Wikipedia nnwiki https://nn.wikipedia.org/wiki/Hovudside MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Filpeikar Spesial Diskusjon Brukar Brukardiskusjon Wikipedia Wikipedia-diskusjon Fil Fildiskusjon MediaWiki MediaWiki-diskusjon Mal Maldiskusjon Hjelp Hjelpdiskusjon Kategori Kategoridiskusjon Tema Temadiskusjon Undertekstar Undertekstdiskusjon Modul Moduldiskusjon Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 12 3672636 3671959 2026-09-15T07:28:31Z Ranveig 39 Bakgrunnsstoff-tittel 3672636 wikitext text/x-wiki {{høgnorsk|høgnorsksida=Nynorsk}} [[Fil:Ivaraasen.jpg|mini|[[Ivar Aasen]] er opphavsmannen til landsmålet, som med tida har utvikla seg til nynorsken av i dag.]] '''Nynorsk''', før 1929 offisielt kalla ''landsmål'', er sidan [[Jamstellingsvedtaket|jamstillingsvedtaket]] av 12. mai 1885 ei av dei to offisielle [[målform]]ene av [[norsk]]; den andre forma er [[bokmål]]. Nynorsk vert i dag nytta av om lag 10–15% av innbyggjarane i [[Noreg]].<ref>{{Cite journal|last=Theil|first=Rolf|last2=Allkunne|date=2022-03-30|title=nynorsk|url=http://snl.no/nynorsk|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref><ref name=":0">{{Citation|title=1 av 9 har nynorsk som hovudmål i skolen|url=https://www.ssb.no/utdanning/grunnskoler/statistikk/elevar-i-grunnskolen/artikler/1-av-10-har-nynorsk-som-hovudmal-i-skolen|website=SSB|accessdate=2022-09-13|language=nb}}</ref> [[Skriftspråk]]et er basert på norsk ''talemål'', det vil seie dei moderne norske [[dialekt]]ane til skilnad frå [[gammalnorsk|gamalnorsk]] og mellomnorsk. Når ein seier at nokon snakkar nynorsk, meiner ein helst at dei snakkar nynorsk normaltalemål. Dei færraste dialekttalande nordmenn seier at dei snakkar nynorsk, men det er ikkje uvanleg i kjerneområda til nynorsken. Dette tilhøvet mellom tale og skrift ligg bak målrørsla sitt slagord sidan 1970-talet: «Snakk dialekt – skriv nynorsk!» Nynorsknære dialektar vert snakka over heile landet, men det er berre på [[Vestlandet]] utanom dei største byene og i dei [[Austlandet|austlandske]] fjellbygdene at skriftspråket står sterkt. Det vil seie at dei fleste dialekttalarane har bokmål som det primære skriftspråket sitt. Ein iaugefallande skilnad mellom nynorsk standardspråk og norske dialektar er at standardspråket tradisjonelt er prega av ''purisme'' i ordtilfanget med avgrensing mot ord av [[dansk]] og [[lågtysk]] opphav, sjølv om desse orda kan vere utbreidde i dialektane. Skriftspråket har derfor helst brukt ord som kan førast attende til gammalnorsk der slike har funnest i levande talemål. Formelt er purismen no stort sett avskaffa, men mange tradisjonelle nynorskord er godt innarbeidde og pregar det moderne skriftspråket. [[Nynorsk normaltalemål]] er lite utbreidd utanfor situasjonar der ein er bunden av manus, som nyheitsopplesarar og skodespelarar. Det gjer at born kjenner det nynorske ''standardspråket'' dårlegare enn bokmål før dei lærer å lese, nynorsk vil derfor i større grad enn bokmål lærast på skulen. Dominansen til bokmålet gjer òg at dei som primært skriv nynorsk, både les og skriv meir bokmål enn bokmålsbrukarar les og skriv nynorsk. Dei nasjonale media, inkludert TV, radio, aviser, teikneseriar og bøker, er dei same over heile landet, så det er fyrst og fremst gjennom regionale TV- og radiosendingar, region- og lokalaviser, skule, yrkesliv (avhengig av yrke) og privat kommunikasjon at nynorsken står sterkare i nynorskområda enn i resten av landet. Sidan det nynorske standardspråket er mindre utbreidd enn bokmål i skrift og tale, er nynorsk markert medan bokmål er umarkert. Det vil seie at nynorskbrukarar oftare må forklare og forsvare sitt språkval. Det har nynorsk sams med mange minoritetsspråk, og det kan forklare kvifor negative haldningar til nynorsk er utbreidde.<ref>{{Artikkelkjelde | forfattar = Tove Bull | utgjevingsår = 2004 | tittel = Nynorsk som minoritetsspråk | publikasjon = Språknytt | nummer = 3-4 | url = http://www.sprakrad.no/nb-no/Toppmeny/Publikasjoner/Spraaknytt/Arkivet/2004/Spraaknytt_2004_3_4/Bull/ | issn = 0806-2870 }}</ref> == Historie == === Frå gammalnorsk til nynorsk === I perioden frå [[svartedauden]] til [[reformasjonen]] i 1536 gjekk norsk språk gjennom ein periode med store endringar og forenklingar. Ei viktig drivkraft i språkendringane i perioden var kontakten med [[hansaen|hanseatiske]] handelsmenn, det vil seie nordtyskarar, og deira nedertyske språk. Ikkje minst gjeld det ordtilfanget, som i stor grad vart bytta ut. Skandinavar og nordtyskarar kunne såleis lettare forstå kvarandre, men med det resultatet at avstanden til dei øynordiske språka [[islandsk]] og [[færøysk]] voks, og det nordiske språkområdet vart delt.<ref name="Torp 2004">{{Kjelde bok | forfattar=Arne Torp | redaktør=Iben Stampe Sletten | utgjevingsår=2004 | artikkel=Nordiske språk i nåtid og fortid | tittel=Nordens språk - med røtter og føtter | isbn=92-893-1042-1 | url=http://www.norden.org/pub/uddannelse/sprog/sk/N2004009.pdf }}</ref> Mens det gammalnorske språket var relativt einskapleg med små dialektskilnader, var og er avstanden mellom dialektane i nynorsk mykje større. Utviklinga av dialektane hadde likevel gått mykje i parallell, for eksempel er [[kasus]]systemet sterkt svekka i alle dialektane, sjølv om nokre har bevart skiljet mellom [[nominativ]] og [[dativ]]. === Ivar Aasen og landsmålet === Den fyrste systematiske granskinga av det nynorske språket gjorde [[Ivar Aasen]], grunnleggjaren av norsk språkvitskap. På 1840-talet reiste han rundt i landet og studerte dialektane. I 1848 publiserte han ''[[Det norske Folkesprogs Grammatik]]'' og i 1850 kom ''[[Ordbog over det norske Folkesprog]]''. Den fyrste skissa av ein normal kom i 1853 med ''Prøver af Landsmaalet i Norge''. Aasen fullførte landsmålsnormalen med publiseringa av ''[[Norsk Grammatik]]'' i 1864 og ''[[Norsk Ordbog]]'' i 1873. Aasens arbeid byggjer på at dialektane hadde ein sams struktur som gjorde dei til eitt språk og skilde dei frå dansk og svensk. Det sentrale for Aasen var derfor å finne fram til og vise det strukturelle samsvaret mellom dialektane. Alt målarbeidet til Aasen var tufta på dette synet, og det er klart og prinsipielt formulert i dei fyrste linene i innleiinga til ''Norsk Grammatik'': :«Det Tungemaal, som tilhører den norske Almue, har meget tilfælles med det svenske og dernæst ogsaa med det danske, men adskiller sig fra dem begge ved et Forraad af særegne Ord og Former, og har i det Hele saa meget eiendommeligt i Formen, at det ikke kan falde sammen med noget af disse Nabosprog, men maa nødvendig tænkes opstillet ved Siden af dem som en selvstændig Sprogform. I selve Grundlaget falder det nærmere sammen med den islandske Sprogform, som egentlig ogsaa er udgaaen fra Norge; men alligevel har dog den norske Form udviklet sig anderledes end den islandske, saa at ogsaa disse nu ere noget ulige.»<ref name="Aasen 1864">{{Kjelde bok | forfattar=Ivar Aasen | utgjevingsår=1864 | tittel=Norsk Grammatik | utgjevingsstad=Christiania | forlag=B. T. Mallings Forlagsboghandel | url=http://www.sprakrad.no/nb-no/Politikk-Fakta/Fakta/Faksimilebiblioteket/Ivar_Aasen_Norsk_Grammatik/ }}</ref> Den språkvitskaplege følgja av teorien var at Aasen såg det som si oppgåve å abstrahere einskapen i eit føreliggjande mangfald av dialektar. Då trong han eit grunnleggjande kriterium i vurderinga av dei mange ulike formene, og dette fann han i omgrepet «den fuldkomneste Form», som vart eit av dei mest sentrale omgrepa i språkteorien hans. I 1846 definerte han omgrepet slik: «Som fuldkomneste Form ansees den, der stemmer mest overeens med de beslægtede Ord, med andre Ord af samme Slags, og med Formerne i det gamle Sprog. Saaledes er f. Ex ''djup'' fuldkomnere end ''jup'', ''Morgon'' fuldkomnere end ''Morgaa'', ''Moron'' og ''Maaro'', ''etla'' fuldkomnere end ''esle'' og ''elsje''.»<ref name="Aasen 1846">{{Artikkelkjelde | forfattar=Ivar Aasen | utgjevingsår=1846 | tittel=Om en Ordbog over det norske Almuesprog samt en dertil hørende Grammatik. | publikasjon=Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs Skrifter i det 19de Aarhundrede | nummer=4 }}</ref> Ingen einskild dialekt hadde alle dei fullkomne formene: «Overalt tjener den ene Dialekt til at oplyse den anden; den fuldkomneste Form findes snart i Agershuus, snart i Bergens, snart i Kristiansands Stift».<ref name="Aasen 1846"/> Gjennom ei slik systematisk samanlikning kunne ein kome fram til eit samlande uttrykk for alle norske dialektar, det Aasen sjølv kalla ''grunndialekten'' og som [[Einar Haugen]] har kala ''protonorsk''. Ut frå oppfatninga om eit protonorsk rangerte så Aasen dialektane som meir eller mindre «ægte». Det var fleire motpolar til omgrepa «norsk», «fullkommen» og «ægte», men dei to vanlegaste var «Bysprog» og «uægte». Ut frå denne rangeringa kom dialektane i Hardanger, Voss og Sogn øvst saman med nokre midlandske, som hallingmålet. Dialektane på det sentrale Austlandet og særleg bydialektane enda i andre enden av skalaen som dei mest «uægte».<ref name="Hoel 1996">{{Kilde bok | forfatter=Oddmund Løkensgard Hoel | år=1996 | tittel=Nasjonalisme i norsk målstrid 1848-1865 | sted=Oslo | forlag=Noregs Forskingsråd | isbn=82-12-00695-6 | url=http://www.krundalen.no/blogg/?page_id=101 }}</ref> Tanken om at granskinga skulle ende opp i eit nytt skriftspråk, prega arbeidet hans frå fyrste stund. Ein grunntanke for Aasen var at det skriftlege normalmålet – ''grunndialekten'' – skulle vere nynorsk, ikkje gammalnorsk. Han tok derfor ikkje med grammatiske kategoriar som ikkje lenger fanst i det levande talemålet. Men samstundes skulle òg dei kategoriane som var arva frå gammalnorsk og framleis fanst i talemålet, kome til uttrykk i skrift. Det har vorte sagt at Aasen bygde på dialektane og brukte gammalnorsk som appellinstans der han var i tvil om kva som var den fullkomne forma. Sidan Aasen avviste at ein fann alle grunndialekten sine fullkomne former i ein einskild dialekt, måtte landsmålsnormalen byggje på ei samanlikning mellom alle dialektane, der ein tok ut det beste frå kvar av dei. Haugen har teke i bruk ordet ''rekonstruksjon'' framfor ''konstruksjon'', i og med at Aasen gjekk ut frå eit levende talemålsgrunnlag. Han skreiv i 1965: «Aasen meinte han hadde funne eit språk, medan andre sa han hadde funne opp eitt. Eg meiner vi no kan identifisere det som ein ''rekonstruert'', ''klassisk'' standard for dei norske dialektane.»<ref name="Haugen 1965">{{Kjelde bok | forfattar=Einar Haugen | redaktør=Magne Myhren | utgjevingsår=1975 | artikkel=Konstruksjon og rekonstruksjon i språkplanlegging: Ivar Aasens grammatikk. | tittel=Ei bok om Ivar Aasen. Språkgranskaren og målreisaren. | utgjevingsstad=Oslo | forlag=Samlaget | isbn=9788252104257 }}</ref> [[Gustav Indrebø]] har sett opp fire prinsipp som Aasen følgde innanfor denne grunntanken i rekonstruksjonsarbeidet. [[Arne Torp]] og [[Lars S. Vikør]] har nemnt eit femte: # ''Det sams systemet i dialektane'' i bøying og lydverk: Det var viktigare i normalspråket å få fram det sams systemet enn å få til eit strengt fonetisk samsvar med einskilddialektar. # ''Samanhengslova:'' Samanhengen mellom nært beslekta ord skulle kome fram. Når ein skreiv ''kal'''d''', hu'''g''', r'''iv'''a, Va'''t'''n'', skulle ein òg skrive ''kal'''d'''t, hu'''g'''sa, r'''iv'''na, va'''t'''s-'', ikkje ''kalt, hu'''k'''sa, r'''em'''na, va'''s'''s-'' sjølv om dei siste formene var mest i samsvar med uttalen. # ''Skriftsystemet i nabospråka:'' Aasen skreiv for eksempel ''g(j)-'' og ''k(j)-'' i framlyd på same måte som i dansk, det vil seie ingen ''j'' framfor ''i'', ''y'' og ''ei'' sjølv om uttalen var [[palatal]]. # ''Det historiserande:'' Ein skulle kunne sjå samanhengen med gammalnorsk, men likevel ikkje slik at det kom på kant med dei andre prinsippa. # ''Morfologisk eintydigheit:'' Kvar bøyingskategori skulle ha eit merke. For eksempel skulle inkjekjønnsformer ha ''-t'' både i substantiv ''(Huse'''t''', Auga'''t''')'' og i partisipp, adjektiv og determinativ ''(lag'''t''', funne'''t''', grøn'''t''', ope'''t''', noko'''t''')''. I motsetning til dei fleste andre som gjekk med tankar om eit landsmål i 1840-åra, såg Aasen for seg eit nytt bruksspråk som skulle fungere i praksis, og ikkje eit språk som berre skulle vere til stas og brukast til vitskaplege føremål, som nedskriving av folkedikting. Derfor ville Aasen at det som vart skrive på landsmål skulle vere mest mogleg einskapleg. Dess meir einskapleg det var, dess meir attkjennande og lettlært vart språket, og dess større respekt ville det få. Aasen var ein ihuga anti-[[ortofoni]]st. Han hadde teke på seg den vanskelege oppgåva å gjere eit skriftspråk av eit mangfaldig talemålsgrunnlag, og ei streng gjennomføring av prinsippet om samsvar mellom tale og skrift ville i utgangspunktet gjort oppgåva meiningslaus.<ref name="Hoel 1996"/> Det pedagogiske for Aasen låg i den stabile norma og den indre samanhengen i språket. Det var hovudgrunnen til at han la så mykje inn på å motarbeide variasjon i språkbruken og endringar i landsmålsnorma heilt frå 1850-åra til han døydde. I tillegg til dei praktiske omsyna la Aasen vekt på at språket skulle ha ei respektabel form. Dersom det skulle vere konkurransedyktig med dansk, måtte det ha ein viss historisitet og drag som folk var vane med frå skriftspråka i dansk og svensk. Begge omsyn verka inn då han følgde skriftsystemet i nabospråka, og når han valde dei mest historiserande dialektformene.<ref name="Hoel 1996"/> === 1900-talet og språkreformene === Heilt frå byrjinga var det forskjellige syn blant målfolk på korleis skriftnormalen skulle vere. Ivar Aasen var naturlegvis ein autoritet, men tidlege målfolk som [[Aasmund Olavson Vinje]], [[Arne Garborg]] og [[Olaus Fjørtoft]] utvikla alle kvar sin variant. Lengst frå Aasen stod Fjørtoft, som argumenterte for direkte samsvar mellom skrift og daglegtale, sjølv skreiv han på sin sunnmørsdialekt. Den fyrste offisielle landsmålsrettskrivinga frå 1901 var likevel stort sett i samsvar med Aasens landsmål. Det var fyrst med samnorskpolitikken at normeringa av landsmålet tok ei anna lei. Tanken var ved gradvise endringar i dei to skriftspråka å samle seg om éin [[samnorsk]] normal. Den fyrste reforma i denne retninga var rettskrivinga av 1907 for [[riksmål]]. Dette var rett nok hovudsakleg ei reform av dansk skriftspråk i retning av det dansk-norske talemålet, men hovudarkitekten bak denne reforma, [[Moltke Moe]], såg sjølv dette som det fyrste steget på vegen mot samnorsk. Deretter følgde 1910-rettskrivinga i landsmålet og 1917-rettskrivingane i både landsmål og riksmål. Alle desse reformene var relativt varsame i høve til det som skulle kome, ikkje minst fordi dei mest radikale endringane var valfrie. Den moderne forma av nynorsk vart til gjennom rettskrivingsendringane av 1938 og 1959. Den mest markante endringa var at skrivemåten av ei rad ord er endra. Mest merksemd har nok likevel det at det såkalla i-målet vart fjerna frå læreboknormalen fått. Dei aller fleste endringane av skrivemåtar og bøyingsmønster vart gjort for å kome i samsvar med anten tradisjonelt bokmål eller nye samnorskformer i bokmål. Som ein konsekvens av desse reformene har nynorsknormalen no alternative skrivemåtar og bøyingsmønster for mange ord. I utgangspunktet vart dette gjort for å kunne få til ein gradvis overgang til dei nye formene, men etter kvart har mange sett på valfridomen i seg sjølv som eit gode, fordi det gjev høve til å velje former som ligg nærare sitt eige talemål, ikkje ulikt Fjørtofts syn. Mot dette har andre vidareført Aasens syn på einskap, kontinuitet og indre struktur. Fram til [[Rettskrivinga av 2012]] hadde den nynorske skriftnormalen to nivå: hovudformer som skulle brukast i lærebøker og av det offentlege (læreboknormalen), og sideformer som var tillatne i elevarbeid og offisielt vart rekna som korrekte. Ved denne siste rettskrivingsreforma vart ein del sideformer tekne ut medan andre vart likestilte med hovudformer.<ref>[http://www.sprakradet.no/upload/Rettskrivingsnemnda/Innstilling%20nynorsk.pdf Rettskrivinga av 2012], sprakradet.no</ref> ==== Utviklinga av høgnorsk ==== Under prosessen med å samanslege nynorsk og bokmål til [[samnorsk]] så har den nynorske målforma vorte særs endra frå det som først var Ivar Aasen si språknorm. Til dømes er det ikkje lengre svake eller sterke hokjønnsformer att og [[i-målet]] er i dag totalt borte frå nynorsken. Nynorsk er i røynda ei samansleging av det opphavlege landsmålet med det dansk-norske [[koinéspråk]]et [[danna daglegtale]] som var talt og skrive på 1850-talet{{Treng kjelde}}. Ein liten minioritet har halde seg tru mot den historiske norma som vart utvikla av Ivar Aasen der desse endringane av målforma under samnorskprosessen vart fullstendig avviste. Denne språknorma er i dag kjend som høgnorsk. Ivar Aasen-sambandet er i dag ein [[paraplyorganisasjon]] av foreiningar og individ som jobbar for å fremje høgnorsken. == Nynorsk samanlikna med bokmål == === Substantiv === Eit grammatisk kjønn er ein ibuande eigenskap hjå [[substantiv]]. På norsk og dei fleste indo-europeiske språk så har kvart substantiv eigne bøyingsmønster som er avgjorde av det grammatiske kjønnet knytt til substantivet. Med unnatak av bergensk, har dei norske dialektane bevart alle dei tre grammatiske kjønna frå norrønt. I bokmål er hokjønnet valfritt å nytte, så ein berre kan skrive med to kjønn, som i dansk. Til samanlikning så har nynorsk tre kjønn som i dei fleste dialektane. Desse er obligatoriske å bruke i nynorsk. Bokmål følgjer hovudsakleg dei følgjande bøyingsmønstera for substantiva<ref>{{Cite web|url=https://www.ressurssidene.no/web/PageND.aspx?id=99149|title=Bøying|website=www.ressurssidene.no|language=nb-NO|access-date=2018-07-14}}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> og ein kan velje mellom eit heilt eller delvis samanfall av dei ulike formene for substantiva sine grammatiske kjønn for dei bundne og ubundne formene av substantiva. {| class="wikitable" |+Døme på substantivbøyinga i bokmål ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !'''Hankjønn''' |''en bil'' |''bilen'' |''biler'' |''bilene'' |- !'''Hokjønn''' |''ei/en linje'' |linja/linjen |''linjer'' |''linjene'' |- !'''Inkjekjønn''' |''et hus'' |''huset'' |''hus'' |''husa/husene'' |} Som ei følgje av den danske arven til bokmålet og at det i dansk skift ikkje var noko hokjønn så finst det nesten eit fullt samanfall mellom hokjønnsformene og hankjønnsformene i bokmål. På bokmål kan ein velje å skrive med to eller tre kjønn, altså anten berre nytta hankjønnsformene og inkjekjønnsformene nett som i dansk eller å nytta det fullnorske systemet med tre grammatiske kjønn; hankjønn, hokjønn og inkjekjønn. Mellom anna er det ikkje noko som skil hankjønnsord og hokjønnsord i fleirtal som ein kan sjå i den følgjande bøyingstabellen: {| class="wikitable" |+Substantivbøyinga for bokmål ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !'''Hankjønn''' |''en'' |''-en'' | rowspan="2" |''-er'' | rowspan="2" |''-ene'' |- !'''Hokjønn''' |''ei/en'' | -a/-en |- !'''Inkjekjønn''' |''et'' |''-et'' |''-/-er'' |''-a/-ene'' |} Dette står i kontrast til substantiva i nynorsk. I nynorsk er eit substantiv sitt kjønn fullstendig eintydig - ei form av substantivet er berre knytt til eitt av kjønna. Systemet med grammatiske kjønn står altså langt sterkare i nynorsk enn i bokmål. Det er altså ingen samanfall i kjønn på substantivformene<ref>{{Cite web|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/hovudreglane_for_substantivboying|title=Språkrådet|website=elevrom.sprakradet.no|access-date=2018-07-14}}</ref>: {| class="wikitable" |+Substantivbøyinga for nynorsk ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !'''Hankjønn''' |''ein'' |''-en'' |''-ar'' |''-ane'' |- !'''Hokjønn''' |''ei'' | -a |''-er'' |''-ene'' |- !'''Inkjekjønn''' |''eit'' |''-et'' |''-'' |''-a'' |} Dette tyder at ein ikkje kan blande saman hokjønn og hankjønn som ein kan i bokmål eller berre skrive med to grammatiske kjønn. I nynorsk er det obligatorisk å nytte alle dei tre grammatiske kjønna, i motsetnad til bokmål. Nesten alle substantiv i nynorsk følgjer den ovannemnde bøyingstabellen. Det einaste obligatoriske regelbundne unnataket frå bøyingstabellen for nynorske substantiv er at hokjønnsord på -ing vert bøygde i -ar og -ane i fleirtal, nett som eit hankjønnsord. Elles vert dei handsama som eit hokjønnsord i alle andre høve. {| class="wikitable" |+Substantiv i nynorsk, døme ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !'''Hankjønn''' |''ein båt'' |''båten'' |''båtar'' |''båtane'' |- !'''Hokjønn''' |''ei linje'' |''linja'' |''linjer'' |''linjene'' |- !'''Inkjekjønn''' |''eit hus'' |''huset'' |''hus'' |''husa'' |} === Bøyingsverk === Eit grammatisk kjønn er ikkje karakterisert av substantivbøyinga åleine. Det avgjerande er at kjønnet styrer bøyinga av andre ord som vert [[Samsvarsbøying|samsvarsbøygde]] med substantivet. Dette gjeld [[determinativ]], [[adjektiv]] og [[partisipp]]. Bøyingsmønstera i nynorsk er særs like dei tilsvarande i bokmål, men ulikt bokmål er hokjønnsformene obligatoriske og må verte nytta der dei finst. For adjektiv og determinativ er det berre ei lita mengde med hokjønnsformer att. Etter [[rettskrivinga av 2012]] har heller ikkje sterke partisipp ei eiga hokjønnsbøying. ==== Adjektiv ==== Nynorsk har eit meir fullkome system for bøying av adjektiv enn bokmål. Følgjande nedanfor er eit adjektiv frå ei lita mengde av adjektiv med ei eiga hokjønnsbøying i nynorsk. Andre adjektiv med ei eiga hokjønnsbøyning er òg dei som er skipa av determinativ som t.d «særeigen» og «stadeigen». <table class="wikitable" ><caption>Døme av bøyinga av adjektivet «liten»</caption><tr><th href="kopulaverb">Hankjønn</th><th>Hokjønn</th><th>Fleirtal</th></tr><tr><td>Guten er '''liten'''</td><td>Jenta er '''lita'''</td><td href="Kategori:Ivar Aasen">Treet er '''lite'''</td></tr></table> Dei fleste adjektiv vert elles bøygde som i bokmål, men adjektiv/partisipp med [[diftong]]ending får ofte dobbeltkonsonantar i inkjekjønn: <table class="wikitable" ><caption>Bøying, adjektiv med diftongending<ref name="Språkrådet">{{Cite web|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/samsvarsboying_adjektiv|title=Språkrådet|website=elevrom.sprakradet.no|access-date=2018-07-14}}</ref></caption><tr><th href="kopulaverb">Hankjønn/hokjønn</th><th>Inkjekjønn</th><th>Fleirtal</th></tr><tr><td>'''-'''</td><td>'''-tt'''</td><td href="Kategori:Ivar Aasen">'''-e'''</td></tr></table>Som tyder at det på nynorsk vert skrive «det er '''greitt'''», «det er '''leitt''' å høyre» osv. ====[[Partisipp]]==== Eit av dei mest markante trekka som skil bokmål og nynorsk er bøyinga av [[perfektum partisipp]]. Nynorsk har eit meir fullkome bøyingssystem enn bokmål der både perfektum partisipp og adjektiv vert bøygde i kjønn og tal, her illustrert med ei samanlikning med adjektivet «raudt»<ref>{{Kilde www|url=https://ordbok.uib.no/perl/ordbok.cgi?OPP=raud&ant_bokmaal=5&ant_nynorsk=5&nynorsk=+&ordbok=nynorsk|tittel=Bokmålsordboka {{!}} Nynorskordboka|besøksdato=2018-12-19|verk=ordbok.uib.no}}</ref> og partisippet «sendt»<ref>{{Kilde www|url=https://ordbok.uib.no/perl/ordbok.cgi?OPP=sendt&ant_bokmaal=5&ant_nynorsk=5&nynorsk=+&ordbok=nynorsk|tittel=Bokmålsordboka {{!}} Nynorskordboka|besøksdato=2018-12-19|verk=ordbok.uib.no}}</ref> av verbet ''sende''. Perfektum partisipp er verb som verker som eit [[adjektiv]] og difor vert bøygde i same grad som eit adjektiv.<ref>{{Kilde www|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/samsvarsboying|tittel=Språkrådet|besøksdato=2018-12-19|verk=elevrom.sprakradet.no}}</ref> {| class="wikitable" !Hankjønn !Hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- |Boksen er rau'''d''' |Pakka er rau'''d''' |Brevet er rau'''dt''' |Pakkene er rau'''de''' |- |Boksen er sen'''d''' |Pakka er sen'''d''' |Brevet er sen'''dt''' |Pakkene er sen'''de''' |} Bøyinga av perfektum partisipp i nynorsk deler fleire trekk med [[Svensk|det svenske språket]], mellom anna er perfektum partisipp i nynorsk bøygde i både [[Genus|kjønn]] og [[Numerus|tal]] nett som i det svenske språket. Dette er i motsetnad til bokmål og dansk som berre har ei bøying i tal for perfektum partisipp (t.d bokmål; «en ''drept'' kriger», «de ''drepte'' krigerne»). Bøyingsforma for partisippet er bunden av kva for ein type verb som vert nytta, dette vert vidare skildra i verbseksjonen. Det ovannemnde dømet var eit døme på ei samsvarsbøying av eit svakt verb. Sterke verb (som t.d verbet «skrive») vert òg samsvarsbøygde og får følgjande bøying<ref>{{Kilde www|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/samsvarsboying|tittel=Språkrådet|besøksdato=2018-09-13|verk=elevrom.sprakradet.no}}</ref>: {| class="wikitable" |+Sterk bøying av partisipp i nynorsk !Hankjønn/hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- |'''-en''' |'''-e''' |'''-ne''' |} Før 2012 reforma hadde sterke substantiv også ei eiga hokjønnsbøying for sterke verbpartisipp, dette var eit -i [[suffiks]]. Alle partisipp og adjektiv må verte samsvarsbøygde både som attributt (t.d «ei ''god'' bok») og etter kopulaverb (t.d «boka er ''god''»), nett som i bokmål. Dette gjeld for alle tider av kopulaverba. Kjende kopulaverb i nynorsk er i stor grad dei tilsvarande kopulaverba for bokmål. ''Bli'' og ''verte'' er slike kopulaverb og kan verta nytta om kvarandre (''verte'' har norrøne røter og difor ei meir fullstendig nynorskbøying, ''bli'' har nedertyske røter). Vidare er ''vere'' òg eit kopulaverb og er det som vart nytta i dømet ovanfor (''er'' er presens av ''vere''). Dei refleksive verba i nynorsk og i bokmål er òg kopulaverb der som må samsvarsbøyast. Merk at adjektiv og partisipp i bokmål er valfrie å bøye i tal etter kopulaverb men obligatoriske å bøye som attributt, altså kan ein på bokmål skrive «krigerne er drept» i staden for «krigerne er drept'''e'''». Nynorsk har obligatorisk bøying i tal for både attributt og kopulaverb, altså må det på nynorsk verte skrive «krigarane er drep'''ne'''». Ein grunn til kvifor det er obligatorisk kan sjåast i samanheng med ubunde intetkjønn flertall. På nynorsk skriv ein ''menneske'' medan ein på bokmål skriv «mennesker». Skal det vere openbert at det er fleirtal må adjektiv/partisipp òg verte bøygde i flertal. I setninga på bokmål «mennesker er drept» er substantivet openbert fleirtal, medan tilsvarande setning på nynorsk vert ''menneske er drep'''ne'''''. Om nynorsk hadde hatt same partisippbøying som bokmål (altså uten tal) så hadde det ikkje vore like openbert at ''menneske'' og andre tilsvarande inkjekjønnsord var fleirtal. Om det ovannemnde bøyingsmønsteret vert følgt så får ein følgjande døme på setningar. Her vert alle partisipp samsvarsbøygde etter alle moglege tider av kopulaverba ''vere'', ''verte'' og ''bli''. Nedanfor er alle dei ulike verbtidene av desse kopulaverba som gjev samsvarsbøying. Merk òg at infinitiven av verba kan gjeve samsvarsbøying i tilleg til dei tidene nemnde nedanfor, t.d «mannen ønskjer ''å bli/verte'' lauslat'''en'''». {| class="wikitable" |+Døme på samsvarsbøying med kopulaverb !Hankjønn !Hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- Boka er skriv'''en''' |Protokollen er skriv'''en''' |Boka er skriv'''en''' |Brevet er skriv'''e''' |Bøkene er skriv'''ne''' |- | href="Verb" |Mannen var lauslat'''en''' | href="Sterke verb" |Kvinna var lauslat'''en''' |Dyret var lauslat'''e''' |Gutane var lauslat'''ne''' |- |Guten har vore opptek'''en''' |Jenta har vore opptek'''en''' |Barnet har vore opptek'''e''' |Gutane har vore opptek'''ne''' |- |-Tingen blir/vert forbod'''en''' |Tingen blir/vert forbod'''en''' |Greia blir/vert forbod'''en''' |Skytevåpenet blir/vert forbod'''e''' |Skytevåpena blir/vert forbod'''ne''' |-Skytevåpena blir/vert forbod'''ne''' |- |Mannen blei/vart drep'''en''' |Kvinna blei/vart drep'''en''' |Dyret blei/vart drep'''e''' |Dyra blei/vart drep'''ne''' |- |-Protokollen har blitt/vorte les'''en''' |Protokollen har blitt/vorte les'''en''' |Boka har blitt/vorte les'''en''' |Brevet har blitt/vorte les'''e''' |Bøkene har blitt/vorte les'''ne''' |-Bøkene har blitt/vorte les'''ne''' |} Partisippbøyinga kan vidare verte samanlikna med adjektivbøyinga i nynorsk/bokmål, da dei følgjer nett dei same mønstera. Nett som det heiter «mannen har blitt god» så heiter det «mannen har blitt lauslaten» då både ''god'' og ''lauslaten'' er maskulin/feminin form og vert samsvarsbøygd med substantivet «mannen» som er av same kjønn som adjektivforma/partisippforma. Det vert samsvarsbøying av di ei tid av kopulaverbet «bli» vert nytta (i dette høvet [[presens perfektum]] av vere; ''har blitt''). {| class="wikitable" |+Døme på samsvarsbøying som attributt !Hankjønn !Hokjønn !Inkjekjønn !'''Fleirtal''' |-Fleirtal |- |Ein skriv'''en''' protokoll |Ei skriv'''en''' bok |Eit skriv'''e''' brev |To skriv'''ne''' brev |} [[Svake verb|Dei svake verba]] vert samsvarsbøygde etter følgjande mønster gjevne i tabellane nedanfor. Det er særleg her nynorsk har store likskapar med bøyingssystemet for partisipp i svensk då fleire av desse verba òg vert bøygde i kjønn og tal og fleire av bøyingsendingane er like. Det svenske systemet står likevel sterkare då dei har full samsvarsbøying i kjønn og tal for blant anna a-verb, medan dagens nynosk har berre ei form for a-verba i alle høve, som synt nedanfor. I nynorsk er det òg etter den nye [[rettskrivinga av 2012]] mogleg å late vere å samsvarsbøye partisipp av svake verb etter kopulaverb, men dei må verte samsvarsbøygde som attributt<ref>{{kilde www|url=http://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Norsk/Rettskrivingsreformer/nynorsknorm/bekgrunn/Innstilling/Nye-reglar-samsvarboying-av-perfektum-partisipp/|tittel=Arkivert kopi|besøksdato=2017-01-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170113162119/http://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Norsk/Rettskrivingsreformer/nynorsknorm/bekgrunn/Innstilling/Nye-reglar-samsvarboying-av-perfektum-partisipp/|arkivdato=2017-01-13|dødlenke=ja}}; Nye reglar: samsvarsbøying av perfektum partisipp</ref> I svensk er begge høve obligatoriske. {| class="wikitable" href="Kategori:Ivar Aasen" |+ href="Kategori:Utvalde artiklar 2013" |Partisippbøyinga for a-verb<ref name="Språkrådet"/> !Hankjønn/hokjønn/inkjekjønn/fleirtal |- |'''-a''' |} {| class="wikitable" |+Partisippbøying for e-verb (-de i fortid) og j-verb<ref name="Språkrådet"/> !Hankjønn/hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- |'''-d''' |'''-t''' |'''-de''' |} E-verba med -te i fortid har dei same bøyingane som i bokmål: {| class="wikitable" |+Partisippbøyinga for e-verb (med -te i fortid)<ref name="Språkrådet"/> !Hankjønn/hokjønn/intetkjønn !Fleirtal |- |'''-t''' |'''-te''' |} {| class="wikitable" |+Partisippbøying for kortverb<ref name="elevrom.sprakradet.no">{{Cite web|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/svake_VERB|title=Språkrådet|website=elevrom.sprakradet.no|access-date=2018-07-14}}</ref> !Hankjønn/hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- |'''-dd''' |'''-dd/-tt''' |'''-dde''' |} {| class="wikitable" |+Døme på samsvarsbøying som attributt, svake verb |- Hokjønn !Hankjønn !Hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- |Ein ferdiglag'''a''' rapport |Ei ferdiglag'''a''' suppe |Eit ferdiglag'''a''' måltid |To ferdiglag'''a''' måltid |- href="Trøndelag" |Ein nedlag'''d''' fabrikk | href="Finnmark" |Ei nedlag'''d''' verksemd |Eit nedlag'''t''' føretak |To nedlag'''de''' føretak |- href="1970-talet" |To nedlag'''de''' føretak |-<td>Ein halvgjor'''d''' rapport</td> |Ein halvgjor'''d''' rapport | href="VG" |Ei halvgjor'''d''' oppgåve |Eit halvgjor'''t''' arbeid |To halvgjor'''de''' rapportar |- href="Vårt Land" |Ein nå'''dd''' milepåle | href="Klassekampen" |Ei nå'''dd''' grense |Eit nå'''dd'''/nå'''tt''' mål | To oppnå'''dde''' mål |} ====[[Determinativ]]==== [[Determinativ]]a i nynorsk skil seg frå dei i bokmål ved at mange av dei har ei eiga hokjønnsbøying som må samsvare med kjønnet til det etterfølgde substantivet som ofte ikkje eksisterer i bokmål. I bokmål vert oftest hankjønnsformene av determinativ og adjektiv nytta også i hokjønn, slik at bokmål i praksis har to kjønn som i [[riksmål]] og [[dansk]]. I nynorsk har ein der i mot eigne hokjønnsformer som er obligatoriske å nytte. {| class="wikitable" |+Bøyinga av «ingen»<ref name="ordbok.uib.no">{{Cite web|url=https://ordbok.uib.no/perl/ordbok.cgi?OPP=eigen&ant_bokmaal=5&ant_nynorsk=5&nynorsk=+&ordbok=nynorsk|title=Bokmålsordboka {{!}} Nynorskordboka|website=ordbok.uib.no|access-date=2018-07-14}}</ref> !Hankjønn ! href="Jon Grepstad" |Hokjønn ! Inkjekjønn !Fleirtal |- |ingen |inga<td>inkje</td><td>ingen</td> |} Hokjønnsforma «inga» finst på bokmål au, men ikkje forma «inkje» (tilsvarande forma for ''inkje'' i bokmål er «intet»). {| class="wikitable" |+Bøyinga av «eigen»<ref name="ordbok.uib.no"/> !Hankjønn ! href="Jon Grepstad" |Hokjønn ! Inkjekjønn !Fleirtal |- |eigen |eiga<td>eige</td><td>eigne</td> |} {| class="wikitable" |+Bøyinga av «nokon»<ref>{{Cite web|url=https://ordbok.uib.no/perl/ordbok.cgi?OPP=noko&ant_bokmaal=5&ant_nynorsk=5&begge=+&ordbok=begge|title=Bokmålsordboka {{!}} Nynorskordboka|website=ordbok.uib.no|access-date=2018-07-14}}</ref> !Hankjønn ! href="Jon Grepstad" |Hokjønn ! Inkjekjønn !Fleirtal |- |nokon |noka<td>noko</td><td>nokre/nokon</td> |} {| class="wikitable" !Døme på bruk |- |Min eigen rev |- |Mi eiga løve |- |Mitt eige tre |- |Mine eigne barn |- |Eg har ingen barn |- |Eg har inga kone |- |Vår eiga hytte |- |Eg såg nokre fuglar |- |Eg har ikkje noka avis |} ===[[Verb]]=== Generelt sett er skiljet mellom [[Sterke verb|dei sterke verba]] og [[Svake verb|dei svake verba]] i nynorsk og dei fleste av dei norske dialektane større enn i bokmål. På bokmål kan ein til dømes velje å bøye både svake og sterke verb med endinga -et i presens perfektum i staden for å skile dei ved å nytta -a for svake verb og -et for sterke verb. Til dømes kan det svake verbet ''kaste'' verta bøygt som ''kastet'' på bokmål i staden for å nytta ei eiga bøyingsform -a som i ''kasta''. Dette lét seg ikkje gjere i nynorsk som krev eit skilje mellom sterke og svake verb. Det heiter difor berre ''kasta'' i nynorsk''.'' Generelt sett vert verb i nynorsk delte inn i to kategoriar, sterke eller svake. Svake verb vert vidare delte inn i ymse verbkategoriar; a-verb, e-verb, j-verb og kortverb. Dette avgjer kva for ei bøying verbet får både for partisippet og dei ymse verbtidene. Til dømes vil e-verb med -te i preteritum berre ha partisippbøying i tal, medan e-verb med -de får partisippbøying i kjønn og tal som vist i partisippseksjonen. Også verbsystemet i nynorsk har mange likskapar med svensk. Verb er delte inn i sterke/svake og mange av bøyningsendingane er dei same (-ar i presens for a-verb mellom anna). {| class="wikitable" |+Svake verb i nynorsk<ref name="elevrom.sprakradet.no"/> !Infinitiv !presens !preteritum !presens perfektum !Verbkategori |- |å kaste |kastar |kasta |har kasta |a-verb |- |å kjøpe |kjøper |kjøpte |har kjøpt |e-verb (-te preteritum) |- |å byggje |byggjer |bygde |har bygt |e-verb (-de preteritum) |- |å krevje |krev |kravde |har kravt |j-verb |- |å bu |bur |budde |har budd/butt |kortverb |} Det er ofte viktig å identifisere kva for ei bøyingsklasse eit verb høyrer til. Som ein ser her vil j-verb ha -je/-ja i infinitiven. e-verb har -er i presens og a-verb har -ar i presens og -a i preteritum. {| class="wikitable" |+Sterke verb i nynorsk<ref name="ReferenceA">{{Cite web|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/sterke-verb|title=Språkrådet|website=elevrom.sprakradet.no|access-date=2018-07-14}}</ref> !Infinitiv !presens !preteritum !presens perfektum |- |å skrive |skriv |skreiv |har skrive |- |å drepe |drep |drap |har drepe |- |å lese |les |las |har lese |- |å tillate |tillèt |tillét |har tillate |} Alle sterke verb har inga ending i presens og preteritum og det einaste skiljet mellom desse formene er eit vokalskifte<ref name="ReferenceA"/> På nynorsk kan ein i motsetnad til bokmål velje om ein vil skrive med -e infinitiv eller -a infinitiv (altså anten «skrive»/«skriva»).<ref>{{Cite web|url=http://www.sprakradet.no/sprakhjelp/Skriverad/Nynorskhjelp/Rettleiing-om-konsekvent-nynorsk/|title=Rettleiing om konsekvent nynorsk|website=Språkrådet|language=no|access-date=2018-07-14}}</ref> Ein kan au velje å skrive med eit system som nyttar både -a endingar og -e endingar bunde av kva for eit verb det er snakk om, dette vert kalla [[kløyvd infinitiv]].<ref>{{Citation|last=Skjekkeland|first=Martin|title=kløyvd infinitiv|date=2017-12-14|url=http://snl.no/kl%C3%B8yvd_infinitiv|language=no|access-date=2018-07-14|work=Store norske leksikon}}</ref> Dette er trekk som er svært utbreidde i norske dialektar. ====[[Parverb]]==== Eit parverb er eit verb som har to ulike bøyingsmønster, ei [[kausativ]] bøying og ei ikkje-kausativ bøying. Eit verb som er parverb har altså to ulike bøyingar som er bundne av om det er nokon som er årsak til handlinga eller ikkje. Parverbsystemet i nynorsk er ikkje så ulikt som systemet i svensk og tysk. Det finst [[parverb]] både i bokmål og nynorsk, men parverbsystemet i nynorsk er meir bevart enn det er i bokmål og nærare korleis det var i norrønt. Til dømes så er alle sterke verb som òg er parverb skilde i preteritum på følgjande måte i bokmål, bunde av om verbet er meint kausativt eller ikkje. Det følgjande dømet er døme på det sterke verbet «brenne» i bokmål: *Jakka '''brant''' (Inga årsak til handlinga (brannen) er nemnd, dvs får verbet den ikkje-kausative bøyinga «brant») *Pål '''brente''' jakka (Årsaka til handlinga (brannen) er nemnd, ''Pål'' utløyste brannen. Verbet har då den kausative bøyinga «brente») Det som skil bokmål og nynorsk for parverb er at det i nynorsk ikkje berre vert skilt i preteritum som i dette dømet, men også for alle verbtider, akkurat som i det svenske språket. Dansk hadde opphavleg ikkje sterke parverb. Det har ført til at parverbsystemet i bokmål er noko redusert for dei sterke verba ennå slike parverb er vanlege i dialektar for alle tider, ikkje berre preteritum. Her har me igjen parverbet «brenne», men nå på nynorsk. Den øvste bøyinga er for når verbet er ikkje-kausativt, medan den nedste bøyinga er for når verbet er kausativt. Fleire norske dialektar har òg dette systemet, til dømes har fleire trønderske dialekter typisk formene ''brinn'' og ''brenn'' i presens, bunde av om verbet er meint kausativt eller ikkje. {| class="wikitable" |+Parverbet «brenne» i Nynorsk ! href="Fil:Harran kyrkje1.JPG‎" |Infinitiv ! resource="Fil:Harran kyrkje1.JPG‎" height width |presens !preteritum ! href="Nord-Trøndelag" |presens perfektum !perfektum partisipp, han/hokjønn ! href="liturgi" |perfektum partisipp, inkjekjønn |- | href="rettskrivinga av 1938" |å brenne | href="Nynorsk i grunnskulen" |brenn | href="Austlandet" |brann | href="Sørlandet" |har brunne | href="Trøndelag" |brunnen | href="Nord-Noreg" |brunne |- href="Austlandet" | href="Finnmark" |å brenne | href="andre verdskrigen" |brenner |brende | href="1950-talet" |har brent | href="1970-talet" |brend | href="1990-talet" |brent |} {| class="wikitable" !Døme, «brenne» |- |Låven '''brenn''' |- |Hytta '''brann''' |- |Eg '''brenner''' ned huset |- |Eg '''brende''' ned treet |} ===== Partisippa for parverba ===== Ein stor skilnad mellom parverba i bokmål og nynorsk er òg partisippa for parverba. For den øvste bøyinga så vert det ikkje sagt noko om kven som har gjort handlinga, som i setninga «hytta brann». Dette gjeld òg dei tilsvarande partisippa. Bokmål har berre éi partisippform, ein seier «hytta er utbrent» i alle høve. Nynorsk (og også svensk) har to partisippformer som skil mellom om ein vil seie noko om det er ei handling eller ikkje, i motsetnad til bokmål. Setninga «Hytta er utbrunnen» seier ingen ting om at nokon har brent ho ned, setninga berre stadfestar at hytta har brunne til grunnen. Setninga «Hytta er utbrend» seier likevel noko om han som utfører handlinga, ho sier at hytta er brent ned til grunnen av nokon. Ein slik skilnad finst for alle parverb og ein kan i nynorsk velje i kva grad ein ønskjer å vere presis når ein seier noko om årsaka til handlinga. Denne graden av kor presis ein vil vere finst ikkje i bokmål/dansk. Eit anna døme er partisippformene for parverbet «knekke». «Greina er knokken» seier ingen ting om årsaka (altså at nokon har knekt ho), medan «Greina er knekt» seier tydeleg at det er nokon som har knekt ho. Dette er i tråd med dei tilsvarande verbtidene for kvart av verba ovanfor; «Hytta brenn» seier ingen ting om han som handlar, medan «Eg brenner ned hytta» seier noko om han som handlar. ==== Passive verbformer ==== Passiv verbform på bokmål vert skipa ved suffikset -es, som i «hentes». På nynorsk vert passivkonstruksjon skipa ved eit -ast suffiks som er det same suffikset frå [[norrønt]] av og som finst i moderne [[islandsk]]. Til dømes finst passivforma ''hentast'' av verbet ''hente''. Det er likevel ein viktig skilnad mellom nynorsk og bokmål på dette punktet og det er at det berre er lov til å nytte passivforma av eit verb når det står eit [[hjelpeverb]] framføre det (som t.d ''må'', ''skal'', ''vil'', ''burde''). Passivforma på bokmål kan vere både refleksiv og ikkje-refleksiv, medan ho på nynorsk berre kan vere ikkje-refleksiv og dette vert gjort ved å sette eit hjelpeverb framføre passivforma av verbet. Til dømes lét det seg ikkje gjere å skrive «pakka hentast i dag» på nynorsk, då må det heller verte skrive om ved hjelp av verba ''vere'', ''verte'' eller ''bli,'' til dømes ''pakka vert henta i dag''. Hovedårsaka til dette er av di det på eit generelt grunnlag kan oppstå rådløyse om noko har ei refleksiv tyding eller ikkje-refleksiv tyding, som t.d i den ugrammatiske setninga «han slåast». Ein kan då spørje seg om personen vert slegen eller om han slåst. For nett dette verbet finst det ein nyanse, men på eit generelt grunnlag gjer det ikkje det. Det er den ikkje-refleksive konstruksjonen som er eldst i norsk og han er av den grunnen den einaste passivkonstruksjonen som er tillaten i nynorsk. Islandsk og norrønt har òg dette som den einaste moglege passivkonstruksjonen. {| class="wikitable" !Døme |- | href="Skulemål i Trøndelag" |Eska skal '''berast''' |- | href="Akkusativ" |Barna må '''reddast''' |- href="Eigedomspronomen" |-Døra vil '''opnast''' |- |Sykkelen burde '''seljast''' |} Det finst verb med ei refleksiv tyding i nynorsk som i alle andre skandinaviske språk, og desse er ikkje dei same som passive verbformer. Døme på slike verb er ''synast'' og ''kjennast''. Desse verba vert bøygde i tid, det same hender ikkje med passive verbformer. Ei god ordbok vil normalt syne ein bøyingstabell i tid om verbet er eit refleksivt verb, medan det ikkje vert vist noko bøyingstabell i tid for passive verbformer. ==== [[Refleksive verb]] ==== {| class="wikitable" href="Sørlandet" |+ href="Trøndelag" |Verbet «kjennast»i nynorsk ! href="Finnmark" |Infinitiv ! href="andre verdskrigen" |presens !preteritum ! href="1950-talet" |presens perfektum |- href="1970-talet" | href="1990-talet" |å kjenn'''ast'''<td>kjenn'''est'''</td> |kjen'''test''' | href="VG" |har kjen'''st''' |}Dei fleste [[refleksive verb]]a vert bøygde etter dette mønsteret. {| class="wikitable" href="Vårt Land" ! href="Klassekampen" |Døme |- href="Harald V av Noreg" |Dyna byrjar å kjenn'''ast''' varm |- | Maten kjenn'''est''' kald |- href="Eggemysteriet" | Bollene kjen'''test''' kalde |- | href="Skulemål på Austlandet" |Det har kjen'''st''' godt |- href="Skulemål på Sørlandet" | Det kan kjenn'''ast''' kaldt |} ==== Stumme t-ar ==== Perfektum partisipp og preteritum i nokre verbklasser endar på bokmål på ''-et''. Aasen hadde opphavleg med denne t-en i landsmålsnormalen, men sidan han er stum i dialektane, vart han stroken alt i den fyrste offisielle rettskrivinga frå 1901. Eksempel er bokmålsformene ''skrevet'' og ''hoppet'' som i nynorsk skriftspråk heitte ''skrive'' og ''hoppa''. Den siste forma er òg tillaten i bokmål. ===[[Pronomen]]=== Generelt finst følgjande [[pronomen]] i bokmål, som kan samanliknast med den tilsvarande tabellen for nynorsk under. Pronomen er [[kasus]]bøygde i både nynorsk og bokmål. {| class="wikitable" href="Austlandet" |+ href="Finnmark" |Pronomen i bokmål ! href="1950-talet" |[[Nominativ|Subjektform]] ! href="1970-talet" |[[Akkusativ|Objektform]] ! href="1990-talet" |[[Eigedomspronomen]] |-<td>jeg</td> | href="Kategori:Artiklar som treng tilsyn 2018" |jeg |meg |min, mi, mitt |- href="TV 2" | href="VG" |du | href="Dagbladet" |deg | href="Aftenposten" |din, di, ditt |- href="Vårt Land" |- href="Nationen" | href="Dagsavisen" |han hun det, den |ham/han henne det, den | hans hennes |- href="Eggemysteriet" | vi | href="Nynorsk i grunnskulen" |oss | vår, vårt |- href="Skulemål på Austlandet" | dere | href="Skulemål på Sørlandet" |dere | deres |- href="Skulemål i Rogaland" | de | href="Skulemål i Hordaland og Bergen" |dem | deres |} {| class="wikitable" href="Skulemål i Sogn og Fjordane" |+Pronomen i nynorsk<ref name="ReferenceB">{{Cite web|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/personlege_pronomen|title=Språkrådet|website=elevrom.sprakradet.no|access-date=2018-07-14}}</ref> ! href="Skulemål i Trøndelag" |[[Nominativ|Subjektform]] ![[Akkusativ|Objektform]] ! href="Skulemål i Nord-Noreg" |[[Eigedomspronomen]] |- |eg | meg |min, mi, mitt |- |du | deg |din, di, ditt |- href="Jon Grepstad" | han ho det |han henne/ho det <td>hans hennar </td><tr><td>vi/me</td><td>oss</td><td>vår, vårt</td></tr><tr><td>de/dokker</td><td>dykk/dokker</td><td>dykkar/dokkar</td></tr><tr><td>dei</td><td>dei</td><td>deira</td></tr> |}Pronomenet «den» finst ikkje på nynorsk (berre [[demonstrativ]]et «den» som i «den flotte kvinna»)<ref name="ReferenceB"/> Ein nyttar i staden dei personlege pronomena «han», «ho» og «det», avhengig av kjønnet til substantivet, nett som i [[tysk]]. {| class="wikitable" href="Skulemål i Sogn og Fjordane" ! href="Skulemål i Trøndelag" |Nynorsk ! Bokmål |- |Kor er boka mi? '''Ho''' er her | Hvor er boka mi? '''Den''' er her |- |Kor er bilen min? '''Han''' er her | Hvor er bilen min? '''Den''' er her |- href="Jon Grepstad" | Kor er brevet mitt? '''Det''' er her |Hvor er brevet mitt? '''Det''' er her |}<p>Merk òg at eigedomspronomen alltid vil vere etterstilte i nynorsk som i dette dømet, om ikkje ein ønskjer å framheve eigedomsrelasjonen i setninga; «Det er ''mi'' kone og berre ''mi''!». Dette er eit av trekka som gjer norsk unikt frå svensk og dansk då dei alltid har eigedomspronomena foranstilte. Som følgje av bokmålets danske arv er det ofte valfritt om ein vil skrive «min bil» eller «bilen min». På nynorsk er berre det sistnemnde tillate.