ===Referansar=== {{refopning}} <references> <ref name="Dayton">{{cite web |url=https://www.osce.org/files/f/documents/e/0/126173.pdf |title=The General Framework Agreement for Peace in Bosnia and Herzegovina |publisher=[[OSSE]] |date=14. desember 1995 |access-date=23. november 2024 }}</ref> <ref name="Popis">{{cite web |url=http://www.statistika.ba//#tab3 |title=Konačni rezultati - Popis 2013 |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |date=2013 |access-date=25. desember 2024 }}</ref> </references> {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Administrative inndelingar i Bosnia-Hercegovina]] 02i9signshs1hzgo3yr90nrfacbh0rk 0 421382 3672283 3585923 2026-09-13T16:41:07Z TU-nor 12071 3672283 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kanton |andre namn = Тузлански кантон<br />''Tuzlanski kanton''<br />''Tuzlanska županija'' |bilete = Pannonian Lakes, Winter.jpg |bilettekst = [[Panonskasjøen]] i kantonen Tuzla |flagg = Flag of Tuzla Canton.svg |symbol = Coat of arms of Tuzla Canton.svg |kart = Tuzla in Federation of Bosnia and Herzegovina.svg |karttekst = Kantonen Tuzla innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina |land = Bosnia-Hercegovina |hovudsete = [[Tuzla]] |folketal_i_år = 2013<ref name="Popis"/> |folketal = 445028 }} '''Kantonen Tuzla''' ([[bosnisk]] og [[serbisk]] Тузлански кантон, ''Tuzlanski kanton'', [[kroatisk]] ''Tuzlanska županija'') er ein [[Kantonar i Bosnia-Hercegovina|kanton]] innanfor [[Føderasjonen Bosnia-Hercegovina]], den eine av dei to føderative einingane («entitetane») som staten [[Bosnia-Hercegovina]] er delt inn i på grunnlag av [[Daytonavtalen]].<ref name="Dayton"/> ==Folketal== Kantonen omfattar desse [[Kommunar i Bosnia-Hercegovina|kommunane]]:<ref name="Popis"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Kommune !! Folketal 1991 !! Folketal 2013 |- | style=text-align:left; | [[Banovići]] || 26 590 || 22 773 |- | style=text-align:left; | [[Čelić]] || 12 445 || 10 502 |- | style=text-align:left; | [[Doboj Istok]] || 9 038 || 10 248 |- | style=text-align:left; | [[Gračanica i Bosnia-Hercegovina|Gračanica]] || 12 712 || 12 882 |- | style=text-align:left; | [[Gradačac]] || 42 373 || 39 340 |- | style=text-align:left; | [[Kalesija]] || 34 464 || 33 053 |- | style=text-align:left; | [[Kladanj]] || 15 765 || 12 348 |- | style=text-align:left; | [[Lukavac]] || 56 355 || 44 520 |- | style=text-align:left; | [[Sapna]] || 14 078 || 11 178 |- | style=text-align:left; | [[Srebrenik]] || 40 896 || 39 678 |- | style=text-align:left; | [[Teočak]] || 7 777 || 7 424 |- | style=text-align:left; | [[Tuzla]] || 131 402 || 110 979 |- | style=text-align:left; | [[Živinice]] || 54 783 || 57 765 |- style="background: #E9E9E9;" | style=text-align:left; | '''Kantonen Tuzla''' || 493 451 || 445 028 |- |} ===Busetnader=== Dette er dei største busetnadene i kantonen Tuzla:<ref name="Popis"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Kommune !! Folketal 1991 !! Folketal 2013 |- | style=text-align:left; | [[Tuzla]]* || style=text-align:left; | [[Tuzla]] || 83 770 || 74 457 |- | style=text-align:left; | [[Živinice]]* || style=text-align:left; | [[Živinice]] || 11 947 || 16 157 |- | style=text-align:left; | [[Gračanica i Bosnia-Hercegovina|Gračanica]]* || style=text-align:left; | [[Gračanica i Bosnia-Hercegovina|Gračanica]] || 12 712 || 12 882 |- | style=text-align:left; | [[Gradačac]]* || style=text-align:left; | [[Gradačac]] || 12 868 || 12 764 |- | style=text-align:left; | [[Lukavac]]* || style=text-align:left; | [[Lukavac]] || 12 647 || 12 061 |- | style=text-align:left; | [[Srebrenik]]* || style=text-align:left; | [[Srebrenik]] || 5 304 || 6 694 |- | style=text-align:left; | [[Banovići]] || style=text-align:left; | [[Banovići]] || 8 637 || 6 432 |- | style=text-align:left; | [[Mionica i Gradačac|Mionica]] || style=text-align:left; | Gradačac || 5 485 || 5 483 |- | style=text-align:left; | [[Klokotnica]] || style=text-align:left; | [[Doboj Istok]] || 3 989 || 4 874 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Poljice}} || style=text-align:left; | Lukavac || 4 216 || 4 337 |- | style=text-align:left; | [[Kladanj]] || style=text-align:left; | [[Kladanj]] || 4 873 || 4 026 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orahovica Donja}} || style=text-align:left; | Gračanica || 4 304 || 3 966 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kovači}} || style=text-align:left; | Živinice || 794 || 3 800 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stjepan Polje}} || style=text-align:left; | Gračanica || 3 347 || 3 466 |- | style=text-align:left; | [[Čelić]] || style=text-align:left; | [[Čelić]] || 3 171 || 3 436 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubrave Gornje}} || style=text-align:left; | Živinice || 3 710 || 3 308 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Đurđevik}} || style=text-align:left; | Živinice || 4 479 || 3 184 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gornja Tuzla}} || style=text-align:left; | Tuzla || 3 237 || 3 017 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Puračić}} || style=text-align:left; | Lukavac || 3 082 || 2 909 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vukovije Donje}} || style=text-align:left; | [[Kalesija]] || 2 721 || 2 874 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sladna}} || style=text-align:left; | Srebrenik || 3 304 || 2 867 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malešići}} || style=text-align:left; | Gračanica || 2 964 || 2 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vitinica}} || style=text-align:left; | [[Sapna]] || 3 107 || 2 831 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šerići}} || style=text-align:left; | Živinice || 2 833 || 2 818 |- | style=text-align:left; | [[Teočak-Krstac]] || style=text-align:left; | [[Teočak]] || 2 861 || 2 763 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lukavica i Gračanica|Lukavica}} || style=text-align:left; | Gračanica || 3 231 || 2 762 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gnojnica}} || style=text-align:left; | Lukavac || 3 093 || 2 735 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobošnica}} || style=text-align:left; | Lukavac || 3 667 || 2 696 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vučkovci}} || style=text-align:left; | Gradačac || 2 657 || 2 679 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Živinice Gornje}} || style=text-align:left; | Živinice || 3 719 || 2 672 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vukovije Gornje}} || style=text-align:left; | Kalesija || 2 209 || 2 511 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Banovići Selo}} || style=text-align:left; | Banovići || 2 354 || 2 510 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bašigovci}} || style=text-align:left; | Živinice || 2 039 || 2 499 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tojšići}} || style=text-align:left; | Kalesija || 2 922 || 2 484 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovice i Kalesija|Petrovice}} || style=text-align:left; | Kalesija || 2 082 || 2 460 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Grivice}} || style=text-align:left; | Banovići || 1 743 || 2 395 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Repnik}} || style=text-align:left; | Banovići || 2 066 || 2 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Simin Han}} || style=text-align:left; | Tuzla || 2 309 || 2 278 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rainci Donji}} || style=text-align:left; | Kalesija || 1 945 || 2 268 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Miričina}} || style=text-align:left; | Gračanica || 2 517 || 2 266 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Priluk}} || style=text-align:left; | Živinice || 2 045 || 2 260 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubrave Donje}} || style=text-align:left; | Živinice || 2 437 || 2 224 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Živinice Donje}} || style=text-align:left; | Živinice || 3 070 || 2 223 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalesija Selo|Kalesija Selo (landsby)}} || style=text-align:left; | Kalesija || 1 985 || 2 222 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Devetak}} || style=text-align:left; | Lukavac || 2 268 || 2 169 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tinja Gornja}} || style=text-align:left; | Srebrenik || 1 785 || 2 159 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gračanica i Živinice|Gračanica}} || style=text-align:left; | Živinice || 2 039 || 2 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pribava}} || style=text-align:left; | Gračanica || 1 682 || 2 096 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Duboki Potok}} || style=text-align:left; | Srebrenik || 1 883 || 2 040 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalesija Grad|Kalesija Grad (tettstad)}} || style=text-align:left; | Kalesija || 2 208 || 2 039 |- | style=text-align:left; | [[Sapna]] || style=text-align:left; | Sapna || 1 807 || 2 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Suha i Živinice|Suha}} || style=text-align:left; | Živinice || 1 802 || 2 007 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobrnja}} || style=text-align:left; | Tuzla || 1 898 || 1 966 |- | colspan="4"; style=text-align:left; | <small>Byar er merkte med</small> * |- |} ==Kjelder== ===Referansar=== {{refopning}} <references> <ref name="Dayton">{{cite web |url=https://www.osce.org/files/f/documents/e/0/126173.pdf |title=The General Framework Agreement for Peace in Bosnia and Herzegovina |publisher=[[OSSE]] |date=14. desember 1995 |access-date=23. november 2024 }}</ref> <ref name="Popis">{{cite web |url=http://www.statistika.ba//#tab3 |title=Konačni rezultati - Popis 2013 |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |date=2013 |access-date=25. desember 2024 }}</ref> </references> {{refslutt}} {{spire|geografi}} [[Kategori:Kantonar i Føderasjonen Bosnia-Hercegovina|Tuzla]] 9dyz2an5gqufte4wr6bx2vvapxjqh1m 0 421401 3672282 3666406 2026-09-13T16:37:51Z TU-nor 12071 3672282 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |type = Kommune |offisielt_namn = Kalesija |andre_namn = Калесија |bilet_horisont = Kalesija danas.jpg |bilettekst = Utsyn over Kalesija Grad |bilet_byvåpen = Coat of arms Kalesija.svg |kartposisjon_land = Bosnia-Hercegovina |karttekst = Plasseringa av tettstaden Kalesija Grad |underinndeling_type = Land <br /> [[Kantonar i Bosnia-Hercegovina|Kanton]] |underinndeling_namn = [[Bosnia-Hercegovina]] <br /> [[Kantonen Tuzla|Tuzla]] |innbyggjarar_i_år = 2013 |innbyggjarar_totalt = 33 053<ref name="Popis"/> |innbyggjarar_urbant = 3 436<ref name="Popis"/> |latd = 44 |latm = 26 |lats = 36 |latNS = N |longd = 18 |longm = 52 |longs = 34 |longEW = E }} [[File:BiH municipality location Kalesija.svg|mini|300 px|Kommunen Kalesija i kantonen [[Kantonen Tuzla|Tuzla]] innanfor [[Føderasjonen Bosnia-Hercegovina]]]] '''Kalesija''' (bosnisk [[kyrillisk]] Калесија) er ein [[Kommunar i Bosnia-Hercegovina|kommune]] i [[Kantonar i Bosnia-Hercegovina|kantonen]] [[Kantonen Tuzla|Tuzla]] innanfor [[Føderasjonen Bosnia-Hercegovina]], den eine av dei to føderative einingane («entitetane») som staten [[Bosnia-Hercegovina]] er delt inn i på grunnlag av [[Daytonavtalen]].<ref name="Dayton"/> Det same namnet er brukt både om ein bymessig tettstad (Kalesija Grad), og ein meir landleg landsby (Kalesija Selo). ==Folketal== Dei største busetnadene i kommunen ved dei siste folketeljingane var:<ref name="Popis"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 1991 !! Folketal 2013 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vukovije Donje}} || 2 721 || 2 874 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vukovije Gornje}} || 2 209 || 2 511 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tojšići}} || 2 922 || 2 484 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovice i Kalesija|Petrovice }} || 2 082 || 2 460 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rainci Donji}} || 1 945 || 2 268 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalesija Selo|Kalesija Selo (landsby)}} || 1 985 || 2 222 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalesija Grad|Kalesija Grad (tettstad)}} || 2 208 || 2 039 |- style="background: #E9E9E9;" | style=text-align:left; | Kommunen Kalesija || 34 464 || 33 053 |- |} ==Kjelder== ===Referansar=== {{refopning}} <references> <ref name="Dayton">{{cite web |url=https://www.osce.org/files/f/documents/e/0/126173.pdf |title=The General Framework Agreement for Peace in Bosnia and Herzegovina |publisher=[[OSSE]] |date=14. desember 1995 |access-date=23. november 2024 }}</ref> <ref name="Popis">{{cite web |url=http://www.statistika.ba//#tab3 |title=Konačni rezultati - Popis 2013 |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |date=2013 |access-date=25. desember 2024 }}</ref> </references> {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar og tettstader i kantonen Tuzla]] [[Kategori:Kommunar i kantonen Tuzla]] 35qpf6lmzzxq9v99agnl2bmgkkyld7i 0 421714 3672285 3592563 2026-09-13T16:43:16Z TU-nor 12071 3672285 wikitext text/x-wiki Det er 34 busetnader med '''bystatus''' i Bosnia-Hercegovina.<ref name="b531"/> I [[Føderasjonen Bosnia-Hercegovina]]: *[[Bihać]] *[[Bosanska Krupa]] *[[Čapljina]] *[[Cazin]] *[[Goražde]] *[[Gračanica i Bosnia-Hercegovina|Gračanica]] *[[Gradačac]] *[[Konjic]] *[[Livno]] *[[Ljubuški]] *[[Lukavac]] *[[Mostar]] *[[Novi Travnik]] *[[Orašje]] *[[Sarajevo]] *[[Široki Brijeg]] *[[Srebrenik]] *[[Stolac]] *[[Tuzla]] *[[Visoko]] *[[Zavidovići]] *[[Zenica]] *[[Živinice]] I [[Den bosniske serbarrepublikken]]: *[[Banja Luka]] *[[Bijeljina]] *[[Derventa]] *[[Doboj]] *[[Gradiška]] *[[Istočno Sarajevo]] *[[Laktaši]] *[[Prijedor]] *[[Prnjavor]] *[[Trebinje]] *[[Zvornik]] I [[Distriktet Brčko]]: *[[Brčko]] ==Byar og tettstader== Her er ei liste over dei største busetnadene i Bosnia-Hercegovina. Byar er merkte med *.<ref name="Popis"/><ref name="Cities"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Føderal eining !! [[Kantonar i Bosnia-Hercegovina|Kanton]] !! Folketal 1991 !! Folketal 2013 |- | style=text-align:left; | [[Sarajevo]]* || style=text-align:left; | [[Føderasjonen Bosnia-Hercegovina]] || style=text-align:left; | [[Kantonen Sarajevo|Sarajevo]] || 409 141 || 334 722 |- | style=text-align:left; | [[Banja Luka]]* || style=text-align:left; | [[Den bosniske serbarrepublikken]] || || 143 079 || 138 963 |- | style=text-align:left; | [[Tuzla]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Kantonen Tuzla|Tuzla]] || 83 770 || 74 457 |- | style=text-align:left; | [[Zenica]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Zenica-Doboj]] || 96 027 || 70 533 |- | style=text-align:left; | [[Mostar]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Herzegovina-Neretva]] || 75 865 || 60 195 |- | style=text-align:left; | [[Bijeljina]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 36 414 || 42 278 |- | style=text-align:left; | [[Brčko]]* || style=text-align:left; | [[Distriktet Brčko]] || || 41 406 || 39 893 |- | style=text-align:left; | [[Bihać]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Una-Sana]] || 45 553 || 39 690 |- | style=text-align:left; | [[Prijedor]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 34 635 || 29 555 |- | style=text-align:left; | [[Doboj]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 27 498 || 25 132 |- | style=text-align:left; | [[Trebinje]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 21 870 || 23 770 |- | style=text-align:left; | [[Sanski Most]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 17 144 || 16 913 |- | style=text-align:left; | [[Živinice]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 11 947 || 16 157 |- | style=text-align:left; | [[Bugojno]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Sentral-Bosnia]] || 22 641 || 15 555 |- | style=text-align:left; | [[Travnik]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 19 041 || 15 344 |- | style=text-align:left; | [[Gradiška]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 16 841 || 14 368 |- | style=text-align:left; | [[Istočno Sarajevo]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 356 || 13 947 |- | style=text-align:left; | [[Cazin]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 12 203 || 13 863 |- | style=text-align:left; | [[Pale i Bosnia-Hercegovina|Pale]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 384 || 12 905 |- | style=text-align:left; | [[Gračanica i Bosnia-Hercegovina|Gračanica]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 12 712 || 12 882 |- | style=text-align:left; | [[Gradačac]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 12 868 || 12 764 |- | style=text-align:left; | [[Lukavac]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 12 647 || 12 061 |- | style=text-align:left; | [[Goražde]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Bosniske Podrinje Goražde]] || 16 273 || 11 806 |- | style=text-align:left; | [[Kakanj]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 12 008 || 11 796 |- | style=text-align:left; | [[Janja]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 10 458 || 11 710 |- | style=text-align:left; | [[Derventa]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 17 748 || 11 631 |- | style=text-align:left; | [[Zvornik]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 12 041 || 11 497 |- | style=text-align:left; | [[Foča]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 14 335 || 11 237 |- | style=text-align:left; | [[Visoko]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 13 663 || 11 205 |- | style=text-align:left; | [[Konjic]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 13 729 || 10 732 |- | style=text-align:left; | [[Vogošća]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 10 598 || 10 568 |- | style=text-align:left; | [[Kozarska Dubica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 13 680 || 10 544 |- | style=text-align:left; | [[Bosanska Krupa]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 14 416 || 10 196 |- | style=text-align:left; | [[Novi Grad]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 13 588 || 10 120 |- | style=text-align:left; | [[Modriča]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 10 454 || 9 419 |- | style=text-align:left; | [[Novi Travnik]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 11 522 || 9 008 |- | style=text-align:left; | [[Odžak]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Kantonen Posavina|Posavina]] || 8 987 || 8 259 |- | style=text-align:left; | [[Zavidovići]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 12 947 || 8 174 |- | style=text-align:left; | [[Prnjavor]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 8 104 || 8 120 |- | style=text-align:left; | [[Brod]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 14 098 || 7 961 |- | style=text-align:left; | [[Livno]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Kanton 10]] || 10 080 || 7 927 |- | style=text-align:left; | [[Bratunac]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 695 || 7 858 |- | style=text-align:left; | [[Lukavica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 696 || 7 785 |- | style=text-align:left; | [[Bileća]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 568 || 7 616 |- | style=text-align:left; | [[Kotor Varoš]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 411 || 7 603 |- | style=text-align:left; | [[Mrkonjić Grad]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 8 422 || 7 371 |- | style=text-align:left; | [[Jajce]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 13 579 || 7 172 |- | style=text-align:left; | [[Teslić]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 8 655 || 7 057 |- | style=text-align:left; | [[Vlasenica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 909 || 6 715 |- | style=text-align:left; | [[Donji Vakuf]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 8 771 || 6 711 |- | style=text-align:left; | [[Srebrenik]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 5 304 || 6 694 |- | style=text-align:left; | [[Rogatica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 8 916 || 6 522 |- | style=text-align:left; | [[Banovići]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 8 637 || 6 432 |- | style=text-align:left; | [[Vitez]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 7 200 || 6 329 |- | style=text-align:left; | [[Posušje]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Vest-Hercegovina]] || 3 913 || 6 267 |- | style=text-align:left; | [[Široki Brijeg]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 5 039 || 6 149 |- | style=text-align:left; | [[Maglaj]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 7 957 || 6 099 |- | style=text-align:left; | [[Čapljina]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 7 461 || 5 774 |- | style=text-align:left; | [[Trn i Laktaši|Trn]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 554 || 5 673 |- | style=text-align:left; | [[Sokolac]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 5 562 || 5 657 |- | style=text-align:left; | [[Tomislavgrad]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Kanton 10 || 5 012 || 5 587 |- | style=text-align:left; | [[Mionica i Gradačac|Mionica]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 5 485 || 5 483 |- | style=text-align:left; | [[Žepče]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 5 571 || 5 460 |- | style=text-align:left; | [[Laktaši]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 483 || 5 419 |- | style=text-align:left; | [[Varoška Rijeka]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 4 992 || 5 400 |- | style=text-align:left; | [[Višegrad]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 6 902 || 5 379 |- | style=text-align:left; | [[Gacko]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 4 584 || 5 363 |- | style=text-align:left; | [[Tešanj]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 5 621 || 5 257 |- | style=text-align:left; | [[Čelinac]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 4 857 || 5 256 |- | style=text-align:left; | [[Nevesinje]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 4 068 || 5 162 |- | style=text-align:left; | [[Šamac]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 6 239 || 5 133 |- | style=text-align:left; | [[Hadžići]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 5 639 || 4 993 |- | style=text-align:left; | [[Ilijaš]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 6 833 || 4 921 |- | style=text-align:left; | [[Ključ]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 4 992 || 4 898 |- | style=text-align:left; | [[Klokotnica]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 989 || 4 874 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dvorovi}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 587 || 4 873 |- | style=text-align:left; | [[Gornji Vakuf-Uskoplje]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 5 344 || 4 831 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Željezno Polje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 4 384 || 4 791 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hotonj}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 3 064 || 4 580 |- | style=text-align:left; | [[Velika Kladuša]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 6 902 || 4 520 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kozarac}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 4 045 || 4 397 |- | style=text-align:left; | [[Grude]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 3 598 || 4 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Poljice}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 4 216 || 4 337 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kuljani}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 207 || 4 165 |- | style=text-align:left; | [[Jablanica i Bosnia-Hercegovina|Jablanica]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 4 457 || 4 097 |- | style=text-align:left; | [[Kladanj]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 4 873 || 4 026 |- | style=text-align:left; | [[Ugljevik]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 981 || 4 025 |- | style=text-align:left; | [[Ljubuški]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 4 198 || 4 023 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orahovica Donja}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 4 304 || 3 966 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velika Obarska}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 549 || 3 942 |- | style=text-align:left; | [[Busovača]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 3 899 || 3 894 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Turbe}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 4 549 || 3 890 |- | style=text-align:left; | [[Šipovo]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 5 170 || 3 856 |- | style=text-align:left; | [[Kostajnica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 768 || 3 834 |- | style=text-align:left; | [[Stolac]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 5 530 || 3 816 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kovači}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 794 || 3 800 |- | style=text-align:left; | [[Kneževo]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 759 || 3 749 |- | style=text-align:left; | [[Drvar]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Kanton 10 || 8 053 || 3 730 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donja Mahala}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Posavina || 4 273 || 3 702 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mrazovac}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 3 149 || 3 653 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gnojnice}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 211 || 3 637 |- | style=text-align:left; | [[Orašje]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Posavina || 3 907 || 3 614 |- | style=text-align:left; | [[Fojnica]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 4 225 || 3 570 |- | style=text-align:left; | [[Kiseljak]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 3 412 || 3 554 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stjepan Polje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 347 || 3 466 |- | style=text-align:left; | [[Čelić]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 171 || 3 436 |- | style=text-align:left; | [[Bosanski Petrovac]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 5 381 || 3 427 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gornji Rahić}} || style=text-align:left; | Distriktet Brčko || || 2 167 || 3 403 |- | style=text-align:left; | [[Prozor]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 3 556 || 3 367 |- | style=text-align:left; | [[Čitluk]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 616 || 3 312 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubrave Gornje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 710 || 3 308 |- | style=text-align:left; | [[Domaljevac]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Posavina || 4 152 || 3 295 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrapčići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 3 464 || 3 266 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rodoč}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 4 499 || 3 257 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Garevac}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 795 || 3 221 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otoka}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 4 063 || 3 221 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lubarda}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 944 || 3 198 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Đurđevik}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 4 479 || 3 184 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kobilja Glava}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 2 866 || 3 092 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Omarska}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 436 || 3 081 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šargovac}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 313 || 3 079 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Potkozarje}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 4 577 || 3 067 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cim}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 3 168 || 3 061 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Raduša}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 729 || 3 051 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Činovići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 3 371 || 3 045 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Maoča}} || style=text-align:left; | Distriktet Brčko || || 2 996 || 3 030 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gornja Tuzla}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 237 || 3 017 |- | style=text-align:left; | [[Breza]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 4 121 || 3 014 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kozaruša}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 376 || 3 004 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orlovača}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 106 || 2 991 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gradišće}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 814 || 2 964 |- | style=text-align:left; | [[Vareš]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 5 888 || 2 917 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamičani}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 115 || 2 915 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jelah}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 1 642 || 2 911 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Puračić}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 082 || 2 909 |- | style=text-align:left; | [[Kupres i Føderasjonen Bosnia-Hercegovina|Kupres]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Kanton 10 || 2 715 || 2 883 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vukovije Donje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 721 || 2 874 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sladna}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 304 || 2 867 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tarevci}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 322 || 2 863 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malešići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 964 || 2 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vitinica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 107 || 2 831 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Karakaj}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 308 || 2 828 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šerići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 833 || 2 818 |- | style=text-align:left; | [[Srbac]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 043 || 2 801 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Humac}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 1 572 || 2 775 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sovići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 2 664 || 2 771 |- | style=text-align:left; | [[Teočak-Krstac]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 861 || 2 763 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lukavica i Gračanica|Lukavica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 231 || 2 762 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Branjevo}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || – || 2 755 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bukovica Velika}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 481 || 2 741 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žabljak i Livno|Žabljak}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Kanton 10 || 1 885 || 2 736 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gnojnica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 093 || 2 735 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tolisa}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Posavina || 3 326 || 2 731 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobošnica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 667 || 2 696 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stijena}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 099 || 2 696 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vučkovci}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 657 || 2 679 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Piskavica}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 798 || 2 673 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Živinice Gornje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 719 || 2 672 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mrakovo}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 1 365 || 2 666 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ćoralići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 515 || 2 665 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mutnik}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 364 || 2 662 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Trnopolje}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 703 || 2 662 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Patkovača}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 646 || 2 619 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rastovača}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 1 436 || 2 605 |- | style=text-align:left; | [[Ljubinje]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 265 || 2 595 |- | style=text-align:left; | [[Matuzići]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 1 783 || 2 591 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ilići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 915 || 2 585 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šije}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 333 || 2 582 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Drinovci}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 2 440 || 2 569 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Batković}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 118 || 2 566 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čirkin Polje}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 996 || 2 561 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gomjenica}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 949 || 2 553 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krušćica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 2 404 || 2 551 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doboj i Kakanj|Doboj}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 516 || 2 549 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blagaj}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 1 804 || 2 531 |- | style=text-align:left; | [[Pelagićevo]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 069 || 2 529 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Miljkovići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 622 || 2 517 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Motike}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 009 || 2 515 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vukovije Gornje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 209 || 2 511 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Banovići Selo}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 354 || 2 510 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nemila}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 505 || 2 508 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bašigovci}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 039 || 2 499 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Trn i Široki Brijeg|Trn}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; |Vest-Hercegovina || 1 274 || 2 487 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tojšići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 922 || 2 484 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obudovac}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 199 || 2 480 |- | style=text-align:left; | [[Olovo]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 3 311 || 2 465 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovice i Kalesija|Petrovice}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 082 || 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Lopare]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 720 || 2 447 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šturlić}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 714 || 2 447 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orahovica i Zenica|Orahovica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 535 || 2 417 |- | style=text-align:left; | [[Srebrenica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 5 746 || 2 410 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Grivice}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 743 || 2 395 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nova Topola}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 191 || 2 372 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dragočaj}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 578 || 2 371 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radišići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 2 502 || 2 363 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donji Kamengrad}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 344 || 2 336 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gabela}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 440 || 2 315 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Repnik}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 066 || 2 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Simin Han}} ||style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 309 || 2 278 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donji Orlovci}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 881 || 2 273 |- | style=text-align:left; | [[Milići]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 414 || 2 272 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rainci Donji}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 945 || 2 268 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Miričina}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 517 || 2 266 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Međugorje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 1 367 || 2 265 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Priluk}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 045 || 2 260 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Banja Vrućica}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 637 || 2 245 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobro Selo}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 752 || 2 242 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brka}} || style=text-align:left; | Distriktet Brčko || || 2 044 || 2 234 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubrave Donje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 437 || 2 224 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Živinice Donje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 070 || 2 223 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalesija Selo|Kalesija Selo (landsby)}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 985 || 2 222 |- | style=text-align:left; | [[Bužim]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 697 || 2 191 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Potoci i Mostar|Potoci}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 921 || 2 183 |- | style=text-align:left; | [[Čajniče]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 152 || 2 175 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Devetak}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 268 || 2 169 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jablan}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 368 || 2 167 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tinja Gornja}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 785 || 2 159 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rekavice}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 679 || 2 156 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Đulići}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 512 || 2 151 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ljubija}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 945 || 2 150 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gračanica i Živinice|Gračanica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 039 || 2 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pučile}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 769 || 2 126 |- | style=text-align:left; | [[Petrovo]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 919 || 2 107 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pribava}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 682 || 2 096 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Konjodor}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 762 || 2 085 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Crnjelovo Donje}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 963 || 2 078 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podgredina}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 786 || 2 073 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donja Lovnica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 465|| 2 070 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostrožac}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 803 || 2 068 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrbanjci}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 975 || 2 066 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Duboki Potok}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 883 || 2 040 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalesija Grad|Kalesija Grad (tettstad)}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 208 || 2 039 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skakava Donja}} || style=text-align:left; | Distriktet Brčko || || 2 272 || 2 037 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrhpolje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 840 || 2 035 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Priječani}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 840 || 2 034 |- | style=text-align:left; | [[Sapna]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 807 || 2 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lise i Široki Brijeg|Lise}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 1 406 || 2 025 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Križevići}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 310 || 2 016 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Suha i Živinice|Suha}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 802 || 2 007 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kozluk i Zvornik|Kozluk}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 017 || 2 004 |- |} ==Kjelder== {{refopning}} <references> <ref name="b531">{{cite web | last=Žunić | first=Nihad | title=Koliko je teško dobiti status grada u BiH i šta to konkretno znači | website=Klix.ba | date=2024-07-19 | url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/koliko-je-tesko-dobiti-status-grada-u-bih-i-sta-to-konkretno-znaci/240627010 | language=hr | access-date=2024-12-26 }}</ref> <ref name="Popis">{{cite web |url=http://www.statistika.ba//#tab3 |title=Konačni rezultati - Popis 2013 |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |date=2013 |access-date=25. desember 2024 }}</ref> <ref name="Cities">{{Kjelde www |url=https://www.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/gradovi_i_opstine_republike_srpske/2024/Gradovi_I_Opstine_Republike_Srpske_2024_WEB.pdf |tittel=Градови и општине Републике Српске / Cities and Municipalities of Republika Srpska 2024 |utgjevar=Републички завод за статистику / Republika Srpska Institute of Statistics |år=2024 |språk=serbisk, engelsk |vitja=3. januar 2025 }}</ref> </references> {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Administrative inndelingar i Bosnia-Hercegovina]] [[Kategori:Byar i Bosnia-Hercegovina| ]] ih7hl7k14aqxx7g04ai90m15dc5xutm 3672434 3672285 2026-09-14T09:31:44Z Ranveig 39 +Bilde frå en: 3672434 wikitext text/x-wiki [[Fil:Sarajevo – evening.jpg|thumb|[[Sarajevo]], hovudstad og største by i Bosnia-Hercegovina.]] [[File:Црква Свете Тројице Бања Лука.jpg|thumb|[[Banja Luka]]]] [[File:Trg slobode on 9 Sep. 2024 (2).jpg|thumb|[[Tuzla]]]] [[File:Panorama Zenice.jpg|thumb|[[Zenica]]]] [[File:Bijeljina1.jpg|thumb|[[Bijeljina]]]] [[File:Mostar, the Old Bridge.jpg|thumb|[[Mostar]]]] Det er 34 busetnader med '''bystatus''' i [[Bosnia-Hercegovina]].<ref name="b531"/> I [[Føderasjonen Bosnia-Hercegovina]]: *[[Bihać]] *[[Bosanska Krupa]] *[[Čapljina]] *[[Cazin]] *[[Goražde]] *[[Gračanica i Bosnia-Hercegovina|Gračanica]] *[[Gradačac]] *[[Konjic]] *[[Livno]] *[[Ljubuški]] *[[Lukavac]] *[[Mostar]] *[[Novi Travnik]] *[[Orašje]] *[[Sarajevo]] *[[Široki Brijeg]] *[[Srebrenik]] *[[Stolac]] *[[Tuzla]] *[[Visoko]] *[[Zavidovići]] *[[Zenica]] *[[Živinice]] I [[Den bosniske serbarrepublikken]]: *[[Banja Luka]] *[[Bijeljina]] *[[Derventa]] *[[Doboj]] *[[Gradiška]] *[[Istočno Sarajevo]] *[[Laktaši]] *[[Prijedor]] *[[Prnjavor]] *[[Trebinje]] *[[Zvornik]] I [[Distriktet Brčko]]: *[[Brčko]] ==Byar og tettstader== Her er ei liste over dei største busetnadene i Bosnia-Hercegovina. Byar er merkte med *.<ref name="Popis"/><ref name="Cities"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Føderal eining !! [[Kantonar i Bosnia-Hercegovina|Kanton]] !! Folketal 1991 !! Folketal 2013 |- | style=text-align:left; | [[Sarajevo]]* || style=text-align:left; | [[Føderasjonen Bosnia-Hercegovina]] || style=text-align:left; | [[Kantonen Sarajevo|Sarajevo]] || 409 141 || 334 722 |- | style=text-align:left; | [[Banja Luka]]* || style=text-align:left; | [[Den bosniske serbarrepublikken]] || || 143 079 || 138 963 |- | style=text-align:left; | [[Tuzla]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Kantonen Tuzla|Tuzla]] || 83 770 || 74 457 |- | style=text-align:left; | [[Zenica]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Zenica-Doboj]] || 96 027 || 70 533 |- | style=text-align:left; | [[Mostar]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Herzegovina-Neretva]] || 75 865 || 60 195 |- | style=text-align:left; | [[Bijeljina]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 36 414 || 42 278 |- | style=text-align:left; | [[Brčko]]* || style=text-align:left; | [[Distriktet Brčko]] || || 41 406 || 39 893 |- | style=text-align:left; | [[Bihać]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Una-Sana]] || 45 553 || 39 690 |- | style=text-align:left; | [[Prijedor]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 34 635 || 29 555 |- | style=text-align:left; | [[Doboj]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 27 498 || 25 132 |- | style=text-align:left; | [[Trebinje]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 21 870 || 23 770 |- | style=text-align:left; | [[Sanski Most]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 17 144 || 16 913 |- | style=text-align:left; | [[Živinice]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 11 947 || 16 157 |- | style=text-align:left; | [[Bugojno]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Sentral-Bosnia]] || 22 641 || 15 555 |- | style=text-align:left; | [[Travnik]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 19 041 || 15 344 |- | style=text-align:left; | [[Gradiška]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 16 841 || 14 368 |- | style=text-align:left; | [[Istočno Sarajevo]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 356 || 13 947 |- | style=text-align:left; | [[Cazin]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 12 203 || 13 863 |- | style=text-align:left; | [[Pale i Bosnia-Hercegovina|Pale]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 384 || 12 905 |- | style=text-align:left; | [[Gračanica i Bosnia-Hercegovina|Gračanica]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 12 712 || 12 882 |- | style=text-align:left; | [[Gradačac]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 12 868 || 12 764 |- | style=text-align:left; | [[Lukavac]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 12 647 || 12 061 |- | style=text-align:left; | [[Goražde]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Bosniske Podrinje Goražde]] || 16 273 || 11 806 |- | style=text-align:left; | [[Kakanj]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 12 008 || 11 796 |- | style=text-align:left; | [[Janja]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 10 458 || 11 710 |- | style=text-align:left; | [[Derventa]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 17 748 || 11 631 |- | style=text-align:left; | [[Zvornik]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 12 041 || 11 497 |- | style=text-align:left; | [[Foča]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 14 335 || 11 237 |- | style=text-align:left; | [[Visoko]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 13 663 || 11 205 |- | style=text-align:left; | [[Konjic]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 13 729 || 10 732 |- | style=text-align:left; | [[Vogošća]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 10 598 || 10 568 |- | style=text-align:left; | [[Kozarska Dubica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 13 680 || 10 544 |- | style=text-align:left; | [[Bosanska Krupa]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 14 416 || 10 196 |- | style=text-align:left; | [[Novi Grad]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 13 588 || 10 120 |- | style=text-align:left; | [[Modriča]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 10 454 || 9 419 |- | style=text-align:left; | [[Novi Travnik]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 11 522 || 9 008 |- | style=text-align:left; | [[Odžak]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Kantonen Posavina|Posavina]] || 8 987 || 8 259 |- | style=text-align:left; | [[Zavidovići]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 12 947 || 8 174 |- | style=text-align:left; | [[Prnjavor]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 8 104 || 8 120 |- | style=text-align:left; | [[Brod]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 14 098 || 7 961 |- | style=text-align:left; | [[Livno]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Kanton 10]] || 10 080 || 7 927 |- | style=text-align:left; | [[Bratunac]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 695 || 7 858 |- | style=text-align:left; | [[Lukavica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 696 || 7 785 |- | style=text-align:left; | [[Bileća]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 568 || 7 616 |- | style=text-align:left; | [[Kotor Varoš]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 411 || 7 603 |- | style=text-align:left; | [[Mrkonjić Grad]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 8 422 || 7 371 |- | style=text-align:left; | [[Jajce]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 13 579 || 7 172 |- | style=text-align:left; | [[Teslić]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 8 655 || 7 057 |- | style=text-align:left; | [[Vlasenica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 7 909 || 6 715 |- | style=text-align:left; | [[Donji Vakuf]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 8 771 || 6 711 |- | style=text-align:left; | [[Srebrenik]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 5 304 || 6 694 |- | style=text-align:left; | [[Rogatica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 8 916 || 6 522 |- | style=text-align:left; | [[Banovići]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 8 637 || 6 432 |- | style=text-align:left; | [[Vitez]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 7 200 || 6 329 |- | style=text-align:left; | [[Posušje]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | [[Vest-Hercegovina]] || 3 913 || 6 267 |- | style=text-align:left; | [[Široki Brijeg]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 5 039 || 6 149 |- | style=text-align:left; | [[Maglaj]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 7 957 || 6 099 |- | style=text-align:left; | [[Čapljina]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 7 461 || 5 774 |- | style=text-align:left; | [[Trn i Laktaši|Trn]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 554 || 5 673 |- | style=text-align:left; | [[Sokolac]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 5 562 || 5 657 |- | style=text-align:left; | [[Tomislavgrad]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Kanton 10 || 5 012 || 5 587 |- | style=text-align:left; | [[Mionica i Gradačac|Mionica]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 5 485 || 5 483 |- | style=text-align:left; | [[Žepče]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 5 571 || 5 460 |- | style=text-align:left; | [[Laktaši]]* || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 483 || 5 419 |- | style=text-align:left; | [[Varoška Rijeka]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 4 992 || 5 400 |- | style=text-align:left; | [[Višegrad]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 6 902 || 5 379 |- | style=text-align:left; | [[Gacko]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 4 584 || 5 363 |- | style=text-align:left; | [[Tešanj]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 5 621 || 5 257 |- | style=text-align:left; | [[Čelinac]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 4 857 || 5 256 |- | style=text-align:left; | [[Nevesinje]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 4 068 || 5 162 |- | style=text-align:left; | [[Šamac]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 6 239 || 5 133 |- | style=text-align:left; | [[Hadžići]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 5 639 || 4 993 |- | style=text-align:left; | [[Ilijaš]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 6 833 || 4 921 |- | style=text-align:left; | [[Ključ]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 4 992 || 4 898 |- | style=text-align:left; | [[Klokotnica]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 989 || 4 874 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dvorovi}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 587 || 4 873 |- | style=text-align:left; | [[Gornji Vakuf-Uskoplje]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 5 344 || 4 831 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Željezno Polje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 4 384 || 4 791 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hotonj}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 3 064 || 4 580 |- | style=text-align:left; | [[Velika Kladuša]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 6 902 || 4 520 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kozarac}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 4 045 || 4 397 |- | style=text-align:left; | [[Grude]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 3 598 || 4 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Poljice}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 4 216 || 4 337 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kuljani}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 207 || 4 165 |- | style=text-align:left; | [[Jablanica i Bosnia-Hercegovina|Jablanica]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 4 457 || 4 097 |- | style=text-align:left; | [[Kladanj]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 4 873 || 4 026 |- | style=text-align:left; | [[Ugljevik]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 981 || 4 025 |- | style=text-align:left; | [[Ljubuški]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 4 198 || 4 023 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orahovica Donja}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 4 304 || 3 966 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velika Obarska}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 549 || 3 942 |- | style=text-align:left; | [[Busovača]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 3 899 || 3 894 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Turbe}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 4 549 || 3 890 |- | style=text-align:left; | [[Šipovo]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 5 170 || 3 856 |- | style=text-align:left; | [[Kostajnica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 768 || 3 834 |- | style=text-align:left; | [[Stolac]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 5 530 || 3 816 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kovači}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 794 || 3 800 |- | style=text-align:left; | [[Kneževo]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 759 || 3 749 |- | style=text-align:left; | [[Drvar]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Kanton 10 || 8 053 || 3 730 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donja Mahala}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Posavina || 4 273 || 3 702 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mrazovac}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 3 149 || 3 653 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gnojnice}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 211 || 3 637 |- | style=text-align:left; | [[Orašje]]* || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Posavina || 3 907 || 3 614 |- | style=text-align:left; | [[Fojnica]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 4 225 || 3 570 |- | style=text-align:left; | [[Kiseljak]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 3 412 || 3 554 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stjepan Polje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 347 || 3 466 |- | style=text-align:left; | [[Čelić]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 171 || 3 436 |- | style=text-align:left; | [[Bosanski Petrovac]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 5 381 || 3 427 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gornji Rahić}} || style=text-align:left; | Distriktet Brčko || || 2 167 || 3 403 |- | style=text-align:left; | [[Prozor]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 3 556 || 3 367 |- | style=text-align:left; | [[Čitluk]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 616 || 3 312 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubrave Gornje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 710 || 3 308 |- | style=text-align:left; | [[Domaljevac]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Posavina || 4 152 || 3 295 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrapčići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 3 464 || 3 266 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rodoč}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 4 499 || 3 257 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Garevac}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 795 || 3 221 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otoka}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 4 063 || 3 221 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lubarda}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 944 || 3 198 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Đurđevik}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 4 479 || 3 184 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kobilja Glava}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 2 866 || 3 092 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Omarska}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 436 || 3 081 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šargovac}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 313 || 3 079 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Potkozarje}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 4 577 || 3 067 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cim}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 3 168 || 3 061 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Raduša}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 729 || 3 051 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Činovići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 3 371 || 3 045 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Maoča}} || style=text-align:left; | Distriktet Brčko || || 2 996 || 3 030 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gornja Tuzla}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 237 || 3 017 |- | style=text-align:left; | [[Breza]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 4 121 || 3 014 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kozaruša}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 376 || 3 004 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orlovača}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 106 || 2 991 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gradišće}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 814 || 2 964 |- | style=text-align:left; | [[Vareš]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 5 888 || 2 917 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamičani}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 115 || 2 915 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jelah}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 1 642 || 2 911 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Puračić}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 082 || 2 909 |- | style=text-align:left; | [[Kupres i Føderasjonen Bosnia-Hercegovina|Kupres]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Kanton 10 || 2 715 || 2 883 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vukovije Donje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 721 || 2 874 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sladna}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 304 || 2 867 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tarevci}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 322 || 2 863 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malešići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 964 || 2 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vitinica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 107 || 2 831 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Karakaj}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 308 || 2 828 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šerići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 833 || 2 818 |- | style=text-align:left; | [[Srbac]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 043 || 2 801 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Humac}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 1 572 || 2 775 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sovići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 2 664 || 2 771 |- | style=text-align:left; | [[Teočak-Krstac]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 861 || 2 763 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lukavica i Gračanica|Lukavica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 231 || 2 762 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Branjevo}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || – || 2 755 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bukovica Velika}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 481 || 2 741 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žabljak i Livno|Žabljak}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Kanton 10 || 1 885 || 2 736 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gnojnica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 093 || 2 735 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tolisa}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Posavina || 3 326 || 2 731 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobošnica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 667 || 2 696 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stijena}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 099 || 2 696 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vučkovci}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 657 || 2 679 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Piskavica}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 798 || 2 673 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Živinice Gornje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 719 || 2 672 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mrakovo}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sarajevo || 1 365 || 2 666 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ćoralići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 515 || 2 665 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mutnik}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 364 || 2 662 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Trnopolje}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 703 || 2 662 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Patkovača}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 646 || 2 619 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rastovača}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 1 436 || 2 605 |- | style=text-align:left; | [[Ljubinje]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 265 || 2 595 |- | style=text-align:left; | [[Matuzići]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 1 783 || 2 591 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ilići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 915 || 2 585 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šije}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 333 || 2 582 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Drinovci}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 2 440 || 2 569 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Batković}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 118 || 2 566 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čirkin Polje}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 996 || 2 561 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gomjenica}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 949 || 2 553 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krušćica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Sentral-Bosnia || 2 404 || 2 551 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doboj i Kakanj|Doboj}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 516 || 2 549 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blagaj}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 1 804 || 2 531 |- | style=text-align:left; | [[Pelagićevo]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 069 || 2 529 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Miljkovići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 622 || 2 517 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Motike}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 009 || 2 515 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vukovije Gornje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 209 || 2 511 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Banovići Selo}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 354 || 2 510 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nemila}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 505 || 2 508 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bašigovci}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 039 || 2 499 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Trn i Široki Brijeg|Trn}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; |Vest-Hercegovina || 1 274 || 2 487 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tojšići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 922 || 2 484 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obudovac}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 199 || 2 480 |- | style=text-align:left; | [[Olovo]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 3 311 || 2 465 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovice i Kalesija|Petrovice}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 082 || 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Lopare]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 720 || 2 447 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šturlić}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 714 || 2 447 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orahovica i Zenica|Orahovica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 535 || 2 417 |- | style=text-align:left; | [[Srebrenica]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 5 746 || 2 410 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Grivice}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 743 || 2 395 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nova Topola}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 191 || 2 372 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dragočaj}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 578 || 2 371 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radišići}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 2 502 || 2 363 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donji Kamengrad}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 2 344 || 2 336 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gabela}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 440 || 2 315 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Repnik}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 066 || 2 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Simin Han}} ||style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 309 || 2 278 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donji Orlovci}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 881 || 2 273 |- | style=text-align:left; | [[Milići]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 414 || 2 272 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rainci Donji}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 945 || 2 268 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Miričina}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 517 || 2 266 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Međugorje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 1 367 || 2 265 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Priluk}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 045 || 2 260 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Banja Vrućica}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 637 || 2 245 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobro Selo}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 752 || 2 242 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brka}} || style=text-align:left; | Distriktet Brčko || || 2 044 || 2 234 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubrave Donje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 437 || 2 224 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Živinice Donje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 3 070 || 2 223 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalesija Selo|Kalesija Selo (landsby)}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 985 || 2 222 |- | style=text-align:left; | [[Bužim]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 697 || 2 191 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Potoci i Mostar|Potoci}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Herzegovina-Neretva || 2 921 || 2 183 |- | style=text-align:left; | [[Čajniče]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 152 || 2 175 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Devetak}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 268 || 2 169 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jablan}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 368 || 2 167 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tinja Gornja}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 785 || 2 159 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rekavice}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 679 || 2 156 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Đulići}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 1 512 || 2 151 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ljubija}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 945 || 2 150 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gračanica i Živinice|Gračanica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 039 || 2 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pučile}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 769 || 2 126 |- | style=text-align:left; | [[Petrovo]] || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 919 || 2 107 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pribava}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 682 || 2 096 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Konjodor}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 762 || 2 085 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Crnjelovo Donje}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 963 || 2 078 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podgredina}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 786 || 2 073 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donja Lovnica}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Zenica-Doboj || 2 465|| 2 070 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostrožac}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 803 || 2 068 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrbanjci}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 975 || 2 066 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Duboki Potok}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 883 || 2 040 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalesija Grad|Kalesija Grad (tettstad)}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 2 208 || 2 039 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skakava Donja}} || style=text-align:left; | Distriktet Brčko || || 2 272 || 2 037 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrhpolje}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Una-Sana || 1 840 || 2 035 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Priječani}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 840 || 2 034 |- | style=text-align:left; | [[Sapna]] || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 807 || 2 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lise i Široki Brijeg|Lise}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Vest-Hercegovina || 1 406 || 2 025 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Križevići}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 2 310 || 2 016 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Suha i Živinice|Suha}} || style=text-align:left; | Føderasjonen Bosnia-Hercegovina || style=text-align:left; | Tuzla || 1 802 || 2 007 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kozluk i Zvornik|Kozluk}} || style=text-align:left; | Den bosniske serbarrepublikken || || 3 017 || 2 004 |- |} ==Kjelder== {{refopning}} <references> <ref name="b531">{{cite web | last=Žunić | first=Nihad | title=Koliko je teško dobiti status grada u BiH i šta to konkretno znači | website=Klix.ba | date=2024-07-19 | url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/koliko-je-tesko-dobiti-status-grada-u-bih-i-sta-to-konkretno-znaci/240627010 | language=hr | access-date=2024-12-26 }}</ref> <ref name="Popis">{{cite web |url=http://www.statistika.ba//#tab3 |title=Konačni rezultati - Popis 2013 |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |date=2013 |access-date=25. desember 2024 }}</ref> <ref name="Cities">{{Kjelde www |url=https://www.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/gradovi_i_opstine_republike_srpske/2024/Gradovi_I_Opstine_Republike_Srpske_2024_WEB.pdf |tittel=Градови и општине Републике Српске / Cities and Municipalities of Republika Srpska 2024 |utgjevar=Републички завод за статистику / Republika Srpska Institute of Statistics |år=2024 |språk=serbisk, engelsk |vitja=3. januar 2025 }}</ref> </references> {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Administrative inndelingar i Bosnia-Hercegovina]] [[Kategori:Byar i Bosnia-Hercegovina| ]] loywrt1m0q1l6m6ksj09azymtuu6xof 0 423978 3672402 3601746 2026-09-14T08:49:25Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672402 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 2010''' vart avvikla i [[Narvik]] i [[Nordland]] i tida frå 18. til 22. mars. Vinnarane av storslalåm-tevlingane, [[Kjetil Jansrud]] og [[Mona Løseth]], vart tildelt kvar sin kongepokal. == Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Jonathan Nordbotten | align=left| Ingierkollen og Rustad | align=right| 1.37,51 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.37,56 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Sebastian Solevåg]] | align=left| [[Spjelkavik IL]] | align=right| 1.38,53 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Truls Johansen | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.38,59 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Espen Lysdahl | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.38,62 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Martin Budal | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.39,13 |} </div> Dato: 22. mars<br /> {{clear}} === Storslalåm=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Kjetil Jansrud]] | align=left| Peer Gynt AK | align=right| 1.57,28 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.57,79 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Iver Bjerkestrand | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.58,60 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Markus Nilsen | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.59,08 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Espen Lysdahl | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.59,53 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Kristian Haug | align=left| Lommedalen IL | align=right| 1.59,69 |} </div> Dato: 21. mars<br /> {{clear}} === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.19,71 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Iver Bjerkestrand | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.19,97 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Kjetil Jansrud]] | align=left| Peer Gynt AK | align=right| 1.20,02 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Espen Theodorsen | align=left| Drammens SK | align=right| 1.20,55 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Markus Nilsen | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.20,67 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Eian Sandvik | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.20,71 |} </div> Dato: 20. mars<br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.10,31 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.11,11 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Kjetil Jansrud]] | align=left| Peer Gynt AK | align=right| 1.11,29 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Eian Sandvik | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.11,35 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Espen Lysdahl | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.11,76 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Christian Mithassel | align=left| [[Ready]] | align=right| 1.11,81 |} </div> Dato: 18. mars<br /> {{clear}} === Superkombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.49,11 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.49,61 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Espen Lysdahl | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.49,97 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Kjetil Jansrud]] | align=left| Peer Gynt AK | align=right| 1.50,71 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Truls Ove Karlsen]] | align=left| Sæli AK | align=right| 1.50,88 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Kristian Haug | align=left| Lommedalen IL | align=right| 1.51,32 |} </div> Dato: 19. mars<br /> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="45%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Thea Grosvold | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 1.39,40 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Annie Winquist | align=left| [[Lillehammer SK]] | align=right| 1.39,95 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Ragnhild Mowinckel]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.40,96 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Maren Skjøld | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.41,49 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align="left"| [[Maria Therese Tviberg]] | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 1.43,25 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Christina Ferlisi Amundsen | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.44,48 |} </div> Dato: 22. mars<br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Mona Løseth | align=left| [[Spjelkavik IL]] | align=right| 2.07,13 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Lene Løseth | align=left| [[Spjelkavik IL]] | align=right| 2.08,06 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Thea Grosvold | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 2.11,08 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Ragnhild Mowinckel]] | align=left| SK Rival | align=right| 2.11,76 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Chloe M. Fausa | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 2.11,92 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Annie Winquist | align=left| [[Lillehammer SK]] | align=right| 2.11,95 |} </div> Dato: 21. mars<br /> {{clear}} === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Mona Løseth | align=left| [[Spjelkavik IL]] | align=right| 1.24,37 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Thea Grosvold | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 1.24,95 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Nina Løseth]] | align=left| [[Spjelkavik IL]] | align=right| 1.25,53 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Ragnhild Mowinckel]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.25,71 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Synne Sofie Stangeland | align=left| [[Fana Idrettslag]] | align=right| 1.26,55 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Chloe M. Fausa | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 1.26,89 |} </div> Dato: 20. mars<br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Lotte Sejersted]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.14,60 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Kristina Riis-Johannessen | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 1.14,79 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Thea Grosvold | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 1.15,21 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Ragnhild Mowinckel]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.15,26 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Mona Løseth | align=left| [[Spjelkavik IL]] | align=right| 1.15,31 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Chloe M. Fausa | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 1.16,37 |} </div> Dato: 18. mars<br /> {{clear}} === Superkombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Lotte Sejersted]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.56,44 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Kristina Riis-Johannessen | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 1.56,89 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Thea Grosvold | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 1.57,13 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Chloe M. Fausa | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 1.59,93 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align="left"| [[Maria Therese Tviberg]] | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 2.00,60 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Emeline Fredriksen | align=left| Hovden | align=right| 2.00,89 |} </div> Dato: 19. mars<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/69aa689f8e835f60087abea20809c06e?page=51&searchText=%22lotte%20smiseth%22 Bergensavisen 19. mars 2010] *[https://www.nb.no/items/8115f29d3b1d4aebc37b2d8c366cd482?page=51&searchText=%22mona%20l%C3%B8seth%22 Bergensavisen 21. mars 2010] *[https://www.nb.no/items/25d747f70d89465e90b929170bec872c?page=43&searchText=%22mona%20l%C3%B8seth%22 Bergensavisen 22. mars 2010] *[https://www.nb.no/items/469fc7ca699840e777c1cb736d614f6b?page=43&searchText=%22thea%20grosvold%22 Bergensavisen 23. mars 2010] [[Kategori:Noregsmeisterskap i 2010]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Nordland]] evzpvzinhcxow385my0yc7yecsmm6zj 0 423979 3672403 3601847 2026-09-14T08:49:27Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672403 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 2011''' vart avvikla på [[Oppdal]] og i [[Trysil]] dagane frå 20. til 27. mars. == Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Truls Johansen | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.51,74 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.51,90 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Henrik Kristoffersen]] | align=left| Rælingen SK | align=right| 1.52,07 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Emil Bjørtomt Kristiansen | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.52,66 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Truls Ove Karlsen]] | align=left| Sæli AK | align=right| 1.52,75 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Martin Budal | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.52,78 |} </div> Dato: 27. mars<br /> Stad: Trysil <br /> {{clear}} === Storslalåm=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Kjetil Jansrud]] | align=left| Peer Gynt AK | align=right| 2.18,47 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 2.18,90 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Truls Ove Karlsen]] | align=left| Sæli AK | align=right| 2.19,10 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 2.19,53 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Markus Nilsen | align=left| [[Freidig]] | align=right| 2.19,82 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Iver Bjerkestrand | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 2.19,83 |} </div> Dato: 26. mars<br /> Stad: Trysil <br /> {{clear}} === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Kjetil Jansrud]] | align=left| Peer Gynt AK | align=right| 1.18,51 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.18,62 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Iver Bjerkestrand | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.18,71 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.18,80 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Kristian Haug | align=left| Lommedalen IL | align=right| 1.18,84 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Martin Olav Brusletto | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 1.19,37 |} </div> Dato: 21. mars<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Kristian Haug | align=left| Lommedalen IL | align=right| 1.12,54 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Jørn Lunn Olsen | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.13,48 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Endre Bjertnes | align=left| Lommedalen IL | align=right| 1.13,89 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.14,00 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Christoffer Kyllingstad | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.14,13 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Markus Nilsen | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.14,46 |} </div> Dato: 20. mars<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Superkombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Lars Elton Myhre]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.55,32 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Kjetil Jansrud]] | align=left| Peer Gynt AK | align=right| 1.56,10 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Gøran Kirkejord | align=left| Narvik SK | align=right| 1.56,64 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Bjørn Tore Staurset | align=left| SK Rival | align=right| 1.56,68 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Endre Bjertnes | align=left| Lommedalen IL | align=right| 1.56,83 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Truls Ove Karlsen]] | align=left| Sæli AK | align=right| 1.56,84 |} </div> Dato: 22. mars<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Lotte Sejersted]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 2.01,46 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Annie Winquist | align=left| [[Lillehammer SK]] | align=right| 2.02,72 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Kristina Riis-Johannessen | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 2.03,19 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Elise Tefre | align=left| Ingierkollen og Rustad | align=right| 2.03,95 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Ragnhild Mowinckel]] | align=left| SK Rival | align=right| 2.03,99 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Maren Skjøld | align=left| Gjøvik SK | align=right| 2.04,30 |} </div> Dato: 27. mars<br /> Stad: Trysil <br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Lotte Sejersted]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 2.01,37 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Chloe M. Fausa | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 2.02,26 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Ragnhild Mowinckel]] | align=left| SK Rival | align=right| 2.02,68 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Annie Winquist | align=left| [[Lillehammer SK]] | align=right| 2.02,78 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Maren Skjøld | align=left| Gjøvik SK | align=right| 2.03,36 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Elise Tefre | align=left| Ingierkollen og Rustad | align=right| 2.03,86 |} </div> Dato: 26. mars<br /> Stad: Trysil <br /> {{clear}} === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Lotte Sejersted]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.21,10 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Kristina Riis-Johannessen | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 1.23,46 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Nora Birgithe Stang | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.25,10 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Ragnhild Mowinckel]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.25,70 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Kristine Birkeland | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.25,71 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Frida Heggebø | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.26,81 |} </div> Dato: 21. mars<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Lotte Sejersted]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.15,50 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Nora Birgithe Stang | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.16,57 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Kristina Riis-Johannessen | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 1.17,11 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Cecilie Smith | align=left| Ingierkollen og Rustad | align=right| 1.17,90 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Kari Hole | align=left| [[Førde Idrettslag]] | align=right| 1.18,41 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Ragnhild Mowinckel]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.18,48 |} </div> Dato: 20. mars<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Superkombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Lotte Sejersted]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.56,64 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Karoline Ekse Jenssen | align=left| Rælingen SK | align=right| 2.00,07 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Kristin Graabak | align=left| [[Freidig]] | align=right| 2.00,58 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Nora Birgithe Stang | align=left| [[Freidig]] | align=right| 2.01,17 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Stina Raustein | align=left| Jæren | align=right| 2.03,33 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Marthe Næss | align=left| [[Freidig]] | align=right| 2.03,64 |} </div> Dato: 22. mars<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/1ed2ae0177a87f256272c58b86a11918?page=33&searchText=%22kjetil%20jansrud%22 Dagsavisen 23. mars 2011] *[https://www.nb.no/items/1504c80f0883166ff41a1b43e24a5eb4?page=29&searchText=%22kjetil%20jansrud%22 Dagsavisen 28. mars 2011] [[Kategori:Noregsmeisterskap i 2011]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] 1lrk02vit3xr1vhk34z1ylfbbjmqwim 0 424141 3672369 3664777 2026-09-14T08:34:24Z Ranveig 39 Litt meir frå en: 3672369 wikitext text/x-wiki [[Fil:Thistle_20050725_001.jpg|mini|[[Vegtistel]] (''Cirsium vulgare'')]] [[Fil:Carduus_acanthoides_syp_4.JPG|mini|[[Piggtistel]] (''Carduus acanthoides'')]] [[Fil:Notobasis_syriaca.jpg|mini|[[Syrisk tistel]] (''Notobasis syriaca'') har svært kraftige tornar.]] '''Tistel''' er ein type stiv, stikkande [[urteaktig]] [[plante]]. [[Lauv|Blada]], og ofte også [[Stengel|stengelen]], har kraftige [[Torn|tornar]]. Tistlar blir derfor ofte unngått av dyr og menneske og kan danna nesten ugjennomtrengjelege bestandar, ikkje ulikt [[Stornesle|brennesle]]. Tistlane er ikkje ei [[Takson|naturleg gruppe]]. Dei fleste tilhøyrer [[Biologisk tribus|stammen]] [[Cynareae]] i [[korgplantefamilien]], men det finst også andre korgplantar ein kallar tistel. [[Strandtorn|Strandtistel]] tilhøyrer [[skjermplantefamilien]]. Dei vanlege tistlane i [[Noreg]] tilhøyrer slektene ''[[Vegtistelslekta|Cirsium]]'' og ''[[Carduus]]''. Dei veks ofte langs vegkantar og på [[Beite|beitemark]]. Tistlar har tornar på kantane av blada, og kan også had dei på dei flate delane og på stilken. Tornane kan variera mellom artane. ''[[Cirsium heterophyllum]]'' har til dømes svært mjuke tornar, medan ''[[Cirsium spinosissimum]]'' er motsett.<ref>{{cite web | title=Melancholy Thistle | url= http://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/melancholy-thistle |publisher=NatureGate | access-date= 27. november 2019 }}</ref> Typisk er artar tilpassa tørre område meir tornete. Toårige tistlar er særleg nyttige for dyrelivet, ettersom dei produserer store nektarmengder for pollinatorar, nærande frø for fuglar som stillits, blad for sommarfugllarvar og dun til å fora fuglereir med.<ref name="Hicks">{{cite journal |last1=Hicks |first1=DM |last2=Ouvrard |first2=P |last3=Baldock |first3=KCR |date=2016 |title=Food for Pollinators: Quantifying the Nectar and Pollen Resources of Urban Flower Meadows |journal=PLOS ONE |volume=11 |issue=6 |article-number=e0158117 |bibcode=2016PLoSO..1158117H |doi=10.1371/journal.pone.0158117 |pmc=4920406 |pmid=27341588 |doi-access=free}}</ref><ref name="Xerces">{{cite web |last1=Eckberg |first1=James |last2=Lee-Mäder |first2=Eric |last3=Hopwood |first3=Jennifer |last4=Foltz Jordan |first4=Sarah |last5=Borders |first5=Brianna |date=2017 |title=Native Thistles: A Conservation Practitioner's Guide |url=https://xerces.org/native-thistle-guide/ |access-date=27. august 2018 |website=The Xerces Society }}</ref><ref name="Pollinators">{{cite web |date=2014-10-15 |title=Which flowers are the best source of nectar? |url=http://www.conservationgrade.org/2014/10/which_flowers_best_source_nectar/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214024659/http://www.conservationgrade.org/2014/10/which_flowers_best_source_nectar/ |archive-date=14. desember 2019 |access-date=2017-10-18 |publisher=Conservation Grade}}</ref> Tistel er [[nasjonblome]]n til [[Skottland]],<ref>{{Citation|title=The thistle – Scotland’s national flower|url=https://www.nts.org.uk/stories/the-thistle-scotlands-national-flower|website=National Trust for Scotland|accessdate=2025-04-25|language=en}}</ref> symbol for [[Lorraine]], og er emblem for ''[[Encyclopædia Britannica]]''. == Ulike tistlar == Dette er ei oversikt over plantar som blir kalla «tistel» på norsk. Berre eit utval av ''Cirsium-'' og ''Carduus''-artane i Noreg er tekne med. * vegtistelslekta (''Cirsium'') ** [[vegtistel]] (''Cirsium vulgare'') ** [[kåltistel]] (''Cirsium oleraceum'') ** [[dvergtistel]] (''Cirsium acaule'') ** [[kvitbladtistel]] (''Cirsium heterophyllum'') ** [[myrtistel]] (''Cirsium palustre'') ** [[åkertistel]] (''Cirsium arvense'') * krusetistelslekta (''Carduus'') ** [[krusetistel]] (C. crispus subsp. ''multiflorus'') * [[stjernetistelslekta]] (''Carlina'') ** [[stjernetistel]] (''Carlina vulgaris'') ** [[sølvtistel]] (''Carlina acaulis'') * [[kuletistelslekta]] (''Echinops'') ** [[kuletistel]] (''Echinops sphaerocephalus'') * [[fjelltistel]] (''Saussurea alpina'') * [[Strandtorn|strandtistel]] (''Eryngium maritimum'') * [[jærtistel]] (''Serratula tinctoria'') * [[eseltistel]] (''Onopordum acanthium'') * [[mariatistel]] (''Silybum marianum'') * [[elfenbenstistel]] (''Ptilostemon afer'') * [[safrantistel]] (''Carthamus tinctorius'') * [[gulltistel]] (''Scolymus hispanicus'') * [[syrisk tistel]] (''Notobasis syriaca'') == Økologi == [[Fil:Six-spot Burnet on a spiny plumeless thistle.jpg|mini|[[Seksflekka bloddråpesvermar]] på ein tistelblome.]] Tistelblomar er føretrekte nektarkjelder for sommarfuglane [[raudflekket perlemorveng]], [[brunflekket perlemorveng]], [[adippeperlemorveng]] og [[aglajaperlemorveng]].<ref>[http://www.butterfly-conservation.org/uploads/Bracken%20for%20Butterflies.pdf Bracken for Butterflies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003102036/http://www.butterfly-conservation.org/uploads/Bracken%20for%20Butterflies.pdf |date=3. oktober 2008 }} leaflet c0853 by [[Butterfly Conservation]], januar 2005</ref> Blomane er også favorittar blant sommarfugltypar som ''[[Papilio]]'', ''[[Danaus]]'' og [[smygarar]]. Humler set pris på tistlar på grunn av den store nektarproduksjonen deira. Vegtistel (''Cirsium vulgare'') blei rangert i topp ti for nektarproduksjon i ei undersøking av plantar i Storbritannia utført av AgriLand project med støtte frå UK Insect Pollinators Initiative.<ref name="Pollinators"/> Vegtistel var også ein topprodusent av nektarsukker i ein anna britisk studie, rangert på tredjeplassen med ein produksjon per blomeeining på 2323 ± 418μg.<ref name="Hicks"/> Tistlar og insekt som lever av tistelfrø er viktig føde for [[stillits]]. Mange tistlar er ofte rekna som ugras, og artar frå slektene ''Cirsium'', ''Carduus'', ''Silybum'' og ''Onopordum'' kan vera invasive.<ref name="Gupta">{{cite book |author=Rakesh Kumar Gupta |url=https://books.google.com/books?id=HP6PBAAAQBAJ&pg=PA47 |title=Beekeeping for Poverty Alleviation and Livelihood Security |author2=Wim Reybroeck |author3=Johan W. Veen |author4=Anuradha Gupta |date=2014-09-18 |publisher=Springer |isbn=978-94-017-9199-1 |pages=47–}}</ref> Typiske problem med dei er konkurranse med avlingar og at dei veks på beite der den tette og tornete veksten deira undertrykker beiteplantar og forstyrra beitedyr. Nokre artar kan også påverka til dyr som et dei, sjølv om dei ikkje er særs giftige.<ref name="ParsonsCuthbertson2001">{{cite book |author1=W. T. Parsons |url=https://books.google.com/books?id=sRCrNAQQrpwC&pg=PA189 |title=Noxious Weeds of Australia |author2=Eric George Cuthbertson |publisher=Csiro Publishing |year=2001 |isbn=978-0-643-06514-7 |pages=189–}}</ref><ref name="WattPP">Watt, John Mitchell; Breyer-Brandwijk, Maria Gerdina: The Medicinal and Poisonous Plants of Southern and Eastern Africa, 2nd ed., E & S Livingstone 1962</ref> Nokre tistlar, som vegtistel (''Cirsium vulgare'' frå Eurasia, er blitt innført til ei rekkje stader utanfor stamområdet sitt.<ref>[http://www.hear.org/Pier/species/Cirsium_vulgare.htm Cirsium vulgare (Savi) Ten., Asteraceae ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091219060513/http://www.hear.org/Pier/species/cirsium_vulgare.htm |date=19 December 2009 }}, Pacific Island Ecosystems at Risk (PIER)</ref> Metodar for å kontrollera dei er å bruka snutebiller som ''Trichosirocalus''. Eit problem med denne tilnærminga, i det minste i Nord-Amerika, er at billene også kan eta innfødde tistlar.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1603/022.038.0325 | title = Occurrence of ''Trichosirocalus horridus'' (Coleoptera: Curculionidae) on Native ''Cirsium altissimum'' Versus Exotic ''C. Vulgare'' in North American Tallgrass Prairie | year = 2009 | last1 = Takahashi | first1 = Masaru | journal = Environmental Entomology | volume = 38 | pages = 731–40 | pmid = 19508782 | last2 = Louda | first2 = SM | last3 = Miller | first3 = TE | last4 = O'Brien | first4 = CW | issue = 3 | s2cid = 55487 | doi-access = free }}</ref> Ei anna tilnærming er å bruka [[tistelskjoldbille]] som biologisk kontroll. Billa et plantane through og let att skjelettaktige blad som skadar planten.<ref>{{Cite journal |last1=Majka |first1=Christopher G. |last2=Lesage |first2=Laurent |date=2008-06-27 |title=Introduced leaf beetles of the Maritime Provinces, 7: Cassida rubiginosa Muller and Cassida flaveola Thunberg (Coleoptera: Chrysomelidae) |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.1811.1.3 |journal=Zootaxa |volume=1811 |issue=1 |doi=10.11646/zootaxa.1811.1.3 |issn=1175-5334|url-access=subscription }}</ref> == Bruk== [[Fil:Artichaut en coupe.jpg|mini|Gjennomskoren artisjokkblome.]] [[Plinius den eldre]] og forfattarar i mellomalderen meinte at tistel kunne gje hår tilbake til skalla. I [[tidleg moderne tid]] var han rekna som remedium for hovudverk, [[pest]], kreftsår, svimle og gulsott.<ref>{{cite web |last=Grieve |first=Maud |url=http://www.botanical.com/botanical/mgmh/t/thistl11.html|title=A Modern Herbal |access-date=3. juni 2011}}</ref><ref>{{cite book|author1=Pliny the Elder |author2=John Bostock (trans.) |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137%3Abook%3D20%3Achapter%3D99 |title=The Natural History |location=London |section=20.99 |publisher=Taylor and Francis |year=1855}}</ref> Slekta ''Cynara'' omfattar matplantane [[kardon]] og [[artisjokk]]. Frå kardon et ein gjerne stilken, medan frå artisjokk et ein blomebotnen. Nokre artar som ofte er rekna som ugras er kjelder for vegetabilsk [[løype]] som blir nytta i kommersiell [[ost]]emaking.<ref>{{Cite journal |last1=Vioque |first1=Montserrat |last2=Gómez |first2=Rafael |last3=Sánchez |first3=Emilia |last4=Mata |first4=Carmen |last5=Tejada |first5=Luis |last6=Fernández-Salguero |first6=José |year=2000 |title=Chemical and Microbiological Characteristics of Ewes' Milk Cheese Manufactured with Extracts from Flowers of ''Cynara cardunculus'' and ''Cynara humilis'' as Coagulants |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |volume=48 |issue=2 |pages=451–456 |doi=10.1021/jf990326v |pmid=10691655|bibcode=2000JAFC...48..451V }}</ref> I [[Beira i Portugal|Beira]] i Portugal blir tistelblomar nytta som løype til å laga ost. [[Serra da Estrela]] er ikkje berre namnet på ei fjellkjede her, men også [[osten Serra da Estrela]], laga av sauemjølk ved hjelp av denne metoden.<ref>{{Cite web|last=Anita|date=2014-07-21|title=Portugal's 'thistle cheeses' |url=https://www.anitasfeast.com/blog/2014/07/portugals-thistle-cheeses/|access-date=2020-11-30|website=Anita's Feast|language=en-US}}</ref> Nokre artar av ''[[Silybum]]'', som ofte er rekna som ugras, blir også dyrka for frøa sine som ein kan vinna ut vegetabilsk olje og farmasøytiske produkt som [[silibinin]].<ref>{{cite journal |last1=Pepping |first1=J |date=Jun 1999 |title=Milk thistle: Silybum marianum |journal=Am J Health Syst Pharm |volume=56 |issue=12 |pages=1195–7 |doi=10.1093/ajhp/56.12.1195 |pmid=10484652|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Laekeman |first1=G |last2=De Coster |first2=S |last3=De Meyer |first3=K |year=2003 |title=[St. Mary's Thistle: an overview] |journal=J Pharm Belg |volume=58 |issue=1 |pages=28–31 |pmid=12722542}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Alemardan |first1=Ali |last2=Karkanis |first2=Anestis |last3=Salehi |first3=Reza |year=2013 |title=Breeding Objectives and Selection Criteria for Milk Thistle (Silybum marianum (L.) Gaertn.) Improvement |journal=Not Bot Horti Agrobo |volume=41 |issue=2 |pages=340–347 |doi=10.15835/nbha4129298 |doi-access=free|bibcode=2013NBHAC..41..340A }}</ref> Andre tistlar som elles er rekna som ugras er viktige plantar for honningproduksjon, både som biføde generelt og som nektarkjelder for luksushonning frå einskilde blomekjelder.<ref name="Gupta" /><ref name="MarcheseFlottum2013">{{cite book |author1=C. Marina Marchese |url=https://books.google.com/books?id=g8sGRElwbv4C&pg=PT206 |title=The Honey Connoisseur: Selecting, Tasting, and Pairing Honey, With a Guide to More Than 30 Varietals |author2=Kim Flottum |date=4. juni 2013 |publisher=Black Dog & Leventhal Publishers |isbn=978-1-60376-332-5 |pages=206–}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KkroMRtNXSYC&pg=RA5-PA6 |title=Technical Bulletin |publisher=The Department |year=1940 |pages=5–}}</ref> == I kulturen == === Symbolikk === ==== Skotsk tistel ==== [[Fil:British florin 1967 reverse.png|mini|Reversen av ein florin frå 1967 med tistel, kløver, purre og rose.]] [[Fil:Five New Pence.jpg|mini|Reversen av ein fempencemynt, ein krona tistel.]] Tistelen har vore det nasjonale emblemet til [[Skottland]] sidan [[Aleksander III av Skottland|kong Alexander III]] (1249-1286).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.thistletours.com/the-thistle/|tittel=The Thistle|verk=Thistle Tours|vitja=25 August 2025}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.thescotlandkiltcompany.co.uk/blogs/news/scotlands-purple-thistle|tittel=Scotland's Purple Thistle|språk=en|verk=Scotland Kilt Co|vitja=25 August 2025}}</ref> Ifølge [[Legende|soga]] prøvde ein invasjoderande hær av [[nordbuarar]] å smyga seg inn til leiren til ein skotsk hær om natta. Ein barføtt nordbuar tråkka på ein tistel og skreik i smerte, slik at skottane blei åtvara om inntrengarane. Dette skjedde kanskje i 1263 under [[Slaget ved Largs]], som markerte byrjinga på avreisa til kong [[Håkon IV av Noreg|Haakon IV]] (Haakon den Eldre) av [[Noreg]] som hadde hatt kontroll over [[Northern Isles]] og [[Hebridane]], og hadde herja skotskekysten i nokre år.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/thistle/thistle.html|tittel=Scots History Online|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20111102164523/http://www.scotshistoryonline.co.uk/thistle/thistle.html|arkivdato=2 November 2011|forfattar=Webmaster|førenamn=John Duncan|utgjevar=Scots History Online|vitja=14. januar 2013}}</ref> Tistelen blei nytta på ein sølvmynt som blei slått under [[Jakob III av Skottland|kong Jakob III]] i 1474 som eit skotske symbol og nasjonalt emblem.<ref>{{Cite book |url=https://en.wikisource.org/wiki/A_Complete_Guide_to_Heraldry/Chapter_18 |title=A Complete Guide to Heraldry |publisher=T.C. & E.C. Jack |year=1909 |chapter=Chapter 18}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.gla.ac.uk/hunterian/visit/exhibitions/exhibitionprogramme/scotlandsowncoinage/|tittel=University of Glasgow – The Hunterian – Visit – Exhibitions – Exhibition Programme – Scotland's Own Coinage|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20200219030119/https://www.gla.ac.uk/hunterian/visit/exhibitions/exhibitionprogramme/scotlandsowncoinage/|arkivdato=19 February 2020|verk=www.gla.ac.uk|vitja=2020-02-19}}</ref> I 1536 blei ''bawbee'', ein sekspencemynt av eit skotsk pund, utgjeven for fyrste gong under kong [[Jakob V av Skottland|Jakob V]]; det viste ein krona tistel. Tistlar heldt fram med å dukka opp jamleg på skotske og seinare britiske mynter fram til 2008, då ein fempence-mynt med ein design som viste «The Badge of Scotland, a thistle royally crowned» slutta å bli laga, sjølv om han blei verande i sirkulasjon. [[Tistelordenen]], ''The Most Ancient and Most Noble Order of the Thistle'', er den høgaste og eldste riddarordenen i Skotland. Han har tistel på merket sitt og eit kapell i [[St Giles' Kirk|St Giles's Kirk]] i Edinburgh, kjent som Thistle Chapel. Tistelen er hovudbildet i regimentsmerket til den [[Scots Guards]], den eldste regimentet i den britiske hæren. ==== Lorraine-tistelen ==== [[Fil:Grandes_Armes_de_Nancy.svg|mini|Våpenet til [[Nancy]], som var hovudstad i [[hertugdømet Lorraine]]]] Tistelen er eit av symbola for [[Regionen Lorraine|Lorraine]], saman med tre avalerionar eller mindre ørner og [[lorrainekrossen]] på våpenskjoldet. Lorraine er ein region i Nordaust-Frankrike, langs grensa med [[Luxembourg|Luxemburg]] og [[Tyskland]]. Før den franske revolusjonen danna ein stor del av regionen hertugdømet Lorraine. I mellomalderen var tistel eit symbol på [[jomfru Maria]] fordi den kvite sevha minner om mjølka frå brystet hennar som Guds mor. Det blei seinare innført som personleg symbol av [[René av Anjou]], saman med lorrainekrossen, då kjend som Anjou-krossen. Etter boka hans ''Livre du corps d'amours espris'' verker det som om hertugen valde tistelen som emblem ikkje berre fordi han var eit kristent symbol, men òg fordi han knytte han til fysisk kjærleik.<ref>{{Cite book |last=Christian Pfister |title=Histoire de Nancy |publisher=Berger-Levrault |year=1908 |volume=1 |page=554}}</ref> Tistelen og krossen blei nytta igjen av barnebarnet hans, hertug [[René II av Lorraine,]] som introduserte dei i regionen. Dei to symbola blei svært populære blant folk i området under [[slaget ved Nancy]] i 1477, der den lorrainske hæren vann over [[Bourgogne|Burgund]]. Mottoet til hertugen var «Qui s'y frotte s'y pique», som tyder ‘den som rører han, stikk seg’. Ideen liknar ide til det skotske mottoet «Nemo me impune lacessit», ‘ingen rører meg utan å straffast’. I dag er tistelen det offisielle symbolet til byen [[Nancy]], og også emblemet til fotballaget [[AS Nancy]] og Lorraine regionale naturpark.<ref>{{Kjelde www|url=http://mooc.tela-botanica.org/mod/forum/discuss.php?d=18810|tittel=Le chardon|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20170212093302/http://mooc.tela-botanica.org/mod/forum/discuss.php?d=18810|arkivdato=12 February 2017|utgjevar=Tela Botanica|vitja=11 February 2017}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=http://www.nancy-webtv.fr/index.php/sommaire/622-origine-du-blason-de-nancy|tittel=Origine du blason de Nancy|utgjevar=Nancy WebTV|vitja=11 February 2017}}</ref> === Stadnamn === ''Carduus'' er det [[Latin|latinske]] ordet for ein tistel (eit opphav til plantenamnet [[kardon]], ''chardon'' på fransk), og ''Cardonnacum'' er eit sentlatinsk ord for ein stad med tistlar. Dette er truleg opphavet til namnet på den burgundiske landsbyen [[Kommunen Chardonnay|Chardonnay]] i [[Saône-et-Loire]], som i sin tur truleg er opphavsstaden til den kjende druesorten [[chardonnay]]. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Tistel|Tistel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 25. april 2025.'' **''{{Wikipedia-utgåve|no}} oppgav desse kjeldene:'' * {{Cite book |author=B. Mossberg |author2= L. Stenberg |title=Gyldendals store nordiske flora |publisher=Gyldendal |isbn=978-82-05-42485-2 |page=636–648}} {{refslutt}} {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Thistle|Thistle]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. august 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Plantar]] cm9l3jiuw3gsga0bcfpli3vawab9y43 3672370 3672369 2026-09-14T08:37:35Z Ranveig 39 Rett. 3672370 wikitext text/x-wiki [[Fil:Thistle_20050725_001.jpg|mini|[[Vegtistel]] (''Cirsium vulgare'')]] [[Fil:Carduus_acanthoides_syp_4.JPG|mini|[[Piggtistel]] (''Carduus acanthoides'')]] [[Fil:Notobasis_syriaca.jpg|mini|[[Syrisk tistel]] (''Notobasis syriaca'') har svært kraftige tornar.]] '''Tistel''' er ein type stiv, stikkande [[urteaktig]] [[plante]]. [[Lauv|Blada]], og ofte også [[Stengel|stengelen]], har kraftige [[Torn|tornar]]. Tistlar blir derfor ofte unngått av dyr og menneske og kan danna nesten ugjennomtrengjelege bestandar, ikkje ulikt [[Stornesle|brennesle]]. Tistlane er ikkje ei [[Takson|naturleg gruppe]]. Dei fleste tilhøyrer [[Biologisk tribus|stammen]] [[Cynareae]] i [[korgplantefamilien]], men det finst også andre korgplantar ein kallar tistel. [[Strandtorn|Strandtistel]] tilhøyrer [[skjermplantefamilien]]. Dei vanlege tistlane i [[Noreg]] tilhøyrer slektene ''[[Vegtistelslekta|Cirsium]]'' og ''[[Carduus]]''. Dei veks ofte langs vegkantar og på [[Beite|beitemark]]. Tistlar har tornar på kantane av blada, og kan også had dei på dei flate delane og på stilken. Tornane kan variera mellom artane. ''[[Cirsium heterophyllum]]'' har til dømes svært mjuke tornar, medan ''[[Cirsium spinosissimum]]'' er motsett.<ref>{{cite web | title=Melancholy Thistle | url= http://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/melancholy-thistle |publisher=NatureGate | access-date= 27. november 2019 }}</ref> Typisk er artar tilpassa tørre område meir tornete. Toårige tistlar er særleg nyttige for dyrelivet, ettersom dei produserer store nektarmengder for pollinatorar, nærande frø for fuglar som stillits, blad for sommarfugllarvar og dun til å fora fuglereir med.<ref name="Hicks">{{cite journal |last1=Hicks |first1=DM |last2=Ouvrard |first2=P |last3=Baldock |first3=KCR |date=2016 |title=Food for Pollinators: Quantifying the Nectar and Pollen Resources of Urban Flower Meadows |journal=PLOS ONE |volume=11 |issue=6 |article-number=e0158117 |bibcode=2016PLoSO..1158117H |doi=10.1371/journal.pone.0158117 |pmc=4920406 |pmid=27341588 |doi-access=free}}</ref><ref name="Xerces">{{cite web |last1=Eckberg |first1=James |last2=Lee-Mäder |first2=Eric |last3=Hopwood |first3=Jennifer |last4=Foltz Jordan |first4=Sarah |last5=Borders |first5=Brianna |date=2017 |title=Native Thistles: A Conservation Practitioner's Guide |url=https://xerces.org/native-thistle-guide/ |access-date=27. august 2018 |website=The Xerces Society }}</ref><ref name="Pollinators">{{cite web |date=2014-10-15 |title=Which flowers are the best source of nectar? |url=http://www.conservationgrade.org/2014/10/which_flowers_best_source_nectar/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214024659/http://www.conservationgrade.org/2014/10/which_flowers_best_source_nectar/ |archive-date=14. desember 2019 |access-date=2017-10-18 |publisher=Conservation Grade}}</ref> Tistel er [[nasjonblome]]n til [[Skottland]],<ref>{{Citation|title=The thistle – Scotland’s national flower|url=https://www.nts.org.uk/stories/the-thistle-scotlands-national-flower|website=National Trust for Scotland|accessdate=2025-04-25|language=en}}</ref> symbol for [[Lorraine]], og er emblem for ''[[Encyclopædia Britannica]]''. == Ulike tistlar == Dette er ei oversikt over plantar som blir kalla «tistel» på norsk. Berre eit utval av ''Cirsium-'' og ''Carduus''-artane i Noreg er tekne med. * vegtistelslekta (''Cirsium'') ** [[vegtistel]] (''Cirsium vulgare'') ** [[kåltistel]] (''Cirsium oleraceum'') ** [[dvergtistel]] (''Cirsium acaule'') ** [[kvitbladtistel]] (''Cirsium heterophyllum'') ** [[myrtistel]] (''Cirsium palustre'') ** [[åkertistel]] (''Cirsium arvense'') * krusetistelslekta (''Carduus'') ** [[krusetistel]] (C. crispus subsp. ''multiflorus'') * [[stjernetistelslekta]] (''Carlina'') ** [[stjernetistel]] (''Carlina vulgaris'') ** [[sølvtistel]] (''Carlina acaulis'') * [[kuletistelslekta]] (''Echinops'') ** [[kuletistel]] (''Echinops sphaerocephalus'') * [[fjelltistel]] (''Saussurea alpina'') * [[Strandtorn|strandtistel]] (''Eryngium maritimum'') * [[jærtistel]] (''Serratula tinctoria'') * [[eseltistel]] (''Onopordum acanthium'') * [[mariatistel]] (''Silybum marianum'') * [[elfenbenstistel]] (''Ptilostemon afer'') * [[safrantistel]] (''Carthamus tinctorius'') * [[gulltistel]] (''Scolymus hispanicus'') * [[syrisk tistel]] (''Notobasis syriaca'') == Økologi == [[Fil:Six-spot Burnet on a spiny plumeless thistle.jpg|mini|[[Seksflekka bloddråpesvermar]] på ein tistelblome.]] Tistelblomar er føretrekte nektarkjelder for sommarfuglane [[raudflekket perlemorveng]], [[brunflekket perlemorveng]], [[adippeperlemorveng]] og [[aglajaperlemorveng]].<ref>[http://www.butterfly-conservation.org/uploads/Bracken%20for%20Butterflies.pdf Bracken for Butterflies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003102036/http://www.butterfly-conservation.org/uploads/Bracken%20for%20Butterflies.pdf |date=3. oktober 2008 }} leaflet c0853 by [[Butterfly Conservation]], januar 2005</ref> Blomane er også favorittar blant sommarfugltypar som ''[[Papilio]]'', ''[[Danaus]]'' og [[smygarar]]. Humler set pris på tistlar på grunn av den store nektarproduksjonen deira. Vegtistel (''Cirsium vulgare'') blei rangert i topp ti for nektarproduksjon i ei undersøking av plantar i Storbritannia utført av AgriLand project med støtte frå UK Insect Pollinators Initiative.<ref name="Pollinators"/> Vegtistel var også ein topprodusent av nektarsukker i ein anna britisk studie, rangert på tredjeplassen med ein produksjon per blomeeining på 2323 ± 418μg.<ref name="Hicks"/> Tistlar og insekt som lever av tistelfrø er viktig føde for [[stillits]]. Mange tistlar er ofte rekna som ugras, og artar frå slektene ''Cirsium'', ''Carduus'', ''Silybum'' og ''Onopordum'' kan vera invasive.<ref name="Gupta">{{cite book |author=Rakesh Kumar Gupta |url=https://books.google.com/books?id=HP6PBAAAQBAJ&pg=PA47 |title=Beekeeping for Poverty Alleviation and Livelihood Security |author2=Wim Reybroeck |author3=Johan W. Veen |author4=Anuradha Gupta |date=2014-09-18 |publisher=Springer |isbn=978-94-017-9199-1 |pages=47–}}</ref> Typiske problem med dei er konkurranse med avlingar og at dei veks på beite der den tette og tornete veksten deira undertrykker beiteplantar og forstyrra beitedyr. Nokre artar kan også påverka til dyr som et dei, sjølv om dei ikkje er særs giftige.<ref name="ParsonsCuthbertson2001">{{cite book |author1=W. T. Parsons |url=https://books.google.com/books?id=sRCrNAQQrpwC&pg=PA189 |title=Noxious Weeds of Australia |author2=Eric George Cuthbertson |publisher=Csiro Publishing |year=2001 |isbn=978-0-643-06514-7 |pages=189–}}</ref><ref name="WattPP">Watt, John Mitchell; Breyer-Brandwijk, Maria Gerdina: The Medicinal and Poisonous Plants of Southern and Eastern Africa, 2nd ed., E & S Livingstone 1962</ref> Nokre tistlar, som vegtistel (''Cirsium vulgare'' frå Eurasia, er blitt innført til ei rekkje stader utanfor stamområdet sitt.<ref>[http://www.hear.org/Pier/species/Cirsium_vulgare.htm Cirsium vulgare (Savi) Ten., Asteraceae ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091219060513/http://www.hear.org/Pier/species/cirsium_vulgare.htm |date=19 December 2009 }}, Pacific Island Ecosystems at Risk (PIER)</ref> Metodar for å kontrollera dei er å bruka snutebiller som ''Trichosirocalus''. Eit problem med denne tilnærminga, i det minste i Nord-Amerika, er at billene også kan eta innfødde tistlar.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1603/022.038.0325 | title = Occurrence of ''Trichosirocalus horridus'' (Coleoptera: Curculionidae) on Native ''Cirsium altissimum'' Versus Exotic ''C. Vulgare'' in North American Tallgrass Prairie | year = 2009 | last1 = Takahashi | first1 = Masaru | journal = Environmental Entomology | volume = 38 | pages = 731–40 | pmid = 19508782 | last2 = Louda | first2 = SM | last3 = Miller | first3 = TE | last4 = O'Brien | first4 = CW | issue = 3 | s2cid = 55487 | doi-access = free }}</ref> Ei anna tilnærming er å bruka [[tistelskjoldbille]] som biologisk kontroll. Billa et plantane through og let att skjelettaktige blad som skadar planten.<ref>{{Cite journal |last1=Majka |first1=Christopher G. |last2=Lesage |first2=Laurent |date=2008-06-27 |title=Introduced leaf beetles of the Maritime Provinces, 7: Cassida rubiginosa Muller and Cassida flaveola Thunberg (Coleoptera: Chrysomelidae) |url=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.1811.1.3 |journal=Zootaxa |volume=1811 |issue=1 |doi=10.11646/zootaxa.1811.1.3 |issn=1175-5334|url-access=subscription }}</ref> == Bruk== [[Fil:Artichaut en coupe.jpg|mini|Gjennomskoren artisjokkblome.]] [[Plinius den eldre]] og forfattarar i mellomalderen meinte at tistel kunne gje hår tilbake til skalla. I [[tidleg moderne tid]] var han rekna som remedium for hovudverk, [[pest]], kreftsår, svimle og gulsott.<ref>{{cite web |last=Grieve |first=Maud |url=http://www.botanical.com/botanical/mgmh/t/thistl11.html|title=A Modern Herbal |access-date=3. juni 2011}}</ref><ref>{{cite book|author1=Pliny the Elder |author2=John Bostock (trans.) |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137%3Abook%3D20%3Achapter%3D99 |title=The Natural History |location=London |section=20.99 |publisher=Taylor and Francis |year=1855}}</ref> Slekta ''Cynara'' omfattar matplantane [[kardon]] og [[artisjokk]]. Frå kardon et ein gjerne stilken, medan frå artisjokk et ein blomebotnen. Nokre artar som ofte er rekna som ugras er kjelder for vegetabilsk [[løype]] som blir nytta i kommersiell [[ost]]emaking.<ref>{{Cite journal |last1=Vioque |first1=Montserrat |last2=Gómez |first2=Rafael |last3=Sánchez |first3=Emilia |last4=Mata |first4=Carmen |last5=Tejada |first5=Luis |last6=Fernández-Salguero |first6=José |year=2000 |title=Chemical and Microbiological Characteristics of Ewes' Milk Cheese Manufactured with Extracts from Flowers of ''Cynara cardunculus'' and ''Cynara humilis'' as Coagulants |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |volume=48 |issue=2 |pages=451–456 |doi=10.1021/jf990326v |pmid=10691655|bibcode=2000JAFC...48..451V }}</ref> I [[Beira i Portugal|Beira]] i Portugal blir tistelblomar nytta som løype til å laga ost. [[Serra da Estrela]] er ikkje berre namnet på ei fjellkjede her, men også [[osten Serra da Estrela]], laga av sauemjølk ved hjelp av denne metoden.<ref>{{Cite web|last=Anita|date=2014-07-21|title=Portugal's 'thistle cheeses' |url=https://www.anitasfeast.com/blog/2014/07/portugals-thistle-cheeses/|access-date=2020-11-30|website=Anita's Feast|language=en-US}}</ref> Nokre artar av ''[[Silybum]]'', som ofte er rekna som ugras, blir også dyrka for frøa sine som ein kan vinna ut vegetabilsk olje og farmasøytiske produkt som [[silibinin]].<ref>{{cite journal |last1=Pepping |first1=J |date=Jun 1999 |title=Milk thistle: Silybum marianum |journal=Am J Health Syst Pharm |volume=56 |issue=12 |pages=1195–7 |doi=10.1093/ajhp/56.12.1195 |pmid=10484652|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Laekeman |first1=G |last2=De Coster |first2=S |last3=De Meyer |first3=K |year=2003 |title=[St. Mary's Thistle: an overview] |journal=J Pharm Belg |volume=58 |issue=1 |pages=28–31 |pmid=12722542}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Alemardan |first1=Ali |last2=Karkanis |first2=Anestis |last3=Salehi |first3=Reza |year=2013 |title=Breeding Objectives and Selection Criteria for Milk Thistle (Silybum marianum (L.) Gaertn.) Improvement |journal=Not Bot Horti Agrobo |volume=41 |issue=2 |pages=340–347 |doi=10.15835/nbha4129298 |doi-access=free|bibcode=2013NBHAC..41..340A }}</ref> Andre tistlar som elles er rekna som ugras er viktige plantar for honningproduksjon, både som biføde generelt og som nektarkjelder for luksushonning frå einskilde blomekjelder.<ref name="Gupta" /><ref name="MarcheseFlottum2013">{{cite book |author1=C. Marina Marchese |url=https://books.google.com/books?id=g8sGRElwbv4C&pg=PT206 |title=The Honey Connoisseur: Selecting, Tasting, and Pairing Honey, With a Guide to More Than 30 Varietals |author2=Kim Flottum |date=4. juni 2013 |publisher=Black Dog & Leventhal Publishers |isbn=978-1-60376-332-5 |pages=206–}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=KkroMRtNXSYC&pg=RA5-PA6 |title=Technical Bulletin |publisher=The Department |year=1940 |pages=5–}}</ref> == I kulturen == === Symbolikk === ==== Skotsk tistel ==== [[Fil:British florin 1967 reverse.png|mini|Reversen av ein florin frå 1967 med tistel, kløver, purre og rose.]] [[Fil:Five New Pence.jpg|mini|Reversen av ein fempencemynt, ein krona tistel.]] Tistelen har vore det nasjonale emblemet til [[Skottland]] sidan [[Aleksander III av Skottland|kong Alexander III]] (1249-1286).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.thistletours.com/the-thistle/|tittel=The Thistle|verk=Thistle Tours|vitja=25 August 2025}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.thescotlandkiltcompany.co.uk/blogs/news/scotlands-purple-thistle|tittel=Scotland's Purple Thistle|språk=en|verk=Scotland Kilt Co|vitja=25 August 2025}}</ref> Ifølgje [[Legende|soga]] prøvde ein invaderande hær av [[nordbuarar]] å smyga seg inn til leiren til ein skotsk hær om natta. Ein barføtt nordbuar tråkka på ein tistel og skreik i smerte, slik at skottane blei åtvara om inntrengarane. Dette skjedde kanskje i 1263 under [[Slaget ved Largs]], som markerte byrjinga på avreisa til kong [[Håkon IV av Noreg|Haakon IV]] (Haakon den eldre) av [[Noreg]] som hadde hatt kontroll over [[Northern Isles]] og [[Hebridane]], og hadde herja skotskekysten i nokre år.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/thistle/thistle.html|tittel=Scots History Online|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20111102164523/http://www.scotshistoryonline.co.uk/thistle/thistle.html|arkivdato=2 November 2011|forfattar=Webmaster|førenamn=John Duncan|utgjevar=Scots History Online|vitja=14. januar 2013}}</ref> Tistelen blei nytta på ein sølvmynt som blei slått under [[Jakob III av Skottland|kong Jakob III]] i 1474 som eit skotske symbol og nasjonalt emblem.<ref>{{Cite book |url=https://en.wikisource.org/wiki/A_Complete_Guide_to_Heraldry/Chapter_18 |title=A Complete Guide to Heraldry |publisher=T.C. & E.C. Jack |year=1909 |chapter=Chapter 18}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.gla.ac.uk/hunterian/visit/exhibitions/exhibitionprogramme/scotlandsowncoinage/|tittel=University of Glasgow – The Hunterian – Visit – Exhibitions – Exhibition Programme – Scotland's Own Coinage|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20200219030119/https://www.gla.ac.uk/hunterian/visit/exhibitions/exhibitionprogramme/scotlandsowncoinage/|arkivdato=19 February 2020|verk=www.gla.ac.uk|vitja=2020-02-19}}</ref> I 1536 blei ''bawbee'', ein sekspencemynt av eit skotsk pund, utgjeven for fyrste gong under kong [[Jakob V av Skottland|Jakob V]]; det viste ein krona tistel. Tistlar heldt fram med å dukka opp jamleg på skotske og seinare britiske mynter fram til 2008, då ein fempence-mynt med ein design som viste «The Badge of Scotland, a thistle royally crowned» slutta å bli laga, sjølv om han blei verande i sirkulasjon. [[Tistelordenen]], ''The Most Ancient and Most Noble Order of the Thistle'', er den høgaste og eldste riddarordenen i Skotland. Han har tistel på merket sitt og eit kapell i [[St Giles' Kirk|St Giles's Kirk]] i Edinburgh, kjent som Thistle Chapel. Tistelen er hovudbildet i regimentsmerket til den [[Scots Guards]], den eldste regimentet i den britiske hæren. ==== Lorraine-tistelen ==== [[Fil:Grandes_Armes_de_Nancy.svg|mini|Våpenet til [[Nancy]], som var hovudstad i [[hertugdømet Lorraine]]]] Tistelen er eit av symbola for [[Regionen Lorraine|Lorraine]], saman med tre avalerionar eller mindre ørner og [[lorrainekrossen]] på våpenskjoldet. Lorraine er ein region i Nordaust-Frankrike, langs grensa med [[Luxembourg|Luxemburg]] og [[Tyskland]]. Før den franske revolusjonen danna ein stor del av regionen hertugdømet Lorraine. I mellomalderen var tistel eit symbol på [[jomfru Maria]] fordi den kvite sevja minner om mjølka frå brystet hennar som Guds mor. Det blei seinare innført som personleg symbol av [[René av Anjou]], saman med lorrainekrossen, då kjend som Anjou-krossen. Etter boka hans ''Livre du corps d'amours espris'' verker det som om hertugen valde tistelen som emblem ikkje berre fordi han var eit kristent symbol, men òg fordi han knytte han til fysisk kjærleik.<ref>{{Cite book |last=Christian Pfister |title=Histoire de Nancy |publisher=Berger-Levrault |year=1908 |volume=1 |page=554}}</ref> Tistelen og krossen blei nytta igjen av barnebarnet hans, hertug [[René II av Lorraine,]] som introduserte dei i regionen. Dei to symbola blei svært populære blant folk i området under [[slaget ved Nancy]] i 1477, der den lorrainske hæren vann over [[Bourgogne|Burgund]]. Mottoet til hertugen var «Qui s'y frotte s'y pique», som tyder ‘den som rører han, stikk seg’. Ideen liknar ide til det skotske mottoet «Nemo me impune lacessit», ‘ingen rører meg utan å straffast’. I dag er tistelen det offisielle symbolet til byen [[Nancy]], og også emblemet til fotballaget [[AS Nancy]] og Lorraine regionale naturpark.<ref>{{Kjelde www|url=http://mooc.tela-botanica.org/mod/forum/discuss.php?d=18810|tittel=Le chardon|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20170212093302/http://mooc.tela-botanica.org/mod/forum/discuss.php?d=18810|arkivdato=12 February 2017|utgjevar=Tela Botanica|vitja=11 February 2017}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=http://www.nancy-webtv.fr/index.php/sommaire/622-origine-du-blason-de-nancy|tittel=Origine du blason de Nancy|utgjevar=Nancy WebTV|vitja=11 February 2017}}</ref> === Stadnamn === ''Carduus'' er det [[Latin|latinske]] ordet for ein tistel (eit opphav til plantenamnet kardon, ''chardon'' på fransk), og ''Cardonnacum'' er eit sentlatinsk ord for ein stad med tistlar. Dette er truleg opphavet til namnet på den burgundiske landsbyen [[Kommunen Chardonnay|Chardonnay]] i [[Saône-et-Loire]], som i sin tur truleg er opphavsstaden til den kjende druesorten [[chardonnay]]. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Tistel|Tistel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 25. april 2025.'' **''{{Wikipedia-utgåve|no}} oppgav desse kjeldene:'' * {{Cite book |author=B. Mossberg |author2= L. Stenberg |title=Gyldendals store nordiske flora |publisher=Gyldendal |isbn=978-82-05-42485-2 |page=636–648}} {{refslutt}} {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Thistle|Thistle]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. august 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Plantar]] srtv3dmbv04hjgywl5grx9ca42gefsy 0 426162 3672230 3623677 2026-09-13T12:53:17Z TU-nor 12071 3672230 wikitext text/x-wiki {{koord|46|34|32|N|15|52|37|E|vising=tittel}} {{geoboks|kommune | namn = Sveta Trojica v Slovenskih Goricah | bilete = P1030380 Sv.Trojica.JPG | bilettekst = Innkøyring til Sveta Trojica v Slovenskih Goricah | kart = Obcine Slovenija 2007 Sveta Trojica v Slovenskih goricah.svg | karttekst = Kommunen Sveta Trojica v Slovenskih Goricah innanfor Slovenia | land = Slovenia | regiontype = [[Statistiske regionar i Slovenia|Statistisk region]] | region = [[Drava statistiske region|Drava]] | folketal = 2270 | folketal_i_år = 2025<ref name="Folketal 2025"/> | areal = 26,3 | nettstad = https://www.svetatrojica.si }} '''Sveta Trojica v Slovenskih Goricah''' er ein tettstad og ein [[Kommunar i Slovenia|kommune]] i den statistiske regionen [[Drava statistiske region|Drava]] i [[Slovenia]]. Sveta Trojica v Slovenskih Goricah blei skild ut frå [[Lenart]] og oppretta som eigen kommune i 2006.<ref name="Lov"/> ==Folketal== Folketalet i dei største busetnadene i kommunen ved dei siste folketeljingane var:{{mrk|Folketeljingane i 2011 og 2021 er gjennomførte som registerbaserte teljingar.}} {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2002<ref name="Folketal 2002"/> !! Folketal 2011<ref name="Folketal 2025"/> !! Folketal 2021<ref name="Folketal 2025"/> |- | style=text-align:left; | Sveta Trojica v Slovenskih Goricah || 465 || 730 || 762 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Osek i Sveta Trojica v Slovenskih Goricah|Osek}} || 367 || 373 || 419 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zgornji Porčič}} || 463 || 356 || 374 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gočova}} || 279 || 247 || 258 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zgornje Verjane}} || 155 || 135 || 134 |- ! Kommunen Sveta Trojica v Slovenskih Goricah !style=text-align:right; | {{mrk|Innrekna i [[Lenart]] kommune.}}– !style=text-align:right; | 2 110 !style=text-align:right; | 2 193 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="Lov">{{cite web |url = https://www.uradni-list.si/glasilo-uradni-list-rs/vsebina/2006-01-1104/zakon-o-spremembah-in-dopolnitvah-zakona-o-ustanovitvi-obcin-ter-o-dolocitvi-njihovih-obmocij-zuodno-e |tittel = Zakon o spremembah in dopolnitvah Zakona o ustanovitvi občin ter o določitvi njihovih območij (ZUODNO-E), stran 2837. ''(Lov om endringar i og tillegg til lov om oppretting av kommuner og fastsetjing av deira område (ZUODNO-E), side 2837.)'' |utgjevar = Glasilo Uradni list RS (Offisielt lysingsblad for Slovenia) 27/2006 |dato = 13. mars 2006 |vitja = 1. september 2025 }}</ref> <ref name="Folketal 2025">{{cite web |url = https://pxweb.stat.si/SiStatData/pxweb/en/Data/-/05C5003S.px |tittel = Population by sex and by age, municipalities and settlements, Slovenia, annually |utgjevar = Statistični urad Republike Slovenije (SURS) ''(Republikken Slovenias statistiske kontor)'' |vitja = 1. september 2025 }}</ref> <ref name="Folketal 2002">{{cite web |url = https://pxweb.stat.si/SiStatData/pxweb/en/Data/Data/05W0405S.px/ |tittel = Population, settlements, Slovenia, census 2002 |utgjevar = Statistični urad Republike Slovenije (SURS) ''(Republikken Slovenias statistiske kontor)'' |vitja = 1. september 2025 }}</ref> </references> {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Drava statistiske region]] [[Kategori:Busetnader i Drava statistiske region]] 0s95b68kv9fi910gr5v5s9gpofy4r32 0 428603 3672405 3638029 2026-09-14T08:49:31Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672405 wikitext text/x-wiki '''Verdscuprenna i alpine greiner 2003 i Kvitfjell''' vart avvikla onsdag 12. og torsdag 13. mars i [[Ringebu]] i [[Oppland]]. Renna omfatta fire tevlingar; utforrenn og vidlåm (super-g) for både karar og kvinner. Tevlingane var dei siste i verdscup-sesongen i respektive øvingar. ==Menn== === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left"| Antoine Dénériaz | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 1.28,37 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left" | [[Stephan Eberharter]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.28,54 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | Daron Rahlves | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.28,58 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left"| Nicolas Burtin | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 1.28,74 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | [[Kjetil André Aamodt]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.29,15 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | [[Bruno Kernen]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.29,21 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align="left" | Hans Knauß | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.29,26 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align="left"| Franco Cavegn | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.29.30 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align="left"| Klaus Kröll | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.29,33 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align="left" | Kurt Sulzenbacher | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 1.29,34 |} </div> Dato: 12. mars<br /> {{clear}} === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | [[Stephan Eberharter]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.36,97 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left" | [[Lasse Kjus]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.37,38 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left"| [[Hannes Reichelt]] | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.37,40 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | [[Kjetil André Aamodt]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.37,50 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | Hannes Trinkl | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.37,67 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | [[Bruno Kernen]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.37,70 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align="left" | Ambrosi Hoffmann | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.37,79 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align="left" | [[Didier Cuche]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.37,84 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align="left" | Hans Knauß | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.37,91 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align="left"| Franco Cavegn | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.38,03 |} </div> Dato: 13. mars<br /> {{clear}} ==Kvinner== ===Utfor=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | [[Renate Götschl]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.35,32 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left" | Ingrid Jacquemod | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 1.35,64 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | Kirsten Lee Clark | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.35,67 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left"| Daniela Ceccarelli | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 1.35,95 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | | align="left" | Mélanie Turgeon | align="left" | {{flagg|Canada|lenke}} | align=right| 1.35,99 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | [[Michaela Dorfmeister]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.36,13 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | | align="left" | [[Corinne Rey-Bellet]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.36,19 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align="left" | [[Carole Montillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 1.36,24 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align="left" | [[Maria Riesch]] | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | align=right| 1.36,33 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align="left" | [[Alexandra Meissnitzer]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.36,34 |} </div> Dato: 12. mars<br /> {{clear}} ===Vidlåm=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | Karen Putzer | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 1.21,77 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left" | [[Martina Ertl]] | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | align=right| |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | | align="left" | [[Alexandra Meissnitzer]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.22,35 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | [[Renate Götschl]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.22,56 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | [[Michaela Dorfmeister]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.22,79 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | Brigitte Obermoser | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.22,93 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align="left" | Kirsten Lee Clark | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.23,01 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align="left" | Eveline Rohregger | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.23,26 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align="left" | [[Corinne Rey-Bellet]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.23,40 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | | align="left" | [[Carole Montillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 1.23,47 |} </div> Dato: 13. mars<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/854ae3e7665348bed6ca42a8d051905c?page=37&searchText=eberharter Dagsavisen 13. mars 2003] *[https://www.nb.no/items/2b2a1a4b162f638cbb2dd8340bfe4162?page=23&searchText=eberharter Oppland Arbeiderblad, 14. mars 2003] [[Kategori:Verdscupen i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Innlandet]] [[Kategori:Sport i 2003]] [[Kategori:Idrett i Ringebu]] 7bog930l9tgr6ancdxpbns2z58mxnyj 0 428610 3672404 3638141 2026-09-14T08:49:29Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672404 wikitext text/x-wiki '''Verdscuprenna i alpine greiner 2005 i Kvitfjell''' vart avvikla helga 5. og 6. mars i [[Ringebu]] i [[Oppland]]. Renna omfatta eit utforrenn og ei vidlåm (super-g) for karar. Austerrikaren [[Hermann Maier]] sigra i begge tevlingane. Kjetil Andre Aamodt vart nummer 11 i utforrennet og beste norske utøvar i Kvitfjell. === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | [[Hermann Maier]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.46,10 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left"| Mario Scheiber | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.46,23 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | Ambrosi Hoffmann | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.46,41 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | [[Bode Miller]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.46,75 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | Daron Rahlves | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.46,86 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | [[Marco Büchel]] | align="left"| {{flagg|Liechtenstein|lenke}} | align=right| 1.47,03 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align="left"| Christoph Gruber | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.47,04 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align="left" | [[Silvan Zurbriggen]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.47,10 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align="left" | [[Fritz Strobl]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.47,12 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align="left" | [[Didier Défago]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.47,13 |} </div> Dato: 5. mars<br /> {{clear}} === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | [[Hermann Maier]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.32,98 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left" | [[Didier Défago]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.33,81 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | Daron Rahlves | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.33,86 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | [[Benjamin Raich]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.33,87 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | [[Bode Miller]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.34,29 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left"| [[Erik Guay]] | align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} | align=right| 1.34,40 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align="left" | Alessandro Fattori | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 1.34,49 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align="left" | [[Fritz Strobl]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | | align="left" | [[Kristian Ghedina]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 1.34,65 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align="left"| Andreas Schifferer | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,75 |} </div> Dato: 6. mars<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/c2e8b6c77dc59df010da3b20ce39b556?page=33&searchText=%22hermann%20maier%22 Telemarksavisa 6. mars 2005] *[https://www.nb.no/items/a7b7962d64f12e642322f8e06d705704?page=27&searchText=%22hermann%20maier%22 Dagsavisen 7. mars 2005] [[Kategori:Verdscupen i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Innlandet]] [[Kategori:Sport i 2003]] [[Kategori:Idrett i Ringebu]] b173186r1pun65788qm9xsdnckni01n 0 428747 3672401 3639978 2026-09-14T08:49:22Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672401 wikitext text/x-wiki '''Verdscuprenna i alpine greiner 2006 i Hafjell''' vart avvikla fredag 3. og sundag 5. mars i [[Øyer kommune]] i [[Oppland]]. Renna omfatta vidlåm (super-g), superkombinasjon og storslalåm, alle for kvinner. Beste norske utøvar enda på 28. plass. === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | [[Michaela Dorfmeister]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | | align="left" | [[Lindsey Vonn|Lindsey Kildow]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | | align="left" | Nadia Styger | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.18,65 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | Kelly VanderBeek | align="left" | {{flagg|Canada|lenke}} | align=right| 1.18,66 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | Lucia Recchia | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 1.18,70 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | [[Julia Mancuso]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | | align="left" | [[Anja Pärson]] | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 1.18,76 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align="left" | [[Kathrin Zettel]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.18,77 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align="left" | Libby Ludlow | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.19,08 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align="left" | Petra Haltmayr | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | align=right| 1.19,15 |} </div> Dato: 3. mars<br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | María José Rienda | align="left" | {{flagg|Spania|lenke}} | align=right| 2.22,64 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left" | [[Nicole Hosp]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 2.22,89 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | [[Tanja Poutiainen]] | align="left" | {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 2.23,16 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | [[Michaela Dorfmeister]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 2.23,29 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | [[Anja Pärson]] | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.23,43 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | [[Janica Kostelić]] | align="left"| {{flagg|Kroatia|lenke}} | align=right| 2.23,45 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align="left" | Geneviève Simard | align="left" | {{flagg|Canada|lenke}} | align=right| 2.23,64 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align="left" | Karen Putzer | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.23,89 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align="left" | [[Tina Maze]] | align="left" | {{flagg|Slovenia|lenke}} | align=right| 2.24,17 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align="left" | [[Nadia Fanchini]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.24,21 |} </div> Dato: 5. mars<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/eb3d1acea7851da6e2babfe77b113a24?page=25&searchText=dorfmeister Dagsavisen (Oslo: 1998-), 4. mars 2006] *[https://www.nb.no/items/af043e732408b58bb3f28799d499260d?page=25&searchText=dorfmeister Dagsavisen (Oslo: 1998-), 6. mars 2006] [[Kategori:Verdscupen i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Innlandet]] [[Kategori:Sport i 2006]] [[Kategori:Idrett i Øyer]] tdpaok4xux7o7saj1lt0x5o9ufluycm 0 429168 3672392 3644850 2026-09-14T08:46:14Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672392 wikitext text/x-wiki [[Fil:Flag of Haiti.svg|mini|Det haitiske flagget]] [[Fil:Olympic rings.svg|mini|Dei olympiske ringane.]] '''[[Haiti]]''' deltok under [[vinter-OL 2026]] i [[Milano]] og [[Cortina d'Ampezzo]] i [[Italia]] i perioden 6. til 22. februar 2026.<ref>{{cite news|date=28. januar 2026|url=https://www.olympics.com/en/news/caribbean-nations-milano-cortina-2026-complete-list|title=All the Caribbean nations at Milano Cortina 2026 - complete list|access-date=6. februar 2026|publisher=[[International Olympic Committee]]|work=Olympics.com}}</ref> Den haitiske troppen bestod av to utøvarar: alpinisten {{ikkjeraud|Richardson Viano}} og langrennsløparen {{ikkjeraud|Stevenson Savart}}.