</p> === Ordformer === Det ein ofte fyrst tenkjer på når ein samanliknar nynorsk og bokmål, er iaugefallande skilnader som ordformene ''eg'' og ''ikkje'' i motsetnad til ''jeg'' og ''ikke''. Som mange slike frekvente ord finst desse i mange variantar i dialektane, for eksempel ''e(g)''/''æ(g)'', ''(e)i'', ''je'' og ''ikkje'', ''inte''/''ente'', ''itt(e)''. Skilnaden mellom bokmål og nynorsk er at medan bokmål hovudsakleg har henta formene frå det danske skriftspråket eller det dansk-norske talemålet, er formene i det nynorske standardspråket henta frå Aasens (re)konstruerte grunndialekt, og såleis meint å representere alle dei ulike dialektformene. Eit eksempel er formene ''hovud'' og ''hode'' som i dialektane òg kan heite ''håve'', ''hau(d)'', ''høvv'', ''huvvu'', ''huggu'', ''hue'' og fleire. D-en i grunnforma ''hovud'' er for det meste stum, bortsett frå i sunnmørsforma ''haud''. Vokalen ''o'' har ofte ein open uttale, det vil seie ''å'' eller ''ø'', og dette finn vi i det sørvestlandske ''håve'' og det trondheimske ''høvv''. Ein slik open ''o'' kan òg bli til kort vokal som i ''høvv'', ''huvvu'' og ''huggu''. De to siste formene har behalde endevokalen ''u'' og denne har påverka o-en ved ''jamning''. Elles kan trykklette endevokalar svekkast til ''e'' som i ''håve'' og austlandsforma ''hue'', eller forsvinne heilt ([[apokope]]) som i ''høvv''. Vidare er ''v'' etter kort vokal i nokre dialektar herda til ''g'' som i ''huggu'', medan v-en i andre tilfelle har falle bort som i den samandregne forma ''hau(d)''. Bokmålsforma ''hode'' kjem på si side direkte frå det dansk-norske [[koinéspråk]]et, truleg som eit kompromiss mellom det danske ''hoved'' og det norske ''hue''. Ei anna side av saka er at både ''hode'' og andre former frå vårt største standardspråk no breier seg i dialektane, truleg på grunn av bokmålet sin dominans og prestisje. Eit anna eksempel er formene ''hol'' og ''hull''. Igjen har vi ein open ''o'' som forklarer dialektformene ''hål'', ''høl'' og ''håll''. Bokmålsforma kjem på si side frå den danske skriftforma (med den skilnaden at ein i dansk rettskriving forenklar doble konsonantar i slutten av ord: ''hullet'', men ''et hul''). == Bruk av språket == I 2005 kartla [[TNS Gallup]] talet nynorsk- og bokmålsbrukarar på oppdrag frå [[Riksmålsforbundet]].{{manglar kjelde}} Dei kom fram til at 7,5% av nordmennene bruker berre nynorsk når dei skriv, og at 5,5% bruker begge målformene. Desse reelt [[tospråkleg]]e kan reknast som nynorskbrukarar, sidan stort sett berre folk som har nynorsk som hovudmål er reelt tospråklege{{Treng kjelde}}. I følgje denne undersøkinga er det blant fylka i Noreg berre i [[Sogn og Fjordane]] nynorskbrukarane er i fleirtal – også om vi reknar brukarar av begge målformene som nynorskbrukarar. Spørsmålet intervjuobjekta fekk, var: «Når du skal skrive i private sammenhenger – benytter du da som regel nynorsk, som regel bokmål/riksmål eller begge former omtrent like mye?» Sidan år 2000 er det berre Riksmålsforbundet som har drive med slik kartlegging av talet nynorskbrukarar. [[Språkrådet]] (som den gongen heitte Norsk språkråd) tinga ei slik undersøking seinast i 1995. Støtta til nynorsken er likevel breiare enn denne undersøkinga viser. Det syner ei meiningsmåling offentleggjord 6. november 2006 der eit representativt utval av innbyggjarane i Møre og Romsdal vart spurde om dei vil at administrajonsmålet til fylket framleis skal vere nynorsk. Det var klart fleirtal for dette.<ref>[http://www.nesteklikk.no/20061106/116200.html]{{Død lenkje|date=oktober 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Den vanlege måten å sjå dette på, er likevel å rekne talet på [[kommune|kommunar]] i eit fylke som har nynorsk eller bokmål som administrasjonsspråk, eller som er språknøytrale. Da byggjer ein ikkje på meiningsmålingar med dei feilkjeldene desse alltid har, men på offentleg statistikk. I [[Møre og Romsdal]] er til dømes 23 kommunar nynorskkommunar, 13 er nøytrale og berre to er bokmålskommunar. Fylket har derfor nynorsk som administrasjonsspråk. Også om ein ser på talet på elevar i nynorske grunnskulekrinsar mot bokmålskrinsar, er det fleirtal for nynorsk i Møre og Romsdal. Da er talet 55% mot 45% i bokmålskrinsar. Også her kan ein byggje på offisiell statistikk i staden for meiningsmålingar, og [[Nynorsk i grunnskulen|opplæringsmålet i skulekrinsar]] vert avgjort i [[målrøystingar]] der det har vore reist krav om det. Etter reglane i [[mållova]] er nynorsk fleirtalsmålform i fire fylke: [[Møre og Romsdal]], [[Sogn og Fjordane]], [[Hordaland]] og [[Rogaland]]<!-- dette må oppdaterast - korleis er det no? -->. == Nynorsk i skulen == ''For meir om dette emnet, sjå [[Nynorsk i grunnskulen]].'' I dag (pr. januar 2022) nyttar 74 493 elevar i grunnskulen (1.–10. trinn) nynorsk, medan 634 674 elevar har bokmål som hovudmål. Av den totale elevmassen som har norsk som morsmål utgjer delen nynorskelevar 11,6 %.<ref name=":0" /> Dei aller fleste av desse, 90,2 %, er elevar i dei tre vestlandsfylka, men sjølv på [[Vestlandet]] er nynorskelevane i mindretal då 40,1 % nyttar nynorsk. Dette er grunna det store talet på bokmålselevar i og kring Bergen, Stavanger og dei andre vestlandsbyane. På det sentrale [[Austlandet]], langs kysten av [[Sørlandet]], i [[Trøndelag]] og [[Nord-Noreg]] finst det praktisk tala ikkje nynorskelevar. På Austlandet og Sørlandet er dei lokalisert til desse regionane: Nord-[[Gudbrandsdalen]], [[Valdres]], øvre [[Hallingdal]], [[Vest-Telemark]], [[Setesdalen]] og Indre [[Agder]]. Tal frå 2019 viser viss ein ordnar landsdelane og fylka etter prosentvise lutar nynorskelever endar ein opp med desse tala: Vestlandet (40,1 %), Sørlandet (3,6 %), Østlandet (1,9 %), Trøndelag (0,0008 %), Nord-Norge (0,0002 %) – Sogn og Fjordane (97,9 %), Møre og Romsdal (49,4 %), Hordaland (38,4 %), Rogaland (22,8 %), Oppland (16,7 %), Telemark (9,4 %), Aust-Agder (4,6 %), Vest-Agder (3,0 %), Buskerud (2,0 %). Om ein rangerer fylka etter talet nynorskelevar (i absolutte tal) har: Vestland (36 965), Møre og Romsdal (15 408), Rogaland (14 242), Innlandet (3 226), Vestfold og Telemark (1 770), Agder (1 314), Viken (565), avslutningsvis har Oslo, Trøndelag, Nordland og Troms og Finnmark éin eller mindre.<ref name=":0" /> == Status for nynorsk == [[Fil:Harran kyrkje1.JPG‎|mini|Kyrkjesokn i [[Nord-Trøndelag]] var blant dei fyrste som tok i bruk nynorsk som kyrkjespråk. I dag brukar om lag 10&nbsp;% av sokna i Trøndelag nynorsk [[liturgi]].<ref>[http://www.aasentunet.no/default.asp?menu=437 Aasentunet]</ref>]] Nynorsk hadde si største utbreiing til no i tida etter innføringa av [[rettskrivinga av 1938]], då ein tredel av elevane i grunnskulen hadde [[Nynorsk i grunnskulen|nynorsk som hovudmål]]. Då stod målet sterkt ikkje berre på Vestlandet, men òg på indre delar av [[Austlandet]], og store delar av [[Sørlandet]], i [[Trøndelag]] og [[Nord-Noreg]]. Det var berre på låglandet på [[Austlandet]] og [[Finnmark]] der målet i det heile ikkje fekk fotfeste. Nynorsk fekk heller ikkje innpass i byane kring kysten og landet elles, noko som kan ha medverka til at målet fekk ein kraftig attergang etter [[andre verdskrigen|krigen]]. Frå [[1950-talet]] minska delen nynorskelevar kraftig til han stabiliserte seg på om lag 17% frå [[1970-talet]] til utpå [[1990-talet]]. Nynorsken forsvann ut att som skulemål der han kom seinast inn, og ikkje hadde støtte i bruk utanom skulen. Sentraliseringa i samfunnet er òg ein viktig grunn til minkinga. Nynorsken står nå attende med eit kjerneområde på Vestlandet og dei indre bygdene på Aust- og Sørlandet. Sidan midt på 1990-talet har det vore ei jamn attergang på om lag 0,2 prosentpoeng pr år, særleg i distrikta kring byane på Vestlandet og i Aust-Telemark har målet mista oppslutnad i desse åra. I heile landet har ein av åtte elevar (12.4%) nynorsk som opplæringsmål i grunnskulen (2014). Nynorskbrukarar som jobbar i norsk næringsliv har i regelen få opningar for å bruke nynorsk, men må bruke riksmål/konservativt bokmål (eller engelsk) der tekstane skal brukast eksternt eller representere firmaet. Dette betyr at det enno vert utøvd mykje strukturell tvang i retning av riksmål/konservativt bokmål. Statistikkar som viser til fordelinga av nynorsk og bokmål må tolkast ut frå den strukturelle tvangen som vert utøvd i norsk næringsliv.{{manglar kjelde}} Nynorsken er likevel meir synleg i samfunnet under eitt i dag enn han nokon gong har vore, særleg gjennom bruk i NRK fjernsynet. I [[TV 2]] brukar dei òg ein del nynorsk, men mest munnleg. Han er òg bruka i rimeleg grad av somme store regionsaviser, medan dei største riksavisene framleis har eit faktisk forbod mot nynorsk på redaksjonell plass. Dette gjeld [[VG]], [[Dagbladet]] og [[Aftenposten]]. Derimot har desse riksavisene opna for nynorskskrivande journalistar: [[Vårt Land]], [[Nationen]], [[Dagsavisen]] og [[Klassekampen]]. [[Harald V av Noreg|Kong Harald]] kviar seg for å nytta nynorsk, fordi han ikkje vil vere «knote-konge».<ref>[http://www.vg.no/rampelys/kongehuset/vil-ikke-vaere-knote-konge/a/181725/]</ref> I dataverda finst det etter kvart stadig fleire program og verktøy på nynorsk. Likefullt fortsetter åtaka på nynorsken, serleg frå høgresida i politikken. Dei seinare åra har det kome mange framlegg om å gjere sidemålet friviljug eller berre munnleg – dette kan sjåast som undergraving av nynorsken sin posisjon som likesteld målform. Om ein ser nok fram i tid, uttalar fleire seg pessimistisk om framtida for målet.<ref>{{Citation |title=arkivkopi |url=http://www.abcnyheter.no/kultur/litteratur/080528/tror-nynorsken-dor |accessdate=2013-03-20 |archive-date=2014-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201234440/http://www.abcnyheter.no/kultur/litteratur/080528/tror-nynorsken-dor |url-status=yes }}</ref><ref>{{Citation |title=arkivkopi |url=http://utdanningsnytt.no/4/Meny-B/Samfunn/Politikk/Halvorsen-Nynorsken-kan-bli-utryddet-/ |accessdate=2013-03-20 |archive-date=2014-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202171442/http://utdanningsnytt.no/4/Meny-B/Samfunn/Politikk/Halvorsen-Nynorsken-kan-bli-utryddet-/ |url-status=yes }}</ref> == Sjå òg == * [[Nynorsk i grunnskulen]] * [[Skulemål på Austlandet|Nynorsk som skulemål på Austlandet]] * [[Skulemål på Sørlandet|Nynorsk som skulemål på Sørlandet]] * [[Skulemål i Rogaland|Nynorsk som skulemål i Rogaland]] * [[Skulemål i Hordaland og Bergen|Nynorsk som skulemål i Hordaland og Bergen]] * [[Skulemål i Sogn og Fjordane|Nynorsk som skulemål i Sogn og Fjordane]] * [[Skulemål i Møre og Romsdal|Nynorsk som skulemål i Møre og Romsdal]] * [[Skulemål i Trøndelag|Nynorsk som skulemål i Trøndelag]] * [[Skulemål i Nord-Noreg|Nynorsk som skulemål i Nord-Noreg]] == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.nynorsk.no/ nynorsk.no - nyhende om nynorsk] * [http://framtida.no/tags/nynorsk/ Siste om nynorsk frå Framtida.no] * [https://nynorsksenteret.no/ Nynorsksenteret.no] * [https://ordbok.uib.no/ Nynorskordboka - Bokmålsordboka] * [https://www.nynorsk.no/litteraturen Den nynorske litteraturen 1848—2018] ved nynorsk.no {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nynorsk| ]] [[Kategori:Ivar Aasen]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2013]] t7lk6wdrvo1pjktk4k0jzjxuki85zye 3672643 3672636 2026-09-15T07:42:29Z Ranveig 39 Ref-flikk 3672643 wikitext text/x-wiki {{høgnorsk|høgnorsksida=Nynorsk}} [[Fil:Ivaraasen.jpg|mini|[[Ivar Aasen]] er opphavsmannen til landsmålet, som med tida har utvikla seg til nynorsken av i dag.]] '''Nynorsk''', før 1929 offisielt kalla ''landsmål'', er sidan [[Jamstellingsvedtaket|jamstillingsvedtaket]] av 12. mai 1885 ei av dei to offisielle [[målform]]ene av [[norsk]]; den andre forma er [[bokmål]]. Nynorsk vert i dag nytta av om lag 10–15% av innbyggjarane i [[Noreg]].<ref>{{Cite journal|last=Theil|first=Rolf|last2=Allkunne|date=2022-03-30|title=nynorsk|url=http://snl.no/nynorsk|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref><ref name=":0">{{Citation|title=1 av 9 har nynorsk som hovudmål i skolen|url=https://www.ssb.no/utdanning/grunnskoler/statistikk/elevar-i-grunnskolen/artikler/1-av-10-har-nynorsk-som-hovudmal-i-skolen|website=SSB|accessdate=2022-09-13|language=nb}}</ref> [[Skriftspråk]]et er basert på norsk ''talemål'', det vil seie dei moderne norske [[dialekt]]ane til skilnad frå [[gammalnorsk|gamalnorsk]] og mellomnorsk. Når ein seier at nokon snakkar nynorsk, meiner ein helst at dei snakkar nynorsk normaltalemål. Dei færraste dialekttalande nordmenn seier at dei snakkar nynorsk, men det er ikkje uvanleg i kjerneområda til nynorsken. Dette tilhøvet mellom tale og skrift ligg bak målrørsla sitt slagord sidan 1970-talet: «Snakk dialekt – skriv nynorsk!» Nynorsknære dialektar vert snakka over heile landet, men det er berre på [[Vestlandet]] utanom dei største byene og i dei [[Austlandet|austlandske]] fjellbygdene at skriftspråket står sterkt. Det vil seie at dei fleste dialekttalarane har bokmål som det primære skriftspråket sitt. Ein iaugefallande skilnad mellom nynorsk standardspråk og norske dialektar er at standardspråket tradisjonelt er prega av ''purisme'' i ordtilfanget med avgrensing mot ord av [[dansk]] og [[lågtysk]] opphav, sjølv om desse orda kan vere utbreidde i dialektane. Skriftspråket har derfor helst brukt ord som kan førast attende til gammalnorsk der slike har funnest i levande talemål. Formelt er purismen no stort sett avskaffa, men mange tradisjonelle nynorskord er godt innarbeidde og pregar det moderne skriftspråket. [[Nynorsk normaltalemål]] er lite utbreidd utanfor situasjonar der ein er bunden av manus, som nyheitsopplesarar og skodespelarar. Det gjer at born kjenner det nynorske ''standardspråket'' dårlegare enn bokmål før dei lærer å lese, nynorsk vil derfor i større grad enn bokmål lærast på skulen. Dominansen til bokmålet gjer òg at dei som primært skriv nynorsk, både les og skriv meir bokmål enn bokmålsbrukarar les og skriv nynorsk. Dei nasjonale media, inkludert TV, radio, aviser, teikneseriar og bøker, er dei same over heile landet, så det er fyrst og fremst gjennom regionale TV- og radiosendingar, region- og lokalaviser, skule, yrkesliv (avhengig av yrke) og privat kommunikasjon at nynorsken står sterkare i nynorskområda enn i resten av landet. Sidan det nynorske standardspråket er mindre utbreidd enn bokmål i skrift og tale, er nynorsk markert medan bokmål er umarkert. Det vil seie at nynorskbrukarar oftare må forklare og forsvare sitt språkval. Det har nynorsk sams med mange minoritetsspråk, og det kan forklare kvifor negative haldningar til nynorsk er utbreidde.<ref>{{Artikkelkjelde | forfattar = Tove Bull | utgjevingsår = 2004 | tittel = Nynorsk som minoritetsspråk | publikasjon = Språknytt | nummer = 3-4 | url = http://www.sprakrad.no/nb-no/Toppmeny/Publikasjoner/Spraaknytt/Arkivet/2004/Spraaknytt_2004_3_4/Bull/ | issn = 0806-2870 }}</ref> == Historie == === Frå gammalnorsk til nynorsk === I perioden frå [[svartedauden]] til [[reformasjonen]] i 1536 gjekk norsk språk gjennom ein periode med store endringar og forenklingar. Ei viktig drivkraft i språkendringane i perioden var kontakten med [[hansaen|hanseatiske]] handelsmenn, det vil seie nordtyskarar, og deira nedertyske språk. Ikkje minst gjeld det ordtilfanget, som i stor grad vart bytta ut. Skandinavar og nordtyskarar kunne såleis lettare forstå kvarandre, men med det resultatet at avstanden til dei øynordiske språka [[islandsk]] og [[færøysk]] voks, og det nordiske språkområdet vart delt.<ref name="Torp 2004">{{Kjelde bok | forfattar=Arne Torp | redaktør=Iben Stampe Sletten | utgjevingsår=2004 | artikkel=Nordiske språk i nåtid og fortid | tittel=Nordens språk - med røtter og føtter | isbn=92-893-1042-1 | url=http://www.norden.org/pub/uddannelse/sprog/sk/N2004009.pdf }}</ref> Mens det gammalnorske språket var relativt einskapleg med små dialektskilnader, var og er avstanden mellom dialektane i nynorsk mykje større. Utviklinga av dialektane hadde likevel gått mykje i parallell, for eksempel er [[kasus]]systemet sterkt svekka i alle dialektane, sjølv om nokre har bevart skiljet mellom [[nominativ]] og [[dativ]]. === Ivar Aasen og landsmålet === Den fyrste systematiske granskinga av det nynorske språket gjorde [[Ivar Aasen]], grunnleggjaren av norsk språkvitskap. På 1840-talet reiste han rundt i landet og studerte dialektane. I 1848 publiserte han ''[[Det norske Folkesprogs Grammatik]]'' og i 1850 kom ''[[Ordbog over det norske Folkesprog]]''. Den fyrste skissa av ein normal kom i 1853 med ''Prøver af Landsmaalet i Norge''. Aasen fullførte landsmålsnormalen med publiseringa av ''[[Norsk Grammatik]]'' i 1864 og ''[[Norsk Ordbog]]'' i 1873. Aasens arbeid byggjer på at dialektane hadde ein sams struktur som gjorde dei til eitt språk og skilde dei frå dansk og svensk. Det sentrale for Aasen var derfor å finne fram til og vise det strukturelle samsvaret mellom dialektane. Alt målarbeidet til Aasen var tufta på dette synet, og det er klart og prinsipielt formulert i dei fyrste linene i innleiinga til ''Norsk Grammatik'': :«Det Tungemaal, som tilhører den norske Almue, har meget tilfælles med det svenske og dernæst ogsaa med det danske, men adskiller sig fra dem begge ved et Forraad af særegne Ord og Former, og har i det Hele saa meget eiendommeligt i Formen, at det ikke kan falde sammen med noget af disse Nabosprog, men maa nødvendig tænkes opstillet ved Siden af dem som en selvstændig Sprogform. I selve Grundlaget falder det nærmere sammen med den islandske Sprogform, som egentlig ogsaa er udgaaen fra Norge; men alligevel har dog den norske Form udviklet sig anderledes end den islandske, saa at ogsaa disse nu ere noget ulige.»<ref name="Aasen 1864">{{Kjelde bok | forfattar=Ivar Aasen | utgjevingsår=1864 | tittel=Norsk Grammatik | utgjevingsstad=Christiania | forlag=B. T. Mallings Forlagsboghandel | url=http://www.sprakrad.no/nb-no/Politikk-Fakta/Fakta/Faksimilebiblioteket/Ivar_Aasen_Norsk_Grammatik/ }}</ref> Den språkvitskaplege følgja av teorien var at Aasen såg det som si oppgåve å abstrahere einskapen i eit føreliggjande mangfald av dialektar. Då trong han eit grunnleggjande kriterium i vurderinga av dei mange ulike formene, og dette fann han i omgrepet «den fuldkomneste Form», som vart eit av dei mest sentrale omgrepa i språkteorien hans. I 1846 definerte han omgrepet slik: «Som fuldkomneste Form ansees den, der stemmer mest overeens med de beslægtede Ord, med andre Ord af samme Slags, og med Formerne i det gamle Sprog. Saaledes er f. Ex ''djup'' fuldkomnere end ''jup'', ''Morgon'' fuldkomnere end ''Morgaa'', ''Moron'' og ''Maaro'', ''etla'' fuldkomnere end ''esle'' og ''elsje''.»<ref name="Aasen 1846">{{Artikkelkjelde | forfattar=Ivar Aasen | utgjevingsår=1846 | tittel=Om en Ordbog over det norske Almuesprog samt en dertil hørende Grammatik. | publikasjon=Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs Skrifter i det 19de Aarhundrede | nummer=4 }}</ref> Ingen einskild dialekt hadde alle dei fullkomne formene: «Overalt tjener den ene Dialekt til at oplyse den anden; den fuldkomneste Form findes snart i Agershuus, snart i Bergens, snart i Kristiansands Stift».<ref name="Aasen 1846"/> Gjennom ei slik systematisk samanlikning kunne ein kome fram til eit samlande uttrykk for alle norske dialektar, det Aasen sjølv kalla ''grunndialekten'' og som [[Einar Haugen]] har kala ''protonorsk''. Ut frå oppfatninga om eit protonorsk rangerte så Aasen dialektane som meir eller mindre «ægte». Det var fleire motpolar til omgrepa «norsk», «fullkommen» og «ægte», men dei to vanlegaste var «Bysprog» og «uægte». Ut frå denne rangeringa kom dialektane i Hardanger, Voss og Sogn øvst saman med nokre midlandske, som hallingmålet. Dialektane på det sentrale Austlandet og særleg bydialektane enda i andre enden av skalaen som dei mest «uægte».<ref name="Hoel 1996">{{Kilde bok | forfatter=Oddmund Løkensgard Hoel | år=1996 | tittel=Nasjonalisme i norsk målstrid 1848-1865 | sted=Oslo | forlag=Noregs Forskingsråd | isbn=82-12-00695-6 | url=http://www.krundalen.no/blogg/?page_id=101 }}</ref> Tanken om at granskinga skulle ende opp i eit nytt skriftspråk, prega arbeidet hans frå fyrste stund. Ein grunntanke for Aasen var at det skriftlege normalmålet – ''grunndialekten'' – skulle vere nynorsk, ikkje gammalnorsk. Han tok derfor ikkje med grammatiske kategoriar som ikkje lenger fanst i det levande talemålet. Men samstundes skulle òg dei kategoriane som var arva frå gammalnorsk og framleis fanst i talemålet, kome til uttrykk i skrift. Det har vorte sagt at Aasen bygde på dialektane og brukte gammalnorsk som appellinstans der han var i tvil om kva som var den fullkomne forma. Sidan Aasen avviste at ein fann alle grunndialekten sine fullkomne former i ein einskild dialekt, måtte landsmålsnormalen byggje på ei samanlikning mellom alle dialektane, der ein tok ut det beste frå kvar av dei. Haugen har teke i bruk ordet ''rekonstruksjon'' framfor ''konstruksjon'', i og med at Aasen gjekk ut frå eit levende talemålsgrunnlag. Han skreiv i 1965: «Aasen meinte han hadde funne eit språk, medan andre sa han hadde funne opp eitt. Eg meiner vi no kan identifisere det som ein ''rekonstruert'', ''klassisk'' standard for dei norske dialektane.»<ref name="Haugen 1965">{{Kjelde bok | forfattar=Einar Haugen | redaktør=Magne Myhren | utgjevingsår=1975 | artikkel=Konstruksjon og rekonstruksjon i språkplanlegging: Ivar Aasens grammatikk. | tittel=Ei bok om Ivar Aasen. Språkgranskaren og målreisaren. | utgjevingsstad=Oslo | forlag=Samlaget | isbn=9788252104257 }}</ref> [[Gustav Indrebø]] har sett opp fire prinsipp som Aasen følgde innanfor denne grunntanken i rekonstruksjonsarbeidet. [[Arne Torp]] og [[Lars S. Vikør]] har nemnt eit femte: # ''Det sams systemet i dialektane'' i bøying og lydverk: Det var viktigare i normalspråket å få fram det sams systemet enn å få til eit strengt fonetisk samsvar med einskilddialektar. # ''Samanhengslova:'' Samanhengen mellom nært beslekta ord skulle kome fram. Når ein skreiv ''kal'''d''', hu'''g''', r'''iv'''a, Va'''t'''n'', skulle ein òg skrive ''kal'''d'''t, hu'''g'''sa, r'''iv'''na, va'''t'''s-'', ikkje ''kalt, hu'''k'''sa, r'''em'''na, va'''s'''s-'' sjølv om dei siste formene var mest i samsvar med uttalen. # ''Skriftsystemet i nabospråka:'' Aasen skreiv for eksempel ''g(j)-'' og ''k(j)-'' i framlyd på same måte som i dansk, det vil seie ingen ''j'' framfor ''i'', ''y'' og ''ei'' sjølv om uttalen var [[palatal]]. # ''Det historiserande:'' Ein skulle kunne sjå samanhengen med gammalnorsk, men likevel ikkje slik at det kom på kant med dei andre prinsippa. # ''Morfologisk eintydigheit:'' Kvar bøyingskategori skulle ha eit merke. For eksempel skulle inkjekjønnsformer ha ''-t'' både i substantiv ''(Huse'''t''', Auga'''t''')'' og i partisipp, adjektiv og determinativ ''(lag'''t''', funne'''t''', grøn'''t''', ope'''t''', noko'''t''')''. I motsetning til dei fleste andre som gjekk med tankar om eit landsmål i 1840-åra, såg Aasen for seg eit nytt bruksspråk som skulle fungere i praksis, og ikkje eit språk som berre skulle vere til stas og brukast til vitskaplege føremål, som nedskriving av folkedikting. Derfor ville Aasen at det som vart skrive på landsmål skulle vere mest mogleg einskapleg. Dess meir einskapleg det var, dess meir attkjennande og lettlært vart språket, og dess større respekt ville det få. Aasen var ein ihuga anti-[[ortofoni]]st. Han hadde teke på seg den vanskelege oppgåva å gjere eit skriftspråk av eit mangfaldig talemålsgrunnlag, og ei streng gjennomføring av prinsippet om samsvar mellom tale og skrift ville i utgangspunktet gjort oppgåva meiningslaus.<ref name="Hoel 1996"/> Det pedagogiske for Aasen låg i den stabile norma og den indre samanhengen i språket. Det var hovudgrunnen til at han la så mykje inn på å motarbeide variasjon i språkbruken og endringar i landsmålsnorma heilt frå 1850-åra til han døydde. I tillegg til dei praktiske omsyna la Aasen vekt på at språket skulle ha ei respektabel form. Dersom det skulle vere konkurransedyktig med dansk, måtte det ha ein viss historisitet og drag som folk var vane med frå skriftspråka i dansk og svensk. Begge omsyn verka inn då han følgde skriftsystemet i nabospråka, og når han valde dei mest historiserande dialektformene.<ref name="Hoel 1996"/> === 1900-talet og språkreformene === Heilt frå byrjinga var det forskjellige syn blant målfolk på korleis skriftnormalen skulle vere. Ivar Aasen var naturlegvis ein autoritet, men tidlege målfolk som [[Aasmund Olavson Vinje]], [[Arne Garborg]] og [[Olaus Fjørtoft]] utvikla alle kvar sin variant. Lengst frå Aasen stod Fjørtoft, som argumenterte for direkte samsvar mellom skrift og daglegtale, sjølv skreiv han på sin sunnmørsdialekt. Den fyrste offisielle landsmålsrettskrivinga frå 1901 var likevel stort sett i samsvar med Aasens landsmål. Det var fyrst med samnorskpolitikken at normeringa av landsmålet tok ei anna lei. Tanken var ved gradvise endringar i dei to skriftspråka å samle seg om éin [[samnorsk]] normal. Den fyrste reforma i denne retninga var rettskrivinga av 1907 for [[riksmål]]. Dette var rett nok hovudsakleg ei reform av dansk skriftspråk i retning av det dansk-norske talemålet, men hovudarkitekten bak denne reforma, [[Moltke Moe]], såg sjølv dette som det fyrste steget på vegen mot samnorsk. Deretter følgde 1910-rettskrivinga i landsmålet og 1917-rettskrivingane i både landsmål og riksmål. Alle desse reformene var relativt varsame i høve til det som skulle kome, ikkje minst fordi dei mest radikale endringane var valfrie. Den moderne forma av nynorsk vart til gjennom rettskrivingsendringane av 1938 og 1959. Den mest markante endringa var at skrivemåten av ei rad ord er endra. Mest merksemd har nok likevel det at det såkalla i-målet vart fjerna frå læreboknormalen fått. Dei aller fleste endringane av skrivemåtar og bøyingsmønster vart gjort for å kome i samsvar med anten tradisjonelt bokmål eller nye samnorskformer i bokmål. Som ein konsekvens av desse reformene har nynorsknormalen no alternative skrivemåtar og bøyingsmønster for mange ord. I utgangspunktet vart dette gjort for å kunne få til ein gradvis overgang til dei nye formene, men etter kvart har mange sett på valfridomen i seg sjølv som eit gode, fordi det gjev høve til å velje former som ligg nærare sitt eige talemål, ikkje ulikt Fjørtofts syn. Mot dette har andre vidareført Aasens syn på einskap, kontinuitet og indre struktur. Fram til [[Rettskrivinga av 2012]] hadde den nynorske skriftnormalen to nivå: hovudformer som skulle brukast i lærebøker og av det offentlege (læreboknormalen), og sideformer som var tillatne i elevarbeid og offisielt vart rekna som korrekte. Ved denne siste rettskrivingsreforma vart ein del sideformer tekne ut medan andre vart likestilte med hovudformer.<ref>[http://www.sprakradet.no/upload/Rettskrivingsnemnda/Innstilling%20nynorsk.pdf Rettskrivinga av 2012], sprakradet.no</ref> ==== Utviklinga av høgnorsk ==== Under prosessen med å samanslege nynorsk og bokmål til [[samnorsk]] så har den nynorske målforma vorte særs endra frå det som først var Ivar Aasen si språknorm. Til dømes er det ikkje lengre svake eller sterke hokjønnsformer att og [[i-målet]] er i dag totalt borte frå nynorsken. Nynorsk er i røynda ei samansleging av det opphavlege landsmålet med det dansk-norske [[koinéspråk]]et [[danna daglegtale]] som var talt og skrive på 1850-talet{{Treng kjelde}}. Ein liten minioritet har halde seg tru mot den historiske norma som vart utvikla av Ivar Aasen der desse endringane av målforma under samnorskprosessen vart fullstendig avviste. Denne språknorma er i dag kjend som høgnorsk. Ivar Aasen-sambandet er i dag ein [[paraplyorganisasjon]] av foreiningar og individ som jobbar for å fremje høgnorsken. == Nynorsk samanlikna med bokmål == === Substantiv === Eit grammatisk kjønn er ein ibuande eigenskap hjå [[substantiv]]. På norsk og dei fleste indo-europeiske språk så har kvart substantiv eigne bøyingsmønster som er avgjorde av det grammatiske kjønnet knytt til substantivet. Med unnatak av bergensk, har dei norske dialektane bevart alle dei tre grammatiske kjønna frå norrønt. I bokmål er hokjønnet valfritt å nytte, så ein berre kan skrive med to kjønn, som i dansk. Til samanlikning så har nynorsk tre kjønn som i dei fleste dialektane. Desse er obligatoriske å bruke i nynorsk. Bokmål følgjer hovudsakleg dei følgjande bøyingsmønstera for substantiva<ref>{{Cite web|url=https://www.ressurssidene.no/web/PageND.aspx?id=99149|title=Bøying|website=www.ressurssidene.no|language=nb-NO|access-date=2018-07-14}}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> og ein kan velje mellom eit heilt eller delvis samanfall av dei ulike formene for substantiva sine grammatiske kjønn for dei bundne og ubundne formene av substantiva. {| class="wikitable" |+Døme på substantivbøyinga i bokmål ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !'''Hankjønn''' |''en bil'' |''bilen'' |''biler'' |''bilene'' |- !'''Hokjønn''' |''ei/en linje'' |linja/linjen |''linjer'' |''linjene'' |- !'''Inkjekjønn''' |''et hus'' |''huset'' |''hus'' |''husa/husene'' |} Som ei følgje av den danske arven til bokmålet og at det i dansk skift ikkje var noko hokjønn så finst det nesten eit fullt samanfall mellom hokjønnsformene og hankjønnsformene i bokmål. På bokmål kan ein velje å skrive med to eller tre kjønn, altså anten berre nytta hankjønnsformene og inkjekjønnsformene nett som i dansk eller å nytta det fullnorske systemet med tre grammatiske kjønn; hankjønn, hokjønn og inkjekjønn. Mellom anna er det ikkje noko som skil hankjønnsord og hokjønnsord i fleirtal som ein kan sjå i den følgjande bøyingstabellen: {| class="wikitable" |+Substantivbøyinga for bokmål ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !'''Hankjønn''' |''en'' |''-en'' | rowspan="2" |''-er'' | rowspan="2" |''-ene'' |- !'''Hokjønn''' |''ei/en'' | -a/-en |- !'''Inkjekjønn''' |''et'' |''-et'' |''-/-er'' |''-a/-ene'' |} Dette står i kontrast til substantiva i nynorsk. I nynorsk er eit substantiv sitt kjønn fullstendig eintydig - ei form av substantivet er berre knytt til eitt av kjønna. Systemet med grammatiske kjønn står altså langt sterkare i nynorsk enn i bokmål. Det er altså ingen samanfall i kjønn på substantivformene<ref>{{Cite web|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/hovudreglane_for_substantivboying|title=Språkrådet|website=elevrom.sprakradet.no|access-date=2018-07-14}}</ref>: {| class="wikitable" |+Substantivbøyinga for nynorsk ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !'''Hankjønn''' |''ein'' |''-en'' |''-ar'' |''-ane'' |- !'''Hokjønn''' |''ei'' | -a |''-er'' |''-ene'' |- !'''Inkjekjønn''' |''eit'' |''-et'' |''-'' |''-a'' |} Dette tyder at ein ikkje kan blande saman hokjønn og hankjønn som ein kan i bokmål eller berre skrive med to grammatiske kjønn. I nynorsk er det obligatorisk å nytte alle dei tre grammatiske kjønna, i motsetnad til bokmål. Nesten alle substantiv i nynorsk følgjer den ovannemnde bøyingstabellen. Det einaste obligatoriske regelbundne unnataket frå bøyingstabellen for nynorske substantiv er at hokjønnsord på -ing vert bøygde i -ar og -ane i fleirtal, nett som eit hankjønnsord. Elles vert dei handsama som eit hokjønnsord i alle andre høve. {| class="wikitable" |+Substantiv i nynorsk, døme ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !'''Hankjønn''' |''ein båt'' |''båten'' |''båtar'' |''båtane'' |- !'''Hokjønn''' |''ei linje'' |''linja'' |''linjer'' |''linjene'' |- !'''Inkjekjønn''' |''eit hus'' |''huset'' |''hus'' |''husa'' |} === Bøyingsverk === Eit grammatisk kjønn er ikkje karakterisert av substantivbøyinga åleine. Det avgjerande er at kjønnet styrer bøyinga av andre ord som vert [[Samsvarsbøying|samsvarsbøygde]] med substantivet. Dette gjeld [[determinativ]], [[adjektiv]] og [[partisipp]]. Bøyingsmønstera i nynorsk er særs like dei tilsvarande i bokmål, men ulikt bokmål er hokjønnsformene obligatoriske og må verte nytta der dei finst. For adjektiv og determinativ er det berre ei lita mengde med hokjønnsformer att. Etter [[rettskrivinga av 2012]] har heller ikkje sterke partisipp ei eiga hokjønnsbøying. ==== Adjektiv ==== Nynorsk har eit meir fullkome system for bøying av adjektiv enn bokmål. Følgjande nedanfor er eit adjektiv frå ei lita mengde av adjektiv med ei eiga hokjønnsbøying i nynorsk. Andre adjektiv med ei eiga hokjønnsbøyning er òg dei som er skipa av determinativ som t.d «særeigen» og «stadeigen». <table class="wikitable" ><caption>Døme av bøyinga av adjektivet «liten»</caption><tr><th href="kopulaverb">Hankjønn</th><th>Hokjønn</th><th>Fleirtal</th></tr><tr><td>Guten er '''liten'''</td><td>Jenta er '''lita'''</td><td href="Kategori:Ivar Aasen">Treet er '''lite'''</td></tr></table> Dei fleste adjektiv vert elles bøygde som i bokmål, men adjektiv/partisipp med [[diftong]]ending får ofte dobbeltkonsonantar i inkjekjønn: <table class="wikitable" ><caption>Bøying, adjektiv med diftongending<ref name="Språkrådet">{{Cite web|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/samsvarsboying_adjektiv|title=Språkrådet|website=elevrom.sprakradet.no|access-date=2018-07-14}}</ref></caption><tr><th href="kopulaverb">Hankjønn/hokjønn</th><th>Inkjekjønn</th><th>Fleirtal</th></tr><tr><td>'''-'''</td><td>'''-tt'''</td><td href="Kategori:Ivar Aasen">'''-e'''</td></tr></table>Som tyder at det på nynorsk vert skrive «det er '''greitt'''», «det er '''leitt''' å høyre» osv. ====[[Partisipp]]==== Eit av dei mest markante trekka som skil bokmål og nynorsk er bøyinga av [[perfektum partisipp]]. Nynorsk har eit meir fullkome bøyingssystem enn bokmål der både perfektum partisipp og adjektiv vert bøygde i kjønn og tal, her illustrert med ei samanlikning med adjektivet «raudt»<ref>{{Kilde www|url=https://ordbok.uib.no/perl/ordbok.cgi?OPP=raud&ant_bokmaal=5&ant_nynorsk=5&nynorsk=+&ordbok=nynorsk|tittel=Bokmålsordboka {{!}} Nynorskordboka|besøksdato=2018-12-19|verk=ordbok.uib.no}}</ref> og partisippet «sendt»<ref>{{Kilde www|url=https://ordbok.uib.no/perl/ordbok.cgi?OPP=sendt&ant_bokmaal=5&ant_nynorsk=5&nynorsk=+&ordbok=nynorsk|tittel=Bokmålsordboka {{!}} Nynorskordboka|besøksdato=2018-12-19|verk=ordbok.uib.no}}</ref> av verbet ''sende''. Perfektum partisipp er verb som verker som eit [[adjektiv]] og difor vert bøygde i same grad som eit adjektiv.<ref>{{Kilde www|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/samsvarsboying|tittel=Språkrådet|besøksdato=2018-12-19|verk=elevrom.sprakradet.no}}</ref> {| class="wikitable" !Hankjønn !Hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- |Boksen er rau'''d''' |Pakka er rau'''d''' |Brevet er rau'''dt''' |Pakkene er rau'''de''' |- |Boksen er sen'''d''' |Pakka er sen'''d''' |Brevet er sen'''dt''' |Pakkene er sen'''de''' |} Bøyinga av perfektum partisipp i nynorsk deler fleire trekk med [[Svensk|det svenske språket]], mellom anna er perfektum partisipp i nynorsk bøygde i både [[Genus|kjønn]] og [[Numerus|tal]] nett som i det svenske språket. Dette er i motsetnad til bokmål og dansk som berre har ei bøying i tal for perfektum partisipp (t.d bokmål; «en ''drept'' kriger», «de ''drepte'' krigerne»). Bøyingsforma for partisippet er bunden av kva for ein type verb som vert nytta, dette vert vidare skildra i verbseksjonen. Det ovannemnde dømet var eit døme på ei samsvarsbøying av eit svakt verb. Sterke verb (som t.d verbet «skrive») vert òg samsvarsbøygde og får følgjande bøying<ref>{{Kilde www|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/samsvarsboying|tittel=Språkrådet|besøksdato=2018-09-13|verk=elevrom.sprakradet.no}}</ref>: {| class="wikitable" |+Sterk bøying av partisipp i nynorsk !Hankjønn/hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- |'''-en''' |'''-e''' |'''-ne''' |} Før 2012 reforma hadde sterke substantiv også ei eiga hokjønnsbøying for sterke verbpartisipp, dette var eit -i [[suffiks]]. Alle partisipp og adjektiv må verte samsvarsbøygde både som attributt (t.d «ei ''god'' bok») og etter kopulaverb (t.d «boka er ''god''»), nett som i bokmål. Dette gjeld for alle tider av kopulaverba. Kjende kopulaverb i nynorsk er i stor grad dei tilsvarande kopulaverba for bokmål. ''Bli'' og ''verte'' er slike kopulaverb og kan verta nytta om kvarandre (''verte'' har norrøne røter og difor ei meir fullstendig nynorskbøying, ''bli'' har nedertyske røter). Vidare er ''vere'' òg eit kopulaverb og er det som vart nytta i dømet ovanfor (''er'' er presens av ''vere''). Dei refleksive verba i nynorsk og i bokmål er òg kopulaverb der som må samsvarsbøyast. Merk at adjektiv og partisipp i bokmål er valfrie å bøye i tal etter kopulaverb men obligatoriske å bøye som attributt, altså kan ein på bokmål skrive «krigerne er drept» i staden for «krigerne er drept'''e'''». Nynorsk har obligatorisk bøying i tal for både attributt og kopulaverb, altså må det på nynorsk verte skrive «krigarane er drep'''ne'''». Ein grunn til kvifor det er obligatorisk kan sjåast i samanheng med ubunde intetkjønn flertall. På nynorsk skriv ein ''menneske'' medan ein på bokmål skriv «mennesker». Skal det vere openbert at det er fleirtal må adjektiv/partisipp òg verte bøygde i flertal. I setninga på bokmål «mennesker er drept» er substantivet openbert fleirtal, medan tilsvarande setning på nynorsk vert ''menneske er drep'''ne'''''. Om nynorsk hadde hatt same partisippbøying som bokmål (altså uten tal) så hadde det ikkje vore like openbert at ''menneske'' og andre tilsvarande inkjekjønnsord var fleirtal. Om det ovannemnde bøyingsmønsteret vert følgt så får ein følgjande døme på setningar. Her vert alle partisipp samsvarsbøygde etter alle moglege tider av kopulaverba ''vere'', ''verte'' og ''bli''. Nedanfor er alle dei ulike verbtidene av desse kopulaverba som gjev samsvarsbøying. Merk òg at infinitiven av verba kan gjeve samsvarsbøying i tilleg til dei tidene nemnde nedanfor, t.d «mannen ønskjer ''å bli/verte'' lauslat'''en'''». {| class="wikitable" |+Døme på samsvarsbøying med kopulaverb !Hankjønn !Hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- Boka er skriv'''en''' |Protokollen er skriv'''en''' |Boka er skriv'''en''' |Brevet er skriv'''e''' |Bøkene er skriv'''ne''' |- | href="Verb" |Mannen var lauslat'''en''' | href="Sterke verb" |Kvinna var lauslat'''en''' |Dyret var lauslat'''e''' |Gutane var lauslat'''ne''' |- |Guten har vore opptek'''en''' |Jenta har vore opptek'''en''' |Barnet har vore opptek'''e''' |Gutane har vore opptek'''ne''' |- |-Tingen blir/vert forbod'''en''' |Tingen blir/vert forbod'''en''' |Greia blir/vert forbod'''en''' |Skytevåpenet blir/vert forbod'''e''' |Skytevåpena blir/vert forbod'''ne''' |-Skytevåpena blir/vert forbod'''ne''' |- |Mannen blei/vart drep'''en''' |Kvinna blei/vart drep'''en''' |Dyret blei/vart drep'''e''' |Dyra blei/vart drep'''ne''' |- |-Protokollen har blitt/vorte les'''en''' |Protokollen har blitt/vorte les'''en''' |Boka har blitt/vorte les'''en''' |Brevet har blitt/vorte les'''e''' |Bøkene har blitt/vorte les'''ne''' |-Bøkene har blitt/vorte les'''ne''' |} Partisippbøyinga kan vidare verte samanlikna med adjektivbøyinga i nynorsk/bokmål, da dei følgjer nett dei same mønstera. Nett som det heiter «mannen har blitt god» så heiter det «mannen har blitt lauslaten» då både ''god'' og ''lauslaten'' er maskulin/feminin form og vert samsvarsbøygd med substantivet «mannen» som er av same kjønn som adjektivforma/partisippforma. Det vert samsvarsbøying av di ei tid av kopulaverbet «bli» vert nytta (i dette høvet [[presens perfektum]] av vere; ''har blitt''). {| class="wikitable" |+Døme på samsvarsbøying som attributt !Hankjønn !Hokjønn !Inkjekjønn !'''Fleirtal''' |-Fleirtal |- |Ein skriv'''en''' protokoll |Ei skriv'''en''' bok |Eit skriv'''e''' brev |To skriv'''ne''' brev |} [[Svake verb|Dei svake verba]] vert samsvarsbøygde etter følgjande mønster gjevne i tabellane nedanfor. Det er særleg her nynorsk har store likskapar med bøyingssystemet for partisipp i svensk då fleire av desse verba òg vert bøygde i kjønn og tal og fleire av bøyingsendingane er like. Det svenske systemet står likevel sterkare då dei har full samsvarsbøying i kjønn og tal for blant anna a-verb, medan dagens nynosk har berre ei form for a-verba i alle høve, som synt nedanfor. I nynorsk er det òg etter den nye [[rettskrivinga av 2012]] mogleg å late vere å samsvarsbøye partisipp av svake verb etter kopulaverb, men dei må verte samsvarsbøygde som attributt<ref>{{kilde www|url=http://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Norsk/Rettskrivingsreformer/nynorsknorm/bekgrunn/Innstilling/Nye-reglar-samsvarboying-av-perfektum-partisipp/|tittel=Nye reglar: samsvarbøying av perfektum partisipp|besøksdato=2017-01-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170113162119/http://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Norsk/Rettskrivingsreformer/nynorsknorm/bekgrunn/Innstilling/Nye-reglar-samsvarboying-av-perfektum-partisipp/|arkivdato=2017-01-13}}</ref> I svensk er begge høve obligatoriske. {| class="wikitable" href="Kategori:Ivar Aasen" |+ href="Kategori:Utvalde artiklar 2013" |Partisippbøyinga for a-verb<ref name="Språkrådet"/> !Hankjønn/hokjønn/inkjekjønn/fleirtal |- |'''-a''' |} {| class="wikitable" |+Partisippbøying for e-verb (-de i fortid) og j-verb<ref name="Språkrådet"/> !Hankjønn/hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- |'''-d''' |'''-t''' |'''-de''' |} E-verba med -te i fortid har dei same bøyingane som i bokmål: {| class="wikitable" |+Partisippbøyinga for e-verb (med -te i fortid)<ref name="Språkrådet"/> !Hankjønn/hokjønn/intetkjønn !Fleirtal |- |'''-t''' |'''-te''' |} {| class="wikitable" |+Partisippbøying for kortverb<ref name="elevrom.sprakradet.no">{{Cite web|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/svake_VERB|title=Språkrådet|website=elevrom.sprakradet.no|access-date=2018-07-14}}</ref> !Hankjønn/hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- |'''-dd''' |'''-dd/-tt''' |'''-dde''' |} {| class="wikitable" |+Døme på samsvarsbøying som attributt, svake verb |- Hokjønn !Hankjønn !Hokjønn !Inkjekjønn !Fleirtal |- |Ein ferdiglag'''a''' rapport |Ei ferdiglag'''a''' suppe |Eit ferdiglag'''a''' måltid |To ferdiglag'''a''' måltid |- href="Trøndelag" |Ein nedlag'''d''' fabrikk | href="Finnmark" |Ei nedlag'''d''' verksemd |Eit nedlag'''t''' føretak |To nedlag'''de''' føretak |- href="1970-talet" |To nedlag'''de''' føretak |-<td>Ein halvgjor'''d''' rapport</td> |Ein halvgjor'''d''' rapport | href="VG" |Ei halvgjor'''d''' oppgåve |Eit halvgjor'''t''' arbeid |To halvgjor'''de''' rapportar |- href="Vårt Land" |Ein nå'''dd''' milepåle | href="Klassekampen" |Ei nå'''dd''' grense |Eit nå'''dd'''/nå'''tt''' mål | To oppnå'''dde''' mål |} ====[[Determinativ]]==== [[Determinativ]]a i nynorsk skil seg frå dei i bokmål ved at mange av dei har ei eiga hokjønnsbøying som må samsvare med kjønnet til det etterfølgde substantivet som ofte ikkje eksisterer i bokmål. I bokmål vert oftest hankjønnsformene av determinativ og adjektiv nytta også i hokjønn, slik at bokmål i praksis har to kjønn som i [[riksmål]] og [[dansk]]. I nynorsk har ein der i mot eigne hokjønnsformer som er obligatoriske å nytte. {| class="wikitable" |+Bøyinga av «ingen»<ref name="ordbok.uib.no">{{Cite web|url=https://ordbok.uib.no/perl/ordbok.cgi?OPP=eigen&ant_bokmaal=5&ant_nynorsk=5&nynorsk=+&ordbok=nynorsk|title=Bokmålsordboka {{!}} Nynorskordboka|website=ordbok.uib.no|access-date=2018-07-14}}</ref> !Hankjønn ! href="Jon Grepstad" |Hokjønn ! Inkjekjønn !Fleirtal |- |ingen |inga<td>inkje</td><td>ingen</td> |} Hokjønnsforma «inga» finst på bokmål au, men ikkje forma «inkje» (tilsvarande forma for ''inkje'' i bokmål er «intet»). {| class="wikitable" |+Bøyinga av «eigen»<ref name="ordbok.uib.no"/> !Hankjønn ! href="Jon Grepstad" |Hokjønn ! Inkjekjønn !Fleirtal |- |eigen |eiga<td>eige</td><td>eigne</td> |} {| class="wikitable" |+Bøyinga av «nokon»<ref>{{Cite web|url=https://ordbok.uib.no/perl/ordbok.cgi?OPP=noko&ant_bokmaal=5&ant_nynorsk=5&begge=+&ordbok=begge|title=Bokmålsordboka {{!}} Nynorskordboka|website=ordbok.uib.no|access-date=2018-07-14}}</ref> !Hankjønn ! href="Jon Grepstad" |Hokjønn ! Inkjekjønn !Fleirtal |- |nokon |noka<td>noko</td><td>nokre/nokon</td> |} {| class="wikitable" !Døme på bruk |- |Min eigen rev |- |Mi eiga løve |- |Mitt eige tre |- |Mine eigne barn |- |Eg har ingen barn |- |Eg har inga kone |- |Vår eiga hytte |- |Eg såg nokre fuglar |- |Eg har ikkje noka avis |} ===[[Verb]]=== Generelt sett er skiljet mellom [[Sterke verb|dei sterke verba]] og [[Svake verb|dei svake verba]] i nynorsk og dei fleste av dei norske dialektane større enn i bokmål. På bokmål kan ein til dømes velje å bøye både svake og sterke verb med endinga -et i presens perfektum i staden for å skile dei ved å nytta -a for svake verb og -et for sterke verb. Til dømes kan det svake verbet ''kaste'' verta bøygt som ''kastet'' på bokmål i staden for å nytta ei eiga bøyingsform -a som i ''kasta''. Dette lét seg ikkje gjere i nynorsk som krev eit skilje mellom sterke og svake verb. Det heiter difor berre ''kasta'' i nynorsk''.'' Generelt sett vert verb i nynorsk delte inn i to kategoriar, sterke eller svake. Svake verb vert vidare delte inn i ymse verbkategoriar; a-verb, e-verb, j-verb og kortverb. Dette avgjer kva for ei bøying verbet får både for partisippet og dei ymse verbtidene. Til dømes vil e-verb med -te i preteritum berre ha partisippbøying i tal, medan e-verb med -de får partisippbøying i kjønn og tal som vist i partisippseksjonen. Også verbsystemet i nynorsk har mange likskapar med svensk. Verb er delte inn i sterke/svake og mange av bøyningsendingane er dei same (-ar i presens for a-verb mellom anna). {| class="wikitable" |+Svake verb i nynorsk<ref name="elevrom.sprakradet.no"/> !Infinitiv !presens !preteritum !presens perfektum !Verbkategori |- |å kaste |kastar |kasta |har kasta |a-verb |- |å kjøpe |kjøper |kjøpte |har kjøpt |e-verb (-te preteritum) |- |å byggje |byggjer |bygde |har bygt |e-verb (-de preteritum) |- |å krevje |krev |kravde |har kravt |j-verb |- |å bu |bur |budde |har budd/butt |kortverb |} Det er ofte viktig å identifisere kva for ei bøyingsklasse eit verb høyrer til. Som ein ser her vil j-verb ha -je/-ja i infinitiven. e-verb har -er i presens og a-verb har -ar i presens og -a i preteritum. {| class="wikitable" |+Sterke verb i nynorsk<ref name="ReferenceA">{{Cite web|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/sterke-verb|title=Språkrådet|website=elevrom.sprakradet.no|access-date=2018-07-14}}</ref> !Infinitiv !presens !preteritum !presens perfektum |- |å skrive |skriv |skreiv |har skrive |- |å drepe |drep |drap |har drepe |- |å lese |les |las |har lese |- |å tillate |tillèt |tillét |har tillate |} Alle sterke verb har inga ending i presens og preteritum og det einaste skiljet mellom desse formene er eit vokalskifte<ref name="ReferenceA"/> På nynorsk kan ein i motsetnad til bokmål velje om ein vil skrive med -e infinitiv eller -a infinitiv (altså anten «skrive»/«skriva»).<ref>{{Cite web|url=http://www.sprakradet.no/sprakhjelp/Skriverad/Nynorskhjelp/Rettleiing-om-konsekvent-nynorsk/|title=Rettleiing om konsekvent nynorsk|website=Språkrådet|language=no|access-date=2018-07-14}}</ref> Ein kan au velje å skrive med eit system som nyttar både -a endingar og -e endingar bunde av kva for eit verb det er snakk om, dette vert kalla [[kløyvd infinitiv]].<ref>{{Citation|last=Skjekkeland|first=Martin|title=kløyvd infinitiv|date=2017-12-14|url=http://snl.no/kl%C3%B8yvd_infinitiv|language=no|access-date=2018-07-14|work=Store norske leksikon}}</ref> Dette er trekk som er svært utbreidde i norske dialektar. ====[[Parverb]]==== Eit parverb er eit verb som har to ulike bøyingsmønster, ei [[kausativ]] bøying og ei ikkje-kausativ bøying. Eit verb som er parverb har altså to ulike bøyingar som er bundne av om det er nokon som er årsak til handlinga eller ikkje. Parverbsystemet i nynorsk er ikkje så ulikt som systemet i svensk og tysk. Det finst [[parverb]] både i bokmål og nynorsk, men parverbsystemet i nynorsk er meir bevart enn det er i bokmål og nærare korleis det var i norrønt. Til dømes så er alle sterke verb som òg er parverb skilde i preteritum på følgjande måte i bokmål, bunde av om verbet er meint kausativt eller ikkje. Det følgjande dømet er døme på det sterke verbet «brenne» i bokmål: *Jakka '''brant''' (Inga årsak til handlinga (brannen) er nemnd, dvs får verbet den ikkje-kausative bøyinga «brant») *Pål '''brente''' jakka (Årsaka til handlinga (brannen) er nemnd, ''Pål'' utløyste brannen. Verbet har då den kausative bøyinga «brente») Det som skil bokmål og nynorsk for parverb er at det i nynorsk ikkje berre vert skilt i preteritum som i dette dømet, men også for alle verbtider, akkurat som i det svenske språket. Dansk hadde opphavleg ikkje sterke parverb. Det har ført til at parverbsystemet i bokmål er noko redusert for dei sterke verba ennå slike parverb er vanlege i dialektar for alle tider, ikkje berre preteritum. Her har me igjen parverbet «brenne», men nå på nynorsk. Den øvste bøyinga er for når verbet er ikkje-kausativt, medan den nedste bøyinga er for når verbet er kausativt. Fleire norske dialektar har òg dette systemet, til dømes har fleire trønderske dialekter typisk formene ''brinn'' og ''brenn'' i presens, bunde av om verbet er meint kausativt eller ikkje. {| class="wikitable" |+Parverbet «brenne» i Nynorsk ! href="Fil:Harran kyrkje1.JPG‎" |Infinitiv ! resource="Fil:Harran kyrkje1.JPG‎" height width |presens !preteritum ! href="Nord-Trøndelag" |presens perfektum !perfektum partisipp, han/hokjønn ! href="liturgi" |perfektum partisipp, inkjekjønn |- | href="rettskrivinga av 1938" |å brenne | href="Nynorsk i grunnskulen" |brenn | href="Austlandet" |brann | href="Sørlandet" |har brunne | href="Trøndelag" |brunnen | href="Nord-Noreg" |brunne |- href="Austlandet" | href="Finnmark" |å brenne | href="andre verdskrigen" |brenner |brende | href="1950-talet" |har brent | href="1970-talet" |brend | href="1990-talet" |brent |} {| class="wikitable" !Døme, «brenne» |- |Låven '''brenn''' |- |Hytta '''brann''' |- |Eg '''brenner''' ned huset |- |Eg '''brende''' ned treet |} ===== Partisippa for parverba ===== Ein stor skilnad mellom parverba i bokmål og nynorsk er òg partisippa for parverba. For den øvste bøyinga så vert det ikkje sagt noko om kven som har gjort handlinga, som i setninga «hytta brann». Dette gjeld òg dei tilsvarande partisippa. Bokmål har berre éi partisippform, ein seier «hytta er utbrent» i alle høve. Nynorsk (og også svensk) har to partisippformer som skil mellom om ein vil seie noko om det er ei handling eller ikkje, i motsetnad til bokmål. Setninga «Hytta er utbrunnen» seier ingen ting om at nokon har brent ho ned, setninga berre stadfestar at hytta har brunne til grunnen. Setninga «Hytta er utbrend» seier likevel noko om han som utfører handlinga, ho sier at hytta er brent ned til grunnen av nokon. Ein slik skilnad finst for alle parverb og ein kan i nynorsk velje i kva grad ein ønskjer å vere presis når ein seier noko om årsaka til handlinga. Denne graden av kor presis ein vil vere finst ikkje i bokmål/dansk. Eit anna døme er partisippformene for parverbet «knekke». «Greina er knokken» seier ingen ting om årsaka (altså at nokon har knekt ho), medan «Greina er knekt» seier tydeleg at det er nokon som har knekt ho. Dette er i tråd med dei tilsvarande verbtidene for kvart av verba ovanfor; «Hytta brenn» seier ingen ting om han som handlar, medan «Eg brenner ned hytta» seier noko om han som handlar. ==== Passive verbformer ==== Passiv verbform på bokmål vert skipa ved suffikset -es, som i «hentes». På nynorsk vert passivkonstruksjon skipa ved eit -ast suffiks som er det same suffikset frå [[norrønt]] av og som finst i moderne [[islandsk]]. Til dømes finst passivforma ''hentast'' av verbet ''hente''. Det er likevel ein viktig skilnad mellom nynorsk og bokmål på dette punktet og det er at det berre er lov til å nytte passivforma av eit verb når det står eit [[hjelpeverb]] framføre det (som t.d ''må'', ''skal'', ''vil'', ''burde''). Passivforma på bokmål kan vere både refleksiv og ikkje-refleksiv, medan ho på nynorsk berre kan vere ikkje-refleksiv og dette vert gjort ved å sette eit hjelpeverb framføre passivforma av verbet. Til dømes lét det seg ikkje gjere å skrive «pakka hentast i dag» på nynorsk, då må det heller verte skrive om ved hjelp av verba ''vere'', ''verte'' eller ''bli,'' til dømes ''pakka vert henta i dag''. Hovedårsaka til dette er av di det på eit generelt grunnlag kan oppstå rådløyse om noko har ei refleksiv tyding eller ikkje-refleksiv tyding, som t.d i den ugrammatiske setninga «han slåast». Ein kan då spørje seg om personen vert slegen eller om han slåst. For nett dette verbet finst det ein nyanse, men på eit generelt grunnlag gjer det ikkje det. Det er den ikkje-refleksive konstruksjonen som er eldst i norsk og han er av den grunnen den einaste passivkonstruksjonen som er tillaten i nynorsk. Islandsk og norrønt har òg dette som den einaste moglege passivkonstruksjonen. {| class="wikitable" !Døme |- | href="Skulemål i Trøndelag" |Eska skal '''berast''' |- | href="Akkusativ" |Barna må '''reddast''' |- href="Eigedomspronomen" |-Døra vil '''opnast''' |- |Sykkelen burde '''seljast''' |} Det finst verb med ei refleksiv tyding i nynorsk som i alle andre skandinaviske språk, og desse er ikkje dei same som passive verbformer. Døme på slike verb er ''synast'' og ''kjennast''. Desse verba vert bøygde i tid, det same hender ikkje med passive verbformer. Ei god ordbok vil normalt syne ein bøyingstabell i tid om verbet er eit refleksivt verb, medan det ikkje vert vist noko bøyingstabell i tid for passive verbformer. ==== [[Refleksive verb]] ==== {| class="wikitable" href="Sørlandet" |+ href="Trøndelag" |Verbet «kjennast»i nynorsk ! href="Finnmark" |Infinitiv ! href="andre verdskrigen" |presens !preteritum ! href="1950-talet" |presens perfektum |- href="1970-talet" | href="1990-talet" |å kjenn'''ast'''<td>kjenn'''est'''</td> |kjen'''test''' | href="VG" |har kjen'''st''' |}Dei fleste [[refleksive verb]]a vert bøygde etter dette mønsteret. {| class="wikitable" href="Vårt Land" ! href="Klassekampen" |Døme |- href="Harald V av Noreg" |Dyna byrjar å kjenn'''ast''' varm |- | Maten kjenn'''est''' kald |- href="Eggemysteriet" | Bollene kjen'''test''' kalde |- | href="Skulemål på Austlandet" |Det har kjen'''st''' godt |- href="Skulemål på Sørlandet" | Det kan kjenn'''ast''' kaldt |} ==== Stumme t-ar ==== Perfektum partisipp og preteritum i nokre verbklasser endar på bokmål på ''-et''. Aasen hadde opphavleg med denne t-en i landsmålsnormalen, men sidan han er stum i dialektane, vart han stroken alt i den fyrste offisielle rettskrivinga frå 1901. Eksempel er bokmålsformene ''skrevet'' og ''hoppet'' som i nynorsk skriftspråk heitte ''skrive'' og ''hoppa''. Den siste forma er òg tillaten i bokmål. ===[[Pronomen]]=== Generelt finst følgjande [[pronomen]] i bokmål, som kan samanliknast med den tilsvarande tabellen for nynorsk under. Pronomen er [[kasus]]bøygde i både nynorsk og bokmål. {| class="wikitable" href="Austlandet" |+ href="Finnmark" |Pronomen i bokmål ! href="1950-talet" |[[Nominativ|Subjektform]] ! href="1970-talet" |[[Akkusativ|Objektform]] ! href="1990-talet" |[[Eigedomspronomen]] |-<td>jeg</td> | href="Kategori:Artiklar som treng tilsyn 2018" |jeg |meg |min, mi, mitt |- href="TV 2" | href="VG" |du | href="Dagbladet" |deg | href="Aftenposten" |din, di, ditt |- href="Vårt Land" |- href="Nationen" | href="Dagsavisen" |han hun det, den |ham/han henne det, den | hans hennes |- href="Eggemysteriet" | vi | href="Nynorsk i grunnskulen" |oss | vår, vårt |- href="Skulemål på Austlandet" | dere | href="Skulemål på Sørlandet" |dere | deres |- href="Skulemål i Rogaland" | de | href="Skulemål i Hordaland og Bergen" |dem | deres |} {| class="wikitable" href="Skulemål i Sogn og Fjordane" |+Pronomen i nynorsk<ref name="ReferenceB">{{Cite web|url=http://elevrom.sprakradet.no/skolen/minigrammatikk/tema/personlege_pronomen|title=Språkrådet|website=elevrom.sprakradet.no|access-date=2018-07-14}}</ref> ! href="Skulemål i Trøndelag" |[[Nominativ|Subjektform]] ![[Akkusativ|Objektform]] ! href="Skulemål i Nord-Noreg" |[[Eigedomspronomen]] |- |eg | meg |min, mi, mitt |- |du | deg |din, di, ditt |- href="Jon Grepstad" | han ho det |han henne/ho det <td>hans hennar </td><tr><td>vi/me</td><td>oss</td><td>vår, vårt</td></tr><tr><td>de/dokker</td><td>dykk/dokker</td><td>dykkar/dokkar</td></tr><tr><td>dei</td><td>dei</td><td>deira</td></tr> |}Pronomenet «den» finst ikkje på nynorsk (berre [[demonstrativ]]et «den» som i «den flotte kvinna»)<ref name="ReferenceB"/> Ein nyttar i staden dei personlege pronomena «han», «ho» og «det», avhengig av kjønnet til substantivet, nett som i [[tysk]]. {| class="wikitable" href="Skulemål i Sogn og Fjordane" ! href="Skulemål i Trøndelag" |Nynorsk ! Bokmål |- |Kor er boka mi? '''Ho''' er her | Hvor er boka mi? '''Den''' er her |- |Kor er bilen min? '''Han''' er her | Hvor er bilen min? '''Den''' er her |- href="Jon Grepstad" | Kor er brevet mitt? '''Det''' er her |Hvor er brevet mitt? '''Det''' er her |}<p>Merk òg at eigedomspronomen alltid vil vere etterstilte i nynorsk som i dette dømet, om ikkje ein ønskjer å framheve eigedomsrelasjonen i setninga; «Det er ''mi'' kone og berre ''mi''!». Dette er eit av trekka som gjer norsk unikt frå svensk og dansk då dei alltid har eigedomspronomena foranstilte. Som følgje av bokmålets danske arv er det ofte valfritt om ein vil skrive «min bil» eller «bilen min». På nynorsk er berre det sistnemnde tillate.</p> === Ordformer === Det ein ofte fyrst tenkjer på når ein samanliknar nynorsk og bokmål, er iaugefallande skilnader som ordformene ''eg'' og ''ikkje'' i motsetnad til ''jeg'' og ''ikke''. Som mange slike frekvente ord finst desse i mange variantar i dialektane, for eksempel ''e(g)''/''æ(g)'', ''(e)i'', ''je'' og ''ikkje'', ''inte''/''ente'', ''itt(e)''. Skilnaden mellom bokmål og nynorsk er at medan bokmål hovudsakleg har henta formene frå det danske skriftspråket eller det dansk-norske talemålet, er formene i det nynorske standardspråket henta frå Aasens (re)konstruerte grunndialekt, og såleis meint å representere alle dei ulike dialektformene. Eit eksempel er formene ''hovud'' og ''hode'' som i dialektane òg kan heite ''håve'', ''hau(d)'', ''høvv'', ''huvvu'', ''huggu'', ''hue'' og fleire. D-en i grunnforma ''hovud'' er for det meste stum, bortsett frå i sunnmørsforma ''haud''. Vokalen ''o'' har ofte ein open uttale, det vil seie ''å'' eller ''ø'', og dette finn vi i det sørvestlandske ''håve'' og det trondheimske ''høvv''. Ein slik open ''o'' kan òg bli til kort vokal som i ''høvv'', ''huvvu'' og ''huggu''. De to siste formene har behalde endevokalen ''u'' og denne har påverka o-en ved ''jamning''. Elles kan trykklette endevokalar svekkast til ''e'' som i ''håve'' og austlandsforma ''hue'', eller forsvinne heilt ([[apokope]]) som i ''høvv''. Vidare er ''v'' etter kort vokal i nokre dialektar herda til ''g'' som i ''huggu'', medan v-en i andre tilfelle har falle bort som i den samandregne forma ''hau(d)''. Bokmålsforma ''hode'' kjem på si side direkte frå det dansk-norske [[koinéspråk]]et, truleg som eit kompromiss mellom det danske ''hoved'' og det norske ''hue''. Ei anna side av saka er at både ''hode'' og andre former frå vårt største standardspråk no breier seg i dialektane, truleg på grunn av bokmålet sin dominans og prestisje. Eit anna eksempel er formene ''hol'' og ''hull''. Igjen har vi ein open ''o'' som forklarer dialektformene ''hål'', ''høl'' og ''håll''. Bokmålsforma kjem på si side frå den danske skriftforma (med den skilnaden at ein i dansk rettskriving forenklar doble konsonantar i slutten av ord: ''hullet'', men ''et hul''). == Bruk av språket == I 2005 kartla [[TNS Gallup]] talet nynorsk- og bokmålsbrukarar på oppdrag frå [[Riksmålsforbundet]].{{manglar kjelde}} Dei kom fram til at 7,5% av nordmennene bruker berre nynorsk når dei skriv, og at 5,5% bruker begge målformene. Desse reelt [[tospråkleg]]e kan reknast som nynorskbrukarar, sidan stort sett berre folk som har nynorsk som hovudmål er reelt tospråklege{{Treng kjelde}}. I følgje denne undersøkinga er det blant fylka i Noreg berre i [[Sogn og Fjordane]] nynorskbrukarane er i fleirtal – også om vi reknar brukarar av begge målformene som nynorskbrukarar. Spørsmålet intervjuobjekta fekk, var: «Når du skal skrive i private sammenhenger – benytter du da som regel nynorsk, som regel bokmål/riksmål eller begge former omtrent like mye?» Sidan år 2000 er det berre Riksmålsforbundet som har drive med slik kartlegging av talet nynorskbrukarar. [[Språkrådet]] (som den gongen heitte Norsk språkråd) tinga ei slik undersøking seinast i 1995. Støtta til nynorsken er likevel breiare enn denne undersøkinga viser. Det syner ei meiningsmåling offentleggjord 6. november 2006 der eit representativt utval av innbyggjarane i Møre og Romsdal vart spurde om dei vil at administrajonsmålet til fylket framleis skal vere nynorsk. Det var klart fleirtal for dette.<ref>[http://www.nesteklikk.no/20061106/116200.html]{{Død lenkje|date=oktober 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Den vanlege måten å sjå dette på, er likevel å rekne talet på [[kommune|kommunar]] i eit fylke som har nynorsk eller bokmål som administrasjonsspråk, eller som er språknøytrale. Da byggjer ein ikkje på meiningsmålingar med dei feilkjeldene desse alltid har, men på offentleg statistikk. I [[Møre og Romsdal]] er til dømes 23 kommunar nynorskkommunar, 13 er nøytrale og berre to er bokmålskommunar. Fylket har derfor nynorsk som administrasjonsspråk. Også om ein ser på talet på elevar i nynorske grunnskulekrinsar mot bokmålskrinsar, er det fleirtal for nynorsk i Møre og Romsdal. Da er talet 55% mot 45% i bokmålskrinsar. Også her kan ein byggje på offisiell statistikk i staden for meiningsmålingar, og [[Nynorsk i grunnskulen|opplæringsmålet i skulekrinsar]] vert avgjort i [[målrøystingar]] der det har vore reist krav om det. Etter reglane i [[mållova]] er nynorsk fleirtalsmålform i fire fylke: [[Møre og Romsdal]], [[Sogn og Fjordane]], [[Hordaland]] og [[Rogaland]]<!-- dette må oppdaterast - korleis er det no? -->. == Nynorsk i skulen == ''For meir om dette emnet, sjå [[Nynorsk i grunnskulen]].'' I dag (pr. januar 2022) nyttar 74 493 elevar i grunnskulen (1.–10. trinn) nynorsk, medan 634 674 elevar har bokmål som hovudmål. Av den totale elevmassen som har norsk som morsmål utgjer delen nynorskelevar 11,6 %.<ref name=":0" /> Dei aller fleste av desse, 90,2 %, er elevar i dei tre vestlandsfylka, men sjølv på [[Vestlandet]] er nynorskelevane i mindretal då 40,1 % nyttar nynorsk. Dette er grunna det store talet på bokmålselevar i og kring Bergen, Stavanger og dei andre vestlandsbyane. På det sentrale [[Austlandet]], langs kysten av [[Sørlandet]], i [[Trøndelag]] og [[Nord-Noreg]] finst det praktisk tala ikkje nynorskelevar. På Austlandet og Sørlandet er dei lokalisert til desse regionane: Nord-[[Gudbrandsdalen]], [[Valdres]], øvre [[Hallingdal]], [[Vest-Telemark]], [[Setesdalen]] og Indre [[Agder]]. Tal frå 2019 viser viss ein ordnar landsdelane og fylka etter prosentvise lutar nynorskelever endar ein opp med desse tala: Vestlandet (40,1 %), Sørlandet (3,6 %), Østlandet (1,9 %), Trøndelag (0,0008 %), Nord-Norge (0,0002 %) – Sogn og Fjordane (97,9 %), Møre og Romsdal (49,4 %), Hordaland (38,4 %), Rogaland (22,8 %), Oppland (16,7 %), Telemark (9,4 %), Aust-Agder (4,6 %), Vest-Agder (3,0 %), Buskerud (2,0 %). Om ein rangerer fylka etter talet nynorskelevar (i absolutte tal) har: Vestland (36 965), Møre og Romsdal (15 408), Rogaland (14 242), Innlandet (3 226), Vestfold og Telemark (1 770), Agder (1 314), Viken (565), avslutningsvis har Oslo, Trøndelag, Nordland og Troms og Finnmark éin eller mindre.<ref name=":0" /> == Status for nynorsk == [[Fil:Harran kyrkje1.JPG‎|mini|Kyrkjesokn i [[Nord-Trøndelag]] var blant dei fyrste som tok i bruk nynorsk som kyrkjespråk. I dag brukar om lag 10&nbsp;% av sokna i Trøndelag nynorsk [[liturgi]].<ref>[http://www.aasentunet.no/default.asp?menu=437 Aasentunet]</ref>]] Nynorsk hadde si største utbreiing til no i tida etter innføringa av [[rettskrivinga av 1938]], då ein tredel av elevane i grunnskulen hadde [[Nynorsk i grunnskulen|nynorsk som hovudmål]]. Då stod målet sterkt ikkje berre på Vestlandet, men òg på indre delar av [[Austlandet]], og store delar av [[Sørlandet]], i [[Trøndelag]] og [[Nord-Noreg]]. Det var berre på låglandet på [[Austlandet]] og [[Finnmark]] der målet i det heile ikkje fekk fotfeste. Nynorsk fekk heller ikkje innpass i byane kring kysten og landet elles, noko som kan ha medverka til at målet fekk ein kraftig attergang etter [[andre verdskrigen|krigen]]. Frå [[1950-talet]] minska delen nynorskelevar kraftig til han stabiliserte seg på om lag 17% frå [[1970-talet]] til utpå [[1990-talet]]. Nynorsken forsvann ut att som skulemål der han kom seinast inn, og ikkje hadde støtte i bruk utanom skulen. Sentraliseringa i samfunnet er òg ein viktig grunn til minkinga. Nynorsken står nå attende med eit kjerneområde på Vestlandet og dei indre bygdene på Aust- og Sørlandet. Sidan midt på 1990-talet har det vore ei jamn attergang på om lag 0,2 prosentpoeng pr år, særleg i distrikta kring byane på Vestlandet og i Aust-Telemark har målet mista oppslutnad i desse åra. I heile landet har ein av åtte elevar (12.4%) nynorsk som opplæringsmål i grunnskulen (2014). Nynorskbrukarar som jobbar i norsk næringsliv har i regelen få opningar for å bruke nynorsk, men må bruke riksmål/konservativt bokmål (eller engelsk) der tekstane skal brukast eksternt eller representere firmaet. Dette betyr at det enno vert utøvd mykje strukturell tvang i retning av riksmål/konservativt bokmål. Statistikkar som viser til fordelinga av nynorsk og bokmål må tolkast ut frå den strukturelle tvangen som vert utøvd i norsk næringsliv.{{manglar kjelde}} Nynorsken er likevel meir synleg i samfunnet under eitt i dag enn han nokon gong har vore, særleg gjennom bruk i NRK fjernsynet. I [[TV 2]] brukar dei òg ein del nynorsk, men mest munnleg. Han er òg bruka i rimeleg grad av somme store regionsaviser, medan dei største riksavisene framleis har eit faktisk forbod mot nynorsk på redaksjonell plass. Dette gjeld [[VG]], [[Dagbladet]] og [[Aftenposten]]. Derimot har desse riksavisene opna for nynorskskrivande journalistar: [[Vårt Land]], [[Nationen]], [[Dagsavisen]] og [[Klassekampen]]. [[Harald V av Noreg|Kong Harald]] kvidde seg for å nytta nynorsk, fordi han ikkje ville vere «knote-konge».<ref>[http://www.vg.no/rampelys/kongehuset/vil-ikke-vaere-knote-konge/a/181725/]</ref> I dataverda finst det etter kvart stadig fleire program og verktøy på nynorsk. Likefullt fortsetter åtaka på nynorsken, serleg frå høgresida i politikken. Dei seinare åra har det kome mange framlegg om å gjere sidemålet friviljug eller berre munnleg – dette kan sjåast som undergraving av nynorsken sin posisjon som likesteld målform. Om ein ser nok fram i tid, uttalar fleire seg pessimistisk om framtida for målet.<ref>{{Citation |title=Tror nynorsken dør|website=abcnyheter.no|url=http://www.abcnyheter.no/kultur/litteratur/080528/tror-nynorsken-dor |accessdate=2013-03-20 |archive-date=2014-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201234440/http://www.abcnyheter.no/kultur/litteratur/080528/tror-nynorsken-dor }}</ref><ref>{{Citation |title= Halvorsen: Nynorsken kan bli utryddet|url=http://utdanningsnytt.no/4/Meny-B/Samfunn/Politikk/Halvorsen-Nynorsken-kan-bli-utryddet-/ |accessdate=2013-03-20 |archive-date=2014-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202171442/http://utdanningsnytt.no/4/Meny-B/Samfunn/Politikk/Halvorsen-Nynorsken-kan-bli-utryddet-/ }}</ref> == Sjå òg == * [[Nynorsk i grunnskulen]] * [[Skulemål på Austlandet|Nynorsk som skulemål på Austlandet]] * [[Skulemål på Sørlandet|Nynorsk som skulemål på Sørlandet]] * [[Skulemål i Rogaland|Nynorsk som skulemål i Rogaland]] * [[Skulemål i Hordaland og Bergen|Nynorsk som skulemål i Hordaland og Bergen]] * [[Skulemål i Sogn og Fjordane|Nynorsk som skulemål i Sogn og Fjordane]] * [[Skulemål i Møre og Romsdal|Nynorsk som skulemål i Møre og Romsdal]] * [[Skulemål i Trøndelag|Nynorsk som skulemål i Trøndelag]] * [[Skulemål i Nord-Noreg|Nynorsk som skulemål i Nord-Noreg]] == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.nynorsk.no/ nynorsk.no - nyhende om nynorsk] * [http://framtida.no/tags/nynorsk/ Siste om nynorsk frå Framtida.no] * [https://nynorsksenteret.no/ Nynorsksenteret.no] * [https://ordbok.uib.no/ Nynorskordboka - Bokmålsordboka] * [https://www.nynorsk.no/litteraturen Den nynorske litteraturen 1848—2018] ved nynorsk.no {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nynorsk| ]] [[Kategori:Ivar Aasen]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2013]] 67xvvs3u95k5kkr6vrd95trp7u5ubpi 0 4004 3672682 3590238 2026-09-15T09:51:36Z Johshh 122989 /* Litteratur */ 3672682 wikitext text/x-wiki [[Fil:Le Canadien Nov 22, 1806.jpg|mini|Avisa ''[[Le Canadien]]'' frå 1806.]] Ei '''avis''' er ein publikasjon som hovudsakleg fortel om ulike nyhende og vert gjeven ut ofte, gjerne dagleg, tradisjonelt på [[papir]] av dårleg kvalitet. Aviser kan skriva [[artiklar]] og [[reportasjar]] om lokale eller internasjonale hendingar, eller eit særskilt felt som [[idrett]] eller [[økonomi]], men inneheld ofte stoff av mange typar om ulike emne. I tillegg til [[nyhende]] har aviser som regel òg [[annonse|annonsar]] og småstoff. Det meste av stoffet i aviser blir skrive av [[journalist]]ar. [[Redaktør]]ar har utgjevaransvar og kan skriva [[avisleiar|leiarar]]. [[Fil:Le Père du peintre, lisant L'Événement, par Paul Cézanne.jpg|mini|venstre|Avislesar måla av [[Paul Cézanne]] i [[1866]].]] == Historie == Større statsorganisasjonar har stått for jamlege utgjevingar av kunngjeringar i lang tid, mellom anna i [[Romarriket]], der ordrene frå [[Julius Cæsar]] blei sende ut i ''Acta Diurna''. Ordet ''avis'' kjem frå det latinske omgrepet ''ad visum'', 'om det som er sett'. Den første eigentlege avisa, eit handskrive ark kalla ''Blanda nytt i Kaiyan'', kom ut i [[Beijing]] i [[713]]. [[Kaiyuan]] var nemninga på perioden då avisa blei laga. Den første trykte avisa blei gjeven ut av [[Johann Carolus]] i [[1605]]. ''Relation aller fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'', samling av alle fine og minnverdige nyhende, kom ut i den sjølvstendige byen [[Strasbourg]]. I løpet av dei neste tiåra kom aviser ut på engelsk, fransk og nederlands, og i [[1645]] blei den eldste avisa som framleis blir gjeven ut, svenske ''Post-och Inrikes Tidningar'', til. Den eldste norske avisa som framleis kjem ut er [[Adresseavisen]], som blei stifta i [[1767]]. Verdas første dagsavis var ''Einkommende Zeitungen'', innkomande nyhende, som blei grunnlagd i [[1650]] i [[Leipzig]]. Medan avisene tidlegare som oftast er blitt utgjevne på avsipapir har ein i nyare tider gjeve ut delar av dei elektronisk, som [[nettavis]]er. == Litteratur == * {{ Kjelde bok | forfattar = Sande, Øystein | utgjeve år = 2000 | tittel = Aviser på nynorsk : arbeidsrapport | isbn = 8276611273 | stad = Volda | forlag = Høgskulen i Volda | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009070201118 | side = }} * {{ Kjelde bok | forfattar = Nilsson, Stig | utgjeve år = 2003 | tittel = Avis frå a til å | isbn = 8252162592 | stad = Oslo | forlag = Samlaget | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2011030908119 | side = }} == Sjå òg == * [[Norske aviser]] * [[Tidlegare norske aviser]] * [[Norske gratisaviser]] * [[Norske nettaviser]] * [[Norske studentaviser]] * [[Norske tidsskrift]] == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{spire|media|samfunn|litteratur}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Aviser| ]] ds0t99fl1ex84ecmm7nimbzyhd7obfq 3672684 3672682 2026-09-15T09:54:26Z Ranveig 39 Litteratur under Bakgrunnsstoff 3672684 wikitext text/x-wiki [[Fil:Le Canadien Nov 22, 1806.jpg|mini|Avisa ''[[Le Canadien]]'' frå 1806.]] Ei '''avis''' er ein publikasjon som hovudsakleg fortel om ulike nyhende og vert gjeven ut ofte, gjerne dagleg, tradisjonelt på [[papir]] av dårleg kvalitet. Aviser kan skriva [[artiklar]] og [[reportasjar]] om lokale eller internasjonale hendingar, eller eit særskilt felt som [[idrett]] eller [[økonomi]], men inneheld ofte stoff av mange typar om ulike emne. I tillegg til [[nyhende]] har aviser som regel òg [[annonse|annonsar]] og småstoff. Det meste av stoffet i aviser blir skrive av [[journalist]]ar. [[Redaktør]]ar har utgjevaransvar og kan skriva [[avisleiar|leiarar]]. [[Fil:Le Père du peintre, lisant L'Événement, par Paul Cézanne.jpg|mini|venstre|Avislesar måla av [[Paul Cézanne]] i [[1866]].]] == Historie == Større statsorganisasjonar har stått for jamlege utgjevingar av kunngjeringar i lang tid, mellom anna i [[Romarriket]], der ordrene frå [[Julius Cæsar]] blei sende ut i ''Acta Diurna''. Ordet ''avis'' kjem frå det latinske omgrepet ''ad visum'', 'om det som er sett'. Den første eigentlege avisa, eit handskrive ark kalla ''Blanda nytt i Kaiyan'', kom ut i [[Beijing]] i [[713]]. [[Kaiyuan]] var nemninga på perioden då avisa blei laga. Den første trykte avisa blei gjeven ut av [[Johann Carolus]] i [[1605]]. ''Relation aller fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'', samling av alle fine og minnverdige nyhende, kom ut i den sjølvstendige byen [[Strasbourg]]. I løpet av dei neste tiåra kom aviser ut på engelsk, fransk og nederlands, og i [[1645]] blei den eldste avisa som framleis blir gjeven ut, svenske ''Post-och Inrikes Tidningar'', til. Den eldste norske avisa som framleis kjem ut er [[Adresseavisen]], som blei stifta i [[1767]]. Verdas første dagsavis var ''Einkommende Zeitungen'', innkomande nyhende, som blei grunnlagd i [[1650]] i [[Leipzig]]. Medan avisene tidlegare som oftast er blitt utgjevne på avsipapir har ein i nyare tider gjeve ut delar av dei elektronisk, som [[nettavis]]er. == Sjå òg == * [[Norske aviser]] * [[Tidlegare norske aviser]] * [[Norske gratisaviser]] * [[Norske nettaviser]] * [[Norske studentaviser]] * [[Norske tidsskrift]] == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} ;Litteratur * {{ Kjelde bok | forfattar = Sande, Øystein | utgjeve år = 2000 | tittel = Aviser på nynorsk : arbeidsrapport | isbn = 8276611273 | stad = Volda | forlag = Høgskulen i Volda | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009070201118 }} * {{ Kjelde bok | forfattar = Nilsson, Stig | utgjeve år = 2003 | tittel = Avis frå a til å | isbn = 8252162592 | stad = Oslo | forlag = Samlaget | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2011030908119 }} {{spire|media|samfunn|litteratur}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Aviser| ]] d88wz4m41bl0z7kc1qr7r92x8jnokig 0 7747 3672552 3637427 2026-09-14T19:09:51Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3672552 wikitext text/x-wiki '''Filosofi''' (''kjærleik til visdom'', frå gresk ''philos'' og ''sophia'') er det kritiske studiet av dei mest fundamentale spørsmåla menneskeslekta har vore i stand til å stille, til dømes innan [[tru]], [[eksistens]], [[etikk]] og [[moral]]. [[Logikk]] handlar om å konstruere gyldige argument, og spelar ei sentral rolle i filosofisk diskusjon. == Avgrensing av disiplinen == Sidan [[Aristoteles]] har filosofien vore oppdelt i praktisk og teoretisk filosofi. Målet til dei praktiske vitskapane er handling, mens målet til dei teoretiske vitskapane er viten. Sidan [[renessansen]] er også disiplinen filosofihistorie komen til. Den teoretiske filosofien blir ofte inndelt i [[erkjennelsesteori]], [[metafysikk]] og [[vitskapsfilosofi]]. Den praktiske filosofien blir ofte inndelt i [[etikk]], metaetikk, [[politisk filosofi]] og [[estetikk]]. Men også til dømes pedagogisk filosofi kan reknast til desse. Filosofi grensar mot andre fagområde som til dømes [[lingvistikk]], [[psykologi]] og [[pedagogikk]]. == Historie == === Gresk filosofi === Vestleg filosofi reknar opphavet sitt til det klassiske [[Hellas]] med naturfilosofane [[Thales|Thales frå Milet]]; etter han følgjer [[Anaksimander]], [[Heraklit]], [[Parmenides]] og [[Demokrit]] saman med andre [[Før-sokratikarane|førsokratiske]] tenkjarar. Heretter følgde [[Sokrates]], som vendte filosofien vekk frå naturen og mot mennesket. Den mest berømte eleven til Sokrates var [[idealist]]en [[Platon]] og eleven hans igjen var [[Aristoteles]], som forsvarte [[empiri]]en mot idealismen. Dei tre blir oftast rekna som vestens første store filosofar. === Seinantikken og mellomalderen === I seinantikken var særleg [[nyplatonisme]]n populær, med [[Plotin]] som første hovudrepresentant. Den nyplatonske tradisjonen vart særleg vidareført i [[kristendommen]], mens dei [[jødedommen|jødiske]] og [[islam|muslimske]] filosofane hovudsakleg vidareutvikla den [[aristotelisk filosofi|aristoteliske]] tradisjonen i kombinasjon med sterk vekt på empiri og rasjonalisme. Særleg viktige namn her er den [[muslimar|muslimske]] filosofen [[Ibn Rushd]], den [[persarar|persisk]]-[[muslimar|muslimske]] filosofen [[al-Farabi]] og den [[jødar|jødiske]] filosofen [[Maimonides|Moses Maimonides]]. === Den tidlege modernismen === I kjølvatnet av [[renessansen]] og [[den vitskaplege revolusjonen]] kom dei to filosofiske retningane [[rasjonalisme]], forfekta av mellom anna [[René Descartes]], [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] og [[Baruch de Spinoza]], og [[empirisme]], forfekta av blant anna [[John Locke]] og [[David Hume]]. Desse la hovudvekt på fornufta og erfaringa. [[Immanuel Kant]] lagde en syntese av desse to retningane, ved å leggje vekt på aktiv bearbeiding av sanseinntrykka. === 1900-talet === Filosofien på 1900-talet var dominert av filosofar som [[Ludwig Wittgenstein]], [[Gottlob Frege]], [[Bertrand Russell]], [[Martin Heidegger]], [[Edmund Husserl]], [[Donald Davidson]], [[John Langshaw Austin]], [[Kurt Gödel]] og [[Michel Foucault]]. Ein av dei mest kjende norske filosofane frå denne tida er [[Arne Næss]]. I denne perioden blei europeisk filosofi delt i to, med den såkalla «kontinentale» filosofien representert av folk som Heidegger og Foucault, og Wittgenstein og Russell i den «analytiske» filosofien.<ref>{{Citation|title=Analytic versus Continental Philosophy {{!}} Issue 74 {{!}} Philosophy Now|url=https://philosophynow.org/issues/74/Analytic_versus_Continental_Philosophy|website=philosophynow.org|accessdate=2025-12-20}}</ref> == Sjå òg == * [[Filosofar]] * [[Rettsfilosofi]] * [[Politisk filosofi]] ==Kjelder== <references/> ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{vitskap}} {{spire|filosofi}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Filosofi]] n591lnjpmsi266hoak1hg7mih55njr8 3672610 3672552 2026-09-15T06:11:43Z Ranveig 39 Sort. 3672610 wikitext text/x-wiki '''Filosofi''' (''kjærleik til visdom'', frå gresk ''philos'' og ''sophia'') er det kritiske studiet av dei mest fundamentale spørsmåla menneskeslekta har vore i stand til å stille, til dømes innan [[tru]], [[eksistens]], [[etikk]] og [[moral]]. [[Logikk]] handlar om å konstruere gyldige argument, og spelar ei sentral rolle i filosofisk diskusjon. == Avgrensing av disiplinen == Sidan [[Aristoteles]] har filosofien vore oppdelt i praktisk og teoretisk filosofi. Målet til dei praktiske vitskapane er handling, mens målet til dei teoretiske vitskapane er viten. Sidan [[renessansen]] er også disiplinen filosofihistorie komen til. Den teoretiske filosofien blir ofte inndelt i [[erkjennelsesteori]], [[metafysikk]] og [[vitskapsfilosofi]]. Den praktiske filosofien blir ofte inndelt i [[etikk]], metaetikk, [[politisk filosofi]] og [[estetikk]]. Men også til dømes pedagogisk filosofi kan reknast til desse. Filosofi grensar mot andre fagområde som til dømes [[lingvistikk]], [[psykologi]] og [[pedagogikk]]. == Historie == === Gresk filosofi === Vestleg filosofi reknar opphavet sitt til det klassiske [[Hellas]] med naturfilosofane [[Thales|Thales frå Milet]]; etter han følgjer [[Anaksimander]], [[Heraklit]], [[Parmenides]] og [[Demokrit]] saman med andre [[Før-sokratikarane|førsokratiske]] tenkjarar. Heretter følgde [[Sokrates]], som vendte filosofien vekk frå naturen og mot mennesket. Den mest berømte eleven til Sokrates var [[idealist]]en [[Platon]] og eleven hans igjen var [[Aristoteles]], som forsvarte [[empiri]]en mot idealismen. Dei tre blir oftast rekna som vestens første store filosofar. === Seinantikken og mellomalderen === I seinantikken var særleg [[nyplatonisme]]n populær, med [[Plotin]] som første hovudrepresentant. Den nyplatonske tradisjonen vart særleg vidareført i [[kristendommen]], mens dei [[jødedommen|jødiske]] og [[islam|muslimske]] filosofane hovudsakleg vidareutvikla den [[aristotelisk filosofi|aristoteliske]] tradisjonen i kombinasjon med sterk vekt på empiri og rasjonalisme. Særleg viktige namn her er den [[muslimar|muslimske]] filosofen [[Ibn Rushd]], den [[persarar|persisk]]-[[muslimar|muslimske]] filosofen [[al-Farabi]] og den [[jødar|jødiske]] filosofen [[Maimonides|Moses Maimonides]]. === Den tidlege modernismen === I kjølvatnet av [[renessansen]] og [[den vitskaplege revolusjonen]] kom dei to filosofiske retningane [[rasjonalisme]], forfekta av mellom anna [[René Descartes]], [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] og [[Baruch de Spinoza]], og [[empirisme]], forfekta av blant anna [[John Locke]] og [[David Hume]]. Desse la hovudvekt på fornufta og erfaringa. [[Immanuel Kant]] lagde en syntese av desse to retningane, ved å leggje vekt på aktiv bearbeiding av sanseinntrykka. === 1900-talet === Filosofien på 1900-talet var dominert av filosofar som [[Ludwig Wittgenstein]], [[Gottlob Frege]], [[Bertrand Russell]], [[Martin Heidegger]], [[Edmund Husserl]], [[Donald Davidson]], [[John Langshaw Austin]], [[Kurt Gödel]] og [[Michel Foucault]]. Ein av dei mest kjende norske filosofane frå denne tida er [[Arne Næss]]. I denne perioden blei europeisk filosofi delt i to, med den såkalla «kontinentale» filosofien representert av folk som Heidegger og Foucault, og Wittgenstein og Russell i den «analytiske» filosofien.<ref>{{Citation|title=Analytic versus Continental Philosophy {{!}} Issue 74 {{!}} Philosophy Now|url=https://philosophynow.org/issues/74/Analytic_versus_Continental_Philosophy|website=philosophynow.org|accessdate=2025-12-20}}</ref> == Sjå òg == * [[Filosofar]] * [[Rettsfilosofi]] * [[Politisk filosofi]] ==Kjelder== <references/> ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{vitskap}} {{spire|filosofi}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Filosofi| *]] puihmkwajwltht6brv0cc1uk8zlsshv 0 11303 3672518 3639304 2026-09-14T14:49:06Z HerVal7752 105842 Landboks 3672518 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Den arabiske republikken Syria |andre namn = {{lang|ar|{{ikkjekursiv|اَلْجُمْهُورِيَّةُ ٱلْعَرَبِيَّةُ ٱلْسُوْرِيَّة}}<br />al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah}} |adjektiv = syrisk |flagg = Flag of Syria.svg{{!}}border |riksvåpen = Emblem of Syria (2025–present).svg |nasjonaldag = 17. april |nasjonalsong = Homat el Diyar |kart = Syria projection (2024–present).svg |karttekst = {{Legend|#336830|Syria}}{{Legend|#61E760|[[Golanhøgdene|Israelsk-okkupert territorium]]}} |hovudstad = Damaskus |minoritetsspråk = kurdisk |styresett = [[Presidentialisme|Presidentiell]] [[republikk]] under ei overgangsregjering |statsoverhovudtype = President |statsoverhovud = Ahmed al-Sharaa |statsministertype = |statsminister = |grunnlagdtype = Sjølvstende{{ikkjefeit| frå<br />[[Frankrike]]}} |grunnlagd = [[1. januar]] [[1944]] (''Erklært''&#8239;)<br />[[7. april]] [[1946]] (''Anerkjent''&#8239;) |grunnlagd1type = Ein del av [[Den sameinte arabiske republikken|Den<br />&nbsp; &nbsp; &nbsp;sameinte<br />&nbsp; &nbsp; &nbsp;arabiske<br />&nbsp; &nbsp; &nbsp;republikken]] |grunnlagd1 = [[22. februar]] [[1958]]–<br />[[28. september]] [[1961]] |grunnlagd2type = [[Syria under Baath-partiet|Baath-Syria]] |grunnlagd2 = [[8. mars]] [[1963]]–<br />[[8. desember]] [[2024]] |grunnlagd3type = Syrisk overgangs-<br />&nbsp; &nbsp; &nbsp;regjering<br />&nbsp; &nbsp; &nbsp;etablert |grunnlagd3 = [[29. mars]] [[2025]] |valuta = [[Syriske pund]] |tidssone = [[UTC]] +2 ([[Eastern European Time|EET]]) |retningsnummer = +963 |domene = .sy }} '''Syria''',{{mrk|[[arabisk]] سوريا eller [[arabisk]] سورية, ''Sūriyā'' eller ''Sūrīyah''}} offisielt '''Den arabiske republikken Syria''',{{mrk|{{språk-ar|اَلْجُمْهُورِيَّةُ ٱلْعَرَبِيَّةُ ٱلْسُوْرِيَّة|al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah}}; [[kurdisk]] ''Komara Erebî ya Sûrîyê''}} er ein [[stat]] i [[Midtausten]]. Landet grensar til [[Libanon]] og [[Middelhavet]] i vest, [[Tyrkia]] i nord, [[Irak]] i aust, [[Jordan]] i sør og [[Israel]] i sørvest. Grensene med Israel ([[Golanhøgdene]]) og Tyrkia ([[Iskenderun]]) er omstridde. Hovudstad er [[Damaskus]] og er av dei eldste permanent busette byane i verda.