<ref>{{cite web|last3=Mueller|first3=Andrew|last2=Motta|first2=Lucrezia|last1=Jenne|first1=Julia|date=3. desember 2025|title=Three unlikely Winter Olympians to watch at Milano Cortina 2026|url=https://monocle.com/affairs/sport/three-unlikely-winter-olympians-to-watch-at-milano-cortina-2026/|website=www.monocle.com|location=London, England|publisher=[[Monocle Magazine]]|access-date=28. desember 2025}}</ref><ref name="NBCOlympics">{{Cite web |title=Haiti's first Olympic cross-country skier celebrated by crowd after jubilant finish in men's skiathlon |url=https://www.nbcolympics.com/news/haitis-first-olympic-cross-country-skier-celebrated-crowd-after-jubilant-finish-mens-skiathlon |access-date=9. februar 2026 |website=NBC Olympics |language=en |archive-date=9. februar 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209023533/https://www.nbcolympics.com/news/haitis-first-olympic-cross-country-skier-celebrated-crowd-after-jubilant-finish-mens-skiathlon |url-status=live}}</ref> Savart var flaggberar for Haiti under opningsseremonien.<ref name="flagbearers">{{cite news|date=5. februar 2026|url=https://www.olympics.com/en/milano-cortina-2026/news/all-flagbearers-named-for-milano-cortina-2026-opening-ceremony|title=Milano Cortina 2026 Opening Ceremony: All Flagbearers, all nations - complete list|access-date=6. februar 2026|publisher=[[International Olympic Committee]]|work=Olympics.com|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=7. februar 2026 |title=Haiti’s flag raised high at 2026 Winter Olympics ceremony |url=https://haitiantimes.com/2026/02/07/haiti-flag-bearer-winter-olympics-2026/ |access-date=9. februar 2026 |website=The Haitian Times |language=en-US |archive-date=7. februar 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260207225455/https://haitiantimes.com/2026/02/07/haiti-flag-bearer-winter-olympics-2026/ |url-status=live}}</ref> == [[Fil:Alpine skiing pictogram.svg|30px|Alpine greiner]] Alpine greiner == {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center" |- !rowspan=2|Utøvar !rowspan=2|Øving !colspan=2|1. omgang !colspan=2|2. omgang !colspan=2|Totalt |-style="font-size:95%" !Tid !Plass !Tid !Plass !Tid !Plass |- |rowspan=2 align=left|{{ikkjeraud|Richardson Viano}} |align=left|{{ikkjeraud|Alpine greiner under vinter-OL 2026|Slalåm menn}}<ref>{{Kilde www|url=https://wmr-static-assets.scd.dgplatform.net/wmr/static/_PDF/OWG2026/ALP/2026-02-14/ALPMGS----------------------------__C73C_1.0.pdf|tittel=Men's Slalom Results|utgiver=Olympics.com|språk=en|dato=16. februar 2026}}</ref> |1.04,31 |29 |1.03,49 |30 |2.07,80 |29 |- |align=left|{{ikkjeraud|Alpine greiner under vinter-OL 2026|Storslalåm menn}}<ref>{{Kilde www|url=https://wmr-static-assets.scd.dgplatform.net/wmr/static/_PDF/OWG2026/ALP/2026-02-14/ALPMGS----------------------------__C73C_1.0.pdf|tittel=Men's Giant Slalom Results|utgiver=Olympics.com|språk=en|dato=14. februar 2026}}</ref> |1.24,55 |47 |1.18,28 |47 |2.42,83 |44 |} == [[Fil:Cross country skiing pictogram.svg|30px|Langrenn]] Langrenn == ;Distanserenn {|class="wikitable" style="font-size:90%" width=60% !rowspan=2|Utøvar !rowspan=2|Øving !colspan=2|Klassisk !colspan=2|Fristil !colspan=2|Resultat |-style="font-size: 95%" !Tid !Nr. !Tid !Nr. !Tid !Plass |-align=center |rowspan=3 align=left|{{ikkjeraud|Stevenson Savart}} |align=left|{{ikkjeraud|Langrenn under vinter-OL 2026|20 km skiatlon menn}}<ref>{{Cite web|url=https://data.fis-ski.com/pdf/2026/CC/2462/2026CC2462RL.pdf|title=Cross-Country Skiing – Men's 10km + 10km Skiathlon – Results|website=fis-ski.com|date=8. februar 2026|access-date=11. februar 2026}}</ref> |27.29,7 |65 |28.44,8 |64 |56.52,8 |64 |-align=center |align=left|{{ikkjeraud|Langrenn under vinter-OL 2026|10 km fristil menn}}<ref>{{Cite web|url=https://data.fis-ski.com/pdf/2026/CC/2468/2026CC2468RL.pdf|title=Cross-Country Skiing – Men's 10km Interval Start Free – Results|website=fis-ski.com|date=13. februar 2026|access-date=13. februar 2026}}</ref> |colspan=2 {{n/a}} |24.59,4 |79 |colspan=2 {{n/a}} |-align=center |align=left|{{ikkjeraud|Langrenn under vinter-OL 2026|50 km klassisk menn}}<ref>{{Cite web|url=https://data.fis-ski.com/pdf/2026/CC/2475/2026CC2475RL.pdf|title=Cross-Country Skiing – Men's 50km Mass Start Classic – Results|website=fis-ski.com|date=21. februar 2026|access-date=21. februar 2026}}</ref> |colspan=4 {{n/a}} |colspan=2 {{n/a|Fullførte ikkje}} |} ;Sprint {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center" |- !rowspan=2|Utøvar !rowspan=2|Øving !colspan=2|Prolog !colspan=2|Kvartfinale !colspan=2|Semifinale !colspan=2|Finale |- style="font-size:95%" !Tid !Plass !Tid !Plass !Tid !Plass !Tid !Plass |- |align=left|{{ikkjeraud|Stevenson Savart}} |align=left|{{ikkjeraud|Langrenn under vinter-OL 2026|Sprint menn}}<ref>{{Cite web|url=https://data.fis-ski.com/pdf/2026/CC/2464/2026CC2464RL.pdf|title=Cross-Country Skiing – Men's Sprint Classic – Qualification – Results|website=fis-ski.com|date=10 February 2026|access-date=10 February 2026}}</ref> |3.40,92 |82 |colspan=6 {{n/a|Gjekk ikkje vidare}} |} == Kjelder == {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Haiti under vinter-OL 2026|Haiti under vinter-OL 2026]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. februar 2026.'' {{refslutt}} {{Nasjonar under vinter-OL 2026}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Nasjonar under vinter-OL 2026]] [[Kategori:Haiti under vinter-OL|2026]] [[Kategori:2026 i Haiti]] 5q7mch8430aogpqf75vatj872gya13y 0 429211 3672393 3644849 2026-09-14T08:46:23Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3672393 wikitext text/x-wiki [[Fil:Flag of North Macedonia.svg|mini|Det nordmakedonske flagget]] [[Fil:Olympic rings.svg|mini|Dei olympiske ringane.]] '''[[Nord-Makedonia]]''' deltok under [[vinter-OL 2026]] i [[Milano]] og [[Cortina d'Ampezzo]] i [[Italia]] i perioden 6. til 22. februar 2026.<ref>{{cite web|title=Македонската делегација пристигна во Милано|url=https://mok.org.mk/2026/02/05/%d0%bc%d0%b0%d0%ba%d0%b5%d0%b4%d0%be%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%b4%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%b3%d0%b0%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%b8%d0%b3%d0%bd%d0%b0-%d0%b2/|publisher=[[Olympic Committee of North Macedonia]]|access-date=6 February 2026|language=macedonian|date=5. februar 2026|trans-title=The Macedonian delegation arrived in Milan}}</ref> Den nordmakedonske troppen bestod av fire utøvarar: to alpinistar og to langrennsløparar. Langrennsløparen {{ikkjeraud|Stavre Jada}} og alpinisten {{ikkjeraud|Jana Atanasovska}} var flaggberarar for Nord-Makedonia under opningsseremonien.<ref name="flagbearers">{{cite news|date=5. februar 2026|url=https://www.olympics.com/en/milano-cortina-2026/news/all-flagbearers-named-for-milano-cortina-2026-opening-ceremony|title=Milano Cortina 2026 Opening Ceremony: All Flagbearers, all nations - complete list|access-date=6. februar 2026|publisher=[[International Olympic Committee]]|work=Olympics.com|url-access=registration}}</ref> == [[Fil:Alpine skiing pictogram.svg|30px|Alpine greiner]] Alpine greiner == {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center" |- !rowspan=2|Utøvar !rowspan=2|Øving !colspan=2|1. omgang !colspan=2|2. omgang !colspan=2|Resultat |-style="font-size:95%" !Tid !Plass !Tid !Plass !Tid !Plass |- |align=left|{{ikkjeraud|Viktor Petkov}} |align=left|{{ikkjeraud|Alpine greiner under vinter-OL 2026|Storslalåm menn}}<ref>{{Kilde www|url=https://wmr-static-assets.scd.dgplatform.net/wmr/static/_PDF/OWG2026/ALP/2026-02-14/ALPMGS----------------------------__C73C_1.0.pdf|tittel=Men's Giant Slalom Results|utgiver=Olympics.com|språk=en|dato=14. februar 2026}}</ref> | 1.27,36 | 57 | 1.21,01 | 57 | 2.48,37 | 55 |- |rowspan=2 align=left|{{ikkjeraud|Jana Atanasovska}} |align=left|{{ikkjeraud|Alpine greiner under vinter-OL 2026|Slalåm kvinner}}<ref name="Slalåm">{{Kilde www|url=https://wmr-static-assets.scd.dgplatform.net/wmr/static/_PDF/OWG2026/ALP/2026-02-18/ALPWSL----------------------------__C73C_1.0.pdf|tittel=Women's Slalom Results|utgiver=Olympics.com|språk=en|dato=18. februar 2026}}</ref> |colspan=6 {{n/a|Fullførte ikkje}} |- |align=left|{{ikkjeraud|Alpine greiner under vinter-OL 2026|Storslalåm kvinner}}<ref name="Storslalåm">{{Kilde www|url=https://wmr-static-assets.scd.dgplatform.net/wmr/static/_PDF/OWG2026/ALP/2026-02-15/ALPWGS----------------------------__C73C_1.0.pdf|tittel=Women's Giant Slalom Results|utgiver=Olympics.com|språk=en|dato=15. februar 2026}}</ref> |colspan=6 {{n/a|Fullførte ikkje}} |} == [[Fil:Cross country skiing pictogram.svg|30px|Langrenn]] Langrenn == ;Distanserenn {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center" |- !rowspan=2|Utøvar !rowspan=2|Øving !colspan=3|Resultat |-style="font-size: 95%" !Tid !Differanse !Plass |-align=center |align=left|{{ikkjeraud|Stavre Jada}} |align=left|{{ikkjeraud|Langrenn under vinter-OL 2026|10 km fristil menn}}<ref>{{Cite web|url=https://data.fis-ski.com/pdf/2026/CC/2468/2026CC2468RL.pdf|title=Cross-Country Skiing – Men's 10km Interval Start Free – Results|website=fis-ski.com|date=13. februar 2026|access-date=13. februar 2026}}</ref> |25.28,9 | +4.52,7 |83 |- text-align:center" |align=left|{{ikkjeraud|Ana Tsvetanovska}} |align=left|{{ikkjeraud|Langrenn under vinter-OL 2026|10 km fristil kvinner}}<ref>{{Cite web|url=https://data.fis-ski.com/pdf/2026/CC/2467/2026CC2467RL.pdf|title=Cross-Country Skiing – Women's 10km Interval Start Free – Results|website=fis-ski.com|date=12. februar 2026|access-date=12. februar 2026}}</ref> |31.32,4 | +8.43,2 |105 |} ;Sprint {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center" |- !rowspan=2|Utøvar !rowspan=2|Øving !colspan=2|Prolog !colspan=2|Kvartfinale !colspan=2|Semifinale !colspan=2|Finale |- style="font-size:95%" !Tid !Plass !Tid !Plass !Tid !Plass !Tid !Plass |- |align=left|{{ikkjeraud|Stavre Jada}} |align=left|{{ikkjeraud|Langrenn under vinter-OL 2026|Sprint menn}}<ref>{{Cite web|url=https://data.fis-ski.com/pdf/2026/CC/2464/2026CC2464RL.pdf|title=Cross-Country Skiing – Men's Sprint Classic – Qualification – Results|website=fis-ski.com|date=10. februar 2026|access-date=10. februar 2026}}</ref> |3.59,56 |89 |colspan=6 {{n/a|Gjekk ikkje vidare}} |} == Kjelder == {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nord-Makedonia under vinter-OL 2026|Nord-Makedonia under vinter-OL 2026]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. februar 2026.'' {{refslutt}} {{Nasjonar under vinter-OL 2026}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Nasjonar under vinter-OL 2026]] [[Kategori:Nord-Makedonia under vinter-OL|2026]] [[Kategori:2026 i Nord-Makedonia]] 5r460emj6camp37h3yh2f078vjqrk0l 0 429411 3672352 3668823 2026-09-14T06:28:54Z Ranveig 39 3672352 wikitext text/x-wiki {{Infoboks skodespelar|bilete=Patricia Routledge from GylesDamesPalladium050323 (24 of 74) (52727635532).jpg}} '''Katherine Patricia Routledge''' ({{datoar}}) var ein [[England|engelsk]] [[skodespelar]] og [[vokalist|songar]]. Ho var best kjend for rolla som Hyacinth Bucket i [[BBC One]]-komiserien ''Keeping Up Appearances'' (1990–1995), ei rolle som gav henne to nominasjonar til BAFTA TV-prisen for beste underhaldningsprestasjon. Routledge debuterte profesjonelt på scena ved Liverpool Playhouse i 1952, og fekk sin West End-debut i 1959. Ho debuterte på [[Broadway]] i 1966, og vann i 1968 [[Tony-prisen]] for beste kvinnelege hovudrolle i ein musikal for rolla si i ''Darling of the Day''. I 1988 vann ho Olivier-prisen for beste kvinnelege hovudrolle i ein musikal for ''Candide'' ved The Old Vic. Blant filmane ho medverka i, er ''To Sir, with Love'' (1967) og ''Don't Raise the Bridge, Lower the River'' (1968). Routledge fekk eit breitt gjennombrot på 1980-talet gjennom fjernsynsmonologar skrivne av Alan Bennett og Victoria Wood. Ho medverka i Bennetts ''A Woman of No Importance'' (1982) og spelte Kitty i ''Victoria Wood: As Seen on TV'' (1985–1986). Ho vart nominert til BAFTA TV-prisen for beste kvinnelege skodespelar for Bennetts ''Talking Heads: A Lady of Letters'' (1988). Ho hadde òg hovudrolla som Hetty Wainthropp i fjernsynsserien ''Hetty Wainthropp Investigates'' (1990, 1996–1998). I 2017 vart Routledge utnemnd til [[Dame Commander of the Order of the British Empire]] (DBE) for innsatsen sin innan teater og veldedig arbeid. == Bakgrunn == Katherine Patricia Routledge vart fødd i Tranmere (som den gongen låg i [[Cheshire]] og no er ein del av [[Merseyside]]) 17. februar 1929.<ref>{{cite web|title=Mayor Pays Tribute to Dame Patricia Routledge|url=https://wirralview.com/mayor-pays-tribute-dame-patricia-routledge|website=wirralview.com|date=2025|access-date=11. oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Archer|first=Peter|title=Favourite snob to collect CBE|url=http://www.theage.com.au/articles/2004/10/14/1097607349192.html|access-date=12. november 2013|newspaper=[[The Age]]|date=14. oktober 2004}}</ref><ref name="Gates2025"/> Ho var dotter av Catherine Perry og Isaac Routledge, som var kremmar og dreiv herreekvipering. Foreldra hennar gifta seg i 1924.<ref>{{cite web|url=https://www.chichester.co.uk/arts-and-culture/theatre-and-stage/chichesters-patriciaa-routledge-london-today-become-dame-861187|title=Chichester's Patricia Routledge in London today to become a dame|website=Chichester.co.uk|date=24. mars 2017 |accessdate=17. februar 2021}}</ref> Routledge gjekk på Birkenhead High School i Oxton<ref>{{cite news|last=Hughes|first=Lorna|title=Birkenhead-born actress Patricia Routledge marks return to home town with reading from classic children's book|url=http://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/birkenhead-born-actress-patricia-routledge-marks-3431434|access-date=14. november 2013|newspaper=[[Liverpool Echo]]|date=17. februar 2010}}</ref> før ho studerte ved University of Liverpool,<ref>{{cite web|title=Patricia Routledge|url=https://www.nytimes.com/movies/person/61830/Patricia-Routledge/biography|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213183100/http://www.nytimes.com/movies/person/61830/Patricia-Routledge/biography|url-status=dead|archive-date=13. desember 2013|department=Movies & TV Dept.|work=[[The New York Times]]|date=2013|access-date=14. november 2013}}</ref> der ho tok ein bachelorgrad med utmerking i [[Engelsk|engelsk språk]] og [[engelsk litteratur|litteratur]].<ref name="CatholicHerald"/> Ho var aktiv i det dramatiske studentmiljøet ved universitetet, der ho arbeidde tett med akademikaren Edmund Colledge, som både regisserte og spelte i fleire av oppsetjingane deira. Det var han som overtydde henne om å satse på ei karriere som skodespelar.<ref name="obit">{{cite news|last=Hussey|first=Stanley|title=Obituary: The Rev Edmund Colledge|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-the-rev-edmund-colledge-1128687.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-the-rev-edmund-colledge-1128687.html |archive-date=25. mai 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=13. november 2013|newspaper=[[The Independent]]|date=26. november 1999}}</ref> Etter fullført utdanning tok ho skodespelarutdanning ved Bristol Old Vic Theatre School og vende attende til [[Liverpool]] for å byrje karrieren sin ved Liverpool Playhouse.<ref>{{cite news|last=Dubuis|first=Anna|title=Sitcom star Patricia Routledge comes to Barking to reveal her musical theatre past|url=http://www.barkinganddagenhampost.co.uk/entertainment/theatre/sitcom_star_patricia_routledge_comes_to_barking_to_reveal_her_musical_theatre_past_1_2857724|access-date=12. november 2013|newspaper=Barking and Dagenham Post|date=8. oktober 2013|archive-date=25. desember 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225144411/http://www.barkinganddagenhampost.co.uk/entertainment/theatre/sitcom_star_patricia_routledge_comes_to_barking_to_reveal_her_musical_theatre_past_1_2857724|url-status=dead}}</ref> == Karriere == === Teater === Routledge hadde ein lang teaterkarriere, også innan musikalsk teater, både i [[Storbritannia]] og [[USA]].<ref name="Thomas2015">{{cite news |last1=Thomas |first1=Nick |title=Actress Patricia Routledge is still 'Keeping Up Appearances' |url=https://www.newspapers.com/article/statesville-record-and-landmark-actress/169672587/ |access-date=6. april 2025 |work=[[Statesville Record & Landmark]] |date=18. januar 2015 |page=6C |via=Newspapers.com}}</ref> Stemmeregisteret hennar var [[mezzosopran]]. I 1956 spelte ho Adriana i ein musikalsk versjon av ''The Comedy of Errors'', med musikk av Julian Slade, ved Arts Theatre. Oppsetjinga vart seinare send på ITV. Routledge kommenterte då at «mange som elles kanskje ville ha styrt unna [[William Shakespeare|Shakespeare]], kom og elska det på grunn av musikken».<ref>[https://learningonscreen.ac.uk/shakespeare/search/index.php/title/av36596 Comedy of Errors, The. A musical version of the play adapted by Lionel Harris and Robert MacNab with added music by Julian Slade at the Learning on Screen archive], accessed 14. januar 2026.</ref> Ved Chichester Festival Theatre fekk ho si første større rolle som Agatha i ''The Magistrate'' i 1969, mot Alastair Sim i tittelrolla. Oppsetjinga vart ein stor suksess og vart overført til West End. Dei to møttest att i 1973 i ein annan Pinero-komedie, ''Dandy Dick'', der ho spelte Georgiana Tidman.<ref name="cfttribute">[https://www.cft.org.uk/news/dame-patricia-routledge-dbe-1929-2025 News - Dame Patricia Routledge DBE 1929 - 2025 (tribute), 3. oktober 2025, at the Chichester Festival Theatre website], accessed 14. januar 2026.</ref> Seinare rollar i Chichester omfatta Emilia i ''[[Othello]]'' (1975), Mrs Malaprop i ''The Rivals'' (som òg gjekk i West End), Miss Dyott i ''The Schoolmistress'' (1994),<ref name="cfttribute"/> Lady Bracknell i ''The Importance of Being Earnest'' (1999), som i tillegg til West End òg turnerte i [[Australia]],<ref>{{cite web | title=Patricia Routledge: Keeping up Appearances star dies at 96 | date=3. oktober 2025 | url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czdjegvjz3do }}</ref> og Hertuginna i ''Wild Orchids'' (2002). Ho framførte òg fleire einmannsframsyningar, mellom anna ''Come for the Ride'' (1989) med utdrag frå musikalkomedie, Alan Bennetts ''A Woman of No Importance'' og ''A Lady of Letters'' (1991), i tillegg til ''Admission: One Shilling'' og ''Facing the Music''.<ref name="cfttribute"/> I West End medverka ho mellom anna i ''Little Mary Sunshine'',<ref>{{cite book |last=Wright|first=Adrian|title=West End Broadway: The Golden Age of the American Musical in London |url=https://books.google.com/books?id=6-TvZ0O5NHQC&pg=PA306|access-date=16. november 2013 |year=2012 |publisher=[[Boydell Press]] |isbn=978-1-84383-791-6 |page=306}}</ref> den første oppsetjinga av ''Cowardy Custard'' (1972),<ref>{{cite book|last=Dietz|first=Dan|title=Off Broadway Musicals, 1910–2007: Casts, Credits, Songs, Critical Reception and Performance Data of More Than 1,800 Shows|url=https://books.google.com/books?id=fgOqZWHCLbUC&pg=PT3108 |access-date=16. november 2013 |year=2010 |publisher=[[McFarland & Company]] |isbn=978-0-7864-5731-1 |page=3108}}</ref> ''Virtue in Danger'',<ref>{{cite book |last=Huckvale |first=David |title=James Bernard, Composer to Count Dracula: A Critical Biography |url=https://archive.org/details/jamesbernardcomp00huck |url-access=registration |access-date=16. november 2013 |year=2006 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-2302-6 |page=[https://archive.org/details/jamesbernardcomp00huck/page/123 123]}}</ref> urpremieren på ''Noises Off'' i 1982 (der ho skapte rolla som Dotty Otley),<ref>{{cite news |last=Crompton |first=Sarah |title=Noises Off, Novello Theatre, review |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/theatre-reviews/9186679/Noises-Off-Novello-Theatre-review.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/theatre-reviews/9186679/Noises-Off-Novello-Theatre-review.html |archive-date=12. januar 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=14. november 2013 |newspaper=[[The Daily Telegraph]] |date=4. april 2012}}{{cbignore}}</ref> ''The Importance of Being Earnest''<ref>{{cite news |title=Earnest Returns to West End with Routledge|url=http://www.whatsonstage.com/west-end-theatre/news/11-2000/earnest-returns-to-west-end-with-routledge_30092.html |access-date=14. november 2013 |newspaper=What's On Stage |date=15. november 2000 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114102036/http://www.whatsonstage.com/west-end-theatre/news/11-2000/earnest-returns-to-west-end-with-routledge_30092.html|archive-date=14. november 2013}}</ref> og ''The Solid Gold Cadillac''.<ref>{{cite news |last=Billington |first=Michael|author-link=Michael Billington (critic) |title=The Solid Gold Cadillac, Garrick, London |url=https://www.theguardian.com/stage/2004/sep/28/theatre1 |access-date=14. november 2013 |newspaper=[[The Guardian]] |date=28. september 2004}}</ref> I 1979 vart ho nominert til Laurence Olivier-prisen for beste kvinnelege birolle for innsatsen i ''And a Nightingale Sang''. På 1980-talet var ho medlem av Royal Shakespeare Company (RSC) og medverka i kritikarroste oppsetjingar, mellom anna ''Richard III'' (1984) med Antony Sher i tittelrolla.<ref>{{cite book|last=Day|first=Gillian|title=King Richard III: Shakespeare at Stratford Series|url=https://books.google.com/books?id=lYqWILmDvEkC&pg=PA200|access-date=16. november 2013|year=2002|publisher=[[Cengage Learning]]|isbn=978-1-903436-12-7|page=200}}</ref><ref>[http://www.musical-theatre.net/html/unsungheroines/patriciaroutledge.html Patricia Routledge – Unsung Heroines] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070126014952/http://www.musical-theatre.net/html/unsungheroines/patriciaroutledge.html |date=26. januar 2007 }}, Musical Theatre.net</ref> Som klassisk utdanna songar<ref>{{cite news |last=Meakin |first=Nione |title=Made for the stage|url=http://www.theargus.co.uk/magazine/interview/10769494.Made_for_the_stage/ |access-date=12. november 2013 |newspaper=[[The Argus (Brighton)|The Argus]] |date=2. november 2013}}</ref> gjorde ho òg nokre avstikkarar til [[operette]], mellom anna i tittelrolla i [[Jacques Offenbach]]s ''La Grande-Duchesse de Gérolstein'' under Camden Festival i 1978. Ein kritikar skreiv at ho gav kvar replikk – tala eller sungen – både vidd og meining, og nyanserte stemma si for å uttrykkje eit breitt spekter av kjensler.<ref>[[Elizabeth Forbes (musicologist)|Forbes, Elizabeth]]. London Opera Diary – The Grand Duchess of Gerolstein. Park Lane Opera at Collegiate Theatre, 22. mars. ''[[Opera (British magazine)|Opera]]'',. juni 1978, p624.</ref> Routledge debuterte på Broadway i Roger Milners komedie ''How’s the World Treating You?'' i 1966. Ho vende attende i 1968 med musikalen ''Darling of the Day'',<ref>{{cite news |last=Norman |first=Neil |title=Darling of the Day: Lost Musicals, Ondaatje Wing Theatre, The National Portrait Gallery |url=http://www.express.co.uk/entertainment/theatre/195810/Darling-Of-The-Day-Lost-Musicals-Ondaatje-Wing-Theatre-The-National-Portrait-Gallery |access-date=14. november 2013 |newspaper=[[Daily Express]] |date=27. august 2010}}</ref> som fekk kort speletid, men som gav henne [[Tony-prisen]] for beste kvinnelege hovudrolle i ein musikal (delt med Leslie Uggams for ''Hallelujah, Baby!'').<ref>{{cite news |title=Aussie, Briton Win Tonys |url=https://www.newspapers.com/article/the-pensacola-news-aussie-briton-win-to/169666156/ |access-date=5. april 2025 |newspaper=The Pensacola News |date=22. april 1968 |page=2A |agency=Associated Press |via=Newspapers.com}}</ref> Etter dette hadde ho roller i fleire mindre vellukka amerikanske produksjonar, mellom anna musikalen ''Love Match'' (der ho spelte [[Victoria av Storbritannia|dronning Victoria]]), [[Leonard Bernstein]]s berykta fiasko ''1600 Pennsylvania Avenue'' (1976), der ho spelte alle USAs førstedamer frå [[Abigail Adams]] til {{ikkjeraud|Lucy Webb Hayes}},<ref>{{cite news |last=Blekicki |first=Kenneth C. |title='1600' Is Weighty Address |url=https://news.google.com/newspapers?id=jRFXAAAAIBAJ&pg=5997,2279789 |access-date=14. november 2013 |newspaper=[[Reading Eagle]] |date=14. mars 1976}}</ref> og ''Say Hello to Harvey'' (1981), basert på Mary Coyle Chase sitt stykke ''Harvey'' (1944), som stengde før det nådde [[New York by|New York]].<ref>{{cite journal |title=Britain's Best |website = Newyorkmetro.com|url=https://books.google.com/books?id=-OUCAAAAMBAJ&pg=PA33 |access-date=16. november 2013 |date=21. september 1981 |publisher=[[New York (magazine)|New York]] |page=33 |issn=0028-7369}}</ref> I 1980 spelte Routledge Ruth i Joseph Papp si oppsetjing av ''The Pirates of Penzance'' ved Delacorte Theatre i [[Central Park]] i New York, som del av «Shakespeare in the Park».<ref>{{cite web |title=Patricia Routledge |url=http://www.masterworksbroadway.com/artist/patricia-routledge |work=Masterworks Broadway |publisher=Sony Music Entertainment |access-date=13. november 2013}}</ref><ref>{{cite news |last=Watt |first=Douglas |title=Gilbert Might Be Startled, But Happy |url=https://news.google.com/newspapers?id=8TBPAAAAIBAJ&pg=5405,6919629&dq=patricia+routledge&hl=en |access-date=14. november 2013 |newspaper=[[Toledo Blade]] |date=9. januar 1981}}</ref> Framsyninga vart ein suksess og flytta til Broadway året etter, då med Estelle Parsons i rolla hennar.<ref>{{cite news |last1=Sharbutt |first1=Jay |title='Penzance' still lively despite huge stage |url=https://www.newspapers.com/article/evening-express-penzance-still-lively/169670568/ |access-date=6. april 2025 |work=[[Evening Express (Portland, Maine)|Evening Express]] |agency=Associated Press |date=9. januar 1981 |location=Portland, Maine |page=6 |via=Newspapers.com}}</ref> Ein DVD-versjon av Central Park-oppsetjinga med Routledge kom ut i 2002. Ho framførte òg ''Façade'' i Carnegie Recital Hall i New York.<ref name="RSCnote">Biographical note in Royal Shakespeare Company programme for Henry V, Barbican Theatre, London, 1985.</ref> I 1988 vann ho Laurence Olivier-prisen for rolla som den gamle dama i [[Leonard Bernstein]]s ''Candide'' i den London-baserte oppsetjinga til Scottish Opera.<ref name="CatholicHerald">{{cite news|last=Westby|first=Isabel|title=The celebrated actress who loves tea, cake and debate with nuns|url=http://www.catholicherald.co.uk/features/2012/07/06/the-celebrated-actress-who-loves-tea-cake-and-debate-with-nuns/|access-date=13. november 2013|newspaper=[[The Catholic Herald]]|date=6. juli 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104035429/http://www.catholicherald.co.uk/features/2012/07/06/the-celebrated-actress-who-loves-tea-cake-and-debate-with-nuns/|archive-date=4. november 2013|url-status=dead}}</ref> Ein kritikar meinte ho «stoppa framsyninga» med songen «I Am So Easily Assimilated», og at den lange monologen hennar var både hysterisk morosam og rørande.<ref>[[Rodney Milnes]]. At the Musical – Candide, Old Vic, 21. desember. ''[[Opera (British magazine)|Opera]]'',. mars 1989, Vol 40. No.3, p370.</ref> Ho spelte òg Nettie Fowler i National Theatre si oppsetjing av ''Carousel'' i 1992, som vann Olivier-prisen for beste musikaloppsetjing i 1993.<ref>{{cite news|last=John|first=Emma|title=Patricia Routledge: 'The King James Bible has great cadences'|url=https://www.theguardian.com/books/2011/oct/02/patricia-routledge-king-james-bible|access-date=13. november 2013|newspaper=The Guardian|date=2. oktober 2011}}</ref><ref>[https://officiallondontheatre.com/olivier-awards/year/olivier-awards-1993/ Olivier Awards 1993], accessed 12. november 2025.</ref> I 2006 spelte ho Dame Laurentia McLachlan i ''The Best of Friends'' ved Hampstead Theatre.<ref>{{cite news|last=Spencer|first=Charles|title=Old friends reunited for the best of times|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/drama/3650917/Old-friends-reunited-for-the-best-of-times.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/drama/3650917/Old-friends-reunited-for-the-best-of-times.html |archive-date=12. januar 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=13. november 2013|newspaper=The Daily Telegraph|date=13. mars 2006}}{{cbignore}}</ref> I 2007 medverka ho i Alan Bennetts ''Office Suite'' i [[Chichester]] og på turné, i roller ho opphavleg hadde skapt på TV nesten tretti år tidlegare.<ref>[https://passiton.cft.org.uk/archive/cast-list-office-suite-2007/ Chichester Festival Theatre archive 'Office Suite'], accessed 3. oktober 2025</ref> I 2008 spelte ho dronning Mary i Royce Rytons ''Crown Matrimonial''.<ref>{{cite news|title=INTERVIEW: Patricia Routledge in Crown Matrimonial|url=http://www.worthingherald.co.uk/what-s-on/interview-patricia-routledge-in-crown-matrimonial-1-239795|access-date=13. november 2013|newspaper=Worthing Herald|date=27. juni 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214204844/http://www.worthingherald.co.uk/what-s-on/interview-patricia-routledge-in-crown-matrimonial-1-239795|archive-date=14. februar 2015|url-status=dead}}</ref> Seinare arbeid omfatta rolla som Dame Myra Hess i hyllingsframsyninga ''Admission: One Shilling'' frå 2009, forteljar i ''The Carnival of the Animals'' med Nash Ensemble i 2010,<ref>Nash Concert Society programme, [[Wigmore Hall]], 16. januar 2010.</ref> og Lady Markby i ''An Ideal Husband'' ved Chichester Festival Theatre i 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/stage/2014/dec/01/an-ideal-husband-review-patricia-routledge-fox-redgrave-bathurst|title=An Ideal Husband review – Patricia Routledge can't rescue Wilde revival|date=1. desember 2014|website=The Guardian|author-first1=Lyn|author-last1=Gardner}}</ref> Frå 2009 turnerte Routledge med framsyninga Facing the Music, der ho delte innsikt og erfaringar frå karrieren sin innan musikalsk teater.<ref>{{cite web|url=http://churchilltheatre.co.uk/Online/tickets-facing-the-music-with-patricia-routledge-bromley-2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706113222/http://churchilltheatre.co.uk/Online/tickets-facing-the-music-with-patricia-routledge-bromley-2022|archive-date=6. juli 2022 |url-status=dead|title=Facing the Music with Patricia Routledge &#124; Churchill Theatre, Bromley }}</ref> === Film og fjernsyn === ==== 1960- og 1970-åra ==== Routledge sine filmroller omfatta mellom anna ''To Sir, with Love'' (1967),<ref>{{cite book |last=Willis |first=John |title=Screen World 1968 |url=https://books.google.com/books?id=Kq7KDU038mUC&pg=PA150 |access-date=16. november 2013 |date=1. juni 1983 |publisher=Biblo & Tannen Publishers |isbn=978-0-8196-0309-8 |page=150}}</ref> ''Pretty Polly'' (1967),<ref>{{cite book |last=Cowie |first=Peter |title=World Filmography: 1967 |url=https://books.google.com/books?id=Jp7ayTLX1D8C&pg=PA204 |access-date=16. november 2013 |year=1977 |publisher=[[Fairleigh Dickinson University Press]] |isbn=978-0-498-01565-6 |page=204}}</ref> ''30 Is a Dangerous Age'', ''Cynthia, The Bliss of Mrs. Blossom'' (1968),<ref>{{cite news |title=The Bliss of Mrs Blossom |url=https://news.google.com/newspapers?id=trMyAAAAIBAJ&pg=2616,9909464&dq=patricia+routledge&hl=en|access-date=14. november 2013 |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |date=30. mars 1986}}</ref> ''Don't Raise the Bridge, Lower the River'' (1968),<ref>{{cite book |last=Mavis |first=Paul |title=The Espionage Filmography |url=https://books.google.com/books?id=ehkcZFT8fMoC&pg=PT157 |access-date=16. november 2013|date=31. mai 2013 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-1-4766-0427-5 |page=157}}</ref> ''If It's Tuesday, This Must Be Belgium'' (1969) og ''Girl Stroke Boy'' (1971).<ref>{{cite news |last1=Pleshette |first1=Suzanne |title=Carefree Guide, Sassy Tourist |url=https://www.newspapers.com/article/lincoln-journal-star-carefree-guide-sas/169665126/ |access-date=6. april 2025 |work=[[Lincoln Journal Star]] |date=18. mai 1969 |page=3F |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{cite book |last1=Upton |first1=Julian |title=Offbeat (Revised & Updated): British Cinema's Curiosities, Obscurities and Forgotten Gems |date=2022 |publisher=SCB Distributors |isbn=978-1-909394-94-0 |page=256 |url=https://books.google.com/books?id=qNJkEAAAQBAJ&pg=PT256 }}</ref> Blant dei tidlege fjernsynsrollene hennar var ein opptreden i ''Steptoe and Son'', i episoden «Seance in a Wet Rag and Bone Yard» (1974), der ho spelte den klarsynte Madame Fontana.<ref>{{cite web |title=Seance in a Wet Rag and Bone Yard |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b007jp6x |publisher=[[BBC Radio 4]] |access-date=6. april 2025}}</ref> Ho medverka òg i ''Coronation Street'' (1961),<ref>{{cite news |last=Rees |first=Jasper |title=Very kinky? I didn't really enjoy it |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/drama/3664983/Very-kinky-I-didnt-really-enjoy-it.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/drama/3664983/Very-kinky-I-didnt-really-enjoy-it.html |archive-date=12. januar 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=14. november 2013 |newspaper=The Daily Telegraph |date=9. mai 2007}}{{cbignore}}</ref> etterfølgt av rolla som Maggie i ITV-serien ''Play of the Week: Hobson’s Choice'' (1962), mot Michael Caine som Will Mosop,<ref>{{cite web | title="ITV Play of the Week" Hobson's Choice (TV Episode 1962) – Full cast & crew – IMDb | website=[[IMDb]] | url=https://www.imdb.com/title/tt0926557/fullcredits/?ref_=tt_ov_st#cast }}</ref> og som ei kvit heks i ''Doctor at Large'' (1971). Routledge spelte dessutan Mrs Jennings i BBC si miniserieutgåve av ''Sense and Sensibility'' (1971). ==== 1980-åra ==== Routledge fekk ikkje eit større gjennombrot på fjernsyn før ho på 1980-talet framførte monologar skrivne særskilt for henne av Alan Bennett og seinare Victoria Wood. Ho medverka først i ''A Woman of No Importance'', den andre delen av Bennetts antologi ''Objects of Affection'', i 1982.<ref>{{cite web |last1=Brooke |first1=Michael |last2=British Film Institute |first2=BFI Screenonline |title=A Woman of No Importance (1982) |url=http://www.screenonline.org.uk/tv/id/505008/index.html |website=www.screenonline.org.uk |access-date=27. november 2021 |quote=... originally one of six plays commissioned by the BBC in 1982 [...] a five-play cycle, ''Objects of Affection''}}</ref> I 1985 spelte ho den meiningsterke Kitty i ''Victoria Wood: As Seen on TV''. Ho framførte ytterlegare to monologar i Bennetts ''Talking Heads'' i 1988 og 1998. For monologen «A Lady of Letters» vart ho nominert til British Academy Television Award for beste kvinnelege skodespelar.<ref>{{cite web |title=Television Actress Nominee – Patricia Routledge for A Lady of Letters (1989) |url=https://www.bafta.org/awards/search/?search=patricia%20routledge&award-year=1989 |access-date=3. oktober 2025 |publisher=British Academy of Film and Television Arts (BAFTA)}}</ref> I 1989 medverka Routledge i ein serie TV-reklamar for RAC.<ref>https://www.facebook.com/100063715026601/videos/patricia-routledges-rare-tv-advert-in-1989-just-before-her-role-of-hyacinth-buck/284441150072912/</ref><ref>https://www.facebook.com/100063715026601/videos/patricia-routledges-old-advert/874760083036826/</ref> ==== 1990-åra ==== I 1990 tok Routledge på seg hovudrolla som Hetty Wainthropp i ITV-dramaet ''Hetty Wainthropp: Missing Persons''.<ref>{{cite news |title=Move over Poirot, supergran's here! |url=https://www.newspapers.com/article/daily-echo-move-over-poirot-supergrans/169671309/ |access-date=6. april 2025 |work=[[Bournemouth Daily Echo]] |date=30. mai 1990 |page=23 |via=Newspapers.com}}</ref><ref name="Lyttle1996">{{cite news |last1=Lyttle |first1=John |title=The beauty of the battleaxe |url=https://www.newspapers.com/article/the-independent-the-beauty-of-the-battle/169671130/ |access-date=6. april 2025 |work=The Independent |date=31. januar 1996 |page=5 |via=Newspapers.com}}</ref> ITV valde å ikkje lage serie etter pilotepisoden,<ref name="Lyttle1996"/><ref>{{cite news |last1=Carriere |first1=Ken |title=PBS amateur detective Wainthropp returns |url=https://www.newspapers.com/article/santa-maria-times-pbs-amateur-detective/169672164/ |access-date=6. april 2025 |work=[[Santa Maria Times]] |date=16. august 2003 |page=C4 |via=Newspapers.com}}</ref> men i 1996 produserte BBC den første sesongen av ''Hetty Wainthropp Investigates'', igjen med Routledge i hovudrolla.<ref name="Davey1996">{{cite news |last1=Davey |first1=Tim |title=Hyacinth makes way for Hetty |url=https://www.newspapers.com/article/evening-post-hyacinth-makes-way-for-hett/169671560/ |access-date=6. april 2025 |work=Bristol Evening Post |date=3. januar 1996 |via=Newspapers.com}}</ref> Serien hadde Dominic Monaghan som assistenten hennar og Derek Benfield som ektemannen hennar. Han vart send første gong i januar 1996 og gjekk fram til slutten av 1998.<ref name="Davey1996"/> Monaghan har seinare omtala Routledge som «ein fantastisk lærar» som gav han verdifulle lærdomenar i skodespelarkunst.<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/mnjIj1u9NEg Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20200603233856/https://www.youtube.com/watch?v=mnjIj1u9NEg&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mnjIj1u9NEg|title=Dominic Monaghan Shares The Advice He Got On His First Job, Hetty Wainthropp Investigates {{!}} PeopleTV|date=13. juli 2018 |publisher=[[YouTube]]|accessdate=17. februar 2021}}{{cbignore}}</ref> I 1990 fekk Routledge rolla som Hyacinth Bucket i komiserien ''Keeping Up Appearances''.<ref>{{cite news |last=Barnett |first=Laura |title=Patricia Routledge: 'There's a fashion to speak badly' |url=https://www.theguardian.com/stage/2011/nov/01/patricia-routledge-interview |access-date=12. november 2013 |newspaper=The Guardian |date=2. november 2011}}</ref> Ho spelte ei tidlegare arbeidarklassekvinne med sterke sosiale ambisjonar (som insisterte på at etternamnet skulle uttalast «Bouquet») og storheitsførestillingar, mellom anna dei ofte nemnde «candlelight suppers».<ref name="Thomas2015"/><ref>{{cite news |last=O'Shea |first=Stephen |title=Gulf between dreams and reality in Doha |url=http://www.irishtimes.com/news/world/asia-pacific/gulf-between-dreams-and-reality-in-doha-1.1545318 |access-date=12. november 2013 |newspaper=[[The Irish Times]] |date=1. oktober 2013}}</ref> Routledge har fortalt at ho likte å spele Hyacinth, nettopp fordi ho ikkje kunne fordra slike menneske I verkelegheita. I 1991 vann ho ein British Comedy Award for rolla, og vart seinare nominert til to BAFTA TV-prisar i 1992 og 1993.<ref>{{cite web |title=Past Winners 1991 |url=http://www.britishcomedyawards.com/past-winners/1991.aspx |work=[[The British Comedy Awards]] |access-date=12. november 2013 |year=1991}}</ref> I 1993 medverka ho òg som Hyacinth i fleire TV-reklamar for British Gas.<ref>{{cite news|url=https://tellyspotting.kera.org/2016/08/16/so-thats-how-hyacinth-could-afford-a-slim-line-telephone-with-automatic-redial/|title=So that's how Hyacinth could afford a slim line telephone with automatic redial...|last=Young|first=Bill|date=16. august 2016|work=TeleSpotting|accessdate=3. oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.tiktok.com/@nostalgiawizard/video/7494214776248225046|title=Nostalgia Wizard: Patricia Routledge was keeping up appearances for British Gas in 1993|work=[[TikTok]]|accessdate=3. oktober 2025}}</ref> I 1994 spelte ho rolla igjen i ein britisk TV-informasjonsspot for veldedigheitsorganisasjonen Second Chance, der òg [[Josephine Tewson]] tok opp att rolla si frå ''Keeping Up Appearances''.<ref>{{cite episode |title=Second Chance 1994 television advertisement|series=Second Chance |url=https://www.facebook.com/100063715026601/videos/remembering-elizabeth-from-keeping-up-appearances-josephine-tewson-26-february-1/634432494773183/ |work=Second Chance|station=ITV |access-date=10. oktober 2025 |format=Charity television appeal |via=Facebook |date=1994}}</ref> Routledge spelte dessutan Hyacinth i BBC sine informasjonsfilmar om TV-lisens.<ref>[https://www.facebook.com/100063715026601/videos/patricia-routledge-in-her-last-tv-licence-advert-1995/708101949924582/ Advertisement video on Facebook.]</ref><ref>{{cite web | title=Keeping up Appearances TV Licence promo 1994 | website=[[YouTube]] | date=18. november 2013 | url=https://www.youtube.com/watch?v=-JWmMVX0m5E }}</ref> Routledge avslutta rolla som Hyacinth i 1995, trass i at serien framleis var populær, fordi ho ønskte å forfølgje andre skodespelarroller.<ref>{{cite news |last1=Wylie |first1=Ian |title=The ladies who do laughs |url=https://www.newspapers.com/article/manchester-evening-news-the-ladies-who-d/169673019/ |access-date=6. april 2025 |work=Manchester Evening News |date=20. juni 1998 |page=25 |via=Newspapers.com}}</ref> I eit intervju i 2017 sa ho at ho lét seg inspirere av Ronnie Barker, som alltid gav seg medan han var på topp: Det var betre at folk spurde kvifor ho ikkje gjorde meir, enn at dei spurde om serien framleis gjekk.<ref name="Studio10Interview">{{cite web |publisher=Studio 10 | date = 25. oktober 2017 | title = Dame Patricia Routledge | url = https://www.youtube.com/watch?v=FEvp1Ajmtus | website = YouTube | access-date=5. januar 2024}}</ref> Ho meinte òg at manusforfattaren Roy Clarke byrja å resirkulere idear dei alt hadde brukt.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m0022nnp|title=Dame Patricia Routledge...Remembers Keeping Up Appearances|work=BBC|date=24. august 2024 |access-date=4. oktober 2025 |archive-date=24. august 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824013634/https://www.bbc.co.uk/programmes/m0022nnp|url-status=live }}</ref><ref name="Studio10Interview"/> Routledge spelte òg fleire verkelege personar på fjernsyn, mellom anna forfattaren Barbara Pym, og i ein dramatisert biografisk dokumentar om [[Hildegard frå Bingen]] for BBC-serien ''Omnibus'' i 1994.<ref>{{cite web|title=Omnibus: Hildegard|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/508162|publisher=[[British Film Institute]]|access-date=12. november 2013|year=1994|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112225254/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/508162|archive-date=12. november 2013|url-status=dead}}</ref> === 2000–2025 === I 2001 hadde Routledge hovudrolla i ''Anybody’s Nightmare'', eit faktabasert TV-drama der ho spelte Sheila Bowler, ei mor og pianolærar som sona fire år i fengsel for drapet på den eldre tanta si, men som seinare vart frifunnen etter ny rettssak.<ref>{{cite news|last=Cooke|first=Rachel|title=The innocent|url=https://www.theguardian.com/world/2001/oct/04/gender.uk|access-date=12. november 2013|newspaper=The Guardian|date=4. oktober 2001}}</ref> I 2016 leia ho programmet ''Beatrix Potter with Patricia Routledge'' på Channel 4 i samband med 150-årsjubileet for fødselen til [[Beatrix Potter]].<ref>{{cite news |last1=Christiansen |first1=Rupert |title=Patricia Routledge: 'Beatrix Potter really took me over'|url=https://www.telegraph.co.uk/tv/2016/01/28/patricia-routledge-beatrix-potter-really-took-me-over/|access-date=6. april 2025|work=The Telegraph|date=26. januar 2016}}</ref> I januar 2023 sende Channel 5 ein 67 minutt lang retrospektiv spesial om ''Keeping Up Appearances'' i serien ''30 Years Of Laughs''. Skodespelarar, stab og kjende personar heidra serien. Dokumentaren inneheldt eit intervju med Routledge, då 93 år gammal, der ho delte minne frå innspelingane saman med medskodespelarane Judy Cornwell, Jeremy Gittins og David Janson.<ref>{{cite web | url=https://www.channel5.com/show/keeping-up-appearances-30-years-of-laughs | title=My5 }}</ref> === Radio og lydbøker === I 1966 song Routledge rolla som Mad Margaret i ''Ruddigore'', tittelrolla i ''Iolanthe'' og Melissa i ''Princess Ida'' i ein serie BBC Radio-innspelingar av Gilbert og Sullivan.<ref>Shepherd, Marc. [https://oakapplepress.net/gasdisc/narradio.htm "The G&S Operas on Radio"], ''Gilbert and Sullivan Discography'', 10. september 2008. Retrieved 9. desember 2016</ref> I 1989 deltok ho i ei studioinnspeling av [[Pjotr Tsjajkovskij|Tsjajkovskij]] sin opera ''Vakula the Smith'', der ho fortalde utdrag frå [[Nikolaj Gogol|Gogol]] sitt verk.<ref>{{cite web |title=Classical/Tchaikovsky & Stravinsky Radio Highlights |url=https://www.bbc.co.uk/radio3/classical/tchaikovsky/radio_highlights.shtml |work=[[BBC Radio 3]] |publisher=BBC |access-date=14. november 2013 |year=2007}}</ref> Den omfattande radiokarrieren hennar omfatta fleire skodespel av Alan Bennett og BBC si dramatisering av Carole Hayman sin ''Ladies of Letters'', der ho og Prunella Scales spelte pensjonerte kvinner som utveksla humoristisk brevveksling over fleire år.<ref>{{cite web|title=Ladies of Letters|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01s5dj1|work=[[BBC Radio 4 Extra]]|publisher=BBC|access-date=14. november 2013}}</ref> Ein tiande sesong av ''Ladies of Letters'' hadde premiere på BBC Radio 4 i 2009.<ref>{{cite web|title=Episode 1 Ladies of Letters Crunch Credit|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00k3lqh|work=BBC Radio 4|publisher=BBC|access-date=15. november 2013|date=4. mai 2009}}</ref> Radiarbeidet hennar før 1985 inkluderte ''Private Lives'', ''Present Laughter'', ''The Cherry Orchard'', ''[[Romeo og Julie]]'', ''Alice in Wonderland'' og ''The Fountain Overflows''.<ref name="RSCnote"/> Med den særmerkte stemma si spelte Routledge òg inn ei rekkje [[Lydbok|lydbøker]], mellom anna uavkorta versjonar av ''[[Wuthering Heights|Stormfulle høyder]]'' og ''Alice’s Adventures in Wonderland'', i tillegg til forkorta romanversjonar av ''Hetty Wainthropp Investigates''-serien.<ref>{{cite news |last=Barnett |first=David |title=I can never stay tuned to audiobooks |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2008/jul/10/icanneverstaytunedtoaudi |access-date=12. november 2013 |newspaper=[[The Guardian]] |date=10. juli 2008}}</ref> == Privatliv == Routledge gifta seg aldri og fekk ingen born. I eit intervju med ''The Telegraph'' i 2001 sa ho: «Eg tok ikkje eit medvite val om å ikkje gifte meg eller bli mor. Livet vart berre slik, fordi engasjementet mitt i skodespelet var så totalt.»<ref name="adultery">{{cite web |last=Lambert |first=Angela |date=29. januar 2001 |title=I don't recommend adultery |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/4721313/I-dont-recommend-adultery.html |access-date=26. februar 2022 |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}</ref> I det same intervjuet fortalde ho at ho i slutten av tjueåra hadde eit forhold til ein gift mann, og seinare eit forhold til regissøren for eit teaterstykke ho medverka i.<ref name="adultery" /> I 2000 busette Routledge seg i [[Chichester]] og var ein fast kyrkjegjengar i Chichester Cathedral.<ref name="CatholicHerald" /><ref name="spirit">{{cite web|url=https://www.spiritfm.net/news/sussex-news/3061692/legendary-actress-helps-raise-thousands-to-chichester-cathedral/|title=Legendary actress helps raise thousands for Chichester Cathedral|date=13. mars 2020|website=Spirit FM}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.chichester.co.uk/heritage-and-retro/retro/actress-dame-patricia-routledge-remembers-astonishing-sight-ve-day-2853284|title=Actress Dame Patricia Routledge remembers 'astonishing' sight on VE Day|website=www.chichester.co.uk|date=14. mai 2020 }}</ref> I 2020 hjelpte ho til med å samle inn 10 000 pund til restaurering av taket på katedralen.<ref name="spirit" /> Ho var verje for Beatrix Potter Society og Theatre by the Lake i [[Keswick i Cumbria|Keswick]],<ref>{{cite news |title=Beatrix Potter finally presents her paper |url=http://www.hud.ac.uk/news/allstories/beatrixpotterfinallypresentsherpaper.php |access-date=14. november 2013 |publisher=[[University of Huddersfield]] |date=24. april 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114020126/http://www.hud.ac.uk/news/allstories/beatrixpotterfinallypresentsherpaper.php|archive-date=14. november 2013}}</ref> og dessutan ambassadør for Kidney Research UK.<ref>[https://www.kidneyresearchuk.org/2025/10/03/in-memory-of-our-ambassador-dame-patricia-routledge-dbe/ In memory of our ambassador, Dame Patricia Routledge DBE, at the Kidney Research UK website (3. oktober 2025)], accessed 14. januar 2026.</ref> Ho var ein nær ven av [[Betty Boothroyd]], parlamentsmedlem for [[Det britiske arbeidarpartiet]] og tidlegare Speaker i [[Det britiske Underhuset|Underhuset]]. Innspelinga hennar av «Climb Ev’ry Mountain» vart spelt under gravferda til Boothroyd i mars 2023.<ref>{{cite news |date=29. mars 2023 |title=Betty Boothroyd: Funeral held for first woman Commons Speaker |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-leeds-65113102 |access-date=30. mars 2023}}</ref> == Død og heider == === Død === Routledge døydde fredeleg i søvne 3. oktober 2025, 96 år gammal, i heimen sin i Chichester.<ref name="Gates2025">{{cite news|url = https://www.nytimes.com/2025/10/03/obituaries/patricia-routledge-dead.html|title = Patricia Routledge, Hoity-Toity Housewife of 'Keeping Up Appearances', Dies at 96|last = Gates|first = Anita|date = 3. oktober 2025|accessdate = 3. oktober 2025|newspaper = [[The New York Times]]|url-access = limited}}</ref><ref>{{cite web |last1=Davies |first1=Hannah J. |title=Keeping Up Appearances actor Patricia Routledge dies aged 96 |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/oct/03/keeping-up-appearances-actor-patricia-routledge-dies-aged-96 |website=[[The Guardian]] |access-date=3. oktober 2025 |date=3. oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Coveney |first1=Michael |title=Dame Patricia Routledge obituary |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/oct/03/patricia-routledge-obituary |website=[[The Guardian]] |access-date=3. oktober 2025 |date=3. oktober 2025}}</ref> Gravferda fann stad i Chichester Cathedral 5. november 2025,<ref>{{cite web |title=Hundreds attend Patricia Routledge's funeral |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly9ze10jq3o |website=[[BBC News]], [[BBC South East]], [[BBC]] |access-date=5. november 2025 |date=5. november 2025 }}</ref> før [[Likbrenning|kremasjon]] ved Chichester Crematorium.<ref name=susexpress>{{cite news |url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/dame-patricia-routledge-remembered-at-poignant-chichester-cathedral-funeral-5390224|title=Dame Patricia Routledge remembered at poignant Chichester Cathedral funeral | publisher=Sussex World | date=5. november 2025 | access-date=5. november 2025}}</ref> === Minneord === BBC sin komedidirektør Jon Petrie heidra henne og skildra henne som ein skodespelar med «eit bemerkelsesverdig spenn», og rolla hennar i Keeping Up Appearances som «ei av dei mest ikoniske prestasjonane i britisk komedie». Han la til at ho «fekk millionar til å le og etterlet seg eit ettermæle som alltid vil bli hugsa med takksemd og beundring».<ref>{{cite web |title=Tribute to Dame Patricia Routledge |url=https://www.bbc.com/mediacentre/statements/tribute-to-dame-patricia-routledge |website=[[BBC]] |access-date=3. oktober 2025 }}</ref> Skaparen av ''Keeping Up Appearances'', Roy Clarke, sa at han – som så mange andre – var lei seg over å høyre om dødsfallet hennar, og at det hadde vore eit lukketreff at manuskripta hans hamna hos ein så framifrå skodespelar.<ref name=":1">{{cite news |last=Youngs |first=Ian |date=3. oktober 2025 |title=Keeping Up Appearances star Dame Patricia Routledge dies aged 96 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czdjegvjz3do |access-date=3. oktober 2025 |publisher=BBC News}}</ref> Routledge sa ein gong om livet etter døden: «Når eg nærmar meg perleporten, vil eg høyre ein champagnekork som sprett, eit orkester som stemmer opp – og lyden av mora mi som ler.»<ref name="Gates2025"/> == Heidersutnemningar == Routledge vart utnemnd til [[Den britiske imperieordenen|Officer of the Order of the British Empire]] (OBE) i 1993, [[Den britiske imperieordenen|Commander of the Order of the British Empire]] (CBE) i 2004,<ref name="biography">[https://web.archive.org/web/20071027225152/http://www.cft.org.uk/cft-productions_talents.asp?tid=245 "Patricia Routledge Biography"]. [[Chichester Festival Theatre]]. Retrieved 29. mars 2011. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100108004722/http://www.cft.org.uk/cft-productions_talents.asp?tid=245 |date=8. januar 2010 }}</ref> og [[Den britiske imperieordenen|Dame Commander of the Order of the British Empire]] (DBE) i 2017 for innsatsen sin innan teater og veldedig arbeid.<ref>{{London Gazette|issue=61803 |supp=y|page=N8|date=31. desember 2016}}</ref> Ho fekk ein æres-MA frå University of Chichester i 2001.<ref>{{cite web|url=https://www.chi.ac.uk/alumni/honorary-awards/|title=Graduation|publisher=University of Chichester|access-date=24. mai 2025}}</ref> I 2008 fekk ho [[æresdoktorgrad]] (Doctor of Letters) frå Lancaster University for bidraget sitt til drama og teater.<ref>{{cite news|title=University honours for TV actress|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/lancashire/7775876.stm|access-date=14. november 2013|work=[[BBC News]]|date=10. desember 2008}}</ref> Den 15. mars 2019 fekk ho same heidersgrad frå University of Chester ved Chester Cathedral for innsatsen innan teater og fjernsyn.<ref>{{cite web|url=https://www1.chester.ac.uk/news/dame-patricia-routledge-and-joanna-lumley-obe-honoured-graduation-0|title=Dame Patricia Routledge and Joanna Lumley OBE Honoured at Graduation|work=University of Chester |date=19. mars 2019|access-date=27. september 2019}}</ref> I 2022 vart ho tildelt æresmedlemskap ved Royal Academy of Music.<ref>{{cite web |title=Royal Academy of Music Announces 2022 Honours |url=https://www.ram.ac.uk/news/royal-academy-of-music-announces-2022-honours |access-date=25. desember 2022 |website=Royal Academy of Music |archive-date=25. desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225162444/https://www.ram.ac.uk/news/royal-academy-of-music-announces-2022-honours |url-status=dead }}</ref> Som ærespresident i Association of English Singers & Speakers – som arbeider for klar og uttrykksfull formidling av engelske ord i tale og song – sponsa ho den årlege AESS National English Song Prize frå 2003 og fram til ho døydde.<ref>{{cite web|url=https://www.aofess.org.uk/?page_id=11 |title=The Association of English Singers & Speakers – 'About' page |accessdate= 18. desember 2019}}</ref> Den 17. januar 2025 fekk ho «Freedom of the Borough of Wirral».<ref>{{cite web |url=https://www.wirralglobe.co.uk/news/24868830.dame-patricia-routledge-receives-wirrals-highest-honour/ |title=Dame Patricia Routledge receives Wirral's highest honour |last=McGrath |first=Rebecca |date=20. januar 2025 |website=The Wirral Globe |access-date=20. januar 2025 }}</ref> == Referansar == {{refstart}} {{refslutt}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Patricia Routledge|Patricia Routledge]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 23. februar 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Engelske skodespelarar]] [[Kategori:Engelske songarar]] [[Kategori:Order of the British Empire]] [[Kategori:Moglege framsideartiklar]] d5r9r273qq53kdcb1izvb1quwl42bmh 0 429495 3672218 3672208 2026-09-13T12:01:10Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[FN-konvensjonen om rettane til menneske med nedsett funksjonsevne og hans valfrie protokoll]] til [[FN-konvensjonen om rettane til menneske med nedsett funksjonsevne]] over ei omdirigering: Feilstava tittel: Tilbakestilling 3672208 wikitext text/x-wiki '''FN-konvensjonen om rettane til menneske med nedsett funksjonsevne og hans valfrie protokoll''' (CRPD og CRPD-OP) er ein internasjonal konvensjon som vart vedteken 13. desember 2006 av [[Dei sameinte nasjonane|FN]]. Konvensjonen har som formål å sikre at personar med nedsett funksjonsevne har same rettar som personar utan nedsett funksjonsevne. Dette angår til dømes [[menneskerettar]], [[rett til sjølvråderett]], og [[vern mot diskriminering]]. Rundt halvparten av landa som har ratifisert konvensjonen har, ifølgje ein rapport frå [[Global Disability Fund]] frå oktober 2025, framleis gamle lover i kraft side om side som ikkje er kompatible med CRPD, spesielt innan [[psykisk helse]].<ref>{{kjelde www|url=https://globaldisabilityfund.org/new/wp-content/uploads/2025/12/Global-Situation-Analyses-Report.pdf|tittel=Unrealized Rights: Situational Analyses and Lessons from 51 Countries on the Rights of Persons with Disabilities|språk=engelsk|utgjevar=Global Disability Fund}}</ref> == Noreg == I Noreg er CRPD ratifisert,<ref>{{kilde www|url=https://partietsentrum.no/funkis-i-sentrum/|tittel=Funkis i sentrum|utgiver=Partiet Sentrum|språk=norsk}}</ref> og vart inkorporert i menneskerettslova 1. januar 2026. Det betyr at konvensjonen gjeld direkte som norsk lov, og har forrang i norsk rett i tilfelle der det er motstrid med andre lover.<ref>{{kilde www|url=https://www.nhri.no/2025/inkorporering-av-crpd-ti-sporsmal-og-svar/|tittel=Inkorporering av CRPD: Ti spørsmål og svar|språk=norsk|utgiver=Norges institusjon for menneskerettigheter|dato=2025-12-19|besøksdato=2026-02-08}}</ref> Noreg har fått kritikk av CRPD-komiteen for langsam framgang i å erstatte den [[medisinske modellen for funksjonshemming]] med [[menneskerettsmodellen for funksjonshemming]].<ref>{{kilde www|url=https://nhf.no/fn-mener-funksjonshemmedes-menneskerettigheter-er-for-darlig-ivaretatt/|tittel=FN mener: funksjonshemmedes menneskerettigheter er for dårlig ivaretatt|utgiver=Norges Handikapforbund|besøksdato=2025-06-14|språk=norsk}}</ref> Noreg har gjort tolkingserklæringar mot artikkel 12, 14 og 25. Den rettslege betydninga av tolkingserklæringane Noreg gav har vore diskutert, også av CRPD-komiteen, som har tilrådd Noreg å vurdere å trekkje erklæringane tilbake.<ref>{{kilde www|url=https://www.nhri.no/rapport/inkorporering-av-crpd/5-norges-tolkningserklaeringer-om-crpd-artikkel-12-samt-artikkel-14-og-25/|tittel=5. Norges tolkningserklæringer om CRPD artikkel 12 samt artikkel 14 og 25|utgiver=Norges institusjon for menneskerettigheter|språk=norsk|besøksdato=2025-06-13}}</ref> Likestillings- og diskrimineringsombodet rekna med at den norske regjeringa gjorde desse tolkingserklæringane fordi det var usikkert om CRPD samsvarte med norsk rett når det gjeld å påleggje ufrivillig [[verjemål]], og å utøve [[tvangsinnlegging|tvang som delvis baserer seg på nedsett funksjonsevne]].<ref>{{kilde www|url=https://ldo.no/content/uploads/2024/06/CRPD2023.pfd_.pdf|tittel=Inkorporering av CRPD|utgiver=Likestillings- og diskrimineringsombudet|dato=2023|besøksdato=2026-02-09|språk=norsk|side=21}}</ref> Noreg har heller ikkje ratifisert tilleggsprotokollen, CRPD-OP, som bestemmer at enkeltpersonar eller grupper som meiner at dei ikkje får oppfylt dei rettane som dei etter konvensjonen har krav på, kan få si sak vurdert av FN.<ref>{{kilde www|url=https://roedt.no/rettigheter-for-mennesker-med-funksjonsnedsettelser|tittel=Rettigheter for mennesker med funksjonsnedsettelser|utgiver=Partiet Rødt|språk=norsk}}</ref> [[Fil:PinelRestaint.jpg|høgre|miniatyr|CRPD-komiteen var bekymra for tvangsmetodar brukt i Noreg. Biletet illustrerer beltelegging i belteseng i psykiatrien.]] === Merknader til artikkel 14 === Rundt artikkel 14 noterte CRPD-komiteen at dei var bekymra for lovføresegner som tillèt fridomskrenking og behandling og tvang utan samtykke av personar med [[psykososiale funksjonsnedsetjingar|psykososiale]] eller [[intellektuelle funksjonsnedsetjingar]]. Den var også bekymra for bruk av tvangsmetodar, som [[tvang]], [[isolasjon]], [[segregering]], [[ufrivillig behandling]] og andre inngripande metodar, for personar i dei same gruppene. Komiteen tilrådde at Noreg opphevar desse lovføresegnene og stansar bruk av tvangsmetodar.<ref>{{kilde www|url=https://docs.un.org/en/CRPD/C/NOR/CO/1|utgiver=United Nations|tittel=Committee on the Rights of Persons with Disabilities, Concluding observations on the initial report of Norway*|språk=engelsk|dato=2019-05-20|besøksdato=2025-06-13}}</ref> === Proposisjon til Stortinget om inkorporering i menneskerettslova === Regjering til Jonas Gahr Støre la den 29. august 2025 fram eit forslag, Prop. 162 L (2024-2025), om inkorporering av CRPD i [[menneskerettslova]].<ref>{{kilde www|url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/prop.-162-l-20242025/id3116949/|tittel=Prop. 162 L (2024–2025)|utgiver=Regjeringen.no}}</ref> Noreg har framleis gjort tolkingserklæringar til artikkelen i lova 12, 14 og 25, noko som ifølgje mellom anna [[Mental Disability Advocacy Center]], undergrev formålet til CRPD.<ref>{{kilde www|url=https://mdac.org/sites/mdac.org/files/norway_declaration_-_legal_opinion.pdf|tittel=Legal Opinion on Norway’s Declaration/Reservation to the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities|språk=engelsk|besøksdato=2025-12-11|dato=2013-11-28|utgiver=Mental Disability Advocacy Center}}</ref> Eit fleirtal i Stortinget stemde for lovforslaget den 9. desember 2025, men [[Høgre]] og [[Framstegspartiet]] stemde mot.<ref>{{kilde www|url=https://www.vg.no/nyheter/i/6qn5P3/historisk-vedtak-i-stortinget|tittel=Historisk vedtak i Stortinget|utgiver=VG|dato=2025-12-09|besøksdato=2025-12-11|språk=norsk}}</ref> === Standpunkt om tolkingserklæringane og tilleggsprotokollen === Eit parti som vil styrkje rettane ytterlegare ved å fjerne tolkingserklæringane og ratifisere tilleggsprotokollen, CRPD-OP, er [[MDG]]. Partiet ønskjer også å opprette ein [[sannings- og forsoningskommisjon]] for å synleggjere overgrepa.<ref>{{kilde www|url=https://www.handikapnytt.no/vil-styrke-rettighetene-ytterligere/|tittel=Vil styrke rettighetene ytterligere|forfatter=Helge Olav Haneseth Ramstad|dato=2025-12-09|besøksdato=2026-02-15|utgiver=Handikapnytt}}</ref> [[SV]] ønskjer å ratifisere tilleggsprotokollen, men i motsetning til MDG ønskjer SV å behalde tolkingserklæringane, som dei deler [[Støre-regjeringa|Arbeidarparti-regjeringa]]s [[Astri Aas-Hansen]]s syn på. SV ønskjer ikkje ein sannings- og forsoningskommisjon, på grunn av sjølve namnet.<ref>[[#Inst44L|Inst. 44 L (2025-2026)]]</ref> ==Peru== Peru hadde eit av dei mest CRPD-kompatible lovverka per 2021. I 2012 fjerna Peru føresegna i helselova som tillét tvangsinnlegging og tvangsbehandling. I 2018 vart alle restriksjonar på juridisk kapasitet hos personar med funksjonsnedsetjingar fjerna, og verjemålssystemet vart erstatta med ulike ordningar for støtta avgjerdstaking.<ref>{{kilde www|url=https://www.unicef.org/media/95836/file/A%20Rights-Based%20Approach%20to%20Disability%20in%20the%20Context%20of%20Mental%20Health.pdf|tittel=UNICEF - Discussion paper, a rights-based approach to disability in the context of mental health|dato=2021|besøksdato=2025-02-14|side=35}}</ref> == Kjelder== {{referansar}} * {{kilde www|ref=Inst44L|url=https://www.stortinget.no/no/Saker-og-publikasjoner/Publikasjoner/Referater/Stortinget/2025-2026/refs-202526-12-09?m=1|tittel=Innstilling fra justiskomiteen om Endringer i menneskerettsloven mv. (inkorporering av FN-konvensjonen om rettighetene til mennesker med nedsatt funksjonsevne) (Innst. 44 L (2025–2026), jf. Prop. 162 L (2024–2025))|dato=2025-12-09|besøksdato=2026-02-19|utgiver=Stortinget|språk=norsk}} == Bakgrunnsstoff == * {{kilde www|url=https://www.un.org/disabilities/documents/convention/convoptprot-e.pdf|tittel=Convention on the Rights of Persons with Disabilities and Optional Protocol|språk=engelsk|utgiver=United Nations}} * {{kilde www|url=https://fn.no/avtaler/menneskerettigheter/konvensjon-om-rettighetene-til-personer-med-nedsatt-funksjonsevne|tittel=Konvensjon om rettighetene til personer med nedsatt funksjonsevne|språk=norsk|utgiver=FN-sambandet|dato=2025-03-06}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:SN-konvensjonar]] 5zhm6go01ylbqufr27vwirntlgos9xu 3672221 3672218 2026-09-13T12:13:05Z Ranveig 39 Rett. 3672221 wikitext text/x-wiki '''FN-konvensjonen om rettane til menneske med nedsett funksjonsevne og hans valfrie protokoll''' (CRPD og CRPD-OP) er ein internasjonal konvensjon som vart vedteken 13. desember 2006 av [[Dei sameinte nasjonane|FN]]. Konvensjonen har som formål å sikre at personar med nedsett funksjonsevne har same rettar som personar utan nedsett funksjonsevne. Dette angår til dømes [[menneskerettar]], [[rett til sjølvråderett]], og [[vern mot diskriminering]]. Rundt halvparten av landa som har ratifisert konvensjonen har, ifølgje ein rapport frå [[Global Disability Fund]] frå oktober 2025, framleis gamle lover i kraft side om side som ikkje er kompatible med CRPD, spesielt innan [[psykisk helse]].<ref>{{kjelde www|url=https://globaldisabilityfund.org/new/wp-content/uploads/2025/12/Global-Situation-Analyses-Report.pdf|tittel=Unrealized Rights: Situational Analyses and Lessons from 51 Countries on the Rights of Persons with Disabilities|språk=engelsk|utgjevar=Global Disability Fund}}</ref> == Noreg == I Noreg er CRPD ratifisert,<ref>{{kilde www|url=https://partietsentrum.no/funkis-i-sentrum/|tittel=Funkis i sentrum|utgiver=Partiet Sentrum|språk=norsk}}</ref> og vart inkorporert i menneskerettslova 1. januar 2026. Det betyr at konvensjonen gjeld direkte som norsk lov, og har forrang i norsk rett i tilfelle der det er motstrid med andre lover.<ref>{{kilde www|url=https://www.nhri.no/2025/inkorporering-av-crpd-ti-sporsmal-og-svar/|tittel=Inkorporering av CRPD: Ti spørsmål og svar|språk=norsk|utgiver=Norges institusjon for menneskerettigheter|dato=2025-12-19|besøksdato=2026-02-08}}</ref> Noreg har fått kritikk av CRPD-komiteen for langsam framgang i å erstatte den [[medisinske modellen for funksjonshemming]] med [[menneskerettsmodellen for funksjonshemming]].<ref>{{kilde www|url=https://nhf.no/fn-mener-funksjonshemmedes-menneskerettigheter-er-for-darlig-ivaretatt/|tittel=FN mener: funksjonshemmedes menneskerettigheter er for dårlig ivaretatt|utgiver=Norges Handikapforbund|besøksdato=2025-06-14|språk=norsk}}</ref> Noreg har gjort tolkingserklæringar mot artikkel 12, 14 og 25. Den rettslege betydninga av tolkingserklæringane Noreg gav har vore diskutert, også av CRPD-komiteen, som har tilrådd Noreg å vurdere å trekkje erklæringane tilbake.<ref>{{kilde www|url=https://www.nhri.no/rapport/inkorporering-av-crpd/5-norges-tolkningserklaeringer-om-crpd-artikkel-12-samt-artikkel-14-og-25/|tittel=5. Norges tolkningserklæringer om CRPD artikkel 12 samt artikkel 14 og 25|utgiver=Norges institusjon for menneskerettigheter|språk=norsk|besøksdato=2025-06-13}}</ref> Likestillings- og diskrimineringsombodet rekna med at den norske regjeringa gjorde desse tolkingserklæringane fordi det var usikkert om CRPD samsvarte med norsk rett når det gjeld å påleggje ufrivillig [[verjemål]], og å utøve [[tvangsinnlegging|tvang som delvis baserer seg på nedsett funksjonsevne]].<ref>{{kilde www|url=https://ldo.no/content/uploads/2024/06/CRPD2023.pfd_.pdf|tittel=Inkorporering av CRPD|utgiver=Likestillings- og diskrimineringsombudet|dato=2023|besøksdato=2026-02-09|språk=norsk|side=21}}</ref> Noreg har heller ikkje ratifisert tilleggsprotokollen, CRPD-OP, som bestemmer at enkeltpersonar eller grupper som meiner at dei ikkje får oppfylt dei rettane som dei etter konvensjonen har krav på, kan få si sak vurdert av FN.<ref>{{kilde www|url=https://roedt.no/rettigheter-for-mennesker-med-funksjonsnedsettelser|tittel=Rettigheter for mennesker med funksjonsnedsettelser|utgiver=Partiet Rødt|språk=norsk}}</ref> [[Fil:PinelRestaint.jpg|høgre|miniatyr|CRPD-komiteen var bekymra for tvangsmetodar brukt i Noreg. Biletet illustrerer beltelegging i belteseng i psykiatrien.]] === Merknader til artikkel 14 === Rundt artikkel 14 noterte CRPD-komiteen at dei var bekymra for lovføresegner som tillèt fridomskrenking og behandling og tvang utan samtykke av personar med [[psykososiale funksjonsnedsetjingar|psykososiale]] eller [[intellektuelle funksjonsnedsetjingar]]. Han var også bekymra for bruk av tvangsmetodar, som [[tvang]], [[isolasjon]], [[segregering]], [[ufrivillig behandling]] og andre inngripande metodar, for personar i dei same gruppene. Komiteen tilrådde at Noreg opphevar desse lovføresegnene og stansar bruk av tvangsmetodar.<ref>{{kilde www|url=https://docs.un.org/en/CRPD/C/NOR/CO/1|utgiver=United Nations|tittel=Committee on the Rights of Persons with Disabilities, Concluding observations on the initial report of Norway*|språk=engelsk|dato=2019-05-20|besøksdato=2025-06-13}}</ref> === Proposisjon til Stortinget om inkorporering i menneskerettslova === Regjering til Jonas Gahr Støre la den 29. august 2025 fram eit forslag, Prop. 162 L (2024-2025), om inkorporering av CRPD i [[menneskerettslova]].<ref>{{kilde www|url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/prop.-162-l-20242025/id3116949/|tittel=Prop. 162 L (2024–2025)|utgiver=Regjeringen.no}}</ref> Noreg har framleis gjort tolkingserklæringar til artikkelen i lova 12, 14 og 25, noko som ifølgje mellom anna [[Mental Disability Advocacy Center]] undergrev formålet til CRPD.<ref>{{kilde www|url=https://mdac.org/sites/mdac.org/files/norway_declaration_-_legal_opinion.pdf|tittel=Legal Opinion on Norway’s Declaration/Reservation to the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities|språk=engelsk|besøksdato=2025-12-11|dato=2013-11-28|utgiver=Mental Disability Advocacy Center}}</ref> Eit fleirtal i Stortinget stemde for lovforslaget den 9. desember 2025, men [[Høgre]] og [[Framstegspartiet]] stemde mot.<ref>{{kilde www|url=https://www.vg.no/nyheter/i/6qn5P3/historisk-vedtak-i-stortinget|tittel=Historisk vedtak i Stortinget|utgiver=VG|dato=2025-12-09|besøksdato=2025-12-11|språk=norsk}}</ref> === Standpunkt om tolkingserklæringane og tilleggsprotokollen === Eit parti som vil styrkje rettane ytterlegare ved å fjerne tolkingserklæringane og ratifisere tilleggsprotokollen, CRPD-OP, er [[MDG]]. Partiet ønskjer også å opprette ein [[sannings- og forsoningskommisjon]] for å synleggjere overgrepa.<ref>{{kilde www|url=https://www.handikapnytt.no/vil-styrke-rettighetene-ytterligere/|tittel=Vil styrke rettighetene ytterligere|forfatter=Helge Olav Haneseth Ramstad|dato=2025-12-09|besøksdato=2026-02-15|utgiver=Handikapnytt}}</ref> [[SV]] ønskjer å ratifisere tilleggsprotokollen, men i motsetning til MDG ønskjer SV å behalde tolkingserklæringane, som dei deler [[Støre-regjeringa|Arbeidarparti-regjeringa]]s [[Astri Aas-Hansen]]s syn på. SV ønskjer ikkje ein sannings- og forsoningskommisjon, på grunn av sjølve namnet.<ref>[[#Inst44L|Inst. 44 L (2025-2026)]]</ref> ==Peru== Peru hadde eit av dei mest CRPD-kompatible lovverka per 2021. I 2012 fjerna Peru føresegna i helselova som tillét tvangsinnlegging og tvangsbehandling. I 2018 vart alle restriksjonar på juridisk kapasitet hos personar med funksjonsnedsetjingar fjerna, og verjemålssystemet vart erstatta med ulike ordningar for støtta avgjerdstaking.<ref>{{kilde www|url=https://www.unicef.org/media/95836/file/A%20Rights-Based%20Approach%20to%20Disability%20in%20the%20Context%20of%20Mental%20Health.pdf|tittel=UNICEF - Discussion paper, a rights-based approach to disability in the context of mental health|dato=2021|besøksdato=2025-02-14|side=35}}</ref> == Kjelder== {{referansar}} * {{kilde www|ref=Inst44L|url=https://www.stortinget.no/no/Saker-og-publikasjoner/Publikasjoner/Referater/Stortinget/2025-2026/refs-202526-12-09?m=1|tittel=Innstilling fra justiskomiteen om Endringer i menneskerettsloven mv. (inkorporering av FN-konvensjonen om rettighetene til mennesker med nedsatt funksjonsevne) (Innst. 44 L (2025–2026), jf. Prop. 162 L (2024–2025))|dato=2025-12-09|besøksdato=2026-02-19|utgiver=Stortinget|språk=norsk}} == Bakgrunnsstoff == * {{kilde www|url=https://www.un.org/disabilities/documents/convention/convoptprot-e.pdf|tittel=Convention on the Rights of Persons with Disabilities and Optional Protocol|språk=engelsk|utgiver=United Nations}} * {{kilde www|url=https://fn.no/avtaler/menneskerettigheter/konvensjon-om-rettighetene-til-personer-med-nedsatt-funksjonsevne|tittel=Konvensjon om rettighetene til personer med nedsatt funksjonsevne|språk=norsk|utgiver=FN-sambandet|dato=2025-03-06}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:SN-konvensjonar]] 26v19uctnglj7v0memrdisyk0vv0d1q 0 432412 3672279 3667716 2026-09-13T16:27:57Z TU-nor 12071 3672279 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Bytča okres | andre namn = okres Bytča | bilete = Najznámejšia vyhľiadka zo Súlovského hradu - panoramio.jpg | bilettekst = Frå [[Súľovfjella]] i distriktet Bytča | kart = Okres bytca.png | karttekst = Distriktet Bytča okres innanfor regionen Žilina kraj | land = Slovakia | regiontype = Kraj | region = Žilina kraj | hovudstad = [[Bytča]] | areal = 281,51<ref name="Areal"/> | folketal = 31154 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal"/> }} '''Bytča okres'''{{mrk|[[slovakisk]] ''okres Bytča''}} er eit av elleve administrative [[Distrikt i Slovakia|distrikt]] i [[Regionar i Slovakia|regionen]] [[Žilina kraj]] i [[Slovakia]].<ref name ="Distrikt"/><ref name ="Regionar"/> Distriktet ligg heilt vest i regionen og grenser i vest mot [[Trenčín kraj]]. Hovudsete er byen [[Bytča]]. == Kommunar == Distriktet omfattar 12 [[Kommunar i Slovakia|kommunar]]. Bykommunar er utheva.<ref name ="Bykommunar"/> {{Columns-list|colwidth=20em| *'''[[Bytča]]''' *[[Hlboké nad Váhom]] *[[Hvozdnica]] *[[Jablonové i Bytča|Jablonové]] *[[Kolárovice]] *[[Kotešová]] *[[Maršová-Rašov]] *[[Petrovice i Bytča|Petrovice]] *[[Predmier]] *[[Štiavnik]] *[[Súľov-Hradná]] *[[Veľké Rovné]] }} Dei største kommunane i dei siste folketeljingane:<ref name ="Folketal"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001 !! Folketal 2011 !! Folketal 2021 |- | style=text-align:left; | '''[[Bytča]]''' || 11 550 || 11 318 || 11 414 |- | style=text-align:left; | [[Štiavnik]] || 4 083 || 4 066 || 4 014 |- | style=text-align:left; | [[Veľké Rovné]] || 4 042 || 3 886 || 3 697 |- | style=text-align:left; | [[Kotešová]] || 1 842 || 1 897 || 2 151 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kolárovice}} || 1 915 || 1 826 || 1 824 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovice}} || 1 443 || 1 518 || 1 614 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Predmier}} || 1 347 || 1 371 || 1 357 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hvozdnica}} || 1 117 || 1 176 || 1 199 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Maršová-Rašov}} || 764 || 814 || 1 022 |- ! Bytča okres !style=text-align:right; | 30 788 !style=text-align:right; | 30 609 !style=text-align:right; | 31 154 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Regionar">{{Kjelde www |url=http://statoids.com/usk.html |tittel=Regions of Slovakia |vitja=2026-08-06 |verk=statoids.com}} </ref> <ref name ="Distrikt">{{Kjelde www |url=http://statoids.com/usk.html |tittel=Districts of Slovakia |vitja=2026-08-07 |verk=statoids.com}} </ref> <ref name ="Bykommunar">{{Kjelde www |url=https://www.guidetoslovakia.com/slovakia/regional-division-in-slovakia/list-of-cities-in-slovakia/ |tittel=Guide To Slovakia: List of cities in Slovakia |vitja=2026-08-07 |verk=Guide To Slovakia}} </ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/en/vbd_dem/om7015rr/v_om7015rr_00_00_00_en |tittel=Population Density - SR-Area-Reg-District, U-R [om7015rr] |vitja=2026-08-07 |verk=Štatistický úrad Slovenskej republiky}} </ref> <ref name ="Folketal">{{Kjelde www |url=https://statdata.statistics.sk/public/ui/dc/domov/data-view/753eba74-7637-40f7-ac89-b7717973f2f0 |tittel=STATdata: Population: Population, Housing, and Dwelling Census |vitja=2026-08-07 |verk=Štatistický úrad Slovenskej republiky}} </ref> </references> ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Slovakia|Bytca]] [[Kategori:Žilina kraj|Bytca]] mipls39t2wswe8bo2qi3s6ux0x1wwm6 0 432872 3672235 3672173 2026-09-13T13:08:32Z TU-nor 12071 3672235 wikitext text/x-wiki [[Fil:ORP.PNG|mini|portrett=1.5|Kart som viser administrative område til kommunar med utvida fullmakter (''správní obvody obcí s rozšířenou působností'') i Tsjekkia]] '''Administrative område til kommunar med utvida fullmakter''' ([[tsjekkisk]] ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'') er ei [[administrativ inndeling i Tsjekkia|administrativ inndeling]] av [[Tsjekkia]]. Landet er delt inn i 13 administrative [[Regionar i Tsjekkia|regionar]] (tsjekkisk ''kraj'', fleirtal ''kraje'') i tillegg til hovudstaden [[Praha]].<ref name ="129/2000"/><ref name ="347/1997"/> Tidlegare var desse delte inn i 76 administrative [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy''). Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret distrikta hadde hatt, vart ført over til administrative område til kommunar med utvida fullmakter (''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> {| class="wikitable" ! Region (''kraj'') !! Distrikt (''okres'') !! Kommune med utvida fullmakter (''SO ORP'') |- | rowspan=26 | [[Sentral-Böhmen]] || rowspan=3 | [[Benešov okres|Benešov]] || [[Benešov|Benešov SO]] |- | [[Vlašim|Vlašim SO]] |- | [[Votice|Votice SO]] |- | rowspan=2 | [[Beroun okres|Beroun]] || [[Beroun|Beroun SO]] |- | [[Hořovice|Hořovice SO]] |- | rowspan=2 | [[Kladno okres|Kladno]] || [[Kladno|Kladno SO]] |- | [[Slaný|Slaný SO]] |- | rowspan=2 | [[Kolín okres|Kolín]] || [[Kolín|Kolín SO]] |- | [[Český Brod|Český Brod SO]] |- | rowspan=2 | [[Kutná Hora okres|Kutná Hora]] || [[Kutná Hora|Kutná Hora SO]] |- | [[Čáslav|Čáslav SO]] |- | rowspan=3 | [[Mělník okres|Mělník]] || [[Mělník|Mělník SO]] |- | [[Kralupy nad Vltavou|Kralupy nad Vltavou SO]] |- | [[Neratovice|Neratovice SO]] |- | rowspan=2 | [[Mladá Boleslav okres|Mladá Boleslav]] || [[Mladá Boleslav|Mladá Boleslav SO]] |- | [[Mnichovo Hradiště|Mnichovo Hradiště SO]] |- | rowspan=3 | [[Nymburk okres|Nymburk]] || [[Nymburk|Nymburk SO]] |- | [[Lysá nad Labem|Lysá nad Labem SO]] |- | [[Poděbrady|Poděbrady SO]] |- | rowspan=2 | [[Praha-východ okres|Praha-východ]] || [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav|Brandýs nad Labem-Stará Boleslav SO]] |- | [[Říčany|Říčany SO]] |- | [[Praha-západ okres|Praha-západ]] || [[Černošice|Černošice SO]] |- | rowspan=3 | [[Příbram okres|Příbram]] || [[Příbram|Příbram SO]] |- | [[Dobříš|Dobříš SO]] |- | [[Sedlčany|Sedlčany SO]] |- | [[Rakovník okres|Rakovník]] || [[Rakovník|Rakovník SO]] |- | rowspan=17 | [[Sør-Böhmen]] || rowspan=3 | [[České Budějovice okres|České Budějovice]] || [[České Budějovice|České Budějovice SO]] |- | [[Trhové Sviny|Trhové Sviny SO]] |- | [[Týn nad Vltavou|Týn nad Vltavou SO]] |- | rowspan=2 | [[Český Krumlov okres|Český Krumlov]] || [[Český Krumlov|Český Krumlov SO]] |- | [[Kaplice|Kaplice SO]] |- | rowspan=3 | [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] || [[Dačice|Dačice SO]] |- | [[Jindřichův Hradec|Jindřichův Hradec SO]] |- | [[Třeboň|Třeboň SO]] |- | rowspan=2 | [[Písek okres|Písek]] || [[Milevsko|Milevsko SO]] |- | [[Písek|Písek SO]] |- | rowspan=2 | [[Prachatice okres|Prachatice]] || [[Prachatice|Prachatice SO]] |- | [[Vimperk|Vimperk SO]] |- | rowspan=3 | [[Strakonice okres|Strakonice]] || [[Blatná|Blatná SO]] |- | [[Strakonice|Strakonice SO]] |- | [[Vodňany|Vodňany SO]] |- | rowspan=2 | [[Tábor okres|Tábor]] || [[Soběslav|Soběslav SO]] |- | [[Tábor|Tábor SO]] |- | rowspan=15 | [[Plzeň kraj|Plzeň]] || rowspan=2 | [[Domažlice okres|Domažlice]] || [[Domažlice|Domažlice SO]] |- | [[Horšovský Týn|Horšovský Týn SO]] |- | rowspan=3 | [[Klatovy okres|Klatovy]] || [[Horažďovice|Horažďovice SO]] |- | [[Klatovy|Klatovy SO]] |- | [[Sušice|Sušice SO]] |- | rowspan=4 | [[Plzeň-jih okres|Plzeň-jih]] || [[Blovice|Blovice SO]] |- | [[Nepomuk|Nepomuk SO]] |- | [[Přeštice|Přeštice SO]] |- | [[Stod i Tsjekkia|Stod SO]] |- | [[Plzeň-město okres|Plzeň-město]] || [[Plzeň|Plzeň SO]] |- | rowspan=2 | [[Plzeň-sever okres|Plzeň-sever]] || [[Kralovice|Kralovice SO]] |- | [[Nýřany|Nýřany SO]] |- | [[Rokycany okres|Rokycany]] || [[Rokycany|Rokycany SO]] |- | rowspan=2 | [[Tachov okres|Tachov]] || [[Stříbro|Stříbro SO]] |- | [[Tachov|Tachov SO]] |- | rowspan=7 | [[Karlovy Vary kraj|Karlovy Vary]] || rowspan=3 | [[Cheb okres|Cheb]] || [[Aš|Aš SO]] |- | [[Cheb|Cheb SO]] |- | [[Mariánské Lázně|Mariánské Lázně SO]] |- | rowspan=2 | [[Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] || [[Karlovy Vary|Karlovy Vary SO]] |- | [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov SO]] |- | rowspan=2 | [[Sokolov okres|Sokolov]] || [[Kraslice|Kraslice SO]] |- | [[Sokolov|Sokolov SO]] |- | rowspan=16 | [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] || rowspan=2 | [[Chomutov okres|Chomutov]] || [[Chomutov|Chomutov SO]] |- | [[Kadaň|Kadaň SO]] |- | rowspan=3| [[Děčín okres|Děčín]] || [[Děčín|Děčín SO]] |- | [[Rumburk|Rumburk SO]] |- | [[Varnsdorf|Varnsdorf SO]] |- | rowspan=3| [[Litoměřice okres|Litoměřice]] || [[Litoměřice|Litoměřice SO]] |- | [[Lovosice|Lovosice SO]] |- | [[Roudnice nad Labem|Roudnice nad Labem SO]] |- | rowspan=3| [[Louny okres|Louny]] || [[Louny|Louny SO]] |- | [[Podbořany|Podbořany SO]] |- | [[Žatec|Žatec SO]] |- | rowspan=2| [[Most okres|Most]] || [[Litvínov|Litvínov SO]] |- | [[Most i Tsjekkia|Most SO]] |- | rowspan=2| [[Teplice okres|Teplice]] || [[Bílina|Bílina SO]] |- | [[Teplice|Teplice SO]] |- | [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] || [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] |- | rowspan=12 | [[Liberec kraj|Liberec]] || rowspan=2 | [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] || [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] |- | [[Nový Bor|Nový Bor SO]] |- | rowspan=4 | [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] || [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] |- | [[Tanvald|Tanvald SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov|Sjølve byen Turnov ligg i distriktet [[Semily okres|Semily]], men det administrative området til kommunen omfattar òg område frå distrikta [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] og [[Liberec okres|Liberec]].}} |- | [[Železný Brod|Železný Brod SO]] |- | rowspan=3| [[Liberec okres|Liberec]] || [[Frýdlant|Frýdlant SO]] |- | [[Liberec|Liberec SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov|Sjølve byen Turnov ligg i distriktet [[Semily okres|Semily]], men det administrative området til kommunen omfattar òg område frå distrikta [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] og [[Liberec okres|Liberec]].}} |- | rowspan=3| [[Semily okres|Semily]] || [[Jilemnice|Jilemnice SO]] |- | [[Semily|Semily SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov|Sjølve byen Turnov ligg i distriktet [[Semily okres|Semily]], men det administrative området til kommunen omfattar òg område frå distrikta [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] og [[Liberec okres|Liberec]].}} |- | rowspan=15 | [[Hradec Králové kraj|Hradec Králové]] || rowspan=2 | [[Hradec Králové okres|Hradec Králové]] || [[Hradec Králové|Hradec Králové SO]] |- | [[Nový Bydžov|Nový Bydžov SO]] |- | rowspan=3 | [[Jičín okres|Jičín]] || [[Hořice|Hořice SO]] |- | [[Jičín|Jičín SO]] |- | [[Nová Paka|Nová Paka SO]] |- | rowspan=4| [[Náchod okres|Náchod]] || [[Broumov|Broumov SO]] |- | [[Jaroměř|Jaroměř SO]] |- | [[Náchod|Náchod SO]] |- | [[Nové Město nad Metují|Nové Město nad Metují SO]] |- | rowspan=3| [[Rychnov nad Kněžnou okres|Rychnov nad Kněžnou]] || [[Dobruška|Dobruška SO]] |- | [[Kostelec nad Orlicí|Kostelec nad Orlicí SO]] |- | [[Rychnov nad Kněžnou|Rychnov nad Kněžnou SO]] |- | rowspan=3| [[Trutnov okres|Trutnov]] || [[Dvůr Králové nad Labem|Dvůr Králové nad Labem SO]] |- | [[Trutnov|Trutnov SO]] |- | [[Vrchlabí|Vrchlabí SO]] |- | rowspan=15 | [[Chrudim kraj|Chrudim]] || rowspan=2 | [[Chrudim okres|Chrudim]] || [[Chrudim|Chrudim SO]] |- | [[Hlinsko|Hlinsko SO]] |- | rowspan=3 | [[Pardubice okres|Pardubice]] || [[Holice|Holice SO]] |- | [[Pardubice|Pardubice SO]] |- | [[Přelouč|Přelouč SO]] |- | rowspan=4 | [[Svitavy okres|Svitavy]] || [[Litomyšl|Litomyšl SO]] |- | [[Moravská Třebová|Moravská Třebová SO]] |- | [[Polička|Polička SO]] |- | [[Svitavy|Svitavy SO]] |- | rowspan=6 | [[Ústí nad Orlicí okres|Ústí nad Orlicí]] || [[Česká Třebová|Česká Třebová SO]] |- | [[Králíky|Králíky SO]] |- | [[Lanškroun|Lanškroun SO]] |- | [[Ústí nad Orlicí|Ústí nad Orlicí SO]] |- | [[Vysoké Mýto|Vysoké Mýto SO]] |- | [[Žamberk|Žamberk SO]] |- | rowspan=15 | [[Vysočina kraj|Vysočina]] || rowspan=3 | [[Havlíčkův Brod okres|Havlíčkův Brod]] || [[Havlíčkův Brod|Havlíčkův Brod SO]] |- | [[Chotěboř|Chotěboř SO]] |- | [[Světlá nad Sázavou|Světlá nad Sázavou SO]] |- | rowspan=2 | [[Jihlava okres|Jihlava]] || [[Jihlava|Jihlava SO]] |- | [[Telč|Telč SO]] |- | rowspan=3 | [[Pelhřimov okres|Pelhřimov]] || [[Humpolec|Humpolec SO]] |- | [[Pacov|Pacov SO]] |- | [[Pelhřimov|Pelhřimov SO]] |- | rowspan=3 | [[Třebíč okres|Třebíč]] || [[Jihlava|Jihlava SO]] |- | [[Moravské Budějovice|Moravské Budějovice SO]] |- | [[Třebíč|Třebíč SO]] |- | rowspan=4 | [[Žďár nad Sázavou okres|Žďár nad Sázavou]] || [[Bystřice nad Pernštejnem|Bystřice nad Pernštejnem SO]] |- | [[Nové Město na Moravě|Nové Město na Moravě SO]] |- | [[Velké Meziříčí|Velké Meziříčí SO]] |- | [[Žďár nad Sázavou|Žďár nad Sázavou SO]] |- | rowspan=22 | [[Sør-Mähren]] || rowspan=2 | [[Blansko okres|Blansko]] || [[Blansko|Blansko SO]] |- | [[Boskovice|Boskovice SO]] |- | rowspan=3 | [[Břeclav okres|Břeclav]] || [[Břeclav|Břeclav SO]] |- | [[Hustopeče|Hustopeče SO]] |- | [[Mikulov i Břeclav|Mikulov SO]] |- | [[Brno-město okres|Brno-město]] || [[Brno|Brno SO]] |- | rowspan=8 | [[Brno-venkov okres|Brno-venkov]] || [[Holice|Holice SO]] |- | [[Ivančice|Ivančice SO]] |- | [[Kuřim|Kuřim SO]] |- | [[Pohořelice|Pohořelice SO]] |- | [[Rosice|Rosice SO]] |- | [[Šlapanice|Šlapanice SO]] |- | [[Tišnov|Tišnov SO]] |- | [[Židlochovice|Židlochovice SO]] |- | rowspan=3 | [[Hodonín okres|Hodonín]] || [[Hodonín|Hodonín SO]] |- | [[Kyjov|Kyjov SO]] |- | [[Veselí nad Moravou|Veselí nad Moravou SO]] |- | rowspan=3 | [[Vyškov okres|Vyškov]] || [[Bučovice|Bučovice SO]] |- | [[Slavkov u Brna|Slavkov u Brna SO]] |- | [[Vyškov|Vyškov SO]] |- | rowspan=2 | [[Znojmo okres|Znojmo]] || [[Moravský Krumlov|Moravský Krumlov SO]] |- | [[Znojmo|Znojmo SO]] |- | rowspan=13 | [[Olomouc kraj|Olomouc]] || [[Jeseník okres|Jeseník]] || [[Jeseník|Jeseník SO]] |- | rowspan=4 | [[Olomouc okres|Olomouc]] || [[Litovel|Litovel SO]] |- | [[Olomouc|Olomouc SO]] |- | [[Šternberk|Šternberk SO]] |- | [[Uničov|Uničov SO]] |- | rowspan=3 | [[Přerov okres|Přerov]] || [[Hranice i Přerov|Hranice SO]] |- | [[Lipník nad Bečvou|Lipník nad Bečvou SO]] |- | [[Přerov|Přerov SO]] |- | rowspan=2 | [[Prostějov okres|Prostějov]] || [[Konice|Konice SO]] |- | [[Prostějov|Prostějov SO]] |- | rowspan=3 | [[Šumperk okres|Šumperk]] || [[Mohelnice|Mohelnice SO]] |- | [[Šumperk|Šumperk SO]] |- | [[Zábřeh|Zábřeh SO]] |- | rowspan=13 | [[Zlín kraj|Zlín]] || rowspan=3 | [[Kroměříž okres|Kroměříž]] || [[Bystřice pod Hostýnem|Bystřice pod Hostýnem SO]] |- | [[Holešov|Holešov SO]] |- | [[Kroměříž|Kroměříž SO]] |- | rowspan=2 | [[Uherské Hradiště okres|Uherské Hradiště]] || [[Uherské Hradiště|Uherské Hradiště SO]] |- | [[Uherský Brod|Uherský Brod SO]] |- | rowspan=3 | [[Vsetín okres|Vsetín]] || [[Rožnov pod Radhoštěm|Rožnov pod Radhoštěm SO]] |- | [[Valašské Meziříčí |Valašské Meziříčí SO]] |- | [[Vsetín|Vsetín SO]] |- | rowspan=5 | [[Zlín okres|Zlín]] || [[Luhačovice|Luhačovice SO]] |- | [[Otrokovice|Otrokovice SO]] |- | [[Valašské Klobouky|Valašské Klobouky SO]] |- | [[Vizovice|Vizovice SO]] |- | [[Zlín|Zlín SO]] |- | rowspan=22 | [[Mähren-Schlesien]] || rowspan=3 | [[Bruntál okres|Bruntál]] || [[Bruntál|Bruntál SO]] |- | [[Krnov|Krnov SO]] |- | [[Rýmařov|Rýmařov SO]] |- | rowspan=4 | [[Frýdek-Místek okres|Frýdek-Místek]] || [[Frýdek-Místek|Frýdek-Místek SO]] |- | [[Frýdlant nad Ostravicí|Frýdlant nad Ostravicí SO]] |- | [[Jablunkov|Jablunkov SO]] |- | [[Třinec|Třinec SO]] |- | rowspan=5 | [[Karviná okres|Karviná]] || [[Bohumín|Bohumín SO]] |- | [[Český Těšín|Český Těšín SO]] |- | [[Havířov|Havířov SO]] |- | [[Karviná|Karviná SO]] |- | [[Orlová|Orlová SO]] |- | rowspan=5 | [[Nový Jičín okres|Nový Jičín]] || [[Bílovec|Bílovec SO]] |- | [[Frenštát pod Radhoštěm|Frenštát pod Radhoštěm SO]] |- | [[Kopřivnice|Kopřivnice SO]] |- | [[Nový Jičín|Nový Jičín SO]] |- | [[Odry|Odry SO]] |- | rowspan=4 | [[Opava okres|Opava]] || [[Hlučín|Hlučín SO]] |- | [[Kravaře|Kravaře SO]] |- | [[Opava|Opava SO]] |- | [[Vítkov|Vítkov SO]] |- | [[Ostrava-město okres|Ostrava-město]] || [[Ostrava|Ostrava SO]] |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Referansar == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="347/1997">{{cite web |title=Ustavní zákon č. 347/1997 Sb.: Ústavní zákon o vytvoření vyšších územních samosprávných celků a o změně ústavního zákona České národní rady č. 1/1993 Sb., Ústava České republiky («Grunnlovsvedtak av 31.12.1997 om etablering av høgare territorielle einingar og endringar av grunnlova av 1993») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/1997-347 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-26 }}</ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Administrative inndelingar i Tsjekkia]] [[Kategori:Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia| ]] [[Kategori:Nest øvste forvaltingseining etter land|Tsjekkia]] g4nvpqrz40ryza9soelp28k1umxonrb 3672418 3672235 2026-09-14T09:08:07Z TU-nor 12071 3672418 wikitext text/x-wiki [[Fil:ORP.PNG|mini|portrett=1.5|Kart som viser administrative område til kommunar med utvida fullmakter (''správní obvody obcí s rozšířenou působností'') i Tsjekkia]] '''Administrative område til kommunar med utvida fullmakter''' ([[tsjekkisk]] ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'') er ei [[administrativ inndeling i Tsjekkia|administrativ inndeling]] av [[Tsjekkia]]. Landet er delt inn i 13 administrative [[Regionar i Tsjekkia|regionar]] (tsjekkisk ''kraj'', fleirtal ''kraje'') i tillegg til hovudstaden [[Praha]].<ref name ="129/2000"/><ref name ="347/1997"/> Tidlegare var desse delte inn i 76 administrative [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy''). Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret distrikta hadde hatt, vart ført over til administrative område til kommunar med utvida fullmakter (''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> {| class="wikitable" ! Region (''kraj'') !! Distrikt (''okres'') !! Kommune med utvida fullmakter (''SO ORP'') |- | rowspan=26 | [[Sentral-Böhmen]] || rowspan=3 | [[Benešov okres|Benešov]] || [[Benešov|Benešov SO]] |- | [[Vlašim|Vlašim SO]] |- | [[Votice|Votice SO]] |- | rowspan=2 | [[Beroun okres|Beroun]] || [[Beroun|Beroun SO]] |- | [[Hořovice|Hořovice SO]] |- | rowspan=2 | [[Kladno okres|Kladno]] || [[Kladno|Kladno SO]] |- | [[Slaný|Slaný SO]] |- | rowspan=2 | [[Kolín okres|Kolín]] || [[Kolín|Kolín SO]] |- | [[Český Brod|Český Brod SO]] |- | rowspan=2 | [[Kutná Hora okres|Kutná Hora]] || [[Kutná Hora|Kutná Hora SO]] |- | [[Čáslav|Čáslav SO]] |- | rowspan=3 | [[Mělník okres|Mělník]] || [[Mělník|Mělník SO]] |- | [[Kralupy nad Vltavou|Kralupy nad Vltavou SO]] |- | [[Neratovice|Neratovice SO]] |- | rowspan=2 | [[Mladá Boleslav okres|Mladá Boleslav]] || [[Mladá Boleslav|Mladá Boleslav SO]] |- | [[Mnichovo Hradiště|Mnichovo Hradiště SO]] |- | rowspan=3 | [[Nymburk okres|Nymburk]] || [[Nymburk|Nymburk SO]] |- | [[Lysá nad Labem|Lysá nad Labem SO]] |- | [[Poděbrady|Poděbrady SO]] |- | rowspan=2 | [[Praha-východ okres|Praha-východ]] || [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav|Brandýs nad Labem-Stará Boleslav SO]] |- | [[Říčany|Říčany SO]] |- | [[Praha-západ okres|Praha-západ]] || [[Černošice|Černošice SO]] |- | rowspan=3 | [[Příbram okres|Příbram]] || [[Příbram|Příbram SO]] |- | [[Dobříš|Dobříš SO]] |- | [[Sedlčany|Sedlčany SO]] |- | [[Rakovník okres|Rakovník]] || [[Rakovník|Rakovník SO]] |- | rowspan=17 | [[Sør-Böhmen]] || rowspan=3 | [[České Budějovice okres|České Budějovice]] || [[České Budějovice|České Budějovice SO]] |- | [[Trhové Sviny|Trhové Sviny SO]] |- | [[Týn nad Vltavou|Týn nad Vltavou SO]] |- | rowspan=2 | [[Český Krumlov okres|Český Krumlov]] || [[Český Krumlov|Český Krumlov SO]] |- | [[Kaplice|Kaplice SO]] |- | rowspan=3 | [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] || [[Dačice|Dačice SO]] |- | [[Jindřichův Hradec|Jindřichův Hradec SO]] |- | [[Třeboň|Třeboň SO]] |- | rowspan=2 | [[Písek okres|Písek]] || [[Milevsko|Milevsko SO]] |- | [[Písek|Písek SO]] |- | rowspan=2 | [[Prachatice okres|Prachatice]] || [[Prachatice|Prachatice SO]] |- | [[Vimperk|Vimperk SO]] |- | rowspan=3 | [[Strakonice okres|Strakonice]] || [[Blatná|Blatná SO]] |- | [[Strakonice|Strakonice SO]] |- | [[Vodňany|Vodňany SO]] |- | rowspan=2 | [[Tábor okres|Tábor]] || [[Soběslav|Soběslav SO]] |- | [[Tábor|Tábor SO]] |- | rowspan=15 | [[Plzeň kraj|Plzeň]] || rowspan=2 | [[Domažlice okres|Domažlice]] || [[Domažlice|Domažlice SO]] |- | [[Horšovský Týn|Horšovský Týn SO]] |- | rowspan=3 | [[Klatovy okres|Klatovy]] || [[Horažďovice|Horažďovice SO]] |- | [[Klatovy|Klatovy SO]] |- | [[Sušice|Sušice SO]] |- | rowspan=4 | [[Plzeň-jih okres|Plzeň-jih]] || [[Blovice|Blovice SO]] |- | [[Nepomuk|Nepomuk SO]] |- | [[Přeštice|Přeštice SO]] |- | [[Stod i Tsjekkia|Stod SO]] |- | [[Plzeň-město okres|Plzeň-město]] || [[Plzeň|Plzeň SO]] |- | rowspan=2 | [[Plzeň-sever okres|Plzeň-sever]] || [[Kralovice|Kralovice SO]] |- | [[Nýřany|Nýřany SO]] |- | [[Rokycany okres|Rokycany]] || [[Rokycany|Rokycany SO]] |- | rowspan=2 | [[Tachov okres|Tachov]] || [[Stříbro|Stříbro SO]] |- | [[Tachov|Tachov SO]] |- | rowspan=7 | [[Karlovy Vary kraj|Karlovy Vary]] || rowspan=3 | [[Cheb okres|Cheb]] || [[Aš|Aš SO]] |- | [[Cheb|Cheb SO]] |- | [[Mariánské Lázně|Mariánské Lázně SO]] |- | rowspan=2 | [[Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] || [[Karlovy Vary|Karlovy Vary SO]] |- | [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov SO]] |- | rowspan=2 | [[Sokolov okres|Sokolov]] || [[Kraslice|Kraslice SO]] |- | [[Sokolov|Sokolov SO]] |- | rowspan=16 | [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] || rowspan=2 | [[Chomutov okres|Chomutov]] || [[Chomutov|Chomutov SO]] |- | [[Kadaň|Kadaň SO]] |- | rowspan=3| [[Děčín okres|Děčín]] || [[Děčín|Děčín SO]] |- | [[Rumburk|Rumburk SO]] |- | [[Varnsdorf|Varnsdorf SO]] |- | rowspan=3| [[Litoměřice okres|Litoměřice]] || [[Litoměřice|Litoměřice SO]] |- | [[Lovosice|Lovosice SO]] |- | [[Roudnice nad Labem|Roudnice nad Labem SO]] |- | rowspan=3| [[Louny okres|Louny]] || [[Louny|Louny SO]] |- | [[Podbořany|Podbořany SO]] |- | [[Žatec|Žatec SO]] |- | rowspan=2| [[Most okres|Most]] || [[Litvínov|Litvínov SO]] |- | [[Most i Tsjekkia|Most SO]] |- | rowspan=2| [[Teplice okres|Teplice]] || [[Bílina|Bílina SO]] |- | [[Teplice|Teplice SO]] |- | [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] || [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] |- | rowspan=12 | [[Liberec kraj|Liberec]] || rowspan=2 | [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] || [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] |- | [[Nový Bor|Nový Bor SO]] |- | rowspan=4 | [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] || [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] |- | [[Tanvald|Tanvald SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov|Sjølve byen Turnov ligg i distriktet [[Semily okres|Semily]], men det administrative området til kommunen omfattar òg område frå distrikta [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] og [[Liberec okres|Liberec]].}} |- | [[Železný Brod|Železný Brod SO]] |- | rowspan=3| [[Liberec okres|Liberec]] || [[Frýdlant|Frýdlant SO]] |- | [[Liberec|Liberec SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov}} |- | rowspan=3| [[Semily okres|Semily]] || [[Jilemnice|Jilemnice SO]] |- | [[Semily|Semily SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov}} |- | rowspan=15 | [[Hradec Králové kraj|Hradec Králové]] || rowspan=2 | [[Hradec Králové okres|Hradec Králové]] || [[Hradec Králové|Hradec Králové SO]] |- | [[Nový Bydžov|Nový Bydžov SO]] |- | rowspan=3 | [[Jičín okres|Jičín]] || [[Hořice|Hořice SO]] |- | [[Jičín|Jičín SO]] |- | [[Nová Paka|Nová Paka SO]] |- | rowspan=4| [[Náchod okres|Náchod]] || [[Broumov|Broumov SO]] |- | [[Jaroměř|Jaroměř SO]] |- | [[Náchod|Náchod SO]] |- | [[Nové Město nad Metují|Nové Město nad Metují SO]] |- | rowspan=3| [[Rychnov nad Kněžnou okres|Rychnov nad Kněžnou]] || [[Dobruška|Dobruška SO]] |- | [[Kostelec nad Orlicí|Kostelec nad Orlicí SO]] |- | [[Rychnov nad Kněžnou|Rychnov nad Kněžnou SO]] |- | rowspan=3| [[Trutnov okres|Trutnov]] || [[Dvůr Králové nad Labem|Dvůr Králové nad Labem SO]] |- | [[Trutnov|Trutnov SO]] |- | [[Vrchlabí|Vrchlabí SO]] |- | rowspan=15 | [[Chrudim kraj|Chrudim]] || rowspan=2 | [[Chrudim okres|Chrudim]] || [[Chrudim|Chrudim SO]] |- | [[Hlinsko|Hlinsko SO]] |- | rowspan=3 | [[Pardubice okres|Pardubice]] || [[Holice|Holice SO]] |- | [[Pardubice|Pardubice SO]] |- | [[Přelouč|Přelouč SO]] |- | rowspan=4 | [[Svitavy okres|Svitavy]] || [[Litomyšl|Litomyšl SO]] |- | [[Moravská Třebová|Moravská Třebová SO]] |- | [[Polička|Polička SO]] |- | [[Svitavy|Svitavy SO]] |- | rowspan=6 | [[Ústí nad Orlicí okres|Ústí nad Orlicí]] || [[Česká Třebová|Česká Třebová SO]] |- | [[Králíky|Králíky SO]] |- | [[Lanškroun|Lanškroun SO]] |- | [[Ústí nad Orlicí|Ústí nad Orlicí SO]] |- | [[Vysoké Mýto|Vysoké Mýto SO]] |- | [[Žamberk|Žamberk SO]] |- | rowspan=15 | [[Vysočina kraj|Vysočina]] || rowspan=3 | [[Havlíčkův Brod okres|Havlíčkův Brod]] || [[Havlíčkův Brod|Havlíčkův Brod SO]] |- | [[Chotěboř|Chotěboř SO]] |- | [[Světlá nad Sázavou|Světlá nad Sázavou SO]] |- | rowspan=2 | [[Jihlava okres|Jihlava]] || [[Jihlava|Jihlava SO]] |- | [[Telč|Telč SO]] |- | rowspan=3 | [[Pelhřimov okres|Pelhřimov]] || [[Humpolec|Humpolec SO]] |- | [[Pacov|Pacov SO]] |- | [[Pelhřimov|Pelhřimov SO]] |- | rowspan=3 | [[Třebíč okres|Třebíč]] || [[Jihlava|Jihlava SO]] |- | [[Moravské Budějovice|Moravské Budějovice SO]] |- | [[Třebíč|Třebíč SO]] |- | rowspan=4 | [[Žďár nad Sázavou okres|Žďár nad Sázavou]] || [[Bystřice nad Pernštejnem|Bystřice nad Pernštejnem SO]] |- | [[Nové Město na Moravě|Nové Město na Moravě SO]] |- | [[Velké Meziříčí|Velké Meziříčí SO]] |- | [[Žďár nad Sázavou|Žďár nad Sázavou SO]] |- | rowspan=22 | [[Sør-Mähren]] || rowspan=2 | [[Blansko okres|Blansko]] || [[Blansko|Blansko SO]] |- | [[Boskovice|Boskovice SO]] |- | rowspan=3 | [[Břeclav okres|Břeclav]] || [[Břeclav|Břeclav SO]] |- | [[Hustopeče|Hustopeče SO]] |- | [[Mikulov i Břeclav|Mikulov SO]] |- | [[Brno-město okres|Brno-město]] || [[Brno|Brno SO]] |- | rowspan=8 | [[Brno-venkov okres|Brno-venkov]] || [[Holice|Holice SO]] |- | [[Ivančice|Ivančice SO]] |- | [[Kuřim|Kuřim SO]] |- | [[Pohořelice|Pohořelice SO]] |- | [[Rosice|Rosice SO]] |- | [[Šlapanice|Šlapanice SO]] |- | [[Tišnov|Tišnov SO]] |- | [[Židlochovice|Židlochovice SO]] |- | rowspan=3 | [[Hodonín okres|Hodonín]] || [[Hodonín|Hodonín SO]] |- | [[Kyjov|Kyjov SO]] |- | [[Veselí nad Moravou|Veselí nad Moravou SO]] |- | rowspan=3 | [[Vyškov okres|Vyškov]] || [[Bučovice|Bučovice SO]] |- | [[Slavkov u Brna|Slavkov u Brna SO]] |- | [[Vyškov|Vyškov SO]] |- | rowspan=2 | [[Znojmo okres|Znojmo]] || [[Moravský Krumlov|Moravský Krumlov SO]] |- | [[Znojmo|Znojmo SO]] |- | rowspan=13 | [[Olomouc kraj|Olomouc]] || [[Jeseník okres|Jeseník]] || [[Jeseník|Jeseník SO]] |- | rowspan=4 | [[Olomouc okres|Olomouc]] || [[Litovel|Litovel SO]] |- | [[Olomouc|Olomouc SO]] |- | [[Šternberk|Šternberk SO]] |- | [[Uničov|Uničov SO]] |- | rowspan=3 | [[Přerov okres|Přerov]] || [[Hranice i Přerov|Hranice SO]] |- | [[Lipník nad Bečvou|Lipník nad Bečvou SO]] |- | [[Přerov|Přerov SO]] |- | rowspan=2 | [[Prostějov okres|Prostějov]] || [[Konice|Konice SO]] |- | [[Prostějov|Prostějov SO]] |- | rowspan=3 | [[Šumperk okres|Šumperk]] || [[Mohelnice|Mohelnice SO]] |- | [[Šumperk|Šumperk SO]] |- | [[Zábřeh|Zábřeh SO]] |- | rowspan=13 | [[Zlín kraj|Zlín]] || rowspan=3 | [[Kroměříž okres|Kroměříž]] || [[Bystřice pod Hostýnem|Bystřice pod Hostýnem SO]] |- | [[Holešov|Holešov SO]] |- | [[Kroměříž|Kroměříž SO]] |- | rowspan=2 | [[Uherské Hradiště okres|Uherské Hradiště]] || [[Uherské Hradiště|Uherské Hradiště SO]] |- | [[Uherský Brod|Uherský Brod SO]] |- | rowspan=3 | [[Vsetín okres|Vsetín]] || [[Rožnov pod Radhoštěm|Rožnov pod Radhoštěm SO]] |- | [[Valašské Meziříčí |Valašské Meziříčí SO]] |- | [[Vsetín|Vsetín SO]] |- | rowspan=5 | [[Zlín okres|Zlín]] || [[Luhačovice|Luhačovice SO]] |- | [[Otrokovice|Otrokovice SO]] |- | [[Valašské Klobouky|Valašské Klobouky SO]] |- | [[Vizovice|Vizovice SO]] |- | [[Zlín|Zlín SO]] |- | rowspan=22 | [[Mähren-Schlesien]] || rowspan=3 | [[Bruntál okres|Bruntál]] || [[Bruntál|Bruntál SO]] |- | [[Krnov|Krnov SO]] |- | [[Rýmařov|Rýmařov SO]] |- | rowspan=4 | [[Frýdek-Místek okres|Frýdek-Místek]] || [[Frýdek-Místek|Frýdek-Místek SO]] |- | [[Frýdlant nad Ostravicí|Frýdlant nad Ostravicí SO]] |- | [[Jablunkov|Jablunkov SO]] |- | [[Třinec|Třinec SO]] |- | rowspan=5 | [[Karviná okres|Karviná]] || [[Bohumín|Bohumín SO]] |- | [[Český Těšín|Český Těšín SO]] |- | [[Havířov|Havířov SO]] |- | [[Karviná|Karviná SO]] |- | [[Orlová|Orlová SO]] |- | rowspan=5 | [[Nový Jičín okres|Nový Jičín]] || [[Bílovec|Bílovec SO]] |- | [[Frenštát pod Radhoštěm|Frenštát pod Radhoštěm SO]] |- | [[Kopřivnice|Kopřivnice SO]] |- | [[Nový Jičín|Nový Jičín SO]] |- | [[Odry|Odry SO]] |- | rowspan=4 | [[Opava okres|Opava]] || [[Hlučín|Hlučín SO]] |- | [[Kravaře|Kravaře SO]] |- | [[Opava|Opava SO]] |- | [[Vítkov|Vítkov SO]] |- | [[Ostrava-město okres|Ostrava-město]] || [[Ostrava|Ostrava SO]] |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Referansar == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="347/1997">{{cite web |title=Ustavní zákon č. 347/1997 Sb.: Ústavní zákon o vytvoření vyšších územních samosprávných celků a o změně ústavního zákona České národní rady č. 1/1993 Sb., Ústava České republiky («Grunnlovsvedtak av 31.12.1997 om etablering av høgare territorielle einingar og endringar av grunnlova av 1993») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/1997-347 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-26 }}</ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Administrative inndelingar i Tsjekkia]] [[Kategori:Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia| ]] [[Kategori:Nest øvste forvaltingseining etter land|Tsjekkia]] 4x4wh7llo4uyyhqjjgggc128a0sckbg 0 432919 3672226 3671983 2026-09-13T12:47:09Z TU-nor 12071 3672226 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Hořovice, náměstí Palackého.jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Hořovice med rådhus og kyrkje | kart = Hostomice BE CZ.png | karttekst = Horovice innanfor distriktet [[Beroun okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Hořovice med utvida fullmakter | flagg = Vlajka města Hořovice.svg | symbol = Znak města Hořovice2.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Beroun okres|Beroun]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 287,96<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 30165 | folketal1type = kommune | folketal1 = 6835 | folketal_by = 6835 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Hořovice'''{{mrk|[[tysk]] ''Horschowitz'', ''Horowitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Beroun okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Hořovice.PNG|mini|250px|Det administrative området til Hořovice innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Hořovice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Hořovice omfattar 36 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město'') og 2 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Běštín]] * [[Březová i Beroun|Březová]] * [[Bzová]] * ''[[Cerhovice]]'' * [[Chaloupky]] * [[Chlustina]] * [[Drozdov]] * [[Felbabka]] * '''[[Hořovice]]''' * '''[[Hostomice]]''' * [[Hředle]] * [[Hvozdec]] * [[Jivina]] * ''[[Komárov i Beroun|Komárov]]'' * [[Kotopeky]] * [[Lážovice]] * [[Lhotka]] * [[Lochovice]] * [[Malá Víska]] * [[Neumětely]] * [[Olešná i Beroun|Olešná]] * [[Osek i Beroun|Osek]] * [[Osov]] * [[Otmíče]] * [[Podluhy]] * [[Praskolesy]] * [[Rpety]] * [[Skřipel]] * [[Tlustice]] * [[Točník]] * [[Újezd]] * [[Velký Chlumec]] * [[Vižina]] * [[Zaječov]] * [[Záluží i Beroun|Záluží]] * '''[[Žebrák]]''' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Hořovice SO || 26 542 || 28 934 || 30 165 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Hořovice''' || 6 835 |- | style=text-align:left; | [[Komárov i Beroun|Komárov]] || 2 346 |- | style=text-align:left; | [[Žebrák]] || 2 182 |- | style=text-align:left; | [[Hostomice]] || 1 867 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zaječov}} || 1 445 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lochovice}} || 1 380 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cerhovice}} || 1 153 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tlustice}} || 1 043 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Hořovice''' || 6 835 |- | style=text-align:left; | [[Komárov i Beroun|Komárov]] || 2 323 |- | style=text-align:left; | [[Žebrák]] || 2 087 |- | style=text-align:left; | [[Hostomice]] || 1 505 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lochovice}} || 1 109 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tlustice}} || 1 043 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Horovice]] [[Kategori:Kommunar i Beroun okres|Horovice]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Horovice]] mvj9ll8pao1pe42d3yla79xkdxrr3b4 0 432924 3672243 3671768 2026-09-13T13:56:01Z TU-nor 12071 3672243 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kladno CZ Town Hall 01.jpg | bilettekst = Rådhuset i Kladno | kart = Kladno KL CZ.png | karttekst = Kladno innanfor distriktet [[Kladno okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Kladno med utvida fullmakter | flagg = Flag of Kladno.svg | symbol = Kladno CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Kladno okres| Kladno]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 350,89<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 126069 | folketal1type = kommune | folketal1 = 67756 | folketal_by =22585 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kladno'''{{mrk|[[tysk]] ''Kladen''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Kladno okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Kladno har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Kladno.PNG|mini|250px|Det administrative området til Kladno innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kladno er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Kladno har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå år 2000 gjennom ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/> ===Kommunar=== Det administrative området til Kladno omfattar 48 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Běleč]] * [[Běloky]] * [[Blevice]] * [[Brandýsek]] * [[Braškov]] * [[Bratronice]] * '''[[Buštěhrad]]''' * [[Cvrčovice]] * [[Doksy]] * [[Dolany]] * [[Dřetovice]] * [[Družec]] * [[Horní Bezděkov]] * [[Hostouň i Kladno|Hostouň]] * [[Hradečno]] * [[Hřebeč]] * [[Kačice]] * [[Kamenné Žehrovice]] * '''Kladno''' * [[Koleč]] * [[Kyšice]] * [[Lány]]{{mrk|Overført frå [[Rakovník okres]] til [[Kladno okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Lhota]] * [[Libochovičky]] * '''[[Libušín]]''' * [[Lidice]] * [[Makotřasy]] * [[Malé Kyšice]] * [[Malé Přítočno]] * [[Otvovice]] * [[Pavlov]] * [[Pchery]] * [[Pletený Újezd]] * [[Slatina i Kladno|Slatina]] * [[Stehelčeves]] * '''[[Stochov]]''' * [[Svárov]] * [[Svinařov]] * [[Třebichovice]] * [[Třebusice]] * [[Tuchlovice]] * '''[[Unhošť]]''' * [[Velká Dobrá]] * [[Velké Přítočno]] * [[Vinařice]] * [[Zájezd]] * [[Zákolany]] * [[Žilina i Kladno|Žilina]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kladno SO || 114 640 || 120 058 || 126 069 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 67 756 |- | style=text-align:left; | [[Stochov]] || 5 279 |- | style=text-align:left; | [[Unhošť]] || 5 161 |- | style=text-align:left; | [[Buštěhrad]] || 3 859 |- | style=text-align:left; | [[Libušín]] || 3 137 |- | style=text-align:left; | [[Vinařice]] || 2 811 |- | style=text-align:left; | [[Tuchlovice]] || 2 746 |- | style=text-align:left; | [[Lány]] || 2 229 |- | style=text-align:left; | [[Brandýsek]] || 2 144 |- | style=text-align:left; | [[Hřebeč]] || 2 102 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pchery}} || 1 923 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká Dobrá}} || 1 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doksy}} || 1 712 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamenné Žehrovice}} || 1 644 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostouň i Kladno|Hostouň}} || 1 562 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kačice}} || 1 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stehelčeves}} || 1 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braškov}} || 1 118 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Družec}} || 1 044 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kročehlavy]]{{mrk|name = "a"|Tettstad i Kladno kommune}} || 34 972 |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 22 585 |- | style=text-align:left; | [[Unhošť]] || 5 161 |- | style=text-align:left; | [[Švermov]]{{mrk|name = "a"}} || 5 038 |- | style=text-align:left; | [[Stochov]] || 4 423 |- | style=text-align:left; | [[Buštěhrad]] || 3 859 |- | style=text-align:left; | [[Libušín]] || 3 137 |- | style=text-align:left; | [[Vinařice]] || 2 811 |- | style=text-align:left; | [[Rozdělov]]{{mrk|name = "a"}} || 2 678 |- | style=text-align:left; | [[Tuchlovice]] || 2 326 |- | style=text-align:left; | [[Hřebeč]] || 2 061 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Kladno|Dubí]]{{mrk|name = "a"}} || 2 059 |- | style=text-align:left; | [[Lány]] || 2 046 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká Dobrá}} || 1 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doksy}} || 1 712 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamenné Žehrovice}} || 1 644 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostouň i Kladno|Hostouň}} || 1 562 |- | style=text-align:left; | [[Brandýsek]] || 1 427 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kačice}} || 1 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stehelčeves}} || 1 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pchery}} || 1 135 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braškov}} || 1 118 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Družec}} || 1 044 |- |} ===Bydelar i Kladno === [[Fil:Katastrální mapa Kladna.png|mini|250px|Bydelane i Kladno]] Bydelane og tettstadene i Kladno: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kročehlavy]] || 34 972 |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 22 585 |- | style=text-align:left; | [[Švermov]]{{mrk|Švermov omfattar dei to nabolaga {{ikkjeraud|Motyčín}} og {{ikkjeraud|Hnidousy}}}} || 5 038 |- | style=text-align:left; | [[Rozdělov]] || 2 678 |- | style=text-align:left; | [[Dubí]] || 2 059 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrapice}} || 424 |- ! '''Kladno kommune''' ! style=text-align:right; | 67 756 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Kladno]] [[Kategori:Kommunar i Kladno okres|Kladno]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Kladno]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Kladno]] swbvz57lyctfnpx9q25ouryakvtvcw0 3672249 3672243 2026-09-13T14:04:00Z TU-nor 12071 3672249 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kladno CZ Town Hall 01.jpg | bilettekst = Rådhuset i Kladno | kart = Kladno KL CZ.png | karttekst = Kladno innanfor distriktet [[Kladno okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Kladno med utvida fullmakter | flagg = Flag of Kladno.svg | symbol = Kladno CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Kladno okres| Kladno]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 350,89<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 126069 | folketal1type = kommune | folketal1 = 67756 | folketal_by =22585 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kladno'''{{mrk|[[tysk]] ''Kladen''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Kladno okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Kladno har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Kladno.PNG|mini|250px|Det administrative området til Kladno innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kladno er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Kladno har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå år 2000 gjennom ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/> ===Kommunar=== Det administrative området til Kladno omfattar 48 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Běleč]] * [[Běloky]] * [[Blevice]] * [[Brandýsek]] * [[Braškov]] * [[Bratronice]] * '''[[Buštěhrad]]''' * [[Cvrčovice]] * [[Doksy]] * [[Dolany]] * [[Dřetovice]] * [[Družec]] * [[Horní Bezděkov]] * [[Hostouň i Kladno|Hostouň]] * [[Hradečno]] * [[Hřebeč]] * [[Kačice]] * [[Kamenné Žehrovice]] * '''Kladno''' * [[Koleč]] * [[Kyšice]] * [[Lány]]{{mrk|Overført frå [[Rakovník okres]] til [[Kladno okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Lhota]] * [[Libochovičky]] * '''[[Libušín]]''' * [[Lidice]] * [[Makotřasy]] * [[Malé Kyšice]] * [[Malé Přítočno]] * [[Otvovice]] * [[Pavlov]] * [[Pchery]] * [[Pletený Újezd]] * [[Slatina i Kladno|Slatina]] * [[Stehelčeves]] * '''[[Stochov]]''' * [[Svárov]] * [[Svinařov]] * [[Třebichovice]] * [[Třebusice]] * [[Tuchlovice]] * '''[[Unhošť]]''' * [[Velká Dobrá]] * [[Velké Přítočno]] * [[Vinařice]] * [[Zájezd]] * [[Zákolany]] * [[Žilina i Kladno|Žilina]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kladno SO || 114 640 || 120 058 || 126 069 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 67 756 |- | style=text-align:left; | [[Stochov]] || 5 279 |- | style=text-align:left; | [[Unhošť]] || 5 161 |- | style=text-align:left; | [[Buštěhrad]] || 3 859 |- | style=text-align:left; | [[Libušín]] || 3 137 |- | style=text-align:left; | [[Vinařice]] || 2 811 |- | style=text-align:left; | [[Tuchlovice]] || 2 746 |- | style=text-align:left; | [[Lány]] || 2 229 |- | style=text-align:left; | [[Brandýsek]] || 2 144 |- | style=text-align:left; | [[Hřebeč]] || 2 102 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pchery}} || 1 923 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká Dobrá}} || 1 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doksy}} || 1 712 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamenné Žehrovice}} || 1 644 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostouň i Kladno|Hostouň}} || 1 562 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kačice}} || 1 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stehelčeves}} || 1 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braškov}} || 1 118 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Družec}} || 1 044 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kročehlavy]]{{mrk|name = "a"|Tettstad i Kladno kommune}} || 34 972 |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 22 585 |- | style=text-align:left; | [[Unhošť]] || 5 161 |- | style=text-align:left; | [[Švermov]]{{mrk|name = "a"}} || 5 038 |- | style=text-align:left; | [[Stochov]] || 4 423 |- | style=text-align:left; | [[Buštěhrad]] || 3 859 |- | style=text-align:left; | [[Libušín]] || 3 137 |- | style=text-align:left; | [[Vinařice]] || 2 811 |- | style=text-align:left; | [[Rozdělov]]{{mrk|name = "a"}} || 2 678 |- | style=text-align:left; | [[Tuchlovice]] || 2 326 |- | style=text-align:left; | [[Hřebeč]] || 2 061 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Kladno|Dubí]]{{mrk|name = "a"}} || 2 059 |- | style=text-align:left; | [[Lány]] || 2 046 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká Dobrá}} || 1 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doksy}} || 1 712 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamenné Žehrovice}} || 1 644 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostouň i Kladno|Hostouň}} || 1 562 |- | style=text-align:left; | [[Brandýsek]] || 1 427 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kačice}} || 1 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stehelčeves}} || 1 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pchery}} || 1 135 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braškov}} || 1 118 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Družec}} || 1 044 |- |} ===Bydelar i Kladno === [[Fil:Katastrální mapa Kladna.png|mini|250px|Bydelane i Kladno]] Bydelane og tettstadene i Kladno: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kročehlavy]] || 34 972 |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 22 585 |- | style=text-align:left; | [[Švermov]]{{mrk|Švermov omfattar dei to nabolaga {{ikkjeraud|Motyčín}} og {{ikkjeraud|Hnidousy}}}} || 5 038 |- | style=text-align:left; | [[Rozdělov]] || 2 678 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Kladno|Dubí]] || 2 059 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrapice}} || 424 |- ! '''Kladno kommune''' ! style=text-align:right; | 67 756 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Kladno]] [[Kategori:Kommunar i Kladno okres|Kladno]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Kladno]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Kladno]] bfoeqndbouvydc7xtqodro1saifp1su 0 432943 3672241 3669265 2026-09-13T13:54:58Z TU-nor 12071 TU-nor flytte sida [[Dubí]] til [[Dubí i Kladno]]: Fleirtyding 3669265 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = U Jana Dubi Kladno KL CZ St John the Baptist church 039.jpg | bilettekst = Kyrkje i bydelen Dubí | kart = Katastrální mapa Kladna.png | karttekst = Bydelar i [[Kladno]] | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Kladno okres|Kladno]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Kladno|Kladno SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Kladno]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 2059 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Dubí''' er ein bydel i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Kladno]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Kladno okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Kladno|Dubi]] d3a06n5tmeft8rpwc88g3inc3oyozgt 0 433012 3672456 3672165 2026-09-14T10:40:49Z TU-nor 12071 3672456 wikitext text/x-wiki {{forveksling|Melnik}} {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Mělník náměstí s radnicí.JPG | bilettekst = Det sentrale torget og rådhuset i Mělník | kart = Melnik ME CZ.png | karttekst = Mělník innanfor distriktet [[Mělník okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Mělník med utvida fullmakter | flagg = Flag of Mělník 2016 CZ.svg | symbol = Mělník CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Mělník okres|Mělník]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 456,76<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 44732 | folketal1type = kommune | folketal1 = 19588 | folketal_by = 19588 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mělník'''{{mrk|[[tysk]] ''Melnik''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Mělník okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Mělník.png|mini|250px|Det administrative området til Mělník innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Mělník er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Mělník omfattar 39 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Býkev]] * [[Byšice]] * [[Čečelice]] * [[Chorušice]] * [[Cítov]] * [[Dobřeň]] * [[Dolní Beřkovice]] * [[Dolní Zimoř]] * [[Horní Počaply]] * [[Hořín]] * [[Hostín]] * [[Jeviněves]] * [[Kadlín]] * [[Kanina]] * [[Kly]] * [[Kokořín]] * [[Lhotka]] * '''[[Liběchov]]''' * [[Liblice]] * [[Lobeč]] * [[Lužec nad Vltavou]] * [[Malý Újezd]] * [[Medonosy]] * [[Mělnické Vtelno i Mělník|Mělnické Vtelno]] * '''[[Mělník]]''' * '''[[Mšeno]]''' * [[Nebužely]] * [[Nosálov]] * [[Řepín]] * [[Spomyšl]] * [[Stránka]] * [[Střemy]] * [[Tuhaň i Mělník|Tuhaň]] * [[Tupadly]] * [[Velký Borek]] * [[Vidim]] * [[Vraňany]] * [[Vysoká]] * [[Želízy]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mělník SO || 40 202 || 43 092 || 44 732 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mělník''' || 19 588 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kly}} || 1 629 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Beřkovice}} || 1 505 |- | style=text-align:left; | [[Mšeno]] || 1 451 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužec nad Vltavou}} || 1 423 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Byšice}} || 1 354 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cítov}} || 1 221 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Počaply}} || 1 179 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velký Borek}} || 1 119 |- | style=text-align:left; | [[Liběchov]] || 1 095 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malý Újezd}} || 1 091 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mělnické Vtelno}} || 1 001 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mělník''' || 19 588 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kly}} || 1 629 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Byšice}} || 1 354 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužec nad Vltavou}} || 1 347 |- | style=text-align:left; | [[Mšeno]] || 1 221 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cítov}} || 1 148 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Beřkovice}} || 1 099 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Počaply}} || 1 058 |- | style=text-align:left; | [[Liběchov]] || 951 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Melnik]] [[Kategori:Kommunar i Mělník okres|Melnik]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Melnik]] im1alkpin3jx0w6mmsqhwekouavjipl 0 433017 3672240 3672136 2026-09-13T13:47:15Z TU-nor 12071 3672240 wikitext text/x-wiki '''Nová Ves''' kan vise til: * [[Nová Ves i České Budějovice]], ein kommune i [[České Budějovice]] i distriktet České Budějovice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Český Krumlov]], ein kommune i [[Český Krumlov]] i distriktet Český Krumlov okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Horšovský Týn]], ein busetnad i kommunen [[Horšovský Týn]] i distriktet Domažlice okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Košice]], ein bydel i byen Košice i Slovakia * [[Nová Ves i Louny]], ein kommune i [[Louny]] i distriktet Louny i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Mělník]], ein kommune i [[Mělník]] i distriktet Mělník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Plzeň-jih]], ein kommune i [[Stod i Tsjekkia|Stod]] i distriktet Plzeň-jih okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Praha-východ]], ein kommune i [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]] i distriktet Praha-východ okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Sokolov]], ein kommune i [[Sokolov]] i distriktet Sokolov okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Strakonice]], ein kommune i [[Strakonice]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Teplice]] ein busetnad i [[Teplice]] i distriktet Teplice okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Veľký Krtíš]], ein kommune i distriktet [[Veľký Krtíš okres]] i regionen Banská Bystrica kraj i Slovakia * [[Nová Ves pod Pleší]], ein kommune i [[Dobříš]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves u Chýnova]], ein kommune i [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves u Mladé Vožice]], ein kommune i [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves v Horách]], ein kommune i [[Litvínov]] i distriktet Most i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 18sap6j7h0fa7n9gymwg50f43w53mee 0 433097 3672302 3671596 2026-09-13T18:07:42Z TU-nor 12071 /* Liste */ 3672302 wikitext text/x-wiki Ein '''lovbestemt by''' ([[tsjekkisk]] ''statutární město'') i Tsjekkia er ein kommune som har fått bystatus gjennom eit lovvedtak i parlamentet. Berre nokre få av dei største byane har fått slik status, til skilnad frå ein vanleg by (tsjekkisk ''mesto'') som kan opprettast av regjeringa eller parlamentspresidenten etter søknad.<ref name="Lovbestemt"/> I alt er det no (2026) 26 lovbestemte byar i Tsjekkia. Hovudstaden [[Praha]] blir rekna som ein ''de facto'' lovbestemt by. 13 byar blei oppretta gjennom lovvedtak i 1990,<ref name="Lovbestemt"/> medan resten er etablert gjennom ''«Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)'' med seinare endringar.<ref name="128/2000"/> ==Liste== {| class="wikitable sortable" |- ! By ! [[Regionar i Tsjekkia|Region (kraj)]] ! Lovbestemt by frå<ref name="Lovbestemt"/> |- | [[File:Flag of Prague.svg|25px]] ''[[Praha]]'' || ''[[Praha]]'' || |- | [[File:Flag of Brno.svg|25px]] [[Brno]] || [[Sør-Mähren]] || 1990 |- | [[File:Flag of Ostrava.svg|25px]] [[Ostrava]] || [[Mähren-Schlesien]] || 1990 |- | [[File:Flag of Plzen.svg|25px]] [[Plzeň]] || [[Plzeň kraj|Plzeň]] || 1990 |- | [[File:Flag of Liberec.svg|25px]] [[Liberec]] || [[Liberec kraj |Liberec]] || 1990 |- | [[File:Flag of Olomouc.svg|25px]] [[Olomouc]] || [[Olomouc kraj |Olomouc]] || 1990 |- | [[File:Flag of Ceske Budejovice.svg|25px]] [[České Budějovice]] || [[Sør-Böhmen]] || 1990 |- | [[File:Flag of Hradec Kralove.svg|25px]] [[Hradec Králové]] || [[Hradec Králové kraj |Hradec Králové]] || 1990 |- | [[File:Flag of Pardubice.svg|25px]] [[Pardubice]] || [[Pardubice kraj |Pardubice]] || 1990 |- | [[File:Flag of Usti nad Labem.svg|25px]] [[Ústí nad Labem]] || [[Ústí nad Labem kraj |Ústí nad Labem]] || 1990 |- | [[File:Flag of Zlin.svg|25px]] [[Zlín]] || [[Zlín kraj |Zlín]] || 1990 |- | [[File:Flag of Kladno.svg|25px]] [[Kladno]] || [[Sentral-Böhmen]] || 2000 |- | [[File:Flag of Havířov.svg|25px]] [[Havířov]] || Mähren-Schlesien || 1990 |- | [[File:Flag of Most.svg|25px]] [[Most i Tsjekkia|Most]] || Ústí nad Labem || 2000 |- | [[File:Opava Flag.svg|25px]] [[Opava]] || Mähren-Schlesien || 1990 |- | [[File:Flag of Jihlava CZ.svg|25px]] [[Jihlava]] || [[Vysočina kraj|Vysočina]] || 2000 |- | [[File:Flag of Frydek-Mistek.svg|25px]] [[Frýdek-Místek]] || Mähren-Schlesien || 2006 |- | [[File:Flag of Teplice.svg|25px]] [[Teplice]] || Ústí nad Labem || 2003 |- | [[File:Karlovy Vary (CZE) - flag.gif|25px]] [[Karlovy Vary]] || [[Karlovy Vary kraj|Karlovy Vary]] || 1990 |- | [[File:Karwina flag.svg|25px]] [[Karviná]] || Mähren-Schlesien || 2003 |- | [[File:Flag of Mlada Boleslav.svg|25px]] [[Mladá Boleslav]] || Sentral-Böhmen || 2003 |- | [[File:Chomutov_prapor.gif|25px]] [[Chomutov]] || Ústí nad Labem || 2006 |- | [[File:Jablonec-vlajka.svg|25px]] [[Jablonec nad Nisou]] || Liberec || 2012 |- | [[File:Flag of Decin.svg|25px]] [[Děčín]] || Ústí nad Labem || 2006 |- | [[File:Prostejov prapor.png|25px]] [[Prostějov]] || Olomouc || 2012 |- | [[File:Prerov.jpg|25px]] [[Přerov]] || Olomouc || 2006 |- | [[File:Trinec vlajka.svg|25px]] [[Třinec]] || Mähren-Schlesien || 2018 |} == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Statutory city (Czech Republic)|Statutory city (Czech Republic)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, 2. september 2026.'' {{refslutt}} <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Administrative inndelingar i Tsjekkia]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia| ]] 4ts4ccc5saqdzkqikjkuntrsw3ew2ea 0 433117 3672453 3671567 2026-09-14T10:34:59Z TU-nor 12071 3672453 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Namesti jiriho Podebrady.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Poděbrady | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Podebrady.svg | symbol = Znak města Poděbrady.gif | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Nymburk okres|Nymburk]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =348,74<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 32269 | folketal1type = kommune | folketal1 = 14536 | folketal_by = 12258 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Poděbrady'''{{mrk|[[tysk]] ''Podiebrad''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Nymburk okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Poděbrady.png|mini|250px|Det administrative området til Poděbrady innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Poděbrady er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Poděbrady omfattar 35 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Běrunice]] * [[Choťánky]] * [[Chotěšice]] * [[Chroustov]] * [[Činěves]] * [[Dlouhopolsko]] * [[DobšiceDobšice]] * [[Dymokury]] * [[Hradčany]] * [[Kněžice]] * [[Kněžičky]] * [[Kolaje]] * [[Kouty]] * [[Křečkov]] * [[Libice nad Cidlinou]] * '''[[Městec Králové]]''' * [[Odřepsy]] * [[Okřínek]] * [[Opočnice]] * [[Opolany]] * [[Oseček]] * [[Pátek]] * [[Písková Lhota]] * '''[[Poděbrady]]''' * [[Podmoky]] * [[Sány]] * [[Senice]] * [[Sloveč]] * [[Sokoleč]] * [[Úmyslovice]] * [[Vrbice i Nymburk|Velenice]] * [[Vlkov pod Oškobrhem]] * [[Vrbice i Nymburk|Vrbice]] * [[Vrbová Lhota]]{{mrk|name="a"|Overført frå [[Kolín okres]] til [[Nymburk okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Záhornice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Poděbrady SO || 28 849 || 30 372 || 31 571 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Poděbrady''' || 14 536 |- | style=text-align:left; | [[Městec Králové]] || 2 794 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libice nad Cidlinou}} || 1 190 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sokoleč}} || 1 088 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Opolany}} || 904 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Poděbrady''' || 12 258 |- | style=text-align:left; | [[Městec Králové]] || 2 649 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libice nad Cidlinou}} || 1 190 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sokoleč}} || 1 088 |- |} ===Bydelar i Poděbrady=== Bydelane og tettstadene i Poděbrady: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Poděbrady I || 331 |- | style=text-align:left; | Poděbrady II || 4 254 |- | style=text-align:left; | Poděbrady III || 6 855 |- | style=text-align:left; | Poděbrady IV || 50 |- | style=text-align:left; | Poděbrady V || 768 |- ! '''Poděbrady by''' ! style=text-align:right; | 12 258 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kluk}} || 639 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Polabec}} || 442 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přední Lhota}} || 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velké Zboží}} || 850 |- ! '''Poděbrady kommune''' ! style=text-align:right; | 14 536 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Podebrady]] [[Kategori:Kommunar i Nymburk okres|Podebrady]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Podebrady]] bztgm9249iwfks5orl1i0goq5i8y6th 3672454 3672453 2026-09-14T10:36:51Z TU-nor 12071 3672454 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Namesti jiriho Podebrady.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Poděbrady | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Podebrady.svg | symbol = Znak města Poděbrady.gif | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Nymburk okres|Nymburk]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =348,74<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 32269 | folketal1type = kommune | folketal1 = 14536 | folketal_by = 12258 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Poděbrady'''{{mrk|[[tysk]] ''Podiebrad''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Nymburk okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Poděbrady.png|mini|250px|Det administrative området til Poděbrady innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Poděbrady er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Poděbrady omfattar 35 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Běrunice]] * [[Choťánky]] * [[Chotěšice]] * [[Chroustov]] * [[Činěves]] * [[Dlouhopolsko]] * [[DobšiceDobšice]] * [[Dymokury]] * [[Hradčany]] * [[Kněžice]] * [[Kněžičky]] * [[Kolaje]] * [[Kouty]] * [[Křečkov]] * [[Libice nad Cidlinou]] * '''[[Městec Králové]]''' * [[Odřepsy]] * [[Okřínek]] * [[Opočnice]] * [[Opolany]] * [[Oseček]] * [[Pátek]] * [[Písková Lhota]] * '''[[Poděbrady]]''' * [[Podmoky]] * [[Sány]] * [[Senice]] * [[Sloveč]] * [[Sokoleč]] * [[Úmyslovice]] * [[Velenice i Nymburk|Velenice]] * [[Vlkov pod Oškobrhem]] * [[Vrbice i Nymburk|Vrbice]] * [[Vrbová Lhota]]{{mrk|name="a"|Overført frå [[Kolín okres]] til [[Nymburk okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Záhornice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Poděbrady SO || 28 849 || 30 372 || 31 571 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Poděbrady''' || 14 536 |- | style=text-align:left; | [[Městec Králové]] || 2 794 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libice nad Cidlinou}} || 1 190 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sokoleč}} || 1 088 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Opolany}} || 904 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Poděbrady''' || 12 258 |- | style=text-align:left; | [[Městec Králové]] || 2 649 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libice nad Cidlinou}} || 1 190 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sokoleč}} || 1 088 |- |} ===Bydelar i Poděbrady=== Bydelane og tettstadene i Poděbrady: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Poděbrady I || 331 |- | style=text-align:left; | Poděbrady II || 4 254 |- | style=text-align:left; | Poděbrady III || 6 855 |- | style=text-align:left; | Poděbrady IV || 50 |- | style=text-align:left; | Poděbrady V || 768 |- ! '''Poděbrady by''' ! style=text-align:right; | 12 258 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kluk}} || 639 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Polabec}} || 442 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přední Lhota}} || 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velké Zboží}} || 850 |- ! '''Poděbrady kommune''' ! style=text-align:right; | 14 536 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Podebrady]] [[Kategori:Kommunar i Nymburk okres|Podebrady]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Podebrady]] tthwx3wfweyt4xuvzs8zp654to5xzc9 0 433148 3672336 3669909 2026-09-13T19:39:22Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672336 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Říčany-Radošovice - rybník Jureček s restaurací (1).jpg | bilettekst = Parkområde i Radošovice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Praha-východ okres|Praha-východ]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Říčany|Říčany SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Říčany]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 2750 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Radošovice'''{{mrk|[[tysk]] ''Kamenitz'', tidlegare ''Kamenich''}} er ein bydel i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Říčany]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Praha-východ okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Říčany|Radosovice]] 80nrbm0gwwwh7y6nqkbeogawqibwy13 0 433158 3672324 3669945 2026-09-13T19:38:31Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672324 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Brandýs n. L. hlavní náměstí 2.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Brandýs nad Labem | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Praha-východ okres|Praha-východ]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav|Brandýs nad Labem-Stará Boleslav SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 12992 | folketal_by = | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Brandýs nad Labem'''{{mrk|[[tysk]] ''Brandeis''}} er ein bydel i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Praha-východ okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Brandýs nad Labem var tidlegare ein eigen by, men vart slått saman med [[Stará Boleslav]]] i 1960, og byrettane ligg no hos [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]], som etter at distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> styrer eit [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrativt område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Brandýs nad Labem-Stará Boleslav|Brandys nad Labem]] 2ibfq1iozjwg0ts8dzt67rhaznh5haa 0 433159 3672325 3669944 2026-09-13T19:38:33Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672325 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Stara Boleslav letecky.JPG | bilettekst = Sentralt torg i Stará Boleslav | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Praha-východ okres|Praha-východ]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav|Brandýs nad Labem-Stará Boleslav SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 5899 | folketal_by = | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Stará Boleslav'''{{mrk|[[tysk]] ''Altbunzlau''}} er ein bydel i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Praha-východ okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Stará Boleslav var tidlegare ein eigen by, men vart slått saman med [[Brandýs nad Labem]] i 1960, og byrettane ligg no hos [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]], som etter at distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> styrer eit [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrativt område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Brandýs nad Labem-Stará Boleslav|Stara Boleslav]] hf5tpvlti702dn31hvswgn4xjai43p8 0 433232 3672280 3670136 2026-09-13T16:29:38Z TU-nor 12071 3672280 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Sedlčany, náměstí TGM (02).jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Sedlčany | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = CZE Sedlčany COA.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Příbram okres|Příbram]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =448,73<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 21782 | folketal1type = kommune | folketal1 = 6873 | folketal_by = 6133 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Sedlčany'''{{mrk|[[tysk]] ''Seltschan''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Příbram okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Sedlčany.PNG|mini|250px|Det administrative området til Sedlčany innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Sedlčany er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Sedlčany omfattar 22 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Dublovice]] * [[Jesenice i Příbram|Jesenice]] * [[Klučenice]] * [[Kňovice]] * [[Kosova Hora]] * '''[[Krásná Hora nad Vltavou]]''' * [[Křepenice]] * [[Milešov]] * [[Nalžovice]] * [[Nedrahovice]] * [[Nechvalice]] * [[Osečany]] * [[Petrovice i Příbram|Petrovice]] * [[Počepice]] * [[Prosenická Lhota]] * [[Příčovy]] * [[Radíč]] * '''[[Sedlčany]]''' * '''[[Sedlec-Prčice]]'''{{mrk|Overført frå [[Benešov okres]] til [[Příbram okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Svatý Jan]] * [[Štětkovice]] * ''[[Vysoký Chlumec]]'' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Sedlčany SO || 22 274 || 22 051 || 21 782 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Sedlčany''' || 6 873 |- | style=text-align:left; | [[Sedlec-Prčice]] || 2 992 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovice}} || 1 312 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kosova Hora}} || 1 298 |- | style=text-align:left; | [[Krásná Hora nad Vltavou]] || 1 091 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dublovice}} || 1 062 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Sedlčany''' || 6 133 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kosova Hora}} || 1 061 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sedlec i Sedlčany|Sedlec}}{{mrk|Tettstad i kommunen [[Sedlec-Prčice]]}} || 1 008 |- | style=text-align:left; | [[Krásná Hora nad Vltavou]] || 790 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Sedlcany]] [[Kategori:Kommunar i Příbram okres|Sedlcany]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Sedlcany]] mnlpdr2y1tz0aa59ewwtt58yq539gl6 0 433242 3672281 3672063 2026-09-13T16:35:38Z TU-nor 12071 3672281 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Rak radnice DSCN1397.JPG | bilettekst = Rådhuset i Rakovník | kart = | karttekst = | flagg = Rakovnik prapor.gif | symbol = Rakovnik znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Rakovník okres|Rakovník]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =896,27<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 55185 | folketal1type = kommune | folketal1 = 15373 | folketal_by = 14502 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Rakovník'''{{mrk|[[tysk]] ''Rakonitz''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Rakovník okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Rakovník.png|mini|250px|Det administrative området til Rakovník innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Rakovník er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Rakovník omfattar 83 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město'') og 7 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| *[[Bdín]] *[[Branov]] *[[Břežany]] *[[Chrášťany]] *''[[Čistá]]'' *[[Děkov]] *[[Drahouš]] *[[Hořesedly]] *[[Hořovičky]] *[[Hracholusky]] *[[Hřebečníky]] *[[Hředle]] *[[Hvozd]] *[[Janov i Rakovník|Janov]] *'''[[Jesenice i Rakovník|Jesenice]]''' *[[Kalivody]] *[[Karlova Ves i Rakovník|Karlova Ves]] *''[[Kněževes]] *[[Kolešov]] *[[Kolešovice]] *[[Kounov]] *[[Kozojedy]] *[[Krakov]] *[[Krakovec]] *[[Kroučová]] *[[Krty]] *[[Krupá i Rakovník|Krupá]] *[[Krušovice]] *''[[Křivoklát]]'' *[[Lašovice]] *[[Lišany i Rakovník|Lišany]] *[[Lubná]] *[[Lužná]] *[[Malinová]] *[[Městečko]] *[[Milostín]] *[[Milý]] *''[[Mšec]]'' *[[Mšecké Žehrovice]] *[[Mutějovice]] *[[Nesuchyně]] *[[Nezabudice]] *'''[[Nové Strašecí]]''' *[[Nový Dům]] *[[Olešná i Rakovník|Olešná]] *[[Oráčov]] *[[Panoší Újezd]] *''[[Pavlíkov]]'' *[[Petrovice i Rakovník|Petrovice]] *[[Pochvalov]] *[[Přerubenice]] *[[Příčina]] *[[Přílepy]] *[[Pšovlky]] *[[Pustověty]] *[[Račice i Rakovník|Račice]] *'''[[Rakovník]]''' *[[Řeřichy]] *[[Řevničov]] *[[Roztoky i Rakovník|Roztoky]] *[[Ruda i Rakovník|Ruda]] *[[Rynholec]] *[[Šanov]] *[[Senec i Rakovník|Senec]] *''[[Senomaty]]'' *[[Šípy]] *[[Skryje]] *''[[Slabce]]'' *[[Smilovice]] *[[Srbeč]] *[[Švihov]] *[[Svojetín]] *[[Sýkořice]] *[[Třeboc]] *[[Třtice]] *[[Václavy]] *[[Velká Buková]] *[[Velká Chmelištná]] *[[Všesulov]] *[[Všetaty i Rakovník|Všetaty]] *[[Zavidov]] *[[Zbečno]] *[[Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Rakovník SO || 52 487 || 54 993 || 55 185 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Rakovník''' || 15 373 |- | style=text-align:left; | [[Nové Strašecí]] || 5 706 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužná}} || 1 928 |- | style=text-align:left; | [[Jesenice i Rakovník|Jesenice]] || 1 617 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řevničov}} || 1 403 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Senomaty}} || 1 222 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pavlíkov}} || 1 066 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lubná}} || 1 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roztoky i Rakovník|Roztoky}} || 1 013 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rynholec}} || 1 012 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Rakovník''' || 14 502 |- | style=text-align:left; | [[Nové Strašecí]] || 5 488 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužná}} || 1 928 |- | style=text-align:left; | [[Jesenice i Rakovník|Jesenice]] || 1 497 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řevničov}} || 1 403 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lubná}} || 1 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roztoky i Rakovník|Roztoky}} || 1 013 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rynholec}} || 1 012 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Rakovnik]] [[Kategori:Kommunar i Rakovník okres|Rakovnik]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Rakovnik]] fnzd214owug2s4dvrqw2819uapoiw09 0 433253 3672427 3670877 2026-09-14T09:21:50Z TU-nor 12071 3672427 wikitext text/x-wiki {{geoboks|region | namn = Sør-Böhmen | andre namn = Jihočeský kraj | bilete = Jindrichuv hradec 2.jpg | bilettekst = Jindřichův Hradec-slottet | kart = Jihoceský kraj in Czech Republic.svg | karttekst = Sør-Böhmen innanfor Tsjekkia | flagg = Flag of South Bohemian Region.svg | symbol = Coat of arms of South Bohemian Region.png | land = Tsjekkia | regiontype = | region = | hovudstad = [[České Budějovice]] | areal = 10056,79<ref name="Areal"/> | folketal = 1415463 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Sør-Böhmen'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''Jihočeský kraj''}} er ein av 13 administrative [[Regionar i Tsjekkia|regionar]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Han ligg sørvest i landet og grenser i sørvest mot [[Tyskland]], i sør mot [[Austerrike]]. Administrasjonen ligg i [[České Budějovice]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:South Bohemia districts.png|mini|250px|Kart som viser distrikta i regionen Sør-Böhmen]]}} Tidlegare var regionen delt inn i 7 administrative [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy''). Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til 17 [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Her er eit oversyn over distrikta og dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter: {| class="wikitable" ! Region (''kraj'') !! Distrikt (''okres'') !! Kommune med utvida fullmakter (''SO ORP'') |- | rowspan=17 | [[Sør-Böhmen]] || rowspan=3 | [[České Budějovice okres|České Budějovice]] || [[České Budějovice|České Budějovice SO]] |- | [[Trhové Sviny|Trhové Sviny SO]] |- | [[Týn nad Vltavou|Týn nad Vltavou SO]] |- | rowspan=2 | [[Český Krumlov okres|Český Krumlov]] || [[Český Krumlov|Český Krumlov SO]] |- | [[Kaplice|Kaplice SO]] |- | rowspan=3 | [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] || [[Dačice|Dačice SO]] |- | [[Jindřichův Hradec|Jindřichův Hradec SO]] |- | [[Třeboň|Třeboň SO]] |- | rowspan=2 | [[Písek okres|Písek]] || [[Milevsko|Milevsko SO]] |- | [[Písek|Písek SO]] |- | rowspan=2 | [[Prachatice okres|Prachatice]] || [[Prachatice|Prachatice SO]] |- | [[Vimperk|Vimperk SO]] |- | rowspan=3 | [[Strakonice okres|Strakonice]] || [[Blatná|Blatná SO]] |- | [[Strakonice|Strakonice SO]] |- | [[Vodňany|Vodňany SO]] |- | rowspan=2 | [[Tábor okres|Tábor]] || [[Soběslav|Soběslav SO]] |- | [[Tábor|Tábor SO]] |- |} ==Folketal i distrikta== Folketalet i distrikta i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[České Budějovice okres]] || 178 506 || 186 462 || 196 897 |- | style=text-align:left; | [[Český Krumlov okres]]|| 59 551 || 60 498 || 59 118 |- | style=text-align:left; | [[Jindřichův Hradec okres]] || 92 887 || 90 604 || 87 256 |- | style=text-align:left; | [[Písek okres]] || 70 300 || 69 843 || 69 986 |- | style=text-align:left; | [[Prachatice okres]] || 51 387 || 50 028 || 49 379 |- | style=text-align:left; | [[Strakonice okres]] || 69 863 || 69 786 || 68 973 |- | style=text-align:left; | [[Tábor okres]] || 102 773 || 101 115 || 100 194 |- ! Sør-Böhmen !style=text-align:right; | 625 267 !style=text-align:right; | 628 336 !style=text-align:right; | 631 803 |- |} ===Byar i regionen=== Tabellen viser bykommunane i regionen. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Distrikt !