<ref>{{cite web|url=http://ancientneareast.tripod.com/Ramad.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061111111827/http://ancientneareast.tripod.com/Ramad.html |archivedate=2006-11-11 |title=Neolithic Tell Ramad in the Damaskus Basin of Syria |publisher=Web.archive.org |date= |accessdate=19. mars 2014}}</ref> Landet består av frodige sletter, høge fjell og ørkenar, og er heimstad for [[demografi i Syria|mangfaldige etniske og religiøse grupper]], som [[alawittar]], [[sunni]]muslimske og [[kristne]] [[arabarar]], [[armenarar]], [[assyrarar]], [[drusar]], [[kurdarar]] og [[tyrkarar]]. Sunni-arabarar utgjer den største folkegruppa i Syria. Syria var tidlegare synonymt med [[Levanten]] (på arabisk kalla ''al-Sham'') medan den moderne staten dekkjer fleire gamle kongedøme og rike, som [[Ebla]]-sivilisasjonen på 2000-talet fvt. I den [[islam]]ske tida vart [[Damaskus]] setet for [[Umayyade-kalifatet]] og ein provinshovudstad i [[Mamelukk-sultanatet]] i [[Egypt]]. Den moderne syriske staten vart grunnlagd etter [[fyrste verdskrigen]] som [[Mandatområdet i Libanon|det franske mandatområdet]], og var den største arabiske staten som kom fram frå det tidlegare [[Det osmanske riket|osmansk]]-styrte arabiske Levanten. Landet fekk sjølvstende i april 1946, som ein [[parlamentarisk republikk]]. Perioden etter sjølvstendet var uroleg, og mange [[militærkupp]] og kuppforsøk herja landet i perioden 1949–1971. Mellom 1958 og 1961 gjekk Syria inn i ein kortvarig [[Den sameinte arabiske republikken|union med Egypt]], som enda med eit militærkupp. Frå 1963 til 2011 var det unntakstilstand i landet, innbyggjarane var utan alt av rettsleg vern, og styreforma vert rekna som ikkje-demokratisk.<ref>{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/syria |title=Freedom on the world report |publisher=Freedomhouse.org |date= |accessdate=19. mars 2014}}</ref> [[Bashar al-Assad]] vart president i 2000 og tok over etter far sin, [[Hafez al-Assad]], som var president frå 1970 til 2000.<ref name="The Sturdy House That Assad Built">{{cite web |url=http://www.foreignaffairs.com/articles/67561/michael-broening/the-sturdy-house-that-assad-built |title=The Sturdy House That Assad Built |date= 7. mars 2011 |author=Michael Bröning |publisher=The Foreign Affairs }}</ref> Assad-styret fall 8. desember 2024 og Syria gjekk inn i ein politisk overgangsperiode med [[Mohammed al-Bashir]] som leiar. Frå mars 2011 var Syria innvikla i ein [[den syriske borgarkrigen|borgarkrig]] etter ei rekkje opprør (rekna som ein del av [[den arabiske våren]], masserørsla av revolusjonar og protestar i den arabiske verda) mot Assad og [[Ba'ath-partiet i Syria|ny-Ba'athist]]-styret. Ei alternativ regjering vart danna av opposisjonen [[Nasjonalkoalisjonen av syriske revolusjons- og opposisjonskrefter]] i mars 2012. Representantar av denne regjeringa vart invitert til å ta Syria sitt sete i [[Den arabiske ligaen]].<ref name=guardian.co.uk>{{cite news|last=Black|first=Ian|title=Syrian opposition takes Arabic League seat|url=http://www.guardian.co.uk/world/2013/mar/26/syrian-opposition-appeals-nato-support|newspaper=The Guardian|date=26. mars 2013}}</ref> Syria er medlem av [[Dei sameinte nasjonane]], [[Organisasjonen av alliansefrie nasjonar]], [[Den arabiske ligaen]] og [[Organisasjonen for islamsk samarbeid]]. == Etymologi == Namnet «Syria» kjem frå det [[gammalgresk]]e namnet for syrarar, ''Sýrioi'' ([[gresk skrift]] Σύριοι) eller ''Sýroi'' (Σύροι), som grekarane nytta om [[assyrarar]].<ref>[[Herodotos]], [[Historier av Herodotos|Historier]], VII.63, [[s:History of Herodotos/Book 7]].</ref><ref>{{cite web |first=John |last=Joseph |title=Assyria and Syria: Synonyms?|url=http://www.jaas.org/edocs/v11n2/JohnJoseph.pdf |format=PDF |year=2008}}</ref> Fleire moderne forskarar hevdar at det greske ordet som er knytt til det kognate greske Ἀσσυρία, ''[[Assyria]]'', opphavleg kom frå det [[akkadisk]]e ''Aššur''.<ref>Først foreslått av [[Theodor Nöldeke]] i 1881; jfr. {{cite web|last=Harper|first=Douglas|date=November 2001|title=Syria|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Syria|accessdate=19. mars 2014|work=Online Etymology Dictionary}}</ref> Andre meinte at det kom frå ''Siryon'', namnet som folk frå [[Sidon]] gav [[Hermon]].<ref>{{cite book |url = http://books.google.com/?id=J3PsAb1uV94C&printsec=frontcover |title = Greater Syria: The History of an Ambition |accessdate =19. mars 2014 |author = Pipes, Daniel |authorlink =Daniel Pipes |year = 1992|publisher = [[Middle East Forum]] |page = 13 |isbn = 0-19-506022-9}}</ref> Då ein oppdaga [[Çineköy-inskripsjonen]] i 2000 verka dette å støtte at omgrepet «Syria» kjem frå ''Assyria'', som oppstod i nordlege delar av dagens [[Irak]]. Området som ordet har omfatta har endra seg med tida. I antikken låg Syria i austenden av Middelhavet, mellom [[Arabia]] i sør og [[Vesleasia]] i nord, og strekte seg innover til delar av Irak, og hadde ei uviss grense i nordaust og [[Plinius den eldre]] skildrar området frå vest til aust som [[Kommagene]], [[Sofene]] og [[Adiabene]].<ref>{{cite book |author=Pliny |authorlink=Plinius den eldre |url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/5*.html |title=Natural History |chapter=Book 5 Section 66 |publisher=University of Chicago|year=77 |isbn=84-249-1901-7}}</ref> På Plinius si tid hadde dette store Syria blitt delt inn i fleire provinsar under [[Romarriket]] (politisk sjølvstendige frå kvarandre): [[Iudaea]], seinare omdøypt [[Palestina]] i 135 evt. (området som svarar til dagens Israel, det palestinske området og Jordan) heilt i sørvest, [[Fønikia]] som svarar til Libanon, med Damascena til det indre av Fønikia, [[Koilesyria]] sør for [[An Nahr al Kabir|Eleutheris-elva]] og Irak.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/578856/Syria/29905/Roman-provincial-organization#default |title=Syria :: Roman provincial organization|work=Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |accessdate=19. mars 2014}}</ref> == Historie == === Den eldre antikken === [[Fil:FemaleFigurineSyria5000BCE.jpg|mini|upright|Kvinneleg figur i Syria, 5000 fvt. [[Det antikke orientmuseet]].]] [[Fil:Antakya Arkeoloji Muzesi 1250344 nevit.jpg|mini|upright|[[Yarim-Lim I]] av [[Yamhad]] var den mektigaste kongen i Levanten.]] Frå kring 10&nbsp;000 fvt. var Syria eit av sentera i kulturen i den [[yngre steinalder]]en, før-keramikktida, der jordbruk og kvegdrift dukka opp for første gong i historia. Den neste perioden i den yngre steinalderen er representert av rektangulære hus i [[Mureybet]]-kulturen. Folk nytta då reiskapar av stein, gips og brent kalk. Funn av reiskapar av [[obsidian]] frå [[Anatolia]] er bevis på tidlege handelssamband. Byane [[Hamoukar]] og [[Emar]] spelte ei viktig rolle i den seinare yngre steinalderen og bronsealderen. [[Arkeolog]]ar har synt at [[sivilisasjon]]en i Syria var ein av dei eldste på jorda, kanskje berre slått av dei i [[Mesopotamia]]. ==== Eblaittar og amorittar ==== {{detaljar|amorittar|Ebla|Yamhad|Mari i Syria}} Den tidlegare registrerte innfødde sivilisasjonen i regionen var [[bystat]]en [[Ebla]]<ref>Pettinato, Giovanni. The Archives of Ebla; Gelb, I. J. "Thoughts about Ibla: A Preliminary Evaluation" in Monographic Journals of the Det nære austen, Syro-Mesopotamian Studies 1/1 (May 1977) s. 3-30.</ref> nær dagens [[Idlib]], nord i Syria. Ebla vart truleg grunnlagd kring 3000 fvt.,<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=4sjpB5HlT-YC&pg=PA241#v=onepage&q&f=false|title= Old Testament Parallels: Laws and Stories from the Ancient Det nære austen|author= Victor Harold Matthews,Don C. Benjamin| page=241}}</ref> og bygde gradvis velstanden sin på handel med dei [[mesopotamisk]]e statane [[Sumer]], [[Assyria]] og [[Akkad]], i tillegg til [[hurrittar]] og [[hattiar]] i nordvest, i [[Vesleasia]].<ref name="LibraryofCongress">{{cite web |title=Syria: A country Study – Ancient Syria|publisher=Library of Congress |date=Data as of April 1987 |accessdate=19. mars 2014 |url=http://ancienthistory.about.com/library/bl/bl_syriaancient.htm}}</ref> Gåver frå [[farao]]ar som er funne under utgravingar, stadfestar at Ebla hadde kontakt med [[Egypt i antikken|Egypt]]. Ein av dei tidlegare nedskrivne tekstane frå Syria er ein handelsavtale mellom vesir [[Ibrium]] av Ebla og kong [[Tudiya]] av [[Assyria]] kring 2250 fvt.<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=sQtOAAAAQBAJ&pg=PT160#v=onepage&q&f=false|title= The Untold Story of Native Irakis|author= Amer Hanna-Fatuhi| page=160}}</ref> Forskarar trur at [[eblaittisk|språket i Ebla]] er eit av dei eldste kjende nedskrivne [[semittisk]]e språka etter [[akkadisk]]. Nyare klassifiseringar av eblaittisk har synt at det var eit [[austsemittisk]] språk, nært knytt til [[akkadisk]],<ref>{{cite journal |title=The Aramaic Language and Its Classification |journal=[[Journal of Assyrian Academic Studies]] |volume=14 |issue=1 |url=http://www.jaas.org/edocs/v14n1/e8.pdf |access-date=2014-03-19 |archive-date=2008-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909222746/http://www.jaas.org/edocs/v14n1/e8.pdf |url-status=yes }}</ref> då heile Syria vart ein del av det mesopotamiske [[Det akkadiske riket|Akkadiske riket]] etter erobringane til [[Sargon av Akkad]] som enda den eblaittiske sivilisasjon kring 2330 fvt. Ebla vart gjenoppretta av [[Kanaanittiske språk|kanaanittisktalande]] [[amorittar]], som dominerte mykje av Syria frå 2000-talet fvt., sjølv om delar av Syria var okkupert av [[Assyria]] og [[Babylonia]] på 1800- og 1700-talet fvt.. Babylonia vart grunnlagde av amorittar frå Syria og Syria vart kalla ''Landet til Amurru'' (amorittar) av naboane sine i Assyria og Babylonia. Byen [[Mari i Syria|Mari]] dukka opp i denne tida og vart ein rival til Ebla før han vart erobra av [[Hammurabi]] av Babylon. [[Ugarit]] vart òg grunnlagd på denne tida, kring 1800 fvt., i nærleiken av dagens [[Latakia]]. [[Ugarittisk]] var eit semittisk språk som var laust knytt til kanaanittiske språk, og utvika [[ugarittisk skrift]], det første alfabetet i historia.<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=0_KnI588AnkC&pg=PA22#v=onepage&q&f=false|title= The Early Alphabet|author= John F. Healey| page=22}}</ref> Det ugarittiske kongedømet overlevde fram til det vart øydelagd av plyndrande indoeuropeiske [[havfolka|havfolk]] på 1100-talet fvt. [[Yamhad]] (dagens [[Aleppo]]) vart skildra i tavlene frå Mari som den mektigaste staten i det nære austen og skal ha hatt fleire vasallar enn Hammurabi av Babylon.<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=_oTh51M5XF4C&pg=PA44&dq=#v=onepage&q&f=false|title= Mari and Karana: Two Old Babylonian Cities|author= Stephanie Dalley| page=44}}</ref> Yamhad dominerte nord i Syria i to hundreår,<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=_oTh51M5XF4C&pg=PA44&dq=Mari+and+Karana:+Two+Old+Babylonian+Cities+yamhad+and+the+west&hl=nl&sa=X&ei=UBfcUoX7Ecqp0QXV14CwDw&ved=0CDcQ6AEwAA#v=onepage&q=Mari%20and%20Karana%3A%20Two%20Old%20Babylonian%20Cities%20yamhad%20and%20the%20west&f=false|title= Mari and Karana: Two Old Babylonian Cities|author= Stephanie Dalley| page=44}}</ref> og tok makta over [[Alalakh]],<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=HmTOoQmf23AC&pg=PA285&dq=abbael&hl=nl&sa=X&ei=TjncUp-4FsqS1AXU_YGQBw&ved=0CDUQ6AEwAA#v=onepage&q=abbael&f=false|title= Canaan in the Second Millennium B.C.E.|author= Nadav Naʼaman| page=285}}</ref> [[Qatna]]<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=FF5-7JVj4jYC&pg=PA32#v=onepage&q&f=false|title= The Cambridge Ancient History|author= Iorwerth Eiddon Stephen Edwards|page=32}}</ref> og Eufratdalen ned til grensa med Babylon,<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT254&dq=Holy+Warriors+at+the+Dawn+of+History+defeating+and+ousting+yasmah-addu&hl=nl&sa=X&ei=DPLaUtL3Icas0QX26IDYBg&ved=0CDUQ6AEwAA#v=onepage&q=Holy%20Warriors%20at%20the%20Dawn%20of%20History%20defeating%20and%20ousting%20yasmah-addu&f=false|title= Warfare in the Ancient Det nære austen to 1600 BC|author= William J. Hamblin| page=259}}</ref> og hæren til Yamhad drog så langt bort som [[Der i Sumer|Dēr]] ved grensa til [[Elam]] (dagens Iran),<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=J8GgNzv1LfsC&pg=PA2&lpg=PA2&dq#v=onepage&q&f=false|title= The Military Establishments at Mari|author= Jack M. Sasson|page=2+3}}</ref> Yamhad vart erobra og øydelagd i lag med Ebla av [[indoeuropeisk]]e [[hettittane|hettittar]] frå [[Vesleasia]] kring 1600 fvt.<ref>Relations between God and Man in the Hurro-Hittite Song of Release, Mary R. Bachvarova, Journal of the American Oriental Society, Jan–Mar SAAD 2005</ref> Frå den tida vart Syria ei slagmark for forskjellige utanlandske rike, [[hettittane|hettittar-riket]], [[Mitanni]]-riket, [[Det nye riket i Egypt]], [[Assyria|Det midtassyriske riket]], og til ein mindre grad [[Babylonia]]. Egyptarane okkuperte i starten mykje i sør, medan hettittane, og Mitanni, okkuperte mykje i nord. Assyria fekk etter kvart overtaket, øydela Mitanni-riket, og annekterte dei enorme områda som hettittane og Babylon tidlegare hadde hatt. Mellom 1365 og 1020 fvt. vart Aust-Syria stort sett ein del av Det midtassyriske riket.<ref>Georges Roux, Ancient Irak, 3rd ed., Penguin Books, London, 1991, p.381</ref> medan det vestlege område vart verande ein del av riket til hettittane fram til det vart øydelagd.<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=1A0OgvXfHlQC&pg=PA24#v=onepage&q&f=false|title= Ugarit in Retrospect|author=Douglas Frayne|page= 23,24,25}}</ref> ==== Aramearar og fønikiarar ==== {{detaljar|aramearar|syrisk-hettittiske statar|Fønikia}} [[Fil:Ramses IIs seger över Chetafolket och stormningen av Dapur, Nordisk familjebok.png|mini|Den egyptiske faraoen [[Rameses II]] stormar den hittitiske festninga i [[omleiringa av Dapur|Dapur]], 1269 fvt.]] [[Fil:Gerettetegötter löwen.JPG|mini|Relieff frå [[Tel Halaf]] datert til kongedømet til [[Bit Bahiani]].]] Kring 1300-talet fvt. dukka forskjellige semittiske folk opp i området, som halvnomadiske [[sutearar]] som kom i ein konflikt med [[Babylonia]] i aust, og [[vestsemittisk]]-talande [[aramearar]] som tok over etter dei tidlegare amorittane. Dei vart òg underlagt Assyria og hettittane i fleire hundreår. Egyptarane kjempa mot hettittane for å få kontroll over det vestlege Syria, og kampane nådde ein topp i 1274 fvt. med [[slaget ved Kadesh]].<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=WOxnM3WJYJgC&pg=PA475#v=onepage&q&f=false|title= The Philosophy of Historiography|author= John Lange|page= 475}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=EClaAtUb2TAC&pg=PA23#v=onepage&q&f=false|title= Ramses II and His Time|author=Immanuel Velikovsky|page= 23}}</ref> Då hettittane var øydelagd og Assyria vart svakare seint på 1000-talet fvt., tok arameiske folk kontroll over dei indre områda, og danna statar som [[Bit Bahiani]], [[Aram-Damaskus]], [[Hamath]], [[Aram-Rehob]], [[Aram-Naharaim]] og [[Luhuti]]. Frå den tida vart regionen kalla [[Aramea]] eller [[Aram-regionen i Bibelen|Aram]]. Det vart òg ein syntese mellom semittiske aramearar og restane av dei indoeuropeiske [[hettittane]] då fleire [[syrisk-hettitisk]]e statar vart grunnlagde nord i det sentrale Aram (Syria) og sør i det sentrale Vesleasia (dagens Tyrkia) som [[Karkemisj]] og [[Sam'al]]. Ei [[Kanaanittiske|kanaanittisk]] gruppe kjend som [[fønikia]]rar skulle kome til å dominere kystområda av Syria (og Libanon og det sørvestlege [[Tyrkia]]) frå 1200-talet fvt., og grunnla bystatar som [[Amrit]], [[Simyra]], [[Arwad]], [[Arab al-Mulk|Paltos]], [[Latakia|Ramitha]] og [[Tell Sukas|Shuksi]]. Frå desse kystområda dominerte dei etter kvart store delar av [[Middelhavet]], og bygde koloniar på [[Malta]], [[Sicilia]], [[Den iberiske halvøya]] (dagens [[Spania]] og [[Portugal]]), kysten av [[Nord-Afrika]], og viktigast av alt, grunnla den store bystaten [[Kartago]] (i dagens [[Tunisia]]) på 800-talet fvt. som seinare vart senter i eit stort rike som kjempa mot [[Romarriket]]. Syria og heile [[Det nære austen]] kom så inn under det enorme [[Det nyassyriske riket|Nyassyriske riket]] (911 fvt.-605 fvt.). Assyrarane innførte [[gammelarameisk]] som [[lingua franca]] i riket sitt. Dette språket vart verande det dominerande i Syria og heile [[Det nære austen]] fram til den arabiske [[islamsk]]e erobringa på 600- og 700-talet evt., og var ein reiskap i å spreie [[kristendom]]. Assyrarane kalla koloniane sine i Syria og Libanon [[Eber-Nari]]. Det assyriske herredømet enda då assyrarane svekka seg sjølv i ei rekkje brutale borgarkrigar etterfølgd av eit samla åtak frå ein koalisjon av dei tidlegare folkegruppene dei rådde over, som [[medarar]], [[babylonarar]], [[kaldea]]rar, [[persarar]], [[skytarar]] og [[kimmeriarar]]. Då Assyria fall herja og plyndra [[skytarar|skytarane]] mykje av Syria. Den siste skansen til den assyriske hæren var ved [[Karkemisj]] nord i Syria i 605 fvt. Det assyriske riket vart etterfølgd av [[Det nybabylonske riket]] (605 fvt.-539 fvt.), og i denne perioden vart Syria ei slagmark mellom Babylonia og ein annan tidlegare assyrisk koloni, [[Egypt]]. Babylonarane sigra, som assyrarane gjorde, over Egypt. === Antikken === {{detaljar|Eber-Nari|Koilesyria|provinsen Syria i Romarriket|Syria-Palestina}} [[Fil:Temple of Bel, Palmyra 15.jpg|mini|venstre|Den antikke byen [[Palmyra]].]] [[Akamenide]]-[[persarar]] tok [[Eber-Nari|Syria]] frå Babylonia som ein del av hegemoniet deira over Sørvest-Asia i 539 fvt. Persarane, som i fire hundreår hadde vore under assyrisk styre, heldt på gammelarameisk som språk for [[Akamenide-dynastiet|Akamenide-riket]] (539 fvt.- 330 fvt.) og det assyriske namnet, [[Eber-Nari]], på [[satrapi]]en Aram/Syria. Syria vart erobra av det [[Hellas i antikken|greske]] [[Det makedonske riket|Makedonske riket]] styrt av [[Aleksander den store]] kring 330 fvt., og vart så provinsen [[Koilesyria]] i det [[grekarar|greske]] [[Selevkideriket]] (323 fvt. - 64 fvt.). Det var grekarane som introduserte namnet «Syria» til regionen. Opphavleg var det ei indoeuropeisk forvansking av «Assyria» i det nordlege Mesopotamia, og grekarane nytta ikkje berre dette omgrepet til å skildre sjølve Assyria, men òg landområda i vest, som i hundreår hadde vore under assyrisk herredøme.<ref>Rollinger, Robert (2006). «The terms «Assyria» and «Syria» again» (PDF). Journal of Near Eastern Studies 65 (4): 284–287. {{DOI|10.1086/511103}}.</ref> Så i den [[gresk-romersk]]e verda vart både [[aramearar|aramearane]] i Syria og [[assyrarar|assyrarane]] i Mesopotamia i aust kalla «syrarar», trass i at dette var forskjellige folk. [[Palmyra]] var eit rikt og stundom mektig [[arameiske]] kongedøme som dukka opp nord i Syria på 300-talet fvt., sjølvstendig frå grekarane. Etter kvart vart delar av det sørlege selevkidiske Syria teken av [[Judea|judeiske]] [[det hasmonske dynastiet|hasmonarar]] då det hellenistiske riket sakte vart oppløyst. Syria kom ei kort stund under [[armenarar|armensk]] kontroll frå 83 fvt., med erobringa til [[Tigranes den store]], som vart teken imot som ein frelsar frå selevkidane og romarane av sitt eige folk. Armenarane heldt kontroll over Syria i to tiår før dei vart driven ut av romarane. [[Fil:Sy bosra divadlo hlediste.jpg|mini|[[Romersk teater]] i [[Bosra]] i provinsen [[Arabia Petraea|Arabia]], i dagens Syria]] [[Pompeius]] av [[Romarriket]], som erobra [[Antiokia]] i 64 fvt., gjorde [[provinsen Syria i Romarriket|Syria]] om til ein romersk provins. Palmyra vart igjen stort sett sjølvstendig, og seint på 200-talet evt. vart det senteret i det kortvarige [[Det palmyrenske riket|Palmyrenske riket]], som ei kort stund erobra Egypt, Syria, Palestina, mykje av Vesleasia, Judea og Libanon, før det kom under romersk kontroll i 273 evt. Det nordlege mesopotamisk-[[Neo-assyrisk|assyriske]] kongedømet [[Adiabene]] kontrollerte områda i det nordaustlege Syria mellom 10 evt. og 117 evt., før det vart erobra av Roma.<ref>Hist.» xviii., vii. 1</ref> Syria gjekk etter kvart over frå [[Romarriket|romersk]] kontroll til [[Austromarriket|bysantinarane]], då Romarriket vart delt.<ref name="LibraryofCongress" /> Den store [[arameisk]]talande folkesetnaden i Syria i glansperioden til riket vart truleg ikkje overgått igjen før på 1800-talet. Størstedelen av folkesetnaden var [[aramearar]], men Syria var òg heimstaden til greske og romerske herskarklassar, assyrarane budde i nordaust, [[Fønikia|fønikarane]] langs kysten, og eit [[jødisk]] samfunn fanst òg, medan [[nabatearar]] og ''førislamske'' [[arabarar]] som [[lakhmidar]] gjekk inn i ørkenane sør i Syria. Den store og velståande folkesetnaden i Syria var ein av dei viktigaste i dei romerske provinsane, særleg på 100- og 200-talet evt.<ref name="Cavendish Corporation 2006 183">{{cite book | last = Cavendish Corporation | first = Marshall | title = World and Its Peoples | publisher = [[Marshall Cavendish]] | year = 2006 | isbn = 0-7614-7571-0 | page = 183}}</ref> Den romerske keisaren [[Alexander Severus av Romarriket|Alexander Severus]], som var keisar frå 222 til 235, var ein aramear frå Syria. Syskenbornet hans [[Heliogabalus]], som var keisar frå 218 til 222, var òg frå Syria og familien hans heldt arverettar til ypparstepresteembetet av den arameiske solguden [[El-Gabal]] ved [[Emesa]] (dagens [[Homs]]) i Syria. Ein annan romersk keisar som var syrar var [[Filip Arabaren]] (Marcus Julius Philippus), som var keisar frå 244 til 249.<ref name="Cavendish Corporation 2006 183" /> Syria er viktig i [[historia til kristendommen]]. Saulus frå Tarsus, betre kjend som [[apostelen Paulus]], vart omvendt på [[vegen til Damaskus]] og vart ein viktig person i den kristne kyrkja i [[Antiokia]] i det gamle Syria, og det frå her han la ut på dei mange misjonsreisene sine.([http://www.bibel.no/Nettbibelen?query=u46EQKsNUcEOsJE+u2jH/g2HE0kJE+ZEIQDFnRk7P3LVWyqed626euITn7dAusi3 Apg 9, 1-43]) === Mellomalderen === ==== Islamsk Syria (al-Sham) ==== {{detaljar|Bilad al-Sham}} [[Fil:Arabischer Maler um 730 002.jpg|mini|[[Freske]] frå [[Qasr al-Hayr al-Gharbî]], bygt tidleg på 600-talet]] Ved 640 evt. vart Syria erobra av den [[arabarar|arabiske]] [[Rashidun-armeen]] leia av [[Khalid ibn al-Walid]]. Midt på 600-talet plasserte [[Umayyade-kalifatet]], som då styrte riket, hovudstaden til heile riket i Damaskus. Riket mista mykje makt mot slutten av Umayyadestyret, hovudsakleg på grunn av diktatur, korrupsjon og opprør frå dei undertrykte. Umayyade-kalifatet vart så styrta i 750 av [[abbasidane]], som flytta hovudstaden i riket til [[Bagdad]]. [[Arabisk]] vart offisielt språk under Umayyadestyret og vart det dominerande språket, og erstatta [[gresk]] og [[arameisk]] i abbaside-tida. I 887 annekterte dei Egypt-baserte [[tūlūnidane]] Syria frå abbasidane, og vart seinare erstatta av [[iḫšididane]] og seinare av [[hamdānidane]] frå Aleppo, som vart grunnlagd av [[Sayf al-Dawla]].<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/578856/Syria |title=Syria: History |publisher=Encyclopædia Britannica |date= |accessdate=19. mars 2014}}</ref> ==== Krossfararar, ajjubidane og mamelukkane ==== [[Fil:BattleOfHoms1299.JPG|mini|venstre|[[Slaget ved Wadi al-Khazandar]] i 1299. Mongolane under [[Ghazan]] slo mamelukkane.]] Delar av Syria vart haldne av [[franskmenn|franske]], [[engelskmenn|engelske]], [[italienarar|italienske]] og [[tyskarar|tyske]] overherrar mellom 1098 og 1189 evt. under [[krosstoga]], og vart samla sett kalla [[Krossfararstatane]]. Den største av desse i Syria var [[Fyrstedømet Antiokia]]. Området var òg trua av [[Sjiaislam|sjiaekstremistar]] kalla [[assasinar]] (''Hassassin''). Etter eit hundreår med [[seldsjukkar]]-styret i Syria vart det meste erobra (1175-1185) av den [[kurdarar|kurdiske]] krigsherren [[Saladin]], som grunnla [[Ajjubide-dynastiet]] i Egypt. [[Aleppo]] fall til [[mongolane]] med [[Hulegu]] i januar 1260, og Damaskus i mars, men så vart Hulegu tvungen til å avbryte åtaket sitt og reise attende til [[Kina]] for å ta seg av ein arvefølgjestrid. Nokre månader seinare kom mamelukkane med ein arme frå Egypt og slo mongolane i [[slaget ved Ain Jalut]] i [[Galilea]]. Mamlukk-leiaren [[Baibars]] gjorde Damaskus til ein provinshovudstad. Då han døydde tok [[Qalawun]] over makta. I mellomtida hadde ein emir kalla Sunqur al-Ashqar prøvde å erklære seg sjølv som herskar over Damaskus, men han vart slått av Qalawun den 21. juni 1280, og flykta nord i Syria. Al-Ashqar, som hadde gifta seg med ei mongolsk kvinne, bad om hjelp frå mongolane. Mongolane frå [[Ilkhanatet]] tok byen, men Qalawun overtydde Al-Ashqar til å bli med han, og saman kjempa dei mot mongolane den 29. oktober 1281 i [[det andre slaget ved Homs]], som mamelukkane vann.<ref>''Timeframe'' s. 59–75.</ref> I 1400 invaderte den muslimske [[tyrkisk-mongolske]] erobraren [[Timur Lenk]] Syria, plyndra Aleppo og erobra Damaskus etter å ha slått mamelukk-hæren. Innbyggjarane i byen vart massakrerte, utanom handverkarane, som vart deporterte til [[Samarkand]]. Timur-Lenk massakrerte òg spesifikt [[arameiske]] og [[assyrarar|assyrisk]] [[kristne]] folkesetnader, og reduserte desse gruppene kraftig.<ref>{{cite web|url=http://www.everything2.com/index.pl?node_id=1433425 |title=Battle of Aleppo |publisher=Everything2.com |date=2003-02-22 |accessdate=19. mars 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/08/wae/ht08wae.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090428055820/http://www.metmuseum.org/toah/ht/08/wae/ht08wae.htm|archivedate=2009-04-28 |title=The Eastern Mediterranean, 1400–1600 A.D |publisher=Metmuseum.org |accessdate=19. mars 2014}}</ref> Mot slutten av 1400-talet vart det oppdaga ei sjørute frå Europa til Det fjerne austen og behovet for ein [[Silkevegen|handelsveg over land]], som gjekk gjennom Syria, minka. === Osmanske Syria === {{detaljar|Osmanske Syria}} [[Fil:Syrian women, Description de L'Universe (Alain Manesson Mallet, 1683) (cropped).jpg|mini|Syrisk kvinne, 1683]] I 1516 invaderte [[Det osmanske riket]] Mamlukk-sultanatet til Egypt, erobra Syria, og innlemma det i riket sitt. Det osmanske systemet var ikkje tyngande for syrarane fordi tyrkarane respekterte arabisk som språk i [[Koranen]] og aksepterte trua deira. Damaskus vart ein viktig by på veg til [[Mekka]], og fekk slik ein heilag karakter for muslimane, på grunn av alle fordelane som følgde då tallause pilegrimar passerte gjennom byen under hajj, pilegrimsreisa til Mekka.<ref name="Syria – Det osmanske riket">{{cite web|url=http://countrystudies.us/syria/7.htm |title=Syria – Ottomanian |publisher=Library of Congress Country Studies |date= |accessdate=19. mars 2014}}</ref> Den osmanske administrasjonen følgde eit unikt system som førte til ei fredful tid. Dei etnoreligiøse minoritetane — arabiske sjiamuslimar, arabiske [[sunniislam|sunnimuslimar]], [[arameisk]]-[[gammalsyrisk ortodoks]]e, [[gresk ortodoks]]e, [[maronittisk kristne]], [[assyrisk kristne]], [[armenarar]], [[kurdarar]] og [[jødar]] — utgjorde ein [[Millet i Det osmanske riket|millet]].<ref>a b Stanford J. Shaw, «Dynamics of Ottomanian Society and administration", in «History of the Ottoman Empire and Modern Turkey"</ref> Dei religiøse overhovuda i kvart samfunn administrerte alle personlege statuslover og utførte visse sivile funksjonar i tillegg.<ref name="Syria – Det osmanske riket" /> I 1831 braut [[Ibrahim pasja av Egypt]] med riket og gjekk inn i [[Osmansk Syria]] og erobra Damaskus. Det kortvarige styret hans i området prøvde å endre dei demografiske og samfunnsmessige strukturane. Han førte inn tusenvis av egyptarar for å busetje slettene i [[Sør-Syria]], bygde opp att [[Jaffa]] og busette byen med egyptiske soldat-veteranar i eit forsøk på å gjere byen til ein regionshovudstad. Han slo ned opprør frå bøndene og drusarane og deporterte ikkje-lojale stammemedlemmar. I 1840 måtte han likevel gje området attende til osmanarane. Frå 1864 vart reformene til [[Tanzimat]] påført i Osmansk Syria, og provinsane (vilayetane) [[Aleppo vilayet|Aleppo]], [[sanjakken Zor|Zor]], [[Beirut vilayet|Beirut]] og [[Damaskus vilayet]] vart oppretta. [[Mutasarrifatet Libanon]] vart òg oppretta og kort tid etter fekk [[mutasarrifatet Jerusalem]] ein eigen status. Under [[fyrste verdskrigen]] gjekk [[Det osmanske riket]] inn i krigen på [[Tyskland]] og [[Austerrike-Ungarn]] si side. Då dei tapte krigen mista osmanarane kontroll over heile [[Det nære austen]] til [[Det britiske imperiet|Det britiske]] og [[Det franske koloniriket|Det franske imperiet]]. I løpet av krigen utførte osmanarane og deira allierte [[det armenske folkemordet|det armenske]] og [[det assyriske folkemordet]]. [[Deir ez-Zor]] i Osmansk Syria var den siste staden dette vart utført.<ref>''Pouring a People into the Desert: The «Definitive Solution» of the Unionists to the Armenian Question'', Fuat Dundar, '''A Question of Genocide''', ed. Ronald Grigor Suny, Fatma Muge Gocek and Norman M. Naimark, (Oxford University Press, 2011), 280-281.</ref> Midt under [[fyrste verdskrigen]] danna to [[allierte i fyrste verdskrigen|allierte]] diplomatar (franskmannen [[François Georges-Picot]] og briten [[Mark Sykes]]) i løyndom ein avtale om å dele Det osmanske riket i to soner etter krigen, ein avtale frå 1916 kalla [[Sykes-Picot-avtalen]]. I starten var dei to territoria delte av ei grense som gjekk nesten i ei rett linje frå Jordan til [[Iran]]. Men då det vart oppdaga olje i regionen [[Mosul]] like før krigen var over, førte dette til ei ny forhandling med Frankrike i 1918 om å avstå denne regionen til 'Sone B', eller den britiske sonen. Denne grensa vart seinare internasjonalt anerkjend då Syria vart eit mandat i [[Folkeforbundet]] i 1920<ref>{{cite web|url=http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/IMG/pdf/III_-_Protmand_modifie_mandat.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080626065208/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/IMG/pdf/III_-_Protmand_modifie_mandat.pdf |archivedate=2008-06-26 |title=Mandat Syrie-Liban |format=PDF |date= |accessdate=19. mars 2014}}</ref> og har den dag i dag ikkje endra seg. === Fransk mandat === {{detaljar|Mandatområdet i Libanon}} [[Fil:Hashim Atassi Inauguration 1936.jpg|venstre|mini|Innviinga av president [[Hashim al-Atassi]] i 1936.]] I 1920 vart det kortvarige, sjølvstendige [[kongedømet Syria]] oppretta under [[Faisal I]] frå [[hasjemittane|hasjemitt-familien]]. Styret hans over Syria enda etter berre få månader, etter [[slaget ved Maysalun]]. Franske soldatar okkuperte Syria seinare det året etter at [[San Remo-konferansen]] foreslo at Folkeforbundet skulle setje Syria under eit fransk mandat.<ref>{{cite book |author=Peter N. Stearns, William Leonard Langer |url=http://books.google.com/?id=MziRd4ddZz4C|title=The Encyclopedia of World History |chapter=The Middle East, p. 761 |publisher=Houghton Mifflin Books |year=2001 |isbn=978-0-395-65237-4}}</ref> I 1925 leia [[sultan al-Atrash]] [[Det store syriske opprøret|eit opprør]] som braut ut i [[Jabal al-Druze]] og spreidde seg til heile Syria og delar av Libanon. Al-Atrash vann fleire slag mot franskmennene, mellom anna [[slaget ved al-Kafr]] den 21. juli 1925, [[slaget ved al-Mazraa]] den 2–3. august 1925, og slaga ved Salkhad, [[al-Musayfirah]] og Suwayda. Frankrike sendte tusenvis av soldatar frå [[Marokko]] og [[Senegal]], og franskmennene tok attende mange byar, men motstanden varte fram til våren 1927. Franskmennene dømde sultan al-Atrash til døden, men han klarte å røme med opprørarane til Transjordan og vart sidan benåda. Han kom attende til Syria i 1937 etter at den syrisk-franske avtalen vart underskriven. Syria og Frankrike forhandla ein [[Den fransk-syriske sjølvstendeavtalen (1936)|sjølvstendeavtale]] i september 1936, og [[Hashim al-Atassi]] vart den første presidenten som vart vald under den første inkarnasjonen av den moderne republikken Syria. Avtalen tredde likevel aldri i kraft fordi dei franske styresmaktene nekta å ratifisere avtalen. Då Frankrike fall i 1940 under [[andre verdskrigen]] kom Syria under [[Vichy-Frankrike]] sin kontroll fram til britane og frie franskmenn okkuperte landet i [[det syrisk-libanesiske felttoget]] i juli 1941. Stadig press frå syriske nasjonalistar og og britane, tvang franskmennene til å evakuere soldatane sine i april 1946, og landet vart overgjeve til eit republikansk styre som hadde oppstått under mandatet.<ref name="USDoS">{{cite web |url=http://www.state.gov/outofdate/bgn/syria/85051.htm |title=Background Note: Syria |work=[[United States Department of State]], Bureau of Near Eastern Affairs, May 2007}}</ref> === Den sjølvstendige republikken Syria === {{detaljar|Republikken Syria (1930–1958)|Den sameinte arabiske republikken|Det syriske statskuppet 1963}} [[Fil:Syrien 1961 Aleppol 1.jpg|mini|Aleppo i 1961]] Uro dominerte syrisk politikk frå sjølvstendet til seint i 1960-åra. I 1948 var Syria involvert i [[den arabisk-israelske krigen i 1948|den arabisk-israelske krigen]], og stilte seg på sida av andre lokale arabiske statar i forsøket på å hindre opprettinga av staten Israel.<ref name="Britan">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/578856/Syria/29922/World-War-II-and-independence |title=Syria: World War II and independence |publisher=Britannica Online Encyclopedia}}</ref> Nederlaget i denne krigen var ein av fleire faktorar som førte til [[det syriske statskuppet mars 1949]] av oberst [[Husni al-Za'im]], som er kalla det første militærkuppet i [[den arabiske verda]]<ref name="Britan" /> sidan starten på den andre verdskrigen. Dette vart raskt etterfølgd av eit nytt militærkupp av oberst [[Sami al-Hinnawi]], som igjen vart raskt avsett av oberst [[Adib Shishakli]], alle i løpet av det same året.<ref name="Britan" /> Shishakli avskaffa etter kvart fleirpartipolitikken heilt, men vart sjølv styrta i [[Det syriske statskuppet 1954|1954-kuppet]] og det parlamentariske systemet vart innført på ny.<ref name="Britan" /> På denne tida vart makta i stadig aukande grad konsentrert i militær- og tryggingsverksemder.<ref name="Britan" /> Svekkinga av parlamentariske institusjonar og misstyring av økonomien førte til uro og påverknad frå [[nasserisme]] og andre ideologiar. Det var grobotn for forskjellige [[arabiske nasjonalistar]], [[syrisk nasjonalisme|syriske nasjonalistar]] og samfunnsrørsler som representerte misnøgde element i samfunnet. Av desse fann ein religiøse minoritetar som kravde radikale reformer.<ref name="Britan" /> Som eit direkte resultat av [[Suezkrisa]]<ref>{{cite web|last=Robson |first=John |url=http://www.torontosun.com/2012/02/10/syria-hasnt-changed-but-the-world-has |title=Syria hasn't changed, but the world has |publisher=Toronto Sun |date=2012-02-10 |accessdate=19. mars 2014}}</ref> signerte Syria i november 1956 ein avtale med [[Sovjetunionen]]. Dette gav eit fotfeste for kommunisme i statsmakta i byte mot militært utstyr.<ref name="Britan" /> [[Tyrkia]] vart så uroa over den aukande militærteknologien til Syria, sidan det no var mogeleg for Syria å prøve og ta attende [[İskenderun]]. Berre hissige debattar i Dei sameinte nasjonane la ein dempar på krigstrugselen.<ref>{{cite book |last = Brecher |first = Michael |author2 = Jonathan Wilkenfeld |title = A Study of Crisis |publisher = [[University of Michigan Press]] |year = 1997 |pages = 345–346 |isbn = 0-472-10806-9 }}</ref> Den 1. februar 1958 annonserte den syriske presidenten [[Shukri al-Quwatli]] og president Nasser i Egypt at dei to nasjonane Egypt og Syria vart slått saman, og danna [[Den sameinte arabiske republikken]], og alle syriske politiske parti, mellom anna det kommunistiske, stoppa med synlege aktivitetar.<ref name="USDoS" /> Samstundes var ei gruppe av syriske Ba'athist-offiserar uroa over den dårlege stillinga til partiet, og den stadig meir skrøpelege unionen, og valde å danna ein hemmeleg militær komite. Dei første medlemmane var oberstløytnant [[Muhammad Umran]], major [[Salah Jadid]] og kaptein [[Hafez al-Assad]]. Då Syria vart fråskild Egypt den 28. september 1961 førte den påfølgjande ustabiliteten til [[Det syriske statskuppet 1963|kuppet 8. mars 1963]]. Overtakinga vart styrt av medlemmar av [[Det syriske Ba'ath-partiet]], leia av [[Michel Aflaq]] og [[Salah al-Din al-Bitar]]. Det nye kabinettet var dominert av Ba'ath-medlemmar.<ref name="USDoS" /><ref name="Britan" /> === Ba'athist-Syria === [[Fil:NixonAssad.jpg|mini|venstre|Hafez al-Assad helsar på [[Richard Nixon]] då han landa i Damaskus i 1974.]] Den 23. februar 1966 styrta militærkomiteen [[Det syriske statskuppet 1966|partiet sitt]], fengsla president [[Amin Hafiz]] og sette inn ei regionalistisk, sivil Ba'ath-regjering den 1. mars.<ref name="Britan" /> Sjølv om [[Nureddin al-Atassi]] vart den formelle statsleiaren, var [[Salah Jadid]] i røynda herskar frå 1966 til 1970.<ref>{{cite news|title=Salah Jadid, 63, Leader of Syria Deposed and Imprisoned by Assad|url=http://www.nytimes.com/1993/08/24/obituaries/salah-jadid-63-leader-of-syria-deposed-and-imprisoned-by-assad.html|publisher=New York Times|date=August 24, 1993}}</ref> Kuppet førte til ei splitting mellom det opphavlege [[Ba'ath-partiet|pan-arabiske Ba'ath-partiet]]: ei [[Ba'ath-partiet i Irak)|irakisk-leia ba'ath-rørsle]] (styrte Irak frå 1968 til 2003) og ei [[Ba'ath-partiet i Syria|syrisk-leia ba'ath-rørsle]] vart oppretta. I starten av 1967 var det ein lågmælt krigstilstand mellom Syria og Israel. Terroristar gjorde dusenvis av forsøk på å inflitrere Israel, og den syriske hæren bombarderte israelske landsbyar ved fleire høve, og framprovoserte gjengjeldande eld frå Israel. Då Israel starta å dyrke av land i den demilitariserte sonen førte dette til [[seksdagarskrigen#Israel og Syria|flysamanstøytar den 7. april]] mellom Israel og Syria.<ref name="Tessler1994">{{cite book|author=Mark A. Tessler|title=A History of the Israeli-Palestinian conflict|url=http://books.google.com/books?id=3kbU4BIAcrQC&pg=PA382|accessdate=29. desember 2010|year=1994|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-20873-6|page=382}}</ref> Etter at Israel gjekk til eit [[førebyggande krig|førebyggande åtak]] mot Egypt og starta [[seksdagarskrigen]] i juni 1967, vart Syria med i striden mot Israel. Dei siste dagane av krigen vendte Israel seg mot Syria, og erobra to tredjedelar av Golanhøgdene på under 48 timar.<ref>{{cite news |title=A Campaign for the Books |publisher=Time Magazine |date=1. september 1967 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837237,00.html |deadurl=yes |access-date=2014-03-20 |archive-date=2010-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101015083148/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837237,00.html }}</ref> Nederlaget førte til at Jadid og Assad vart usamde om kva dei skulle gjere no.<ref name="Khatib2012">{{cite book|author=Line Khatib|title=islamsk Revivalism in Syria: The Rise and Fall of Ba'thist Secularism|url=http://books.google.com/books?id=S6FMnCyvCu4C&pg=PA34|accessdate=20. mars 2014|date=23. mai 2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-78203-6|pages=34–}}</ref> [[Fil:Destruction in the al-Qunaytra village in the Golan Heights, after the Israeli withdrawal in 1974.jpg|mini|Landsbyen [[Quneitra]] var stort sett øydelagd før israelarane trekte seg attende i juni 1974.]] Usemja utvikla seg mellom Jadid, som kontrollerte partiapparatet, og Assad, som kontrollerte militæret. Då syriske styrkar som vart sendt for å hjelpe [[PLO]] under «[[Svart september i Jordan|Svart september]]»-striden med Jordan, vart trekt attende i 1970 var det eit teikn på denne usemja.<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2007/POLITICS/11/28/nixon.papers/index.html |title=Jordan asked Nixon to attack Syria, declassified papers show – CNN.com |publisher=Edition.cnn.com |date= 28. november 2007|accessdate=19. mars 2014}}</ref> Maktkampen kulminerte i november 1970 med [[Den syriske korrekturrevolusjonen i 1970|korrekturrørsla]], eit blodlaust militærkupp som sette Hafez al-Assad inn som tyrann i regjeringa.<ref>{{cite book | last = Seale | first = Patrick | authorlink = Patrick Seale | title = Asad: The Struggle for the Middle East | publisher = University of California Press| year = 1988| isbn = 0-520-06976-5}}</ref> Den 6. oktober 1973 starta Syria og Egypt [[Yom Kippur-krigen]] mot Israel. [[Det israelske forsvaret]] slo tilbake det syriske åtaket og pressa dei djupt inn i syrisk område.<ref>{{cite book |last = Rabinovich |first = Abraham |authorlink = Abraham Rabinovich |title = The Yom Kippur War: The Epic Encounter That Transformed the Middle East |publisher = [[Schocken Books]] |year = 2005 |location = New York City|isbn = 0-8052-4176-0 |page = 302 }}</ref> Tidleg i 1976 gjekk Syria inn i Libanon og starta ein tretti år lang [[Den syriske okkupasjonen av Libanon|syrisk okkupasjon]]. Dei neste 15 år med [[den libanesiske borgarkrigen|borgarkrig]], kjempa Syria om kontroll over Libanon, og forsøkte å stoppe Israel frå å ta over i det sørlige Libanon ved hjelp av omfattande bruk av militsar. Syria hadde kontroll over Libanon fram til 2005. Seint i 1970-åra oppstod det eit [[islamistisk opprør i Syria|islamistopprør]] frå [[Det muslimske brorskapet i Syria|det muslimske brorskapet]] retta mot regjeringa. Islamistane gjekk til åtak på sivile og militære som ikkje var i teneste, noko som fekk leiande tryggingsstyrkar til å drepe sivile i eit hemnåtak. Opprøret nådde eit høgdepunkt i 1982 med [[Hama-massakren]],<ref>{{cite web|author=Itzchak Weismann |url=http://www.ou.edu/mideast/Additional%20pages%20-%20non-catagory/Sufism%20in%20Syriawebpage.htm |title=Sufism and Sufi Brotherhoods in Syria and Palestine |publisher=University of Oklahoma |date= |accessdate=20. mars 2014}}</ref> då kring 10&nbsp;000–40&nbsp;000 menneske vart drepne av [[den syriske hæren]]. I ei stor endring i forholdet med både andre arabiske statar og den vestlege verda, deltok Syria i den USA-leia [[Golfkrigen]] mot [[Saddam Hussein]]. Syria deltok i den multilaterale [[Madridkonferansen i 1991]], og i 1990-åra gjekk Syria inn i forhandlingar med Israel. Desse forhandlingane var mislukka og det har ikkje vore fleire direkte samtalar mellom Syria og Israel sidan president [[Hafez al-Assad]] møtte den dåverande presidenten [[Bill Clinton]] i [[Geneve]] i mars 2000.<ref>{{cite web |url=http://www.forward.com/articles/7655/ |title=Syria Makes Overture Over Negotiations – Forward.com |publisher=Forward.com |author=Marc Perelman |date=11. juli 2003 |accessdate=19. mars 2014}}</ref> [[Fil:Syrian civil war.png|mini|right|300px|Den noverande militærsituasjonen i Syria.<br />{{legend|#ff8080|Kontrollert av den syriske regjeringa}}{{legend|#efe4b0|Kontrollert av kurdiske styrkar}}{{legend|#7f7f7f|Kontrollert av [[Den islamske staten av Irak og Levanten|ISIS]]-styrkar}}{{legend|#c6e9af|Kontrollert av opposisjonen}}]] Hafez al-Assad døydde den 10. juni 2000. Sonen hans, [[Bashar al-Assad]], vart vald til president i [[Det syriske presidentvalet i 2000|eit val]] der han stilte utan motstandarar.