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''[[České Budějovice]]''' || style=text-align:left; | [[České Budějovice okres|České Budějovice]] || 95 664 |- | style=text-align:left; | '''[[Tábor]]''' || style=text-align:left; | [[Tábor okres|Tábor]] || 33 360 |- | style=text-align:left; | '''[[Písek]]''' || style=text-align:left; | [[Písek okres|Písek]] || 29 609 |- | style=text-align:left; | '''[[Strakonice]]''' || style=text-align:left; | [[Strakonice okres|Strakonice]] || 21 909 |- | style=text-align:left; | '''[[Jindřichův Hradec]]''' || style=text-align:left; | [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] || 20 437 |- | style=text-align:left; | '''[[Český Krumlov]]''' || style=text-align:left; | [[Český Krumlov okres|Český Krumlov]] || 12 278 |- | style=text-align:left; | '''[[Prachatice]]''' || style=text-align:left; | [[Prachatice okres|Prachatice]] || 10 440 |- | style=text-align:left; | '''[[Třeboň]]''' || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 7 951 |- | style=text-align:left; | '''[[Milevsko]]''' || style=text-align:left; | Písek || 7 889 |- | style=text-align:left; | '''[[Týn nad Vltavou]]''' || style=text-align:left; | České Budějovice || 7 602 |- | style=text-align:left; | '''[[Vimperk]]''' || style=text-align:left; | Prachatice || 7 185 |- | style=text-align:left; | '''[[Dačice]]''' || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 7 022 |- | style=text-align:left; | '''[[Kaplice]]'''|| style=text-align:left; | Český Krumlov || 6 994 |- | style=text-align:left; | [[Sezimovo Ústí]] || style=text-align:left; | Tábor || 6 868 |- | style=text-align:left; | '''[[Vodňany]]''' || style=text-align:left; | Strakonice || 6 816 |- | style=text-align:left; | '''[[Soběslav]]''' || style=text-align:left; | Tábor || 6 801 |- | style=text-align:left; | '''[[Blatná]]''' || style=text-align:left; | Strakonice || 6 289 |- | style=text-align:left; | [[Veselí nad Lužnicí]] || style=text-align:left; | Tábor || 6 211 |- | style=text-align:left; | [[Hluboká nad Vltavou]] || style=text-align:left; | České Budějovice || 5 310 |- | style=text-align:left; | '''[[Trhové Sviny]]''' || style=text-align:left; | České Budějovice || 5 137 |- | style=text-align:left; | [[Bechyně]] || style=text-align:left; | Tábor || 4 870 |- | style=text-align:left; | [[Protivín]] || style=text-align:left; | Písek || 4 663 |- | style=text-align:left; | [[Lišov i České Budějovice|Lišov]] || style=text-align:left; | České Budějovice || 4 513 |- | style=text-align:left; | [[Planá nad Lužnicí]] || style=text-align:left; | Tábor || 4 234 |- | style=text-align:left; | [[Borovany i České Budějovice|Borovany]] || style=text-align:left; | České Budějovice || 4 040 |- | style=text-align:left; | [[Velešín]] || style=text-align:left; | Český Krumlov || 3 778 |- | style=text-align:left; | [[Volary]] || style=text-align:left; | Prachatice || 3 652 |- | style=text-align:left; | [[Větřní]] || style=text-align:left; | Český Krumlov || 3 610 |- | style=text-align:left; | [[Suchdol nad Lužnicí]] || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 3 485 |- | style=text-align:left; | [[Zliv]] || style=text-align:left; | České Budějovice || 3 410 |- | style=text-align:left; | [[České Velenice]] || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 3 327 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystřice]] || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 3 089 |- | style=text-align:left; | [[Volyně]] || style=text-align:left; | Strakonice || 3 006 |- | style=text-align:left; | [[Mladá Vožice]] || style=text-align:left; | Tábor || 2 631 |- | style=text-align:left; | [[Netolice]] || style=text-align:left; | Prachatice || 2 521 |- | style=text-align:left; | [[Rudolfov]] || style=text-align:left; | České Budějovice || 2 489 |- | style=text-align:left; | [[Chýnov]] || style=text-align:left; | Tábor || 2 455 |- | style=text-align:left; | [[Vyšší Brod]] || style=text-align:left; | Český Krumlov || 2 443 |- | style=text-align:left; | [[Nové Hrady]] || style=text-align:left; | České Budějovice || 2 442 |- | style=text-align:left; | [[Slavonice]] || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 2 241 |- | style=text-align:left; | [[Nová Včelnice]] || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 2 168 |- | style=text-align:left; | [[Kardašova Řečice]] || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 2 147 |- | style=text-align:left; | [[Jistebnice]] || style=text-align:left; | Tábor || 2 039 |- | style=text-align:left; | [[Horní Planá]] || style=text-align:left; | Český Krumlov || 2 009 |- | style=text-align:left; | [[Vlachovo Březí]] || style=text-align:left; | Prachatice || 1 708 |- | style=text-align:left; | [[Lomnice nad Lužnicí]] || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 1 701 |- | style=text-align:left; | [[Bavorov]] || style=text-align:left; | Strakonice || 1 614 |- | style=text-align:left; | [[Mirovice]] || style=text-align:left; | Písek || 1 570 |- | style=text-align:left; | [[Strmilov]] || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 1 370 |- | style=text-align:left; | [[Husinec i Prachatice|Husinec]] || style=text-align:left; | Prachatice || 1 353 |- | style=text-align:left; | [[Sedlice i Blatná|Sedlice]] || style=text-align:left; | Strakonice || 1 232 |- | style=text-align:left; | [[Mirotice]] || style=text-align:left; | Písek || 1 203 |- | style=text-align:left; | [[Bělčice]] || style=text-align:left; | Strakonice || 997 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nežárkou]] || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 844 |- | style=text-align:left; | [[Deštná]] || style=text-align:left; | Jindřichův Hradec || 696 |- | style=text-align:left; | [[Rožmberk nad Vltavou]] || style=text-align:left; | Český Krumlov || 343 |- |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Regionar i Tsjekkia]] [[Kategori:Sør-Böhmen| ]] plx8w1lfmn6oypee3grlemvum6zitj1 0 433305 3672289 3670994 2026-09-13T17:09:15Z TU-nor 12071 3672289 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Blick auf das Stadtzentrum von Krumau (2026).jpg | bilettekst = Utsyn over Český Krumlov | kart = Cesky Krumlov CK CZ.png | karttekst = Český Krumlov innanfor distriktet [[České Budějovice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Český Krumlov med utvida fullmakter | flagg = Flag of Český Krumlov.svg | symbol = CZ Český Krumlov COA.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Český Krumlov okres|Český Krumlov]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 1129,04<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 40000 | folketal1type = kommune | folketal1 = 12278 | folketal_by = 8851 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Český Krumlov'''{{mrk|[[tysk]] ''Krumau'', ''Böhmisch Krumau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Český Krumlov okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Český Krumlov.png|mini|250px|Det administrative området til Trhové Sviny innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Český Krumlov er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet České Budějovice|storbyområde]] for byen [[České Budějovice]] og områda rundt.<ref name="agg"/> Fire kommunar frå det administrative området til Český Krumlov inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 69 kommunar frå det administrative området til [[České Budějovice]] og åtte frå andre administrative område. ===Kommunar=== Det administrative området til Český Krumlov omfattar 31 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]] og eit militærdistrikt. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město'') og 4 marknadsbyar (tsjekkisk městys). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bohdalovice]] * [[Brloh]] * [[Černá v Pošumaví]] * '''[[Český Krumlov]]''' * [[Chlumec i Český Krumlov|Chlumec]]* * [[Chvalšiny]] * [[Dolní Třebonín]]* * ''[[Frymburk]]'' * [[Holubov]]* * ''[[Hořice na Šumavě]]'' * '''[[Horní Planá]]''' * [[Kájov]] * ''[[Křemže]]''* * [[Lipno nad Vltavou]] * [[Loučovice]] * [[Malšín]] * [[Mirkovice]] * [[Mojné]] * [[Nová Ves i Český Krumlov|Nová Ves]] * [[Polná na Šumavě]] * [[Přední Výtoň]] * ''[[Přídolí]]'' * [[Přísečná]] * '''[[Rožmberk nad Vltavou]]''' * [[Srnín]] * [[Světlík]] * '''[[Větřní]]''' * [[Věžovatá Pláně]] * '''[[Vyšší Brod]]''' * [[Zlatá Koruna]] * [[Zubčice]] * [[militærdistriktet Boletice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Trhové Sviny SO || 40 666 || 41 182 || 40 000 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Český Krumlov''' || 12 278 |- | style=text-align:left; | [[Větřní]] || 3 610 |- | style=text-align:left; | [[Křemže]] || 2 959 |- | style=text-align:left; | [[Vyšší Brod]] || 2 443 |- | style=text-align:left; | [[Horní Planá]] || 2 009 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kájov}} || 1 908 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Loučovice}} || 1 445 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Třebonín}} || 1 357 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Frymburk}} || 1 226 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chvalšiny}} || 1 225 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Holubov}} || 1 078 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brloh}} || 1 074 |- | style=text-align:left; | ... || |- | style=text-align:left; | [[Rožmberk nad Vltavou]] || 343 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Český Krumlov''' || 8 851 |- | style=text-align:left; | [[Větřní]] || 3 149 |- | style=text-align:left; | [[Vyšší Brod]] || 1 861 |- | style=text-align:left; | [[Horní Planá]] || 1 652 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Loučovice}} || 1 442 |- | style=text-align:left; | [[Křemže]] || 1 328 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Frymburk}} || 1 101 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kájov}} || 1 062 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Třebonín}} || 1 060 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chvalšiny}} || 1 024 |- |} ===Bydelar i Český Krumlov=== [[Fil:CK Český Krumlov.png|mini|250px|Bydelane i Český Krumlov]] Bydelane og tettstadene i Český Krumlov: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Horní Brána || 2 273 |- | style=text-align:left; | Latrán || 777 |- | style=text-align:left; | Nádražní Předměstí || 2 572 |- | style=text-align:left; | Plešivec || 2 833 |- | style=text-align:left; | Vnitřní Město || 396 |- ! '''Český Krumlov by''' ! style=text-align:right; | 8 851 |- | style=text-align:left; | [[Domoradice]] || 2 122 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nové Dobrkovice}} || 126 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nové Spolí}} || 552 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Slupenec}} || 87 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vyšný}} || 540 |- ! '''Český Krumlov kommune''' ! style=text-align:right; | 31 711 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Cesky Krumlov]] [[Kategori:Kommunar i Český Krumlov okres|Cesky Krumlov]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Cesky Krumlov]] omr8ql0qysuw624b6kgnyu7kstzfmzm 0 433313 3672326 3670435 2026-09-13T19:38:35Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672326 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Domoradice, domy II.jpg | bilettekst = Gate i Domoradice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Český Krumlov okres|Český Krumlov]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Český Krumlov|Český Krumlov SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Český Krumlov]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 2122 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Domoradice'''{{mrk|[[tysk]] ''Dumrowitz''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Český Krumlov]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Český Krumlov okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Český Krumlov|Domoradice]] 7vdjr8fj1vf5xtuma930fbg5vwpk4ak 0 433329 3672291 3670536 2026-09-13T17:14:43Z TU-nor 12071 3672291 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Dačice, Palackého náměstí z věže.jpg | bilettekst = Utsyn over sentrum i Dačice | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Dacice.svg | symbol = Coat of arms of Dačice.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 471,81<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 19118 | folketal1type = kommune | folketal1 = 7022 | folketal_by = 5320 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Dačice'''{{mrk|[[tysk]] ''Datschitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jindřichův Hradec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Dačice.png|mini|250px|Det administrative området til Dačice innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dačice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Dačice omfattar 23 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er to byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Báňovice]] * [[Budeč]] * [[Budíškovice]] * [[Cizkrajov]] * [[Červený Hrádek]] * [[Český Rudolec]] * '''[[Dačice]]''' * [[Dešná]] * [[Dobrohošť]] * [[Heřmaneč]] * [[Horní Meziříčko]] * [[Horní Němčice]] * [[Horní Slatina]] * [[Hříšice]] * [[Kostelní Vydří]] * [[Peč]] * [[Písečné]] * '''[[Slavonice]]''' * [[Staré Hobzí]] * [[Studená]] * [[Třebětice]] * [[Volfířov]] * [[Županovice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Dačice SO || 18 885 || 19 316 || 19 118 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Dačice''' || 7 022 |- | style=text-align:left; | [[Slavonice]] || 2 241 |- | style=text-align:left; | [[Studená]] || 2 157 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Český Rudolec}} || 872 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Volfířov}} || 696 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Dačice''' || 5 320 |- | style=text-align:left; | [[Slavonice]] || 2 093 |- | style=text-align:left; | [[Studená]] || 1 579 |} ===Bydelar i Dačice=== Bydelane og tettstadene i Dačice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Dačice I || 728 |- | style=text-align:left; | Dačice II || 324 |- | style=text-align:left; | Dačice III || 882 |- | style=text-align:left; | Dačice IV || 548 |- | style=text-align:left; | Dačice V || 2 838 |- ! '''Dačice by''' ! style=text-align:right; | 5 320 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bílkov}} || 380 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Borek}} || 150 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Němčice}} || 318 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostkovice}} || 96 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hradišťko}} || 89 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlumec i Dačice|Chlumec}} || 115 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lipolec}} || 176 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malý Pěčín}} || 141 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Prostřední Vydří}} || 55 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Toužín}} || 42 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velký Pěčín}} || 140 |- ! '''Dačice kommune''' ! style=text-align:right; | 7 022 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Dacice]] [[Kategori:Kommunar i Jindřichův Hradec okres|Dacice]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Dacice]] 4iitxbymxnjsjkk9i73w2nokiz0fsxl 3672292 3672291 2026-09-13T17:16:03Z TU-nor 12071 /* Bydelar i Dačice */ 3672292 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Dačice, Palackého náměstí z věže.jpg | bilettekst = Utsyn over sentrum i Dačice | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Dacice.svg | symbol = Coat of arms of Dačice.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 471,81<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 19118 | folketal1type = kommune | folketal1 = 7022 | folketal_by = 5320 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Dačice'''{{mrk|[[tysk]] ''Datschitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jindřichův Hradec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Dačice.png|mini|250px|Det administrative området til Dačice innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dačice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Dačice omfattar 23 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er to byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Báňovice]] * [[Budeč]] * [[Budíškovice]] * [[Cizkrajov]] * [[Červený Hrádek]] * [[Český Rudolec]] * '''[[Dačice]]''' * [[Dešná]] * [[Dobrohošť]] * [[Heřmaneč]] * [[Horní Meziříčko]] * [[Horní Němčice]] * [[Horní Slatina]] * [[Hříšice]] * [[Kostelní Vydří]] * [[Peč]] * [[Písečné]] * '''[[Slavonice]]''' * [[Staré Hobzí]] * [[Studená]] * [[Třebětice]] * [[Volfířov]] * [[Županovice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Dačice SO || 18 885 || 19 316 || 19 118 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Dačice''' || 7 022 |- | style=text-align:left; | [[Slavonice]] || 2 241 |- | style=text-align:left; | [[Studená]] || 2 157 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Český Rudolec}} || 872 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Volfířov}} || 696 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Dačice''' || 5 320 |- | style=text-align:left; | [[Slavonice]] || 2 093 |- | style=text-align:left; | [[Studená]] || 1 579 |} ===Bydelar i Dačice=== Bydelane og tettstadene i Dačice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Dačice I || 728 |- | style=text-align:left; | Dačice II || 324 |- | style=text-align:left; | Dačice III || 882 |- | style=text-align:left; | Dačice IV || 548 |- | style=text-align:left; | Dačice V || 2 838 |- ! '''Dačice by''' ! style=text-align:right; | 5 320 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bílkov}} || 380 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Borek}} || 150 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlumec i Dačice|Chlumec}} || 115 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Němčice}} || 318 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostkovice}} || 96 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hradišťko}} || 89 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lipolec}} || 176 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malý Pěčín}} || 141 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Prostřední Vydří}} || 55 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Toužín}} || 42 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velký Pěčín}} || 140 |- ! '''Dačice kommune''' ! style=text-align:right; | 7 022 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Dacice]] [[Kategori:Kommunar i Jindřichův Hradec okres|Dacice]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Dacice]] cyvpjh92i8nsu922vekww74op94edsm 0 433361 3672450 3670542 2026-09-14T10:29:54Z TU-nor 12071 3672450 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Jindrichuv Hradec Neuhaus (38593971622).jpg | bilettekst = Utsyn over Jindřichův Hradec | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Jindřichův Hradec.svg | symbol = Znak Jindřichova Hradce.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 933,74<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 45377 | folketal1type = kommune | folketal1 = 20437 | folketal_by = 16885 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Jindřichův Hradec'''{{mrk|[[tysk]] ''Neuhaus''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jindřichův Hradec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Jindřichův Hradec.png|mini|250px|Det administrative området til Jindřichův Hradec innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Jindřichův Hradec er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Jindřichův Hradec omfattar 58 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bednárec]] * [[Bednáreček]] * [[Blažejov]] * [[Bořetín]] * [[Březina]] * [[Číměř]] * [[Člunek]] * '''[[Deštná]]''' * [[Dívčí Kopy]] * [[Dolní Pěna]] * [[Dolní Žďár]] * [[Doňov]] * [[Drunče]] * [[Hadravova Rosička]] * [[Hatín]] * [[Horní Pěna]] * [[Horní Radouň]] * [[Horní Skrýchov]] * [[Hospříz]] * [[Jarošov nad Nežárkou]] * [[Jilem i Jindřichův Hradec|Jilem]] * '''[[Jindřichův Hradec]]''' * [[Kačlehy]] * [[Kamenný Malíkov]] * '''[[Kardašova Řečice]]''' * [[Kostelní Radouň]] * [[Kunžak]] * [[Lásenice]] * [[Lodhéřov]] * '''[[Nová Bystřice]]''' * [[Nová Olešná]] * '''[[Nová Včelnice]]''' * [[Okrouhlá Radouň]] * [[Pístina]] * [[Plavsko]] * [[Pleše]] * [[Pluhův Žďár]] * [[Polště]] * [[Popelín]] * [[Příbraz]] * [[Ratiboř]] * [[Rodvínov]] * [[Roseč]] * [[Rosička]] * ''[[Staré Město pod Landštejnem]]'' * '''[[Stráž nad Nežárkou]]''' * [[Střížovice]] * '''[[Strmilov]]''' * [[Světce]] * [[Újezdec]] * [[Velký Ratmírov]] * [[Vícemil]] * [[Višňová]] * [[Vlčetínec]] * [[Vydří]] * [[Záhoří]] * [[Zahrádky i Jindřichův Hradec|Zahrádky]] * [[Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec SO || 47 138 || 46 642 || 45 377 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jindřichův Hradec''' || 20 437 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystřice]] || 3 089 |- | style=text-align:left; | [[Nová Včelnice]] || 2 168 |- | style=text-align:left; | [[Kardašova Řečice]] || 2 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunžak}} || 1 382 |- | style=text-align:left; | [[Strmilov]] || 1 370 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jarošov nad Nežárkou}} || 1 069 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nežárkou]] || 844 |- | style=text-align:left; | [[Deštná]] || 696 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jindřichův Hradec''' || 16 885 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystřice]] || 2 449 |- | style=text-align:left; | [[Nová Včelnice]] || 2 168 |- | style=text-align:left; | [[Kardašova Řečice]] || 1 957 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunžak}} || 1 163 |- | style=text-align:left; | [[Strmilov]] || 1 015 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nežárkou]] || 702 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jarošov nad Nežárkou}} || 671 |- | style=text-align:left; | [[Deštná]] || 667 |} ===Bydelar i Jindřichův Hradec=== [[Fil:JH Jindřichův Hradec.png|mini|250px|Bydelane i Jindřichův Hradec]] Bydelane og tettstadene i Jindřichův Hradec: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec I || 590 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec II || 5 579 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec III || 6 943 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec IV || 1 405 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec V || 2 368 |- ! '''Jindřichův Hradec by''' ! style=text-align:right; | 16 885 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Buk i Jindřichův Hradec|Buk}} || 271 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Děbolín}} || 245 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Radouň}} || 262 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Skrýchov}} || 252 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Žďár}} || 250 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Matná}} || 55 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otín}} || 1 340 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Políkno}} || 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radouňka}} || 682 |- ! '''Jindřichův Hradec kommune''' ! style=text-align:right; | 20 437 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Jindrichuv Hradec]] [[Kategori:Kommunar i Jindřichův Hradec okres|Jindrichuv Hradec]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Jindrichuv Hradec]] 9oce1ox6b69fwqcjuvtpjbk4brkn2dv 3672452 3672450 2026-09-14T10:32:59Z TU-nor 12071 3672452 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Jindrichuv Hradec Neuhaus (38593971622).jpg | bilettekst = Utsyn over Jindřichův Hradec | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Jindřichův Hradec.svg | symbol = Znak Jindřichova Hradce.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 933,74<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 45377 | folketal1type = kommune | folketal1 = 20437 | folketal_by = 16885 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Jindřichův Hradec'''{{mrk|[[tysk]] ''Neuhaus''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jindřichův Hradec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Jindřichův Hradec.png|mini|250px|Det administrative området til Jindřichův Hradec innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Jindřichův Hradec er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Jindřichův Hradec omfattar 58 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bednárec]] * [[Bednáreček]] * [[Blažejov]] * [[Bořetín]] * [[Březina]] * [[Číměř]] * [[Člunek]] * '''[[Deštná]]''' * [[Dívčí Kopy]] * [[Dolní Pěna]] * [[Dolní Žďár]] * [[Doňov]] * [[Drunče]] * [[Hadravova Rosička]] * [[Hatín]] * [[Horní Pěna]] * [[Horní Radouň]] * [[Horní Skrýchov]] * [[Hospříz]] * [[Jarošov nad Nežárkou]] * [[Jilem]] * '''[[Jindřichův Hradec]]''' * [[Kačlehy]] * [[Kamenný Malíkov]] * '''[[Kardašova Řečice]]''' * [[Kostelní Radouň]] * [[Kunžak]] * [[Lásenice]] * [[Lodhéřov]] * '''[[Nová Bystřice]]''' * [[Nová Olešná]] * '''[[Nová Včelnice]]''' * [[Okrouhlá Radouň]] * [[Pístina]] * [[Plavsko]] * [[Pleše]] * [[Pluhův Žďár]] * [[Polště]] * [[Popelín]] * [[Příbraz]] * [[Ratiboř]] * [[Rodvínov]] * [[Roseč]] * [[Rosička]] * ''[[Staré Město pod Landštejnem]]'' * '''[[Stráž nad Nežárkou]]''' * [[Střížovice]] * '''[[Strmilov]]''' * [[Světce]] * [[Újezdec]] * [[Velký Ratmírov]] * [[Vícemil]] * [[Višňová]] * [[Vlčetínec]] * [[Vydří]] * [[Záhoří]] * [[Zahrádky i Jindřichův Hradec|Zahrádky]] * [[Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec SO || 47 138 || 46 642 || 45 377 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jindřichův Hradec''' || 20 437 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystřice]] || 3 089 |- | style=text-align:left; | [[Nová Včelnice]] || 2 168 |- | style=text-align:left; | [[Kardašova Řečice]] || 2 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunžak}} || 1 382 |- | style=text-align:left; | [[Strmilov]] || 1 370 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jarošov nad Nežárkou}} || 1 069 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nežárkou]] || 844 |- | style=text-align:left; | [[Deštná]] || 696 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jindřichův Hradec''' || 16 885 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystřice]] || 2 449 |- | style=text-align:left; | [[Nová Včelnice]] || 2 168 |- | style=text-align:left; | [[Kardašova Řečice]] || 1 957 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunžak}} || 1 163 |- | style=text-align:left; | [[Strmilov]] || 1 015 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nežárkou]] || 702 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jarošov nad Nežárkou}} || 671 |- | style=text-align:left; | [[Deštná]] || 667 |} ===Bydelar i Jindřichův Hradec=== [[Fil:JH Jindřichův Hradec.png|mini|250px|Bydelane i Jindřichův Hradec]] Bydelane og tettstadene i Jindřichův Hradec: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec I || 590 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec II || 5 579 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec III || 6 943 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec IV || 1 405 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec V || 2 368 |- ! '''Jindřichův Hradec by''' ! style=text-align:right; | 16 885 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Buk i Jindřichův Hradec|Buk}} || 271 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Děbolín}} || 245 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Radouň}} || 262 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Skrýchov}} || 252 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Žďár}} || 250 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Matná}} || 55 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otín}} || 1 340 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Políkno}} || 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radouňka}} || 682 |- ! '''Jindřichův Hradec kommune''' ! style=text-align:right; | 20 437 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Jindrichuv Hradec]] [[Kategori:Kommunar i Jindřichův Hradec okres|Jindrichuv Hradec]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Jindrichuv Hradec]] h99hx7a4t7qrw3qln311dpbalfu54cr 0 433391 3672225 3671522 2026-09-13T12:44:26Z TU-nor 12071 3672225 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Milevsko, radnice.jpg | bilettekst = Rådhuset i Milevsko | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Milevsko.svg | symbol = Milevsko znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Písek okres|Písek]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 385,08<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 17554 | folketal1type = kommune | folketal1 = 7889 | folketal_by = 7632 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Milevsko'''{{mrk|[[tysk]] ''Mühlhausen''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Písek okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Písek.png|mini|250px|Det administrative området til Písek innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Milevsko er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Milevsko omfattar 26 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 1 by (tsjekkisk ''město'') og 2 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * ''[[Bernartice]]'' * [[Borovany i Písek|Borovany]] * [[Božetice]] * [[Branice]] * [[Chyšky]] * [[Hrazany]] * [[Hrejkovice]] * [[Jetětice]] * [[Jickovice]] * [[Kostelec nad Vltavou]] * [[Kovářov]] * [[Křižanov]] * [[Kučeř]] * [[Květov]] * '''[[Milevsko]]''' * [[Okrouhlá i Písek|Okrouhlá]] * [[Osek i Písek|Osek]] * [[Přeborov]] * [[Přeštěnice]] * ''[[Sepekov]]'' * [[Stehlovice]] * [[Veselíčko]] * [[Vlksice]] * [[Zbelítov]] * [[Zběšičky]] * [[Zhoř i Písek|Zhoř]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Milevsko SO || 19 275 || 18 342 || 17 554 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Milevsko''' || 7 889 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kovářov}} || 1 442 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bernartice}} || 1 332 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sepekov}} || 1 318 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chyšky}} || 1 014 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Milevsko''' || 7 632 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sepekov}} || 1 129 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bernartice}} || 844 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kovářov}} || 607 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chyšky}} || 436 |- |} ===Bydelar i Milevsko=== Bydelane og tettstadene i Milevsko: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Milevsko || 7 632 |- ! '''Milevsko by''' ! style=text-align:right; | 7 632 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dmýštice}} || 65 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klisín}} || 20 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Něžovice}} || 45 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rukáveč}} || 27 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká}} || 100 |- ! '''Milevsko kommune''' ! style=text-align:right; | 7 889 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Milevsko]] [[Kategori:Kommunar i Písek okres|Milevsko]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Milevsko]] 7u279stz979139xsir62dryr3oqbdde 0 433408 3672290 3671785 2026-09-13T17:13:37Z TU-nor 12071 3672290 wikitext text/x-wiki '''Storbyområdet České Budějovice''' ([[tsjekkisk]] ''Českobudějovická aglomerace'') er oppretta for České Budějovice og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 69 kommunar frå det administrative området til [[České Budějovice]], fire frå [[Trhové Sviny]], fire frå [[Český Krumlov]], tre frå [[Prachatice]] og ein frå [[Třeboň]]. Dei innrekna kommunane hadde ved folketeljinga i 2021 eit samla folketal på 173&nbsp;846 innbyggjarar.<ref name="Folketal2021"/> ==Kommunar== ===Frå České Budějovice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Adamov i České Budějovice|Adamov}} || 997 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Borek}} || 1 521 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Borovnice}} || 150 |- | style=text-align:left; | [[Boršov nad Vltavou]] || 2 042 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Branišov}} || 271 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Břehov}} || 172 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čakov}} || 292 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čejkovice}} || 389 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotýčany}} || 276 |- | style=text-align:left; | [[České Budějovice]] || 95 664 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dasný}} || 338 |- | style=text-align:left; | [[Dobrá Voda u Českých Budějovic]] || 2 800 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doubravice}} || 325 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doudleby}} || 482 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Drahotěšice}} || 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubičné}} || 424 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubné}} || 1 681 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Habří}} || 110 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Heřmaň i České Budějovice|Heřmaň}} || 204 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hlincová Hora}} || 445 |- | style=text-align:left; | [[Hluboká nad Vltavou]] || 5 310 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Homole}} || 1 676 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hosín}} || 902 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hradce}} || 103 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrdějovice}} || 1 485 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hůry}} || 610 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hvozdec}} || 136 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jivno}} || 426 |- | style=text-align:left; | [[Kamenný Újezd i České Budějovice|Kamenný Újezd]] || 2 462 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Komařice}} || 355 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kvítkovice}} || 133 |- | style=text-align:left; | [[Ledenice]] || 2 404 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libín}} || 416 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libníč}} || 622 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lipí}} || 645 |- | style=text-align:left; | [[Lišov i České Budějovice|Lišov]] || 4 513 |- | style=text-align:left; | [[Litvínovice]] || 2 650 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mazelov}} || 213 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mokrý Lom}} || 117 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nedabyle}} || 364 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i České Budějovice|Nová Ves}} || 763 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Olešník}} || 772 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pištín}} || 626 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Planá i České Budějovice|Planá}} || 246 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plav i České Budějovice|Plav}} || 440 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radošovice i České Budějovice|Radošovice}} || 174 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roudné}} || 1 389 |- | style=text-align:left; | [[Rudolfov]] || 2 489 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Římov}} || 944 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sedlec i České Budějovice|Sedlec}} || 523 |- | style=text-align:left; | [[Srubec]] || 2 926 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Hodějovice}} || 1 281 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ševětín}} || 1 367 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Štěpánovice}} || 956 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strážkovice}} || 520 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strýčice}} || 55 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střížov}} || 210 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Úsilné}} || 508 |- | style=text-align:left; | [[Včelná]] || 2 307 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vidov}} || 601 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vitín}} || 456 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vlkov}} || 43 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrábče}} || 865 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vráto}} || 448 |- | style=text-align:left; | [[Zahájí]] || 468 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Závraty}} || 56 |- | style=text-align:left; | [[Zliv]] || 3 410 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zvíkov}} || 258 |- ! České Budějovice ! style=text-align:right; | 159 965 |- |} ===Frå Trhové Sviny=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Borovany i České Budějovice|Borovany i České Budějovice]] || 4 040 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mladošovice}} || 426 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostrolovský Újezd}} || 175 |- | style=text-align:left; | [[Trhové Sviny]] || 5 137 |- ! Trhové Sviny ! style=text-align:right; | 9 778 |- |} ===Frå Český Krumlov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlumec i Český Krumlov|Chlumec}} || 101 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Třebonín}} || 1 357 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Holubov}} || 1 078 |- | style=text-align:left; | [[Křemže]] || 2 959 |- ! Český Krumlov ! style=text-align:right; | 5 495 |- |} ===Frå Prachatice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Babice}} || 134 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mahouš}} || 164 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Němčice}} || 197 |- ! Prachatice ! style=text-align:right; | 495 |- |} ===Frå Třeboň=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Smržov}} || 113 |- ! Třeboň ! style=text-align:right; | 113 |- |} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Storbyområde i Tsjekkia|Ceske Budejovice]] [[Kategori:České Budějovice]] l8s72sr971ja74ty2o7jgvgqrsecnt1 0 433425 3672229 3671672 2026-09-13T12:51:36Z TU-nor 12071 3672229 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Zasněžený střed Strakonic.jpg | bilettekst = Flyfoto av Strakonice | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Strakonice.svg | symbol = Strakonice znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Strakonice okres|Strakonice]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 574,19<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 44156 | folketal1type = kommune | folketal1 = 21909 | folketal_by = 17922 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Strakonice'''{{mrk|[[tysk]] ''Strakonitz'', [[latin]] Strakonicium''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Strakonice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Blatná.png|mini|250px|Det administrative området til Blatná innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Strakonice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Strakonice omfattar 69 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město'') og 4 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Cehnice]] * [[Čejetice i Strakonice|Čejetice]] * [[Čepřovice]] * ''[[Čestice]]'' * [[Chrášťovice]] * [[Doubravice]] * [[Drachkov]] * [[Drážov]] * [[Dřešín]] * [[Droužetice]] * [[Hlupín]] * [[Horní Poříčí]] * [[Hoslovice]] * [[Hoštice]] * [[Jinín]] * [[Kalenice]] * ''[[Katovice i Strakonice|Katovice]]'' * [[Kladruby i Strakonice|Kladruby]] * [[Kraselov]] * [[Krejnice]] * [[Krty-Hradec]] * [[Kuřimany]] * [[Kváskovice]] * [[Libětice]] * [[Litochovice]] * [[Malenice]] * [[Mečichov]] * [[Milejovice]] * [[Miloňovice]] * [[Mnichov i Strakonice|Mnichov]] * [[Mutěnice]] * [[Nebřehovice]] * [[Němčice]] * [[Němětice]] * [[Nihošovice]] * [[Nišovice]] * [[Nová Ves i Strakonice|Nová Ves]] * [[Novosedly]] * [[Osek i Strakonice|Osek]] * [[Paračov]] * [[Pracejovice]] * [[Přechovice]] * [[Přední Zborovice]] * [[Předslavice]] * [[Přešťovice]] * [[Radějovice]] * ''[[Radomyšl]]'' * [[Radošovice i Strakonice|Radošovice]] * [[Rovná i Strakonice|Rovná]] * [[Řepice]] * [[Skály]] * [[Slaník]] * [[Sousedovice]] * [[Štěchovice i Strakonice|Štěchovice]] * ''[[Štěkeň]]'' * '''[[Strakonice]]''' * [[Strašice i Strakonice|Strašice]] * [[Střelské Hoštice]] * [[Strunkovice nad Volyňkou]] * [[Třebohostice]] * [[Třešovice]] * [[Úlehle]] * [[Únice]] * [[Vacovice]] * [[Velká Turná]] * [[Volenice]] * '''[[Volyně]]''' * [[Zahorčice]] * [[Zvotoky]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Strakonice SO || 45 194 || 44 325 || 44 156 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Strakonice''' || 21 909 |- | style=text-align:left; | [[Volyně]] || 3 006 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radomyšl}} || 1 354 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Katovice i Strakonice|Katovice}} || 1 303 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čejetice i Strakonice|Čejetice}} || 921 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Strakonice''' || 17 922 |- | style=text-align:left; | [[Volyně]] || 2 789 |- | style=text-align:left; | [[Přední Ptákovice]]{{mrk|name="a"|busetnad i kommunen Strakonice}} || 2 190 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dražejov}}{{mrk|name="a"}} || 1 384 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radomyšl}} || 1 354 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Katovice i Strakonice|Katovice}} || 1 303 |} ===Bydelar i Strakonice=== Bydelane og tettstadene i Strakonice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Strakonice I || 13 395 |- | style=text-align:left; | Strakonice II || 4 527 |- ! '''Strakonice by''' ! style=text-align:right; | 17 922 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dražejov}} || 1 384 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hajská}} || 63 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Modlešovice}} || 188 |- | style=text-align:left; | [[Přední Ptákovice]] || 2 190 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střela}} || 85 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Virt}} || 77 |- ! '''Strakonice kommune''' ! style=text-align:right; | 21 909 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Strakonice]] [[Kategori:Kommunar i Strakonice okres|Strakonice]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Strakonice]] i9y5sj6rpvvut92wcsz4ykf544xl22e 0 433427 3672337 3670741 2026-09-13T19:39:25Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672337 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Přední Ptákovice Podsrp - kostel.jpg | bilettekst = Kyrkje i Přední Ptákovice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Strakonice okres|Strakonice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Strakonice|Strakonice SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Strakonice]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 2190 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Přední Ptákovice''' er ein busetnad i byen [[Strakonice]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Strakonice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Strakonice|Predni Ptakovice]] pbulr6ie20heak0oln4kj38hhoqah35 0 433452 3672428 3671737 2026-09-14T09:22:26Z TU-nor 12071 3672428 wikitext text/x-wiki {{geoboks|region | namn = Plzeň kraj | andre namn = Plzeňský kraj | bilete = Fountian in Main Square Plzen.jpg | bilettekst = Fontene på «Republikkplassen» i Plzeň | kart = Plzenský kraj in Czech Republic.svg | karttekst = Plzeň kraj innanfor Tsjekkia | flagg = Flag of Plzen Region.svg | symbol = Plzen Region CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = | region = | hovudstad = [[Plzeň]] | areal = 7649,05<ref name="Areal"/> | folketal = 581436 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Plzeň kraj'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''Plzeňský kraj''}} er ein av 13 administrative [[Regionar i Tsjekkia|regionar]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Han ligg vest i landet og grenser i vest mot [[Tyskland]]. Administrasjonen ligg i [[Plzeň]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:Plzen districts.png|mini|250px|Kart som viser distrikta i regionen Plzeň kraj]]}} Tidlegare var regionen delt inn i 7 administrative [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy''). Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til 17 [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Her er eit oversyn over distrikta og dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter: {| class="wikitable" ! Region (''kraj'') !! Distrikt (''okres'') !! Kommune med utvida fullmakter (''SO ORP'') |- | rowspan=15 | [[Plzeň kraj|Plzeň]] || rowspan=2 | [[Domažlice okres|Domažlice]] || [[Domažlice|Domažlice SO]] |- | [[Horšovský Týn|Horšovský Týn SO]] |- | rowspan=3 | [[Klatovy okres|Klatovy]] || [[Horažďovice|Horažďovice SO]] |- | [[Klatovy|Klatovy SO]] |- | [[Sušice|Sušice SO]] |- | rowspan=4 | [[Plzeň-jih okres|Plzeň-jih]] || [[Blovice|Blovice SO]] |- | [[Nepomuk|Nepomuk SO]] |- | [[Přeštice|Přeštice SO]] |- | [[Stod i Tsjekkia|Stod SO]] |- | [[Plzeň-město okres|Plzeň-město]] || [[Plzeň|Plzeň SO]] |- | rowspan=2 | [[Plzeň-sever okres|Plzeň-sever]] || [[Kralovice|Kralovice SO]] |- | [[Nýřany|Nýřany SO]] |- | [[Rokycany okres|Rokycany]] || [[Rokycany|Rokycany SO]] |- | rowspan=2 | [[Tachov okres|Tachov]] || [[Stříbro|Stříbro SO]] |- | [[Tachov|Tachov SO]] |- |} ==Folketal i distrikta== Folketalet i distrikta i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Domažlice okres]] || 58 511 || 59 926 || 53 769 |- | style=text-align:left; | [[Klatovy okres]] || 87 943 || 85 726 || 83 658 |- | style=text-align:left; | [[Plzeň-jih okres]] || 57 244 || 62 389 || 69 213 |- | style=text-align:left; | [[Plzeň-město okres]] || 180 748 || 188 045 || 193 858 |- | style=text-align:left; | [[Plzeň-sever okres]] || 69 015 || 74 940 || 79 917 |- | style=text-align:left; | [[Rokycany okres]] || 45 820 || 47 477 || 48 809 |- | style=text-align:left; | [[Tachov okres]] || 51 439 || 51 917 || 52 212 |- ! Plzeň kraj !style=text-align:right; | 550 720 !style=text-align:right; | 570 420 !style=text-align:right; | 581 436 |- |} ===Byar i regionen=== Tabellen viser bykommunane i regionen. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Distrikt !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''[[Plzeň]]''' || style=text-align:left; | [[Plzeň-město okres|Plzeň-město]] || 174 007 |- | style=text-align:left; | '''[[Klatovy]]''' || style=text-align:left; | [[Klatovy okres|Klatovy]] || 21 579 |- | style=text-align:left; | '''[[Rokycany]]''' || style=text-align:left; | [[Rokycany okres|Rokycany]] || 13 758 |- | style=text-align:left; | '''[[Tachov]]''' || style=text-align:left; | [[Tachov okres|Tachov]] || 12 510 |- | style=text-align:left; | '''[[Domažlice]]''' || style=text-align:left; | [[Domažlice okres|Domažlice]] || 10 872 |- | style=text-align:left; | '''[[Sušice]]''' || style=text-align:left; | Klatovy || 10 549 |- | style=text-align:left; | '''[[Stříbro]]''' || style=text-align:left; | Tachov || 7 519 |- | style=text-align:left; | [[Dobřany]] || style=text-align:left; | [[Plzeň-jih okres|Plzeň-jih]] || 6 971 |- | style=text-align:left; | '''[[Přeštice]]''' || style=text-align:left; | Plzeň-jih || 6 591 |- | style=text-align:left; | '''[[Nýřany]]''' || style=text-align:left; | [[Plzeň-sever okres|Plzeň-sever]] || 6 641 |- | style=text-align:left; | [[Planá i Tachov|Planá]] || style=text-align:left; | Tachov || 5 292 |- | style=text-align:left; | [[Starý Plzenec]] || style=text-align:left; | Plzeň-město || 5 232 |- | style=text-align:left; | [[Třemošná]] || style=text-align:left; | Plzeň-sever || 5 098 |- | style=text-align:left; | [[Holýšov]] || style=text-align:left; | Plzeň-jih || 5 025 |- | style=text-align:left; | [[Kdyně]] || style=text-align:left; | Domažlice || 4 999 |- | style=text-align:left; | '''[[Horažďovice]]''' || style=text-align:left; | Klatovy || 4 987 |- | style=text-align:left; | '''[[Horšovský Týn]]''' || style=text-align:left; | Domažlice || 4 781 |- | style=text-align:left; | [[Nýrsko]] || style=text-align:left; | Klatovy || 4 753 |- | style=text-align:left; | [[Bor i Tachov|Bor]] || style=text-align:left; | Tachov || 4 301 |- | style=text-align:left; | [[Horní Bříza]] || style=text-align:left; | Plzeň-sever || 4 105 |- | style=text-align:left; | '''[[Blovice]]''' || style=text-align:left; | Plzeň-jih || 3 999 |- | style=text-align:left; | '''[[Stod]]''' || style=text-align:left; | Plzeň-jih || 3 580 |- | style=text-align:left; | '''[[Nepomuk]]''' || style=text-align:left; | Plzeň-jih || 3 564 |- | style=text-align:left; | '''[[Kralovice]]''' || style=text-align:left; | Plzeň-sever || 3 380 |- | style=text-align:left; | [[Staňkov i Domažlice|Staňkov]] || style=text-align:left; | Domažlice || 3 331 |- | style=text-align:left; | [[Kaznějov]] || style=text-align:left; | Plzeň-sever || 2 934 |- | style=text-align:left; | [[Spálené Poříčí]] || style=text-align:left; | Plzeň-jih || 2 795 |- | style=text-align:left; | [[Hrádek i Rokycany|Hrádek]] || style=text-align:left; | Rokycany || 2 722 |- | style=text-align:left; | [[Plasy]] || style=text-align:left; | Plzeň-sever || 2 690 |- | style=text-align:left; | [[Janovice nad Úhlavou]] || style=text-align:left; | Klatovy || 2 469 |- | style=text-align:left; | [[Mirošov]] || style=text-align:left; | Rokycany || 2 433 |- | style=text-align:left; | [[Zbiroh]] || style=text-align:left; | Rokycany || 2 420 |- | style=text-align:left; | [[Město Touškov]] || style=text-align:left; | Plzeň-sever || 2 138 |- | style=text-align:left; | [[Radnice]] || style=text-align:left; | Rokycany || 1 748 |- | style=text-align:left; | [[Bělá nad Radbuzou]] || style=text-align:left; | Domažlice || 1 719 |- | style=text-align:left; | [[Švihov]] || style=text-align:left; | Klatovy || 1 665 |- | style=text-align:left; | [[Železná Ruda]] || style=text-align:left; | Klatovy || 1 632 |- | style=text-align:left; | [[Všeruby i Plzeň-sever|Všeruby]] || style=text-align:left; | Plzeň-sever || 1 615 |- | style=text-align:left; | [[Kladruby i Tachov|Kladruby]] || style=text-align:left; | Tachov || 1 557 |- | style=text-align:left; | [[Mýto i Rokycany|Mýto]] || style=text-align:left; | Rokycany || 1 536 |- | style=text-align:left; | [[Plánice]] || style=text-align:left; | Klatovy || 1 529 |- | style=text-align:left; | [[Poběžovice]] || style=text-align:left; | Domažlice || 1 498 |- | style=text-align:left; | [[Kožlany]] || style=text-align:left; | Plzeň-sever || 1 461 |- | style=text-align:left; | [[Přimda]] || style=text-align:left; | Tachov || 1 404 |- | style=text-align:left; | [[Kašperské Hory]] || style=text-align:left; | Klatovy || 1 361 |- | style=text-align:left; | [[Strážov]] || style=text-align:left; | Klatovy || 1 343 |- | style=text-align:left; | [[Kasejovice]] || style=text-align:left; | Plzeň-jih || 1 246 |- | style=text-align:left; | [[Hostouň i Domažlice|Hostouň]] || style=text-align:left; | Domažlice || 1 209 |- | style=text-align:left; | [[Černošín]] || style=text-align:left; | Tachov || 1 131 |- | style=text-align:left; | [[Nalžovské Hory]] || style=text-align:left; | Klatovy || 1 125 |- | style=text-align:left; | [[Měčín]] || style=text-align:left; | Klatovy || 1 112 |- | style=text-align:left; | [[Manětín]] || style=text-align:left; | Plzeň-sever || 1 106 |- | style=text-align:left; | [[Hartmanice i Klatovy|Hartmanice]] || style=text-align:left; | Klatovy || 916 |- | style=text-align:left; | [[Bezdružice]] || style=text-align:left; | Tachov || 870 |- | style=text-align:left; | [[Rabí]] || style=text-align:left; | Klatovy || 506 |- | style=text-align:left; | [[Úterý]] || style=text-align:left; | Plzeň-sever || 451 |- | style=text-align:left; | [[Rejštejn]] || style=text-align:left; | Klatovy || 245 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Regionar i Tsjekkia]] [[Kategori:Plzeň kraj| ]] 1eare2flx3yegl5m95lo5w9zs5d6wbn 0 433459 3672223 3671571 2026-09-13T12:40:24Z TU-nor 12071 3672223 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Domazlice Marktplatz.JPG | bilettekst = Det sentrale torget i Domažlice | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Domazlice.svg | symbol = Domažlice znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Plzeň kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Domažlice okres|Domažlice]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 763,21<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 67908 | folketal1type = kommune | folketal1 = 10872 | folketal_by =10603 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Domažlice'''{{mrk|[[tysk]] ''Taus''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Domažlice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Plzeň kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Domažlice.png|mini|250px|Det administrative området til Domažlice innanfor regionen [[Plzeň kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Domažlice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Domažlice omfattar 58 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město'') og 3 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Babylon i Domažlice|Babylon]] * '''[[Bělá nad Radbuzou]]''' * [[Brnířov]] * [[Česká Kubice]] * [[Díly]] * '''[[Domažlice]]''' * [[Drahotín]] * [[Draženov]] * [[Hora Svatého Václava]] * '''[[Hostouň i Domažlice|Hostouň]]''' * [[Hradiště i Domažlice|Hradiště]] * [[Hvožďany]] * [[Chocomyšl]] * [[Chodov i Domažlice|Chodov]] * [[Chodská Lhota]] * [[Chrastavice]] * [[Kanice]] * [[Kaničky]] * '''[[Kdyně]]''' * ''[[Klenčí pod Čerchovem]]'' * ''[[Koloveč]]'' * [[Kout na Šumavě]] * [[Libkov]] * [[Loučim]] * [[Luženičky]] * [[Mezholezy i Domažlice|Mezholezy]] * [[Milavče]] * [[Mnichov i Domažlice|Mnichov]] * [[Mrákov]] * [[Mutěnín]] * [[Nemanice]] * [[Němčice]] * [[Nevolice]] * [[Nová Ves i Domažlice|Nová Ves]] * [[Nový Kramolín]] * [[Otov]] * [[Pařezov]] * [[Pasečnice]] * [[Pec i Domažlice|Pec]] * [[Pelechy]] * '''[[Poběžovice]]''' * [[Pocinovice]] * [[Postřekov]] * [[Rybník]] * [[Spáňov]] * [[Srbice i Domažlice|Srbice]] * [[Stráž i Domažlice|Stráž]] * [[Tlumačov]] * [[Trhanov]] * [[Úboč]] * [[Újezd]] * [[Únějovice]] * [[Úsilov]] * [[Vlkanov]] * [[Všepadly]] * ''[[Všeruby i Domažlice|Všeruby]]'' * [[Zahořany]] * [[Ždánov]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Domažlice SO || 39 243|| 39 708 || 39 322 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Domažlice''' || 10 872 |- | style=text-align:left; | [[Kdyně]] || 4 999 |- | style=text-align:left; | [[Bělá nad Radbuzou]] || 1 719 |- | style=text-align:left; | [[Poběžovice]] || 1 498 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klenčí pod Čerchovem}} || 1 267 |- | style=text-align:left; | [[Hostouň i Domažlice|Hostouň]] || 1 209 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Postřekov}} || 1 063 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kout na Šumavě}} || 1 049 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mrákov}} || 1 049 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zahořany}} || 1 024 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Koloveč}} || 995 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Domažlice''' || 10 603 |- | style=text-align:left; | [[Kdyně]] || 3 875 |- | style=text-align:left; | [[Bělá nad Radbuzou]] || 1 361 |- | style=text-align:left; | [[Poběžovice]] || 1 253 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klenčí pod Čerchovem}} || 1 182 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kout na Šumavě}} || 1 008 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Koloveč}} || 957 |- | style=text-align:left; | [[Hostouň i Domažlice|Hostouň]] || 918 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Postřekov}} || 914 |- |} ===Bydelar i Domažlice=== [[Fil:DO Domažlice.png|mini|250px|Bydelane i Domažlice]] Bydelane og tettstadene i Domažlice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Město || 729 |- | style=text-align:left; | Dolejší Předměstí || 577 |- | style=text-align:left; | Hořejší Předměstí || 2 677 |- | style=text-align:left; | Bezděkovské Předměstí || 2 233 |- | style=text-align:left; | Týnské Předměstí || 4 387 |- ! '''Domažlice by''' ! style=text-align:right; | 10 603 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Havlovice}} || 269 |- ! Domažlice kommune !style=text-align:right; | 10 872 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Plzeň kraj|Domazlice]] [[Kategori:Kommunar i Domažlice okres|Domazlice]] [[Kategori:Byar i Plzeň kraj|Domazlice]] 2qzmti0kx29uimdq6x6gsbqz2iyg9c8 0 433522 3672466 3672002 2026-09-14T11:11:28Z TU-nor 12071 3672466 wikitext text/x-wiki '''Chlum''' kan vise til: * [[Chlum i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Chlum i Děčín]], ein busetnad i kommunen [[Děčín]] i distriktet Děčín okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Chlum i Plzeň-jih]], ein kommune i [[Blovice]] i distriktet Plzeň-jih okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Chlum i Rokycany]], ein kommune i [[Rokycany]] i distriktet Rokycany okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Chlum i Strakonice]], ein kommune i [[Blatná]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Chlum i Vlašim]], ein kommune i [[Vlašim]] i distriktet Benešov okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Chlum u Třeboně]], ein kommune i [[Třeboň]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} f53d2h0x5bcm14a4j8z8tkoet991fdb 0 433523 3672447 3671461 2026-09-14T10:22:40Z TU-nor 12071 /* Kommunar */ 3672447 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Blovice 04.JPG | bilettekst = Rådhuset i Blovice | kart = | karttekst = | flagg = Blovice CZ flag.jpg | symbol = Blovice znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Plzeň kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Plzeň-jih okres|Plzeň-jih]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 229,03<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 12078 | folketal1type = kommune | folketal1 = 3999 | folketal_by = 3035 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Blovice'''{{mrk|[[tysk]] ''Blowitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Plzeň-jih okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Plzeň kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Blovice.png|mini|250px|Det administrative området til Blovice innanfor regionen [[Plzeň kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Blovice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Plzeň|storbyområde]] for byen [[Plzeň]] og områda rundt.<ref name="agg"/> Ni kommunar frå det administrative området til Blovice inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 99 kommunar frå fleire andre administrative område i og omkring Plzeň. ===Kommunar=== Det administrative området til Blovice omfattar 19 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * '''[[Blovice]]'''* * [[Borovno]] * [[Chlum i Plzeň-jih|Chlum]]* * [[Chocenice]] * [[Drahkov]] * [[Jarov i Plzeň-jih|Jarov]] * [[Letiny]] * [[Louňová]] * [[Milínov]]* * [[Míšov]] * [[Nové Mitrovice]] * [[Seč]]* * '''[[Spálené Poříčí]]'''* * [[Střížovice]]* * [[Únětice]] * [[Vlčtejn]]* * [[Žákava]]* * [[Zdemyslice]]* * [[Ždírec i Plzeň-jih|Ždírec]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Blovice SO || 10 946 || 11 782 || 12 078 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Blovice''' || 3 999 |- | style=text-align:left; | [[Spálené Poříčí]] || 2 795 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Letiny}} || 793 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zdemyslice}} || 638 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chocenice}} || 580 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Blovice''' || 3 035 |- | style=text-align:left; | [[Spálené Poříčí]] || 1 685 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zdemyslice}} || 638 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Letiny}} || 506 |- |} ===Bydelar i Blovice=== [[Fil:Blovice - všechna k. ú.png|mini|250px|Bydelane i Blovice]] Bydelane og tettstadene i Blovice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Blovice || 3 035 |- ! '''Blovice by''' ! style=text-align:right; | 3 035 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bohušov}}{{mrk|inngår i {{ikkjeraud|Hradiště i Blovice|Hradiště}}}} || 41 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hradiště i Blovice|Hradiště}} || 376 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hradišťská Lhotka}} || 49 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hradišťský Újezd}} || 41 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Komorno}} || 80 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stará Huť}}{{mrk|inngår i {{ikkjeraud|Vlčice}}}} || 19 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Štítov}} || 98 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vlčice}} || 260 |- ! Blovice kommune !style=text-align:right; | 3 999 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Plzeň kraj|Blovice]] [[Kategori:Kommunar i Plzeň-jih okres|Blovice]] [[Kategori:Byar i Plzeň kraj|Blovice]] jc471sqmta886z2hb6o0f942imit2xn 0 433622 3672227 3671449 2026-09-13T12:48:51Z TU-nor 12071 3672227 wikitext text/x-wiki {{om}} {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Rokycany CZ Our Lady of the Snow church and Marian column 0589.jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Rokycany | kart = Rokycany RO CZ.png | karttekst = Rokycany innanfor distriktet [[Rokycany okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Rokycany med utvida fullmakter | flagg = Rokycany prapor.gif | symbol = Rokycany CoA CZ.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Plzeň kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Rokycany okres|Rokycany]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =656,63<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 48809 | folketal1type = kommune | folketal1 = 13758 | folketal_by =13311 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Rokycany'''{{mrk|[[tysk]] ''Rokitzan''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Rokycany okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Plzeň kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Rokycany.png|mini|250px|Det administrative området til Rokycany innanfor regionen [[Plzeň kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Rokycany er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Plzeň|storbyområde]] for byen [[Plzeň]] og områda rundt.<ref name="agg"/> 14 kommunar frå det administrative området til Rokycany inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 94 kommunar frå fleire andre administrative område i og omkring Plzeň. ===Kommunar=== Det administrative området til Rokycany omfattar 68 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 6 byar (tsjekkisk ''město'') og 2 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| *[[Bezděkov]] *[[Břasy]] *[[Březina]] *[[Bujesily]] *[[Bušovice]]* *[[Cekov]] *[[Cheznovice]] *[[Chlum i Rokycany|Chlum]] *[[Chomle]] *[[Čilá]] *[[Dobřív]] *[[Drahoňův Újezd]] *[[Ejpovice]]* *[[Hlohovice]] *[[Holoubkov]] *'''[[Hrádek i Rokycany|Hrádek]]''' *[[Hradiště i Rokycany|Hradiště]] *[[Hůrky]]* *[[Kakejcov]]* *[[Kamenec]] *[[Kamenný Újezd i Rokycany|Kamenný Újezd]] *[[Kařez]] *[[Kařízek]] *[[Klabava]]* *[[Kladruby i Rokycany|Kladruby]] *[[Kornatice]]* *[[Lhota pod Radčem]] *[[Lhotka u Radnic]] *''[[Liblín]]'' *[[Líšná]] *[[Litohlavy]]* *[[Medový Újezd]] *[[Mešno]]* *'''[[Mirošov]] *[[Mlečice]] *'''[[Mýto i Rokycany|Mýto]]''' *[[Němčovice]] *[[Nevid]]* *[[Osek i Rokycany|Osek]]* *[[Ostrovec-Lhotka]] *[[Plískov]] *[[Podmokly]] *[[Příkosice]] *[[Přívětice]] *'''[[Radnice]]''' *[[Raková i Rokycany|Raková]] *'''[[Rokycany]]'''* *[[Sebečice]] *[[Sirá]] *[[Skomelno]] *[[Skořice]] *[[Smědčice]]* *[[Štítov]] *[[Strašice]] *[[Svojkovice]]* *[[Těně]] *[[Terešov]] *[[Těškov]] *[[Trokavec]] *[[Týček]] *[[Újezd u Svatého Kříže]] *[[Vejvanov]] *[[Veselá]] *[[Vísky]] *[[Volduchy]] *[[Všenice]]* *'''[[Zbiroh]]''' *''[[Zvíkovec]]'' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Rokycany SO || 45 820 || 47 477 || 48 809 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Rokycany''' || 13 758 |- | style=text-align:left; | [[Hrádek i Rokycany|Hrádek]] || 2 722 |- | style=text-align:left; | [[Strašice]] || 2 440 |- | style=text-align:left; | [[Mirošov]] || 2 433 |- | style=text-align:left; | [[Zbiroh]] || 2 420 |- | style=text-align:left; | [[Břasy]] || 2 285 |- | style=text-align:left; | [[Radnice]] || 1 748 |- | style=text-align:left; | [[Mýto i Rokycany|Mýto]] || 1 536 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Holoubkov}} || 1 456 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Osek}} || 1 427 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobřív}} || 1 297 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Volduchy}} || 1 253 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Rokycany''' || 13 311 |- | style=text-align:left; | [[Strašice]] || 2 440 |- | style=text-align:left; | [[Mirošov]] || 2 364 |- | style=text-align:left; | [[Zbiroh]] || 2 301 |- | style=text-align:left; | [[Hrádek i Rokycany|Hrádek]] || 1 955 |- | style=text-align:left; | [[Radnice]] || 1 720 |- | style=text-align:left; | [[Mýto i Rokycany|Mýto]] || 1 536 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Holoubkov}} || 1 456 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Osek}} || 1 274 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Volduchy}} || 1 253 |- | style=text-align:left; | [[Břasy]] || 1 129 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobřív}} || 1 053 |- |} ===Bydelar i Rokycany=== Bydelane og tettstadene i Rokycany: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Nové Město || 8 387 |- | style=text-align:left; | Plzeňské Předměstí || 3 359 |- | style=text-align:left; | Střed || 1 565 |- ! '''Rokycany by''' ! style=text-align:right; | 13 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Borek}} || 447 |- ! Rokycany kommune !style=text-align:right; | 13 758 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Plzeň kraj|Domazlice]] [[Kategori:Kommunar i Rokycany okres|Rokycany]] [[Kategori:Byar i Plzeň kraj|Rokycany]] hq6ztrqmdyn27dtuqkoetxb1s5lnvte 0 433638 3672238 3671396 2026-09-13T13:10:45Z TU-nor 12071 3672238 wikitext text/x-wiki '''Kladruby''' kan vise til: * [[Kladruby i Rokycany]], ein kommune i [[Rokycany]] i distriktet Rokycany okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Kladruby i Strakonice]], ein kommune i [[Strakonice]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Kladruby i Tachov]], ein kommune i distriktet Tachov okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Kladruby i Teplice]], ein kommune i [[Teplice]] i distriktet Teplice i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Kladruby i Vlašim]], ein kommune i [[Vlašim]] i distriktet Benešov okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Kladruby nad Labem]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 6bv400do8vjzosmk1yz48zz1qwakzdh 0 433646 3672471 3671642 2026-09-14T11:29:20Z TU-nor 12071 3672471 wikitext text/x-wiki '''Stráž''' kan vise til: * [[Stráž i Domažlice]], ein kommune i [[Domažlice]] i distriktet Domažlice okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Stráž i Sušice]], ein bydel i kommunen [[Sušice]] i distriktet Klatovy okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Stráž i Tachov]], ein kommune i [[Tachov]] i distriktet Tachov okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Stráž nad Nežárkou]], ein kommune i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Stráž nad Ohří]], ein kommune i [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov]] i distriktet Karlovy Vary okres i regionen Karlovy Vary i Tsjekkia * [[Stráž pod Ralskem]], ein kommune i Česká Lípa i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} dnkf5x200oujmxg7mtrhfmyy1ecin4b 0 433655 3672228 3672073 2026-09-13T12:50:26Z TU-nor 12071 3672228 wikitext text/x-wiki '''Storbyområdet Plzeň''' ([[tsjekkisk]] ''Plzeňská aglomerace'') er oppretta for Plzeň og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 15 kommunar frå det administrative området til [[Plzeň]], 43 frå [[Nýřany]], ni frå [[Blovice]], 13 frå [[Přeštice]], fem frå [[Stod i Tsjekkia|Stod]], 14 frå [[Rokycany]] og ni frå [[Kralovice]]. Dei innrekna kommunane hadde ved folketeljinga i 2021 eit samla folketal på 302&nbsp;516 innbyggjarar.<ref name="Folketal2021"/> ==Kommunar== ===Frå Plzeň=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chrást}} || 1 886 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chválenice}} || 765 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dýšina}} || 1 821 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kyšice}} || 1 059 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Letkov}} || 835 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lhůta}} || 206 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Losiná}} || 1 424 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mokrouše}} || 317 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nezbavětice}} || 243 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nezvěstice}} || 1 418 |- | style=text-align:left; | [[Plzeň]] || 174 007 |- | style=text-align:left; | [[Šťáhlavy]] || 2 923 |- | style=text-align:left; | [[Starý Plzenec]] || 5 232 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Štěnovický Borek}} || 638 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tymákov}} || 1 084 |- ! Plzeň ! style=text-align:right; | 193 858 |- |} ===Frå Nýřany=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bdeněves}} || 770 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blažim i Plzeň-sever|Blažim}} || 63 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bučí}} || 162 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čeminy}} || 322 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čerňovice i Plzeň-sever|Čerňovice}} || 196 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Česká Bříza}} || 593 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotíkov}} || 1 266 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolany}} || 283 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Druztová}} || 781 |- | style=text-align:left; | [[Horní Bříza]] || 4 105 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hromnice}} || 1 231 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kaceřov i Plzeň-sever|Kaceřov}} || 151 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kbelany}} || 106 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kozolupy}} || 1 043 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krašovice}} || 360 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krsy}} || 267 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunějovice}} || 180 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ledce}} || 851 |- | style=text-align:left; | [[Líně]] || 2 786 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Líšťany i Plzeň-sever|Líšťany}} || 758 |- | style=text-align:left; | [[Město Touškov]] || 2 138 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Myslinka}} || 215 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nadryby}} || 135 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nekmíř}} || 528 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nevřeň}} || 296 |- | style=text-align:left; | [[Nýřany]] || 6 641 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plešnice}} || 274 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pňovany}} || 413 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Příšov}} || 332 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tatiná}} || 248 |- | style=text-align:left; | [[Tlučná]] || 3 295 |- | style=text-align:left; | [[Třemošná]] || 5 098 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Trnová}} || 1 013 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Úherce i Plzeň-sever|Úherce}} || 421 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Újezd nade Mží}} || 116 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Úlice}} || 480 |- | style=text-align:left; | [[Vejprnice]] || 4 479 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vochov}} || 1 499 |- | style=text-align:left; | [[Všeruby i Plzeň-sever|Všeruby]] || 1 615 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zahrádka}} || 133 |- | style=text-align:left; | [[Zbůch]] || 2 724 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žilov}} || 470 |- | style=text-align:left; | [[Zruč-Senec]] || 3 451 |- ! Nýřany ! style=text-align:right; | 52 288 |- |} ===Frå Blovice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Blovice] || 3 999 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlum i Plzeň-jih|Chlum}} || 227 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Milínov}} || 192 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Seč}} || 289 |- | style=text-align:left; | [[Spálené Poříčí]] || 2 795 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střížovice}} || 384 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vlčtejn}} || 90 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žákava}} || 475 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zdemyslice}} || 638 |- ! Blovice ! style=text-align:right; | 9 089 |- |} ===Frå Přeštice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Chlumčany i Plzeň-jih|Chlumčany]] || 2 286 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čižice}} || 566 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Lukavice}} || 1 030 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Lukavice}} || 461 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužany}} || 657 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nebílovy}} || 363 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Netunice}} || 202 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Předenice}} || 257 |- | style=text-align:left; | [[Přeštice]] || 6 591 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Příchovice}} || 1 157 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řenče}} || 877 |- | style=text-align:left; | [[Štěnovice]] || 2 225 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Útušice}} || 716 |- ! Přeštice ! style=text-align:right; | 17 388 |- |} ===Frå Stod=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Chotěšov i Plzeň-jih|Chotěšov]] || 2 935 |- | style=text-align:left; | [[Dobřany]] || 6 971 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Plzeň-jih|Nová Ves}} || 291 |- | style=text-align:left; | [[Stod i Tsjekkia|Stod]] || 3 580 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vstiš}} || 579 |- ! Stod ! style=text-align:right; | 14 356 |- |} ===Frå Rokycany=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bušovice}} || 643 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ejpovice}} || 748 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hůrky}} || 217 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kakejcov}} || 91 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klabava}} || 473 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kornatice}} || 239 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Litohlavy}} || 538 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mešno}} || 72 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nevid}} || 174 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Osek i Rokycany|Osek}} || 1 427 |- | style=text-align:left; | [[Rokycany]] || 13 758 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Smědčice}} || 343 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Svojkovice}} || 453 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Všenice}} || 283 |- ! Rokycany ! style=text-align:right; | 9 618 |- |} ===Frå Kralovice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobříč}} || 422 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Bělá}} || 457 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Bělá}} || 568 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jarov i Plzeň-sever|Jarov}} || 131 |- | style=text-align:left; | [[Kaznějov]] || 2 934 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Líté}} || 209 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Loza}} || 261 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mrtník}} || 336 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nečtiny}} || 601 |- ! Kralovice ! style=text-align:right; | 5 919 |- |} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Storbyområde i Tsjekkia|Plzen]] [[Kategori:Plzeň]] i8s2x01t4mjqe97q04ryewkqhuoau1p 0 433657 3672429 3672052 2026-09-14T09:23:03Z TU-nor 12071 3672429 wikitext text/x-wiki {{geoboks|region | namn = Karlovy Vary kraj | andre namn = Karlovarský kraj | bilete = Karlovy Vary, Česko 2022 - Geysers.jpg | bilettekst = Fontene i sentrum av Karlovy Vary | kart = Karlovarský kraj in Czech Republic.svg | karttekst = Karlovy Vary kraj innanfor Tsjekkia | flagg = Flag of Karlovy Vary Region.svg | symbol = Karlovy Vary Region CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = | region = | hovudstad = [[Karlovy Vary]] | areal = 3310,38<ref name="Areal"/> | folketal = 279103 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Karlovy Vary kraj'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''Karlovarský kraj''}} er ein av 13 administrative [[Regionar i Tsjekkia|regionar]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Han ligg vest i landet og grenser i vest mot [[Tyskland]]. Administrasjonen ligg i [[Karlovy Vary]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:Carlsbad districts.png|mini|250px|Kart som viser distrikta i regionen Karlovy Vary kraj]]}} Tidlegare var regionen delt inn i 3 administrative [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy''). Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til sju [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Her er eit oversyn over distrikta og dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter: {| class="wikitable" ! Region (''kraj'') !! Distrikt (''okres'') !! Kommune med utvida fullmakter (''SO ORP'') |- | rowspan=7 | [[Karlovy Vary kraj|Karlovy Vary]] || rowspan=3 | [[Cheb okres|Cheb]] || [[Aš|Aš SO]] |- | [[Cheb|Cheb SO]] |- | [[Mariánské Lázně|Mariánské Lázně SO]] |- | rowspan=2 | [[Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] || [[Karlovy Vary|Karlovy Vary SO]] |- | [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov SO]] |- | rowspan=2 | [[Sokolov okres|Sokolov]] || [[Kraslice|Kraslice SO]] |- | [[Sokolov|Sokolov SO]] |- |} ==Folketal i distrikta== Folketalet i distrikta i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Cheb okres]] || 91 839 || 90 188 || 86 411 |- | style=text-align:left; | [[Karlovy Vary okres]] || 118 869 || 115 415 || 108 705 |- | style=text-align:left; | [[Sokolov okres]] || 93 607 || 89 961 || 83 987 |- ! Karlovy Vary kraj !style=text-align:right; | 304 315 !style=text-align:right; | 295 564 !style=text-align:right; | 279 103 |- |} ===Byar i regionen=== Tabellen viser bykommunane i regionen. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Distrikt !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''[[Karlovy Vary]]''' || style=text-align:left; | [[Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] || 44 323 |- | style=text-align:left; | '''[[Cheb]]''' || style=text-align:left; | [[Cheb okres|Cheb]] || 30 161 |- | style=text-align:left; | '''[[Sokolov]]''' || style=text-align:left; | [[Sokolov okres|Sokolov]] || 21 484 |- | style=text-align:left; | '''[[Ostrov]]''' || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 16 671 |- | style=text-align:left; | [[Chodov i Sokolov|Chodov]] || style=text-align:left; | Sokolov || 12 451 |- | style=text-align:left; | '''[[Aš]]''' || style=text-align:left; | Cheb || 12 257 |- | style=text-align:left; | '''[[Mariánské Lázně]]''' || style=text-align:left; | Cheb || 11 979 |- | style=text-align:left; | [[Nejdek]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 7 601 |- | style=text-align:left; | '''[[Kraslice]]''' || style=text-align:left; | Sokolov || 6 306 |- | style=text-align:left; | [[Horní Slavkov]] || style=text-align:left; | Sokolov || 5 751 |- | style=text-align:left; | [[Františkovy Lázně]] || style=text-align:left; | Cheb || 5 032 |- | style=text-align:left; | [[Kynšperk nad Ohří]] || style=text-align:left; | Sokolov || 4 985 |- | style=text-align:left; | [[Habartov]] || style=text-align:left; | Sokolov || 4 483 |- | style=text-align:left; | [[Nová Role]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 4 046 |- | style=text-align:left; | [[Toužim]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 3 457 |- | style=text-align:left; | [[Loket i Sokolov|Loket]] || style=text-align:left; | Sokolov || 2 936 |- | style=text-align:left; | [[Teplá]] || style=text-align:left; | Cheb || 2 859 |- | style=text-align:left; | [[Rotava]] || style=text-align:left; | Sokolov || 2 636 |- | style=text-align:left; | [[Březová i Sokolov|Březová]] || style=text-align:left; | Sokolov || 2 577 |- | style=text-align:left; | [[Nové Sedlo i Sokolov|Nové Sedlo]] || style=text-align:left; | Sokolov || 2 522 |- | style=text-align:left; | [[Jáchymov]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 2 207 |- | style=text-align:left; | [[Žlutice]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 2 158 |- | style=text-align:left; | [[Hroznětín]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 2 015 |- | style=text-align:left; | [[Luby]] || style=text-align:left; | Cheb || 2 012 |- | style=text-align:left; | [[Hranice i Cheb|Hranice]] || style=text-align:left; | Cheb || 1 998 |- | style=text-align:left; | [[Skalná]] || style=text-align:left; | Cheb || 1 922 |- | style=text-align:left; | [[Plesná]] || style=text-align:left; | Cheb || 1 858 |- | style=text-align:left; | [[Bochov]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 1 818 |- | style=text-align:left; | [[Oloví]] || style=text-align:left; | Sokolov || 1 557 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Kynžvart]] || style=text-align:left; | Cheb || 1 393 |- | style=text-align:left; | [[Bečov nad Teplou]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 909 |- | style=text-align:left; | [[Abertamy]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 813 |- | style=text-align:left; | [[Krásno]] || style=text-align:left; | Sokolov || 667 |- | style=text-align:left; | [[Chyše]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 552 |- | style=text-align:left; | [[Krásné Údolí]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 379 |- | style=text-align:left; | [[Horní Blatná]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 349 |- | style=text-align:left; | [[Boží Dar]] || style=text-align:left; | Karlovy Vary || 201 |- | style=text-align:left; | [[Přebuz]] || style=text-align:left; | Sokolov || 64 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Regionar i Tsjekkia]] [[Kategori:Karlovy Vary kraj| ]] oprx7832j8vctql8nm8v4ch18ypj9i9 0 433689 3672335 3671558 2026-09-13T19:39:09Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672335 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Úšovice, Palackého 66.jpg | bilettekst = Herskapshus i Úšovice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Karlovy Vary kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Cheb okres|Cheb]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Mariánské Lázně|Mariánské Lázně SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Mariánské Lázně]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 6069 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Úšovice'''{{mrk|[[tysk]] ''Auschowitz''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Mariánské Lázně]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Cheb okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Karlovy Vary kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Mariánské Lázně|Usovice]] bgsdv7vvbeqsbwb5xtgapqmjpq4fojz 0 433709 3672331 3671625 2026-09-13T19:38:42Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672331 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Socha rybáře v Malém parku Rybáře.jpg | bilettekst = Fiskarskulptur i Rybáře | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Karlovy Vary kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Karlovy Vary|Karlovy Vary SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Karlovy Vary]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 9204 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Rybáře'''{{mrk|[[tysk]] ''Fischern''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Karlovy Vary]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Karlovy Vary okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Karlovy Vary kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Karlovy Vary|Rybare]] mdite6tulf43d51c7v8m17anjxyrewb 0 433712 3672332 3671628 2026-09-13T19:38:43Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672332 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Zs stara role.JPG | bilettekst = Den gamle skolen i Stará Role | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Karlovy Vary kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Karlovy Vary|Karlovy Vary SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Karlovy Vary]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 7614 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Stará Role'''{{mrk|[[tysk]] ''Altrohlau''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Karlovy Vary]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Karlovy Vary okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Karlovy Vary kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Karlovy Vary|Stara Role]] ejwue60kalkmuoh0o6k8i6pwn65vawl 0 433713 3672330 3671629 2026-09-13T19:38:41Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672330 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Karlovy Vary, pohled do Drahovic a na Krušné hory.jpg | bilettekst = Utsyn over Drahovice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Karlovy Vary kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Karlovy Vary|Karlovy Vary SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Karlovy Vary]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 6796 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Drahovice'''{{mrk|[[tysk]] ''Drahowitz''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Karlovy Vary]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Karlovy Vary okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Karlovy Vary kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Karlovy Vary|Drahovice]] fuod4m4qn3510heam58n7gnvh3pmyv9 0 433714 3672328 3671630 2026-09-13T19:38:37Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672328 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Táborská.JPG | bilettekst = Sentral gate i Bohatice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Karlovy Vary kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Karlovy Vary|Karlovy Vary SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Karlovy Vary]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 2317 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Bohatice'''{{mrk|[[tysk]] ''Weheditz''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Karlovy Vary]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Karlovy Vary okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Karlovy Vary kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Karlovy Vary|Bohatice]] cbby1lvpp9det6mwapwvejo7pnoebf3 3672467 3672328 2026-09-14T11:12:45Z TU-nor 12071 TU-nor flytte sida [[Bohatice]] til [[Bohatice i Karlovy Vary]]: Fleirtyding 3672328 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Táborská.JPG | bilettekst = Sentral gate i Bohatice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Karlovy Vary kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Karlovy Vary|Karlovy Vary SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Karlovy Vary]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 2317 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Bohatice'''{{mrk|[[tysk]] ''Weheditz''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Karlovy Vary]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Karlovy Vary okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Karlovy Vary kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Karlovy Vary|Bohatice]] cbby1lvpp9det6mwapwvejo7pnoebf3 0 433715 3672329 3671631 2026-09-13T19:38:39Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672329 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Karlovy Vary-Doubí, zámek 2.jpg | bilettekst = Herskapshus i Doubí | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Karlovy Vary kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Karlovy Vary|Karlovy Vary SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Karlovy Vary]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 2049 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Doubí'''{{mrk|[[tysk]] ''Aich''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Karlovy Vary]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Karlovy Vary okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Karlovy Vary kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Karlovy Vary|Doubi]] snw5pea66w6cvwvsqxg2rhtqqyp5g25 0 433759 3672323 3672172 2026-09-13T19:30:39Z TU-nor 12071 3672323 wikitext text/x-wiki {{geoboks|region | andre namn = Ústecký kraj | bilete = Litoměřice náměstí s Kalichem 2.jpg | bilettekst = «Fredsplassen» i [[Litoměřice]] | kart = Ústecký kraj in Czech Republic.svg | karttekst = Ústí nad Labem kraj innanfor Tsjekkia | flagg = Flag of Usti nad Labem Region.svg | symbol = Usti nad Labem Region CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = | region = | hovudstad = [[Ústí nad Labem]] | areal = 5338,70<ref name="Areal"/> | folketal = 789 098 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Ústí nad Labem kraj'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''Ústecký kraj''}} er ein av 13 administrative [[Regionar i Tsjekkia|regionar]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Han ligg nordvest i landet og grenser i nord mot [[Tyskland]]. Administrasjonen ligg i [[Ústí nad Labem]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:Usti nad Labem districts.png|mini|250px|Kart som viser distrikta i regionen Ústí nad Labem kraj]]}} Tidlegare var regionen delt inn i 7 administrative [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy''). Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til 16 [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Her er eit oversyn over distrikta og dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter: {| class="wikitable" ! Region (''kraj'') !! Distrikt (''okres'') !! Kommune med utvida fullmakter (''SO ORP'') |- | rowspan=16 | [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] || rowspan=2 | [[Chomutov okres|Chomutov]] || [[Chomutov|Chomutov SO]] |- | [[Kadaň|Kadaň SO]] |- | rowspan=3| [[Děčín okres|Děčín]] || [[Děčín|Děčín SO]] |- | [[Rumburk|Rumburk SO]] |- | [[Varnsdorf|Varnsdorf SO]] |- | rowspan=3| [[Litoměřice okres|Litoměřice]] || [[Litoměřice|Litoměřice SO]] |- | [[Lovosice|Lovosice SO]] |- | [[Roudnice nad Labem|Roudnice nad Labem SO]] |- | rowspan=3| [[Louny okres|Louny]] || [[Louny|Louny SO]] |- | [[Podbořany|Podbořany SO]] |- | [[Žatec|Žatec SO]] |- | rowspan=2| [[Most okres|Most]] || [[Litvínov|Litvínov SO]] |- | [[Most i Tsjekkia|Most SO]] |- | rowspan=2| [[Teplice okres|Teplice]] || [[Bílina|Bílina SO]] |- | [[Teplice|Teplice SO]] |- | [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] || [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] |- |} ==Folketal i distrikta== Folketalet i distrikta i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Chomutov okres]] || 124 988 || 122 166 || 119 240 |- | style=text-align:left; | [[Děčín okres]] || 133 887 || 128 834 || 124 026 |- | style=text-align:left; | [[Litoměřice okres]] || 114 259 || 117 278 || 117 400 |- | style=text-align:left; | [[Louny okres]] || 86 039 || 85 213 || 84 956 |- | style=text-align:left; | [[Most okres]] || 117 196 || 111 775 || 105 165 |- | style=text-align:left; | [[Teplice okres]] || 126 098 || 125 498 || 122 730 |- | style=text-align:left; | [[Ústí nad Labem okres]] || 117 780 || 118 228 || 115 581 |- ! Ústí nad Labem kraj !style=text-align:right; | 820 247 !style=text-align:right; | 808 992 !style=text-align:right; | 789 098 |- |} ===Byar i regionen=== Tabellen viser bykommunane i regionen. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Distrikt !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''[[Ústí nad Labem]]''' || style=text-align:left; | [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] || 89 713 |- | style=text-align:left; | '''[[Most i Tsjekkia|Most]]''' || style=text-align:left; | [[Most okres|Most]] || 61 306 |- | style=text-align:left; | '''[[Teplice]]''' || style=text-align:left; | [[Teplice okres|Teplice]] || 48 428 |- | style=text-align:left; | '''[[Děčín]]''' || style=text-align:left; | [[Děčín okres|Děčín]] || 46 337 |- | style=text-align:left; | '''[[Chomutov]]''' || style=text-align:left; | [[Chomutov okres|Chomutov]] || 45 549 |- | style=text-align:left; | '''[[Litoměřice]]''' || style=text-align:left; | [[Litoměřice okres|Litoměřice]] || 23 432 |- | style=text-align:left; | '''[[Litvínov]]''' || style=text-align:left; | Most || 22 388 |- | style=text-align:left; | '''[[Žatec]]''' || style=text-align:left; | [[Louny okres|Louny]] || 18 467 |- | style=text-align:left; | [[Jirkov]] || style=text-align:left; | Chomutov || 18 387 |- | style=text-align:left; | '''[[Louny]]''' || style=text-align:left; | Louny || 17 563 |- | style=text-align:left; | '''[[Kadaň]]''' || style=text-align:left; | Chomutov || 17 386 |- | style=text-align:left; | '''[[Varnsdorf]]''' || style=text-align:left; | Děčín || 14 390 |- | style=text-align:left; | '''[[Bílina]]''' || style=text-align:left; | Teplice || 14 104 |- | style=text-align:left; | [[Klášterec nad Ohří]] || style=text-align:left; | Chomutov || 13 829 |- | style=text-align:left; | '''[[Roudnice nad Labem]]''' || style=text-align:left; | Litoměřice || 12 372 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || style=text-align:left; | Teplice || 12 106 |- | style=text-align:left; | '''[[Rumburk]]''' || style=text-align:left; | Děčín || 10 381 |- | style=text-align:left; | '''[[Lovosice]]''' || style=text-align:left; | Litoměřice || 8 646 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || style=text-align:left; | Teplice || 8 506 |- | style=text-align:left; | [[Štětí]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 8 320 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] ||style=text-align:left; | Teplice || 7 560 |- | style=text-align:left; | '''[[Podbořany]]''' || style=text-align:left; | Louny || 6 315 |- | style=text-align:left; | [[Šluknov]] || style=text-align:left; | Děčín || 5 490 |- | style=text-align:left; | [[Česká Kamenice]] || style=text-align:left; | Děčín || 5 095 |- | style=text-align:left; | [[Jílové i Děčín|Jílové]] || style=text-align:left; | Děčín || 4 935 |- | style=text-align:left; | [[Meziboří]] || style=text-align:left; | Most || 4 669 |- | style=text-align:left; | [[Postoloprty]] || style=text-align:left; | Louny || 4 659 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || style=text-align:left; | Teplice || 4 532 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || style=text-align:left; | Ústí nad Labem|| 4 171 |- | style=text-align:left; | [[Lom i Most|Lom]] || style=text-align:left; | Most || 3 616 |- | style=text-align:left; | [[Benešov nad Ploučnicí]] || style=text-align:left; | Děčín || 3 540 |- | style=text-align:left; | [[Jiříkov]] || style=text-align:left; | Děčín || 3 460 |- | style=text-align:left; | [[Libochovice]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 3 391 |- | style=text-align:left; | [[Krásná Lípa]] || style=text-align:left; | Děčín || 3 382 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || style=text-align:left; | Teplice || 3 138 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || style=text-align:left; | Ústí nad Labem|| 3 097 |- | style=text-align:left; | [[Terezín]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 2 962 |- | style=text-align:left; | [[Úštěk]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 2 752 |- | style=text-align:left; | [[Vejprty]] || style=text-align:left; | Chomutov || 2 695 |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || style=text-align:left; | Ústí nad Labem|| 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Bohušovice nad Ohří]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 2 415 |- | style=text-align:left; | [[Kryry]] || style=text-align:left; | Louny || 2 300 |- | style=text-align:left; | [[Budyně nad Ohří]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 2 126 |- | style=text-align:left; | [[Horní Jiřetín]] || style=text-align:left; | Most || 2 090 |- | style=text-align:left; | [[Mikulášovice]] || style=text-align:left; | Děčín || 1 998 |- | style=text-align:left; | [[Hrob]] || style=text-align:left; | Teplice || 1 953 |- | style=text-align:left; | [[Velký Šenov]] || style=text-align:left; | Děčín || 1 889 |- | style=text-align:left; | [[Třebenice]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 1 876 |- | style=text-align:left; | [[Vroutek]] || style=text-align:left; | Louny || 1 790 |- | style=text-align:left; | [[Hoštka]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 1 707 |- | style=text-align:left; | [[Dolní Poustevna]] || style=text-align:left; | Děčín || 1 583 |- | style=text-align:left; | [[Chřibská]] || style=text-align:left; | Děčín || 1 353 |- | style=text-align:left; | [[Verneřice]] || style=text-align:left; | Děčín || 1 174 |- | style=text-align:left; | [[Blšany]] || style=text-align:left; | Louny || 929 |- | style=text-align:left; | [[Mašťov]] || style=text-align:left; | Chomutov || 600 |- | style=text-align:left; | [[Ledvice]] || style=text-align:left; | Teplice || 508 |- | style=text-align:left; | [[Hora Svaté Kateřiny]] || style=text-align:left; | Most || 456 |- | style=text-align:left; | [[Výsluní]] || style=text-align:left; | Chomutov || 262 |- | style=text-align:left; | [[Loučná pod Klínovcem]] || style=text-align:left; | Chomutov || 93 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Regionar i Tsjekkia|Usti]] [[Kategori:Ústí nad Labem kraj| ]] obad24tgn6zg78yqpsogpe3lof2x2cb 3672430 3672323 2026-09-14T09:23:39Z TU-nor 12071 3672430 wikitext text/x-wiki {{geoboks|region | anamn = Ústí nad Labem kraj | andre namn = Ústecký kraj | bilete = Litoměřice náměstí s Kalichem 2.jpg | bilettekst = «Fredsplassen» i [[Litoměřice]] | kart = Ústecký kraj in Czech Republic.svg | karttekst = Ústí nad Labem kraj innanfor Tsjekkia | flagg = Flag of Usti nad Labem Region.svg | symbol = Usti nad Labem Region CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = | region = | hovudstad = [[Ústí nad Labem]] | areal = 5338,70<ref name="Areal"/> | folketal = 789 098 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Ústí nad Labem kraj'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''Ústecký kraj''}} er ein av 13 administrative [[Regionar i Tsjekkia|regionar]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Han ligg nordvest i landet og grenser i nord mot [[Tyskland]]. Administrasjonen ligg i [[Ústí nad Labem]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:Usti nad Labem districts.png|mini|250px|Kart som viser distrikta i regionen Ústí nad Labem kraj]]}} Tidlegare var regionen delt inn i 7 administrative [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy''). Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til 16 [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Her er eit oversyn over distrikta og dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter: {| class="wikitable" ! Region (''kraj'') !! Distrikt (''okres'') !! Kommune med utvida fullmakter (''SO ORP'') |- | rowspan=16 | [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] || rowspan=2 | [[Chomutov okres|Chomutov]] || [[Chomutov|Chomutov SO]] |- | [[Kadaň|Kadaň SO]] |- | rowspan=3| [[Děčín okres|Děčín]] || [[Děčín|Děčín SO]] |- | [[Rumburk|Rumburk SO]] |- | [[Varnsdorf|Varnsdorf SO]] |- | rowspan=3| [[Litoměřice okres|Litoměřice]] || [[Litoměřice|Litoměřice SO]] |- | [[Lovosice|Lovosice SO]] |- | [[Roudnice nad Labem|Roudnice nad Labem SO]] |- | rowspan=3| [[Louny okres|Louny]] || [[Louny|Louny SO]] |- | [[Podbořany|Podbořany SO]] |- | [[Žatec|Žatec SO]] |- | rowspan=2| [[Most okres|Most]] || [[Litvínov|Litvínov SO]] |- | [[Most i Tsjekkia|Most SO]] |- | rowspan=2| [[Teplice okres|Teplice]] || [[Bílina|Bílina SO]] |- | [[Teplice|Teplice SO]] |- | [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] || [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] |- |} ==Folketal i distrikta== Folketalet i distrikta i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Chomutov okres]] || 124 988 || 122 166 || 119 240 |- | style=text-align:left; | [[Děčín okres]] || 133 887 || 128 834 || 124 026 |- | style=text-align:left; | [[Litoměřice okres]] || 114 259 || 117 278 || 117 400 |- | style=text-align:left; | [[Louny okres]] || 86 039 || 85 213 || 84 956 |- | style=text-align:left; | [[Most okres]] || 117 196 || 111 775 || 105 165 |- | style=text-align:left; | [[Teplice okres]] || 126 098 || 125 498 || 122 730 |- | style=text-align:left; | [[Ústí nad Labem okres]] || 117 780 || 118 228 || 115 581 |- ! Ústí nad Labem kraj !style=text-align:right; | 820 247 !style=text-align:right; | 808 992 !style=text-align:right; | 789 098 |- |} ===Byar i regionen=== Tabellen viser bykommunane i regionen. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Distrikt !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''[[Ústí nad Labem]]''' || style=text-align:left; | [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] || 89 713 |- | style=text-align:left; | '''[[Most i Tsjekkia|Most]]''' || style=text-align:left; | [[Most okres|Most]] || 61 306 |- | style=text-align:left; | '''[[Teplice]]''' || style=text-align:left; | [[Teplice okres|Teplice]] || 48 428 |- | style=text-align:left; | '''[[Děčín]]''' || style=text-align:left; | [[Děčín okres|Děčín]] || 46 337 |- | style=text-align:left; | '''[[Chomutov]]''' || style=text-align:left; | [[Chomutov okres|Chomutov]] || 45 549 |- | style=text-align:left; | '''[[Litoměřice]]''' || style=text-align:left; | [[Litoměřice okres|Litoměřice]] || 23 432 |- | style=text-align:left; | '''[[Litvínov]]''' || style=text-align:left; | Most || 22 388 |- | style=text-align:left; | '''[[Žatec]]''' || style=text-align:left; | [[Louny okres|Louny]] || 18 467 |- | style=text-align:left; | [[Jirkov]] || style=text-align:left; | Chomutov || 18 387 |- | style=text-align:left; | '''[[Louny]]''' || style=text-align:left; | Louny || 17 563 |- | style=text-align:left; | '''[[Kadaň]]''' || style=text-align:left; | Chomutov || 17 386 |- | style=text-align:left; | '''[[Varnsdorf]]''' || style=text-align:left; | Děčín || 14 390 |- | style=text-align:left; | '''[[Bílina]]''' || style=text-align:left; | Teplice || 14 104 |- | style=text-align:left; | [[Klášterec nad Ohří]] || style=text-align:left; | Chomutov || 13 829 |- | style=text-align:left; | '''[[Roudnice nad Labem]]''' || style=text-align:left; | Litoměřice || 12 372 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || style=text-align:left; | Teplice || 12 106 |- | style=text-align:left; | '''[[Rumburk]]''' || style=text-align:left; | Děčín || 10 381 |- | style=text-align:left; | '''[[Lovosice]]''' || style=text-align:left; | Litoměřice || 8 646 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || style=text-align:left; | Teplice || 8 506 |- | style=text-align:left; | [[Štětí]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 8 320 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] ||style=text-align:left; | Teplice || 7 560 |- | style=text-align:left; | '''[[Podbořany]]''' || style=text-align:left; | Louny || 6 315 |- | style=text-align:left; | [[Šluknov]] || style=text-align:left; | Děčín || 5 490 |- | style=text-align:left; | [[Česká Kamenice]] || style=text-align:left; | Děčín || 5 095 |- | style=text-align:left; | [[Jílové i Děčín|Jílové]] || style=text-align:left; | Děčín || 4 935 |- | style=text-align:left; | [[Meziboří]] || style=text-align:left; | Most || 4 669 |- | style=text-align:left; | [[Postoloprty]] || style=text-align:left; | Louny || 4 659 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || style=text-align:left; | Teplice || 4 532 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || style=text-align:left; | Ústí nad Labem|| 4 171 |- | style=text-align:left; | [[Lom i Most|Lom]] || style=text-align:left; | Most || 3 616 |- | style=text-align:left; | [[Benešov nad Ploučnicí]] || style=text-align:left; | Děčín || 3 540 |- | style=text-align:left; | [[Jiříkov]] || style=text-align:left; | Děčín || 3 460 |- | style=text-align:left; | [[Libochovice]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 3 391 |- | style=text-align:left; | [[Krásná Lípa]] || style=text-align:left; | Děčín || 3 382 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || style=text-align:left; | Teplice || 3 138 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || style=text-align:left; | Ústí nad Labem|| 3 097 |- | style=text-align:left; | [[Terezín]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 2 962 |- | style=text-align:left; | [[Úštěk]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 2 752 |- | style=text-align:left; | [[Vejprty]] || style=text-align:left; | Chomutov || 2 695 |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || style=text-align:left; | Ústí nad Labem|| 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Bohušovice nad Ohří]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 2 415 |- | style=text-align:left; | [[Kryry]] || style=text-align:left; | Louny || 2 300 |- | style=text-align:left; | [[Budyně nad Ohří]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 2 126 |- | style=text-align:left; | [[Horní Jiřetín]] || style=text-align:left; | Most || 2 090 |- | style=text-align:left; | [[Mikulášovice]] || style=text-align:left; | Děčín || 1 998 |- | style=text-align:left; | [[Hrob]] || style=text-align:left; | Teplice || 1 953 |- | style=text-align:left; | [[Velký Šenov]] || style=text-align:left; | Děčín || 1 889 |- | style=text-align:left; | [[Třebenice]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 1 876 |- | style=text-align:left; | [[Vroutek]] || style=text-align:left; | Louny || 1 790 |- | style=text-align:left; | [[Hoštka]] || style=text-align:left; | Litoměřice || 1 707 |- | style=text-align:left; | [[Dolní Poustevna]] || style=text-align:left; | Děčín || 1 583 |- | style=text-align:left; | [[Chřibská]] || style=text-align:left; | Děčín || 1 353 |- | style=text-align:left; | [[Verneřice]] || style=text-align:left; | Děčín || 1 174 |- | style=text-align:left; | [[Blšany]] || style=text-align:left; | Louny || 929 |- | style=text-align:left; | [[Mašťov]] || style=text-align:left; | Chomutov || 600 |- | style=text-align:left; | [[Ledvice]] || style=text-align:left; | Teplice || 508 |- | style=text-align:left; | [[Hora Svaté Kateřiny]] || style=text-align:left; | Most || 456 |- | style=text-align:left; | [[Výsluní]] || style=text-align:left; | Chomutov || 262 |- | style=text-align:left; | [[Loučná pod Klínovcem]] || style=text-align:left; | Chomutov || 93 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Regionar i Tsjekkia|Usti]] [[Kategori:Ústí nad Labem kraj| ]] myhxla3q2ftt7ho5yxcuxm8202dvy5b 0 433789 3672333 3671824 2026-09-13T19:38:52Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672333 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Miřetice u Klášterce nad Ohří.jpg | bilettekst = Utsyn mot Miřetice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Chomutov okres|Chomutov]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Kadaň|Kadaň SO]] | kommunetype = Kommune | kommune = [[Klášterec nad Ohří]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal | folketal = 7490 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Miřetice u Klášterce nad Ohří'''{{mrk|[[tysk]] ''Meretitz bei Klösterle an der Eger''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Klášterec nad Ohří]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Chomutov okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Klášterce nad Ohří|Miretice]] hlejzwyzocq2ma7e5rvavwxlb7oiqhk 0 433805 3672327 3671872 2026-09-13T19:38:36Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672327 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Jilove 03.jpg | bilettekst = Bustadområde i Kamenná | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Děčín okres|Děčín]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Děčín|Děčín SO]] | kommune = [[Děčín]] | arealtype = | areal = | folketal = 2175 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kamenná'''{{mrk|[[tysk]] ''Gesteinigt''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Jílové i Děčín|Jílové]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Děčín okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Jílové|Kamenna]] f95sc7em17b4lq31amo0yv3ru8zk7y8 0 433838 3672334 3671956 2026-09-13T19:39:07Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672334 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Pokratice II.JPG | bilettekst = Tidlegare skole, no helsesenter i Pokratice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Litoměřice okres|Litoměřice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Litoměřice|Litoměřice SO]] | kommune = [[Litoměřice]] | arealtype = | areal = | folketal = 4436 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Pokratice'''{{mrk|[[tysk]] ''Pokratitz''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Litoměřice]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Litoměřice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Litoměřice|Pokratice]] 1egc1ku8i4n63fqx6tl62h1i39kjgvf 0 433853 3672464 3672148 2026-09-14T11:08:06Z TU-nor 12071 3672464 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Dny evropského dědictví 2013 - prohlídka lounské vodárny 10.JPG | bilettekst = Utsyn mot Louny frå sør | kart = Louny LN CZ.png | karttekst = Louny innanfor distriktet [[Louny okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Louny med utvida fullmakter | flagg = Flag of Louny.svg | symbol = Louny CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Louny okres|Louny]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 470,58<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 42401 | folketal1type = kommune | folketal1 = 17563 | folketal_by = 17318 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Louny'''{{mrk|[[tysk]] ''Laun''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Louny okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Louny.png|mini|250px|Det administrative området til Louny innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Louny er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for [[Chomutov]], [[Ústí nad Labem]] og områda rundt.<ref name="agg"/> Ein kommune frå det administrative området til Louny inngår i storbyområdet, merkt med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov, 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem og 84 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Louny omfattar 41 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město'') og 5 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Blšany u Loun]] * [[Brodec]] * [[Břvany]] * [[Černčice]] * [[Chlumčany i Louny|Chlumčany]] * [[Chožov]] * [[Chraberce]] * ''[[Cítoliby]]'' * [[Dobroměřice]] * [[Domoušice]] * [[Hříškov]] * [[Hřivice]] * [[Jimlín]] * [[Koštice]] * [[Kozly i Louny|Kozly]] * [[Lenešice]] * [[Libčeves]] * [[Líšťany i Louny|Líšťany]] * '''[[Louny]]''' * [[Nová Ves i Louny|Nová Ves]] * [[Obora i Louny|Obora]] * [[Opočno]] * ''[[Panenský Týnec]]'' * ''[[Peruc]]'' * [[Pnětluky]] * [[Počedělice]] * '''[[Postoloprty]]''' * [[Raná]] * ''[[Ročov]]'' * ''[[Slavětín]]'' * [[Smolnice]] * [[Toužetín]] * [[Úherce i Louny|Úherce]] * [[Veltěže]] * [[Vinařice i Louny|Vinařice]] * [[Vrbno nad Lesy]] * [[Vršovice]] * [[Výškov]]* * [[Zbrašín]] * [[Želkovice]] * [[Žerotín]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Louny SO || 42 850 || 42 419 || 42 401 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Louny''' || 17 563 |- | style=text-align:left; | [[Postoloprty]] || 4 659 |- | style=text-align:left; | [[Peruc]] || 2 313 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobroměřice}} || 1 388 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lenešice}} || 1 366 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černčice}} || 1 275 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cítoliby}} || 1 022 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Louny''' || 17 318 |- | style=text-align:left; | [[Postoloprty]] || 3 469 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobroměřice}} || 1 388 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lenešice}} || 1 366 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černčice}} || 1 275 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cítoliby}} || 1 022 |- | style=text-align:left; | [[Peruc]] || 909 |- |} ===Bydelar i Louny === Bydelar og tettstader i Louny: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Louny || 17 318 |- ! '''Louny by''' ! style=text-align:right; | 17 318 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brloh}} || 143 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nečichy}} || 102 |- ! Louny kommune !style=text-align:right; | 17 563 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj|Louny]] [[Kategori:Kommunar i Louny okres|Louny]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Louny]] 9iy751hjuap7vk7l3ppi2yrq8v3udqv 0 433884 3672269 3672132 2026-09-13T15:32:54Z Roarjo 183 om karnevalet 3672269 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |bilet_horisont = Oruro..jpg |bilet_flagg = Flag_of_Oruro.svg |bilet_byvåpen = Coat_of_arms_of_Oruro.png |kart= Mapa_de_localización_Oruro.svg |karttekst = Plassering av kommunen innanfor Oruro-departementet |areal = 293 |språk=[[spansk]] |underinndeling_type=Land<br />Region |underinndeling_namn=[[Bolivia]]<br />[[Oruro-departementet]] }} '''Oruro''' er ein by på høgsletta i det [[Andesfjella|bolivianske andesmassivet]] og hovudstad i [[Oruro-departementet]]. Oruro var tidlegare særleg økonomisk viktig på grunn av [[tinn]]utvinninga. Byen ligg på om lag 3710 [[moh.]], rundt tre timars bussreise sør for [[La Paz]], og er med om lag 298&nbsp;257 innbyggjarar etter folketeljinga i 2024 den femte største byen i [[Bolivia]]. Oruro er prega av påverknaden frå bergverksindustrien. Sjølv om bergverksdrifta ikkje har den same betydninga som tidlegare, spelar ho framleis ei viktig rolle for innbyggjarane si oppfatning av byen og eigen identitet. [[Karneval]]et i Oruro er oppført på [[UNESCO]] si liste over [[meisterverk i munnlege og immateriell kulturarv]]. Det er ein religiøs og kulturell festival. Feiringa var opphavleg ein urfolksfestival, men vart seinare endra til også å inkludere eit kristent rituale knytt til Jomfrua av Socavón.<ref name=Oviedo/> == Geografi == Byen Oruro ligg på det bolivianske høglandet, på [[Altiplano]] i Andes, 3&nbsp;735 meter over havnivå. Administrativt inngår byen Oruro i kommunen med same namn, sentralt i provinsen Cercado og nordaust i departementet Oruro. Innanfor kommunen Oruro finst to ulike landskapsformer: fjellkjeder, ''serranías'' og platået, ''altiplanicie''. Fjellkjedene ligg hovudsakleg i den vestlege delen av kommunen, med dei viktigaste høgdedraga Rubiales 3&nbsp;971 moh., Alamasi (3 977 moh.), San Pedro (4 012 m0h.) og [[San Felipe]] (4 032 mph.). Fjellet San Felipe fungerer som eit naturleg utsiktspunkt over byen og er det høgaste punktet i kommunen Oruro. Oruro har eit typisk [[dagklima]], der dei daglege temperatursvingingane er større enn dei gjennomsnittlege temperaturskilnadene mellom vinter og sommar. Ekstremtemperaturane ligg på om lag 23 °C om sommaren og −17 °C om vinteren. Den fuktige perioden er frå desember til mars, medan det frå april til november er ein utprega tørrperiode. Vegetasjonen i og rundt Oruro er sparsam på grunn av dei låge temperaturane og det tørre klimaet. Av dyreartar finst det, i tillegg til [[vikunja]]er, [[alpakka]]er og [[lama]]er, òg ''quirquincho'', ein liten art av [[beltedyr]]a.<!--Innbyggjarane i Oruro blir derfor på folkemunne òg kalla ''quirquinchoar''.--> == Historie == Oruro vart grunnlagt 1. november 1606 under namnet Villa San Felipe de Austria voks fram som sentrum for bergverksdrifta i Bolivia. Sjølve grunnleggingsakta for Villa San Felipe de Austria var eigentleg berre ei formalitet. Staden var alt tett busett før den offisielle stadfestinga. Ifølgje Salamanca Trujillo skal det året før den formelle grunnlegginga ha vore 30 000 innbyggjarar og 6 000 gruvearbeidarar der. Før byen fekk dette namnet, kalla Francisco de Medrano henne i 1585 San Miguel de Oruro, og dokument frå denne tida nemner berre namnet Oruro. Ifølgje Mesa og Gisbert var området uansett berre kjent som Uru-Uru blant folket, på grunn av [[urufolket]] som budde der – og som også gav byen namnet sitt. Namnet Oruro vart først offisielt stadfesta i 1826. På grunn av dei rike edelmetallførekomstane høyrde Oruro alt eitt år etter grunnlegginga til dei mest folkerike byane i spansk Amerika. Administrativt lydde Villa San Felipe de Austria under Real Audiencia de Charcas, eit forvaltningsområde i visekongedømet Peru, med sete i La Plata – dagens [[Sucre]]. Typisk for bergverksbyar var den raske veksten etter oppdaginga av førekomstane – ein epoke av glans og blomstring. Deretter følgde ein langsam nedgang, og mange innbyggjarar forlet byen når dei naturlege rikdomane som hadde vore grunnlaget for etableringa, tok slutt. På grunn av den gunstige plasseringa utvikla Oruro seg raskt til ein blomstrande by; oppgang og fall var derimot knytt til avkastninga frå gruvene. Fram til dei viktigaste [[sølv]]gangane (vetas principales) vart uttømde, var Oruro tett folkesett og ein konstant «torn i sida» på sølvgruvebyen [[Potosí]]. Først etter at Simón I. Patiño oppdaga viktige [[tinn]]førekomstar, vart bergverksdrifta teken opp att, og den økonomiske situasjonen for dei privilegerte samfunnsgruppene i Oruro stabiliserte seg igjen. Under den bolivianske revolusjonen i april 1952 marsjerte eit protesttog leia av kvinner, kring 1000 personar, mot Camacho-kasernen og kravde at ho skulle opnast. Soldatane byrja å skyte på demonstrantane 20 minutt seinare. Dei som overlevde massakren trekte seg tilbake og okkuperte gruva San José, der det oppstod skotveksling. Den 10. april kapitulerte hæren også i Oruro. Fram til gruvene blei stengde mellom 1990 og 1992, var Oruro eit av dei viktigaste sentra for bergverksdrift i Bolivia, med utvinning av tinn, sølv, [[gull]], [[wolfram]], [[antimon]], [[svovel]], [[boraks]] og [[kopar]]. == Økonomi == Samanbrotet i tinnmarknaden i 1985 førte til slutten på bergverksdrifta i Oruro. I byrjinga kunne malmutvinninga framleis haldast ved lag, men i dag er berre svært få gruver i drift, dei fleste av dei privatiserte. Nokre gruvearbeidarar har slått seg saman i [[samvirke]] og driv utvinninga på eiga hand. I dei fleste privatiserte gruvene blir det hovudsakleg utvunne gull, medan dei statlege gruvene utvinn wolfram, antimon, boraks og svovel. Nokre av dei viktigaste gruvene i Bolivia ligg likevel framleis i departementet Oruro, mellom anna i [[Huanuni]], [[Colquiri]] og [[Avicaya]]. På grunn av tilbakegangen i bergverksindustrien har innbyggjarane i Oruro vendt seg mot andre næringsgreiner. I dag har [[skotøy]]industri, såpefabrikkar, møller, industriverksemder for keramikk, metallforedlande industri og nudelfabrikkar fått større betydning. ==Kjelder== {{reflist|refs= <ref name=Oviedo>{{cite book |chapter=Indigeneity in the Oruro Carnival: official memory, Bolivian identity and the politics of recognition |author=Oviedo, Ximena Córdova |year=2014 |publisher=School of Advanced Study, University of London, | title = Recasting commodity and spectacle in the indigenous Americas | editor1-last = Gilbert | editor1-first = Helen | editor2-last = Gleghorn | editor2-first = Charlotte | pages=57-76 |url=https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/55740/9781908857088.pdf?sequence=1#page=73}}</ref> }} {{Kjelder manglar|dato=2026}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oruro|Oruro]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 13. september 2026'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Bolivia]] [[Kategori:Oruro-departementet]] l07lf2u73tr73n4bbv0lugnc9r3j48r 3672272 3672269 2026-09-13T15:34:35Z Roarjo 183 3672272 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |bilet_horisont = Oruro..jpg |bilet_flagg = Flag_of_Oruro.svg |bilet_byvåpen = Coat_of_arms_of_Oruro.png |kart= Mapa_de_localización_Oruro.svg |karttekst = Plassering av kommunen innanfor Oruro-departementet |areal = 293 |språk=[[spansk]] |underinndeling_type=Land<br />Region |underinndeling_namn=[[Bolivia]]<br />[[Oruro-departementet]] }} '''Oruro''' er ein by på høgsletta i det [[Andesfjella|bolivianske andesmassivet]] og hovudstad i [[Oruro-departementet]]. Oruro var tidlegare særleg økonomisk viktig på grunn av [[tinn]]utvinninga. Byen ligg på om lag 3710 [[moh.]], rundt tre timars bussreise sør for [[La Paz]], og er med om lag 298&nbsp;257 innbyggjarar etter folketeljinga i 2024 den femte største byen i [[Bolivia]]. Oruro er prega av påverknaden frå bergverksindustrien. Sjølv om bergverksdrifta ikkje har den same betydninga som tidlegare, spelar ho framleis ei viktig rolle for innbyggjarane si oppfatning av byen og eigen identitet. [[Karneval]]et i Oruro er oppført på [[UNESCO]] si liste over [[meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv]]. Det er ein religiøs og kulturell festival. Feiringa var opphavleg ein urfolksfestival, men vart seinare endra til også å inkludere eit kristent rituale knytt til Jomfrua av Socavón.<ref name=Oviedo/> == Geografi == Byen Oruro ligg på det bolivianske høglandet, på [[Altiplano]] i Andes, 3&nbsp;735 meter over havnivå. Administrativt inngår byen Oruro i kommunen med same namn, sentralt i provinsen Cercado og nordaust i departementet Oruro. Innanfor kommunen Oruro finst to ulike landskapsformer: fjellkjeder, ''serranías'' og platået, ''altiplanicie''. Fjellkjedene ligg hovudsakleg i den vestlege delen av kommunen, med dei viktigaste høgdedraga Rubiales 3&nbsp;971 moh., Alamasi (3 977 moh.), San Pedro (4 012 m0h.) og [[San Felipe]] (4 032 mph.). Fjellet San Felipe fungerer som eit naturleg utsiktspunkt over byen og er det høgaste punktet i kommunen Oruro. Oruro har eit typisk [[dagklima]], der dei daglege temperatursvingingane er større enn dei gjennomsnittlege temperaturskilnadene mellom vinter og sommar. Ekstremtemperaturane ligg på om lag 23 °C om sommaren og −17 °C om vinteren. Den fuktige perioden er frå desember til mars, medan det frå april til november er ein utprega tørrperiode. Vegetasjonen i og rundt Oruro er sparsam på grunn av dei låge temperaturane og det tørre klimaet. Av dyreartar finst det, i tillegg til [[vikunja]]er, [[alpakka]]er og [[lama]]er, òg ''quirquincho'', ein liten art av [[beltedyr]]a.<!--Innbyggjarane i Oruro blir derfor på folkemunne òg kalla ''quirquinchoar''.--> == Historie == Oruro vart grunnlagt 1. november 1606 under namnet Villa San Felipe de Austria voks fram som sentrum for bergverksdrifta i Bolivia. Sjølve grunnleggingsakta for Villa San Felipe de Austria var eigentleg berre ei formalitet. Staden var alt tett busett før den offisielle stadfestinga. Ifølgje Salamanca Trujillo skal det året før den formelle grunnlegginga ha vore 30 000 innbyggjarar og 6 000 gruvearbeidarar der. Før byen fekk dette namnet, kalla Francisco de Medrano henne i 1585 San Miguel de Oruro, og dokument frå denne tida nemner berre namnet Oruro. Ifølgje Mesa og Gisbert var området uansett berre kjent som Uru-Uru blant folket, på grunn av [[urufolket]] som budde der – og som også gav byen namnet sitt. Namnet Oruro vart først offisielt stadfesta i 1826. På grunn av dei rike edelmetallførekomstane høyrde Oruro alt eitt år etter grunnlegginga til dei mest folkerike byane i spansk Amerika. Administrativt lydde Villa San Felipe de Austria under Real Audiencia de Charcas, eit forvaltningsområde i visekongedømet Peru, med sete i La Plata – dagens [[Sucre]]. Typisk for bergverksbyar var den raske veksten etter oppdaginga av førekomstane – ein epoke av glans og blomstring. Deretter følgde ein langsam nedgang, og mange innbyggjarar forlet byen når dei naturlege rikdomane som hadde vore grunnlaget for etableringa, tok slutt. På grunn av den gunstige plasseringa utvikla Oruro seg raskt til ein blomstrande by; oppgang og fall var derimot knytt til avkastninga frå gruvene. Fram til dei viktigaste [[sølv]]gangane (vetas principales) vart uttømde, var Oruro tett folkesett og ein konstant «torn i sida» på sølvgruvebyen [[Potosí]]. Først etter at Simón I. Patiño oppdaga viktige [[tinn]]førekomstar, vart bergverksdrifta teken opp att, og den økonomiske situasjonen for dei privilegerte samfunnsgruppene i Oruro stabiliserte seg igjen. Under den bolivianske revolusjonen i april 1952 marsjerte eit protesttog leia av kvinner, kring 1000 personar, mot Camacho-kasernen og kravde at ho skulle opnast. Soldatane byrja å skyte på demonstrantane 20 minutt seinare. Dei som overlevde massakren trekte seg tilbake og okkuperte gruva San José, der det oppstod skotveksling. Den 10. april kapitulerte hæren også i Oruro. Fram til gruvene blei stengde mellom 1990 og 1992, var Oruro eit av dei viktigaste sentra for bergverksdrift i Bolivia, med utvinning av tinn, sølv, [[gull]], [[wolfram]], [[antimon]], [[svovel]], [[boraks]] og [[kopar]]. == Økonomi == Samanbrotet i tinnmarknaden i 1985 førte til slutten på bergverksdrifta i Oruro. I byrjinga kunne malmutvinninga framleis haldast ved lag, men i dag er berre svært få gruver i drift, dei fleste av dei privatiserte. Nokre gruvearbeidarar har slått seg saman i [[samvirke]] og driv utvinninga på eiga hand. I dei fleste privatiserte gruvene blir det hovudsakleg utvunne gull, medan dei statlege gruvene utvinn wolfram, antimon, boraks og svovel. Nokre av dei viktigaste gruvene i Bolivia ligg likevel framleis i departementet Oruro, mellom anna i [[Huanuni]], [[Colquiri]] og [[Avicaya]]. På grunn av tilbakegangen i bergverksindustrien har innbyggjarane i Oruro vendt seg mot andre næringsgreiner. I dag har [[skotøy]]industri, såpefabrikkar, møller, industriverksemder for keramikk, metallforedlande industri og nudelfabrikkar fått større betydning. ==Kjelder== {{reflist|refs= <ref name=Oviedo>{{cite book |chapter=Indigeneity in the Oruro Carnival: official memory, Bolivian identity and the politics of recognition |author=Oviedo, Ximena Córdova |year=2014 |publisher=School of Advanced Study, University of London, | title = Recasting commodity and spectacle in the indigenous Americas | editor1-last = Gilbert | editor1-first = Helen | editor2-last = Gleghorn | editor2-first = Charlotte | pages=57-76 |url=https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/55740/9781908857088.pdf?sequence=1#page=73}}</ref> }} {{Kjelder manglar|dato=2026}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oruro|Oruro]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 13. september 2026'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Bolivia]] [[Kategori:Oruro-departementet]] ry4fqvdojbwkakc814c1ll3q0pqc3zu 3672274 3672272 2026-09-13T15:51:16Z Ranveig 39 moh. 3672274 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |bilet_horisont = Oruro..jpg |bilet_flagg = Flag_of_Oruro.svg |bilet_byvåpen = Coat_of_arms_of_Oruro.png |kart= Mapa_de_localización_Oruro.svg |karttekst = Plassering av kommunen innanfor Oruro-departementet |areal = 293 |språk=[[spansk]] |underinndeling_type=Land<br />Region |underinndeling_namn=[[Bolivia]]<br />[[Oruro-departementet]] }} '''Oruro''' er ein by på høgsletta i det [[Andesfjella|bolivianske andesmassivet]] og hovudstad i [[Oruro-departementet]]. Oruro var tidlegare særleg økonomisk viktig på grunn av [[tinn]]utvinninga. Byen ligg på om lag 3710 [[moh.]], rundt tre timars bussreise sør for [[La Paz]], og er med om lag 298&nbsp;257 innbyggjarar etter folketeljinga i 2024 den femte største byen i [[Bolivia]]. Oruro er prega av påverknaden frå bergverksindustrien. Sjølv om bergverksdrifta ikkje har den same betydninga som tidlegare, spelar ho framleis ei viktig rolle for innbyggjarane si oppfatning av byen og eigen identitet. [[Karneval]]et i Oruro er oppført på [[UNESCO]] si liste over [[meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv]]. Det er ein religiøs og kulturell festival. Feiringa var opphavleg ein urfolksfestival, men vart seinare endra til også å inkludere eit kristent rituale knytt til Jomfrua av Socavón.<ref name=Oviedo/> == Geografi == Byen Oruro ligg på det bolivianske høglandet, på [[Altiplano]] i Andes, 3&nbsp;735 meter over havnivå. Administrativt inngår byen Oruro i kommunen med same namn, sentralt i provinsen Cercado og nordaust i departementet Oruro. Innanfor kommunen Oruro finst to ulike landskapsformer: fjellkjeder, ''serranías'' og platået, ''altiplanicie''. Fjellkjedene ligg hovudsakleg i den vestlege delen av kommunen, med dei viktigaste høgdedraga Rubiales 3&nbsp;971 moh., Alamasi (3 977 moh.), San Pedro (4 012 moh.) og [[San Felipe]] (4 032 moh.). Fjellet San Felipe fungerer som eit naturleg utsiktspunkt over byen og er det høgaste punktet i kommunen Oruro. Oruro har eit typisk [[dagklima]], der dei daglege temperatursvingingane er større enn dei gjennomsnittlege temperaturskilnadene mellom vinter og sommar. Ekstremtemperaturane ligg på om lag 23 °C om sommaren og −17 °C om vinteren. Den fuktige perioden er frå desember til mars, medan det frå april til november er ein utprega tørrperiode. Vegetasjonen i og rundt Oruro er sparsam på grunn av dei låge temperaturane og det tørre klimaet. Av dyreartar finst det, i tillegg til [[vikunja]]er, [[alpakka]]er og [[lama]]er, òg ''quirquincho'', ein liten art av [[beltedyr]]a.<!--Innbyggjarane i Oruro blir derfor på folkemunne òg kalla ''quirquinchoar''.--> == Historie == Oruro vart grunnlagt 1. november 1606 under namnet Villa San Felipe de Austria voks fram som sentrum for bergverksdrifta i Bolivia. Sjølve grunnleggingsakta for Villa San Felipe de Austria var eigentleg berre ei formalitet. Staden var alt tett busett før den offisielle stadfestinga. Ifølgje Salamanca Trujillo skal det året før den formelle grunnlegginga ha vore 30 000 innbyggjarar og 6 000 gruvearbeidarar der. Før byen fekk dette namnet, kalla Francisco de Medrano henne i 1585 San Miguel de Oruro, og dokument frå denne tida nemner berre namnet Oruro. Ifølgje Mesa og Gisbert var området uansett berre kjent som Uru-Uru blant folket, på grunn av [[urufolket]] som budde der – og som også gav byen namnet sitt. Namnet Oruro vart først offisielt stadfesta i 1826. På grunn av dei rike edelmetallførekomstane høyrde Oruro alt eitt år etter grunnlegginga til dei mest folkerike byane i spansk Amerika. Administrativt lydde Villa San Felipe de Austria under Real Audiencia de Charcas, eit forvaltningsområde i visekongedømet Peru, med sete i La Plata – dagens [[Sucre]]. Typisk for bergverksbyar var den raske veksten etter oppdaginga av førekomstane – ein epoke av glans og blomstring. Deretter følgde ein langsam nedgang, og mange innbyggjarar forlet byen når dei naturlege rikdomane som hadde vore grunnlaget for etableringa, tok slutt. På grunn av den gunstige plasseringa utvikla Oruro seg raskt til ein blomstrande by; oppgang og fall var derimot knytt til avkastninga frå gruvene. Fram til dei viktigaste [[sølv]]gangane (vetas principales) vart uttømde, var Oruro tett folkesett og ein konstant «torn i sida» på sølvgruvebyen [[Potosí]]. Først etter at Simón I. Patiño oppdaga viktige [[tinn]]førekomstar, vart bergverksdrifta teken opp att, og den økonomiske situasjonen for dei privilegerte samfunnsgruppene i Oruro stabiliserte seg igjen. Under den bolivianske revolusjonen i april 1952 marsjerte eit protesttog leia av kvinner, kring 1000 personar, mot Camacho-kasernen og kravde at ho skulle opnast. Soldatane byrja å skyte på demonstrantane 20 minutt seinare. Dei som overlevde massakren trekte seg tilbake og okkuperte gruva San José, der det oppstod skotveksling. Den 10. april kapitulerte hæren også i Oruro. Fram til gruvene blei stengde mellom 1990 og 1992, var Oruro eit av dei viktigaste sentra for bergverksdrift i Bolivia, med utvinning av tinn, sølv, [[gull]], [[wolfram]], [[antimon]], [[svovel]], [[boraks]] og [[kopar]]. == Økonomi == Samanbrotet i tinnmarknaden i 1985 førte til slutten på bergverksdrifta i Oruro. I byrjinga kunne malmutvinninga framleis haldast ved lag, men i dag er berre svært få gruver i drift, dei fleste av dei privatiserte. Nokre gruvearbeidarar har slått seg saman i [[samvirke]] og driv utvinninga på eiga hand. I dei fleste privatiserte gruvene blir det hovudsakleg utvunne gull, medan dei statlege gruvene utvinn wolfram, antimon, boraks og svovel. Nokre av dei viktigaste gruvene i Bolivia ligg likevel framleis i departementet Oruro, mellom anna i [[Huanuni]], [[Colquiri]] og [[Avicaya]]. På grunn av tilbakegangen i bergverksindustrien har innbyggjarane i Oruro vendt seg mot andre næringsgreiner. I dag har [[skotøy]]industri, såpefabrikkar, møller, industriverksemder for keramikk, metallforedlande industri og nudelfabrikkar fått større betydning. ==Kjelder== {{reflist|refs= <ref name=Oviedo>{{cite book |chapter=Indigeneity in the Oruro Carnival: official memory, Bolivian identity and the politics of recognition |author=Oviedo, Ximena Córdova |year=2014 |publisher=School of Advanced Study, University of London, | title = Recasting commodity and spectacle in the indigenous Americas | editor1-last = Gilbert | editor1-first = Helen | editor2-last = Gleghorn | editor2-first = Charlotte | pages=57-76 |url=https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/55740/9781908857088.pdf?sequence=1#page=73}}</ref> }} {{Kjelder manglar|dato=2026}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oruro|Oruro]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 13. september 2026'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Bolivia]] [[Kategori:Oruro-departementet]] 263ey8unxpza47gedwkossvwiimre7h 3672354 3672274 2026-09-14T07:27:45Z Roarjo 183 stramma inn tekst i /* Historie */ henta frå de, de-kjelder ikkje tilgjengelege 3672354 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |bilet_horisont = Oruro..jpg |bilet_flagg = Flag_of_Oruro.svg |bilet_byvåpen = Coat_of_arms_of_Oruro.png |kart= Mapa_de_localización_Oruro.svg |karttekst = Plassering av kommunen innanfor Oruro-departementet |areal = 293 |språk=[[spansk]] |underinndeling_type=Land<br />Region |underinndeling_namn=[[Bolivia]]<br />[[Oruro-departementet]] }} '''Oruro''' er ein by på høgsletta i det [[Andesfjella|bolivianske andesmassivet]] og hovudstad i [[Oruro-departementet]]. Oruro var tidlegare særleg økonomisk viktig på grunn av [[tinn]]utvinninga. Byen ligg på om lag 3710 [[moh.]], rundt tre timars bussreise sør for [[La Paz]], og er med om lag 298&nbsp;257 innbyggjarar etter folketeljinga i 2024 den femte største byen i [[Bolivia]]. Oruro er prega av påverknaden frå bergverksindustrien. Sjølv om bergverksdrifta ikkje har den same betydninga som tidlegare, spelar ho framleis ei viktig rolle for innbyggjarane si oppfatning av byen og eigen identitet. [[Karneval]]et i Oruro er oppført på [[UNESCO]] si liste over [[meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv]].<ref name=unesco/> Det er ein religiøs og kulturell festival. Feiringa var opphavleg ein urfolksfestival, men vart seinare endra til også å inkludere eit kristent rituale knytt til Jomfrua av Socavón.<ref name=Oviedo/> == Geografi == Byen Oruro ligg på det bolivianske høglandet, på [[Altiplano]] i Andes, 3&nbsp;735 meter over havnivå. Administrativt inngår byen Oruro i kommunen med same namn, sentralt i provinsen Cercado og nordaust i departementet Oruro. Innanfor kommunen Oruro finst to ulike landskapsformer: fjellkjeder, ''serranías'' og platået, ''altiplanicie''. Fjellkjedene ligg hovudsakleg i den vestlege delen av kommunen, med dei viktigaste høgdedraga Rubiales 3&nbsp;971 moh., Alamasi (3 977 moh.), San Pedro (4 012 moh.) og [[San Felipe]] (4 032 moh.). Fjellet San Felipe fungerer som eit naturleg utsiktspunkt over byen og er det høgaste punktet i kommunen Oruro. Oruro har eit typisk [[dagklima]], der dei daglege temperatursvingingane er større enn dei gjennomsnittlege temperaturskilnadene mellom vinter og sommar. Ekstremtemperaturane ligg på om lag 23 °C om sommaren og −17 °C om vinteren. Den fuktige perioden er frå desember til mars, medan det frå april til november er ein utprega tørrperiode. Vegetasjonen i og rundt Oruro er sparsam på grunn av dei låge temperaturane og det tørre klimaet. Av dyreartar finst det, i tillegg til [[vikunja]]er, [[alpakka]]er og [[lama]]er, òg ''quirquincho'', ein liten art av [[beltedyr]]a.<!--Innbyggjarane i Oruro blir derfor på folkemunne òg kalla ''quirquinchoar''.--> == Historie == Staden var alt tett busett før den offisielle grunnlegginga den 1. november 1606 under namnet ''Villa San Felipe de Austria''. Han voks tidleg fram som eit sentrum for bergverksdrifta i Bolivia. Området var kjent som Uru-Uru etter [[urufolket]] som budde der – og som også gav byen namnet. Namnet Oruro vart først offisielt stadfesta i 1826.{{tr}} På grunn av dei rike edelmetallførekomstane høyrde Oruro alt eitt år etter grunnlegginga til ein av dei mest folkerike byane i [[spansk Amerika]], administrativt ein del av eit forvaltningsområde i [[visekongedømet Peru]], med sete i La Plata – dagens [[Sucre]].{{tr}} Typisk for bergverksbyar var den raske veksten etter oppdaginga av førekomstane – ein epoke av glans og blomstring. Deretter følgde ein langsam nedgang, og mange innbyggjarar forlet byen når dei naturlege rikdomane som hadde vore grunnlaget for etableringa, tok slutt. På grunn av den gunstige plasseringa utvikla Oruro seg raskt til ein blomstrande by; oppgang og fall var derimot knytt til avkastninga frå gruvene. Fram til dei viktigaste [[sølv]]gangane (vetas principales) vart uttømde, var Oruro tett folkesett og ein konstant «torn i sida» på sølvgruvebyen [[Potosí]]. Først etter at Simón I. Patiño oppdaga viktige [[tinn]]førekomstar, vart bergverksdrifta teken opp att, og den økonomiske situasjonen for dei privilegerte samfunnsgruppene i Oruro stabiliserte seg igjen. Under den bolivianske revolusjonen i april 1952 marsjerte eit protesttog leia av kvinner, kring 1000 personar, mot Camacho-kasernen og kravde at ho skulle opnast. Soldatane byrja å skyte på demonstrantane 20 minutt seinare. Dei som overlevde massakren trekte seg tilbake og okkuperte gruva San José, der det oppstod skotveksling. Den 10. april kapitulerte hæren også i Oruro. Fram til gruvene blei stengde mellom 1990 og 1992, var Oruro eit av dei viktigaste sentra for bergverksdrift i Bolivia, med utvinning av tinn, sølv, [[gull]], [[wolfram]], [[antimon]], [[svovel]], [[boraks]] og [[kopar]]. == Økonomi == Samanbrotet i tinnmarknaden i 1985 førte til slutten på bergverksdrifta i Oruro. I byrjinga kunne malmutvinninga framleis haldast ved lag, men i dag er berre svært få gruver i drift, dei fleste av dei privatiserte. Nokre gruvearbeidarar har slått seg saman i [[samvirke]] og driv utvinninga på eiga hand. I dei fleste privatiserte gruvene blir det hovudsakleg utvunne gull, medan dei statlege gruvene utvinn wolfram, antimon, boraks og svovel. Nokre av dei viktigaste gruvene i Bolivia ligg likevel framleis i departementet Oruro, mellom anna i [[Huanuni]], [[Colquiri]] og [[Avicaya]]. På grunn av tilbakegangen i bergverksindustrien har innbyggjarane i Oruro vendt seg mot andre næringsgreiner. I dag har [[skotøy]]industri, såpefabrikkar, møller, industriverksemder for keramikk, metallforedlande industri og nudelfabrikkar fått større betydning. ==Kjelder== {{reflist|refs= <ref name=unesco>{{Kjelde www |tittel=Carnival of Oruro |utgjevar=UNESCO |vitja=14.09.2026 |url=https://www.unesco.org/tich4sd/en/bolivia/diablada }}</ref> <ref name=Oviedo>{{cite book |chapter=Indigeneity in the Oruro Carnival: official memory, Bolivian identity and the politics of recognition |author=Oviedo, Ximena Córdova |year=2014 |publisher=School of Advanced Study, University of London, | title = Recasting commodity and spectacle in the indigenous Americas | editor1-last = Gilbert | editor1-first = Helen | editor2-last = Gleghorn | editor2-first = Charlotte | pages=57-76 |url=https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/55740/9781908857088.pdf?sequence=1#page=73}}</ref> }} {{Kjelder manglar|dato=2026}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oruro|Oruro]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 13. september 2026'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Bolivia]] [[Kategori:Oruro-departementet]] rl4eenw1ixu96yq40ualbmjhe588kwo 3672355 3672354 2026-09-14T07:31:24Z Roarjo 183 /* Geografi */ høgd over havet i tråd med infoboks 3672355 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |bilet_horisont = Oruro..jpg |bilet_flagg = Flag_of_Oruro.svg |bilet_byvåpen = Coat_of_arms_of_Oruro.png |kart= Mapa_de_localización_Oruro.svg |karttekst = Plassering av kommunen innanfor Oruro-departementet |areal = 293 |språk=[[spansk]] |underinndeling_type=Land<br />Region |underinndeling_namn=[[Bolivia]]<br />[[Oruro-departementet]] }} '''Oruro''' er ein by på høgsletta i det [[Andesfjella|bolivianske andesmassivet]] og hovudstad i [[Oruro-departementet]]. Oruro var tidlegare særleg økonomisk viktig på grunn av [[tinn]]utvinninga. Byen ligg på om lag 3710 [[moh.]], rundt tre timars bussreise sør for [[La Paz]], og er med om lag 298&nbsp;257 innbyggjarar etter folketeljinga i 2024 den femte største byen i [[Bolivia]]. Oruro er prega av påverknaden frå bergverksindustrien. Sjølv om bergverksdrifta ikkje har den same betydninga som tidlegare, spelar ho framleis ei viktig rolle for innbyggjarane si oppfatning av byen og eigen identitet. [[Karneval]]et i Oruro er oppført på [[UNESCO]] si liste over [[meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv]].<ref name=unesco/> Det er ein religiøs og kulturell festival. Feiringa var opphavleg ein urfolksfestival, men vart seinare endra til også å inkludere eit kristent rituale knytt til Jomfrua av Socavón.<ref name=Oviedo/> == Geografi == Byen Oruro ligg på det bolivianske høglandet, på [[Altiplano]] i Andes, meir enn 3&nbsp;700 meter over havnivå. Administrativt inngår byen Oruro i kommunen med same namn, sentralt i provinsen Cercado og nordaust i departementet Oruro. Innanfor kommunen Oruro finst to ulike landskapsformer: fjellkjeder, ''serranías'' og platået, ''altiplanicie''. Fjellkjedene ligg hovudsakleg i den vestlege delen av kommunen, med dei viktigaste høgdedraga Rubiales 3&nbsp;971 moh., Alamasi (3 977 moh.), San Pedro (4 012 moh.) og [[San Felipe]] (4 032 moh.). Fjellet San Felipe fungerer som eit naturleg utsiktspunkt over byen og er det høgaste punktet i kommunen Oruro. Oruro har eit typisk [[dagklima]], der dei daglege temperatursvingingane er større enn dei gjennomsnittlege temperaturskilnadene mellom vinter og sommar. Ekstremtemperaturane ligg på om lag 23 °C om sommaren og −17 °C om vinteren. Den fuktige perioden er frå desember til mars, medan det frå april til november er ein utprega tørrperiode. Vegetasjonen i og rundt Oruro er sparsam på grunn av dei låge temperaturane og det tørre klimaet. Av dyreartar finst det, i tillegg til [[vikunja]]er, [[alpakka]]er og [[lama]]er, òg ''quirquincho'', ein liten art av [[beltedyr]]a.<!--Innbyggjarane i Oruro blir derfor på folkemunne òg kalla ''quirquinchoar''.--> == Historie == Staden var alt tett busett før den offisielle grunnlegginga den 1. november 1606 under namnet ''Villa San Felipe de Austria''. Han voks tidleg fram som eit sentrum for bergverksdrifta i Bolivia. Området var kjent som Uru-Uru etter [[urufolket]] som budde der – og som også gav byen namnet. Namnet Oruro vart først offisielt stadfesta i 1826.{{tr}} På grunn av dei rike edelmetallførekomstane høyrde Oruro alt eitt år etter grunnlegginga til ein av dei mest folkerike byane i [[spansk Amerika]], administrativt ein del av eit forvaltningsområde i [[visekongedømet Peru]], med sete i La Plata – dagens [[Sucre]].{{tr}} Typisk for bergverksbyar var den raske veksten etter oppdaginga av førekomstane – ein epoke av glans og blomstring. Deretter følgde ein langsam nedgang, og mange innbyggjarar forlet byen når dei naturlege rikdomane som hadde vore grunnlaget for etableringa, tok slutt. På grunn av den gunstige plasseringa utvikla Oruro seg raskt til ein blomstrande by; oppgang og fall var derimot knytt til avkastninga frå gruvene. Fram til dei viktigaste [[sølv]]gangane (vetas principales) vart uttømde, var Oruro tett folkesett og ein konstant «torn i sida» på sølvgruvebyen [[Potosí]]. Først etter at Simón I. Patiño oppdaga viktige [[tinn]]førekomstar, vart bergverksdrifta teken opp att, og den økonomiske situasjonen for dei privilegerte samfunnsgruppene i Oruro stabiliserte seg igjen. Under den bolivianske revolusjonen i april 1952 marsjerte eit protesttog leia av kvinner, kring 1000 personar, mot Camacho-kasernen og kravde at ho skulle opnast. Soldatane byrja å skyte på demonstrantane 20 minutt seinare. Dei som overlevde massakren trekte seg tilbake og okkuperte gruva San José, der det oppstod skotveksling. Den 10. april kapitulerte hæren også i Oruro. Fram til gruvene blei stengde mellom 1990 og 1992, var Oruro eit av dei viktigaste sentra for bergverksdrift i Bolivia, med utvinning av tinn, sølv, [[gull]], [[wolfram]], [[antimon]], [[svovel]], [[boraks]] og [[kopar]]. == Økonomi == Samanbrotet i tinnmarknaden i 1985 førte til slutten på bergverksdrifta i Oruro. I byrjinga kunne malmutvinninga framleis haldast ved lag, men i dag er berre svært få gruver i drift, dei fleste av dei privatiserte. Nokre gruvearbeidarar har slått seg saman i [[samvirke]] og driv utvinninga på eiga hand. I dei fleste privatiserte gruvene blir det hovudsakleg utvunne gull, medan dei statlege gruvene utvinn wolfram, antimon, boraks og svovel. Nokre av dei viktigaste gruvene i Bolivia ligg likevel framleis i departementet Oruro, mellom anna i [[Huanuni]], [[Colquiri]] og [[Avicaya]]. På grunn av tilbakegangen i bergverksindustrien har innbyggjarane i Oruro vendt seg mot andre næringsgreiner. I dag har [[skotøy]]industri, såpefabrikkar, møller, industriverksemder for keramikk, metallforedlande industri og nudelfabrikkar fått større betydning. ==Kjelder== {{reflist|refs= <ref name=unesco>{{Kjelde www |tittel=Carnival of Oruro |utgjevar=UNESCO |vitja=14.09.2026 |url=https://www.unesco.org/tich4sd/en/bolivia/diablada }}</ref> <ref name=Oviedo>{{cite book |chapter=Indigeneity in the Oruro Carnival: official memory, Bolivian identity and the politics of recognition |author=Oviedo, Ximena Córdova |year=2014 |publisher=School of Advanced Study, University of London, | title = Recasting commodity and spectacle in the indigenous Americas | editor1-last = Gilbert | editor1-first = Helen | editor2-last = Gleghorn | editor2-first = Charlotte | pages=57-76 |url=https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/55740/9781908857088.pdf?sequence=1#page=73}}</ref> }} {{Kjelder manglar|dato=2026}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oruro|Oruro]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 13. september 2026'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Bolivia]] [[Kategori:Oruro-departementet]] c3md8dc1qtexbog1h10tt8jgm2kvgyd 3672356 3672355 2026-09-14T07:35:10Z Roarjo 183 /* Geografi */ 3672356 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |bilet_horisont = Oruro..jpg |bilet_flagg = Flag_of_Oruro.svg |bilet_byvåpen = Coat_of_arms_of_Oruro.png |kart= Mapa_de_localización_Oruro.svg |karttekst = Plassering av kommunen innanfor Oruro-departementet |areal = 293 |språk=[[spansk]] |underinndeling_type=Land<br />Region |underinndeling_namn=[[Bolivia]]<br />[[Oruro-departementet]] }} '''Oruro''' er ein by på høgsletta i det [[Andesfjella|bolivianske andesmassivet]] og hovudstad i [[Oruro-departementet]]. Oruro var tidlegare særleg økonomisk viktig på grunn av [[tinn]]utvinninga. Byen ligg på om lag 3710 [[moh.]], rundt tre timars bussreise sør for [[La Paz]], og er med om lag 298&nbsp;257 innbyggjarar etter folketeljinga i 2024 den femte største byen i [[Bolivia]]. Oruro er prega av påverknaden frå bergverksindustrien. Sjølv om bergverksdrifta ikkje har den same betydninga som tidlegare, spelar ho framleis ei viktig rolle for innbyggjarane si oppfatning av byen og eigen identitet. [[Karneval]]et i Oruro er oppført på [[UNESCO]] si liste over [[meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv]].<ref name=unesco/> Det er ein religiøs og kulturell festival. Feiringa var opphavleg ein urfolksfestival, men vart seinare endra til også å inkludere eit kristent rituale knytt til Jomfrua av Socavón.<ref name=Oviedo/> == Geografi == Byen Oruro ligg på det bolivianske høglandet, på [[Altiplano]] i Andes, meir enn 3&nbsp;700 meter over havnivå. Administrativt inngår byen Oruro i kommunen med same namn, sentralt i provinsen Cercado og nordaust i departementet Oruro. Innanfor kommunen Oruro finst to ulike landskapsformer: fjellkjeder, ''serranías'' og platået, ''altiplanicie''. Fjellkjedene ligg hovudsakleg i den vestlege delen av kommunen, med dei viktigaste høgdedraga Rubiales 3&nbsp;971 moh., Alamasi (3 977 moh.), San Pedro (4 012 moh.) og [[San Felipe]] (4 032 moh.). Fjellet San Felipe fungerer som eit naturleg utsiktspunkt over byen og er det høgaste punktet i kommunen Oruro. Dei daglege temperatursvingingane i Oruro er større enn dei gjennomsnittlege temperaturskilnadene mellom vinter og sommar. Ekstremtemperaturane ligg på om lag 23 °C om sommaren og −17 °C om vinteren. Den fuktige perioden er frå desember til mars, medan det frå april til november er ein utprega tørrperiode. Vegetasjonen i og rundt Oruro er sparsam på grunn av dei låge temperaturane og det tørre klimaet. Av dyreartar finst det, i tillegg til [[vikunja]]er, [[alpakka]]er og [[lama]]er, òg ''quirquincho'', ein liten art av [[beltedyr]]a.<!--Innbyggjarane i Oruro blir derfor på folkemunne òg kalla ''quirquinchoar''.--> == Historie == Staden var alt tett busett før den offisielle grunnlegginga den 1. november 1606 under namnet ''Villa San Felipe de Austria''. Han voks tidleg fram som eit sentrum for bergverksdrifta i Bolivia. Området var kjent som Uru-Uru etter [[urufolket]] som budde der – og som også gav byen namnet. Namnet Oruro vart først offisielt stadfesta i 1826.{{tr}} På grunn av dei rike edelmetallførekomstane høyrde Oruro alt eitt år etter grunnlegginga til ein av dei mest folkerike byane i [[spansk Amerika]], administrativt ein del av eit forvaltningsområde i [[visekongedømet Peru]], med sete i La Plata – dagens [[Sucre]].