<ref name="USDoS" /> Presidentvalet var starten på [[Damaskusvåren]] og håp om reformer, men hausten 2001 undertrykte styresmaktene rørsla og fengsla fleire av dei leiande intellektuelle.<ref name=Alan>{{cite book|last=George|first=Alan|title=Syria: neither bread nor freedom|year=2003|publisher=Zed Books|location=London|isbn=1-84277-213-9|pages=56–58|url=http://books.google.com/?id=dFdbVVcKsSIC&printsec=frontcover}}</ref> I staden vart reformene avgrensa til somme marknadsreformer.<ref name="The Sturdy House That Assad Built" /><ref name=autogenerated2>{{cite web |url=http://www.meforum.org/683/syrian-reform-what-lies-beneath |first=Farid N. |last=Ghadry |title=Syrian Reform: What Lies Beneath |date=Winter 2005 |publisher=The Middle East Quarterly }}</ref><ref>{{citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2579331.stm |title= Profile: Syria's Bashar al-Assad |date=Last Updated: |accessdate=19. mars 2014 | work=BBC News}}</ref> Den 5. oktober 2003 [[Ain es Saheb-åtaket|bomba Israel ein stad nær Damaskus]], og hevda det var eit treningsanlegg for terroristar for medlemmar av [[Den islamske jihadrørsla i Palestina|Islamsk jihad]].<ref>{{citation|url=http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/israel-launches-strikes-on-syria-in-retaliation-for-bomb-attack-582373.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515112138/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/israel-launches-strikes-on-syria-in-retaliation-for-bomb-attack-582373.html |archivedate=2011-05-15 |title=Israel launches strikes on Syria in retaliation for bomb attack |publisher=The Independent |accessdate=20. mars 2014 | location=London | first=Justin | last=Huggler | date=6. oktober 2003}}</ref> I mars 2004 støytte syriske kurdarar og arabarar [[Al-Qamishli-opprøra i 2004|saman]] i den nordaustlege byen [[al-Qamishli]]. Teikn på opprør fanst òg i byane [[Qameshli]] og [[Hassakeh]].<ref>{{cite web |url=http://www.naharnet.com/domino/tn/Newsdesk.nsf/Story/8A24116B9C5C2F34C2256E59002D08F0?OpenDocument&PRINT |title=Naharnet Newsdesk – Syria Curbs Kurdish Riots for a Merger with Iraq's Kurdistan |publisher=Naharnet.com |accessdate=19. mars 2014}}</ref> I 2005 enda Syria okkupasjonen av Libanon.<ref>{{citation| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4322477.stm | work=BBC News | title=Syria sidesteps Libanon demands | date=6 mars 2005 | accessdate=20. mars 2014 | first=Orla | last=Guerin}}</ref> Den 6. september 2007 utførte israelske kampfly [[operasjon Orchard]] mot det dei meinte var ein [[atomreaktor]] under bygging av [[Nord-Korea|nordkoreanske]] ingeniørar.<ref>{{citation |first=David |last=Sanger |title=Israel Struck Syrian Nuclear Project, Analysts Say |url=http://www.nytimes.com/2007/10/14/washington/14weapons.html?hp |publisher=The New York Times |date=14. oktober 2007 |accessdate=20. mars 2014 }}</ref> [[Den syriske borgarkrigen]] var inspirert av [[den arabiske våren]]. Han byrja i 2011 som ei rekkje fredelege protestar, etterfølgd av eit hardt åtak frå den syriske hæren.<ref>{{citation |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13343540 |title=Syrian army tanks 'moving towards Hama' |work=BBC News |date=5 May 2011 |accessdate=20. mars 2014}}</ref> I juli 2011 erklærte avhopparar frå hæren at dei hadde danna [[den frie syriske hæren]] og byrja å danna kampeiningar. For å sleppe unna valdshandlingane flykta over 4,9 millionar [[flyktningar i den syriske borgarkrigen|syrarar]]<ref>{{cite web|title=United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR)|url=http://www.unhcr.org/en-us/global-trends-2015.html|website=UNHCR Global Trends 2015|publisher=United Nations|accessdate=15 September 2016}}</ref> til nabolanda Jordan,<ref name=news24>{{cite web|author=Location Settings |url=http://www.news24.com/World/News/Syria-Refugees-brace-for-more-bloodshed-20120312 |title=Syria: Refugees brace for more bloodshed |publisher=News24.com |date=2012-03-12 |accessdate=19. mars 2014}}</ref> Irak,<ref>{{cite web|author=Lara Jakes And Yahya Barzanji |url=http://news.yahoo.com/syrian-kurds-cold-reception-iraqi-kurds-202627548.html |title=Syrian Kurds get cold reception from Iraqi Kurds |publisher=Yahoo! News |date=2012-03-14 |accessdate=20. mars 2014}}</ref> Libanon og Tyrkia.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2013/may/16/syria-crisis-refugees-million-un |title=Syria crisis: number of refugees tops 1.5 million, says UN |publisher= The Guardian|date= 16. mai 2013}}</ref><ref>[http://data.unhcr.org/syrianrefugees/regional.php Syria Regional Refugee Response – Demographic Data of Registered Population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219072255/http://www.data.unhcr.org/syrianrefugees/regional.php|date=2018-02-19}}. [[United Nations High Commissioner for Refugees|UNHCR]].</ref> Assad-regimet fall i desember 2024 og styret av landet blei teke over av ei mellombels regjering leia av [[Ahmed al-Sharaa]], men det var stadig valdelege konflikter ulike stader i landet. == Geografi == {{detaljar|Syrisk geografi}} [[Fil:Burjeslam.jpg|mini|[[Burj Islam]], ei kjend strand like nord for [[Latakia]].]] Syria ligg mellom breiddegradene [[32. nordlege breiddegraden|32°]] og [[38. nordlege breiddegraden|38° N]], og lengdegradene [[35. austlege lengdegraden|35°]] og [[43. austlege lengdegraden|43° E]]. Landet består hovudsakleg av tørre platå, sjølv om områda nordvest i landet, i nærleiken av Middelhavet er forholdsvis grønt. Den nordaustlege delen av landet, «Al Jazira» og den sørlege «Hawran» er viktige jordbruksområde.<ref name="geo">{{cite book |last = National Council of Geography Teachers (U.S.)|title = The Journal of Geography |publisher = [[The Journal of geography]] |year = 1928 |page = 167}}</ref> [[Eufrat]] er den viktigaste elva i Syria og kryssar landet i aust. Landet vert rekna som ein av 15 statar som dannar ein del av den såkalla «[[sivilisasjons vogge]]».<ref>{{cite book |last = F. A. Schaeffer |first = Claude |title = Syria and the Cradle of Civilization: The Findings of Claude F a Schaeffer in Ras Shamra |publisher = [[Trubner & Company]] |year = 2003 |isbn = 1-84453-129-5 }}</ref> Petroleum i kommersielle mengder vart først oppdaga i nordaust i 1956. Dei viktigaste oljefelta er Suwaydiyah, Qaratshui, Rumayian og Tayyem, nær [[Deir ez-Zor|Dayr az–Zawr]]. Felta er ei naturleg forlenging av dei irakiske felta i [[Mosul]] og [[Kirkuk]]. Petroleum vart den viktigaste naturressursen til Syria og den største eksportvaren etter 1974. Det vart oppdaga naturgass ved feltet Jbessa i 1940.<ref name="USDoS" /> == Klima == [[Klima]]et i Syria er eit samandrag av klimaet i heile [[Midtausten]]. Langs kysten i nordvest har ein [[middelhavsklima]], medan områda aust for fjellområda nær kysten er [[ørken]]område. [[Damaskus]] er ein del av den [[fruktbare halvmåne]]n, som er ei overgangssone nær grensa til Libanon, med akkurat nok fukt til at ein kan drive jordbruk. Vinteren er kjølig i fjellområda og på det nordlege platået med regn ein til to gonger i veka. Ein kan i tillegg få snø eit par gonger i året i Damaskus. Frå juni til august har ein derimot ikkje regn i det heile tatt. Denne perioden er òg varm om dagen, men nettene er forholdsvis kjølige, bortsett frå i ørkenområda der til og med nattetemperaturane er ubehagelege høge midt på sommaren. I ørkenområda kan ein få regn av og til om vinteren, og i somme tilfelle til og med snø. == Politikk og styre == Etter fallet til Assad-styret 8. desember 2024 gjekk Syria inn i ein politisk overgangsperiode.<ref>{{Cite web |title=The Assad regime falls. What happens now? |url=https://www.brookings.edu/articles/the-assad-regime-falls-what-happens-now/ |access-date=24. mars 2025 |website=Brookings |language=en-US}}</ref> Ei mellombels regjering leia av [[Mohammed al-Bashir]] blei skipa for å styra landet i denne perioden.<ref>{{Cite news |date=9. desember 2024 |title=Syria Rebel Group Political Chief to Form Temporary Government |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-12-09/syria-rebel-group-political-chief-to-form-temporary-government |access-date=9. desember 2024 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Picheta |first1=Rob |last2=Regan |first2=Helen |date=9. desember 2024 |title=After decades of brutal rule, Bashar al-Assad's regime has been toppled. Here's what we know |url=https://edition.cnn.com/2024/12/09/middleeast/syria-assad-rebels-explainer-intl-hnk/index.html |access-date=10 December 2024 |website=CNN |language=en}}</ref> 29. januar 2025 utnemnde den syriske generalkommandoen [[Ahmed al-Sharaa]] som president for overgangsperioden etter at han hadde vore ''[[de facto]]'' leiar etter at det føre regimet fall.<ref name="english.enabbaladi.net">{{Cite web |date=29. januar 2025 |title=General Command appoints Ahmed al-Sharaa as President of Syria |url=https://english.enabbaladi.net/archives/2025/01/general-command-appoints-ahmed-al-sharaa-as-president-of-syria/ |access-date=15. februar 2025 |website=[[Enab Baladi]]}}</ref> 13. mars 2025 ratifiserte al-Sharaa ein mellombels grunnlov som skulle vera gyldig i fem år.<ref name="CNN20250313">{{Cite news |title=Syrian leader signs constitution that puts the country under an Islamist group's rule for 5 years |url=https://edition.cnn.com/2025/03/13/middleeast/syria-constitution-ap-intl/index.html |access-date=13. mars 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref name="WP20250313">{{Cite news |date=13. mars 2025 |title=Syrian leader signs constitution that puts the country under an Islamist group's rule for 5 years |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/03/13/syria-constitution-assad-alsharaa/be14baa8-000a-11f0-b7a7-d938159de2bc_story.html |access-date=1313. mars 2025 |newspaper=The Washington Post}}</ref> Grunnloven innførte [[presidentialisme]]<ref>{{cite web |date=14. mars 2025 |title=sweeping powers, ignores minority rights |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250314-syria-s-new-constitution-gives-sweeping-powers-ignores-minority-rights |accessdate=16 March 2025 |publisher=France24}}</ref> utan ein statsminister.<ref>{{cite web |date=12. mars 2025 |title=Syria's Constitutional Draft Set for Release as Fact-Finding Committee Begins Investigations |url=https://www.watanserb.com/en/2025/03/12/syrias-constitutional-draft-set-for-release-as-fact-finding-committee-begins-investigations/ |accessdate=16. mars 2025 |publisher=Watan News}}</ref> Ei ny folkeforsamling, ''Majlis ash-Shaʻb'', blei skipa for å tena som mellombels parlament i den fem år lange overgangsperiode, med ansvar for å formulera ein ny permanent grunnlov.<ref name=":02">{{Cite web |date=13. mars 2025 |title=Syrian leader signs constitution that puts the country under an Islamist group's rule for 5 years |url=https://apnews.com/article/syria-constitution-assad-alsharaa-4caa2074f20155c2399451d9669e435b |access-date=13. mars 2025 |website=Associated Press News}}</ref> === Administrativ inndeling === {{detaljar|Guvernement i Syria|Distrikt i Syria}} Syria er delt inn i 14 [[Guvernement i Syria|guvernement]], som igjen er delt inn i 61 [[Distrikt i Syria|distrikt]]. Distrikta er igjen delt inn i underdistrikt. {| class="wikitable" |- | rowspan="16" |[[Fil:Syria, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg|frameless|440px|]] <br> Guvernement i Syria ! Nr. || Guvernement || Administrasjonsstad |- |- | 1 || [[Lattakia guvernement|Lattakia]] || [[Lattakia]] |- | 2 || [[Idlib guvernement|Idlib]] || [[Idlib]] |- | 3 || [[Aleppo guvernement|Aleppo]] || [[Aleppo]] |- | 4 || [[Al-Raqqah guvernement|Al-Raqqah]] || [[Al-Raqqah]] |- | 5 || [[Al-Hasakah guvernement|Al-Hasakah]] || [[Al-Hasakah]] |- | 6 || [[Tartus guvernement|Tartus]] || [[Tartus]] |- | 7 || [[Hama guvernement|Hama]] || [[Hama]] |- | 8 || [[Deir ez-Zor guvernement|Deir ez-Zor]] || [[Deir ez-Zor]] |- | 9 || [[Homs guvernement|Homs]] || [[Homs]] |- | 10 || [[Damaskus guvernement|Damaskus]] || – |- | 11 || [[Rif Dimashq guvernement|Rif Dimashq]] || – |- | 12 || [[Quneitra guvernement|Quneitra]] || [[Quneitra]] |- | 13 || [[Daraa guvernement|Daraa]] || [[Daraa]] |- | 14 || [[Al-Suwayda guvernement|Al-Suwayda]] || [[Al-Suwayda]] |} === Internett og telekommunikasjon === Ansvaret for [[telekommunikasjon i Syria]] har [[departementet for kommunikasjon og teknologi i Syria|departementet for kommunikasjon og teknologi]].<ref>{{cite web |url=http://www.moct.gov.sy/moct/?q=ar |title=وزارة الاتصالات والتقانة |publisher=Moct.gov.sy |date= |accessdate=20. mars 2014 |archive-date=2013-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820050013/http://moct.gov.sy/moct/?q=ar |url-status=yes }}</ref> I tillegg spelar [[Syrian Telecom]] ei viktig rolle i å distribuere statleg Internettilgang.<ref>{{cite web |url=http://www.ste.gov.sy/ |title=AT&T – 4G LTE, Cell Phones, U-verse, TV, Internet & Phone Service |publisher=Ste.gov.sy |date= |accessdate=20. mars 2014 |archive-date=2013-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723080155/https://www.ste.gov.sy/ |url-status=yes }}</ref> Den [[syriske elektroniske armeen]] tener som ein del av forsvaret i cyberspace og har lenge vorte rekna som ein fiende av [[Hacktivisme|hacktivistgruppa]] [[Anonymous]].<ref>{{cite web|last=Katerji |first=Oz |url=http://www.vice.com/en_uk/read/the-syrian-electronic-army-hacked-the-bbc |title=The Syrian Electronic Army Are at Cyber War with Anonymous|publisher=Vice.com |date=2013-04-04 |accessdate=20. mars 2014}}</ref> På grunn av lover som sensurerer Internett, har 13&nbsp;000 Internett-aktivistar blitt arrestert mellom mars 2011 og august 2012.<ref>{{cite web|url=http://link.springer.com/chapter/10.1007/978-94-007-5860-5_21#page-1 |title=Internet Anonymity i Syria, Challenges and Solution|publisher=Link.springer.com |date= |accessdate=20. mars 2014}}</ref> == Økonomi == [[Fil:Syria Export Treemap.png|mini|Syrisk eksportmatrise.]] Syria er klassifisert av [[Verdsbanken]] som eit land med «lågare gjennomsnittsintekt.»<ref name="data.worldbank.org">{{cite web|url=http://data.worldbank.org/about/country-classifications/country-and-lending-groups |title=Country and Lending Groups |publisher=Data.worldbank.org |accessdate=26. juli 2012}}</ref> Syria er avhengig av olje- og jordbrukssektorane.<ref name=wbbrief>{{cite web|title=Syria Country Brief, September 2010|url=http://siteresources.worldbank.org/INTSYRIANARAB/Resources/Syria_Web_brief.pdf|publisher=World Bank}}</ref> Oljesektoren utgjer kring 40 % av eksportinntektene.<ref name=wbbrief /> I tillegg har prøverboringar indikert at det finst store mengder olje i Middelhavet mellom Syria og Kypros.<ref>{{citation|title=Transactions of the American Institute of Mining and Metallurgical Engineers|vol=|url=http://books.google.com/books?id=iW9VAAAAYAAJ&pg=PA209&dq=syria+sulfur+mining&hl=en&sa=X&ei=SAHtUt_tHciWyAHuuIDgCQ&ved=0CDcQ6AEwAQ#v=onepage&q=syria%20sulfur%20mining&f=false}}</ref> Jordbrukssektoren medverkar med kring 20 % av BNP og 20 % av sysselsetjinga. Oljereservane er venta å minke dei komande åra og Syria importerer alt meir olje enn dei eksporterer.<ref name=wbbrief /> Sidan borgarkrigen byrja har økonomien minka med 35 %, og det [[syrisk pund|syriske pundet]] har falle til ein sjettedel av verdien før krigen.<ref name=economycrumble>{{citation|title=Syria Weighs Its Tactics as Pillars of Its Economy Continue to Crumble|url=http://www.nytimes.com/2013/07/14/world/middleeast/government-in-syria-searches-for-answers-as-economy-crumbles.html|accessdate=21. mars 2014|newspaper=NYTimes.com|date=21. mars 2014}}</ref> Staten er i aukande grad avhengig av lån frå Iran, Russland og Kina.<ref name=economycrumble /> Økonomien er i stor grad regulert av staten, som har auka subsidiane og i aukande grad kontrollerer handel for å døyve protestane og verne [[valutareserve]]n.<ref name=autogenerated3 /> Langvarige økonomiske restriksjonar omfattar utanlandske handelshindringar, minkande oljeproduksjon, høg arbeidsløyse, stigande budsjettunderskot, og aukande press på vassforsyningar på grunn av bruk av store mengder vatn i jordbruket, rask folkevekst, industriutvikling og vassforureining.<ref name=autogenerated3 /> [[UNDP]] annonserte i 2005 at 30&nbsp;% av den syriske folkesetnaden lever i fattigdom og 11,4&nbsp;% lever under eksistensminimum.<ref name="USDoS" /> Hovudeksportvarene til Syria er råolje, foredla produkt, uhandsama bomull, klede, frukt og korn. Dei viktigaste importvarene i Syria er råmateriale for industri, kjøretøy, jordbruksutstyr og tungt maskineri. Inntekter frå oljeeksportane og bidrag frå syriske arbeidarar er dei viktigaste kjeldene for staten til utanlandsk valuta.<ref name="USDoS" /> Syria sin del i den globale eksportmarknaden har gått gradvis nedover sidan 2001.<ref name=wbgrowth10 /> Veksten av BNP per innbyggjar var berre 2,5% per år i perioden 2000–2008.<ref name=wbgrowth10 /> Arbeidsløysa er høg med over 10 %. Fattigdomen har auka frå 11% i 2004 til 12,3% i 2007.<ref name=wbgrowth10>{{cite web|title=Economic Challenges and Reform Options for Syria: A Growth Diagnostics Report|url=http://siteresources.worldbank.org/INTDEBTDEPT/Resources/468980-1218567884549/5289593-1224797529767/5506237-1270144995464/DFSG03SyriaFR.pdf|publisher=World Bank|page=10|date=2011-02-21}}</ref> Politisk ustabilitet utgjer ein trugsel mot framtidig økonomisk utvikling.<ref name=ief /> Utanlandske investeringar er avgrensa på grunn av vald, statlege restriksjonar, økonomiske sanksjonar og internasjonal isolering. Økonomien til Syria er òg hindra av statleg byråkrati, fallande oljeproduksjon, stigande budsjettunderskot og [[inflasjon]].<ref name=ief>{{cite web|title=Syria|url=http://www.heritage.org/index/country/syria|publisher=Index of Economic Freedom}}</ref> Før borgarkrigen i 2011 hadde staten håpa å tiltrekke seg nye investeringar i turisme, naturgass, og tenestesektorar for å utvide økonomien og redusere avhengigheita av olje og jordbruk. Staten byrja å innføre økonomiske reformer retta mot å liberalisere dei fleste marknadane, men desse reformene gjekk sakte og var ad hoc, og har blitt heilt sett attende etter borgarkrigen braut ut i 2011.<ref>{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2012/07/04/us-syria-economy-socialist-idUSBRE8630FA20120704 |title=Syria reverts to socialist economic policies to ease tension |publisher=Reuters |date=4 July 2012 |accessdate=21. mars 2014 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924165225/http://www.reuters.com/article/2012/07/04/us-syria-economy-socialist-idUSBRE8630FA20120704 |url-status=yes }}</ref> I 2012 var verdien av den totale eksporten til Syria kutta med to tredjedelar, frå 12 milliardar USD i 2010 til berre 4 milliardar USD i 2012.<ref name="AFP economy" /> Syria sitt BNP har minka med over 3 % i 2011,<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/0/2ceb7690-50df-11e1-8cdb-00144feabdc0.html#axzz24UWpntRQ |title= Syria’s ailing economy hits citizens and regime |publisher=Financial Times |date=6.februar 2012|accessdate=21. mars 2014}}</ref> og var venta å minke ytterlegare med 20 % i 2012.<ref>{{cite web|title=Syrian Economy To Shrink By 20 Percent In 2012 As Country Struggles With War|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/12/10/syrian-economy-2012_n_2270103.html|publisher=Huffington Post|date=12/10/2012}}</ref> I 2012 var olje- og turistindustrien i Syria særleg øydelagd og 5 mrd. US-dollar gjekk tapt i den pågåande borgarkrigen.<ref name="AFP economy">{{cite web|title=Syria's battling economy may hold on with help from friends|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iIP7T7v6W5nxdJfSVrQhm5aszqgQ?docId=CNG.7610691ef383e1f07fd5e86d87ebce6e.561|publisher=AFP|accessdate=21. mars 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120817231304/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iIP7T7v6W5nxdJfSVrQhm5aszqgQ?docId=CNG.7610691ef383e1f07fd5e86d87ebce6e.561|archivedate=2012-08-17|url-status=no}}</ref> Oppbygging etter borgarkrigen vil koste så mykje som 10 mrd. USD.<ref name="AFP economy" /> Sanksjonar har tappa økonomien til staten. USA og EU har lagt ned forbod mot oljeimport, og då dette tredde i kraft i 2012, vart det estimert at dette kosta Syria kring 400 millionar USD i månaden.<ref name=shortap>{{citation|title=Syrians struggle with shortages as economy buckles|url=http://bigstory.ap.org/article/syrians-struggle-shortages-economy-buckles|work=Associated Press|date=Jan 22, 2013|accessdate=2014-03-21|archive-date=2014-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322013437/http://bigstory.ap.org/article/syrians-struggle-shortages-economy-buckles|url-status=yes}}</ref> Inntektene frå turisme har falle dramatisk og hotellbelegget har falle frå 90 % før krigen til mindre enn 15 % i mai 2012.<ref name=economyhang /> Kring 40 % av alle tilsette i turistsektoren har mista jobbane sine etter krigen braut ut.<ref name=economyhang /> === Petroleumsindustri === [[Fil:Oil refinery in Homs, 2010.jpg|mini|Oljeraffineri i [[Homs]].]] Syria har produsert tungolje frå felta i nordaust sidan 1960-åra. TIdleg i 1980-åra vart det oppdaga lettare, svovelhaldig olje nær [[Deir ez-Zor]] aust i Syria. Oljeproduksjonen til Syria har falle dramatisk frå ein topp på nær 600&nbsp;000 tønner per dag i 1995 til mindre enn 140&nbsp;000 tønner per dag i 2012.<ref>{{cite web|title=Syria says preparing to finalize oil deal with Russia|url=http://www.reuters.com/article/2012/08/21/us-russia-syria-oil-idUSBRE87K0U620120821|publisher=Reuters|accessdate=21. mars 2014|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924170305/http://www.reuters.com/article/2012/08/21/us-russia-syria-oil-idUSBRE87K0U620120821|url-status=yes}}</ref> Syria eksporterte kring 200&nbsp;000 tønner per dag i 2005 og olje er framleis ei viktig eksportinntekt for landet. Syria produserer òg 22 millionar kubikkmeter gass per dag og har reservar som er estimert til 240 kubikkilometer. Staten har starta å arbeide med internasjonale energiselskap med håp om å verte ein gasseksportør, men all gassen som i dag vert produsert vert nytta innanlands.<ref name="USDoS" /> Før opprøret vart meir enn 90 % av den syriske olja eksportert til EU-land, medan resten gjekk til Tyrkia.<ref name=economyhang /> Olje- og gassinntektene utgjorde kring 20 % av totalt BNP og 25 % av dei totale inntektene til landet.<ref name=economyhang>{{cite web|title=The Syrian Economy: Hanging by a Thread|url=http://carnegieendowment.org/2012/06/20/syrian-economy-hanging-by-thread/dwq7|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|date=20. juni 2012}}</ref> [[Fil:جسر الرستن الكبير.jpg|mini|Motorveg M5 nær Al-Rastan.]] === Samferdsle === Syria har tre internasjonale flyplassar (Damaskus, Aleppo og Lattakia), som er knutepunkt for Syrian Air og tener òg forskjellige utanlandske selskap. Det meste av den syriske frakta går med [[Chemins de Fer Syriens]] (det syriske jernbaneselskapet), som har samband med [[Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları]] (det tyrkiske statlege jernbaneselskapet). For å vere eit relativt underutvikla land, er jernbanesystemet i Syria god utvikla med mange ekspressruter og moderne tog.<ref>{{cite web |url=http://www.seat61.com/Syria.htm |title=How to travel by train from London to Syria &#124; Train travel in Syria |publisher=Seat61.com |accessdate=19. mars 2014}}</ref> Vegnettverket i Syria er 69&nbsp;873&nbsp;km langt og omfattar 1&nbsp;103&nbsp;km med motorvegar. Landet har òg 900&nbsp;km med farbare, men ikkje økonomisk viktige vassvegar.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html|title=CIA factbook|access-date=2014-03-21|archive-date=2017-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229122345/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html|url-status=yes}}</ref> == Demografi == {{Historiske folketal |kjelde = Folketal i Syria<ref name=cbspop>{{cite web|title=Population Existed I Syria According To Censuses (1960, 1970, 1981, 1994, 2004) And Estimates Of Their Number In Mid Years 2005-2011(000)|url=http://www.cbssyr.org/yearbook/2011/Data-Chapter2/TAB-10-2-2011.htm|publisher=Central Bureau Of Statistics}}</ref> |tittel = Historisk folketal (i mill.) |prosent = pagr |1960 |4565 |1970 |6305 |1981 |9046 |1994 |13782 |2004 |17921 |2011 |21124 }} Dei fleste innbyggjarane lever i [[Eufrat]]dalen og langs kystsletta, ei frodig stripe mellom kystfjella og ørkenen. Folketettleiken i Syria er kring 99 per km². I følgje ''World Refugee Survey 2008'', publisert av den amerikanske komiteen for flyktningar og immigrantar hadde Syria ein folkesetnad av flyktningar og asylsøkjarar som talte kring 1,85 millionar personar. Dei fleste av desse kom frå Irak (1,3 mill.), og store folkesetnader frå det tidlegare [[Palestina]] (543&nbsp;400) og [[Somalia]] (5200) lever òg i landet.<ref name="World Refugee Survey 2008">{{cite news|title=World Refugee Survey 2008|publisher=U.S. Committee for Refugees and Immigrants|date=19. juni 2008|url=http://www.refugees.org/resources/refugee-warehousing/archived-world-refugee-surveys/2008-world-refugee-survey.html|access-date=2014-03-22|archive-date=2014-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019224639/http://www.refugees.org/resources/refugee-warehousing/archived-world-refugee-surveys/2008-world-refugee-survey.html|url-status=yes}}</ref> Meir enn 7 millionar syrarar er blitt flytta på,<ref name="war">{{cite news|date=28. oktober 2013|title=Beleaguered Syrian Christians Fear Future|publisher=[[NPR]]|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=241404075|url-status=no|access-date=2014-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029204330/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=241404075|archivedate=2013-10-29}}</ref> og meir enn 2,1 millionar syrarar har flykta frå landet og vorte flyktningar etter den syriske borgarkrigen braut ut i mars 2011.<ref>{{cite web|title=Demographic Data of Registered Population|url=http://data.unhcr.org/syrianrefugees/regional.php|publisher=UNHCR|accessdate=28. oktober 2013|archive-date=2018-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219072255/http://www.data.unhcr.org/syrianrefugees/regional.php|url-status=yes}}</ref> === Etniske grupper === {{detaljar|syrarar}} [[Fil:Bedu children, Aleppo, Syria - 1.jpg|mini|venstre|[[Beduin]]barn på landsbygda i Aleppo.]] [[Fil:Damascus, traditional clothing (6364877017).jpg|mini|Tradisjonelle klede i Damaskus.]] Syrarar er hovudsakleg eit lokalt [[Levanten|levantisk]] folk, i nær slekt med sine næraste naboar, som [[libanesar]]ane, [[palestinarar]], [[israelittar]], [[irakarar]], [[maltesarar]] og [[jordanarar]].<ref>{{cite journal |title=Extensive Female-Mediated Gene Flow from Sub-Saharan Africa into Near Eastern Arab Populations |publisher=PMC – NCBI |date= |pmc=1180338 |year=2003 |last1=Richards |first1=M |last2=Rengo |first2=C |last3=Cruciani |first3=F |last4=Gratrix |first4=F |last5=Wilson |first5=JF |last6=Scozzari |first6=R |last7=MacAulay |first7=V |last8=Torroni |first8=A |volume=72 |issue=4 |pages=1058–1064 |journal=American Journal of Human Genetics |doi=10.1086/374384 |pmid=12629598}}</ref><ref>{{cite web|url=http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0410/feature2/online_extra.html |title=In the Wake of the Phoenicians: DNA study reveals a Phoenician-Maltese link |publisher=National Geographic Magazine |date=October 2004 |accessdate=20. mars 2014}}</ref> Syria har kring 22,5 millionar innbyggjarar. Syriske arabarar, og kring 400&nbsp;000 palestinske arabarar frå [[SNs hjelpeorganisasjon for palestinske flyktningar i Midtausten]], utgjer kring 77 % av folkesetnaden (om ein ser bort frå [[syriske kristne]]).<ref name=autogenerated3>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html |title=Syria |year=2007 |work=[[The World Factbook]] |access-date=2014-03-21 |archive-date=2017-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229122345/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html |url-status=yes }}</ref> I tillegg lever kring 1,3 millionar irakiske flyktningar i Syria i 2007.<ref name="World Refugee Survey 2008" /> Den nest største etniske gruppa i Syria er dei innfødde kristne [[syrisk-arameisk]]e folka og [[assyrarar]], som i lag utgjer kring 2,3 millionar eller like over 10 % av folkesetnaden, medan aramearar utgjer 7,5 % til 8 % og assyrarar 2 % til 2,5 %.<ref>«Syria - International Religious Freedom Report 2006". U.S. Department of State. 2006. Henta 2009-06-28</ref> Den syrisk-arameiske gruppa lever over heile landet, særleg i dei store byane, medan assyrarane hovudsakleg bur i nord og nordaust (Homs, Aleppo, Qamishli, Hasakah). Mange (særleg den assyriske gruppa) har framleis [[akkadisk]]påverka [[nyarameisk]]e dialektar som munnleg eller skriftleg språk, medan ei lita gruppe syrisk-aramearar framleis talar [[vestarameisk]].<ref>{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?load=detay&link=140085 |title=Turkey-Syria deal allows Syriacs to cross border for religious holidays |publisher=Todayszaman.com |date=26. april 2008 |accessdate=19. mars 2014}}</ref> Talet på desse har auka på grunn av dei mange [[assyrarar|assyriske]] flyktningane frå Irak som flykta frå religiøs og etnisk forfølging etter [[Irakkrigen]], så folkesetnaden kan vere høgare enn det som er oppført her.<ref>{{cite web |url=http://www.eni.ch/featured/article.php?id=1884 |title=Iraqi Christians refugees pine for home, but fear they face death |publisher=ENInews |date=2008-05-07 |accessdate=20. mars 2014 |archive-date=2009-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090109221754/http://www.eni.ch/featured/article.php?id=1884 |url-status=unfit }}</ref> Dei indoeuropeisk talande [[kurdarar i Syria|kurdarane]] utgjer kring 9 % av folkesetnaden, eller kring to millionar menneske.<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/syria/23.htm |title=Syria – Kurds |work=[[Library of Congress Country Studies]]}}</ref> Dei fleste kurdarane bur nordaust i Syria og dei fleste snakkar ein [[kurmanji]]-variant av [[kurdisk]]. Dei fleste [[syriske tyrkarar]] bur i Aleppo, Damaskus og Latakia og kring 500&nbsp;000–1&nbsp;000&nbsp;000, og utgjer mellom 2-4 % av folkesetnaden.<ref>{{cite web |url=http://www.turkmens.com/Suria.html |publisher=Review of International Law and Politics |page=112 |year=2007 |title=Suriye Türkmenleri |deadurl=no |accessdate=12. august 2012}}</ref> [[armenarar i Syria|Armenarar]], eit indoeuropeiske [[kristne|kristent]] folk utgjer kring 100&nbsp;000, eller kring 0,5 % av folkesetnaden. Dei fleste kom her under [[det armenske folkemordet]]. Syria har den [[armensk diaspora|7. største armenske folkesetnaden i verda]]. Dei er hovudsakleg samla i Aleppo, [[Qamishli]], Damaskus og [[Kesab]]. [[Fil:Umayyad Mosque, Aleppo, Syria (5077865830).jpg|mini|Barn i Aleppo]] [[Tjerkessarar]], eit [[nordvestkaukasisk]]talande folk, utgjer kring 100&nbsp;000.<ref>{{cite web|url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sy0038) |title=A Country Study: Syria |publisher=Library of Congress |date= |accessdate=20. mars 2014}}</ref> [[Jezidismen|Jezidiar]], ei etnisk gruppe med sin eigen religion, [[jezidisme]], utgjer 10&nbsp;000 personar som hovudsakleg lever i regionen [[Jabal Sinjar]]. [[Grekarar]] utgjer kring 5000 menneske og bur hovudsakleg i Damaskus og Aleppo. [[Mhallami]] er ei grein av den syrisk-arameiske folkesetnaden som konverterte til verdsleg islam, men som har halde den arameiske identiteten, utgjer kring 2000. [[Mandearar]], eit [[mandeisk]]talande folk, utgjer nokre få hundre, hovudsakleg flyktningar frå Irak. [[Jødar]], som det ein gong var mange av, er redusert til kring 200. Den største konsentrasjonen av [[den syriske diasporaen]] utanfor [[den arabiske verda]] er i [[Brasil]], der millionar av folk har arabiske aner eller aner frå andre stader i det nære austen.<ref>{{cite web|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200505/the.arabs.of.brazil.htm |title=The Arabs of Brazil |publisher=Saudi Aramco World |date=September/October 2005 |accessdate=20. mars 2014}}</ref> Brasil var det først landet i Amerika som gav humanitære visum til syriske flyktningar..<ref>http://www.unhcr.org/524555689.html UN refugee agency welcomes Brazil announcement of humanitarian visas for Syrians</ref> Dei fleste [[arabiske argentinarar]] har bakgrunn frå anten Libanon eller Syria..<ref>{{cite web |url=http://www.fearab.org.ar/inmigracion_sirio_libanesa_en_argentina.php |title=Inmigracion sirio-libanesa en Argentina |language=spansk |publisher=Confederación de Entidades Argentino Árabes |date= |accessdate=20. mars 2014 |archive-date=2010-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620004217/http://www.fearab.org.ar/inmigracion_sirio_libanesa_en_argentina.php |url-status=yes }}</ref> === Religion === [[Fil:Omayad Mosque of Aleppo Syria.jpg|mini|[[Den store moskeen i Aleppo]].]] Sunni-arabarar utgjer kring 59–60 % av folkesetnaden. Dei fleste kurdarane (9 %) og tyrkarane (3 %) er sunni, medan 13 % er sjia ([[alawittar]], [[tolvarsekta]] og [[ismailittar]]),<ref name="USdos">{{cite web |title=Syria – International Religious Freedom Report 2006 |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71432.htm |year=2006 |publisher=U.S. Department of State |accessdate=28. juni 2009}}</ref> 10 % kristne<ref name="USdos" /> (dei fleste antiokiske ortodokse, resten gresk-katolske, den assyriske austlege kyrkja, armenske ortodokse, protestantar og andre trusretningar), og 3 % [[drusar]].<ref name="USdos" /> Drusar utgjer kring 500&nbsp;000 og lever hovudsakleg i det sørlege området [[Jabal al-Druze]].<ref name="book">{{cite book|last=Danna|first=Nissim|title=The Druze in the Middle East: Their Faith, Leadership, Identity and Status|publisher=Sussex Academic Press|location=[[Brighton]]|date=December 2003 |page=227 |isbn=978-1-903900-36-9 |url=http://books.google.com/?id=2nCWIsyZJxUC&pg=PA99&lpg=PA99}}</ref> Familien til president Bashar al-Assad er alawittar og alawittar dominerer regjeringa i Syria og dei viktigaste stillingane i militæret.<ref>[http://www.jstor.org/stable/4283331 The Alawi capture of power in Syria, Middle Eastern Studies, 1989]</ref> Kristne (2,5 millionar) utgjer ein stor del av dei palestinske flyktningane i Syria og er delt inn i fleire grupper. [[Kyrkjemøtet i Kalkedon|Kaledonske]] [[Den ortodokse kyrkja i Antiokia|antiokisk-ortodokse]] utgjer 35,7 % av den kristne folkesetnaden; katolikkar ([[Den melkittiske kyrkja|melkittisk]], [[Den armensk-katolske kyrkja|armensk-katolske]], [[Den syrisk-katolske kyrkja|syrisk-katolsk]], [[Den syrisk-maronittiske kyrkja|maronittisk]], [[Den kaldeisk-katolske kyrkja|kaldeisk-katolsk]] og [[Latinsk ritus|latin]]) utgjer 26,2 %; [[Den armenske apostoliske kyrkja]] 10,9 %, [[Den syrisk-ortodokse kyrkja|syrisk-ortodokse]] utgjer 22,4 %; [[den assyriske kyrkja]] og fleire mindre kristne trusretningar utgjer resten. Mange kristne [[kloster]] finst òg. Mange kristne syrarar høyrer til den øvre samfunnsklassen.<ref>{{cite web|author=Tomader Fateh |url=http://www.fw-magazine.com/content/patriarch-antioch-i-will-be-judged-if-i-do-not-carry-church-and-each-one-you-my-heart |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100302140119/http://www.fw-magazine.com/content/patriarch-antioch-i-will-be-judged-if-i-do-not-carry-church-and-each-one-you-my-heart |archivedate=2010-03-02 |title=Patriarch of Antiokia: I will be judged if I do not carry the Church and each one of you in my heart |publisher=Forward Magazine |date=2008-10-25 |accessdate=20. mars 2014}}</ref> === Språk === [[Arabisk]] er det [[offisielt språk|offisielle språket]]. Fleire moderne arabiske dialektar vert nytta i kvardagen, hovudsakleg [[levantinsk arabisk|levantinsk]] i vesten og [[mesopotamisk arabisk|mesopotamisk]] i nordaust. [[Kurdisk]] (i [[kurmanji]]-form) vert mykje nytta i [[kurdarar|kurdiske]] regionar i Syria. [[Armensk]] og [[tyrkisk]] ([[søraserbajsjansk]] dialekt) vert snakka blant [[armenarar|armenske]] og [[syriske tyrkarar|tyrkiske]] minoritetar. [[Arameisk]] var [[lingua franca]] i regionen før arabisk, og vert framleis tala av [[assyrarar]], og [[gammalsyrisk]] vert framleis nytta som liturgisk språk i [[syrisk kristendom|forskjellige syriske kristne trusretningar]]. [[Nyvestarameisk]] vert framleis talt i landsbyen [[Ma`loula]] og to nabolandsbyar kring 50&nbsp;km nordaust for Damaskus. Mange utdanna syrarar snakkar òg engelsk og fransk. === Største byar === {{Største byar i Syria}} == Kultur == Syria er eit tradisjonelt samfunn med ei lang kulturhistorie.<ref>{{cite book |last = Hopwood |first = Derek |authorlink = Derek Hopwood |title = Syria 1945–1986: Politics and Society |publisher = [[Routledge]]|year = 1988 |isbn = 0-04-445039-7 }}</ref> Familie, religion, utdanning, sjølvdisiplin og respekt er viktig. Syrarar har smak for tradisjonell kultur, uttrykt i dansar som al-samah, [[dabkeh]] i alle sine variasjonar og sverddansen. Folketradisjonane kjem tydeleg fram under bryllaupsseremoniar og barnefødslar.<ref name="traditional">{{cite book |last = Salamandra |first = Christa |authorlink = Derek Hopwood |title = A New Old Damaskus: Authenticity and Distinction in Urban Syria |publisher = [[Indiana University Press]] |year = 2004 |isbn = 0-253-21722-9 |page = 103 }}</ref> === Litteratur === [[Fil:Kunstgalerie in Damaskus, Syrien.JPG|mini|upright|Kunstgalleri i Damaskus.]] [[Syrisk litteratur]] har medverka til [[arabisk litteratur]] og har ein stolt tradisjon innan munnleg og skriftleg poesi. Syriske forfattarar, der mange av dei emigrerte til Egypt, spelte ei viktig rolle i [[nahda]]en eller den arabiske littereære og kulturelle gjenopplivinga på 1800-talet. Viktige syriske forfattarar i nyare tid er mellom andre [[Ali Ahmad Said|Adonis]], [[Muhammad al-Maghut|Muhammad Maghout]], [[Haidar Haidar]], [[Ghada al-Samman]], [[Nizar Qabbani]] og [[Zakariyya Tamer]]. Ba'ath-partistyret har sidan [[Det syriske statskuppet i 1966|kuppet i 1966]] drive med sensur. I denne samanengen vert sjangeren historiske romanar, med [[Nabil Sulayman]], [[Fawwaz Haddad]], [[Khyri al-Dhahabi]] og [[Nihad Siris]] i spissen, stundom nytta til å uttrykke misnøye, kritisere notida gjennom skildringar av fortida. Syriske [[folkeminne]], som ein undersjanger av historisk fiksjon, er full av [[magisk realisme]], og vert òg nytta til skjult kritikk av notida. [[Salim Barakat]], ein syrisk emigrant i Sverige, er ein av dei leiande forfattarane innan sjangeren. Moderne syrisk litteratur omfattar òg science fiction og futuristiske [[utopi]]ar ([[Nuhad Sharif]], [[Talib Umran]]), som òg fungerer som eit talerøyr for misnøye. === Populærkultur === [[Syrisk musikk|Det syriske musikkmiljøet]], særleg det i Damaskus, har lenge vore av dei viktigaste i den den arabiske verda, særleg innan [[klassisk arabisk musikk]]. Syria har produsert fleire stjerner for den arabiske verda, som [[Asmahan]], [[Farid al-Atrash]] og songaren [[Lena Chamamyan]]. Aleppo er kjend for sin [[muwashshah]], ei form for [[Al-Andalus|andalusisk]] songdikting som vart popularisert av [[Sabri Moudallal]], i tillegg til popstjerner som [[Sabah Fakhri]]. [[Fjernsyn i Syria|Fjernsyn]] vart først innført i Syria i 1960, då Syria og Egypt (som starta fjernsynssendingar same året) vart ein del av [[Den sameinte arabiske republikken]]. Fjernsynssendingane gjekk i svartkvitt fram til 1976. [[Syrisk såpeopera]] har ein forholdsvis stor marknadsdel i den austlege arabiske verda.<ref>{{cite book |last = Salti |first = Rasha |title = Insights Into Syrian Cinema: Essays and Conversations with Contemporary Filmmakers |publisher = [[ArteEast]] |year = 2006 |isbn = 1-892494-70-1 }}</ref> Nesten alt av syrisk media er statseigd, og Ba'ath-partiet kontrollerer nesten alle aviser.<ref>{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/uploads/pfs/371.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101227094624/http://www.freedomhouse.org/uploads/pfs/371.pdf |archivedate=2010-12-27 |title=Freedom House report on Syria (2010) |publisher=Freedom House }}</ref> Styresmaktene driv fleire etterretningsbyrå,<ref>{{cite book|last=Wright|first=Robin|title=Dreams and shadows, the Future of the Middle East|publisher=Penguin Press|page=214|year=2008|quote=more than one dozen intelligence agencies}}</ref> mellom anna [[militær etterretning i Syria|Shu'bat al-Mukhabarat al-'Askariyya]], som nyttar mange operatørar.<ref>{{cite book|last=Wright|first=Robin|title=Dreams and shadows, the Future of the Middle East|publisher=Penguin Press|page=230|year=2008|quote=hundreds of thousands of mukhabarat according to dissident Riad Seif}}</ref> === Idrett === Dei mest populære idrettsgreinene i Syria er [[fotball]], [[basketball]], [[symjing]] og [[tennis]]. Damaskus var vertsby for den femte og sjuande [[Dei pan-arabiske leikane|pan-arabiske leikane]]. Mange fotballag held til i Damaskus, Aleppo, Homs og Latakia. [[Abbasiyyin stadion]] i Damaskus er heimebanen til [[det syriske landslaget i fotball]]. Laget har hatt noko suksess og har kvalifisert seg fire gonger for [[Asiamesterskapen i fotball]]. Laget spelte den første landskapen sin den 20. november 1949 då dei tapte mot [[Det tyrksike herrelandslaget i fotball|Tyrkia]] 7–0. Laget var rangert på 137. plass på [[FIFA-rankinga]] i mars 2014. === Mat === {{detaljar|syrisk mat}} [[Fil:Fattoush.JPG|mini|right|[[Fattoush]] er eit døme på syrisk mat.]] Syrisk mat består hovudsakleg av rettar typisk for det sørlege Middelhavet, gresk mat og sørvestasiatisk mat. Somme syriske rettar har òg utvikla seg frå tyrkisk og fransk kjøken, som [[Kebab|sjisjkebab]], fylte [[aubergine|auberginar]] og [[yabra]] (fylte drueblad). Hovudrettane som utgjer syrisk mat er [[kibbeh]], [[hummus]], [[tabbouleh]], [[fattoush]], [[labneh]], [[shawarma]], [[mujaddara]], [[shanklish]], [[pastırma]], [[sujuk]] og [[baklava]]. Baklava er laga av [[filo]]deig fylt med hakka nøter og dyppa i [[honning]]. Syrarar serverer ofte ei rekkje smårettar, kalla [[meze]], før hovudretten. [[Za'atar]], [[kjøtdeig]], og oste-[[manakish]] er populære [[forrett]]ar. Det arabiske flatbrødet [[khubz]] vert alltid eten i lag med [[meze]]. Drykker i Syria varier avhengig av tid på dagen og kva høve det skal drikkast til. [[Arabisk kaffi]], eller [[tyrkisk kaffi]], er den mest kjende varme drykken, vanlegvis til frokost eller kvelds. Kaffi vert vanlegvis servert for gjester eller etter maten. [[Arak]] er ein alkoholhaldig drykk som houvdsakleg vert servert ved spesielle høve. Andre syriske drykkar er [[ayran]], [[jallab]], [[kvit kaffi]] og eit lokalt produsert øl kalla Al Shark. == Utdanning == [[Fil:Damascus university internal view.jpg|mini|[[Damaskus universitet]]]] Utdanning er gratis og obligatorisk i alderen 6 til 12 år. Skulen består av seks år med grunnskuleutdanning, etterfølgt av ein 3-årig studieførebuande eller yrkesfagleg opplæringsperiode og eit treårig akademisk eller yrkesfagleg program. Den andre treårige periode med akademisk opplæring er naudsynt for å takast opp ved universiteta. Samla opptak ved vidaregåande skular er over 150&nbsp;000. [[Lesekunne|Lesekunna]] i Syria for personar frå 15 år og oppover er 90,7 % for menn og 82,2 % for kvinner.<ref name="US department of States">{{cite web|url=http://www.state.gov/outofdate/bgn/syria/85051.htm |title=U.S. Relations With Syria |publisher=State.gov |date=2012-10-24 |accessdate=19. mars 2014}}</ref><ref name="impact-se">{{cite web |url=http://www.impact-se.org/docs/reports/Syria/Syria2001_ch1.pdf |title=Syria's Education System – Report – June 2001 |format=PDF |accessdate=19. mars 2014 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511081229/http://www.impact-se.org/docs/reports/Syria/Syria2001_ch1.pdf |url-status=yes }}</ref> Sidan 1967 har alle skular, høgskular og universitet vore underlagt tett statleg styring av [[Det syriske Ba'ath-partiet|Ba'ath-partiet]].