{{tr}} Typisk for bergverksbyar var den raske veksten etter oppdaginga av førekomstane – ein epoke av glans og blomstring. Deretter følgde ein langsam nedgang, og mange innbyggjarar forlet byen når dei naturlege rikdomane som hadde vore grunnlaget for etableringa, tok slutt. På grunn av den gunstige plasseringa utvikla Oruro seg raskt til ein blomstrande by; oppgang og fall var derimot knytt til avkastninga frå gruvene. Fram til dei viktigaste [[sølv]]gangane (vetas principales) vart uttømde, var Oruro tett folkesett og ein konstant «torn i sida» på sølvgruvebyen [[Potosí]]. Først etter at Simón I. Patiño oppdaga viktige [[tinn]]førekomstar, vart bergverksdrifta teken opp att, og den økonomiske situasjonen for dei privilegerte samfunnsgruppene i Oruro stabiliserte seg igjen. Under den bolivianske revolusjonen i april 1952 marsjerte eit protesttog leia av kvinner, kring 1000 personar, mot Camacho-kasernen og kravde at ho skulle opnast. Soldatane byrja å skyte på demonstrantane 20 minutt seinare. Dei som overlevde massakren trekte seg tilbake og okkuperte gruva San José, der det oppstod skotveksling. Den 10. april kapitulerte hæren også i Oruro. Fram til gruvene blei stengde mellom 1990 og 1992, var Oruro eit av dei viktigaste sentra for bergverksdrift i Bolivia, med utvinning av tinn, sølv, [[gull]], [[wolfram]], [[antimon]], [[svovel]], [[boraks]] og [[kopar]]. == Økonomi == Samanbrotet i tinnmarknaden i 1985 førte til slutten på bergverksdrifta i Oruro. I byrjinga kunne malmutvinninga framleis haldast ved lag, men i dag er berre svært få gruver i drift, dei fleste av dei privatiserte. Nokre gruvearbeidarar har slått seg saman i [[samvirke]] og driv utvinninga på eiga hand. I dei fleste privatiserte gruvene blir det hovudsakleg utvunne gull, medan dei statlege gruvene utvinn wolfram, antimon, boraks og svovel. Nokre av dei viktigaste gruvene i Bolivia ligg likevel framleis i departementet Oruro, mellom anna i [[Huanuni]], [[Colquiri]] og [[Avicaya]]. På grunn av tilbakegangen i bergverksindustrien har innbyggjarane i Oruro vendt seg mot andre næringsgreiner. I dag har [[skotøy]]industri, såpefabrikkar, møller, industriverksemder for keramikk, metallforedlande industri og nudelfabrikkar fått større betydning. ==Kjelder== {{reflist|refs= <ref name=unesco>{{Kjelde www |tittel=Carnival of Oruro |utgjevar=UNESCO |vitja=14.09.2026 |url=https://www.unesco.org/tich4sd/en/bolivia/diablada }}</ref> <ref name=Oviedo>{{cite book |chapter=Indigeneity in the Oruro Carnival: official memory, Bolivian identity and the politics of recognition |author=Oviedo, Ximena Córdova |year=2014 |publisher=School of Advanced Study, University of London, | title = Recasting commodity and spectacle in the indigenous Americas | editor1-last = Gilbert | editor1-first = Helen | editor2-last = Gleghorn | editor2-first = Charlotte | pages=57-76 |url=https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/55740/9781908857088.pdf?sequence=1#page=73}}</ref> }} {{Kjelder manglar|dato=2026}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oruro|Oruro]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 13. september 2026'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Bolivia]] [[Kategori:Oruro-departementet]] omddvso2zxrzhhuqx4p82li66c3d5c3 0 433894 3672287 3672167 2026-09-13T16:47:35Z TU-nor 12071 3672287 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Most Hnevin (02) 2005-11-08.JPG | bilettekst = Hněvín-borga i Most | kart = Most MO CZ.png | karttekst = Most innanfor distriktet [[Most okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Most med utvida fullmakter | flagg = Flag of Most.svg | symbol = Most CoA.gif | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Most okres|Most]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 231,12<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 69837 | folketal1type = kommune | folketal1 = 61306 | folketal_by = 58951 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Most'''{{mrk|[[tysk]] ''Brüx'', [[latin]] ''Pons''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Most okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Most.png|mini|250px|Det administrative området til Most innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Most er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> 14 kommunar frå det administrative området til Most inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov, 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem og 71 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Most omfattar 15 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er ein by (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bečov]]* * [[Bělušice i Most|Bělušice]] * [[Braňany]]* * [[Havraň]]* * [[Korozluky]]* * [[Lišnice]]* * [[Lužice i Most|Lužice]]* * [[Malé Březno i Most|Malé Březno]]* * '''[[Most i Tsjekkia|Most]]'''* * [[Obrnice]]* * [[Patokryje]]* * [[Polerady i Most|Polerady]]* * [[Skršín]]* * [[Volevčice]]* * [[Želenice i Most|Želenice]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Most SO || 77 027 || 73 938 || 69 837 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Most''' || 61 306 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obrnice}} || 1 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bečov}} || 1 362 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braňany}} || 1 174 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bělušice i Most|Bělušice}} || 798 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Most''' || 58 951 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obrnice}} || 1 604 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bečov}} || 1 301 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braňany}} || 1 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vtelno i Most|Vtelno}}{{mrk|busetnad i kommunen Most}} || 840 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bělušice i Most|Bělušice}} || 709 |- |} ===Bydelar i Most=== [[Fil:Most casti.png|mini|250px|Bydelane i Most]] Bydelane og tettstadene i Most: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Most || 58 951 |- ! '''Most by''' ! style=text-align:right;| 58 951 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čepirohy}} || 462 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Komořany}} || 4 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rudolice}} || 234 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Souš}} || 543 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Starý Most}} || 45 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velebudice}} || 227 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vtelno i Most|Vtelno}} || 840 |- ! Most kommune !style=text-align:right; | 61 306 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj|Most]] [[Kategori:Kommunar i Most okres|Most]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Most]] evi0k6ixtfz6r1638dswm3ddmy3h657 3672303 3672287 2026-09-13T18:10:01Z TU-nor 12071 3672303 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Most Hnevin (02) 2005-11-08.JPG | bilettekst = Hněvín-borga i Most | kart = Most MO CZ.png | karttekst = Most innanfor distriktet [[Most okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Most med utvida fullmakter | flagg = Flag of Most.svg | symbol = Most CoA.gif | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Most okres|Most]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 231,12<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 69837 | folketal1type = kommune | folketal1 = 61306 | folketal_by = 58951 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Most'''{{mrk|[[tysk]] ''Brüx'', [[latin]] ''Pons''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Most okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Most har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Most.png|mini|250px|Det administrative området til Most innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Most er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Most har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå år 2000 gjennom ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> 14 kommunar frå det administrative området til Most inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov, 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem og 71 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Most omfattar 15 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er ein by (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bečov]]* * [[Bělušice i Most|Bělušice]] * [[Braňany]]* * [[Havraň]]* * [[Korozluky]]* * [[Lišnice]]* * [[Lužice i Most|Lužice]]* * [[Malé Březno i Most|Malé Březno]]* * '''[[Most i Tsjekkia|Most]]'''* * [[Obrnice]]* * [[Patokryje]]* * [[Polerady i Most|Polerady]]* * [[Skršín]]* * [[Volevčice]]* * [[Želenice i Most|Želenice]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Most SO || 77 027 || 73 938 || 69 837 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Most''' || 61 306 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obrnice}} || 1 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bečov}} || 1 362 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braňany}} || 1 174 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bělušice i Most|Bělušice}} || 798 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Most''' || 58 951 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obrnice}} || 1 604 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bečov}} || 1 301 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braňany}} || 1 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vtelno i Most|Vtelno}}{{mrk|busetnad i kommunen Most}} || 840 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bělušice i Most|Bělušice}} || 709 |- |} ===Bydelar i Most=== [[Fil:Most casti.png|mini|250px|Bydelane i Most]] Bydelane og tettstadene i Most: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Most || 58 951 |- ! '''Most by''' ! style=text-align:right;| 58 951 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čepirohy}} || 462 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Komořany}} || 4 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rudolice}} || 234 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Souš}} || 543 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Starý Most}} || 45 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velebudice}} || 227 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vtelno i Most|Vtelno}} || 840 |- ! Most kommune !style=text-align:right; | 61 306 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj|Most]] [[Kategori:Kommunar i Most okres|Most]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Most]] safaqwumco6vljligp7o347sh2u6kdu 1 433895 3672220 3672216 2026-09-13T12:12:15Z Eao 49913 /* Dens valfrie protokoll */ Svar 3672220 wikitext text/x-wiki == Dens valfrie protokoll == Eg meiner at tittelen på denne artikkelen også bør inkludere «dens valfrie protokoll», og at artikkelen også bør handle om CRPD-OP. Sjølv om ikkje Noreg vil ha fulle rettar for personar med funksjonsnedsetjingar, har 110 land ratifisert denne protokollen. [[Brukar:Eao|Eao]] ([[Brukardiskusjon:Eao|diskusjon]]) 13. september 2026 kl. 12:59 (CEST) :«Dens» er ikkje rett nynorsk, og ingen andre wikipediaer bortsett frå Bokmål og riksmål har dette tillegget i tittelen. Det går vel an å skriva om den valfrie protokollen utan å ha han i tittelen? -- [[Brukar:Ranveig|Ranveig]] ([[Brukardiskusjon:Ranveig|diskusjon]]) 13. september 2026 kl. 13:29 (CEST) ::Då bør det heller omsetjast til korrekt nynorsk. [[Brukar:Eao|Eao]] ([[Brukardiskusjon:Eao|diskusjon]]) 13. september 2026 kl. 13:47 (CEST) :::Finn ei offisiell omsetjing av tittelen til nynorsk, så kan me diskutera det. Men eg synest hovudtittelen er god nok. -- [[Brukar:Ranveig|Ranveig]] ([[Brukardiskusjon:Ranveig|diskusjon]]) 13. september 2026 kl. 13:57 (CEST) ::::Eg finn det norske namnet på CRPD-OP brukt offisielt her på bokmål, men finn ikkje dokumentet på nynorsk: ::::https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/meld.-st.-39-20152016/id2513020 [[Brukar:Eao|Eao]] ([[Brukardiskusjon:Eao|diskusjon]]) 13. september 2026 kl. 14:12 (CEST) 46r3hwb3vh7n1wh47uclxfefucn91uv 0 433896 3672268 3672180 2026-09-13T15:26:08Z TU-nor 12071 3672268 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Teplice okres | andre namn = okres Teplice | bilete = Bilina from Boren Czech Republic.JPG | bilettekst = Utsyn mot [[Bílina]] og landskapet omkring | kart = Map CZ - district Teplice.PNG | karttekst = Teplice okres innanfor regionen Ústí nad Labem kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | hovudstad = [[Teplice]] | areal = 468,93<ref name="Areal"/> | folketal = 122730 | folketal_i_år 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Teplice okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Teplice''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg sentralt i regionen og grenser i nordvest mot [[Tyskland]]. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter i Teplice okres: * [[Bílina|Bílina SO]] * [[Teplice|Teplice SO]] ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Bílina|Bílina SO]] || 20 622 || 20 265 || 19 001 |- | style=text-align:left; | [[Teplice|Teplice SO]] || 105 476 || 105 233 || 103 729 |- ! Teplice okres !style=text-align:right; | 126 098 !style=text-align:right; | 125 498 !style=text-align:right; | 122 730 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''[[Teplice]]''' || 48 428 |- | style=text-align:left; | '''[[Bílina]]''' || 14 104 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 12 106 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 7 560 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 532 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 3 138 |- | style=text-align:left; | [[Hrob]] || 1 953 |- | style=text-align:left; | [[Ledvice]] || 508 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Teplice]] [[Kategori:Ústí nad Labem kraj|Teplice]] sdtpn7mf5thg053hdcy9b1r9bq7timf 0 433898 3672217 3672191 2026-09-13T12:00:48Z TU-nor 12071 3672217 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Hostomice - pohled z Husova vrchu.jpg | bilettekst = Utsyn over Hostomice | kart = Hostomice TP CZ.png | karttekst = Hostomice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Bílina]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Hostomice.svg | symbol = CoA of Hostomice.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Bílina|Bílina SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 1173 | folketal_by = 1173 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Hostomice'''{{mrk|[[tysk]] ''Hostomitz''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Hostomice inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Hostomice ligg administrativt under [[Bílina]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Hostomice]] tmvcunmkf2ytd62h0k1uosjne7vksur 0 433906 3672219 2026-09-13T12:01:10Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[FN-konvensjonen om rettane til menneske med nedsett funksjonsevne og hans valfrie protokoll]] til [[FN-konvensjonen om rettane til menneske med nedsett funksjonsevne]] over ei omdirigering: Feilstava tittel: Tilbakestilling 3672219 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[FN-konvensjonen om rettane til menneske med nedsett funksjonsevne]] 2rpxbkeeul4vv3hm7wktc5goc502efm 0 433907 3672224 2026-09-13T12:41:40Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Srbice''' kan vise til: * [[Srbice i Domažlice]]. ein kommune i [[Domažlice]] i distriktet Domažlice okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Srbice i Teplice]], ein kommune i [[Teplice]] i distriktet Teplice i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672224 wikitext text/x-wiki '''Srbice''' kan vise til: * [[Srbice i Domažlice]]. ein kommune i [[Domažlice]] i distriktet Domažlice okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Srbice i Teplice]], ein kommune i [[Teplice]] i distriktet Teplice i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 621cok5wh0ruzbc47zsxes4d1cl82e9 0 433908 3672231 2026-09-13T12:59:16Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Osek''' kan vise til: * [[Osek i Beroun]], ein kommune i [[Hořovice]] i distriktet Beroun okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Osek i Písek]], ein kommune i [[Milevsko]] i distriktet Písek okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Osek i Rokycany]], ein kommune i [[Rokycany]] i distriktet Rokycany okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Osek i Strakonice]], ein kommune i [[Strakonice]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsje…» 3672231 wikitext text/x-wiki '''Osek''' kan vise til: * [[Osek i Beroun]], ein kommune i [[Hořovice]] i distriktet Beroun okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Osek i Písek]], ein kommune i [[Milevsko]] i distriktet Písek okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Osek i Rokycany]], ein kommune i [[Rokycany]] i distriktet Rokycany okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Osek i Strakonice]], ein kommune i [[Strakonice]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Osek i Sveta Trojica v Slovenskih Goricah]], ein busetnad i kommunen [[Sveta Trojica v Slovenskih Goricah]] i regionen Drava i Slovenia * [[Osek i Teplice]], ein kommune i distriktet Teplice i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Osek Hylë]], ein busetnad i kommunen [[Gjakova]] i distriktet Gjakova i Kosovo * [[Velký Osek]], ein kommune i distriktet Kolín okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} 1tsz6c9hhht8fjse3kpvp4tbvl182s2 0 433909 3672233 2026-09-13T13:04:03Z TU-nor 12071 TU-nor flytte sida [[Mikulov]] til [[Mikulov i Břeclav]]: Fleirtyding 3672233 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Mikulov i Břeclav]] i538hc4ly7m3rtugfy6dl7zx3smrgi9 3672234 3672233 2026-09-13T13:06:39Z TU-nor 12071 Fjerna omdirigering til [[Mikulov i Břeclav]] 3672234 wikitext text/x-wiki '''Mikulov''' kan vise til: *[[Mikulov i Břeclav]], ein kommune i distriktet Břeclav okres i regionen Sør-Mähren i Tsjekkia * [[Mikulov i Teplice]], ein kommune i [[Teplice]] i distriktet Teplice i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} nuv3oeshnmep3hluhre6syrabgyx8cz 0 433910 3672239 2026-09-13T13:40:55Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:no:Special:Redirect/revision/24093928|Nationalencyklopedin]]» 3672239 wikitext text/x-wiki [[Fil:Nationalencyklopedin.jpg|mini|Bind 1-10 av Nationalencyklopedin]] [[Fil:Nationalencyklopedin+20_band+Sup+WB.jpg|mini|Bind 1-20, 3 tillegg og NEO]] '''''Nationalencyklopedin''''' ('''NE''') er eit svensk [[oppslagsverk]] som blei gjeve ut på 1980- og 1990-tale av [[Bra Böcker AB]]. Dei fekk innvilga eit lån på 170 millionar svenske kroner av [[den svenske riksdagen]], som var heilt tilbakebetalt i desember 1990. Frå og med september 2000 har Nationalencyklopedin blitt gjeve ut av NE Nationalencykclopedin AB. Sjefredaktør er Arne Ekman, og Per Söderberg er redaksjonssjef. Nationalencyklopedin er det tredje mest omfattande trykte oppslagsverket i Sverige gjennom tidene, etter [[Nordisk familjebok]] og [[Svensk uppslagsbok]]. Fyrste bind kom ut i 1989, medan det siste, bind 20, kom ut i 1996. Oppslagsverket omfattar 23 bind (av dei 3 supplement), og dessutan ei ordbok, [[Nationalencyklopedins ordbok]] (NEO). Ordboka kom ut i tre bind mellom 1995 og 1996. Det siste opplaget av ordboka blei likevel gjeve ut i eitt bind, og kom ut i 2004. Frå og med 2006 har Nationalencyklopedin gjeve ut den biografiske handboka ''Vem är det'', som kom ut for fyrste gong i 1912. Nationalencyklopedin i bokform omfattar om lag 170 000 oppslagsord, 12 700 sider som inneheld ca. 100 millionar teikn. Totalt har NE drygt 3 000 forfattarar. &nbsp;Frå 1997 kom NE ut på [[CD-ROM]] (6 cd-plater), og frå 1998 òg på [[DVD]]. I 2000 gav NE ut meir avanserte versjonar av oppslagsverket på [[DVD]] og [[Kompaktplate|CD]]. I mai 2000 blei NE òg gjeve ut på [[Internett]], på nettstaden ne.se. Denne nettbaserte versjonen av både oppslagsverket og ordboka blir oppdatert regelmessig med ny informasjon, og består av fleire artiklar. NE er òg tilgjengeleg på mobiltelefon for dei som abonnerar på internetttenesta. Ein får då tilgang på ei engelsk/svensk-svensk/engelsk-ordbok i tillegg til oppslagsverket. Hausten 2008 gjorde Nationalencyklopedin 64 000 av oppslagsorda til NE gratis tilgjengelege på Ne.se.&nbsp; == NE i tre band == ''NE i tre band'' er eit kompakt leksikon i tre band som NE lanserte i september 2008. Det består av 64 000 utvalde og avkorta artiklar og 5000 illustrasjonar (3700 fotografiar, 475 kart og 900 teikningar) på 2168 sider fordelt på 3 bind. &nbsp;I gjennomsnitt er det 30 artiklar og 2 eller 3 illustrasjonar per side. == Kjelder == <references /> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Nationalencyklopedin|Nationalencyklopedin]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 13. september 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bøker frå 1989]] [[Kategori:Svenske oppslagsverk]] 2cydlgeaf8p2on65l8kkl49cjdnqz24 0 433911 3672242 2026-09-13T13:54:58Z TU-nor 12071 TU-nor flytte sida [[Dubí]] til [[Dubí i Kladno]]: Fleirtyding 3672242 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Dubí i Kladno]] 11y0ucjmlueqzjwnt0cy53t77sd1vo5 3672248 3672242 2026-09-13T14:01:44Z TU-nor 12071 Fjerna omdirigering til [[Dubí i Kladno]] 3672248 wikitext text/x-wiki '''Dubí''' kan vise til: * [[Dubí i Kladno]], ein busetnad i kommunen [[Kladno]] i distriktet Kladno okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Dubí i Teplice]], ein kommune i distriktet Teplice i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} lgmu09b0mx9tp1rnuzyb1qiojjtx7c2 0 433912 3672245 2026-09-13T13:59:01Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Teplice (Teplitz-Schönau) - Schlossplatz mit Kirche St. Johannes links.JPG | bilettekst = Sentralt torg i Teplice | kart = Teplice TP CZ.png | karttekst = Teplice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Teplice med utvida fullmakter | flagg = Flag of Teplice.svg | symbol = CoA of Teplice.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region =…» 3672245 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Teplice (Teplitz-Schönau) - Schlossplatz mit Kirche St. Johannes links.JPG | bilettekst = Sentralt torg i Teplice | kart = Teplice TP CZ.png | karttekst = Teplice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Teplice med utvida fullmakter | flagg = Flag of Teplice.svg | symbol = CoA of Teplice.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 345,35<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 103729 | folketal1type = kommune | folketal1 = 48428 | folketal_by = 19441 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Teplice'''{{mrk|tidlegare ''Teplice-Šanov'', [[tysk]] ''Teplitz'', ''Teplitz-Schönau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Teplice.png|mini|250px|Det administrative området til Teplice innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Teplice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> 21 kommunar frå det administrative området til Teplice inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov, 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem og 64 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Teplice omfattar 26 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bořislav]]* * [[Bystřany]]* * [[Bžany]]* * '''[[Dubí i Teplice|Dubí]]'''* * '''[[Duchcov]]'''* * [[Háj u Duchcova]] * '''[[Hrob]]''' * [[Jeníkov]]* * [[Kladruby i Teplice|Kladruby]]* * [[Kostomlaty pod Milešovkou]] * '''[[Košťany]]'''* * '''[[Krupka]]'''* * [[Lahošť]]* * [[Mikulov i Teplice|Mikulov]] * [[Modlany]]* * [[Moldava]] * [[Novosedlice]]* * '''[[Osek i Teplice|Osek]]'''* * [[Proboštov]]* * [[Rtyně nad Bílinou]]* * [[Srbice i Teplice|Srbice]]* * '''[[Teplice]]'''* * [[Újezdeček]]* * [[Zabrušany]]* * [[Žalany]]* * [[Žim]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Teplice SO || 105 476 || 105 233 || 103 729 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Teplice''' || 48 428 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 12 106 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 7 560 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 532 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 3 138 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 616 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Hrob]] || 1 953 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 898 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Háj u Duchcova}} || 1 321 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zabrušany}} || 1 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Modlany}} || 1 030 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Teplice''' || 19 441 |- | style=text-align:left; | [[Trnovany]]{{mrk|name="b"|busetnad i kommunen Teplice}} || 18 502 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 448 |- | style=text-align:left; | [[Řetenice]]{{mrk|name="b"}} || 4 016 |- | style=text-align:left; | [[Bohosudov]]{{mrk|name="a"|busetnad i kommunen [[Krupka]]}} || 3 806 |- | style=text-align:left; | [[Maršov]]{{mrk|name="a"}} || 3 622 |- | style=text-align:left; | [[Prosetice]]{{mrk|name="b"}} || 3 359 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 3 358 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 2 443 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 383 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 1 767 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střelná}}{{mrk|busetnad i kommunen [[Košťany]]}} || 1 371 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Teplice|Nová Ves}}{{mrk|name="b"}} || 1 315 |- | style=text-align:left; | [[Hrob]] || 1 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sobědruhy}}{{mrk|name="b"}} || 1 144 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Háj u Duchcova}} || 1 140 |- |} ===Bydelar i Teplice=== [[Fil:Katastrální mapa Teplic.png|mini|250px|Bydelane i Teplice]] Bydelane og tettstadene i Teplice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Teplice || 19 441 |- ! '''Teplice by''' ! style=text-align:right;| 19 441 |- | style=text-align:left; | [[Prosetice]] || 3 359 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Teplice|Nová Ves}} || 1 315 |- | style=text-align:left; | [[Řetenice]] || 4 016 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hudcov}} || 651 |- | style=text-align:left; | [[Trnovany]] || 18 502 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sobědruhy}} || 1 144 |- ! Teplice kommune !style=text-align:right; | 48 428 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj|Teplice]] [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Teplice]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Teplice]] 0wfl5n7dau5wfvcfzrptdjcyzq3x0tw 3672276 3672245 2026-09-13T16:10:47Z TU-nor 12071 3672276 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Teplice (Teplitz-Schönau) - Schlossplatz mit Kirche St. Johannes links.JPG | bilettekst = Sentralt torg i Teplice | kart = Teplice TP CZ.png | karttekst = Teplice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Teplice med utvida fullmakter | flagg = Flag of Teplice.svg | symbol = CoA of Teplice.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 345,35<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 103729 | folketal1type = kommune | folketal1 = 48428 | folketal_by = 19441 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Teplice'''{{mrk|tidlegare ''Teplice-Šanov'', [[tysk]] ''Teplitz'', ''Teplitz-Schönau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Teplice har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Teplice.png|mini|250px|Det administrative området til Teplice innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Teplice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Chomutov har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1.1.2003 etter ei endring av ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/><ref name="313/2002"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> 21 kommunar frå det administrative området til Teplice inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov, 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem og 64 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Teplice omfattar 26 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bořislav]]* * [[Bystřany]]* * [[Bžany]]* * '''[[Dubí i Teplice|Dubí]]'''* * '''[[Duchcov]]'''* * [[Háj u Duchcova]] * '''[[Hrob]]''' * [[Jeníkov]]* * [[Kladruby i Teplice|Kladruby]]* * [[Kostomlaty pod Milešovkou]] * '''[[Košťany]]'''* * '''[[Krupka]]'''* * [[Lahošť]]* * [[Mikulov i Teplice|Mikulov]] * [[Modlany]]* * [[Moldava]] * [[Novosedlice]]* * '''[[Osek i Teplice|Osek]]'''* * [[Proboštov]]* * [[Rtyně nad Bílinou]]* * [[Srbice i Teplice|Srbice]]* * '''[[Teplice]]'''* * [[Újezdeček]]* * [[Zabrušany]]* * [[Žalany]]* * [[Žim]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Teplice SO || 105 476 || 105 233 || 103 729 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Teplice''' || 48 428 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 12 106 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 7 560 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 532 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 3 138 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 616 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Hrob]] || 1 953 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 898 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Háj u Duchcova}} || 1 321 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zabrušany}} || 1 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Modlany}} || 1 030 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Teplice''' || 19 441 |- | style=text-align:left; | [[Trnovany]]{{mrk|name="b"|busetnad i kommunen Teplice}} || 18 502 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 448 |- | style=text-align:left; | [[Řetenice]]{{mrk|name="b"}} || 4 016 |- | style=text-align:left; | [[Bohosudov]]{{mrk|name="a"|busetnad i kommunen [[Krupka]]}} || 3 806 |- | style=text-align:left; | [[Maršov]]{{mrk|name="a"}} || 3 622 |- | style=text-align:left; | [[Prosetice]]{{mrk|name="b"}} || 3 359 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 3 358 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 2 443 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 383 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 1 767 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střelná}}{{mrk|busetnad i kommunen [[Košťany]]}} || 1 371 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Teplice|Nová Ves}}{{mrk|name="b"}} || 1 315 |- | style=text-align:left; | [[Hrob]] || 1 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sobědruhy}}{{mrk|name="b"}} || 1 144 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Háj u Duchcova}} || 1 140 |- |} ===Bydelar i Teplice=== [[Fil:Katastrální mapa Teplic.png|mini|250px|Bydelane i Teplice]] Bydelane og tettstadene i Teplice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Teplice || 19 441 |- ! '''Teplice by''' ! style=text-align:right;| 19 441 |- | style=text-align:left; | [[Prosetice]] || 3 359 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Teplice|Nová Ves}} || 1 315 |- | style=text-align:left; | [[Řetenice]] || 4 016 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hudcov}} || 651 |- | style=text-align:left; | [[Trnovany]] || 18 502 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sobědruhy}} || 1 144 |- ! Teplice kommune !style=text-align:right; | 48 428 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="313/2002">{{cite web |title=Zákon č. 313/2002 Sb.: Zákon, kterým se mění zákon č. 128/2000 Sb., o obcích (obecní zřízení), ve znění pozdějších předpisů («Lov av 12.07.2002 om endring av lov nr. 128/2000 Coll. om kommuner (kommunal organisasjon)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-313 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-09-02 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj|Teplice]] [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Teplice]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Teplice]] 1a8fzquy7u4etbrtxao4s9eohczmbw6 3672277 3672276 2026-09-13T16:17:20Z TU-nor 12071 3672277 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Teplice (Teplitz-Schönau) - Schlossplatz mit Kirche St. Johannes links.JPG | bilettekst = Sentralt torg i Teplice | kart = Teplice TP CZ.png | karttekst = Teplice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Teplice med utvida fullmakter | flagg = Flag of Teplice.svg | symbol = CoA of Teplice.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 345,35<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 103729 | folketal1type = kommune | folketal1 = 48428 | folketal_by = 19441 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Teplice'''{{mrk|tidlegare ''Teplice-Šanov'', [[tysk]] ''Teplitz'', ''Teplitz-Schönau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Teplice har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Teplice.png|mini|250px|Det administrative området til Teplice innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Teplice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Chomutov har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1.1.2003 etter ei endring av ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/><ref name="313/2002"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> 21 kommunar frå det administrative området til Teplice inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov, 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem og 64 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Teplice omfattar 26 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bořislav]]* * [[Bystřany]]* * [[Bžany]]* * '''[[Dubí i Teplice|Dubí]]'''* * '''[[Duchcov]]'''* * [[Háj u Duchcova]] * '''[[Hrob]]''' * [[Jeníkov]]* * [[Kladruby i Teplice|Kladruby]]* * [[Kostomlaty pod Milešovkou]] * '''[[Košťany]]'''* * '''[[Krupka]]'''* * [[Lahošť]]* * [[Mikulov i Teplice|Mikulov]] * [[Modlany]]* * [[Moldava]] * [[Novosedlice]]* * '''[[Osek i Teplice|Osek]]'''* * [[Proboštov]]* * [[Rtyně nad Bílinou]]* * [[Srbice i Teplice|Srbice]]* * '''[[Teplice]]'''* * [[Újezdeček]]* * [[Zabrušany]]* * [[Žalany]]* * [[Žim]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Teplice SO || 105 476 || 105 233 || 103 729 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Teplice''' || 48 428 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 12 106 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 7 560 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 532 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 3 138 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 616 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Hrob]] || 1 953 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 898 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Háj u Duchcova}} || 1 321 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zabrušany}} || 1 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Modlany}} || 1 030 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Teplice''' || 19 441 |- | style=text-align:left; | [[Trnovany]]{{mrk|name="b"|busetnad i kommunen Teplice}} || 18 502 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 448 |- | style=text-align:left; | [[Řetenice]]{{mrk|name="b"}} || 4 016 |- | style=text-align:left; | [[Bohosudov]]{{mrk|name="a"|busetnad i kommunen [[Krupka]]}} || 3 806 |- | style=text-align:left; | [[Maršov]]{{mrk|name="a"}} || 3 622 |- | style=text-align:left; | [[Prosetice]]{{mrk|name="b"}} || 3 359 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 3 358 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 2 443 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 383 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 1 767 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střelná}}{{mrk|busetnad i kommunen [[Košťany]]}} || 1 371 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Teplice|Nová Ves}}{{mrk|name="b"}} || 1 315 |- | style=text-align:left; | [[Hrob]] || 1 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sobědruhy}}{{mrk|name="b"}} || 1 144 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Háj u Duchcova}} || 1 140 |- |} ===Bydelar i Teplice=== [[Fil:Katastrální mapa Teplic.png|mini|250px|Bydelane i Teplice]] Bydelane og tettstadene i Teplice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Teplice || 19 441 |- ! '''Teplice by''' ! style=text-align:right;| 19 441 |- | style=text-align:left; | [[Prosetice]] || 3 359 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Teplice|Nová Ves}} || 1 315 |- | style=text-align:left; | [[Řetenice]] || 4 016 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hudcov}} || 651 |- | style=text-align:left; | [[Trnovany]] || 18 502 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sobědruhy}} || 1 144 |- ! Teplice kommune !style=text-align:right; | 48 428 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="313/2002">{{cite web |title=Zákon č. 313/2002 Sb.: Zákon, kterým se mění zákon č. 128/2000 Sb., o obcích (obecní zřízení), ve znění pozdějších předpisů («Lov av 12.07.2002 om endring av lov nr. 128/2000 Coll. om kommuner (kommunal organisasjon)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-313 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-09-02 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj|Teplice]] [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Teplice]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Teplice]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia| Teplice]] e5uulc6s87d4108tw6ag32v9j6dqud5 3672278 3672277 2026-09-13T16:17:42Z TU-nor 12071 3672278 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Teplice (Teplitz-Schönau) - Schlossplatz mit Kirche St. Johannes links.JPG | bilettekst = Sentralt torg i Teplice | kart = Teplice TP CZ.png | karttekst = Teplice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Teplice med utvida fullmakter | flagg = Flag of Teplice.svg | symbol = CoA of Teplice.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 345,35<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 103729 | folketal1type = kommune | folketal1 = 48428 | folketal_by = 19441 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Teplice'''{{mrk|tidlegare ''Teplice-Šanov'', [[tysk]] ''Teplitz'', ''Teplitz-Schönau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Teplice har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Teplice.png|mini|250px|Det administrative området til Teplice innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Teplice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Chomutov har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1.1.2003 etter ei endring av ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/><ref name="313/2002"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> 21 kommunar frå det administrative området til Teplice inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov, 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem og 64 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Teplice omfattar 26 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bořislav]]* * [[Bystřany]]* * [[Bžany]]* * '''[[Dubí i Teplice|Dubí]]'''* * '''[[Duchcov]]'''* * [[Háj u Duchcova]] * '''[[Hrob]]''' * [[Jeníkov]]* * [[Kladruby i Teplice|Kladruby]]* * [[Kostomlaty pod Milešovkou]] * '''[[Košťany]]'''* * '''[[Krupka]]'''* * [[Lahošť]]* * [[Mikulov i Teplice|Mikulov]] * [[Modlany]]* * [[Moldava]] * [[Novosedlice]]* * '''[[Osek i Teplice|Osek]]'''* * [[Proboštov]]* * [[Rtyně nad Bílinou]]* * [[Srbice i Teplice|Srbice]]* * '''[[Teplice]]'''* * [[Újezdeček]]* * [[Zabrušany]]* * [[Žalany]]* * [[Žim]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Teplice SO || 105 476 || 105 233 || 103 729 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Teplice''' || 48 428 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 12 106 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 7 560 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 532 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 3 138 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 616 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Hrob]] || 1 953 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 898 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Háj u Duchcova}} || 1 321 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zabrušany}} || 1 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Modlany}} || 1 030 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Teplice''' || 19 441 |- | style=text-align:left; | [[Trnovany]]{{mrk|name="b"|busetnad i kommunen Teplice}} || 18 502 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 448 |- | style=text-align:left; | [[Řetenice]]{{mrk|name="b"}} || 4 016 |- | style=text-align:left; | [[Bohosudov]]{{mrk|name="a"|busetnad i kommunen [[Krupka]]}} || 3 806 |- | style=text-align:left; | [[Maršov]]{{mrk|name="a"}} || 3 622 |- | style=text-align:left; | [[Prosetice]]{{mrk|name="b"}} || 3 359 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 3 358 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 2 443 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 383 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 1 767 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střelná}}{{mrk|busetnad i kommunen [[Košťany]]}} || 1 371 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Teplice|Nová Ves}}{{mrk|name="b"}} || 1 315 |- | style=text-align:left; | [[Hrob]] || 1 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sobědruhy}}{{mrk|name="b"}} || 1 144 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Háj u Duchcova}} || 1 140 |- |} ===Bydelar i Teplice=== [[Fil:Katastrální mapa Teplic.png|mini|250px|Bydelane i Teplice]] Bydelane og tettstadene i Teplice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Teplice || 19 441 |- ! '''Teplice by''' ! style=text-align:right;| 19 441 |- | style=text-align:left; | [[Prosetice]] || 3 359 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Teplice|Nová Ves}} || 1 315 |- | style=text-align:left; | [[Řetenice]] || 4 016 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hudcov}} || 651 |- | style=text-align:left; | [[Trnovany]] || 18 502 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sobědruhy}} || 1 144 |- ! Teplice kommune !style=text-align:right; | 48 428 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="313/2002">{{cite web |title=Zákon č. 313/2002 Sb.: Zákon, kterým se mění zákon č. 128/2000 Sb., o obcích (obecní zřízení), ve znění pozdějších předpisů («Lov av 12.07.2002 om endring av lov nr. 128/2000 Coll. om kommuner (kommunal organisasjon)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-313 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-09-02 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj|Teplice]] [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Teplice]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Teplice]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Teplice]] t9qzn7lcymxq63poy7as4zh68pcqnh5 0 433913 3672250 2026-09-13T14:11:36Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Osek barokní dům 2.jpg | bilettekst = Tradisjoelle bygningar i Osek | kart = Osek TP CZ.png | karttekst = Osek innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Osek TP CZ.svg | symbol = Osek CoA TP CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]]…» 3672250 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Osek barokní dům 2.jpg | bilettekst = Tradisjoelle bygningar i Osek | kart = Osek TP CZ.png | karttekst = Osek innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Osek TP CZ.svg | symbol = Osek CoA TP CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 4532 | folketal_by = 4448 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Osek'''{{mrk|[[tysk]] ''Ossegg''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Osek inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Osek ligg administrativt under [[Teplice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Osek]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Osek]] 15nk6zlis84j3jkqmlpkawmh1v29dqv 0 433914 3672251 2026-09-13T14:16:54Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Graupen-Blick-1.jpg | bilettekst = Det historiske sentrumet i Krupka | kart = Krupka TP CZ.png | karttekst = Krupka innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Krupka.svg | symbol = Krupka-znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fy…» 3672251 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Graupen-Blick-1.jpg | bilettekst = Det historiske sentrumet i Krupka | kart = Krupka TP CZ.png | karttekst = Krupka innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Krupka.svg | symbol = Krupka-znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 12106 | folketal_by = 2443 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Krupka'''{{mrk|[[tysk]] ''Graupen''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Krupka inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Krupka ligg administrativt under [[Teplice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Krupka]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Krupka]] 73iko0eg5g9xogul13fzp4hqcgd8smv 0 433915 3672252 2026-09-13T14:21:29Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kostany-namesti.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Košťany | kart = Kostany TP CZ.png | karttekst = Košťany innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Košťany Flag.jpg | symbol = Kostany TP CZ CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] |…» 3672252 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kostany-namesti.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Košťany | kart = Kostany TP CZ.png | karttekst = Košťany innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Košťany Flag.jpg | symbol = Kostany TP CZ CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 3138 | folketal_by = 1767 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Košťany'''{{mrk|[[tysk]] ''Kosten''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Košťany inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Košťany ligg administrativt under [[Teplice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Kostany]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Kostany]] jopvc9cw2n1ssy5pkzuwmt1qbvgzoes 0 433916 3672253 2026-09-13T14:25:18Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Hrob, Mírové sq 2.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Hrob | kart = Hrob TP CZ.png | karttekst = Hrob innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Hrob TP flag.jpg | symbol = Wapenschild Hrop.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype =…» 3672253 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Hrob, Mírové sq 2.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Hrob | kart = Hrob TP CZ.png | karttekst = Hrob innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Hrob TP flag.jpg | symbol = Wapenschild Hrop.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 1953 | folketal_by = 1311 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Hrob'''{{mrk|[[tysk]] ''Klostergrab''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Hrob ligg administrativt under [[Teplice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Hrob]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Hrob]] aln60y70p54v4g2rcahhwi69n8is0cc 0 433917 3672254 2026-09-13T14:29:33Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Duchcov - náměstí Republiky, kostel a zámek, 2019-08, obr01.jpg | bilettekst = «Republikkplassen» i Duchcov | kart = Duchcov TP CZ.png | karttekst = Duchcov innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Vlajka Duchcov.jpg | symbol = CoA of Duchcov.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region…» 3672254 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Duchcov - náměstí Republiky, kostel a zámek, 2019-08, obr01.jpg | bilettekst = «Republikkplassen» i Duchcov | kart = Duchcov TP CZ.png | karttekst = Duchcov innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Vlajka Duchcov.jpg | symbol = CoA of Duchcov.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 8506 | folketal_by = 8506 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Duchcov'''{{mrk|[[tysk]] ''Dux''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Duchcov inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Duchcov ligg administrativt under [[Teplice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Duchcov]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Duchcov]] mcfo8y57tgvsov4pl49v4q09wxavw8f 0 433918 3672255 2026-09-13T14:34:17Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | namn = Dubí | andre namn = | bilete = Eichwald-Dubi-Kirche-3.jpg | bilettekst = Kyrkje i Dubí | kart = Dubi TP CZ.png | karttekst = Dubí innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Dubi TP CZ flag.png | symbol = Dubi CoA CZ.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] |…» 3672255 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | namn = Dubí | andre namn = | bilete = Eichwald-Dubi-Kirche-3.jpg | bilettekst = Kyrkje i Dubí | kart = Dubi TP CZ.png | karttekst = Dubí innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Dubi TP CZ flag.png | symbol = Dubi CoA CZ.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 7560 | folketal_by = 3358 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Dubí'''{{mrk|[[tysk]] ''Eichwald''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Dubí inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dubí ligg administrativt under [[Teplice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Dubi]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Dubi]] b9sl4oqpuggb41ifqdmd2a3nziv5xsv 0 433919 3672256 2026-09-13T14:40:51Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Probstau-2016-04-03-ObecniUrad-0br02.JPG | bilettekst = Kommunehuset i Proboštov | kart = Probostov TP CZ.png | karttekst = Proboštov innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Proboštov.svg | symbol = Probostov znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = Ústí nad Labem kr…» 3672256 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Probstau-2016-04-03-ObecniUrad-0br02.JPG | bilettekst = Kommunehuset i Proboštov | kart = Probostov TP CZ.png | karttekst = Proboštov innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Proboštov.svg | symbol = Probostov znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2616 | folketal_by = 2383 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Proboštov'''{{mrk|[[tysk]] ''Probstau''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Proboštov inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Proboštov ligg administrativt under [[Teplice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Probostov]] qoz4kixbtt01e7989wbremq7ybbap0k 0 433920 3672257 2026-09-13T14:47:58Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Novosedlice-kostel sv.Valentina.jpg | bilettekst = Kyrkje i Novosedlice | kart = Novosedlice TP CZ.png | karttekst = Novosedlice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Novosedlice.svg | symbol = Novosedlice znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = Ústí nad Labem kraj|…» 3672257 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Novosedlice-kostel sv.Valentina.jpg | bilettekst = Kyrkje i Novosedlice | kart = Novosedlice TP CZ.png | karttekst = Novosedlice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Teplice]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Novosedlice.svg | symbol = Novosedlice znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2054 | folketal_by = 2054 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Novosedlice'''{{mrk|[[tysk]] ''Weißkirchlitz''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Novosedlice inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Novosedlice ligg administrativt under [[Teplice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Teplice okres|Novosedlice]] n0zg71cbkuhkkq72en7ik0ynay4aj21 0 433921 3672258 2026-09-13T14:54:03Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kirche (Teplice).JPG | bilettekst = Kyrkje i Trnovany | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt =…» 3672258 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kirche (Teplice).JPG | bilettekst = Kyrkje i Trnovany | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | kommune = [[Teplice]] | arealtype = | areal = | folketal = 18502 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Trnovany'''{{mrk|[[tysk]] ''Turn''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Teplice]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Teplice|Trnovany]] hry1j4vphby550o4tygqn9j4c4xotp9 3672262 3672258 2026-09-13T15:07:08Z TU-nor 12071 3672262 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Kirche (Teplice).JPG | bilettekst = Kyrkje i Trnovany | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | kommune = [[Teplice]] | arealtype = | areal = | folketal = 18502 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Trnovany'''{{mrk|[[tysk]] ''Turn''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Teplice]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Teplice|Trnovany]] syfn1d2hwi6sx6nh6gh1vsnpyje97bp 14 433922 3672259 2026-09-13T14:56:03Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Bydelar i tsjekkiske byar|Teplice]] [[Kategori:Teplice]]» 3672259 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Bydelar i tsjekkiske byar|Teplice]] [[Kategori:Teplice]] arka7arwm8lqkh1z7u19l4qtzpjl7pw 14 433923 3672260 2026-09-13T14:57:23Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Teplice]]» 3672260 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Teplice]] emy6sbxvxg42l4zg4c3611s2r0slad4 0 433924 3672261 2026-09-13T15:06:55Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Teplice-Rooseveltovo-nam-1.jpg | bilettekst = Restaurant i Řetenice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] |…» 3672261 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Teplice-Rooseveltovo-nam-1.jpg | bilettekst = Restaurant i Řetenice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | kommune = [[Teplice]] | arealtype = | areal = | folketal = 4016 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Řetenice'''{{mrk|[[tysk]] ''Settenz''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Teplice]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Teplice|Retenice]] c5a2y5zqtzqzyepd6opcc54nmktvpgo 0 433925 3672263 2026-09-13T15:11:35Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = 869 zahájení lázeňské sezóny v Teplicích IMG 1277.JPG | bilettekst = Bustadområde i Prosetice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med utvida f…» 3672263 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = 869 zahájení lázeňské sezóny v Teplicích IMG 1277.JPG | bilettekst = Bustadområde i Prosetice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | kommune = [[Teplice]] | arealtype = | areal = | folketal = 3359 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Prosetice'''{{mrk|tidlegare ''Prasetice'', [[tysk]] ''Prasseditz''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Teplice]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Teplice|Prosetice]] mg5ef1l09tpr44p91ns73t64c03kapd 0 433926 3672264 2026-09-13T15:15:51Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Mariaschein-Blick.jpg | bilettekst = Utsyn over Bohosudov | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt…» 3672264 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Mariaschein-Blick.jpg | bilettekst = Utsyn over Bohosudov | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | kommune = [[Krupka]] | arealtype = | areal = | folketal = 3806 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Bohosudov'''{{mrk|[[tysk]] ''Mariaschein''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Krupka]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Krupka|Bohosudov]] apkscb45izmzfzzdd0fq82swkmay8mq 14 433927 3672265 2026-09-13T15:16:54Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Bydelar i tsjekkiske byar|Krupka]] [[Kategori:Krupka]]» 3672265 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Bydelar i tsjekkiske byar|Krupka]] [[Kategori:Krupka]] shxncwc5w1war6yorifduooyvhhiwou 14 433928 3672266 2026-09-13T15:18:02Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Krupka]]» 3672266 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Krupka]] layca3tp6tqnhlvl9ordqw640bt9tuu 0 433929 3672267 2026-09-13T15:22:22Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Krupka, Maršov, Revoluční street.jpg | bilettekst = Gate i Maršov | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] |…» 3672267 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Krupka, Maršov, Revoluční street.jpg | bilettekst = Gate i Maršov | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Teplice okres|Teplice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Teplice|Teplice SO]] | kommune = [[Krupka]] | arealtype = | areal = | folketal = 3622 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Maršov'''{{mrk|[[tysk]] ''Marschen''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Krupka]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Teplice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Krupka|Marsov]] sg0z5lc5vd90f17ar2aen5rz0q66z5p 0 433930 3672270 2026-09-13T15:33:36Z Roarjo 183 Omdirigerer til [[Immateriell kulturarv]] 3672270 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Immateriell kulturarv]] 3p850acjg9yv4ydusldd6hdrazikudw 0 433931 3672273 2026-09-13T15:38:01Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|distrikt | namn = Ústí nad Labem okres | andre namn = okres Ústí nad Labem | bilete = Mariansky most Usti nad Labem.jpg | bilettekst = Brua Mariánský most i Ústí nad Labem | kart = Map CZ - district Usti nad Labem.PNG | karttekst = Ústí nad Labem okres innanfor regionen Ústí nad Labem kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | hovudst…» 3672273 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Ústí nad Labem okres | andre namn = okres Ústí nad Labem | bilete = Mariansky most Usti nad Labem.jpg | bilettekst = Brua Mariánský most i Ústí nad Labem | kart = Map CZ - district Usti nad Labem.PNG | karttekst = Ústí nad Labem okres innanfor regionen Ústí nad Labem kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | hovudstad = [[Ústí nad Labem]] | areal = 494,76<ref name="Areal"/> | folketal = 115581 | folketal_i_år 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Ústí nad Labem okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Ústí nad Labem''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg noko nord i regionen og grenser i nordvest mot [[Tyskland]]. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Det einaste administrative området til kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem okres: * [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] || 117 780 || 118 228 || 115 581 |- ! Ústí nad Labem okres !style=text-align:right; | 117 780 !style=text-align:right; | 118 228 !style=text-align:right; | 115 581 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Usti]] [[Kategori:Ústí nad Labem kraj|Usti]] bmd8ef4wc1qsybyuiub0j1t3ywmlxw9 3672318 3672273 2026-09-13T19:13:35Z TU-nor 12071 /* Byar i distriktet */ 3672318 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Ústí nad Labem okres | andre namn = okres Ústí nad Labem | bilete = Mariansky most Usti nad Labem.jpg | bilettekst = Brua Mariánský most i Ústí nad Labem | kart = Map CZ - district Usti nad Labem.PNG | karttekst = Ústí nad Labem okres innanfor regionen Ústí nad Labem kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | hovudstad = [[Ústí nad Labem]] | areal = 494,76<ref name="Areal"/> | folketal = 115581 | folketal_i_år 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Ústí nad Labem okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Ústí nad Labem''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg noko nord i regionen og grenser i nordvest mot [[Tyskland]]. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Det einaste administrative området til kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem okres: * [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] || 117 780 || 118 228 || 115 581 |- ! Ústí nad Labem okres !style=text-align:right; | 117 780 !style=text-align:right; | 118 228 !style=text-align:right; | 115 581 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''[[Ústí nad Labem]]''' || 89 713 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || 4 171 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || 3 097 |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || 2 460 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Usti]] [[Kategori:Ústí nad Labem kraj|Usti]] d9za40qv2u5yluftskv1467jnt59h5p 0 433932 3672286 2026-09-13T16:45:18Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Petrovice''' kan vise til: * [[Petrovice i Bytča]], ein kommune i distriktet [[Bytča okres]] i regionen Žilina kraj i Slovakia * [[Petrovice i Kalesija]], ein busetnad i kommunen [[Kalesija]] i kantonen Tuzla innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina i Bosnia-Hercegovina * [[Petrovice i Příbram]], ein kommune i [[Sedlčany]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Petrovice i Rakovník]] ein kommune i [[Rakovník]] i distriktet Ra…» 3672286 wikitext text/x-wiki '''Petrovice''' kan vise til: * [[Petrovice i Bytča]], ein kommune i distriktet [[Bytča okres]] i regionen Žilina kraj i Slovakia * [[Petrovice i Kalesija]], ein busetnad i kommunen [[Kalesija]] i kantonen Tuzla innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina i Bosnia-Hercegovina * [[Petrovice i Příbram]], ein kommune i [[Sedlčany]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Petrovice i Rakovník]] ein kommune i [[Rakovník]] i distriktet Rakovník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Petrovice i Ústí nad Labem]], ein kommune i [[Ústí nad Labem]] i distriktet Ústí nad Labem okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Petrovice I]], ein kommune i [[Kutná Hora]] i distriktet Kutná Hora okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Petrovice II]], ein kommune i [[Kutná Hora]] i distriktet Kutná Hora okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Petrovice u Sušice]], ein kommune i [[Sušice]] i distriktet Klatovy okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} g1624rju040dreyan05dqzrhi8dbvq7 0 433933 3672288 2026-09-13T16:49:46Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Malé Březno''' kan vise til: * [[Malé Březno i Most]], ein kommune i [[Most i Tsjekkia|Most]] i distriktet Most okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Malé Březno i Ústí nad Labem]], ein kommune i [[Ústí nad Labem]] i distriktet Ústí nad Labem okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672288 wikitext text/x-wiki '''Malé Březno''' kan vise til: * [[Malé Březno i Most]], ein kommune i [[Most i Tsjekkia|Most]] i distriktet Most okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Malé Březno i Ústí nad Labem]], ein kommune i [[Ústí nad Labem]] i distriktet Ústí nad Labem okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 4jgb3a8i0nwsk2dd77ts28kibvhhnx6 0 433934 3672293 2026-09-13T17:17:50Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:sv:Special:Redirect/revision/52946915|Svensk ordbok utgiven av Svenska Akademien]]» 3672293 wikitext text/x-wiki   ''''''''''Svensk ordbok''''' utgiven av Svenska Akademiet''''' eller berre '''''Svensk ordbok''''' (forkorta '''''SO''''') er ei skildrande definisjonordbok gjeven ut av [[Svenska Akademien|Svensk Akademien]] i 2009; ei ny utgåva kom ut digitalt i 2021. Verket er mykje meir detaljert enn den vanlege ordlista gjeven ut av akademiet ([[Svenska Akademiens ordlista över svenska språket|SAOL]]), sidan ho inneheld skildringar av tydingar og mange døme på bruk. Kvart opplagsord oppgjev kor gammalt det er på svensk og ein del [[etymologi]]. Ordboka inneheld òg over 1 000 illustrerande setningar, ofte bevinga ord, og råd for vanlege språklege spørsmål.&nbsp; Svensk ordbok blei fyrste gjeven ut i 2009, i to band. Seinare blei ho gjort tilgjengeleg via ordboksportalen til Svenska Akademien, Svenska.se. 2021-utgåva blei berre gjeven ut i digital form, og via app for [[IOS]] og [[Android]].<ref name=":0">{{Webbref|titel=Svensk ordbok {{!}} Institutionen för svenska språket, Göteborgs universitet|url=https://www.gu.se/svenska-spraket/svensk-ordbok|verk=www.gu.se|hämtdatum=2021-05-19|språk=sv}}</ref> Ordboka blei utforma av Redaktionen för Svenska Akademiens samtidsordböcker ved Institutionen for svensk språk ved [[Göteborg universitet]], i samarbeid med Svenska Akademien. Hovudredaktør for utgåva frå 2021 var professor Emma Sköldberg ved universitetet i Göteborg.<ref name=":0" /> Innhaldet i ordboka består av revidert og modernisert materiale frå ''[[Nationalencyklopedins ordbok]]'' (Språkdata, Göteborg, og Bokförlaget Bra Böcker AB, Höganäs, 1995-96), som i sin tur byggjer på ''Svensk ordbok'' (Språkdata og Esselte Studium AB, 1986).<ref name=":0" /> SO må ikkje forvekslast med [[Svenska Akademiens ordbok]] (SAOB). == Kjelder == <references /> [[Kategori:Svenska Akademien]] [[Kategori:Ordbøker]] aayxed32yrxey8g6vynljaic07w2sno 3672294 3672293 2026-09-13T17:18:02Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Svensk ordbok]] til [[Svensk ordbok utgiven av Svenska Akademien]] 3672293 wikitext text/x-wiki   ''''''''''Svensk ordbok''''' utgiven av Svenska Akademiet''''' eller berre '''''Svensk ordbok''''' (forkorta '''''SO''''') er ei skildrande definisjonordbok gjeven ut av [[Svenska Akademien|Svensk Akademien]] i 2009; ei ny utgåva kom ut digitalt i 2021. Verket er mykje meir detaljert enn den vanlege ordlista gjeven ut av akademiet ([[Svenska Akademiens ordlista över svenska språket|SAOL]]), sidan ho inneheld skildringar av tydingar og mange døme på bruk. Kvart opplagsord oppgjev kor gammalt det er på svensk og ein del [[etymologi]]. Ordboka inneheld òg over 1 000 illustrerande setningar, ofte bevinga ord, og råd for vanlege språklege spørsmål.&nbsp; Svensk ordbok blei fyrste gjeven ut i 2009, i to band. Seinare blei ho gjort tilgjengeleg via ordboksportalen til Svenska Akademien, Svenska.se. 2021-utgåva blei berre gjeven ut i digital form, og via app for [[IOS]] og [[Android]].<ref name=":0">{{Webbref|titel=Svensk ordbok {{!}} Institutionen för svenska språket, Göteborgs universitet|url=https://www.gu.se/svenska-spraket/svensk-ordbok|verk=www.gu.se|hämtdatum=2021-05-19|språk=sv}}</ref> Ordboka blei utforma av Redaktionen för Svenska Akademiens samtidsordböcker ved Institutionen for svensk språk ved [[Göteborg universitet]], i samarbeid med Svenska Akademien. Hovudredaktør for utgåva frå 2021 var professor Emma Sköldberg ved universitetet i Göteborg.<ref name=":0" /> Innhaldet i ordboka består av revidert og modernisert materiale frå ''[[Nationalencyklopedins ordbok]]'' (Språkdata, Göteborg, og Bokförlaget Bra Böcker AB, Höganäs, 1995-96), som i sin tur byggjer på ''Svensk ordbok'' (Språkdata og Esselte Studium AB, 1986).<ref name=":0" /> SO må ikkje forvekslast med [[Svenska Akademiens ordbok]] (SAOB). == Kjelder == <references /> [[Kategori:Svenska Akademien]] [[Kategori:Ordbøker]] aayxed32yrxey8g6vynljaic07w2sno 3672297 3672294 2026-09-13T17:27:46Z Ranveig 39 3672297 wikitext text/x-wiki {{infoboks bok}} '''''Svensk ordbok utgiven av Svenska Akademiet''''' eller berre '''''Svensk ordbok''''' (forkorta '''''SO''''') er ei skildrande definisjonordbok gjeven ut av [[Svenska Akademien|Svensk Akademien]] i 2009; ei ny utgåva kom ut digitalt i 2021. Verket er mykje meir detaljert enn den vanlege ordlista gjeven ut av akademiet ([[Svenska Akademiens ordlista över svenska språket|SAOL]]), sidan ho inneheld skildringar av tydingar og mange døme på bruk. Kvart opplagsord oppgjev kor gammalt det er på svensk og ein del [[etymologi]]. Ordboka inneheld òg over 1 000 illustrerande setningar, ofte bevinga ord, og råd for vanlege språklege spørsmål. Svensk ordbok blei fyrste gjeven ut i 2009, i to band. Seinare blei ho gjort tilgjengeleg via ordboksportalen til Svenska Akademien, Svenska.se. 2021-utgåva blei berre gjeven ut i digital form, og via app for [[IOS]] og [[Android]].<ref name=":0">{{Webbref|titel=Svensk ordbok {{!}} Institutionen för svenska språket, Göteborgs universitet|url=https://www.gu.se/svenska-spraket/svensk-ordbok|verk=www.gu.se|hämtdatum=2021-05-19|språk=sv}}</ref> Ordboka blei utforma av Redaktionen för Svenska Akademiens samtidsordböcker ved Institutionen for svensk språk ved [[Göteborg universitet]], i samarbeid med Svenska Akademien. Hovudredaktør for utgåva frå 2021 var professor Emma Sköldberg ved universitetet i Göteborg.<ref name=":0" /> Innhaldet i ordboka består av revidert og modernisert materiale frå ''[[Nationalencyklopedins ordbok]]'' (Språkdata, Göteborg, og Bokförlaget Bra Böcker AB, Höganäs, 1995-96), som i sin tur byggjer på ''Svensk ordbok'' (Språkdata og Esselte Studium AB, 1986).<ref name=":0" /> SO må ikkje forvekslast med [[Svenska Akademiens ordbok]] (SAOB). == Kjelder == <references /> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Svensk ordbok utgiven av Svenska Akademien|Svensk ordbok utgiven av Svenska Akademien]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 13. september 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Svenska Akademien]] [[Kategori:Ordbøker]] fzyouyh131dw14hkuowacbrvd59b5sp 0 433935 3672295 2026-09-13T17:18:02Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Svensk ordbok]] til [[Svensk ordbok utgiven av Svenska Akademien]] 3672295 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Svensk ordbok utgiven av Svenska Akademien]] mupyd1hfyek9hnszvutseqlmrq2jbpt 0 433936 3672296 2026-09-13T17:21:34Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Chlumec''' kan vise til: * [[Chlumec i Český Krumlov]], ein kommune i [[Český Krumlov]] i distriktet Český Krumlov okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Chlumec i Dačice]], ein busetnad i kommunen [[Dačice]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Chlumec i Ústí nad Labem]], ein kommune i distriktet Ústí nad Labem okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Velký Chlumec]], ein kommune i Hořovice…» 3672296 wikitext text/x-wiki '''Chlumec''' kan vise til: * [[Chlumec i Český Krumlov]], ein kommune i [[Český Krumlov]] i distriktet Český Krumlov okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Chlumec i Dačice]], ein busetnad i kommunen [[Dačice]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Chlumec i Ústí nad Labem]], ein kommune i distriktet Ústí nad Labem okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Velký Chlumec]], ein kommune i [[Hořovice]] i distriktet Beroun okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Vysoký Chlumec]], ein kommune i [[Sedlčany]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} 6d1kvnadvdxu3ohqvi1rzp2bmuapazi 14 433937 3672301 2026-09-13T18:05:42Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Kommunar i Ústí nad Labem kraj|Usti]]» 3672301 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Kommunar i Ústí nad Labem kraj|Usti]] j4agbj82nnnxk02dklr9hnl64uuoxiq 0 433938 3672305 2026-09-13T18:21:20Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Trmice.JPG | bilettekst = Utsyn over Trmice | kart = Trmice UL CZ.png | karttekst = Trmice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Bílina]] med utvida fullmakter | flagg = Trmice CZ flag.svg | symbol = Trmice CZ CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = Distrikt i…» 3672305 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Trmice.JPG | bilettekst = Utsyn over Trmice | kart = Trmice UL CZ.png | karttekst = Trmice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Bílina]] med utvida fullmakter | flagg = Trmice CZ flag.svg | symbol = Trmice CZ CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 3097 | folketal_by = 2645 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Trmice'''{{mrk|[[tysk]] ''Türmitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Trmice inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Trmice ligg administrativt under [[Ústí nad Labem]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Ústí nad Labem okres|Trmice]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Trmice]] hgaoa8zw24hpshaluxhjqygk91dc0q9 0 433939 3672306 2026-09-13T18:26:07Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = HusovoNamestiCh16.jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Chabařovice | kart = Chabarovice UL CZ.png | karttekst = Chabařovice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Bílina]] med utvida fullmakter | flagg = | symbol = Chabarovice znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | f…» 3672306 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = HusovoNamestiCh16.jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Chabařovice | kart = Chabarovice UL CZ.png | karttekst = Chabařovice innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Bílina]] med utvida fullmakter | flagg = | symbol = Chabarovice znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2460 | folketal_by = 2166 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Chabařovice'''{{mrk|[[tysk]] ''Karbitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Chabařovice inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Chabařovice ligg administrativt under [[Ústí nad Labem]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Ústí nad Labem okres|Chabarovice]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Chabarovice]] f1lx3d9jvxed0eza1wb1371o9y2os6x 0 433940 3672307 2026-09-13T18:29:55Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Chlumecké náměstí.JPG | bilettekst = Sentral park i Chlumec | kart = Chlumec UL CZ.png | karttekst = Chlumec innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Bílina]] med utvida fullmakter | flagg = Chlumec UL Flag.png | symbol = Chlumec UL CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | f…» 3672307 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Chlumecké náměstí.JPG | bilettekst = Sentral park i Chlumec | kart = Chlumec UL CZ.png | karttekst = Chlumec innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Bílina]] med utvida fullmakter | flagg = Chlumec UL Flag.png | symbol = Chlumec UL CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 4171 | folketal_by = 3443 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Chlumec'''{{mrk|[[tysk]] ''Kulm''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Chlumec inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Chlumec ligg administrativt under [[Ústí nad Labem]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Ústí nad Labem okres|Chlumec]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Chlumec]] ifp0nnperkek2wp29pbnf48z0rdqdog 0 433941 3672308 2026-09-13T18:35:10Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Povrly, church.jpg | bilettekst = Kyrkje i Povrly | kart = Povrly UL CZ.png | karttekst = Povrly innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Bílina]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Povrly.svg | symbol = Povrly CZ CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = Distr…» 3672308 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Povrly, church.jpg | bilettekst = Kyrkje i Povrly | kart = Povrly UL CZ.png | karttekst = Povrly innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Bílina]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Povrly.svg | symbol = Povrly CZ CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2215 | folketal_by = 1338 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Povrly'''{{mrk|[[tysk]] ''Pömmerle'', ''Pömerle''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Povrly inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Povrly ligg administrativt under [[Ústí nad Labem]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Ústí nad Labem okres|Povrly]] 8ajo433f6w26rc1z8ycxkb5hiw9o37e 0 433942 3672309 2026-09-13T18:43:15Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Velke Brezno CZ from Kozi vrch.jpg | bilettekst = Utsyn over [[Elbe|Labe (Elbe]] mot Velké Březno | kart = Velke Brezno UL CZ.png | karttekst = Velké Březno innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Bílina]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Velké Březno.svg | symbol = Velké Březno znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]]…» 3672309 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Velke Brezno CZ from Kozi vrch.jpg | bilettekst = Utsyn over [[Elbe|Labe (Elbe]] mot Velké Březno | kart = Velke Brezno UL CZ.png | karttekst = Velké Březno innanfor distriktet [[Teplice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Bílina]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Velké Březno.svg | symbol = Velké Březno znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2316 | folketal_by = 1658 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Velké Březno'''{{mrk|[[tysk]] ''Großpriesen''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Velké Březno inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Velké Březno ligg administrativt under [[Ústí nad Labem]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Ústí nad Labem okres|Velke Brezno]] bbpgjmdj5k27hw4hb3o4em9xsbznr58 0 433943 3672310 2026-09-13T18:49:13Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Ústí nad Labem - Střekov, pohled z Mariánského vrchu obr01.jpg | bilettekst = Utsyn over Střekov | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = Administrative område til…» 3672310 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Ústí nad Labem - Střekov, pohled z Mariánského vrchu obr01.jpg | bilettekst = Utsyn over Střekov | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | kommune = [[Ústí nad Labem]] | arealtype = | areal = | folketal = 10249 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Střekov'''{{mrk|[[tysk]] ''Schreckenstein''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Ústí nad Labem]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Ústí nad Labem|Strekov]] 77zixktl4o5s1tpt0lc8ubr6hhdnetr 3672342 3672310 2026-09-13T19:39:41Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672342 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Ústí nad Labem - Střekov, pohled z Mariánského vrchu obr01.jpg | bilettekst = Utsyn over Střekov | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | kommune = [[Ústí nad Labem]] | arealtype = | areal = | folketal = 10249 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Střekov'''{{mrk|[[tysk]] ''Schreckenstein''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Ústí nad Labem]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Ústí nad Labem|Strekov]] g0u3un6j2gqyw39xl3b0xdxjdlljxl8 14 433944 3672311 2026-09-13T18:52:48Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Bydelar i tsjekkiske byar|Usti]] [[Kategori:Ústí nad Labem]]» 3672311 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Bydelar i tsjekkiske byar|Usti]] [[Kategori:Ústí nad Labem]] 7lcg7m64unzbs5qbd9ngpowlv1q6c3j 14 433945 3672312 2026-09-13T18:56:05Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj]]» 3672312 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj]] iaufi611s5he51br22bzvhcz4vnaeh9 0 433946 3672313 2026-09-13T19:00:45Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Severní Terasa, paneláky v ulicích Jizerská a Pod Rozhlednou.jpg | bilettekst = Bustadområde i Severní Terasa | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = Administrative…» 3672313 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Severní Terasa, paneláky v ulicích Jizerská a Pod Rozhlednou.jpg | bilettekst = Bustadområde i Severní Terasa | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | kommune = [[Ústí nad Labem]] | arealtype = | areal = | folketal = 18965 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Severní Terasa''' er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Ústí nad Labem]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Ústí nad Labem|Severni Terasa]] 0t0onaanb0ul4tpbyrqxzbgno6tvf8t 3672341 3672313 2026-09-13T19:39:39Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672341 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Severní Terasa, paneláky v ulicích Jizerská a Pod Rozhlednou.jpg | bilettekst = Bustadområde i Severní Terasa | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | kommune = [[Ústí nad Labem]] | arealtype = | areal = | folketal = 18965 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Severní Terasa''' er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Ústí nad Labem]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Ústí nad Labem|Severni Terasa]] 86i9d7fuqvadb1c5b49o0kk8q5oy5o0 0 433947 3672314 2026-09-13T19:04:31Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = ZamekKrasneBrezno1.JPG | bilettekst = Herskapshus i Krásné Březno | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i T…» 3672314 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = ZamekKrasneBrezno1.JPG | bilettekst = Herskapshus i Krásné Březno | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | kommune = [[Ústí nad Labem]] | arealtype = | areal = | folketal = 12417 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Krásné Březno'''{{mrk|tidlegare ''Březnice'', [[tysk]] ''Schönpriesen'', ''Prießnitz''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Ústí nad Labem]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Ústí nad Labem|Krasne Brezno]] ju315km1vgfvqwhix5hvvpz71xb5em3 3672338 3672314 2026-09-13T19:39:34Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672338 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = ZamekKrasneBrezno1.JPG | bilettekst = Herskapshus i Krásné Březno | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | kommune = [[Ústí nad Labem]] | arealtype = | areal = | folketal = 12417 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Krásné Březno'''{{mrk|tidlegare ''Březnice'', [[tysk]] ''Schönpriesen'', ''Prießnitz''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Ústí nad Labem]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Ústí nad Labem|Krasne Brezno]] psjpjn24o15fl5talyx7fmps43xey4p 0 433948 3672315 2026-09-13T19:08:13Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kaplicka Nestemice.JPG | bilettekst = Kapell i Neštěmice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO…» 3672315 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kaplicka Nestemice.JPG | bilettekst = Kapell i Neštěmice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | kommune = [[Ústí nad Labem]] | arealtype = | areal = | folketal = 5509 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Neštěmice'''{{mrk|[[tysk]] ''Schreckenstein''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Ústí nad Labem]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Ústí nad Labem|Nestemice]] p0k71m45o15o7kf4k3gpnxm5zitizea 3672340 3672315 2026-09-13T19:39:38Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672340 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Kaplicka Nestemice.JPG | bilettekst = Kapell i Neštěmice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | kommune = [[Ústí nad Labem]] | arealtype = | areal = | folketal = 5509 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Neštěmice'''{{mrk|[[tysk]] ''Schreckenstein''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Ústí nad Labem]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Ústí nad Labem|Nestemice]] 7oslvqm2tgb6fhjvj41lqzllkj3u81b 0 433949 3672316 2026-09-13T19:11:15Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Mojzir and Nestemice UL CZ from Kozi vrvh 353.jpg | bilettekst = Utsyn over Mojžíř ved [[Elbe|Labe (Elbe)]] | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = Administrative omr…» 3672316 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Mojzir and Nestemice UL CZ from Kozi vrvh 353.jpg | bilettekst = Utsyn over Mojžíř ved [[Elbe|Labe (Elbe)]] | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | kommune = [[Ústí nad Labem]] | arealtype = | areal = | folketal = 4222 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mojžíř'''{{mrk|[[tysk]] ''Mosern''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Ústí nad Labem]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Ústí nad Labem|Mojzir]] cp06qzqmn6wh5rj7nqv88j14lxcfoi2 3672339 3672316 2026-09-13T19:39:36Z TU-nor 12071 (via JWB) 3672339 wikitext text/x-wiki {{geoboks|bydel | andre namn = | bilete = Mojzir and Nestemice UL CZ from Kozi vrvh 353.jpg | bilettekst = Utsyn over Mojžíř ved [[Elbe|Labe (Elbe)]] | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Ústí nad Labem|Ústí nad Labem SO]] | kommune = [[Ústí nad Labem]] | arealtype = | areal = | folketal = 4222 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mojžíř'''{{mrk|[[tysk]] ''Mosern''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Ústí nad Labem]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Ústí nad Labem|Mojzir]] 4hwreqeawfff1787t370batbszy49ox 0 433950 3672343 2026-09-13T20:38:16Z 90sveped 53941 Omsett frå norsk bokmål wiki 3672343 wikitext text/x-wiki [[File:Stykket.jpg|thumb|]] '''Helleristingane på Stykket''' i [[Indre Fosen kommune]] i [[Trøndelag fylke|Trøndelag]] viser avbildingar av fem dyr, dei fleste tolka som [[Elg|elgar]]. Desse ristingane stammar truleg frå ein tidleg del av [[yngre steinalder]], omkring år {{formatnum:3800}}–{{formatnum:3000}} fvt. Elgar er eit av dei vanlegaste motiva på [[helleristing|helleristingar]] frå [[steinalderen i Noreg]]. Det finst fleire tolkingar av slike helleristingsbilete. Tidlegare blei slike figurar ofte sette i samband med magiske krefter som kunne hjelpe til med å få kontroll over dei avbilda dyra, men figurane kan òg tolkast som vegvisarar som minna jegerane om kvar dyra er.<ref name=farb_fest/> Nokre gonger er slike dyrefigurar tolka som totemdyr som ei stamme kunne identifisere seg med. Her på Stykket kan figurane vere minne om elgjakt som blei utført frå båt medan dyra var ute i vatnet. == Staden og funnet == [[Fil:Kalkering Stykket.tif|miniatyr|Feltet består av fem figurar. Truleg er alle hjortedyr/elgar.]] Garden Stykket ligg i [[Stadsbygd]], om lag 5 km vest for ferjeleiet ved [[Rørvik]]. Ristingsflata ligg på ein bortimot loddrett bergvegg som vender mot sørvest.<ref name=s81/> Ristingane ligg 50 m frå gardstunet, og 5–10 m frå gamlevegen som går forbi staden. Bergarten er mjuk [[skifer]], med striper av [[kvarts]]. I vår tid står kvartsstripene att som 2 cm høge ryggar i den eroderte skiferen.<ref name=s81/> Ristningane blei oppdaga av ein gut frå [[Trondheim]] i 1977, då han var i området på skuletur med klassen sin. Då dei blei oppdaga, var bergflata overgrodd av [[lav]], og det voks tett [[Kratt|krattskog]] mellom vegen og bergflata.<ref name=s81/> Det blir skildra som «overraskande» og «nærmast utruleg» at ristningane ikkje hadde blitt oppdaga tidlegare.<ref name=s81/><ref name=s91/> Feltet blei først undersøkt av Kristen R. Møllenhus frå [[Vitskapsmuseet]] sommaren 1977, og då blei det påvist tre dyrefigurar. Då feltet blei grundigare undersøkt i 1978 og 1979 av Kalle Sognnes frå Vitskapsmuseet, blei det avdekt to nye figurar, slik at feltet no har fem kjende figurar.<ref name=s81/><ref>[https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_adresseavisen_null_null_19790602_213_124_1 Adresseavisen, lørdag 2. juni 1979] </ref> Under årleg vårskjøtsel på staden blei det våren 2023 funne ein ny elgfigur på feltet.<ref>[https://www.facebook.com/groups/744660430212088?multi_permalinks=986057539405708 L.V. Kirkhus i Facebookgruppa ''Bergkunst i Midt-Norge''], 9.6.2023</ref> Feltet ligg i eit brattheng som leier ned mot sjøen. [[Trondheimsfjorden]] er på sitt smalaste akkurat her, både mellom Fosenhalvøya og [[Byneset]] og frå [[Fosen]] til Geitastrand. Ein kan tenkje seg at det har gått eit elgtrekk forbi her.<ref name=s10/> Stykket ligg 1 km aust for det som var det sørlegaste punktet på Fosenhalvøya då ristingane blei laga.<ref name=s81/> Rett nok er [[Rødberg]], 3–4 km i vest, det sørlegaste punktet på Fosenhalvøya i dag. Rødbergneset består likevel av nyare [[Lausmasse|lausmassar]].<ref name=s81/> På garden Rein, eit par kilometer vest for Stykket, blei det i 1972 funne to mindre elgristingar på lause steinar.<ref>{{Kulturminne|175280|ref=ja|Rein I, Bergkunst}}</ref><ref>{{Kulturminne|280720|ref=ja|Rein 2, Bergkunst}}</ref><ref>Fredrik Gaustad. «Steinalderkunst fra Stadsbygd. Et helleristningsfunn på Rein». ''Årbok for Fosen 1976''</ref> == Skildring av figurane == [[File:Stykket rock art Trøndelag 02.jpg|thumb|Elgfiguren som snur hovudet bakover mot resten av flokken, er svært spesiell i norsk bergkunst. Det er berre to kjende helleristingar med dyr som snur seg.<ref>[https://gemini.no/2015/02/ur-tronderen-lagde-enestaende-helleristninger/ «Ur-trønderen lagde enestående helleristninger»]; gemini.no, 2015</ref> {{byline|Kalle Sognnes}}]] Alle figurane er konturhogde, naturalistisk utførte dyr i profil, med eitt frambein og eitt bakbein.<ref name=s79/> Lengst til venstre på feltet står ein godt bevart elgfigur, 135 cm lang. Det er den einaste av figurane som har både kroppen og hovudet vendt mot høgre, ned mot fjorden.<ref name=s91/><ref name=s79/> Hovudgruppa består av tre elgfigurar, som er 270, 155 og 70 cm lange. Figurane skal gjenspegle «eit svært følsamt blikk for dyra si naturlege haldning og måte å bevege seg på.»<ref>{{ Kilde bok | forfatter = Østmo, Einar | utgivelsesår = 1994 | tittel = Norske helleristninger | isbn = 8299312604 | forlag = eget forlag | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010122006004 | side = 58}}</ref> Den største av desse tre figurane har nokre uferdige linjer, og føtene er uheldig plasserte i høve til kroppen. Sognnes meinte først at det kunne vere éin figur som aldri blei fullført,<ref name=s81/> men skreiv seinare at hovud og bein ikkje høyrde saman, og at det kunne vere snakk om restar av to ulike dyrefigurar,<ref name=s91/><ref name=s10/> eventuelt at dei kunne vise eit dyr i rørsle.<ref name=s99>Sognnes 1999</ref> Det minste av dyra snur hovudet bakover mot resten av flokken, noko som gir det eit «uvanleg livaktig preg», ifølgje Sognnes.<ref name=s91/> Lengst til høgre, på andre sida av ein knekk i bergflata, står det femte dyret på feltet. Det kan vere eit [[hjortedyr]], men er vesentleg mindre (50 cm langt) og dårlegare teikna enn dei andre.<ref name=s81/> Det er mogleg at figuren førestiller ein [[hare]].<ref name=s10/> Ein liknande tvetydig hare-/elgfigur finst blant [[Helleristingsområdet på Strand|helleristingane på Strand]].<ref name=s91/> == Overblikk og tolkingar == Elgfigurane på Stykket representerer ein type helleristningar som ikkje er spesielt vanlege i [[Trøndelag fylke|Trøndelag]]: store, naturalistisk utforma hjortedyr i profil. At figurane er «naturalistiske», inneber at dei har realistiske proporsjonar og ei naturtru attgiving av musklar og kroppslinjer. Forutan dei på Stykket finst denne typen berre på [[Bardalfeltet|Bardal]] og [[Helleristingsområdet ved Bøla|Bøla]], i tillegg til ein elgfigur på Bugge.<ref name=s91/> Desse naturalistiske ristingane blir vanlegvis rekna for å vere dei eldste ristingane,<ref name=s79/> og basert på landheving og stiluttrykket kan Stykket-feltet daterast til cirka år 3 800–3 000 fvt.<ref name="hs16">Heidrun Stebergløkken. ''Bergkunstens gestalter, typer og stiler : en metodisk og empirisk tilnærming til veidekunstens konstruksjonsmåter i et midtnorsk perspektiv.'' Doktoravhandling NTNU, 2016. ([https://ntnuopen.ntnu.no/ntnu-xmlui/handle/11250/2379501 pdf])</ref> Ettersom ristingane ligg ved fjorden og ved eit mogleg elgtrekk, har det blitt antyda at helleristingsfeltet gjenspeglar ein jakttradisjon med jakt på [[hjortedyr]] frå båt.<ref name=farb_fest/><ref>{{ Kilde bok | forfatter = Oddmund Farbregd | artikkel = Arkeologi nordfjells : noen resultat, synspunkt og funn frå seinare år | utgivelsesår = 1980 | tittel = Årbok for Trøndelag 1980 | forlag = Trønderlaget | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2015072082036_001 | side =52–86 }}</ref> Slik jakt er kjend frå [[Inuittar|inuittane]] på [[Grønland]] og andre arktiske folkegrupper. Dersom jakta gjekk føre seg ved at dyr blei jaga ut i vatnet og avliva der, må jakta ha blitt utført av fleire grupper menneske i samarbeid.<ref name=s10/> == Området i dag == [[Fil:Stykket rock art Trøndelag 07.tif|miniatyr|Helleristingane er tilrettelagde med parkering og informasjonstavle.{{byline|Eva Lindgaard}}]] Helleristingsfeltet er tilrettelagt for publikum med parkering, informasjonstavler og elektronisk informasjon for mobiltelefon. Det er òg tilrettelagt for rullestolbrukarar. Feltet inngår i Trøndelag fylkeskommune sitt formidlingsprosjekt Bergkunstreisen.<ref>Helle Vangen Stuedal. «[https://spormagasin.no/2022/06/bergkunstreisen-i-trondelag/ Bergkunstreisen i Trøndelag]»; ''Spor''; 2020, nr 2</ref> == Kjelder== <references> <ref name=farb_fest>{{ Kilde bok | forfatter = Oddmund Farbregd | artikkel = Veideristningar og veidemåte | utgivelsesår = 1980 | tittel = Festskrift til Sverre Marstrander på 70-årsdagen | isbn = 8271810146 | forlag = Oldsaksamlingen | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014072406022 | side = 41-47}}</ref> <ref name=s10>Sognnes 2010</ref> <ref name=s79>Sognnes 1979</ref> <ref name=s81>Sognnes 1981</ref> <ref name=s91>Sognnes 1991</ref> </references> {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Helleristningene på Stykket|Helleristningene på Stykket]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 10. september 2026.'' {{refslutt}} == Litteratur == * Kalle Sognnes (1979). «Steinalderens bergkunst på Fosenhalvøya». I: ''[https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2017053181106_001 Årbok for Fosen 1979]''. * {{ Kilde bok | forfatter = Kalle Sognnes | utgivelsesår = 1981 | tittel = Helleristningsundersøkelser i Trøndelag 1979 og 1980 | isbn = 8271262424 | utgivelsessted = Trondheim | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012110708002 | side = 7–9}} * {{ Kilde bok | forfatter = Kalle Sognnes | utgivelsesår = 1991 | tittel = Viking : tidsskrift for norrøn arkeologi | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2019042681126_001 | side = 7-40 | artikkel = Nye helleristningsfunn i Trøndelag }} * {{ Kilde bok | forfatter = Kalle Sognnes | utgivelsesår = 1999 | tittel = Det levende berget | isbn = 8251915201 | forlag = Tapir | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010062510002 | side =71–74 }} * Kalle Sognnes (2002). «Bilde, landskap og ritar i midt-norsk stein- og bronsealder». I: ''Bilder av bronsålder''. Redigert av Joakim Goldhahn. ( Acta Archaeologica Lundensia Series altera in 8°; 37). ISBN 91-22-01941-3 * Kalle Sognnes (2002). «Land of elks - sea of whales : landscapes of the Stone Age rock-art in Central Scandinavia». I: ''European landscapes of rock-art''. Redigert av George Nash og Christopher Chippindale. Routledge. ISBN 0415257344 * Kalle Sognnes (2010). «Bilder på berget». I: ''Se Trøndelag! : kunst og visuell kultur i midten av Norge. BInd 1: Kunsten før kunsten''. Tapir akademisk forlag. Side 73-108. ISBN 978-82-519-2617-1 * Kalle Sognnes (2012). «The 'polished' petroglyphs of north Norway: Some methodological remarks regarding location and age». I: ''Rock art research''; Vol 29 (1), side 47-58 * Eva Lindgaard (2012). ''Feltrapport : geologisk rapport for Stykket ristningsfelt … Rissa […]''. Vitenskapsmuseet, 2012. ([http://hdl.handle.net/11250/175778 pdf]) == Bakgrunnsstoff == * {{Kulturminne|101976}} * {{språkikon|no}} [http://kulmin.no/stykket-i-rissa/ Stykket i Rissa]; kulmin.no, 2010 * {{språkikon|no}} [https://www.youtube.com/watch?v=dYXWHgbxJpc Stykket]; kulmin, på Youtube, 2010 * [http://www.ismoluukkonen.net/kalliotaide/piirros/stykket/stykket.html Stykket]; bilder og engelsk/finsk tekst, ismoluukkonen.net * [https://bentehaarstad.photoshelter.com/gallery/Stadsbygd-Fosen-Rock-art/G0000vPYONdmQEMQ/C0000nqPHGLTSGVg Stadsbygd, Fosen – Rock art]; Bente Haarstad Photography * [https://www.perler.info/perler/stykket-helleristningsfelt/ Stykket helleristningsfelt]; Perler på en snor, opplevelsesreiser i Indre Fosen {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bergkunst|Stykket]] [[Kategori:Kulturminne i Indre Fosen]] tm49b5ycz6nsvbdxngo5lku3tspatff 3672419 3672343 2026-09-14T09:08:52Z Ranveig 39 Flikk 3672419 wikitext text/x-wiki [[File:Stykket.jpg|thumb|]] '''Helleristingane på Stykket''' i [[Indre Fosen kommune]] i [[Trøndelag fylke|Trøndelag]] viser avbildingar av fem dyr, dei fleste tolka som [[Elg|elgar]]. Desse ristingane stammar truleg frå ein tidleg del av [[yngre steinalder]], omkring år {{formatnum:3800}}–{{formatnum:3000}} fvt. Elgar er eit av dei vanlegaste motiva på [[helleristing|helleristingar]] frå [[steinalderen i Noreg]]. Det finst fleire tolkingar av slike helleristingsbilete. Tidlegare blei slike figurar ofte sette i samband med magiske krefter som kunne hjelpe til med å få kontroll over dei avbilda dyra, men figurane kan òg tolkast som vegvisarar som minna jegerane om kvar dyra er.<ref name=farb_fest/> Nokre gonger er slike dyrefigurar tolka som totemdyr som ei stamme kunne identifisere seg med. Figurane på Stykket kan vere minne om elgjakt som blei utført frå båt medan dyra var ute i vatnet. == Staden og funnet == [[Fil:Kalkering Stykket.tif|miniatyr|Feltet består av fem figurar. Truleg er alle hjortedyr/elgar.]] Garden Stykket ligg i [[Stadsbygd]], om lag 5 km vest for ferjeleiet ved [[Rørvik]]. Ristingsflata ligg på ein bortimot loddrett bergvegg som vender mot sørvest.<ref name=s81/> Ristingane ligg 50 m frå gardstunet, og 5–10 m frå gamlevegen som går forbi staden. Bergarten er mjuk [[skifer]], med striper av [[kvarts]]. I vår tid står kvartsstripene att som 2 cm høge ryggar i den eroderte skiferen.<ref name=s81/> Ristningane blei oppdaga av ein gut frå [[Trondheim]] i 1977, då han var i området på skuletur med klassen sin. Då dei blei oppdaga, var bergflata overgrodd av [[lav]], og det voks tett [[Kratt|krattskog]] mellom vegen og bergflata.<ref name=s81/> Det blir skildra som «overraskande» og «nærmast utruleg» at ristningane ikkje hadde blitt oppdaga tidlegare.<ref name=s81/><ref name=s91/> Feltet blei først undersøkt av Kristen R. Møllenhus frå [[Vitskapsmuseet]] sommaren 1977, og då blei det påvist tre dyrefigurar. Då feltet blei grundigare undersøkt i 1978 og 1979 av Kalle Sognnes frå Vitskapsmuseet, blei det avdekt to nye figurar, slik at feltet no har fem kjende figurar.<ref name=s81/><ref>[https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_adresseavisen_null_null_19790602_213_124_1 Adresseavisen, lørdag 2. juni 1979] </ref> Under årleg vårskjøtsel på staden blei det våren 2023 funne ein ny elgfigur på feltet.<ref>[https://www.facebook.com/groups/744660430212088?multi_permalinks=986057539405708 L.V. Kirkhus i Facebookgruppa ''Bergkunst i Midt-Norge''], 9.6.2023</ref> Feltet ligg i eit brattheng som leier ned mot sjøen. [[Trondheimsfjorden]] er på sitt smalaste akkurat her, både mellom Fosenhalvøya og [[Byneset]] og frå [[Fosen]] til Geitastrand. Ein kan tenkje seg at det har gått eit elgtrekk forbi her.<ref name=s10/> Stykket ligg 1 km aust for det som var det sørlegaste punktet på Fosenhalvøya då ristingane blei laga.<ref name=s81/> Rett nok er [[Rødberg]], 3–4 km i vest, det sørlegaste punktet på Fosenhalvøya i dag. Rødbergneset består likevel av nyare [[Lausmasse|lausmassar]].<ref name=s81/> På garden Rein, eit par kilometer vest for Stykket, blei det i 1972 funne to mindre elgristingar på lause steinar.<ref>{{Kulturminne|175280|ref=ja|Rein I, Bergkunst}}</ref><ref>{{Kulturminne|280720|ref=ja|Rein 2, Bergkunst}}</ref><ref>Fredrik Gaustad. «Steinalderkunst fra Stadsbygd. Et helleristningsfunn på Rein». ''Årbok for Fosen 1976''</ref> == Skildring av figurane == [[File:Stykket rock art Trøndelag 02.jpg|thumb|Elgfiguren som snur hovudet bakover mot resten av flokken, er svært spesiell i norsk bergkunst. Det er berre to kjende helleristingar med dyr som snur seg.<ref>[https://gemini.no/2015/02/ur-tronderen-lagde-enestaende-helleristninger/ «Ur-trønderen lagde enestående helleristninger»]; gemini.no, 2015</ref> {{byline|Kalle Sognnes}}]] Alle figurane er konturhogde, naturalistisk utførte dyr i profil, med eitt frambein og eitt bakbein.<ref name=s79/> Lengst til venstre på feltet står ein godt bevart elgfigur, 135 cm lang. Det er den einaste av figurane som har både kroppen og hovudet vendt mot høgre, ned mot fjorden.<ref name=s91/><ref name=s79/> Hovudgruppa består av tre elgfigurar, som er 270, 155 og 70 cm lange. Figurane skal gjenspegle «eit svært følsamt blikk for dyra si naturlege haldning og måte å bevege seg på.»<ref>{{ Kilde bok | forfatter = Østmo, Einar | utgivelsesår = 1994 | tittel = Norske helleristninger | isbn = 8299312604 | forlag = eget forlag | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010122006004 | side = 58}}</ref> Den største av desse tre figurane har nokre uferdige linjer, og føtene er uheldig plasserte i høve til kroppen. Sognnes meinte først at det kunne vere éin figur som aldri blei fullført,<ref name=s81/> men skreiv seinare at hovud og bein ikkje høyrde saman, og at det kunne vere snakk om restar av to ulike dyrefigurar,<ref name=s91/><ref name=s10/> eventuelt at dei kunne vise eit dyr i rørsle.<ref name=s99>Sognnes 1999</ref> Det minste av dyra snur hovudet bakover mot resten av flokken, noko som gir det eit «uvanleg livaktig preg», ifølgje Sognnes.<ref name=s91/> Lengst til høgre, på andre sida av ein knekk i bergflata, står det femte dyret på feltet. Det kan vere eit [[hjortedyr]], men er vesentleg mindre (50 cm langt) og dårlegare teikna enn dei andre.<ref name=s81/> Det er mogleg at figuren førestiller ein [[hare]].<ref name=s10/> Ein liknande tvitydig hare-/elgfigur finst blant [[Helleristingsområdet på Strand|helleristingane på Strand]].<ref name=s91/> == Overblikk og tolkingar == Elgfigurane på Stykket representerer ein type helleristingar som ikkje er spesielt vanlege i Trøndelag: store, naturalistisk utforma hjortedyr i profil. At figurane er «naturalistiske» inneber at dei har realistiske proporsjonar og ei naturtru attgiving av musklar og kroppslinjer. Forutan dei på Stykket finst denne typen berre på [[Bardalfeltet|Bardal]] og [[Helleristingsområdet ved Bøla|Bøla]], i tillegg til ein elgfigur på Bugge.<ref name=s91/> Desse naturalistiske ristingane blir vanlegvis rekna for å vere dei eldste ristingane,<ref name=s79/> og basert på landheving og stiluttrykket kan Stykket-feltet daterast til cirka år 3 800–3 000 fvt.<ref name="hs16">Heidrun Stebergløkken. ''Bergkunstens gestalter, typer og stiler : en metodisk og empirisk tilnærming til veidekunstens konstruksjonsmåter i et midtnorsk perspektiv.'' Doktoravhandling NTNU, 2016. ([https://ntnuopen.ntnu.no/ntnu-xmlui/handle/11250/2379501 pdf])</ref> Ettersom ristingane ligg ved fjorden og ved eit mogleg elgtrekk, har det blitt antyda at helleristingsfeltet gjenspeglar ein jakttradisjon med jakt på [[hjortedyr]] frå båt.<ref name=farb_fest/><ref>{{ Kilde bok | forfatter = Oddmund Farbregd | artikkel = Arkeologi nordfjells : noen resultat, synspunkt og funn frå seinare år | utgivelsesår = 1980 | tittel = Årbok for Trøndelag 1980 | forlag = Trønderlaget | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2015072082036_001 | side =52–86 }}</ref> Slik jakt er kjend frå [[Inuittar|inuittane]] på [[Grønland]] og andre arktiske folkegrupper. Dersom jakta gjekk føre seg ved at dyr blei jaga ut i vatnet og avliva der, må jakta ha blitt utført av fleire grupper menneske i samarbeid.<ref name=s10/> == Området i dag == [[Fil:Stykket rock art Trøndelag 07.tif|miniatyr|Helleristingane er tilrettelagde med parkering og informasjonstavle.{{byline|Eva Lindgaard}}]] Helleristingsfeltet er tilrettelagt for publikum med parkering, informasjonstavler og elektronisk informasjon for mobiltelefon. Det er òg tilrettelagt for rullestolbrukarar. Feltet inngår i Trøndelag fylkeskommune sitt formidlingsprosjekt Bergkunstreisen.<ref>Helle Vangen Stuedal. «[https://spormagasin.no/2022/06/bergkunstreisen-i-trondelag/ Bergkunstreisen i Trøndelag]»; ''Spor''; 2020, nr 2</ref> == Kjelder== <references> <ref name=farb_fest>{{ Kilde bok | forfatter = Oddmund Farbregd | artikkel = Veideristningar og veidemåte | utgivelsesår = 1980 | tittel = Festskrift til Sverre Marstrander på 70-årsdagen | isbn = 8271810146 | forlag = Oldsaksamlingen | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014072406022 | side = 41-47}}</ref> <ref name=s10>Sognnes 2010</ref> <ref name=s79>Sognnes 1979</ref> <ref name=s81>Sognnes 1981</ref> <ref name=s91>Sognnes 1991</ref> </references> {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Helleristningene på Stykket|Helleristningene på Stykket]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 10. september 2026.'' {{refslutt}} == Litteratur == * Kalle Sognnes (1979). «Steinalderens bergkunst på Fosenhalvøya». I: ''[https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2017053181106_001 Årbok for Fosen 1979]''. * {{ Kilde bok | forfatter = Kalle Sognnes | utgivelsesår = 1981 | tittel = Helleristningsundersøkelser i Trøndelag 1979 og 1980 | isbn = 8271262424 | utgivelsessted = Trondheim | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012110708002 | side = 7–9}} * {{ Kilde bok | forfatter = Kalle Sognnes | utgivelsesår = 1991 | tittel = Viking : tidsskrift for norrøn arkeologi | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2019042681126_001 | side = 7-40 | artikkel = Nye helleristningsfunn i Trøndelag }} * {{ Kilde bok | forfatter = Kalle Sognnes | utgivelsesår = 1999 | tittel = Det levende berget | isbn = 8251915201 | forlag = Tapir | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010062510002 | side =71–74 }} * Kalle Sognnes (2002). «Bilde, landskap og ritar i midt-norsk stein- og bronsealder». I: ''Bilder av bronsålder''. Redigert av Joakim Goldhahn. ( Acta Archaeologica Lundensia Series altera in 8°; 37). ISBN 91-22-01941-3 * Kalle Sognnes (2002). «Land of elks - sea of whales : landscapes of the Stone Age rock-art in Central Scandinavia». I: ''European landscapes of rock-art''. Redigert av George Nash og Christopher Chippindale. Routledge. ISBN 0415257344 * Kalle Sognnes (2010). «Bilder på berget». I: ''Se Trøndelag! : kunst og visuell kultur i midten av Norge. BInd 1: Kunsten før kunsten''. Tapir akademisk forlag. Side 73-108. ISBN 978-82-519-2617-1 * Kalle Sognnes (2012). «The 'polished' petroglyphs of north Norway: Some methodological remarks regarding location and age». I: ''Rock art research''; Vol 29 (1), side 47-58 * Eva Lindgaard (2012). ''Feltrapport : geologisk rapport for Stykket ristningsfelt … Rissa […]''. Vitenskapsmuseet, 2012. ([http://hdl.handle.net/11250/175778 pdf]) == Bakgrunnsstoff == * {{Kulturminne|101976}} * {{språkikon|no}} [http://kulmin.no/stykket-i-rissa/ Stykket i Rissa]; kulmin.no, 2010 * {{språkikon|no}} [https://www.youtube.com/watch?v=dYXWHgbxJpc Stykket]; kulmin, på Youtube, 2010 * [http://www.ismoluukkonen.net/kalliotaide/piirros/stykket/stykket.html Stykket]; bilder og engelsk/finsk tekst, ismoluukkonen.net * [https://bentehaarstad.photoshelter.com/gallery/Stadsbygd-Fosen-Rock-art/G0000vPYONdmQEMQ/C0000nqPHGLTSGVg Stadsbygd, Fosen – Rock art]; Bente Haarstad Photography * [https://www.perler.info/perler/stykket-helleristningsfelt/ Stykket helleristningsfelt]; Perler på en snor, opplevelsesreiser i Indre Fosen {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bergkunst|Stykket]] [[Kategori:Kulturminne i Indre Fosen]] 86u27n6qgtdnebb9uhtjvlyd6bd8344 14 433951 3672350 2026-09-14T06:09:34Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj]]» 3672350 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj]] iaufi611s5he51br22bzvhcz4vnaeh9 4 433952 3672351 2026-09-14T06:27:28Z Ranveig 39 Oppretta sida med «{{framside bilete|Patricia Routledge from GylesDamesPalladium050323 (24 of 74) (52727635532).jpg|Patricia Routledge|:nn:Patricia Routledge}} '''[[:nn:Patricia Routledge|Patricia Routledge]]''' (17. februar 1929–3. oktober 2025) var ein engelsk skodespelar og songar. Ho var best kjend for rolla som Hyacinth Bucket i BBC One-komiserien ''Keeping Up Appearances'' (1990–1995), ei rolle som gav henne to nominasjonar til BAFTA TV-prisen for beste underhaldningsprestasjon…» 3672351 wikitext text/x-wiki {{framside bilete|Patricia Routledge from GylesDamesPalladium050323 (24 of 74) (52727635532).jpg|Patricia Routledge|:nn:Patricia Routledge}} '''[[:nn:Patricia Routledge|Patricia Routledge]]''' (17. februar 1929–3. oktober 2025) var ein engelsk skodespelar og songar. Ho var best kjend for rolla som Hyacinth Bucket i BBC One-komiserien ''Keeping Up Appearances'' (1990–1995), ei rolle som gav henne to nominasjonar til BAFTA TV-prisen for beste underhaldningsprestasjon. Routledge debuterte profesjonelt på scena ved Liverpool Playhouse i 1952, og fekk sin West End-debut i 1959. Ho debuterte på Broadway i 1966, og vann i 1968 Tony-prisen for beste kvinnelege hovudrolle i ein musikal for rolla si i ''Darling of the Day''. I 1988 vann ho Olivier-prisen for beste kvinnelege hovudrolle i ein musikal for ''Candide'' ved The Old Vic. ''[[:nn:Patricia Routledge|Les&nbsp;meir&nbsp;…]]'' jr8t5zuvy6sm2na1r40lmqutcnluqz9 4 433954 3672380 2026-09-14T08:41:23Z Orland 485 |titel=Skara Brae 3672380 wikitext text/x-wiki {{Artikelsammanfattning/{{{1|}}} |titel=Skara Brae |bild=Orkney Skara Brae.jpg |bildförhållande=0.771 |bildtext=Skara Brae, förhistorisk bosättning på Orkneyöarna. |text= '''[[:sv:Skara Brae|Skara Brae]]''' är en förhistorisk bosättning på västkusten av Mainland på Orkneyöarna i Skottland. Bosättningen består av åtta stenhus och beboddes uppskattningsvis mellan 3180 och 2500 f. Kr. Husen är förbundna med passager på ett sätt som gör att bosättningen kan sägas vara den första i området med karaktären av renodlad by. Arkeologerna uppskattar att bosättningen som mest hyste 50–100 personer. Skara Brae har kallats ”Skottlands Pompeji” eftersom fornlämningen är så välbevarad. Byn upptäcktes genom att den kom i dagen i de svåra stormar som tidvis härjar Orkneyöarna. Det skedde 1850 och sedan 1924. År 1999 blev bosättningen upptagen på Unescos världsarvslista tillsammans med Maes Howe, Stones of Stenness och Ring of Brodgar under samlingsnamnet ''Heart of Neolithic Orkney'', och är ett av Skottlands fem världsarv. }} hcyddo6ryc6f6d818ppoeu9iz0veui2 0 433955 3672387 2026-09-14T08:44:34Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov''' ([[tsjekkisk]] ''Ústecko-chomutovská aglomerace'') er oppretta for byane Ústí nad Labem og Chomutov og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 25 kommunar frå det administrative området til [[Chomutov]], 23 frå [[Děčín]], 22 frå [[Ústí nad Labem]], 21 frå [[Teplice]], 14 frå [[Most i Tsjekkia|Most]], ni frå [[Litvínov]], sju frå [[Bílina]], tre kvar frå …» 3672387 wikitext text/x-wiki '''Storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov''' ([[tsjekkisk]] ''Ústecko-chomutovská aglomerace'') er oppretta for byane Ústí nad Labem og Chomutov og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 25 kommunar frå det administrative området til [[Chomutov]], 23 frå [[Děčín]], 22 frå [[Ústí nad Labem]], 21 frå [[Teplice]], 14 frå [[Most i Tsjekkia|Most]], ni frå [[Litvínov]], sju frå [[Bílina]], tre kvar frå [[Kadaň]], [[Litoměřice]] og [[Žatec]] og ein kvar frå [[Louny]] og [[Lovosice]]. Dei innrekna kommunane hadde ved folketeljinga i 2021 eit samla folketal på 394&nbsp;563 innbyggjarar.<ref name="Folketal2021"/> ==Kommunar== ===Frå Chomutov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bílence}} || 228 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blatno i Chomutov|Blatno}} || 595 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boleboř}} || 310 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březno i Chomutov|Březno}} || 1 410 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černovice i Chomutov|Černovice}} || 622 |- | style=text-align:left; | [[Chomutov]] || 45 549 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Droužkovice}} || 801 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hora Svatého Šebestiána}} || 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrušovany}} || 480 |- | style=text-align:left; | [[Jirkov]] || 18 387 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalek}} || 228 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Křimov}} || 382 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Málkov i Chomutov|Málkov}} || 928 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Místo}} || 423 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nezabylice}} || 249 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otvice}} || 687 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pesvice}} || 189 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Spořice}} || 1 433 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strupčice}} || 1 050 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Údlice}} || 1 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrskmaň}} || 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Všehrdy i Chomutov|Všehrdy}} || 535 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|šestudy i Chomutov|Všestudy}} || 176 |- | style=text-align:left; | [[Výsluní]] || 262 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoká Pec i Chomutov|Vysoká Pec}} || 1 063 |- ! Chomutov ! style=text-align:right; | 77 815 |- |} ===Frå Děčín=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Arnoltice}} || 390 |- | style=text-align:left; | [[Benešov nad Ploučnicí]] || 3 540 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bynovec}} || 335 |- | style=text-align:left; | [[Děčín]] || 46 337 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobkovice}} || 635 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobrná}} || 422 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Habartice}} || 559 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Františkov nad Ploučnicí}} || 383 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Habartice}} || 408 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hřensko}} || 224 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Huntířov}} || 775 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Janov i Děčín|Janov}} || 315 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jetřichovice}} || 372 |- | style=text-align:left; | [[Jílové i Děčín|Jílové]] || 4 935 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kámen i Děčín|Kámen}} || 259 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunratice}} || 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Labská Stráň}} || 229 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ludvíkovice}} || 910 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malá Veleň}} || 464 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malšovice}} || 906 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Markvartice}} || 692 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Růžová}} || 551 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Těchlovice i Děčín|Těchlovice}} || 514 |- ! Děčín ! style=text-align:right; | 64 393 |- |} ===Frå Ústí nad Labem=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || 4 171 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chuderov}} || 1 070 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Zálezly}} || 539 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Habrovany}} || 206 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Homole u Panny}} || 395 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libouchec}} || 1 834 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malé Březno i Ústí nad Labem|Malé Březno}} || 496 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malečov}} || 851 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovice i Ústí nad Labem|Petrovice}} || 879 |- | style=text-align:left; | [[Povrly]] || 2 215 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přestanov}} || 471 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ryjice}} || 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řehlovice}} || 1 391 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stebno}} || 435 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tašov}} || 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Telnice}} || 689 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tisá}} || 988 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || 3 097 |- | style=text-align:left; | [[Ústí nad Labem]] || 89 713 |- | style=text-align:left; | [[Velké Březno]] || 2 316 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velké Chvojno}} || 801 |- ! Ústí nad Labem ! style=text-align:right; | 115 351 |- |} ===Frå Teplice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bořislav}} || 405 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 898 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bžany}} || 884 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 7 560 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jeníkov}} || 908 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kladruby i Teplice|Kladruby}} || 430 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 3 138 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 12 106 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lahošť}} || 689 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Modlany}} || 1 030 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 532 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 616 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rtyně nad Bílinou}} || 795 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srbice i Teplice|Srbice}} || 458 |- | style=text-align:left; | [[Teplice]] || 48 428 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Újezdeček}} || 831 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zabrušany}} || 1 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žalany}} || 511 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žim}} || 215 |- ! Teplice ! style=text-align:right; | 99 131 |- |} ===Frå Most=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bečov}} || 1 362 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braňany}} || 1 174 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Havraň}} || 628 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Korozluky}} || 223 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lišnice}} || 198 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužice i Most|Lužice}} || 548 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malé Březno i Most|Malé Březno}} || 225 |- | style=text-align:left; | [[Most i Tsjekkia|Most]] || 61 306 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obrnice}} || 1 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Patokryje}} || 457 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Polerady i Most|Polerady}} || 226 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skršín}} || 267 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Volevčice}} || 115 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Želenice i Most|Želenice}} || 453 |- ! Most ! style=text-align:right; | 69 039 |- |} ===Frå Litvínov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brandov}} || 270 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Český Jiřetín}} || 98 |- | style=text-align:left; | [[Hora Svaté Kateřiny]] || 456 |- | style=text-align:left; | [[Horní Jiřetín]] || 2 090 |- | style=text-align:left; | [[Litvínov]] || 22 388 |- | style=text-align:left; | [[Lom i Most|Lom]] || 3 616 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Louka u Litvínova}} || 663 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mariánské Radčice}} || 463 |- | style=text-align:left; | [[Meziboří]] || 4 669 |- ! Litvínov ! style=text-align:right; | 34 713 |- |} ===Frå Bílina=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Bílina]] || 14 104 |- | style=text-align:left; | [[Hostomice i Teplice|Hostomice]] || 1 173 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrobčice }} || 031 |- | style=text-align:left; | [[Ledvice]] || 508 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lukov i Teplice|Lukov}} || 141 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Měrunice}} || 301 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Světec}} || 991 |- ! Bílina ! style=text-align:right; | 18 249 |- |} ===Frå Kadaň=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kadaň]] || 17 386 |- | style=text-align:left; | [[Klášterec nad Ohří]] || 13 829 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokle}} || 388 |- ! Kadaň ! style=text-align:right; | 31 603 |- |} ===Frå Litoměřice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hlinná}} || 297 |- | style=text-align:left; | [[Litoměřice]] || 23 432 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lovečkovice}} || 593 |- ! Litoměřice ! style=text-align:right; | 24 322 |- |} ===Frå Žatec=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bitozeves}} || 418 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blažim i Louny|Blažim}} || 279 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velemyšleves}} || 347 |- ! Žatec ! style=text-align:right; | 1 044 |- |} ===Frå Louny=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Výškov}} || 477 |- ! Louny ! style=text-align:right; | 477 |- |} ===Frå Lovosice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Prackovice nad Labem}} || 634 |- ! Lovosice ! style=text-align:right; | 634 |- |} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Storbyområde i Tsjekkia|Usti]] [[Kategori:Ústí nad Labem]] [[Kategori:Chomutov]] j0rjkfwa5848csyaajcjkc47q5xkbox 0 433956 3672424 2026-09-14T09:15:55Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|region | andre namn = Liberec kraj | bilete = Ještěd 1.jpg | bilettekst = TV-tårn og restaurant på toppen av fjellet [[Ještěd]] nær [[Liberec]] | kart = Liberecký kraj in Czech Republic.svg | karttekst = Liberec kraj innanfor Tsjekkia | flagg = Flag of Liberec Region.svg | symbol = Liberec Region CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = | region = | hovudstad = [[Liberec]] | areal = 3163,43<ref name="Areal"/> | folketal = 435220 | f…» 3672424 wikitext text/x-wiki {{geoboks|region | andre namn = Liberec kraj | bilete = Ještěd 1.jpg | bilettekst = TV-tårn og restaurant på toppen av fjellet [[Ještěd]] nær [[Liberec]] | kart = Liberecký kraj in Czech Republic.svg | karttekst = Liberec kraj innanfor Tsjekkia | flagg = Flag of Liberec Region.svg | symbol = Liberec Region CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = | region = | hovudstad = [[Liberec]] | areal = 3163,43<ref name="Areal"/> | folketal = 435220 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Liberec kraj'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''Liberecký kraj''}} er ein av 13 administrative [[Regionar i Tsjekkia|regionar]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Han ligg nord i landet og grenser i nordvest mot [[Tyskland]], i nordaust mot [[Polen]]. Administrasjonen ligg i [[Liberec]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:Liberec districts.png|mini|250px|Kart som viser distrikta i Liberec Plzeň kraj]]}} Tidlegare var regionen delt inn i 4 administrative [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy''). Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til 10 [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Her er eit oversyn over distrikta og dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter: {| class="wikitable" ! Region (''kraj'') !! Distrikt (''okres'') !! Kommune med utvida fullmakter (''SO ORP'') |- | rowspan=12 | [[Liberec kraj|Liberec]] || rowspan=2 | [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] || [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] |- | [[Nový Bor|Nový Bor SO]] |- | rowspan=4 | [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] || [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] |- | [[Tanvald|Tanvald SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov|Sjølve byen Turnov ligg i distriktet [[Semily okres|Semily]], men det administrative området til kommunen omfattar òg område frå distrikta [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] og [[Liberec okres|Liberec]].}} |- | [[Železný Brod|Železný Brod SO]] |- | rowspan=3| [[Liberec okres|Liberec]] || [[Frýdlant|Frýdlant SO]] |- | [[Liberec|Liberec SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov}} |- | rowspan=3| [[Semily okres|Semily]] || [[Jilemnice|Jilemnice SO]] |- | [[Semily|Semily SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov}} |- |- |} ==Folketal i distrikta== Folketalet i distrikta i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Česká Lípa okres]] || 101 895 || 100 756 || 100 959 |- | style=text-align:left; | [[Jablonec nad Nisou okres]] || 88 154 || 88 200 || 89 446 |- | style=text-align:left; | [[Liberec okres]] || 162 780 || 169 878 || 174 225 |- | style=text-align:left; | [[Semily okres]] || 75 355 || 73 605 || 70 590 |- ! Liberec kraj !style=text-align:right; | 428 184 !style=text-align:right; | 432 439 !style=text-align:right; | 435 220 |- |} ===Byar i regionen=== Tabellen viser bykommunane i regionen. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Distrikt !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Regionar i Tsjekkia]] [[Kategori:Liberec kraj| ]] kyctuox0cajspluuor76cz5xnaqvm15 3672426 3672424 2026-09-14T09:19:29Z TU-nor 12071 /* Administrativ inndeling */ 3672426 wikitext text/x-wiki {{geoboks|region | andre namn = Liberec kraj | bilete = Ještěd 1.jpg | bilettekst = TV-tårn og restaurant på toppen av fjellet [[Ještěd]] nær [[Liberec]] | kart = Liberecký kraj in Czech Republic.svg | karttekst = Liberec kraj innanfor Tsjekkia | flagg = Flag of Liberec Region.svg | symbol = Liberec Region CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = | region = | hovudstad = [[Liberec]] | areal = 3163,43<ref name="Areal"/> | folketal = 435220 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Liberec kraj'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''Liberecký kraj''}} er ein av 13 administrative [[Regionar i Tsjekkia|regionar]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Han ligg nord i landet og grenser i nordvest mot [[Tyskland]], i nordaust mot [[Polen]]. Administrasjonen ligg i [[Liberec]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:Liberec districts.png|mini|250px|Kart som viser distrikta i Liberec kraj]]}} Tidlegare var regionen delt inn i 4 administrative [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy''). Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til 10 [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Her er eit oversyn over distrikta og dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter: {| class="wikitable" ! Region (''kraj'') !! Distrikt (''okres'') !! Kommune med utvida fullmakter (''SO ORP'') |- | rowspan=12 | [[Liberec kraj|Liberec]] || rowspan=2 | [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] || [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] |- | [[Nový Bor|Nový Bor SO]] |- | rowspan=4 | [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] || [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] |- | [[Tanvald|Tanvald SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov|Sjølve byen Turnov ligg i distriktet [[Semily okres|Semily]], men det administrative området til kommunen omfattar òg område frå distrikta [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] og [[Liberec okres|Liberec]].}} |- | [[Železný Brod|Železný Brod SO]] |- | rowspan=3| [[Liberec okres|Liberec]] || [[Frýdlant|Frýdlant SO]] |- | [[Liberec|Liberec SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov}} |- | rowspan=3| [[Semily okres|Semily]] || [[Jilemnice|Jilemnice SO]] |- | [[Semily|Semily SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov}} |- |- |} ==Folketal i distrikta== Folketalet i distrikta i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Česká Lípa okres]] || 101 895 || 100 756 || 100 959 |- | style=text-align:left; | [[Jablonec nad Nisou okres]] || 88 154 || 88 200 || 89 446 |- | style=text-align:left; | [[Liberec okres]] || 162 780 || 169 878 || 174 225 |- | style=text-align:left; | [[Semily okres]] || 75 355 || 73 605 || 70 590 |- ! Liberec kraj !style=text-align:right; | 428 184 !style=text-align:right; | 432 439 !style=text-align:right; | 435 220 |- |} ===Byar i regionen=== Tabellen viser bykommunane i regionen. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Distrikt !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Regionar i Tsjekkia]] [[Kategori:Liberec kraj| ]] popcq482ojlqwy1cgfrb2712scg24rh 3672431 3672426 2026-09-14T09:24:15Z TU-nor 12071 3672431 wikitext text/x-wiki {{geoboks|region | namn = Liberec kraj | andre namn = Liberecký kraj | bilete = Ještěd 1.jpg | bilettekst = TV-tårn og restaurant på toppen av fjellet [[Ještěd]] nær [[Liberec]] | kart = Liberecký kraj in Czech Republic.svg | karttekst = Liberec kraj innanfor Tsjekkia | flagg = Flag of Liberec Region.svg | symbol = Liberec Region CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = | region = | hovudstad = [[Liberec]] | areal = 3163,43<ref name="Areal"/> | folketal = 435220 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Liberec kraj'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''Liberecký kraj''}} er ein av 13 administrative [[Regionar i Tsjekkia|regionar]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Han ligg nord i landet og grenser i nordvest mot [[Tyskland]], i nordaust mot [[Polen]]. Administrasjonen ligg i [[Liberec]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:Liberec districts.png|mini|250px|Kart som viser distrikta i Liberec kraj]]}} Tidlegare var regionen delt inn i 4 administrative [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy''). Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til 10 [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Her er eit oversyn over distrikta og dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter: {| class="wikitable" ! Region (''kraj'') !! Distrikt (''okres'') !! Kommune med utvida fullmakter (''SO ORP'') |- | rowspan=12 | [[Liberec kraj|Liberec]] || rowspan=2 | [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] || [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] |- | [[Nový Bor|Nový Bor SO]] |- | rowspan=4 | [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] || [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] |- | [[Tanvald|Tanvald SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov|Sjølve byen Turnov ligg i distriktet [[Semily okres|Semily]], men det administrative området til kommunen omfattar òg område frå distrikta [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] og [[Liberec okres|Liberec]].}} |- | [[Železný Brod|Železný Brod SO]] |- | rowspan=3| [[Liberec okres|Liberec]] || [[Frýdlant|Frýdlant SO]] |- | [[Liberec|Liberec SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov}} |- | rowspan=3| [[Semily okres|Semily]] || [[Jilemnice|Jilemnice SO]] |- | [[Semily|Semily SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov}} |- |- |} ==Folketal i distrikta== Folketalet i distrikta i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Česká Lípa okres]] || 101 895 || 100 756 || 100 959 |- | style=text-align:left; | [[Jablonec nad Nisou okres]] || 88 154 || 88 200 || 89 446 |- | style=text-align:left; | [[Liberec okres]] || 162 780 || 169 878 || 174 225 |- | style=text-align:left; | [[Semily okres]] || 75 355 || 73 605 || 70 590 |- ! Liberec kraj !style=text-align:right; | 428 184 !style=text-align:right; | 432 439 !style=text-align:right; | 435 220 |- |} ===Byar i regionen=== Tabellen viser bykommunane i regionen. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Distrikt !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Regionar i Tsjekkia]] [[Kategori:Liberec kraj| ]] 1ewwgz0ewdb1p4nfkne8vsz7w2iwc10 14 433957 3672425 2026-09-14T09:16:42Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Regionar i Tsjekkia]]» 3672425 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Regionar i Tsjekkia]] 1k4hlwxsm33fhoit000vufyi7htcsbj 0 433958 3672435 2026-09-14T09:55:18Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|distrikt | namn = Česká Lípa okres | andre namn = okres Česká Lípa | bilete = Bezdez.jpg | bilettekst = Bezdězborga nær [[Česká Lípa]] | kart = Map CZ - district Ceska Lipa.PNG | karttekst = Česká Lípa okres innanfor regionen Liberec kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | hovudstad = [[Česká Lípa]] | areal = 1072,87<ref name="Areal"/> | folketal = 1…» 3672435 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Česká Lípa okres | andre namn = okres Česká Lípa | bilete = Bezdez.jpg | bilettekst = Bezdězborga nær [[Česká Lípa]] | kart = Map CZ - district Ceska Lipa.PNG | karttekst = Česká Lípa okres innanfor regionen Liberec kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | hovudstad = [[Česká Lípa]] | areal = 1072,87<ref name="Areal"/> | folketal = 100959 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Česká Lípa okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Česká Lípa''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg vest i regionen og grenser i nord mot [[Tyskland]]. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter i Česká Lípa okres: * [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] * [[Nový Bor|Nový Bor SO]] ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] || 75 932 || 74 803 || 75 119 |- | style=text-align:left; | [[Nový Bor|Nový Bor SO]] || 25 963 || 25 953 || 25 840 |- ! Česká Lípa okres !style=text-align:right; | 101 895 !style=text-align:right; | 100 756 !style=text-align:right; | 100 959 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Ceska Lipa]] [[Kategori:Liberec kraj|Ceska Lipa]] ivjcpqad0e9qoabiidmhhs71g7ve403 0 433959 3672437 2026-09-14T10:07:20Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:en:Special:Redirect/revision/1366995665|Serra da Estrela cheese]]» 3672437 wikitext text/x-wiki {{Infoboks ost|region=[[Serra da Estrela]]}}'''Osten Serra da Estrela''' (''Queijo Serra da Estrela'') er ein [[ost]] laga i fjellregionen [[Serra da Estrela]] i [[Portugal]]. «Queijo Serra da Estrela» er eit verna opphavsmerke (PDO) i [[Den europeiske unionen|EU]] og Storbritannia.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.legislation.gov.uk/eur/2013/562/data.xht|tittel=Commission Implementing Regulation (EU) No 562/2013 of 14 June 2013|språk=en|utgjevar=legislation.gov.uk|vitja=2026-09-14}}</ref><ref name="EUstatus">{{Citation|title=Geographical indications and quality schemes explained - Agriculture and rural development|url=https://agriculture.ec.europa.eu/farming/geographical-indications-and-quality-schemes/geographical-indications-and-quality-schemes-explained_en|website=agriculture.ec.europa.eu|date=2026-06-11|accessdate=2026-09-14|language=en}}</ref> Regionen der Serra da Estrela-ost kan lagast er avgrensa til eit område på 3 143 km², som omfattar kommunane [[Celorico da Beira]], [[Fornos de Algodres]], [[Gouveia kommune i Portugal|Gouveia]], [[Mangualde]], [[Manteigas]], [[Nelas]], [[Oliveira do Hospital]], [[Penalva do Castelo]], [[Carregal do Sal]] og [[Seia]]. == Framstilling == Produksjonen av osten følgjer strenge reglar. Han blir laga av [[sauemjølk]], for det meste i tida frå november til mars. Mogningsperioden har særskilte reglar og må vara i minst 30 dagar. Teksturen til pastaen varierer med alderen, frå ei svært mjuk halvvæske når han er ung, til ei mjuk men skjerbar fast form når han er eldre. Han er ein hard ost som er skapt av handverksprodusentar med ein kvit eller litt gul farge og ein einskapleg, kremete konsistens med maks nokre små hol i seg. Dei særskilde eigenskapane til osten kjem frå den sakte dreneringa av ysta rå sauemjølk som er koagulert ved bruk av lokal [[kardon]] (''Cynara cadunculus'') i staden for [[løype]]. Osteb blir forma til eit litt uregelmessig hjul med noko utbuktane sider og overflater. Han har typisk ei mjuk, velforma skorpe som er glatt og tynn med ein einskapleg halmgul farge og er tradisjonelt innbunden i tøy. == Ark of Taste == I 2014 blei Serra da Estrela-osten teken med i den internasjonale katalogen av utryddingstruga mattradisjonar, [[Ark of Taste]], som blir driven av den globale rørsla [[Slow Food]].<ref>[http://www.slowfoodfoundation.com/ark/details/1880/queijo-serra-da-estrela#.UzMEsiBAVng ''Queijo Serra da Estrela'' in the "Ark of Taste"], Fondazione Slow Food per la Biodiversità. Retrieved 26 March 2014</ref> == Kjelder == {{Fotnoteliste}}{{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Serra da Estrela cheese|Serra da Estrela cheese]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. september 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Portugisisk mat]] [[Kategori:Ost]] l7j8gvfl6c4nnbsol640idggd3cc196 3672438 3672437 2026-09-14T10:07:32Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Osten Serra da Estrela]] til [[Queijo Serra da Estrela]] 3672437 wikitext text/x-wiki {{Infoboks ost|region=[[Serra da Estrela]]}}'''Osten Serra da Estrela''' (''Queijo Serra da Estrela'') er ein [[ost]] laga i fjellregionen [[Serra da Estrela]] i [[Portugal]]. «Queijo Serra da Estrela» er eit verna opphavsmerke (PDO) i [[Den europeiske unionen|EU]] og Storbritannia.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.legislation.gov.uk/eur/2013/562/data.xht|tittel=Commission Implementing Regulation (EU) No 562/2013 of 14 June 2013|språk=en|utgjevar=legislation.gov.uk|vitja=2026-09-14}}</ref><ref name="EUstatus">{{Citation|title=Geographical indications and quality schemes explained - Agriculture and rural development|url=https://agriculture.ec.europa.eu/farming/geographical-indications-and-quality-schemes/geographical-indications-and-quality-schemes-explained_en|website=agriculture.ec.europa.eu|date=2026-06-11|accessdate=2026-09-14|language=en}}</ref> Regionen der Serra da Estrela-ost kan lagast er avgrensa til eit område på 3 143 km², som omfattar kommunane [[Celorico da Beira]], [[Fornos de Algodres]], [[Gouveia kommune i Portugal|Gouveia]], [[Mangualde]], [[Manteigas]], [[Nelas]], [[Oliveira do Hospital]], [[Penalva do Castelo]], [[Carregal do Sal]] og [[Seia]]. == Framstilling == Produksjonen av osten følgjer strenge reglar. Han blir laga av [[sauemjølk]], for det meste i tida frå november til mars. Mogningsperioden har særskilte reglar og må vara i minst 30 dagar. Teksturen til pastaen varierer med alderen, frå ei svært mjuk halvvæske når han er ung, til ei mjuk men skjerbar fast form når han er eldre. Han er ein hard ost som er skapt av handverksprodusentar med ein kvit eller litt gul farge og ein einskapleg, kremete konsistens med maks nokre små hol i seg. Dei særskilde eigenskapane til osten kjem frå den sakte dreneringa av ysta rå sauemjølk som er koagulert ved bruk av lokal [[kardon]] (''Cynara cadunculus'') i staden for [[løype]]. Osteb blir forma til eit litt uregelmessig hjul med noko utbuktane sider og overflater. Han har typisk ei mjuk, velforma skorpe som er glatt og tynn med ein einskapleg halmgul farge og er tradisjonelt innbunden i tøy. == Ark of Taste == I 2014 blei Serra da Estrela-osten teken med i den internasjonale katalogen av utryddingstruga mattradisjonar, [[Ark of Taste]], som blir driven av den globale rørsla [[Slow Food]].<ref>[http://www.slowfoodfoundation.com/ark/details/1880/queijo-serra-da-estrela#.UzMEsiBAVng ''Queijo Serra da Estrela'' in the "Ark of Taste"], Fondazione Slow Food per la Biodiversità. Retrieved 26 March 2014</ref> == Kjelder == {{Fotnoteliste}}{{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Serra da Estrela cheese|Serra da Estrela cheese]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. september 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Portugisisk mat]] [[Kategori:Ost]] l7j8gvfl6c4nnbsol640idggd3cc196 3672440 3672438 2026-09-14T10:08:24Z Ranveig 39 3672440 wikitext text/x-wiki {{Infoboks ost|region=[[Serra da Estrela]]}} '''Osten Serra da Estrela''' (''Queijo Serra da Estrela'') er ein [[ost]] laga i fjellregionen [[Serra da Estrela]] i [[Portugal]]. «Queijo Serra da Estrela» er eit verna opphavsmerke (PDO) i [[Den europeiske unionen|EU]] og Storbritannia.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.legislation.gov.uk/eur/2013/562/data.xht|tittel=Commission Implementing Regulation (EU) No 562/2013 of 14 June 2013|språk=en|utgjevar=legislation.gov.uk|vitja=2026-09-14}}</ref><ref name="EUstatus">{{Citation|title=Geographical indications and quality schemes explained - Agriculture and rural development|url=https://agriculture.ec.europa.eu/farming/geographical-indications-and-quality-schemes/geographical-indications-and-quality-schemes-explained_en|website=agriculture.ec.europa.eu|date=2026-06-11|accessdate=2026-09-14|language=en}}</ref> Regionen der Serra da Estrela-ost kan lagast er avgrensa til eit område på 3 143 km², som omfattar kommunane [[Celorico da Beira]], [[Fornos de Algodres]], [[Gouveia kommune i Portugal|Gouveia]], [[Mangualde]], [[Manteigas]], [[Nelas]], [[Oliveira do Hospital]], [[Penalva do Castelo]], [[Carregal do Sal]] og [[Seia]]. == Framstilling == Produksjonen av osten følgjer strenge reglar. Han blir laga av [[sauemjølk]], for det meste i tida frå november til mars. Mogningsperioden har særskilte reglar og må vara i minst 30 dagar. Teksturen til pastaen varierer med alderen, frå ei svært mjuk halvvæske når han er ung, til ei mjuk men skjerbar fast form når han er eldre. Han er ein hard ost som er skapt av handverksprodusentar med ein kvit eller litt gul farge og ein einskapleg, kremete konsistens med maks nokre små hol i seg. Dei særskilde eigenskapane til osten kjem frå den sakte dreneringa av ysta rå sauemjølk som er koagulert ved bruk av lokal [[kardon]] (''Cynara cadunculus'') i staden for [[løype]]. Osteb blir forma til eit litt uregelmessig hjul med noko utbuktane sider og overflater. Han har typisk ei mjuk, velforma skorpe som er glatt og tynn med ein einskapleg halmgul farge og er tradisjonelt innbunden i tøy. == Ark of Taste == I 2014 blei Serra da Estrela-osten teken med i den internasjonale katalogen av utryddingstruga mattradisjonar, [[Ark of Taste]], som blir driven av den globale rørsla [[Slow Food]].<ref>[http://www.slowfoodfoundation.com/ark/details/1880/queijo-serra-da-estrela#.UzMEsiBAVng ''Queijo Serra da Estrela'' in the "Ark of Taste"], Fondazione Slow Food per la Biodiversità. Retrieved 26 March 2014</ref> == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Serra da Estrela cheese|Serra da Estrela cheese]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. september 2026.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Portugisisk mat]] [[Kategori:Ost]] bxiperz9k9bn2zcxfk1m4h0tf3alw9l 3672444 3672440 2026-09-14T10:18:31Z Ranveig 39 /* Framstilling */ 3672444 wikitext text/x-wiki {{Infoboks ost|region=[[Serra da Estrela]]}} '''Osten Serra da Estrela''' (''Queijo Serra da Estrela'') er ein [[ost]] laga i fjellregionen [[Serra da Estrela]] i [[Portugal]]. «Queijo Serra da Estrela» er eit verna opphavsmerke (PDO) i [[Den europeiske unionen|EU]] og Storbritannia.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.legislation.gov.uk/eur/2013/562/data.xht|tittel=Commission Implementing Regulation (EU) No 562/2013 of 14 June 2013|språk=en|utgjevar=legislation.gov.uk|vitja=2026-09-14}}</ref><ref name="EUstatus">{{Citation|title=Geographical indications and quality schemes explained - Agriculture and rural development|url=https://agriculture.ec.europa.eu/farming/geographical-indications-and-quality-schemes/geographical-indications-and-quality-schemes-explained_en|website=agriculture.ec.europa.eu|date=2026-06-11|accessdate=2026-09-14|language=en}}</ref> Regionen der Serra da Estrela-ost kan lagast er avgrensa til eit område på 3 143 km², som omfattar kommunane [[Celorico da Beira]], [[Fornos de Algodres]], [[Gouveia kommune i Portugal|Gouveia]], [[Mangualde]], [[Manteigas]], [[Nelas]], [[Oliveira do Hospital]], [[Penalva do Castelo]], [[Carregal do Sal]] og [[Seia]]. == Framstilling == Produksjonen av osten følgjer strenge reglar. Han blir laga av [[sauemjølk]], for det meste i tida frå november til mars. Mogningsperioden har særskilte reglar og må vara i minst 30 dagar. Teksturen til pastaen varierer med alderen, frå ei svært mjuk halvvæske når han er ung, til ei mjuk men skjerbar fast form når han er eldre. Han er ein hard ost som er skapt av handverksprodusentar med ein kvit eller litt gul farge og ein einskapleg, kremete konsistens med maks nokre små hol i seg. Dei særskilde eigenskapane til osten kjem frå den sakte dreneringa av ysta rå sauemjølk som er koagulert ved bruk av lokal [[kardon]] (''Cynara cadunculus'') i staden for [[løype]]. Osteb blir forma til eit litt uregelmessig hjul med noko utbuktande sider og overflater. Han har typisk ei mjuk, velforma skorpe som er glatt og tynn med ein einskapleg halmgul farge og er tradisjonelt innbunden i tøy. == Ark of Taste == I 2014 blei Serra da Estrela-osten teken med i den internasjonale katalogen av utryddingstruga mattradisjonar, [[Ark of Taste]], som blir driven av den globale rørsla [[Slow Food]].<ref>[http://www.slowfoodfoundation.com/ark/details/1880/queijo-serra-da-estrela#.UzMEsiBAVng ''Queijo Serra da Estrela'' in the "Ark of Taste"], Fondazione Slow Food per la Biodiversità. Retrieved 26 March 2014</ref> == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Serra da Estrela cheese|Serra da Estrela cheese]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. september 2026.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Portugisisk mat]] [[Kategori:Ost]] 8doi3dvbstx3nfyzyv3uw6ffkg3auho 0 433960 3672439 2026-09-14T10:07:32Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Osten Serra da Estrela]] til [[Queijo Serra da Estrela]] 3672439 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Queijo Serra da Estrela]] m5m10gohbnnu32xud3bb1qhwta3odq9 0 433961 3672448 2026-09-14T10:24:49Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Ždírec''' kan vise til: * [[Ždírec i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Ždírec i Plzeň-jih]], ein kommune i [[Blovice]] i distriktet Plzeň-jih okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672448 wikitext text/x-wiki '''Ždírec''' kan vise til: * [[Ždírec i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Ždírec i Plzeň-jih]], ein kommune i [[Blovice]] i distriktet Plzeň-jih okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 2j259ocdo8cu8f33cnd76lu5sahm29z 0 433962 3672451 2026-09-14T10:31:41Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Zahrádky''' kan vise til: * [[Zahrádky i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Zahrádky i Jindřichův Hradec]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672451 wikitext text/x-wiki '''Zahrádky''' kan vise til: * [[Zahrádky i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Zahrádky i Jindřichův Hradec]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} oe6vs6thsw5ki52mp7dd820m7o9s7bk 0 433963 3672455 2026-09-14T10:39:19Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Velenice''' kan vise til: * [[Velenice i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Velenice i Nymburk]], ein kommune i [[Poděbrady]] i distriktet Nymburk okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[České Velenice]], ein kommune i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672455 wikitext text/x-wiki '''Velenice''' kan vise til: * [[Velenice i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Velenice i Nymburk]], ein kommune i [[Poděbrady]] i distriktet Nymburk okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[České Velenice]], ein kommune i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} e2g2a7f3d45j7fajou98lrvie1h8vnr 0 433964 3672457 2026-09-14T10:42:34Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Tuhaň''' kan vise til: * [[Tuhaň i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Tuhaň i Mělník]], ein kommune i [[Mělník]] i distriktet Mělník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672457 wikitext text/x-wiki '''Tuhaň''' kan vise til: * [[Tuhaň i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Tuhaň i Mělník]], ein kommune i [[Mělník]] i distriktet Mělník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} 6r3e3dt01h60ufyo4vzvnth4lytl9a8 0 433965 3672459 2026-09-14T10:48:43Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''[[Tachov]]''' er ein kommune i distriktet Tachov okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia '''Tachov''' kan òg vise til: * [[Tachov i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Tachov okres]], eit distrikt i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672459 wikitext text/x-wiki '''[[Tachov]]''' er ein kommune i distriktet Tachov okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia '''Tachov''' kan òg vise til: * [[Tachov i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Tachov okres]], eit distrikt i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} rm7y0ca0ekju93wyy27v251i0rfanm3 0 433966 3672461 2026-09-14T10:58:24Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Okna''' kan vise til: * [[Okna i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Elva Okna]], ei [[Elvar i Slovakia|elv i Slovakia]] * Stadt Okna, det tyske namnet på byen [[Târgu Ocna]] i Bacău fylke i Romania {{fleirtyding}}» 3672461 wikitext text/x-wiki '''Okna''' kan vise til: * [[Okna i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Elva Okna]], ei [[Elvar i Slovakia|elv i Slovakia]] * Stadt Okna, det tyske namnet på byen [[Târgu Ocna]] i Bacău fylke i Romania {{fleirtyding}} 8vtt8re8a09sjjparr8z5w1rhwcwf8p 0 433967 3672465 2026-09-14T11:09:47Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Kozly''' kan vise til: * [[Kozly i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Kozly i Louny]], ein kommune i [[Louny]] i distriktet Louny okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672465 wikitext text/x-wiki '''Kozly''' kan vise til: * [[Kozly i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Kozly i Louny]], ein kommune i [[Louny]] i distriktet Louny okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} f48d4fbck2x2o3k80760rh1hy3xkwd9 0 433968 3672468 2026-09-14T11:12:45Z TU-nor 12071 TU-nor flytte sida [[Bohatice]] til [[Bohatice i Karlovy Vary]]: Fleirtyding 3672468 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Bohatice i Karlovy Vary]] 2euot6qmzwcsgkb5yzcv2q2zsfplep7 3672470 3672468 2026-09-14T11:16:43Z TU-nor 12071 Fjerna omdirigering til [[Bohatice i Karlovy Vary]] 3672470 wikitext text/x-wiki '''Bohatice''' kan vise til * [[Bohatice i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Bohatice i Karlovy Vary]], ein busetnad i kommunen Karlovy Vary i distriktet Karlovy Vary okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} fnd132q5dq2mtdr2t5lp7tlajrfz4mw