<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/syria/37.htm |title=Syria – Education |publisher=Countrystudies.us |accessdate=19. mars 2014}}</ref> Det er seks statlege universitet i Syria<ref>{{cite web |author=Ministry of Higher Education |url=http://www.mohe.gov.sy/new/index.php?page=show&ex=2&dir=docs&lang=2&ser=1&cat=1168&ref=home |title=Public universities |publisher=Ministry of Higher Education |date=2011-11-23 |accessdate=22. mars 2014 |archiveurl=https://archive.today/20120805072653/http://www.mohe.gov.sy/new/index.php?page=show&ex=2&dir=docs&lang=2&ser=1&cat=1168&ref=home |archivedate=2012-08-05 |url-status=no }}</ref> og 15 private.<ref>{{cite web |url=http://www.mohe.gov.sy/new/index.php?page=show&ex=2&dir=docs&ex=2&ser=1&lang=2&cat=1521 |title=Private universities |publisher=Ministry of Higher Education |date=2011-11-23 |accessdate=22. mars 2014 |archive-date=2012-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113145919/http://www.mohe.gov.sy/new/index.php?page=show&ex=2&dir=docs&ex=2&ser=1&lang=2&cat=1521 |url-status=yes }}</ref> Dei to øvste statlege universiteta er [[Universitetet i Damaskus]] (180&nbsp;000 studentar)<ref>{{cite web|title=Forward Magazine, Interview with President of Damaskus University|url=http://www.fw-magazine.com/content/we-are-still-high-demand-180000-students-and-20000-annual-enrollments|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080618100320/http://www.fw-magazine.com/content/we-are-still-high-demand-180000-students-and-20000-annual-enrollments|archivedate=2008-06-18|date=February 2008}}</ref> og [[Universitetet i Aleppo]]. Dei øvste private universiteta i Syria er [[Det syriske private universitetet]], [[Det arabiske internasjonale universitet]], [[Universitetet i Kalamoon]] og [[Det internasjonale universitetet for vitskap og teknologi]]. Det er òg mange høgskular i Syria.<ref>{{cite web|title=Getting education right|url=http://www.fw-magazine.com/content/getting-education-right|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101003162241/http://www.fw-magazine.com/content/getting-education-right|archivedate=2010-10-03|date=mars 2008}}</ref> I følgje [[Webometrics Ranking of World Universities]] er det høgast rangerte universitetet i landet [[Damaskus universitet]] (3540. plass i verda), [[Universiteet i Aleppo]] (7176. plass) og [[Tishreen universitet]] (7968.).<ref>{{cite web|title=Syrian Arab Republic|url=http://www.webometrics.info/en/aw/Syrian %20Arab %20Republic|publisher=Ranking Web of Universities|accessdate=26. februar 2013}}</ref> == Helse == I 2010 utgjorde helsevesenet 3,41 % av landet sitt BNP. I 2008 var det 14,92 legar og 18,50 sykepleiarar per 10&nbsp;000 innbyggjarar.<ref>{{cite web|title=Health|url=http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-infigures.php?c_code=50&cat_code=8|publisher=SESRIC|accessdate=2013-03-05}}</ref> Forventa levealder var 75,70 år i 2010, eller 74,19 år for menn og 77,30 år for kvinner.<ref>{{cite web|title=Demography|url=http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-infigures.php?c_code=50&cat_code=7|publisher=SESRIC|accessdate=22. mars 2014}}</ref> ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Syria|Syria]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. mars 2014.'' ** ''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene: '' ;Generelle referansar * Boczek, Boleslaw Adam (2006). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. ISBN 0-8108-5078-8 * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|url=http://books.google.com/?id=vNb5VkyxDlYC&printsec=frontcover|title=Image and reality of the Israel-Palestine conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=1-85984-442-1|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Glass, Charles. «Tribes with Flags: A Dangerous Passage Through the Chaos of the Middle East», Atlantic Monthly Press (New York) and Picador (London), 1990 ISBN 0-436-18130-4 * Karoubi, Mohammad Taghi (2004). ''Just or Unjust War?'' Ashgate Publishing ISBN 0-7546-2375-0 * {{cite book |title=Timeframe evt. 1200–1300: The Mongol Conquests |publisher=Time-Life Books |year=1989 |isbn=0-8094-6437-3 |author=The editors of Time-Life Books.}} * Forward Magazine ([http://fw-magazine.com/]), Syria's English monthly since 2007. ;Referansar {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} * {{offisiell nettstad}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703856 Syria ] på [[BBC News]] * {{wikiatlas|Syria}} {{Wikivoyage}} {{Vest-Asia}} {{Midtausten}} {{Middelhavsland}} {{Den arabiske ligaen}} {{Organisasjonen for islamsk samarbeid}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Syria| ]] [[Kategori:Land i Asia]] [[Kategori:Land i Midtausten]] [[Kategori:Land i Det nære austen]] [[Kategori:Land i Vest-Asia]] [[Kategori:Arabisktalande land]] [[Kategori:Arabiske republikkar]] [[Kategori:Den fruktbare halvmånen]] [[Kategori:Levanten]] [[Kategori:Medlemsland i Den arabiske ligaen]] [[Kategori:Medlemsland i Organisasjonen for islamsk samarbeid]] [[Kategori:Medlemsland i Unionen for Middelhavet]] [[Kategori:Mesopotamia]] [[Kategori:Skipingar i 1947]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2017]] 3ilh1osji8o3mw8qojprzfvyr9izqjo 0 11307 3672522 3562194 2026-09-14T14:57:16Z HerVal7752 105842 Landboks, fjerna gamalt/unødvendig bakgrunnsstoff 3672522 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Republikken Libanon |andre namn = {{lang|ar|{{ikkjekursiv|الجمهوريّة البنانيّة}}<br />Al Jumhuriyah al Lubnaniyah}} |adjektiv = libanesisk |riksvåpen = Coat of Arms of Lebanon.svg |riksvåpenstorleik = 70 |flagg = Flag of Lebanon.svg{{!}}border |motto = Ikkje noko |nasjonaldag = 22. november |nasjonalsong = [[Koullouna Lilouataan Lil Oula Lil Alam]] |hovudstad = Beirut |styresett = [[Parlamentarisk]] [[republikk]] |statsoverhovudtype = [[President]] |statsoverhovud = Joseph Aoun |statsminister = Nawaf Salam |grunnlagdtype = Sjølvstende{{ikkjefeit| frå<br />[[Frankrike]]}} |grunnlagd = [[22. november]] [[1943]] |vassareal = 1,6&nbsp;% |valuta = [[Libanesisk pund]] |tidssone = [[UTC]] +2 |retningsnummer = +961 |domene = .lb }} '''Libanon''',{{mrk|[[arabisk]] لبنان, ''Libnān'' eller ''Lubnān'', [[arameisk]] לבנאנ}} offisielt '''Republikken Libanon''',{{mrk|{{språk-ar|الجمهورية اللبنانية|Al-Jumhūrīyah Al-Libnānīyah}} }} er eit land i [[Vest-Asia]]. Det grensar til [[Syria]] i nord og aust og [[Israel]] i sør. Libanon ligg ved den kulturelle krossvegen mellom [[Middelhavet]] og det [[Arabia|arabiske]] innlandet og dette har diktert [[Libanesisk historie|den rike historia til landet]] og forma ein mangfaldig religiøs og etnisk [[libanesisk kultur|kulturidentitet]].<ref>{{cite book |last=McGowen |first=Afaf Sabeh |editor-last=Collelo |editor-first=Thomas |title=Libanon: A Country Study |chapter=Historical Setting |series=Area Handbook Series |edition=3rd |location=Washington, D.C. |publisher=The Division |publication-date=1989 |oclc=18907889 |url=http://hdl.loc.gov/loc.gdc/cntrystd.lb |accessdate=24. juli 2009}}</ref> Trass i den vesle storleiken til landet<ref>{{cite news|date=24 August 2011|title=Lebanon country profile|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.co.uk/news/mobile/world-middle-east-14647308|url-status=live|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016155447/https://www.bbc.co.uk/news/mobile/world-middle-east-14647308|archive-date=16 October 2018}}</ref> er libanesisk kultur kjend både i Midtausten og i verda, styrka av den store libanesiske diasporaen. Dei tidlegaste arkeologiske funna etter sivilisasjon i Libanon går attende meir enn sju tusen år, før skriftleg historie.<ref name="byblos">{{cite book |title=Cities of the Middle East and North Africa |last1=Dumper |first1=Michael |last2=Stanley |first2=Bruce E. |last3=Abu-Lughod |first3=Janet L. |year=2006 |publisher=Afvt.-CLIO |isbn=1-57607-919-8 |page=104}}</ref> Libanon var heimstaden til [[Fønikia|fønikarane]], ein maritim kultur som florerte i over tusen år (ca. 1550–539 fvt.). I 64 fvt. kom regionen under [[Romarriket]], og vart etter kvart eit av dei leiande sentera for [[kristendom]] i riket. I [[Libanonfjella]] vart klostertradisjonen kalla [[den maronittiske kyrkja]] grunnlagd. Då dei [[muslim]]ske [[arabar]]ane erobra regionen, held maronittane på religionen og identiteten sin. Ei ny religiøs gruppe, [[drusarane]], oppstod òg i Libanonfjella, eit religiøst skilje som varte i mange hundreår. Under [[krosstoga]] fekk maronittane igjen kontakt med [[den katolske kyrkja]] og danna eit fellesskap med [[Roma]]. Banda dei knytte med latinarane har påverka regionen inn i moderne tid. Regionen kom etter kvart under [[Det osmanske riket]], eit politisk rike som eksisterte frå 1299 til 1923. Då riket kollapsa etter [[fyrste verdskrigen]], vart dei fem provinsane som utgjer dagens Libanon gjevne til [[Frankrike]] som [[Det franske mandatet i Libanon|eit mandatområde]]. Franskmennene utvida grensene i [[Libanonfjella guvernement|Libanonfjella]], som stort sett var folkesett av maronittar og drusarar, og inkluderte fleire muslimar. Libanon fekk sjølvstende i 1943, og oppretta eit unikt politisk system – [[Konfesjonalisme|«konfesjonalisme»]] – som er ein [[konsosieralisme|maktfordelingsmekanisme]] basert på religiøse samfunn. [[Bechara El Khoury]] (den første sjølvstendige, libanesiske [[libanesisk president|president]]en), [[Riad El-Solh]] (den første libanesiske [[libanesisk statsminister|statsministeren]]) og [[Emir Majid Arslan II|Emir Majid Arslan]] (den første libanesiske [[libanesisk forsvarsminister|forsvarsministeren]]) vert rekna som grunnleggjarane av den moderne libanesiske republikken og er nasjonalheltar for å ha gjeve landet sjølvstende. Dei franske soldatane trekte seg ut av Libanon i 1946.<ref name="dos-2011-12-01">{{cite web |url=http://www.state.gov/outofdate/bgn/lebanon/191951.htm |title=Background Note: Lebanon |publisher=U.S. Department of State |date=1. desember 2011 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Libanon var fyrst eit relativt stabilt land.<ref name="dos-2010-03-222">{{cite web|date=22 March 2010|title=Background Note: Lebanon|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/lebanon/149912.htm|access-date=4 October 2010|publisher=U.S. Department of State}}</ref> Stabiliteten var kortlivd og enda med utbrotet av [[den libanesiske borgarkrigen]] (1975–1990) mellom ulike politiske og sekteriske partar. Delar av landet vart også utsett for utanlandsk militær okkupasjon av Syria frå 1976 til 2005 og av Israel frå 1985 til 2000. Før borgarkrigen hadde landet ein relativt roleg periode med velstand, driven av turisme, jordbruk, handel og bankverksemd.<ref name="dos-2010-03-22">{{cite web|url=http://www.state.gov/outofdate/bgn/lebanon/149912.htm |title=Background Note: Lebanon |publisher=U.S. Department of State |date=22. mars 2010 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> På grunn av økonomisk makt og mangfald vart Libanon i glanstida kjend som «det austlege [[Sveits]]».<ref>{{Cite news| url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/II05Ak01.html| title=Lebanon douses a terrorist fire| last=Moubayed| first=Sami| date=5. september 2007| work=[[Asia Times]]| accessdate=3. juli 2014| archive-date=2016-08-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20160810021723/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/II05Ak01.html| url-status=yes}}</ref> Mange turistar kom til hovudstaden, [[Beirut]], som vart kalla «Midtaustens Paris».<ref name="tourism">{{cite web| url=http://www.chron.com/default/article/Libanon-hopes-for-stability-so-tourism-industry-1895818.php| author=Anna Johnson|year=2006| title=Lebanon: Tourism Depends on Stability| accessdate=3. juli 2014}}</ref> Mot slutten av krigen vart det gjort store forsøk på å gjenoppfriske økonomien og bygge opp att den nasjonale infrastrukturen.<ref>{{cite web| url=http://www.acdi-cida.gc.ca/lebanon#3| title=Lebanon: Country Profile| publisher=[[Canadian International Development Agency]]| accessdate=3. juli 2014| archive-date=2008-05-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20080530095337/http://www.acdi-cida.gc.ca/lebanon#3| url-status=yes}}</ref> Libanon er eit [[utviklingsland]], rangert som nummer 92 på [[Human Development Index]], eit av dei høgaste i den arabiske verda utanom dei oljerike landa i Persiabukta.<ref>{{cite web|title=World Economic Situation and Prospects (WESP) Statistical Annex: Country Classification|url=https://www.un.org/en/development/desa/policy/wesp/wesp_current/2012country_class.pdf|access-date=28 September 2020|website=un.org}}</ref> Det er vorte klassifisert som eit øvre mellominntektsland.<ref>{{cite web|title=World Economic Situation and Prospects (WESP) Statistical Annex: Country Classification|url=https://www.un.org/en/development/desa/policy/wesp/wesp_current/2012country_class.pdf|access-date=28 September 2020|website=un.org}}</ref> Den libanesiske likviditetskrisa, korrupsjon og andre utfordringar har ført til valutakollaps, politisk ustabilitet, varemangel, høg arbeidsløyse og fattigdom.<ref>{{cite web|date=2020|title=Lebanon: Why the country is in crisis|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53390108|access-date=10 October 2021|website=bbc.com|publisher=British Broadcasting Corporation}}</ref> Libanon er eit av grunnleggjarlanda til [[Dei sameinte nasjonane]] og medlem av Den arabiske ligaen, [[Organisasjonen av alliansefrie nasjonar]], [[Organisasjonen for islamsk samarbeid]] og [[Organisation internationale de la Francophonie]]. == Etymologi == Namnet ''Libanon'' kjem frå den Fønikiske rota ''LBN'' ([[semittisk]] لبن), som tyder «kvit», og syner truleg til dei snødekte [[Libanonfjella]].<ref>{{Cite book|title=Placenames of the World: Origins and Meanings of the Names for 6&nbsp;621 Countries, Cities, Territories, Natural Features and Historic Sites |last1=Room |first1=Adrian |edition=2nd |year=2005|publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-2248-7 |pages=214–216|url=http://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&pg=PA214}}</ref> Namnet finst i forskjellige tekstar frå biblioteket i [[Ebla]],<ref>{{Cite book|title=The Oxford guide to people & places of the Bible |last1=Metzger |first1=Bruce M. |last2=Coogan |first2=Michael D. |year=2004 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-517610-3 |page=178}}</ref> som er datert til 2000-talet fvt., nesten 70 gonger i [[Bibelen]], og tre av tolv tavler i [[Gilgamesj]] (kanskje så tidleg som 2100 fvt.).<ref>{{Cite book|title=Dictionary of the ancient Near East |last1=Bienkowski |first1=Piotr |last2=Millard |first2=Alan Ralph |year=2000|publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-3557-9 |page=178}}</ref> Namnet er registrert på [[egyptisk|gammalegyptisk]] som ''Rmnn'', der ''R'' stod for kanaanittisk ''L''.<ref>{{cite web|title=The Pronunciation of Ancient Egyptian| last=Ross| first=Kelley L| work=The Proceedings of the Friesian School, Fourth Series|url=http://www.friesian.com/egypt.htm| publisher=Friesian School| accessdate=20. januar 2009}}</ref> [[Fil:Map of Lebanon.png|mini|260px|left|Kart over Libanon]] ==Historie== ===Libanon i antikken=== [[Fil:PhoenicianTrade.png|mini|Kart over Fønikia og handelsruter.]] Spor på tidlege busetnader i Libanon er funnen i [[Byblos]], som vert rekna som ein av dei eldste kontinuerleg busette byane i verda.<ref name="byblos" /> Spora er daterte til tidlegare enn 5000 fvt. Arkeologar oppdaga restar av førhistoriske hytter med knuste kalksteinsgolv, primitive våpen og gravkrukker frå fiskarsamfunn i [[yngre steinalder]] og [[koparalderen]] som levde ved kysten av Middelhavet for meir enn 7&nbsp;000 år sidan.<ref>{{cite web|url=http://destinationlebanon.gov.lb/eng/Byblos/History.asp |title=Archaeological Virtual Tours: Byblos |publisher=Destinationlebanon.gov.lb |accessdate=3. juli 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080223164318/http://destinationlebanon.gov.lb/eng/Byblos/History.asp |archivedate = 23. februar 2008}}</ref> Libanon var ein del av det nordlege [[Kanaan]], og vart så heimlandet til etterkomarane etter kanaanittane – [[Fønikia|fønikarane]], eit sjøfarande folks om spreidde seg over heile Middelhavet før [[Kyros den store]] kom til makta.<ref>{{cite web|url=http://ancienthistory.about.com/library/bl/bl_lebanonphoenicians.htm |title=Lebanon in Ancient Times |publisher=About.com |date=2012-04-13 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Den mest kjende kolonien deira var [[Kartago]] i dagens [[Tunisia]] og [[Cádiz]] i dagens [[Spania]]. [[Fønikia|Fønikarane]] er mest kjend for å mellom anna ha funne opp [[alfabet]]et. Etter to hundre år under [[Persia|persisk]] styre, gjekk den [[Makedonia i antikken|makedonske]] herskaren [[Aleksander den store]] til åtak og brende [[Tyr i Libanon|Tyr]], den viktigaste fønikiske byen. Gjennom åra fram til nyare tid, har landet vore ein del av ei rekkje etterfølgjande rike, blant dei [[Det egyptiske riket]], [[Akamenidane|persarane]], [[Assyria]], [[Hellenisme|hellenarane]], [[Romarriket]], [[Kongedømet Armenia i antikken|Armenia]], [[Austromarriket]], arabarane ([[umayyadane]], [[abbasidane]], [[fatimidane]]), [[Det store seldsjukkarriket]], [[Mamelukk-sultanatet|mamelukkane]], [[Krossfararstatar|krossfararstaten]] [[grevskapet Tripoli]] grunnlagd av [[Raymond IV av Toulouse]] som dekte det meste av dagens Libanon, og [[Det osmanske riket]]. ===Maronittar, drusarar og krosstoga=== [[Fil:Siege of Tripoli Painting (1289).jpg|mini|[[Fallet til Tripoli i 1289|Fallet til Tripoli]] til dei egyptiske [[mamelukkane]] og øydelegginga av krossfararstaten, grevskapet Tripoli, 1289]] Regionen som i dag er Libanon, vart i lag med Syria og mykje av [[Anatolia]], eit stort senter for kristendom i [[Romarriket]] då religionen i tidlege år spreidde seg. Seint på 300- og tidleg på 400-talet, oppretta ein eremitt kalla [[Maron]] ein klostertradisjon, som fokuserte på [[monoteisme]] og [[askese]], nær den syriske fjellkjeda [[Libanonfjella]]. Munkane som følgde Maron spreidde læra hans blant syrarane i regionen. Desse kristne vart kjende som [[maronittar]] og flytta opp i fjella for å unngå religiøs forfølging av dei romerske styresmaktene.<ref>{{cite book | title=From the Holy Mountain: A Journey Among the kristne of the Middle East | author=Dalrymple, William | year=1997 | publisher=Vintage Books (Random House) | url=http://books.google.com/books?id=jHGYvr7rkrsC |page=305 | isbn=9780307948922}}</ref> På 600-talet erobra [[den muslimske erobringa av Syria|arabarane Syria]] og oppretta eit nytt regime som erstatta [[Austromarriket|bysantinarane]]. Sjølv om islam og arabisk språk no var offisielle i det nye regimet, tok det tid før folkesetnaden i området konverterte frå kristendom og syrisk språk. Det maronittiske samfunnet heldt særleg fast på trua og tradisjonane sine og klarte å halde på eit sjølvstyre trass i mange forskjellige herskarar i Syria. På 1000-talet dukka den [[drusarar|drusiske]] trua opp frå ei grein av [[sjiaislam]]. Den nye trua fekk følgjarar i den sørlege delen av Libanonfjella. Dei nordlege områda av Libanonfjella vart styrt av føydale drusar-familiar til tidleg på 1300-talet då styret deira enda med mamelukkinvasjonen. Den maronittiske folkesetnaden auka gradvis i dei nordlege Libanonfjella og drusarane heldt seg i dei sørlege Libanonfjella fram til moderne tid. Sør for den noverande Libanon- (Jabal Amel), Baalbek- og Bekaadalen styrte føydale sjiafamiliar under mamelukkane og Det osmanske riket. Dei store byane ved kysten, [[Akko]], [[Beirut]] og andre, vart direkte styrte av den muslimske kalifen og folket her vart meir eller mindre fullstendig absorbert av den arabiske kulturen. Etter det romerske/kristne [[Anatolia]] fall til muslimske tyrkarar, bad bysantinarane paven i Roma om støtte på 1000-talet. Resultatet vart ei rekkje krigar kalla [[krosstoga]] starta av [[Frankarriket|frankarane]] i Vest-Europa for å vinne attende dei tidlegare bysantinske, kristne områda i det austlege Middelhavsområdet, særleg Syria og Palestina (''[[Levanten]]''). [[Det første krosstoget]] førte til opprettinga av [[kongedømet Jerusalem]] og [[grevskapet Tripoli]] som romersk-katolske statar langs kysten.<ref>{{cite book | author=Hillenbrand, Carole | publisher=Psychology Press | year=2000 | title=The krosstoga: Islamic Perspectives | isbn=978-1-57958-354-5 | url=http://books.google.com/books?id=UalnoF5MBHMC |pages=20–21}}</ref> Desse krossfararstatane gjorde eit varig inntrykk på regionen, sjølv om dei berre hadde avgrensa kontroll, og regionen fall attende til full muslimsk kontroll etter to hundreår, då mamelukkane erobra regionen. Ein av dei mest varige effektane av krosstoga i regionen var kontakten mellom frankarane (franskmennene) og maronittane. I motsetnad til dei fleste andre kristne samfunn i det austlege Middelhavet, som svor truskap til [[Konstantinopel]] eller andre lokale patriarkar, svor maronittane truskap til paven i Roma. Slik sett rekna frankarane dei som romersk-katolske brør. Dette førte til støtte for maronittane frå Frankrike og Italia, sjølv etter krossfararstatane fall i regionen. ===Osmansk Libanon og Det franske mandatet=== [[Fil:DeirAlQamar-FakhredinePalace.jpg|mini|venstre|[[Fakhreddine II-palasset]], 1600-talet]] [[Fil:Lebanon as envisaged by French General Charles-Marie-Napoléon de Beaufort d'Hautpoul Beaufort d'Hautpoul in 1862.jpg|mini|upright|Kart frå 1862 teikna av den franske styrken til [[Charles-Marie-Napoléon de Beaufort d'Hautpoul|Beaufort d'Hautpoul]],<ref name="Hakim2013">{{cite book|last=Hakim|first=Carol|title=The Origins of the Libanese National Idea, 1840-1920|url=http://books.google.com/books?id=W3asKDHYERwC&pg=PA287|accessdate=2013-04-02|year=2013|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-27341-2|page=287}}</ref> seinare nytta som mal for grensene til [[Stor-Libanon]] i 1920.<ref name="Firro2003">{{cite book|author=Kais Firro|title=Inventing Libanon: Nationalism and the State Under the Mandate|url=http://books.google.com/books?id=zRwOcE9wJAQC&pg=PA18|accessdate=2013-04-02|date=2003-02-08|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-857-1|page=18}}</ref>]] I denne perioden var det noverande Libanon delt inn i fleire provinsar. Dei nordlege og sørlege Libanonfjella, Tripoli, Baalbek og Beqaadalen og Jabal Amel. I dei Sørlege Libanonfjella i 1590, vart [[Fakhr-al-Din II]] etterfølgjaren til Korkmaz. Han tok raskt makta som den viktigaste prinsen til drusarane i Shouf-området i Libanonfjella. Til slutt vart Fakhr-al-Din II utpeikt som ''sanjakbey'' (leiar) over fleire osmanske underprovinsar, med ansvar for å samle inn skattar. Han strekte kontrollen sin over eit stort område av Libanonfjella og kystområda, og bygde eit fort så langt inn i landet som ved [[Palmyra]].<ref>{{cite book |author=T.J. Gorton |title=Renaissance Emir |publisher=Quartet Books |date=25. april 2013 |isbn=9780704372979 |pages=160–161}}</ref> Denne utvidinga av maktområde vart etter kvart for mykje for den osmanske sultanen Murad IV, som sende ein styrke for å ta Fakhr til fange i 1633. Han vart ført til [[Istanbul]], og sat i fengsel der i to år og så avretta i lag med ein av sønene sine i april 1635.<ref>{{cite book |author=T.J. Gorton |title=Renaissance Emir |publisher=Quartet Books |date=25. april 2013 |isbn=9780704372979 |pages=195–210}}</ref> Overlevande medlemmar av familien til Fakhr al-Din, styrte så over eit mindre område under tettare osmansk kontroll fram til slutten av 1600-talet. Då den siste Maan-emiren døydde, styrte forskjellige medlemmar av Shihab-familien over Libanonfjella fram til 1830. Kring 10&nbsp;000 kristne [[Libanon-konflikten i 1860|vart drepne]] av drusarane i ein indre strid i området i 1860.<ref>{{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+lb0026) |title=Lebanon |work=Library of Congress Country Studies |date=December 1987}}</ref> Kort tid etter dette vart [[emiratet Libanonfjella]] som varte kring 400 år, erstatta av [[Libanonfjella mutasarrifat]], som eit resultat av ein europeisk-osmansk avtale kalla [[Règlement Organique i Libanon|Règlement Organique]]. Baalbek og Beqaadalen og Jabal Amel vart styrt periodisk av forskjellige føydale sjiafamiliar, særleg Al Ali Alsagheer i Jabal Amel som hadde makta her fram til 1865 då osmanarane tok direkte kontroll over styret av regionen. I 1920, etter [[den fyrste verdskrigen]], vart området som var mutasarrifat, og nokre av dei kringliggande områda som hovudsakleg var [[sjiaislam i Libanon|sjia-]] og [[sunniislam i Libanon|sunnimuslimske]], vart ein del av staten [[Stor-Libanon]] under [[Det franske mandatet i Syria og Libanon]]. Tidleg i 1920, vart libanesisk territorium gjort krav på som ein del av [[Det arabiske kongedømet Syria]], men etter kort tid førte [[den fransk-syriske krigen]] til arabisk nederlag og kapituleringa til hashemittane. Mot slutten av krigen hadde svolt teke livet av kring 100&nbsp;000 menneske i Beirut og Libanonfjella, kring 30% av den totale folkesetnaden.<ref>{{cite web |author=Abdul-Ilah Saadi |url=http://english.aljazeera.net/focus/arabunity/2008/02/2008525183842614205.html |title=Dreaming of Greater Syria |publisher=Al Jazeera English |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> [[Fil:Centre-ville de Beyrouth.JPG|mini|Romerske bad i Serailåsen i Beirut.]] Den 1. september 1920, oppretta Frankrike på ny [[Stor-Libanon]] etter at moutasarrifiya-styret fjerna fleire regionar som høyrte til fyrstedømet Libanon og gav dei til Syria.<ref>{{cite web |url=http://www.stmaron.org/marhist11.html |title=Aspects of Maronite History (Part Eleven) The twentieth century in West Asia |author=Chorbishop Seely Beggiani |publisher=Stmaron.org |date= |accessdate=3. juli 2014 |archive-date=2006-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060629110712/http://stmaron.org/marhist11.html |url-status=yes }}</ref> Libanon var eit stort sett kristent land (hovudsakleg [[Maronittisk kristendom i Libanon|maronittisk]] territorium med somme [[ortodoks kristendom i Libanon|gresk-ortodokse]] enklavar) men omfatta òg område med mange muslimar (inkludert [[drusarar]]).{{treng kjelde}} Den 1. september 1926, danna Frankrike Den libanesiske republikken. Ei grunnlov vart vedteke den 25. mai 1926 og ein demokratisk republikk vart oppretta med ei parlamentarisk styreform. ===Sjølvstende=== [[Fil:Beirut's Martyrs' Square during celebrations marking the release by the French of Lebanon's government from Rashayya prison on November 22, 1943, the day of Lebanon's independence. Adib Ibrahim.jpg|mini|venstre|[[Martyrplassen i Beirut]] under feiringa av at franskmennene hadde sett den libanesiske regjeringa fri frå [[Rashayya fengsel]] den 22. november 1943.]] Libanon fekk sjølvstende i 1943, medan Frankrike var okkupert av [[Tyskland]].<ref>{{cite web| url = http://www.pbs.org/behindcloseddoors/glossary.html| title = Glossary: Cross-Channel invasion| accessdate =17. oktober 2009| publisher=[[Public Broadcasting Service]]}}</ref> General [[Henri Dentz]], ein [[høgkommisær]] for [[Vichy-Frankrike]] for Syria og Libanon, spelte ei stor rolle i sjølvstendet til nasjonen. Vichy-styresmaktene tillet i 1941 å la Tyskland flytte luftfartøy og forsyningar gjennom [[Syria]] til [[Irak]], der dei vart nytta mot britiske styrkar. [[Storbritannia]], som frykta at [[Nazi-Tyskland]] skulle få full kontroll over Libanon og [[Syria]] ved å legge press på den svake Vichy-regjeringa, sende hæren sin inn i Syria og Libanon.{{treng kjelde}} Etter at kampane enda i Libanon, vitja general [[Charles de Gaulle]] området. Under politisk press både innanfor og utanfor Libanon, anerkjende de Gaulle sjølvstendet til Libanon. Den 26. november 1941 annonserte general [[Georges Catroux]] at Libanon skulle verte sjølvstendig under styret til regjeringa til [[Det frie Frankrike]]. Det vart heldt val i 1943 og den 8. november 1943 avskaffa den nye libanesisk regjeringa einsidig mandatet. Franskmennene reagerte med å kaste den nye regjeringa i fengsel. Etter internasjonalt press, sleppte franskmennene regjeringa ut den 22. november 1943 og anerkjende sjølvstendet til Libanon. Dei [[allierte under andre verdskrigen|allierte]] heldt regionen under kontroll fram til slutten av andre verdskrigen. Dei siste franske soldatane trekte seg ut i 1946. Den uskrivne nasjonalpakta til Libanon frå 1943 krev at presidenten er maronittisk kristen, at den [[parlamentarisk leiar|parlamentariske leiaren]] er [[sjiaislam i Libanon|sjiamuslim]], statsministeren er [[sunniislam i Libanon|sunnimuslim]] og visepresidentane er [[ortodoks kristendom i Libanon|gresk-ortodokse]].<ref>{{cite web|url=http://www.usip.org/publications/lebanons-confessionalism-problems-and-prospects|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080709034419/http://www.usip.org/pubs/usipeace_briefings/2006/0330_lebanon_confessionalism.html|archivedate=9. juli 2008|title=Lebanon's Confessionalism: Problems and Prospects|last=Harb|first=Imad|date=March 2006|work=USIPeace Briefing|publisher=United States Institute of Peace|accessdate=20. januar 2009}}</ref> Den libanesiske historia sidan sjølvstende har vore markert av periodevis politisk stabilitet og opprør, med velstand innimellom bygd på stillinga til [[Beirut]] som eit regionssenter for økonomi og handel.<ref name="dos-2009-01">{{cite web|url=http://www.state.gov/outofdate/bgn/lebanon/116354.htm |title=Background Note: Lebanon |date=January 2009 |work=Bureau of Near Eastern Affairs |publisher=U.S. Department of State |accessdate=6. juli 2014}}</ref> I mai 1948 støtta Libanon dei arabiske nabolanda i ein [[den arabisk-israelske krigen i 1948|krig]] mot Israel. Somme irregulære styrkar kryssa grensa og kjempa i nokre småtrefningar mot Israel, men det var utan støtte frå dei libanesiske styresmaktene, og libanesisk soldatar invaderte ikkje offisielt.{{sfn|Morris|2008|p=524}} Libanon gjekk med på å støtte styrkane med artillerield, pansra kjøretøy, frivillige og logistisk støtte.{{sfn|Morris|2008|p=259}} 5–6. juni 1948 erobra den libanesiske hæren – leia av den dåverande [[forsvarsminister]]en [[emir Majid Arslan II|emir Majid Arslan]] – [[Al-Malkiyya]]. Dette var den einaste suksessen Libanon hadde i krigen.{{sfn|Morris|2008|p=260}} 100&nbsp;000 palestinarar flykta til Libanon på grunn av krigen. Israel gav dei ikkje løyve til å kome attende etter våpenkvilen.<ref name="amn">{{cite web|url=http://www.amnesty.org/en/library/info/MDE18/010/2007|title=Lebanon Exiled and suffering: Palestinian refugees in Lebanon|year=2007|work=Amnesty International|publisher=Amnesty International|accessdate=18. oktober 2013|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211203636/http://www.amnesty.org/en/library/info/MDE18/010/2007|url-status=yes}}</ref> I dag er framleis meir enn 400&nbsp;000 flyktningar i Libanon, omkring halvparten i leirar.<ref name="aljazeera">{{Cite news|url=http://english.aljazeera.net/focus/2009/05/2009527115531294628.html|title=Lebanon's Palestinian refugees |last=al-Issawi|first=Omar|date=4. august 2009|publisher=Al Jazeera|accessdate=6. juli 2014}}</ref> I 1958, under dei siste månadane av perioden til president [[Camille Chamoun]], braut det ut [[Libanonkrisa i 1958|eit opprør]], sett i gang av libanesiske muslimar som ønskte å gjere Libanon ein medlem av [[Den sameinte arabiske republikken]]. Chamoun bad om assistanse og 5&nbsp;000 [[United States Marines]] vart etter kort tid sett ut i Beirut den 15. juli. Etter krisa, vart det danna ei ny regjering, leia av den populære, tidlegare generalen [[Fuad Chehab]]. Med [[Svart september i Jordan|nederlaget]] til [[PLO]] i Jordan, flytta mange palestinske militante til Libanon, og forsterka [[det palestinske opprøret i Sør-Libanon|den væpna striden]] mot Israel. Flyttinga av palestinske basar førte òg til auka sekterisk spaning mellom palestinarar og maronittar og andre libanesiske grupper. ===Borgarkrig og okkupasjon=== {{detaljar|den libanesiske borgarkrigen}} [[Fil:Green Line, Beirut 1982.jpg|mini|[[Den grøne linja i Libanon|Den grøne linja]] som skilde Vest- og Aust-Beirut i 1982.]] I 1975, etter aukande sekterisk spaning, braut det ut full borgarkrig i Libanon. [[Den libanesiske borgarkrigen]] sette ein koalisjon av kristne grupper mot ein felles styrke av PLO, venstrevendte drusarar og muslimske militsar. I juni 1976 sende Syria sine eigne styrkar inn i landet, tilsynelatande for å opprette fred. I oktober 1976 gjekk [[Den arabiske ligaen]] med på å opprette ein hovudsakleg syrisk [[arabisk avskrekkingsstyrke]], som fekk ansvaret for å skape fred.<ref name=fco-cpl>{{cite web|title=Country Profile: Lebanon|url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/middle-east-north-africa/lebanon/?profile=all|publisher=British Foreign & Commonwealth Office|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121204083821/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/middle-east-north-africa/lebanon/?profile=all|archivedate=2012-12-04|access-date=2014-07-06|url-status=yes}}</ref> I 1982 førte PLO-åtak frå Libanon mot Israel til [[den libanesiske krigen i 1982|ein israelsk invasjon]]. Ein [[multinasjonal styrke i Libanon|multinasjonal styrke]] av amerikanske, franske og italienske kontingentar (og ein britisk kontingent frå 1983) vart sende til Beirut etter at israelarane kringsette byen, for å oversjå evakueringa av PLO. PLO vendte attende i september 1982 etter mordet på [[Bashir Gemayel]] og under kampane som følgde, vart det utført fleire massakrar, som i [[Damour-massakren|Damour]],<ref>Noam Chomsky, Edward W. Said (1999): ''Fateful Triangle: The United States, Israel, and the Palestines'', South End Press, 1999, s. 184–185</ref> i [[Sabra- og Shatilamassakren|Sabra og Shatila]],<ref>{{cite web |url=http://www.counterpunch.org/fisksabra.html |title=Sabra and Chatila Massacres After 19 years, The Truth at Last? |author=Robert Fisk |work=The Independent |publisher=Counterpunch.org |date=2001-11-28 |accessdate=6. juli 2014 |archive-date=2011-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817063153/http://www.counterpunch.org/fisksabra.html |url-status=yes }}</ref> og i [[krigen i leirane|fleire flyktningleirar]].<ref>''The War of the Camps'', Journal of Palestine Studies, Vol. 16, No. 1 (Autumn, 1986), s. 191–194</ref> Den multinasjonal styrken vart trekte attende våren 1984, etter [[bombinga av Beirut i 1983|eit særs kraftig bombeåtak]] året før. I følgje eit videoband som [[Osama Bin Laden]] sende ut i 2004, var det bilete av bombinga av Libanon som overtydde han om å [[Terroråtaka 11. september 2001|angripe USA den 11. september 2001]].<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/3966817.stm</ref> I september 1988 mislukkast parlamentet å velje ein etterfølgjar til president Gemayel som følgje av skilnader mellom dei kristne, muslimane og syrarane. Møtet til Den arabiske ligaen i mai 1989 førte til skipinga av ein saudiarabisk-marokkansk-algerisk komité for å løyse krisa. Den 16. september 1989 kom komiteen med ein fredsplan som vart akseptert av alle partar. Det vart oppretta våpenkvile, hamnene og flyplassane vart opna på ny og flyktningar byrja å kome attende.<ref name=fco-cpl/> Den same månaden gjekk det libanesiske parlamentet med på [[Taif-avtalen]], som omfatta tidspunkt for syrisk tilbaketrekking frå Libanon og ein formel for å endre det konfesjonelle politiske systemet.<ref name=fco-cpl/> Krigen enda i 1990 etter seksten år med store tap av menneskeliv og verdiar, medan økonomien til landet var fullstendig øydelagd. Det er estimert at 150&nbsp;000 menneske mista livet og at 200&nbsp;000 vart skadde.<ref>{{cite news|title=After 2 Decades, Scars of Lebanon's Civil War Block Path to Dialogue|url=http://www.nytimes.com/2012/07/12/world/middleeast/after-2-decades-scars-of-lebanons-civil-war-block-path-to-dialogue.html|publisher=New York Times}}</ref> Kring 900&nbsp;000 menneske, ein femtedel av folkesetnaden før krigen, vart flytta frå heimane sine.<ref>{{cite web|url=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=72218 |title=Lebanon: Haven for foreign militants |publisher=UN IRIN news |date=2007-05-17 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Delar av Libanon låg att i ruinar.<ref>{{cite web|last=Salem |first=Paul |url=http://www.foreignaffairs.org/20061101faessay85602/paul-salem/the-future-of-lebanon.html |title=The Future of Lebanon |publisher=Council on Foreign Relations |date=2006-11-01 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Taif-avtalen er framleis ikkje fullstendig implementert og det politiske systemet i Libanon er framleis delt langs sekteriske linjer. ===Etter 2000=== [[Fil:Demonstration 14 March 2005 31.jpg|mini|Demonstrantar ber dei syriske styrkane trekke seg attende.]] Den indre politiske situasjonen i Libanon endra seg stort tidleg i 2000-åra. Etter at israelarane trekte seg ut av det sørlege Libanon og [[Hafez Al-Assad]] døydde i Syria 2000, møtte det syriske militæret i Libanon kritikk og motstand frå den libanesisk folkesetnaden.<ref>{{cite web |last=Mroue |first=Bassem |url=http://www.deseretnews.com/article/700118094/libanesisk-mark-uprising-against-Syrian-domination.html |title=Libanese mark uprising against Syria's domination |publisher=Deseretnews.com |date= |accessdate=3. juli 2014 }}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Den 14. februar 2005 vart den tidlegare statsministeren [[Rafik Hariri]] myrda av ei [[bilbombe]].<ref>{{Cite news|last=Ross|first=Oakland|title=Language of murder makes itself understood|date=9. oktober 2007|url=http://www.thestar.com/article/264773|work=Toronto Star |accessdate=6. juli 2014|quote= Like a wound that just won't heal, a large expanse patch of fresh asphalt still mottles the grey surface of Rue Minet el-Hosn, where the street veers west around St. George Bay. The patch marks the exact spot where a massive truck bomb exploded 14. februar 2005, killing Prime minister Rafik Hariri and 22 others and gouging a deep crater in the road.}}</ref> Leiarane i [[14. mars-alliansen]] skulda [[Syria]] for åtaket,<ref name="Syria-assassin">{{cite news |url=http://www.cbc.ca/news/background/lebanon/lebanon_syria.html |title=Recent background on Syria's presence in Lebanon |publisher=Cfvt. News Indepth |date=2007-01-30 |accessdate=3. juli 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050225032508/http://www.cbc.ca/news/background/lebanon/lebanon_syria.html |archivedate=2005-02-25 |url-status=no }}</ref> medan [[8. mars-alliansen]] og syriske leiarar hevda [[Mossad]] stod bak attentatet.<ref>{{cite web|url=http://memri.org/bin/articles.cgi?Page=archives&Area=ia&ID=IA21005 |title=Reactions to Former Lebanese PM Al-Hariri's Assassination |publisher=Middle East Media Research Institute |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Hariri-attentatet markerte byrjinga på ei rekkje attentat, som førte til at fleire framståande libanesarar vart myrda.{{mrk|2005: [[Bassel Fleihan]], libanesisk lovgjevar og finansminister; [[Samir Kassir]], spaltist og leiar for [[Demokratisk venstrerørsle i Libanon|Demokratisk venstrerørsle]]; [[George Hawi]], tidlegare leiar for [[Det libanesiske kommunistpartiet]]; [[Gibran Tueni]], sjefsredaktør i avisa An Nahar. 2006: [[Pierre Gemayel]], industriminister. 2007: [[Walid Eido]], parlamentsmedlem; [[Antoine Ghanim]], parlamentsmedlem.}} Attentatet førte til [[sederrevolusjonen]], ei rekkje demonstrasjonar som kravde at syriske soldatar skulle trekkje seg ut av Libanon og at det skulle opprettast ein internasjonal kommisjon for å etterforske attentata. Under press frå Vesten byrja Syria tilbaketrekkinga,<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4342705.stm|title=Syria begins Lebanon withdrawal |date=12. mars 2005|publisher=Bfvt. News |accessdate=6. juli 2014}}</ref> og den 26. april 2005 hadde alle dei syriske soldatane drege attende til Syria.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2005/WORLD/meast/04/26/lebanon/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080726023249/http://www.cnn.com/2005/WORLD/meast/04/26/lebanon/ |archivedate=2008-07-26 |title=Last Syrian troops leave Lebanon |publisher=CNN.com |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=L'Orient Le Jour|date=26. april 2005}}</ref> Resolusjon 1595 i [[Tryggingsrådet]] til SN bad om ei etterforsking av attentata.<ref>{{cite press release|url=http://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8353.doc.htm|title=Press Release SC/8353|date=7. april 2005|publisher=The United Nations – Security Council |accessdate=6. juli 2014}}</ref> [[SN sin internasjonale sjølvstendige undersøkingskommisjon]] publiserte det dei hadde funne den 20. oktober 2005 i [[Mehlis-rapporten]], som indikerte at attentatet var organisert av syriske og libanesiske etterretningstenester.<ref>{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=Syria Involved in Killing Lebanon's Ex-Premier, U.N. Report Says|url=http://www.nytimes.com/2005/10/20/international/middleeast/20cnd-syria.html?_r=0|publisher=The New York Times|date=2005-10-20}}</ref><ref>{{cite web|last=Mehlis|first=Detlev|title=Report of the International Independent Investigation Commission established pursuant to Security Council resolution 1595|publisher=The United Nation Information System on the Question of Palestine|url=http://domino.un.org/UNISPAl.NSF/fd807e46661e3689852570d00069e918/308be5d60f79289b852570a5005d0d00!OpenDocument|date=19. oktober 2005|accessdate=6. juli 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080228173759/http://domino.un.org/UNISPAl.NSF/fd807e46661e3689852570d00069e918/308be5d60f79289b852570a5005d0d00!OpenDocument |archivedate = 28. februar 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.un.org/News/dh/docs/mehlisreport/ |title=Report of the International Independent Investigation Commission established pursuant to Security Council resolution 1595 |publisher=Dei sameinte nasjonane |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Den 12. juli 2006 sette Hizbollah i gang ei rekkje rakettåtak og raid mot israelske territorium, der dei tok livet av tre israelske soldatar og tok to til fange.<ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2006/07/13/world/africa/13iht-web.0713mideast.2188501.html | work=The New York Times | first1=Greg | last1=Myre | first2=Steven | last2=Erlanger | title=Clashes spread to Lebanon as Hizbollah raids Israel – Africa & Middle East – International Herald Tribune | date=12. juli 2006}}</ref> Israel svarte med [[flyåtak]] og [[artilleri]]eld mot mål i Libanon, og ein bakkeinvasjon av [[Sør-Libanon]], som førte til [[Libanonkrigen i 2006]]. Konflikten enda offisielt med SN-resolusjon 1701 den 14. august 2006, som gav ordre om våpenkvile.<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8808.doc.htm|title=Security Council calls for end to hostilities between Hezbollah, Israel |date=11. august 2006|publisher=UN – Security Council, Department of Public Information|accessdate=6. juli 2014}}</ref> 1&nbsp;191 libanesarar<ref>{{cite web|url=http://www.lebanonundersiege.gov.lb/english/F/Main/index.asp |title=Lebanon Under Siege |date=27. september 2006 |accessdate=3. juli 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060927025252/www.lebanonundersiege.gov.lb/english/F/Main/index.asp |archivedate=27. september 2006}}</ref> og 160 israelarar<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Terrorism+from+Lebanon-+Hezbullah/Israel-Hezbullah+conflict-+Victims+of+rocket+attacks+and+IDF+casualties+July-Aug+2006.htm |title=Israel-Hezbullah conflict: Victims of rocket attacks and IDF casualties July–Aug 2006 |publisher=Mfa.gov.il |accessdate=3. juli 2014}}</ref> mista livet i konflikten. Dei sørlege forstadane til Beirut fekk store skadar i dei israelske flyåtaka, der den militære infrastrukturen til Hizbollah låg godt innimellom den sivile folkesetnaden.<ref>{{cite news| url=http://edition.cnn.com/2006/WORLD/meast/07/13/mideast/index.html | work=CNN | title=Israeli warplanes hit Beirut suburb |date=2006-07-13}}</ref> === Ustabilitet og påverknad frå krigen i Syria === I 2007 vart flyktningleiren [[Nahr al-Bared]] senter for [[Libanonkonflikten i 2007]] mellom den libanesiske hæren og [[Fatah al-Islam]]. Minst 169 soldatar, 287 opprørarar og 47 sivile mista livet i kampane. Det gjekk lang tid å få midlar til å bygge opp att området.<ref>{{cite web|url=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=81306 |title=Life set to get harder for Nahr al-Bared refugees |publisher=UN IRIN newsg |date=2008-11-05 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> [[Fil:Lebanon-Syria border sep13VOA 05.jpeg|mini|venstre|Syriske flyktningar i Libanon.]] Mellom 2006 og 2008 kravde [[Dei politiske demonstrasjonane i Libanon 2006-2008|ei rekkje demonstrasjonar]] leia av grupper som var mot den pro-vestlege statsministeren [[Fouad Siniora]] at det vart oppretta ei nasjonal samlingsregjering, der opposisjonsgruppene, som hovudsakleg var sjiaer, skulle ha vetomakt. Då presidentperioden til [[Émile Lahoud]] enda i oktober 2007, nekta opposisjonen å stemme for ein etterfølgjar med mindre ein fekk ei maktfordeling, og Libanon vart slik utan president. [[Hizbollah]]- og [[Amal-rørsla|Amal]]-styrkar, som var tent av erklæringa frå regjeringa om at kommunikasjonsnettverket til Hizbollah var ulovleg, tok kontroll over det vestlege [[Beirut]] den 9. mai 2008,<ref name="Global Politician">{{Cite news|url=http://www.globalpolitician.com/24841-lebanon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628234738/http://www.globalpolitician.com/24841-lebanon|archivedate=2011-06-28|title=Lebanon back to Normalcy?|last=Ruff|first=Abdul|date=2008-06-01|work=Global Politician|accessdate=6. juli 2014}}</ref> og dette førte til [[konflikten i Libanon i 2008]].<ref>{{cite web|title=Beirut street clashes turn deadly|url=http://www.france24.com/en/20080509-gunmen-force-shutdown-pro-government-tv-lebanon-unrest%26navi%3DMONDE?q=node%2F1671710|work=[[Frankrike 24]]|accessdate=6. juli 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101204041757/http://www.france24.com/en/20080509-gunmen-force-shutdown-pro-government-tv-lebanon-unrest%26navi%3DMONDE?q=node%2F1671710|archivedate=2010-12-04|url-status=no}}</ref> Dei libanesiske styresmaktene fordømde valdshandlingane som eit kuppforsøk.<ref>{{cite web|url=http://www.tni.org/article/walking-tight-wire|title=Walking the tight wire – Conversations on the May 2008 Libanese crisis|last=Martínez|first=Beatriz|author2=Francesco Volpicella|date=September 2008|publisher=Transnational Institute|accessdate=6. juli 2014}}</ref> Minst 62 menneske omkom i kampane mellom den pro-statlege og opposisjonelle militsen.<ref name="Doha NYT" /> Den 21. mai 2008 enda signeringa av [[Doha-avtalen]] kampane.<ref name="Global Politician"/><ref name="Doha NYT" /> Som ein del av avtalen, som enda den 18 månader lange politiske lamminga,<ref name = "«Doha">{{Cite news|url=http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1&categ_id=2&article_id=92308|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090305232232/http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1&categ_id=2&article_id=92308|archivedate=2009-03-05|title=Libanese rivals set to elect president after historic accord|last=Abdallah |first=Hussein|date=2008-05-22|work=[[Daily Star (Libanon)|The Daily Star]]|accessdate=6. juli 2014}}</ref> vart [[Michel Suleiman]] president og ei nasjonal samlingsregjering vart oppretta, som gav vetorett til opposisjonen.<ref name="Global Politician"/> Avtalen var ein siger for opposisjonen, sidan styresmaktene måtte gje etter alle krava sine.<ref name="Doha NYT">{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/16/world/middleeast/16lebanon.html|title=Feuding Political Camps i Libanon Agree to Talk to End Impasse |last=Worth|first=Robert|author2=Nada Bakri|date=16. mai 2008|work=New York Times |accessdate=6. juli 2014}}</ref> Tidleg i januar 2011 kollapsa den nasjonale samlingsregjeringa på grunn av aukande spaning frå [[Det spesielle tribunalet for Libanon]], som var venta å tiltale Hizbollah-medlemmar for attentatet på Hariri.<ref name="Bfvt. collapse">{{cite news|title=Hizbollah and allies topple Libanese unity government|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12170608|accessdate=6. juli 2014|newspaper=Bfvt. |date=2011-01-12}}</ref> Parlamentet valde [[Najib Mikati]], kandidaten for den Hizbollah-leia [[8. mars-alliansen]], som statsminister i Libanon, og gav han ansvaret for å opprette ei ny regjering.<ref name="NYT collapse">{{cite news|last=Bakri|first=Nada|title=Resignations Deepen Crisis for Lebanon|url=http://www.nytimes.com/2011/01/13/world/middleeast/13lebanon.html?pagewanted=1&_r=1|accessdate=12. januar 2011|newspaper=New York Times|date=12. januar 2011}}</ref> Hizbollah-leiaren [[Hassan Nasrallah]] insisterte på at det var Israel som var ansvarleg for attentatet på Hariri.<ref>{{cite web |url=http://articles.cnn.com/2010-08-09/world/lebanon.nasrallah.israel_1_hezbollah-leader-hassan-nasrallah-israelis?_s=PM:WORLD |title=Hezbollah chief: Israel killed Hariri |publisher=CNN |date=2010-08-09 |accessdate=3. juli 2014 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116235714/http://articles.cnn.com/2010-08-09/world/lebanon.nasrallah.israel_1_hezbollah-leader-hassan-nasrallah-israelis?_s=PM%3AWORLD |url-status=yes }}</ref> Ein rapport som vart lekka til avisa [[Al Akhbar i Libanon|Al-Akhbar]] i november 2010 sa at Hizbollah hadde planar om å ta over landet om Spesialtribunalet tiltalte medlemmane deira for attentatet.<ref>{{cite web|title=Hizbollah Threatens an 'Explosion' in Beirut Over Tribunal|url=http://www.stratfor.com/sample/analysis/hezbollah-threatens-explosion-beirut-over-tribunal|publisher=Stratfor}}</ref><ref>{{cite web|title=Libanese Daily: Hizbullah Drills Takeover of Lebanon|url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/4725.htm|publisher=Middle East Media Research Institute|date=2010-11-03}}</ref> I 2012 truga [[den syriske borgarkrigen]] å gli over i Libanon, og det kom til fleire kampar mellom [[sunniislam i Libanon|sunnimuslimar]] og [[alawittar]] i Tripoli.<ref>{{cite news|title=Syrian War Plays Out Along a Street in Lebanon|url=http://www.nytimes.com/2012/08/24/world/middleeast/syrian-war-plays-out-along-a-street-in-lebanon.html?ref=middleeast|publisher=New York Times}}</ref> Ifølgje [[UNHCR]] auka talet på syriske flyktningar i Libanon frå rundt 250&nbsp;000 tidleg i 2013 til 1&nbsp;000&nbsp;000 seint i 2014.<ref name="refugees2">{{cite web|title=Syria Regional Refugee Response – Lebanon|url=http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=122|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626091416/http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=122|archive-date=26 June 2013|access-date=9 August 2013|publisher=UNHCR}}</ref> Etter kvart som talet på syriske flyktningar auka, frykta [[Libanesisk forsvarsparti]], [[Kataeb-partiet]] og [[Den frie patriotiske rørsla]] at det sekteriske, politiske systemet i landet kunne verte underminert.<ref>{{cite web|last=Kverme|first=Kai|title=The Refugee Factor|url=http://carnegieendowment.org/2013/02/14/refugee-factor/fgl0|publisher=SADA|accessdate=14. februar 2013|date=6. juli 2014}}</ref> Den 27. desember 2013 vart finansminister [[Mohamad Chatah]], ein støttespelar for den tidlegare statsministeren [[Saad Hariri]], drepen i lag med sju andre av ei bilbombe i sentrum av [[Beirut]].<ref>{{cite news | title=Beirut blast kills Sunni ex-minister Mohamad Chatah | date=27. desember 2013 | agency=Bfvt. News | accessdate=27. desember 2013 | url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25524729 }}</ref><ref name="dailystar.com.lb">{{cite news | title=Former minister killed in Beirut car bomb | date=27. desember 2013 | agency=The Daily Star | accessdate=27. desember 2013 | url=http://www.dailystar.com.lb/News/Libanon-News/2013/Dec-27/242407-former-minister-killed-in-beirut-car-bomb.ashx#axzz2oNa3sbT8 | archive-date=2014-07-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140714161627/http://www.dailystar.com.lb/News/Libanon-News/2013/Dec-27/242407-former-minister-killed-in-beirut-car-bomb.ashx#axzz2oNa3sbT8 | url-status=yes }}</ref>62-åringen var då på veg til eit møte med [[14. mars-koalisjonen]] i heimen til Hariri.<ref name="dailystar.com.lb"/> [[Fil:Cedar_Revolution_Demonstrators.jpg|venstre|mini|Demonstrasjonar i Libanon etter drapet på tidlegare statsminister Rafik Hariri den 14. februar 2005]] ==== Krisa i 2019–2021 ==== 17. oktober 2019 braut den fyrste av ei rekkje store folkelege demonstrasjonar ut.<ref>{{cite news|author=Fadi Tawil|date=17 October 2019|title=Protests spread across Lebanon over proposed new taxes|language=en|newspaper=Washington Post|agency=AP|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/lebanese-protesters-close-roads-over-imposition-of-new-taxes/2019/10/17/d2f4482a-f116-11e9-bb7e-d2026ee0c199_story.html|url-status=dead|access-date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021000630/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/lebanese-protesters-close-roads-over-imposition-of-new-taxes/2019/10/17/d2f4482a-f116-11e9-bb7e-d2026ee0c199_story.html|archive-date=21 October 2019}}</ref><ref>{{cite journal|date=18 October 2019|title=Protests erupt over taxes as govt races to wrap up budget|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2019/Oct-18/493775-protests-erupt-over-taxes-as-govt-races-to-wrap-up-budget.ashx|journal=[[The Daily Star (Lebanon)|The Daily Star]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031204311/http://www.dailystar.com.lb//News/Lebanon-News/2019/Oct-18/493775-protests-erupt-over-taxes-as-govt-races-to-wrap-up-budget.ashx|archive-date=31 October 2019|access-date=18 October 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|date=18 October 2019|title=Lebanon scraps WhatsApp tax as protests rage|language=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50095448|access-date=18 October 2019}}</ref> Dei vart i utgangspunktet utløyste av planlagde avgifter på bensin, tobakk og nettelefonsamtalar som [[WhatsApp]],<ref>{{cite journal|date=17 October 2019|title=Lebanese govt to charge USD 0.20 a day for WhatsApp calls|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2019/Oct-17/493723-lebanon-to-charge-6-on-whatsapp-call-report.ashx|journal=[[The Daily Star (Lebanon)|The Daily Star]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609153749/https://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2019/Oct-17/493723-lebanon-to-charge-6-on-whatsapp-call-report.ashx|archive-date=9 June 2020|access-date=18 October 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|date=18 October 2019|title=Protests erupt in Lebanon over plans to impose new taxes|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/protests-erupt-lebanon-plans-impose-taxes-191017194856354.html|access-date=18 October 2019|website=aljazeera.com}}</ref><ref>{{cite web|date=10 October 2019|title=Lebanon: WhatsApp tax sparks mass protests|url=https://www.dw.com/en/lebanon-whatsapp-tax-sparks-mass-protests/a-50880357|access-date=18 October 2019|website=DW|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB}}</ref> men utvida seg raskt til ei landsdekkande fordømming av sekterisk styre,<ref name=":2">{{cite web|date=27 October 2019|title=Lebanon Protesters Found Strength in Unity, Ditched Sectarianism|url=https://reportsyndication.news.blog/2019/10/27/lebanon-protesters-find-strength-in-unity-ditched-sectarianism/|website=Report Syndication}}</ref> ein stilleståande økonomi og likviditetskrise, arbeidsløyse, utbreidd korrupsjon i offentleg sektor,<ref name=":2" /> lovgjeving (som hemmeleghald i banksektoren) som mange meinte skjerma den herskande klassen frå ansvar<ref>{{cite news|date=22 October 2019|title=Protesters march from Al Nour Square to Central Bank in Tripoli|language=en|work=MTV Lebanon|url=https://www.mtv.com.lb/en/News/Local/979920/Protesters_march_from_Al_Nour_Square_to_Central_Bank_in_Tripoli|access-date=26 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|date=22 October 2019|title=Protesters block Karakoul Druze-Mar Elias road|language=en|work=MTV Lebanon|url=https://www.mtv.com.lb/en/News/Local/979923/Protesters_block_Karakoul_Druze-Mar_Elias_road|access-date=26 October 2019}}</ref> og svikt frå regjeringa med å levere grunnleggjande tenester som straum, vatn og sanitæranlegg.<ref>{{cite news|last=Khraiche|first=Dana|date=17 October 2019|title=Nationwide Protests Erupt in Lebanon as Economic Crisis Deepens|newspaper=Bloomberg.com|publisher=[[Bloomberg News]]|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-10-17/whatsapp-protests-erupt-in-lebanon-as-economic-crisis-deepens|access-date=18 October 2019}}</ref> [[Fil:WomenLine_RiadElSolh_19Nov2019.jpg|mini|Kvinnelege demonstrantar dannar ei line mellom opprørspoliti og demonstrantar i Riad el Solh i Beirut; 19. november 2019]] Som følgje av protestane gjekk Libanon inn i ei politisk krise. Statsminister [[Saad Hariri]] gjekk av, og tok opp demonstrantane sitt krav om ei regjering av sjølvstendige spesialistar.<ref>{{cite web|last=The961|first=News|date=1 November 2019|title=Lebanese Protesters Addressed President Aoun with an Urgent Demand/|url=https://www.the961.com/news/lebanese-protesters-addressed-president-aoun-with-an-urgent-demand/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231143854/https://www.the961.com/news/lebanese-protesters-addressed-president-aoun-with-an-urgent-demand|archive-date=31 December 2019|access-date=24 November 2019|website=the961.com|language=en-EN}}</ref> Andre politikarar ein protesterte mot vart verande i stillingane sine. 19. desember 2019 vart den tidlegare utdanningsministeren [[Hassan Diab (minister)|Hassan Diab]] utnemnd til ny statsminister.<ref>{{cite news|title=Lebanon protests: University professor Hassan Diab nominated to be PM|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50851319}}</ref> Protestar og sivil ulydnad har sidan halde fram,<ref>{{cite news|date=19 December 2019|title=Lebanese president asks Hassan Diab to form government|publisher=[[Al Jazeera]]|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/12/hezbollah-backed-hassan-diab-lebanon-pm-191219155153401.html|access-date=2 January 2020}}</ref><ref>{{cite news|date=20 December 2019|title=Roadblocks across Lebanon as anger rises over Diab pick as PM|publisher=[[Al Jazeera]]|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/12/roadblocks-lebanon-anger-rises-diab-pick-pm-191220091929392.html|access-date=2 January 2020}}</ref><ref>{{cite news|date=31 December 2019|title=Day 76: New Year's Revolution|newspaper=[[The Daily Star (Lebanon)|The Daily Star]]|url=https://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2019/Dec-31/498331-day-76-new-years-revolution.ashx|url-status=dead|access-date=2 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200109131005/https://www.dailystar.com.lb//News/Lebanon-News/2019/Dec-31/498331-day-76-new-years-revolution.ashx|archive-date=9 January 2020}}</ref> og Libanon gjekk gjennom si verste økonomiske krise på fleire tiår.<ref>{{cite news|date=16 July 2020|title=Lebanon Looks to China as US, Arabs Refuse to Help in Crisis|work=The Diplomat|url=https://thediplomat.com/2020/07/lebanon-looks-to-china-as-us-arabs-refuse-to-help-in-crisis/}}</ref><ref>{{cite news|date=19 July 2020|title=The lights go out on Lebanon's economy as financial collapse accelerates|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/the-lights-go-out-on-lebanons-economy-as-financial-collapse-accelerates/2020/07/19/3acfc33e-bb97-11ea-97c1-6cf116ffe26c_story.html}}</ref>' 4. august 2020 var det ein veldig eksplosjon ved hamna i Beirut som øydela kringliggjande område og drap over 200 menneske, medan tusentals vart skadde. Årsaka til eksplosjonen viste seg å vera 2750 tonn ammoniumnitrat som var vorte uforsvarleg lagra, og hadde teke fyr.<ref>{{cite news|date=2020-08-11|title=Beirut explosion: What we know so far|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53668493|access-date=2020-10-01}}</ref> Protestar følgde få dagar etter hendingar, og førte til at Hassan Diab og regjeringa hans gjekk av 10. august 2020, men likevel fortsette i stillinga som ei mellombels regjering.<ref>{{Cite web|date=2020-08-11|title=Lebanon's government resigns after Beirut blast|url=https://www.thenationalnews.com/world/mena/lebanon-s-government-resigns-after-beirut-blast-1.1061864|access-date=2022-01-08|website=The National|language=en}}</ref> 11. mars 2021 åtvara den mellombelse energiministeren Raymond Ghajar om at Libanon var truga med «totalt mørke» i slutten av mars om ein ikkje sikra middel til å kjøpa drivstoff til kraftstasjonane.<ref>{{cite journal|title=Lebanon threatened with total darkness: Ghajar {{!}} News, Lebanon News {{!}} THE DAILY STAR|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2021/Mar-11/518336-lebanon-threatened-with-total-darkness-ghajar.ashx|journal=The Daily Star|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311201123/https://www.dailystar.com.lb//News/Lebanon-News/2021/Mar-11/518336-lebanon-threatened-with-total-darkness-ghajar.ashx|archive-date=11 March 2021|access-date=2021-03-11|url-status=dead}}</ref> I august 2021 drap ein stor drivstoffeksplosjon i Nord-Libanon 28 menneske.<ref>{{Cite web|date=2021-08-15|title=Lebanon fuel tanker explosion kills at least 28|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20210815-lebanon-fuel-tanker-explosion-kills-at-least-20|access-date=2021-08-15|website=[[France 24]]|language=en}}</ref> I september vart det skipa ei ny regjering leia av den tidlegare statsministeren [[Najib Mikati]].<ref>{{Cite web|date=2021-09-10|title=Lebanon forms new government, ending 13-month standoff|url=https://www.theguardian.com/world/2021/sep/10/lebanon-forms-new-government-ending-13-month-standoff|access-date=2022-01-08|website=the Guardian|language=en}}</ref> 9. oktober 2021 mista heile landet straumen i eit døgn etter at dei to største kraftverka stoppa på grunn av valuta- og drivstoffmangel.<ref>{{Cite news|last=Mistich|first=Dave|date=2021-10-10|title=Power returns to Lebanon after a 24-hour blackout|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/2021/10/10/1044911779/power-lebanon-outages-economic-crisis-fuel-shortages|access-date=2021-10-17}}</ref> Nokre dagar seinare førte sekterisk vald i Beirut til at fleire menneske døydde i dei mest døydelege samanstøyta i landet sidan 2008.<ref>{{Cite web|date=2021-10-14|title=Gunbattles erupt during protest of Beirut blast probe; 6 die|url=https://apnews.com/article/hezbollah-middle-east-lebanon-beirut-explosions-56b61328f420caf4e259aeb3f428fb9a|access-date=2021-10-25|website=AP NEWS|language=en}}</ref> I januar 2022 rapporterte [[BBC News]] at krisa i Libanon hadde forverra seg, ved ar verdien på libanesisk pund hadde stupt og det planlagde valet var vorte utsett på ubestemt tid.<ref>{{Citation|title=Lebanon enters the new year in a deepening crisis - BBC News|url=https://www.youtube.com/watch?v=VXJ4uwcRgtE|language=en|access-date=2022-01-08}}</ref> ==Geografi== {{detaljar|libanesisk geografi}} [[Fil:Qadisha.jpg|mini|[[Kadishadalen]]]] [[Fil:Satellite image of Lebanon in March 2002.jpg|mini|Libanon frå rommet. Dei [[Libanonfjella|vestlege]] og [[Anti-Libanonfjella|austlege]] fjellkjedene er snødekte.]] Libanon ligg i Vest-Asia mellom [[33. nordlege breiddegrad|33°]] og [[35. nordlege breiddegrad|35° N]] og lengdegradene [[35. austlege lengdegrad|35°]] og [[37. austlege lengdegrad|37° E]]. Landet har eit areal på {{areal|10452}} der {{areal|10230}} er landområde. Libanon har ei 225&nbsp;km lang kystlinje mot [[Middelhavet]] i vest, ei 375&nbsp;km lang grense mot [[Syria]] i nord og aust og ei 79&nbsp;km lang grense mot [[Israel]] i sør.<ref name="enbr">{{cite book | title=Syria, Lebanon, and Jordan – Middle East: region in transition | publisher=The Rosen Publishing Group | author=Etheredge, Laura S| year=2011| pages=85–159| isbn=978-1-61530-414-1}}</ref> [[Den blå linja i Libanon|Grensa]] mot dei israelskokkuperte [[Golanhøgdene]] er omstridd av Libanon i eit lite område kalla [[Shebaa-gardane]].<ref>{{cite web|last=Philps |first=Alan |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/lebanon/1343868/Israel%27s-withdrawal-from-Lebanon-given-UN%27s-endorsement.html |title=Israel's Withdrawal from Lebanon Given UN's Endorsement |publisher=Telegraph.co.uk |date=2000-06-19 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Libanon er delt inn i fire fysiografiske regionar: Kystsletta, [[Libanonfjella]], [[Bekaadalen]] og [[Anti-Libanonfjella]]. Den smale og diskontinuerlege [[kystslette|kystsletta]] strekkjer seg frå den syriske grensa i nord, der ho er vid i form av [[Akkar]]-sletta til [[Naqoura|Ras al-Naqoura]] ved grensa til Israel i sør. Den frodige kystsletta er danna av marine sediment og elveavsetningar med sandete bukter og klippete strender. Libanonfjella stig bratt opp, parallelt til middelhavskysten og dannar ein rygg av [[kalkstein]] og [[sandstein]] som går gjennom heile landet på langs. Breidda til fjella varierer frå 10&nbsp;km til 56&nbsp;km og er innskoren av djupe, smale kløfter. Det høgaste punktet i Libanonfjella er [[Qurnat as Sawda']] på 3088 moh. i [[Nord guvernement|Nord-Libanon]] og heller gradvis sørover til [[Sannine]] med ei høgd på 2695 moh. Bekaadalen ligg mellom Libanonfjella i vest og Anti-Libanonfjella i aust og er ein del av [[Riftdalen]]. Dalen er 180&nbsp;km lang og 10 til 26&nbsp;km brei og det rike jordsmonnet er danna av elveavsetningar. Anti-Libanonfjella går parallelt til Libanonfjella og det høgaste fjellet er [[Hermon]] på 2814 moh.<ref name="enbr"/> Fjella i Libanon vert drenert av fleire delvis tørrlagde elvar, mellom anna den 145&nbsp;km lange [[Litanielva|Leontes]] som spring ut i Bekaadalen vest for [[Baalbek]] og munnar ut i Middelhavet nord for Tyr.<ref name="enbr"/> Libanon har i alt [[elvar i Libanon|16 elvar]] og ingen av dei er farbare. 13 av elvane spring ut på vestsida av Libanonfjella, og renn gjennom bratte kløfter og ut i Middelhavet. Dei andre tre spring ut i Bekaadalen.<ref name=MOTE>{{cite web|last=ECODIT|title=National action plan for the reduction of pollution into the mediterranean sea from land based sources|url=http://smap.ew.eea.europa.eu/media_server/files/C/f/NAP_Med.pdf|publisher=Det libanesiske miljødepartementet|accessdate=8. juli 2014|format=pdf|date=oktober 2005}}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Klima == Libanon er eit av dei våtaste områda i [[Midtausten]], stort sett på grunn av fjellområda, som har høgder opp til 2500 m. Fjella har som regel nok [[snø]] til å drive skiaktivitetar, og kan få frost sjølv om sommaren. Sjølv høgdene nær kysten kan få snø om vinteren, i gjennomsnitt fem til ti dagar i året, og nedbørsnormalen er om lag 1000&nbsp;mm i løpet av eit år. Sjølve kysten har [[middelhavsklima]], og er verna frå den asiatiske kulden av fjella i aust. Her har ein nesten aldri frost om vinteren. Somrane har forholdsvis høg luftfukt, men temperaturen går som regel ikkje over 32&nbsp;°C. [[Beirut]] har ein årleg nedbørsnormal på 893&nbsp;mm, men berre 8 av desse kjem i månadane juni til september. ===Natur=== [[Fil:Cedar of Lebanon (Cedar of God), Lebanon.jpg|mini|[[Libanesisk seder]] er nasjonalemblemet til Libanon.]] I antikken var Libanon dekt av store skogar av [[libanonseder]], nasjonalemblemet til landet.<ref name="cedar">{{cite web|url=http://www.blueplanetbiomes.org/lebanon_cedar.htm |title=Lebanon Cedar – Cedrus libani |publisher=Blue Planet Biomes |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Skogane dekkjer 13,4 % av det libanesiske området;<ref name="WB">{{cite web | url=http://data.worldbank.org/country/lebanon | title=Lebanon &#124; Data | publisher=The World Bank | work=Data indicators by country | year=2012 | accessdate=8. juli 2014 | author=The world bank}}</ref> og er under konstant trugsel av [[skogbrann]]ar på grunn av dei lange, tørre somrane.<ref name="IPSs">{{cite web | url=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=47890 | title=Global Warming Makes Mischief Worse | publisher=Inter Press Service | date=2009-07-30 | accessdate=8. juli 2014 | author=Alami, Mona}}</ref> På grunn av langvarig hogst, er det berre få gamle sedertre att, i lommer av skogar i Libanon, men det pågår no eit prosjekt for å bevare og fornye skogane. Libanesarane har lagt vekt på naturleg fornying i staden for aktiv planting, for å skape dei rette tilhøva for [[spiring]] og vekst. Den libanesiske staten har oppretta fleire naturreservat som inneheld seder, mellom anna [[Al Shouf seder naturreservat|Shouf biosfærereservat]], Jaj sederreservat, [[Tannourine]]-reservatet, Ammouaa- og Karm Shbat-reservatet i Akkar-distriktet, og skogane i [[Guds seder]] nær [[Bsharri]].<ref>Talhouk, S. N. & Zurayk, S. 2003. Conifer conservation in Lebanon. ''Acta Hort.'' 615: 411–414.</ref><ref>Semaan, M. & Haber, R. 2003. In situ conservation on ''Cedrus libani'' in Lebanon. ''Acta Hort.'' 615: 415–417.</ref><ref>{{cite web|author=Khaldoun Baz |url=http://www.shoufcedar.org/ |title=Cedars of Lebanon nature preserve |publisher=Shoufcedar.org |date=10. august 2011 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> I 2010 starta miljøvernsdepartementet ein 10-årsplan for å auke områda med nasjonalskog med 20 %, som tilsvarar å plante to millionar nye tre kvart år.<ref name="dailystar1">{{cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/Article.aspx?id=155258 |title=Lebanon begins landmark reforestation campaign |publisher=The Daily Star |date=2011-11-26 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Planen, som vart finansiert av Det amerikanske byrået for internasjonal utvikling ([[USAID]]), og sett i gang av det amerikanske [[U.S. Forest Service]] (USFS), via Lebanon Reforestation Initiative (LRI), vart starta i 2011 ved å plante seder, furu, ville mandeltre, einer, gran og eik og andre tre i ti regionar kring i Libanon.<ref name="dailystar1"/> ==Staten og politikk== [[Fil:BeirutParliament.jpg|mini|[[Det libanesiske parlamentet|Parlamentsbygningen]] ved Place de l'Étoile.|203x203pk]] [[Fil:Beirut protest in 2010.jpg|mini|Ein av mange demonstrasjonar i Beirut.|203x203pk]] Libanon er eit [[parlamentarisk demokrati]], som baserer seg på eit spesielt system kalla [[konfesjonalisme]].<ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2002/18281.htm |title=Country Reports on Human Rights Practices – 2002: Lebanon |publisher=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |date=2003-03-31 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Dette systemet er meint å hindre sekteriske konfliktar og prøver å representere den demografiske fordelinga til 18 anerkjende religiøse grupper i regjeringa.<ref>{{cite journal|author=Lijphart, Arend|title=Consociational Democracy|journal=World Politics|volume=21|issue= 2|year=1969|doi=10.2307/2009820|pages=207–225}}</ref><ref>Lijphart, Arend. ''Multiethnic democracy'', in S. Lipset (ed.), «The Encyclopedia of Democracy". London, Routledge, 1995, Volume III, s. 853–865 ISBN 0871878887.</ref> Dei høgaste embeta er reservert medlemmar av spesifikke religiøse grupper. [[Presidenten i Libanon|Presidenten]] må til dømes vere ein maronittisk kristen, [[statsminister i Libanon|statsministeren]] ein sunnimuslim, [[parlamentarisk leiar]] ein sjiamuslim, visestatsministeren og viseleiaren i parlamentet austleg ortodoks.<ref name="confessional">{{cite web|url=http://www.usip.org/pubs/usipeace_briefings/2006/0330_lebanon_confessionalism.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090322103601/http://www.usip.org/pubs/usipeace_briefings/2006/0330_lebanon_confessionalism.html |archivedate=2009-03-22 |title=Libanon's Confessionalism: Problems and Prospects |publisher=United States Institute of Peace |date=2009-03-22 |accessdate=3. juli 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prio.no/files/file46602_zahar_-_power_sharing_in_lebanon.doc |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110613143921/http://www.prio.no/files/file46602_zahar_-_power_sharing_in_lebanon.doc |archivedate=2011-06-13 |title=Chapter 9 Power sharing in Lebanon: Foreign protectors, domestic peace, and democratic failure |author=Marie-Joëlle Zahar |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Fram til 1975 rekna [[Freedom House]] Libanon som berre eit av to [[politisk fridom|politiske frie]] land (i lag med Israel) i Midtausten og Nord-Afrika.<ref name=fh-historic>{{cite web|title=Freedom in the World, Country Ratings by Region, 1972-2013|publisher=Freedom House|url=http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Country%20Status%20and%20Ratings%20By%20Region%2C%201973-2013_0.xls}}</ref> Landet mista denne statusen då borgarkrigen braut ut, og har aldri fått denne statusen attende. Libanon vart rekna som «delvis fritt» i 2013.<ref name=fh-historic/> Fram til 2005 var det forbode for palestinarar å arbeide i over 70 yrke, fordi dei ikkje hadde libanesisk borgarskap, men dette vart seinare redusert til kring 20 i 2007 etter ei liberalisering.<ref name="amn"/> I 2010 fekk palestinarane same rettane til arbeid som andre utlendingar i landet.<ref>{{cite news|last=Bakri|first=Nada|title=Lebanon Gives Palestines New Work Rights|url=http://www.nytimes.com/2010/08/18/world/middleeast/18lebanon.html|newspaper=New York Times|date=17. august 2010}}</ref> Den nasjonale lovgjevingsmakta til Libanon er det [[eittkammersystem|eittkamra]] [[Det libanesiske parlamentet]]. Dei 128 setene er delt likt mellom kristne og muslimar, forholdsmessig mellom 18 forskjellige religiøse grupper og mellom dei 26 regionane.<ref>{{cite web |url=http://www.alarabiya.net/save_pdf.php?cont_id=75167 |title=Eager Libanese race to polls to cast their ballots |publisher=AlArabbia |date= |accessdate=3. juli 2014 |archive-date=2013-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117043045/http://www.alarabiya.net/save_pdf.php?cont_id=75167 |url-status=yes }}</ref> Før 1990 var forholdet 6:5 i favør dei kristne, men [[Taif-avtalen]], som enda borgarkrigen 1975-1990, justerte forholdet slik at det vart likt mellom dei ro religionane.<ref name="confessional" /> Parlamentet vert vald for fire om gangen i ei [[folkerøysting]].<ref name="cia">{{CIA World Factbook link|le|Libanon}}</ref> Den utøvande makta består av presidenten, som er [[statsleiar]], og statsministeren, som leiar regjeringa. Parlamentet vel ein leiar for seksårsperiode, som ikkje kan fornyast, ved hjelp av to-tredjedels fleirtal. Presidenten peikar ut statsministeren,<ref>{{cite web|url=http://www.pogar.org/countries/theme.aspx?cid=9&t=3 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718200246/http://www.pogar.org/countries/theme.aspx?cid=9&t=3 |archivedate=2011-07-18 |title=Democratic Governance, Elections, Lebanon |publisher=UNDP |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> etter rådføring med parlamentet. Presidenten og statsministeren dannar Kabinettet, som òg må følgje ei sekterisk fordeling. ===Rettsvesen=== Det er 17 offisielle religionar i Libanon, kvar med sine eigne familielover og religiøse domstolar. Det libanesisk rettssystemet er basert på det franske systemet og er ein [[sivilrett]], med unntak for saker som gjeld personleg status (arv, ekteskap, skilsmiss osv.), som vert handsama av lover spesifikke for kvart sekteriske samfunn. Til dømes er dei islamske lovene for personleg status inspirert av [[sjaria]]lovene.<ref name="globalex">{{cite web|url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/Lebanon.htm |title=The Lebanese Legal System and Research |author=El Samad, Firas |publisher=Nyulawglobal.org |date= |accessdate=2013-01-17}}</ref> For muslimar omfattar desse domstolane saker om ekteskap, skilsmisse, foreldrerett, arv og testamente. Katolikkar kan i tillegg anke føre den [[Den romerske rotaen]].<ref>{{cite web |url=http://www.mallat.com/articles/T/The%20libanesisk%20Legal%20System.pdf |title=The libanesisk Legal System |author=Chibli Mallat |format=PDF |date= |accessdate=3. juli 2014 }}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Landet nyttar [[dødsstraff]] for somme lovbrot.<ref name="globalex" /> ===Utanriks=== Libanon inngjekk forhandlingar om ein assosieringsavtale med EU seint i 2001, og begge sider godtok avtalen i januar 2002. Det er ein del av EU sitt [[Europeisk naboskapspolitikk]] (ENP), som har som mål å føre EU nærare nabolanda. Libanon har òg ein bilateral handelsavtale med mange arabiske statar og arbeider mot å verte teken opp i [[Verdas handelsorganisasjon]]. Libanon har gode forhold med meir eller mindre alle dei andre arabiske landa (trass i historiske stridar med Libya, palestinarane, Syria og Irak) og var vertskap for toppmøtet i [[Den arabiske ligaen]] i mars 2002 for første gongen på meir enn 35 år. Libanon er medlem av [[Francophone]]-landa og var vertskap for toppmøtet i Francophone i oktober 2002 i tillegg til [[Jeux de la Francophonie]] i 2009. ===Forsvaret=== [[Fil:Lebanese Armed Forces.jpg|mini|Soldatar i den libanesiske hæren, 2009]] Det libanesiske forsvaret (LAF) har 72&nbsp;000 aktive militære,<ref name="Libanon">{{cite news|title=libanesisk Armed Forces, CSIS (Page 78) |date=10. februar 2009|url=http://www.carnegieendowment.org/files/090210_lafsecurity3.pdf|format=PDF}}</ref> inkludert 1&nbsp;100 i luftforsvaret og 1&nbsp;000 i marinen.<ref name="Stinson">{{Cite news|url=http://www.usatoday.com/news/world/2006-08-01-lebanon-forces_x.htm|title=Libanese forces may play bigger role in war|last=Stinson|first=Jefferey|date=1. august 2006|work=USA TODAY |accessdate=8. juli 2014}}</ref> Hovudføremålet til det libanesiske forsvaret er å forsvare Libanon og borgarane mot ytre fiendar, oppretthalde indre stabilitet og tryggleik, konfrontere trugslar mot dei vitale interessene til landet, delta i sosiale utviklingsaktivitetar og føreta støtteoperasjonar i samråd med offentlege og humanitære institusjonar.<ref name="lafmission">{{cite web|url=http://www.lebarmy.gov.lb/english/mission.asp|title=LAF Mission|publisher=libanesisk Armed Forces|accessdate=19. mai 2009|archive-date=2009-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090615034541/http://www.lebarmy.gov.lb/English/Mission.asp|url-status=yes}}</ref> Libanon mottar mykje militær støtte frå utlandet.<ref>{{Cite news|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gfs5KFnHsffexKiQgh0f4eWb4Nbw|title=US military aid at stake in Lebanon elections|last=Lanteaume|first=Sylvie|date=4. august 2009|agency=Agence France-Presse|accessdate=8. juli 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120523054703/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gfs5KFnHsffexKiQgh0f4eWb4Nbw|archivedate=2012-05-23|url-status=no}}</ref> Med 400&nbsp;millionar dollar sidan 2005, er landet den nest største mottakaren av amerikansk militærstøtte per innbyggjarar etter Israel.<ref>{{cite web|url=http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2933|title=The Future of U.S. Military Aid to Lebanon|last=Schenker|first=David|date=3. oktober 2008|work=[[Washington Institute for Near East Policy]]|accessdate=8. juli 2014}}</ref> ===Guvernement og distrikt=== {{detaljar|guvernement i Libanon|distrikt i Libanon|kommunar i Libanon}} Libanon er delt inn i seks [[guvernement]] (''mohaafazaat'', [[arabisk]] محافظات — eintal ''[[mohafazah]]'', [[arabisk]] محافظة) som er vidare delt inn i 25 distrikt (''aqdya''—eintal: ''[[qadaa]]'').<ref>{{cite web |author=Elias Haddad |url=http://lebanon.usaid.gov/(jakkco45gisweaychxvyoq55)/files/activities.aspx |title=Definitions of Terms used |publisher=USAID Lebanon |date= |accessdate=3. juli 2014 |archive-date=2007-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070127181225/http://lebanon.usaid.gov/(puyzpfns2okniqfjlcjpftuz)/files/activities.aspx |url-status=yes }}</ref> Distrikta er igjen delt inn i fleire kommunar, som dekkjer ei gruppe byar eller landsbyar. Guvernementa og distrikta i dei er: {{Libanon kart|float=right}} * [[Beirut guvernement]] ** Beirut guvernement er ikkje delt inn i distrikt og er avgrensa til byen [[Beirut]] * [[Nabatieh guvernement]] (''Jabal Amel'') ** [[Bint Jbeil distrikt|Bint Jbeil]] ** [[Hasbaya distrikt|Hasbaya]] ** [[Marjeyoun distrikt|Marjeyoun]] ** [[Nabatieh distrikt|Nabatieh]] * [[Beqaa guvernement]] ** [[Baalbek distrikt|Baalbek]] ** [[Hermel distrikt|Hermel]] ** [[Rashaya distrikt|Rashaya]] ** [[Vest-Beqaa distrikt|Vest-Beqaa]] (''al-Beqaa al-Gharbi'') ** [[Zahle distrikt|Zahle]] * [[Nord guvernement]] (''al-Shamal'') ** [[Akkar distrikt|Akkar]] ** [[Batroun distrikt|Batroun]] ** [[Bsharri distrikt|Bsharri]] ** [[Koura distrikt|Koura]] ** [[Miniyeh-Danniyeh distrikt|Miniyeh-Danniyeh]] ** [[Tripoli distrikt|Tripoli]] ** [[Zgharta distrikt|Zgharta]] * [[Libanonfjella guvernement]] (''Jabal Lubnan'') ** [[Aley distrikt|Aley]] ** [[Baabda distrikt|Baabda]] ** [[Jbeil distrikt|Jbeil]] ** [[Chouf distrikt|Chouf]] ** [[Keserwan distrikt|Keserwan]] ** [[Matn distrikt|Matn]] * [[Sør guvernement]] (''al-Janoub'') ** [[Jezzine distrikt|Jezzine]] ** [[Sidon distrikt|Sidon]] (''Saida'') ** [[Tyr distrikt|Tyr]] (''Sur'') ==Økonomi== [[Fil:Lebanon Exports Treemap 2017.svg|mini|Grafisk skildring av eksportvarene til Libanon.]] Økonomien til Libanon følgjer [[laissez-faire]]-modellen.<ref name="expus"/> Det meste av økonomien er [[dollarisert]], og landet har ingen restriksjonar på overføring av kapital over landegrensene.<ref name="expus"/> Dei libanesiske styresmaktene blandar seg minimalt inn i utanlandsk handel.<ref name="expus"/> Den libanesisk økonomien voks med 8,5% i 2008 og 9 % i 2009<ref name="revised 2009 growth">{{Cite news|url=http://www.beirut-online.net/portal/article.php?id=6619|title=Lebanon central bank sees BNP growth topping 5 percent in 2010|last=Bayoumy|first=Yara|date=2. februar 2010|work=Reuters|publisher=Beirut Online|accessdate=1. mars 2010|archive-date=2012-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113015657/http://www.beirut-online.net/portal/article.php?id=6619|url-status=yes}}</ref> trass i ein global nedgang.<ref name="Bloomberg Economic growth">{{Cite news|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601104&sid=a3.ULyFK18Pk|title=Foreign Funds to Spur Growth in Lebanon, Salameh Says|last=Derhally|first=Massoud|date=21. januar 2010|work=Bloomberg L.P.|accessdate=8. juli 2014}}</ref> Reel BNP-vekst er estimert å ha blitt redusert frå 7,5 % i 2010 til 1,5 % i 2011, med ein nominell BNP estimert til 41,5 mrd. dollar i 2011.<ref name="expus">{{cite web |url=http://export.gov/lebanon/static/Doing%20Business%20in%20Libanon_Latest_eg_lb_037171.doc |title=Doing Business in Lebanon |publisher=Export.gov |date= |accessdate=3. juli 2014 }}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Libanon har særs høg statsgjeld<ref name="expus"/> og i 2010 var statsgjelda 150,7 % av BNP, den 14. høgaste i verda som prosent av BNP.<ref name="cia" /> Den urbane folkesetnaden i Libanon er kjend for handelsføretaka sine.<ref>{{cite web |url=http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/bgnotes/nea/lebanon9401.html |title=Header: People, 4th paragraph |publisher=U.S. Department of State |date= |accessdate=3. juli 2014 |archive-date=2007-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070210031905/http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/bgnotes/nea/lebanon9401.html |url-status=yes }}</ref> Utvandringa har gjeve libanesiske «handelsnettverk» verda over.<ref>{{cite web|url=http://www.washingtoninstitute.org/documents/41e1aa0d7d676.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325004042/http://www.washingtoninstitute.org/documents/41e1aa0d7d676.pdf |archivedate=2009-03-25 |title=Background Note: Lebanon |publisher=washingtoninstitute.org |format=PDF |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Remissar frå libanesarar utanlands er totalt 8,2&nbsp;mrd. dollar<ref>{{cite web |url=http://www.iom.int/jahia/Jahia/pid/426 |title=Libanon – Facts and Figures |publisher=Iom.int |date= |accessdate=3. juli 2014 |archive-date=2008-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080611182611/http://www.iom.int/jahia/Jahia/pid/426 |url-status=yes }}</ref> og står for ein femtedel av økonomien til landet.<ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/wtMostRead/idUSTRE5570SJ20090608 |title=Facts on Lebanon's economy |publisher=Reuters.com |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Libanon har den største delen av fagarbeidarar blant dei arabiske statane.<ref>United Nations Population Fund. {{Citation |title=Libanon – Overview |url=http://www.unfpa.org/profile/lebanon.cfm?Section=1 |accessdate=2014-07-09 |archive-date=2008-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080207015156/http://www.unfpa.org/profile/lebanon.cfm?Section=1 |url-status=yes }}</ref> Jordbrukssektoren sysselset 12 % av den totale arbeidsstyrken i Libanon.<ref name="workforce">Jean Hayek et al, 1999. The Structure, Properties, and Main Foundations of the libanesisk Economy. In ''The Scientific Series in Geography, Grade 11'', 110–114. Beirut: Dar Habib.</ref> Jordbruk medverka til 5,9 % av BNPet til landet i 2011.<ref>{{cite web|title=Agriculture, value added (% of BNP)|url=http://data.worldbank.org/indicator/NV.AGR.TOTL.ZS/countries/1W-LB?display=graph|publisher=World Bank}}</ref> Forholdet dyrkbar mark i Libanon er det høgaste i Den arabiske verda.<ref name="agriculture">{{cite web|url=http://countrystudies.us/lebanon/71.htm |title=Federal Research Division of the Library of Congress, U.S.A. 1986–1988 |publisher=Countrystudies.us |date=1978-06-13 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Dei største landbruksvarene er eple, fersken, appelsinar og sitronar.<ref name="dos-2010-03-22" /> [[Varemarknad]]en i Libanon omfattar stor [[gullmynt]]produksjon, men i følgje standarden til [[International Air Transport Association]] '''(IATA)''', må dei deklarerast før dei kan eksporterast til utlandet.<ref>{{Citation |title=arkivkopi |url=http://www.iatatravelcentre.com/LB-Libanon-customs-currency-airport-tax-regulations-details.htm |accessdate=2014-07-09 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714232741/http://www.iatatravelcentre.com/LB-Libanon-customs-currency-airport-tax-regulations-details.htm |url-status=yes }}</ref> I nyare tid har ein oppdaga [[Petroleum|olje]] både på land og under havbotnen mellom Libanon, Kypros, Israel og Egypt, og det er samtalar mellom [[Kypros]] og [[Egypt]] om å kome til ei semje for å få utnytta desse ressursane. Havbotnen mellom Libanon og Kypros trur ein har store mengder råolje og naturgass.<ref>{{cite news| url=http://www.time.com/time/world/article/0&nbsp;8599&nbsp;2061187,00.html | work=Time | title=The Next Big Libanon-Israel Flare-Up: Gas | date=6. april 2011}}</ref> Industrien i Libanon er stort sett avgrensa til små føretak som monterer og pakkar importerte delar. I 2004 sysselsette industrien den nest største arbeidsstyrken i Libanon, 26 % av den samle arbeidsstyrken,<ref name="workforce"/> og medverkar med 21 % av BNP.<ref name="dos-2010-03-22" /> Nesten 65% av den libanesiske arbeidsstyrken er tilsett i tenestesektoren.<ref name="workforce"/> Denne sektoren medverkar med kring 67,3 % av BNP.<ref name="dos-2010-03-22" /> Avhengnad av turisme og banksektoren gjer at økonomien er sårbar for politisk ustabilitet.<ref name="Canada">{{cite web|url=http://www.acdi-cida.gc.ca/lebanon|title=Lebanon|date=28. mai 2009|work=Canadian International Development Agency|publisher=Government of Canada|format=Governmental|accessdate=24. august 2009|archive-date=2008-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530095337/http://www.acdi-cida.gc.ca/lebanon|url-status=yes}}</ref> ====Turisme==== [[Fil:Baalbek - temple of Jupiter.jpg|mini|upright|[[Baalbek]], tempelet til [[guden Jupiter|Jupiter]]]] Turistindustrien utgjer kring 10 % av BNP.<ref name=lebtourecon/> Libanon tiltrekte seg kring 1&nbsp;333&nbsp;000 turistar i 2008, og var rangert på 79. plass av 191 land.<ref>{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_tou_arr-economy-tourist-arrivals |title=Tourist arrivals statistics – Countries Compared |publisher=NationMaster |accessdate=4. november 2011}}</ref> I 2009 rangerte New York Times Beirut øvst på lista si over destinasjonar med unikt natteliv og gjestfridom.<ref>{{cite news|author=Zach Wise and Miki Meek/The New York Times |url=http://www.nytimes.com/interactive/2009/01/11/travel/20090111_DESTINATIONS.html |title=The 44 Places to Go in 2009 – Interactive Graphic |work=The New York Times |date=11. januar 2009 |accessdate=21. desember 2010}}</ref> I 2009 vitja over 1,8 mill. turistar Libanon, ein auke på 39% frå 2008.<ref name="lebanon-tourism1">{{cite web|url=http://www.lebanon-tourism.gov.lb/Ministry/Statistics.aspx |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100111043318/http://www.lebanon-tourism.gov.lb/Ministry/Statistics.aspx |archivedate=2010-01-11 |title=Ministry of Tourism :: Destination Lebanon |publisher=Lebanon-tourism.gov.lb |accessdate=9. juli 2014}}</ref> Det vart det høgaste turisttalet i landet etter den libanesiske borgarkrigen enda.<ref name="Afvt. 2009 Tourism Record">{{cite news|url=http://abcnews.go.com/Travel/wireStory?id=9601315|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100122014016/http://abcnews.go.com/Travel/wireStory?id=9601315|archivedate=2010-01-22|title=Libanon Says 2009 Was Best on Record for Tourism|date=19. januar 2010|agency=Associated Press|publisher=Afvt. News|accessdate=8. juli 2014}}</ref> Turisttalet nådde 2 millionar i 2010, men fall med 37 % dei første ti månadane av 2012 på grunn av krigen i nabolandet Syria.<ref name=lebtourecon>{{cite news|title=Lebanon’s tourists: Can they be lured back?|url=http://www.economist.com/blogs/granateple/2013/01/lebanon%E2%80%99s-tourists|publisher=The Economist|date=2013-01-11}}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dei landa som sender flest turistar til Libanon har vore [[Saudi Arabia]], Jordan og Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/Business/Libanon/2011/Jul-16/Hospitality-revenues-plunge-40-percent-in-2011.ashx#axzz1SE0e7i00 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716210658/http://www.dailystar.com.lb/Business/Libanon/2011/Jul-16/Hospitality-revenues-plunge-40-percent-in-2011.ashx#axzz1SE0e7i00 |archivedate=2011-07-16 |title=Hospitality revenues plunge 40 percent in 2011 |publisher=The Daily Star |date=2011-07-16|author=Qiblawi, Tamara |accessdate=4. november 2011}}</ref> ==Demografi== [[Fil:Tripoli, Lebanon (5074428682).jpg|mini|venstre|Handverkar i Tripoli i Libanon.]] Folketalet i Libanon var estimert til å vere 4&nbsp;125&nbsp;247 i juli 2010,<ref name="cia" /> men det har ikkje vore ei offisiell folketeljing sidan 1932 på grunn av den sensitive konfesjonelle, politiske balansen mellom dei forskjellige religiøse gruppene i Libanon.<ref>{{cite web|author=Dei sameinte nasjonane høgkommisær for flyktningar|url=http://www.unhcr.org/refworld/country,,,COUNTRYPROF,LBN,4562d8cf2&nbsp;4954ce52c,0.html |title=Lebanon : Overview Minority Rights Group International |publisher=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Folkesetnaden i Libanon er ikkje reint arabiske, men ein smeltedigel av forskjellige kulturar.<ref name="Stokes, Jamie page 406">{{cite book|author=Jamie Stokes|title=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East: L to Z|url=http://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA406|accessdate=11. desember 2011|date=June 2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7158-6|page=406}}</ref> Ved første augekast kan det sjå ut til at dette etniske, språklege, religiøse og sekteriske mangfaldet skapar sivil og politisk uro, men gjennom det meste av historia til Libanon har dei forskjellige religiøse samfunna levd side om side i fred.<ref name="Stokes, Jamie page 406"/> Det har vore fleire periodar med utflytting frå Libanon og over 1,5 millionar menneske flytta frå landet i perioden 1975 til 2011.<ref name=demo-reality /> Millionar av folk av libanesisk opphav er spreidd utover heile verda, hovudsakleg kristne,<ref>{{cite web|url=http://www.hamline.edu/cla/academics/international_studies/diaspora2002/libanesisk/Paper.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090115011357/http://www.hamline.edu/cla/academics/international_studies/diaspora2002/libanesisk/Paper.htm |archivedate=2009-01-15 |title=Senior Seminar: Transnational Migration and Diasporic Communities |publisher=Hamline University |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> særleg i [[Latin-Amerika]].<ref>{{cite web|url=http://www.managementtoday.co.uk/news/648273/ |title=The world's successful diasporas |publisher=Management Today |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Den største utflytta folkegruppa finst i [[Brasil]].<ref>{{cite web|url=http://melbourne.indymedia.org/news/2006/07/117345.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061013002652/http://melbourne.indymedia.org/news/2006/07/117345.php |archivedate=2006-10-13 |title=Brazil Has More Libanese than Lebanon |author=Marina Sarruf |publisher=Web.archive.org |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Mange libanesarar flytta òg til [[Vest-Afrika]],<ref>{{cite news|title=Tenacity and risk – the libanese in West Africa |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8479134.stm|newspaper=Bfvt. News|date=10. januar 2010}}</ref> særleg [[Elfenbeinskysten]] (over 100&nbsp;000 libanesarar)<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/ivory-coast/72.htm |title=Ivory Coast – The Levantenine Community |publisher=Countrystudies.us |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> og [[Senegal]] (kring 30&nbsp;000).<ref>{{cite web|last=Schwarz |first=Naomi |url=http://www.voanews.com/english/archive/2007-07/2007-07-10-voa46.cfm?CFID=213232878&CFTOKEN=70264387 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080323142904/http://www.voanews.com/english/archive/2007-07/2007-07-10-voa46.cfm?CFID=213232878&CFTOKEN=70264387 |archivedate=2008-03-23 |title=Libanese Immigrants Boost West African Commerce |publisher=Web.archive.org |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> [[Australia]] er heimstad til over 270&nbsp;000 libanesarar (1999 est.).<ref>{{cite web|url=http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719124226/http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf |archivedate=2011-07-19 |title=Australian Population: Ethnic Origins |author=Price, Charles |format=PDF |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> I [[Canada]] bur det òg kring 250&nbsp;000-500&nbsp;000 folk av libanesisk opphav. I 2012 var Libanon heimstad til over 460&nbsp;000 [[flyktning]]ar og [[Asylsøkjar|asylsøkjarar]]: 405&nbsp;425 palestinarar,<ref name="cia"/> 50&nbsp;000–60&nbsp;000 frå [[Irak]],<ref>{{cite web|url=http://www.irinnews.org/Report/75172/LEBANON-Iraqi-refugees-face-prison-and-deportation |title=Libanon: Iraqi refugees face prison and deportation |publisher=Irinnews.org |date=2007-11-06 |accessdate=3. juli 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unhcr.org/4a69ad639.pdf |title=Surviving in the city: A review of UNHCR's operation for Iraki refugees in urban areas of Jordan, Lebanon and Syria|format=PDF |accessdate=21. desember 2010}}</ref> over 80&nbsp;000 frå [[den syriske borgarkrigen|Syria]],<ref>{{cite news|title=Registered Syrian refugees in surrounding states triple in three months|url=http://www.unhcr.org/506ac00c9.html|accessdate=10. oktober 2012|newspaper=UNHCR – United Nations Refugee Agency|date=2. oktober 2012}}</ref> og 4&nbsp;500 frå [[Sudan]]. I oktober 2016 estimerte styresmaktene at landet husa 1,5 millionar syrarar.<ref>{{cite web|title=Document - Lebanon Crisis Response Plan (LCRP) 2017-2020 - full version|url=https://data2.unhcr.org/en/documents/details/53061|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181230101444/https://data2.unhcr.org/en/documents/details/53061|archive-date=30 December 2018|access-date=12 January 2019|df=dmy-all}}</ref> ===Religion=== [[Fil:Lebanon religious groups distribution.jpg|mini|Distribusjon av dei største religiøse gruppene i Libanon i følgje det siste kommunevalet.<ref>{{cite web|title=Based on data published by Libanon Demographic|url=http://www.katagogi.com/LV2009/LebMap.aspx?l=EN}}</ref>]] Libanon er det mest religiøst mangfaldige landet i Midtausten.<ref>{{Cite book |title=Economics and Geopolitics of the Middle East |last=Dralonge |first=Richard N. |year=2008 |publisher=Nova Science Publishers |location=New York |isbn= 1-60456-076-2 |page=150}}</ref> [[CIA World Factbook]] estimerer at folkesetnaden består av 59,7% [[Islam i Libanon|muslimar]] og 39 % [[kristendom i Libanon|kristne]], medan andre religionar og ikkje-truande utgjer 1,3%.<ref name=cia /> Ein trur at forholdstalet mellom kristne og muslimar har minka dei siste 60 åra på grunn av større utflytting av dei kristne og høgare fødselstal hos den muslimske folkesetnaden.<ref name=freedom>{{cite web |title=Lebanon |work=International Religious Freedom Report 2010 |publisher=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |url=http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148830.htm}}</ref> Då den siste folketeljinga vart gjort i 1932, utgjorde dei kristne 53 % av folkesetnaden i Libanon.<ref name=demo-reality>{{cite web|title=The Libanese Demographic Reality|url=http://www.lstatic.org/PDF/demographenglish.pdf|publisher=libanesisk Information Center Lebanon|date=2013-01-14}}</ref> Det finst 18 statleg anerkjende religiøse sekter - fire [[Islam i Libanon|muslimske]], 12 [[kristendom i Libanon|kristne]], ei [[drusarar|drusisk]] og ei [[libanesisk jødar|jødisk]].<ref name="freedom"/> [[sjiaislam i Libanon|Sjia-muslimane]] bur hovudsakleg i Sør-Beirut, [[Beqaadalen]] og [[Sør-Libanon]].<ref name="LOC_glossary">{{Cite book |last=McGowen |first=Afaf Sabeh|editor-last=Collelo|editor-first=Thomas|title=Libanon: A Country Study|chapter=Glossary|series=Area Handbook Series|edition=3rd|location=Washington, D.C.|publisher=The Division|publication-date=1989|oclc=18907889|url=http://hdl.loc.gov/loc.gdc/cntrystd.lb|accessdate=30. september 2010}}</ref> [[sunniislam i Libanon|Sunnimuslimane]] bur hovudsakleg i Tripoli, Vest-Beirut, sørkysten av Libanon og Nord-Libanon.<ref name="LOC_glossary"/> Dei [[Maronittisk kristendom i Libanon|maronittiske]] innbyggjarane bur i Aust-Beirut og fjella i Libanon.<ref name="LOC_glossary"/> Det er store kristne samfunn i Libanon.<ref name="LOC_glossary"/> Dei [[ortodoks kristendom i Libanon|gresk-ortodokse]], det nest største kristne samfunnet i Libanon, bur hovudsakleg i Koura, Beirut, Zahleh, Rachaya, Matn, Aley, Akkar, Tripoli, Hasbaya og Marjeyoun. ===Språk=== Arabisk er det offisielle språket i landet, men ei lov avgjer tilfelle når [[fransk]] skal nyttast.<ref name="article_11">{{cite web|author=Prof. Dr. Axel Tschentscher, LL.M. |url=http://www.servat.unibe.ch/icl/le00000_.html#A011_ |title=Article 11 of the Libanese Constitution |publisher=Servat.unibe.ch |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Dei fleste libanesarane talar [[libanesisk arabisk]], medan [[moderne standard arabisk]] vert hovudsakleg nytta i magasin og formelle media. Neste 40 % av libanesarane vert rekna som [[fransktalande]], og 15 % som delvis fransktalande, og 70 % av vidaregåande skular nytta fransk som sekundært språk.<ref name="NadeauBarlow2008">{{cite book |title=The Story of French |author=Jean-Benoît Nadeau|author2= Julie Barlow |year=2008 |publisher=Macmillan |isbn=978-0-312-34184-8 |page=311 |url=http://books.google.com/books?id=NN5oc0HFC7QC&pg=PA311 |accessdate=14. desember 2010}}</ref> Bruken av fransk kjem av dei historiske banda til Frankrike, mellom anna det franske mandatet frå [[Folkeforbundet]] over Libanon etter den fyrste verdskrigen. I 2004 brukte kring 20% av innbyggjarane fransk som daglegspråk.<ref name="Britannica">{{Cite encyclopedia| year=2011| title=Libanon| encyclopedia=Encyclopædia Britannica| url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/334152/Libanon}}</ref> Engelsk har auka i vitskaps- og forretningssamanhengar.<ref>{{Cite book|title=Plus ça change |author=Jean-Benoît Nadeau|author2= Julie Barlow |year=2006 |publisher=Robson |isbn=1-86105-917-5 |page=483 |url=http://books.google.com/?id=F_luCRxg6Q4C&pg=PA317 |accessdate=9. juli 2014}}</ref> ==Kultur== [[Fil:Lebanon, Baalbek, Temple of Bacchus 2.jpg|mini|[[Bacchustempelet]] vert rekna som det best bevarte [[Romarriket|romerske]] tempelet i verda, frå kring 150 evt.]] Den libanesiske kulturen er ei blanding av kulturar frå forskjellige sivilisasjonar over tusenvis av år. Opphavleg var landet heimstaden til [[Fønikia|fønikarane]], og sidan [[Assyria|assyrarane]], [[Persia|persarane]], [[grekarar|grekarane]], [[Romarriket|romarane]], arabarane, [[fatimidane]], krossfararane, [[osmanarane]] og franskmennene, og den libanesiske kulturen har gjennom tusenåra lånt frå alle desse gruppene. Den varierte folkesetnaden i Libanon har vidare ført til festivalane, musikkstilane, litteraturen og det libanesiske kjøkenet. Trass i etnisk, språkleg og religiøst mangfald, deler libanesarane ein nesten felles kultur.<ref name="StokesJamie">Stokes, Jamie. ''Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East'', Facts On File, 2009, p. 406 ISBN 0816071586</ref> [[Libanesisk arabisk]] er det mest talte språket, medan mat, musikk og litteratur har djupe røter i dei vidare middelhavske og levantinske normene.<ref name="StokesJamie" /> ===Kunst=== I litteratur er [[Khalil Gibran]] særleg kjend for boka si ''[[Profeten av Khalil Gibran|Profeten]]'' (1923), som er omsett til meir enn tjue forskjellige språk.<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/lr/2003/01/05/stories/2003010500320500.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100812094242/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lr/2003/01/05/stories/2003010500320500.htm |archivedate=2010-08-12 |title=Called by life |publisher=The Hindu |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Fleire forfattarar har hatt internasjonal suksess, som [[Elias Khoury]], [[Amin Maalouf]], [[Hanan al-Shaykh]] og [[Georges Schehadé]]. Innan visuell kunst har [[Moustafa Farroukh]] var ein av dei viktigaste målarane i Libanon på 1900-talet. Han fekk opplæring i Roma og Paris, og har hatt utstillingar i Paris og New York gjennom karrieren sin.<ref>{{cite web|url=http://www.kaftoun.com/component/content/article/197-moustafa-farroukh/358-moustafa-farroukh |title=Moustafa Farroukh |publisher=Kaftoun.com |date=2. juli 2010 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> [[Walid Raad]] er ein biletkunstnar som i dag bur i New York.<ref>{{cite web|url=http://www.medienkunstnetz.de/artist/raad/biography/ |title=Media Art Net &#124; Ra'ad, Walid: Biography |publisher=Medienkunstnetz.de |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Innan fotografi har [[Arab Image Foundation]] ei samling på over 400&nbsp;000 fotografi frå Libanon og Midtausten. Ein kan sjå bileta i eit forskingssenteret og forskjellige publikasjonar som er produsert i Libanon. ===Populærkultur=== [[Fil:Votive statue from eshmun.jpg|mini|venstre|Votiv marmorstatue av eit kongeleg barn, innskriven med fønikisk form frå heilagdomen [[Eshmun]], ca. 400-talet fvt.]] [[Libanesisk musikk]] gjennomsyrer det libanesisk samfunnet.<ref name="MusicLP">{{Cite book|last=Carter|first=Terry|author2=Dunston Lara|others=Thomas Amelia|title=Lonely Planet Syria & Lebanon|publisher=Lonely Planet|date=15. juli 2008|edition=3|series=[[Lonely Planet]]|pages=254–255|chapter=Arts|isbn=978-1-74104-609-0|url=http://books.google.com/?id=_R-I_Gx5OgQC&pg=PA255|accessdate=19. september 2009}}</ref> Tradisjonell folkemusikk er framleis populært i Libanon, men moderne musikk som blandar vestleg musikk med tradisjonelle arabiske stilar, pop og [[fusion]] er stadig meir populært.<ref name="Traditional">{{Cite book|last=Sheehan|first=Sean|author2=Latif Zawiah|title=Libanon|publisher=Marshall Cavendish Children's Books|date=30. august 2007|edition=2|series=Cultures of the World|page=105|chapter=Arts|isbn=978-0-7614-2081-1|url=http://books.google.com/?id=cA-RDzlwVVAC&pg=PA105|accessdate=19. september 2009}}</ref> Radiostasjonar spelar forskjellig musikk som tradisjonell libanesisk, klassisk arabisk, armensk<ref>McKenzie, Robert. ''Comparing Media from Around the World'', Pearson/Allyn and Bacon, 2006, s. 372 ISBN 0-205-40242-9</ref> og moderne fransk, engelsk, amerikansk og [[Latin-Amerika|latinsk]] musikk.<ref>{{Cite book|last=Kamalipour|first=Yahya|author2=Rampal Kuldip|title=Media, sex, violence, and drugs in the global village|publisher=Rowman & Littlefield Publishers, Inc.|date=15. november 2001|page=265|chapter=Between Globalization and Localization|isbn=978-0-7425-0061-7|url=http://books.google.com/?id=yL3l0GwdNcsC&pg=PA265|accessdate=19. september 2009}}</ref> [[Libanesisk film]] har eksistert sidan 1920-åra, og landet har produsert over 500 filmar,<ref>{{cite web|url=http://info.worldbank.org/etools/docs/library/251761/day3creative%20Industry%20WB_version%201.pdf |title=Knowledge Intensive Industries: Four Case Studies of Creative Industries in Arab Countries |page=16 |publisher=World Bank |format=PDF |date= |accessdate=3. juli 2014}}</ref> Media i Libanon er ikkje berre eit regionssenter for produksjonar, men òg eit av dei mest liberale og frie i den arabiske verda.<ref>{{cite book|author=Migliorino, Nicola |title=(Re)constructing Armenia in Libanon and Syria: ethno-cultural diversity and the state in the aftermath of a refugee crisis |url=http://books.google.com/books?id=y_Sd32i-0owC |accessdate=11. desember 2011 |year=2008 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-84545-352-7 |page=122}}</ref> I følgje [[Reporters Without Borders]], «har media i Libanon meir fridom enn noko anna arabisk land».<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/country_profiles/791071.stm |title=Lebanon profile – Overview |publisher=Bfvt. News |date=24. august 2011 |accessdate=9. juli 2014}}</ref> Trass i lågt folketal og geografisk utstrekning, har Libanon spelt ei viktig rolle i å spreie informasjon i den arabiske verda og er i kjernen av eit regionalt medianettverk med globale implikasjonar.<ref name=b1>{{cite book|author1=Dale F. Eickelman|author2=Jon W. Anderson|title=New media in the Muslim world: the emerging public sphere|url=http://books.google.com/books?id=Moh2l5d85OYC&pg=PA63|accessdate=11. desember 2011|date=1. juli 2003|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-34252-2|pages=63–65}}</ref> [[Fil:Harissa at night (4012881822).jpg|mini|Vår frue av Libanon, ein pilegrimsstad i Harissa.]] ===Idrett=== Libanon har seks skistader. På grunn av den unike geografien i Libanon, kan ein stå på ski i fjella om morgonen og symje i [[Middelhavet]] om ettermiddagen.<ref name="Aikman2009">{{cite book|author=David Aikman|title=The Mirage of Peace: Understanding the Never-Ending Conflict in the Middle East|url=http://books.google.com/books?id=RI0o-bfRAvIC&pg=PA48|accessdate=2. februar 2013|date=14. august 2009|publisher=Gospel Light Publications|isbn=978-0-8307-4605-7|page=48}}</ref> Innan konkurrerande idrett er basketball og fotball dei mest populære. Kanopadling, sykling, klatring, rafting, symjing, segling og grottevandring er populære fritidsaktivitetar i Libanon. [[Beirut maraton]] vert halde kvar haust og trekkjer til seg dugande løparar frå både Libanon og utalands.<ref>{{cite web |url=http://www.beirutmarathon.org/about-bma/ |title=About BMA &#124; Marathon |publisher=Beirutmarathon.org |date=2003-10-19 |accessdate=9. juli 2014 |archive-date=2013-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222101314/http://www.beirutmarathon.org/about-bma/ |url-status=yes }}</ref> ==Utdanning== [[Fil:Beirut Universitet Haigazian.jpg|mini|[[Haigazian universitet]] i Beirut.]] I følgje lista til World Economic Forum for 2013 kalla Global Information Technology Report, er Libanon rangert som det fjerde beste landet for matematisk og vitskapleg utdanning, og som det tiande beste for utdanningskvalitet i verda. For kvaliteten på handelshøgskular vart landet rangert på 13. plass for heile verda.<ref>{{cite web|url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GITR_Report_2013.pdf |title=The Global Information Technology Report 2013 |publisher=World Economic Forum |date= |accessdate=6. juli 2014}}</ref> Dei sameinte nasjonane gav Libanon ein utdanningsindeks på 0,871 i 2008. Indeksen, som vert avgjort av mellom anna lesekunne, rangerte landet på 88. plass av 177 land.<ref name=undp>{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/countries/country_fact_sheets/cty_fs_LBN.html |title=Human development indicators Libanon |accessdate=17. november 2008 |work=Dei sameinte nasjonane Development Programme, Human Development Reports}}</ref> Alle libanesiske skular følgjer eit obligatorisk pensum laga av Utdanningsdepartmentet. Somme av dei 1400 private skulane tilbyr [[IB-program]],<ref>{{cite web |url=http://www.samidoun.org/?q=node%2F812 |title=Aid groups scramble to fix buildings; fill backpacks before school bell rings |publisher=Samidoun |date= |accessdate=3. juli 2014 |archive-date=2013-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117000049/http://www.samidoun.org/?q=node%2F812 |url-status=yes }}</ref> og kan òg ha fleire fag enn det nasjonale pensumet. Første til åttande klasse er etter lova obligatorisk.<ref name="dos-2010-03-22" /> Libanon har 51 nasjonale universitet, og fleire av dei er respekterte internasjonalt.<ref>{{cite web |url=http://www.opportunities.com.lb/Libanon/bhb/initdoc.asp?catId=21 |title=Business Information |publisher=Libanon Opportunities |date= |accessdate=3. juli 2014 }}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.higher-edu.gov.lb/Marasim.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211044854/http://www.higher-edu.gov.lb/Marasim.html |archivedate=2007-12-11 |title=Decrees |publisher=libanesisk Directory of Higher Education |date=2007-12-11 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> [[American University of Beirut]] (AUB) og [[Université Saint-Joseph]] (USJ) var dei første engelskspråklege og franskspråklege universiteta som opna i Libanon.<ref>{{cite web|url=http://www.usj.edu.lb/english/history.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060706105323/http://www.usj.edu.lb/english/history.php |archivedate=2006-07-06 |title=125 years of history – A timeline |publisher=Université Saint-Joseph |date=2006-07-06 |accessdate=3. juli 2014}}</ref> I følgje [[Webometrics Ranking of World Universities]] si liste er dei beste universiteta i landet American University of Beirut (951. i verda), [[Université Saint Joseph de Beyrouth]] (2332.), [[American University of Science and Technology]] (5080.) og [[Libanense American University]] (2630.).<ref>{{cite web|title=Lebanon|url=http://www.webometrics.info/en/aw/Libanon|publisher=Ranking Web of Universities|accessdate=9. juli 2014}}</ref> ==Helse== I 2010 stod helsevesenet for 7,03 % av landet sitt BNP. I 2009 var det 31,29 legar og 19,71 sjukepleiarar per 10&nbsp;000 innbyggjarar.<ref>{{cite web|title=Health|url=http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-infigures.php?c_code=32&cat_code=8|publisher=SESRIC}}</ref> Forventa levealder var 72,59 år i 2011, eller 70,48 år for menn og 74,80 år for kvinner.<ref>{{cite web|title=Demography|url=http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-infigures.php?c_code=32&cat_code=7|publisher=SESRIC}}</ref> Mot slutten av borgarkrigen var berre ein tredjedel av dei offentlege sjukehusa i landet i drift, og dei hadde i snitt berre 20 senger kvar. I 2009 hadde landet 28 offentlege sjukehus med i alt 2&nbsp;550 senger.<ref name=healthref>{{cite web|title=Health Reform In Lebanon: Key Achievements at a glance|url=http://www.moph.gov.lb/Media/Documents/dg08014.pdf|publisher=Ministry of Public Health|access-date=2014-07-09|archive-date=2013-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210829/http://www.moph.gov.lb/Media/Documents/dg08014.pdf|url-status=yes}}</ref> ==Merknader== {{merknadar}} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lebanon|Lebanon]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. juli 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{wikivoyage|Lebanon}} *{{wikiatlas|Lebanon}} *{{offisiell nettstad}} {{Vest-Asia}} {{Midtausten}} {{Middelhavsland}} {{Den arabiske ligaen}} {{Organisasjonen for islamsk samarbeid}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Libanon| ]] [[Kategori:Land i Asia]] [[Kategori:Land i Midtausten]] [[Kategori:Land i Vest-Asia]] [[Kategori:Land i Det nære austen]] [[Kategori:Fransktalande land]] [[Kategori:Arabisktalande land]] [[Kategori:Medlemsland i La Francophonie]] [[Kategori:Medlemsland i Den arabiske ligaen]] [[Kategori:Medlemsland i Organisasjonen for islamsk samarbeid]] [[Kategori:Medlemsland i Unionen for Middelhavet]] [[Kategori:Medlemsland i Dei sameinte nasjonane]] [[Kategori:Den fruktbare halvmånen]] [[Kategori:Levanten]] [[Kategori:Republikkar]] [[Kategori:Skipingar i 1943]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2022]] rsk9ceu6l4cymhk7cd1zb79xor75plm 0 12308 3672547 2672311 2026-09-14T18:08:59Z Ranveig 39 Flikk, la til Artabanus III 3672547 wikitext text/x-wiki {{årstal-tal-standard}} {{årstal}} '''81''' var eit [[normalår]] som byrja på ein måndag i [[den julianske kalenderen]]. I samtida i [[Romarriket]] var det kjent som året då Silva og Pollio var [[romersk konsul|konsular]] (eller sjeldnare, 834 [[ab urbe condita]]). == Hendingar == * * [[Domitian av Romarriket|Domitian]] blei [[romersk keisar]] etter bror sin [[Titus av Romarriket|Titus]]. Til forskjell frå dei to forløparane sine i [[det flaviske dynastiet]] var ikkje Domitian ein tidlegare soldat, og styret hans var retta mot å styrka monarkiet. * Bygginga av [[Titusbogen]]. == Fødde == * Keisarinne [[Deng Sui av Han]] == Døde == *13. september: Keisar [[Titus av Romarriket]] * [[Artabanus III av Partia]] {{navboks hundreår}} 56ldt0bqvhiv35sr3mjbr11uqjtlgsa 10 14058 3672520 3644725 2026-09-14T14:49:33Z HerVal7752 105842 [[Kategori:Utgåtte malar]] 3672520 wikitext text/x-wiki <div align="right">{{endre|mal:Fakta om Syria}}</div> {{koord|34|N|38|E|type:country_region:SY|vising=tittel}} {{Infoboks land |norsk_namn = Syria |lokalt_namn = Syria |bilete_flagg = Flag of Syria.svg |bilete_riksvåpen = Emblem of Syria (2025–present).svg |språk=[[Arabisk]] |hovudstad=[[Damaskus]] |adjektiv=syrisk |styresett=[[Presidentialisme]] |leiar_titlar = President |leiar_namn = [[Mohammed al-Bashir]] |sjølvstende_type=Sjølvstende |sjølvstende_hendingar=frå [[Frankrike]] |sjølvstende_datoar=Erklært [[1. januar]] [[1944]]<br />Anerkjent [[7. april]], [[1946]] |valuta=[[Syriske pund]] |tidssone=[[Eastern European Time|EET]] (UTC+2) |nasjonaldag=17. april |nasjonalsang=Homat el Diyar |toppnivådomene=.sy |plassering=Syria |bilete_kart=Sy-map.png }}<noinclude> [[Kategori:Utgåtte malar]] </noinclude> rxycdpu8s4naqkran3wtynp46uthd50 10 14671 3672523 3370320 2026-09-14T14:57:39Z HerVal7752 105842 [[Kategori:Utgåtte malar]] 3672523 wikitext text/x-wiki <div align=right>{{rediger|Mal:Fakta om Libanon}}</div> {{Infoboks_land| lokalt_namn = الجمهوريّة البنانيّة<br />Al Jumhuriyah al Lubnaniyah| norsk_namn = Libanon| adjektiv = libanesisk| bilete_riksvåpen = Coat of Arms of Lebanon.svg| bilete_flagg = Flag of Lebanon.svg| bilete_kart = LocationLebanon.png| nasjonale_motto = Ukjent| nasjonaldag = [[22. november]]| nasjonalsong = [[Koullouna Lilouataan Lil Oula Lil Alam]]| hovudstad = [[Beirut]]| offisielle_språk = [[Arabisk]]| styresett = [[Republikk]]| leiar_titlar = [[President]]<br /> [[Statsminister]]| leiar_namn = [[Michel Aoun]] <br /> [[Najib Mikati]] | sjølvstende_type = Sjølvstende| sjølvstende_hendingar = Frå [[Frankrike]]| sjølvstende_datoar = <br /> [[22. november]] [[1943]]| flatevidd_andel_vatn = 1,6 %| folketal_tettleik_rangering = 16| valuta = [[Libanesisk pund]]| tidssone = [[UTC]] +2| internasjonal_telefonkode = 961| nasjonale_toppdomene = .lb| fotnotar =| }} <noinclude> [[Kategori:Utgåtte malar]] </noinclude> gz5s2ux80xiyoef8hg037ki7j0g915g 0 20193 3672624 3555793 2026-09-15T07:10:16Z Ranveig 39 Lengre innleiing etter no: 3672624 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |namn = Běijīng |andre namn = 北京 |bilete = Hall of Supreme Harmony, Forbidden City, Beijing, with tourists.jpg |bilettekst = [[Himmelfredplassen]] i Beijing. |kart = China Beijing.svg |bilet_flagg = |bilet_byvåpen = |høgd = 43,5 |tidssone = UTC +8 |postnummer = 100000–102629 |retningsnummer = 10 }} [[Fil:Guomao Skyline.jpg|mini|Frå bysentrum i Beijing i 2018.]] '''Beijing'''{{Efn|[[kinesisk skrift]] 北京; [[pinyin]] ''Běijīng''; [[Wade-Giles]] ''Pěi-chīng''; [[kinesisk postalromanisering]] '''Peking'''; {{Audio|Zh-Beijing.ogg|Uttale av ''Běijīng''}} – Beidjing}} er hovudstaden i [[Folkerepublikken Kina]]. Han er òg ein av dei 4 sjølvstyrte kommunane i Kina og inneheld 16 distrikt og 2 fylke. Byen har vore hovudstad i Kina sidan oktober 1949 og òg før det i ei rekkje periodar, samanlagt i over 600 år. I dag er han ein byprovins i Folkerepublikken Kina, det vil seia at byen er direkte underlagt staten på same vis som provinsane i landet. Den kinesiske enkeltteiknsforkortinga er 京 for ''Jing'' (brukt m.a. på bilskilt). Beijing har omkring 22 millionar innbyggjarar, og er den andre folkerikaste byen i Kina, etter [[Shanghai]]. Ved utgangen av 2020 hadde han 21 893 095 innbyggjarar. I sjølve bykjernen budde det per 1. januar 2007 7,6 millionar personar. Det totale forvaltningsområdet til Beijing (heile byprovinsen) husa 17,43 millionar, av desse var 12,03 millionar registrerte som faste innbyggjarar, medan 5,4 millionar var mellombels busette (''liudong rénkou''). Det er òg nokre millionar kinesiske arbeidarar frå andre provinsar der og som ikkje har buløyve i byen. Beijing er det politiske og kulturelle sentrumet i Kina, medan Shanghai framleis kan seiast å vera det økonomiske sentrumet i landet, i skarp konkurranse med [[Hongkong]]. Gjennom den lange historia si har Beijing utvikla ei variert og eineståande kulturarv. Det ligg fleire [[verdsarv]]stader her: [[Den forbodne byen]], [[Himmeltempelet]], [[Sommarpalasset]], [[Minggravene]], staden der ein fann leivningane av [[Peking-mennesket]] og delar av [[Den kinesiske muren]] og [[Keisarkanalen]].<ref name=SNL/> Den kinesiske staten har ei eiga liste over [[Nasjonale historiske minnestader og kulturgode under statleg vern]]. Denne lista omfattar 98 bygningar, anlegg eller anna i Beijing (etter oppføringsvedtaka frå 25. mai 2006). Beijing arrangerte [[Sommar-OL 2008|Dei 29. olympiske sommarleikane]] i 2008. Det blei anlagt ein olympisk bydel nord i byen, der dei fleste øvingane fann stad. Beijing rangerer som nummer 6 i verda i tal på skyskraparar. Beijing har blitt rangert som ein av dei viktigaste globale byane i verda økonomisk sett.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.statista.com/statistics/1135388/china-number-of-employees-in-beijing/|tittel=China: number of employees in Beijing 2022|språk=en|verk=Statista|vitja=2024-01-05}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/topic/Shanghai-World-Financial-Center|tittel=Shanghai World Financial Center|språk=en|verk=www.britannica.com|vitja=2024-01-05}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.kearney.com/service/global-business-policy-council/gcr|tittel=The 2023 Global Cities Report: The distributed geography of opportunity|språk=en|verk=Kearney|vitja=2024-01-05}}</ref> ==Namn== Namnet Beijing ({{zh|s=北京|p=Běijīng|w=Pei-ching}}) betyr 'nordleg hovudstad', og blei brukt av [[Ming-dynastiet]] frå 1403 for å skilja byen frå [[Nanjing]] ('sørleg hovudstad').<ref name="minggov">{{Cite journal |jstor = 2718619|title = Governmental Organization of the Ming Dynasty|journal = Harvard Journal of Asiatic Studies|volume = 21|pages = 1–66|last1 = Hucker|first1 = Charles O.|year = 1958|doi = 10.2307/2718619}}</ref> Namnet blei historisk translitterert som «Peking».<ref name=SNL>{{kjelde www|url=https://snl.no/Beijing |tittel=Beijing|verk=Store norske leksikon|vitja=2019-09-26}}</ref> Dette byggjer på uttalen av dei to kinesiske skriftteikna i namnet i dei sørlege delane av Kina som europeiske handelsfolk og misjonærar først vitja.<ref>{{cite journal |author=Lane Harris |title=A 'Lasting Boon to All': A Note on the Postal Romanization of Place Names, 1896–1949 |journal=Twentieth Century China |volume=34 |issue=1 |year=2008 |pages=96–109 |doi=10.1353/tcc.0.0007 |df=dmy-all }}</ref> ==Historie== {{detaljar|Beijing si historie}} Den første hendinga i Beijing si historie, som synast å vera stadfesta av arkeologiske funn, er datert til [[1000-talet fvt.]], då [[Zhou-dynastiet]] erobra [[Shang-dynastiet]]<ref>Hou 1998: 38</ref> (kring 1046 fvt.). Ifølgje historikaren [[Sima Qian]] skal kong [[Wu av Zhou]] ha tatt makta frå den siste Shang-kongen, i det ellevte året av kong Wu si regjeringstid.<ref>Hou 1998: 38</ref> [[Jin-dynastiet]] sin hovudstad [[Zhongdu]] vart bygd i noverande Beijing. ==Utdanning== Det ligg 91 universitet i Beijing.<ref name="Beijing's Universities">{{cite web|script-title=zh:2015年北京市高校名单（共91所）|url=http://www.gaokao.com/e/20150522/555e867ac971b.shtml|publisher=gaokao.com|date=22. mai 2015|accessdate=29. november 2016|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130185436/http://www.gaokao.com/e/20150522/555e867ac971b.shtml|archive-date=30. november 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Fleire av dei ligg øvst på rangeringslistene over dei beste universiteta i landet, som [[Pekinguniversitetet]] og [[Tsinghuauniversitetet]]. ==Merknadar== {{Merknadar}} ==Kjelder== ;Referansar {{reflist}} ;Bibliografi *Hou, Renzhi (1998). ''The Works of Hou Renzhi''. Beijing: Peking University Press. ---- {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Beijing|Beijing]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 31. oktober 2019 og 15. september 2026.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Provinsar_i_Kina}} {{geografispire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Hovudstader i Asia]] [[Kategori:Kina]] [[Kategori:Provinsar i Folkerepublikken Kina]] [[Kategori:Vertsbyar for sommar-OL]] [[Kategori:Vertsbyar for vinter-OL]] [[Kategori:Beijing| ]] rhxt9ph4tkfb8o5mf8kcsz0khsa17dt 0 21294 3672525 3480201 2026-09-14T15:17:40Z HerVal7752 105842 Landboks 3672525 wikitext text/x-wiki {{om|området||Palestina (fleirtyding)}} {{landboks |namn = Dei nasjonale palestinske styresmaktene |andre namn = {{lang|ar|{{ikkjekursiv|السلطة الوطنية الفلسطينية}}<br />As-Sulta Al-Wataniyya Al-Filastīniyya}} |adjektiv = palestinsk |riksvåpen = Coat of arms of Palestine.svg |riksvåpenstorleik = 55 |flagg = Flag of Palestine.svg{{!}}border |kart = Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg |språk = arabisk |styresett = [[Semipresidentialisme|Semipresidentiell]] [[republikk]] under ei overgangsregjering |statsoverhovudtype = [[President]] |statsoverhovud = Mahmoud Abbas |statsministertype = [[Visepresident]] |statsminister = Hussein al-Sheikh |grunnlagdtype = Oppretta |grunnlagd = 1994 |hovudstad = &nbsp; |hovudstad1type = [[Administrasjonssenter|Adm.senter]] |hovudstad1 = [[Ramallah]] |hovudstad2type = ''Proklamert'' |hovudstad2 = [[Jerusalem]] ([[Aust-Jerusalem|Aust]]) |valuta = [[Ny israelsk shekel]]<br />[[Jordansk dinar]]<br />[[Egyptisk pund]] |tidssone = [[UTC]] +2 |tidssone_sommartid = [[UTC]] +3 |retningsnummer = +970, +972 |domene = .ps }} '''Det palestinske området''' er to landområde [[Vestbreidda]] og [[Gazastripa]] i området [[Palestina]] med indre sjølvstyre. Området ligg på land som har vore okkupert av [[Israel]] etter [[seksdagarskrigen]], og staten Israel kontrollerer mykje av av aktiviteten i området. [[EFTA]]-landa har handelsavtale med området.<ref>[http://www.regjeringen.no/nn/dep/nhd/tema/handelsavtaler/partner-land/plopa.html?id=438853 www.regjeringa.no: Det palestinske området (PLO/PA)]</ref> Folketalet i området var i 2008 på 4,1 millionar. == Byar == * [[Betlehem]] * [[Gaza by|Gaza]] * [[Ramallah]] * [[Tulkram]] * [[Qalqilia]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refbetre|dato=2026}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Midtausten}} {{Middelhavsland}} {{Den arabiske ligaen}} {{Organisasjonen for islamsk samarbeid}} {{geografispire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Palestina|palestinske sjølvstyresmaktene]] [[Kategori:Israel|palestinske sjølvstyresmaktene]] grkzzc7k6zx0wo8zh1qks313lv02a5r 3672527 3672525 2026-09-14T15:21:48Z HerVal7752 105842 Rett (riks)våpen 3672527 wikitext text/x-wiki {{om|området||Palestina (fleirtyding)}} {{landboks |namn = Dei nasjonale palestinske styresmaktene |andre namn = {{lang|ar|{{ikkjekursiv|السلطة الوطنية الفلسطينية}}<br />As-Sulta Al-Wataniyya Al-Filastīniyya}} |adjektiv = palestinsk |riksvåpen = Coat of arms of the Palestinian National Authority.svg |riksvåpenstorleik = 55 |flagg = Flag of Palestine.svg{{!}}border |kart = Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg |språk = arabisk |styresett = [[Semipresidentialisme|Semipresidentiell]] [[republikk]] under ei overgangsregjering |statsoverhovudtype = [[President]] |statsoverhovud = Mahmoud Abbas |statsministertype = [[Visepresident]] |statsminister = Hussein al-Sheikh |grunnlagdtype = Oppretta |grunnlagd = 1994 |hovudstad = &nbsp; |hovudstad1type = [[Administrasjonssenter|Adm.senter]] |hovudstad1 = [[Ramallah]] |hovudstad2type = ''Proklamert'' |hovudstad2 = [[Jerusalem]] ([[Aust-Jerusalem|Aust]]) |valuta = [[Ny israelsk shekel]]<br />[[Jordansk dinar]]<br />[[Egyptisk pund]] |tidssone = [[UTC]] +2 |tidssone_sommartid = [[UTC]] +3 |retningsnummer = +970, +972 |domene = .ps }} '''Det palestinske området''' er to landområde [[Vestbreidda]] og [[Gazastripa]] i området [[Palestina]] med indre sjølvstyre. Området ligg på land som har vore okkupert av [[Israel]] etter [[seksdagarskrigen]], og staten Israel kontrollerer mykje av av aktiviteten i området. [[EFTA]]-landa har handelsavtale med området.<ref>[http://www.regjeringen.no/nn/dep/nhd/tema/handelsavtaler/partner-land/plopa.html?id=438853 www.regjeringa.no: Det palestinske området (PLO/PA)]</ref> Folketalet i området var i 2008 på 4,1 millionar. == Byar == * [[Betlehem]] * [[Gaza by|Gaza]] * [[Ramallah]] * [[Tulkram]] * [[Qalqilia]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refbetre|dato=2026}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Midtausten}} {{Middelhavsland}} {{Den arabiske ligaen}} {{Organisasjonen for islamsk samarbeid}} {{geografispire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Palestina|palestinske sjølvstyresmaktene]] [[Kategori:Israel|palestinske sjølvstyresmaktene]] 9cpubca5l1hccuo6iy0skz45ixz0vvy 0 26538 3672648 3670394 2026-09-15T07:55:16Z TU-nor 12071 3672648 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |bilete = PragueCastle.jpg |bilettekst = Utsyn over Praha slott |flagg = Flag of Prague.svg |våpen = Coat of arms of Prague.svg |kart = Kraj Hlavni mesto Praha.svg |zoom = 9 |karttekst = Plassering i Tsjekkia |postnummer = 1xx xx }} [[Fil:Karlův most Praha, Staré Město 20170810 007.jpg|mini|høgre|300px|Hradčany-slottet med Karlsbrua til høgre i framgrunnen.]] [[Fil:Praha loreto-04-2003 12 24.jpg|mini|høgre|300px|Loretto]] '''Praha''' ({{høyr liten|Cs-Praha.ogg}}) eller '''Prag''' er [[hovudstad]]en og den største byen i [[Tsjekkia]]. Byen ligg ved elva [[Moldau]] i den tidlegare austerrikske provinsen [[Böhmen]]. Frå 1993 utgjer Böhmen saman med [[Mähren]] Tsjekkia. Frå 1992 har det gamle sentrumet i byen stått på [[UNESCO si verdsarvliste]]. Praha var tidlegare òg hovudstaden i [[Tsjekkoslovakia]]. == Historie == Byen vart grunnlagd på slutten av 800-talet og vart raskt sete for kongane av Böhmen. Nokre av desse kongane var òg keisarar av det [[tysk-romerske riket]]. Byen blomstra under [[Karl IV av det tysk-romerske riket|Karl IV]] si regjeringstid på 1300-talet. Mellom anna voks bydelen [[Nové Město i Praha|Nové Město]] fram i denne tida. Elles kan nemnast [[Karlsbrua]], [[St. Vitus-katedralen]] – den eldste gotiske katedralen i [[Sentraleuropa]]. [[Karlsuniversitetet]] er det eldste [[universitet]]et nord for [[Alpane]]. På denne tida var Praha [[Europa]]s tredje største by. Med Böhmen kom byen under [[Fyrstehuset Habsburg|Habsburgarane]] og [[Austerrike-Ungarn]]. Dei fire uavhengige kommunane som tidlegare utgjorde Praha, vart slegne saman til ein by i 1784. Desse fire var [[Hradcany|Hradčany]], (slottsdistriktet, vest og nord for slottet), [[Malá Strana i Praha|Malá Strana]] (den mindre byen, sør for slottet), [[Stare Mesto|Staré Město]] (gamlebyen, på austsida av elva) og [[Nové Město i Praha|Nové Město]] (den nye byen, lenger sør og aust). Byen voks vidare med annekteringa av [[Josefov]] i 1850 og [[Vysehrad|Vyšehrad]] i 1883, og i byrjinga av 1922 vart 37 kommunar innlemma i byen. Slik auka innbyggjartalet til 676 000. Byen hadde òg etter at Böhmen vart avstått etter [[fyrste verdskrig]] ein stor del [[tysk]]talande innbyggjarar. Mange [[jødar]], mellom anna [[Franz Kafka]]), budde i byen. Mange av jødane tala tysk, og det var eit rikt kulturliv. Mestedelen av dei 50 000 jødane døydde i [[Holocaust]] under [[andre verdskrig]], noko som også i stor grad førte til slutten på det tyske preget på byen. I august 2002 fann det stad ei alvorleg oversvømming i Praha, der delar av byen måtte evakuerast. Flaumen gjorde store skadar, men lukkelegvis vart ingen viktige landemerke øydelagde. == Verdt å sjå == Mellom turistattraksjonar kan nemnast: * [[Stare Mesto|Staré Město]] * ymse stader forbunde med [[Franz Kafka]] * [[Malá Strana i Praha|Malá Strana]] * [[Hradcany|Hradčany]] med [[Slottet i Praha]] og [[St. Vitus-katedralen]] * [[Karlsbrua]] * [[John Lennon-muren]] * [[Torget i gamlebyen i Praha|Torget i gamlebyen]] og [[Den astronomiske klokka i Praha|den astronomiske klokka]] * [[Jødekvarteret i Praha|Jødekvarteret]] * [[Wenceslas-torget]] * [[Nasjonalmuseet i Praha|Nasjonalmuseet]] * [[Vysehrad|Vyšehrad]] slott == Kultur == Praha er tradisjonelt eit kulturelt senter med mange [[teater]], [[operahus]], [[konserthus]], [[galleri]] og [[musikklubb]]ar. == Høgskular og universitet == I tillegg til [[Karlsuniversitetet]] har byen sju andre [[universitet]] og høgskular, inkludert [[Det Tsjekkiske Tekniske Universitetet]] grunnlagd i 1707. Film kan studerast ved FAMU, den tsjekkiske filmhøgskulen frå 1950-talet. == Transport == Offentleg transport i Praha vert utgjort av [[Metroen i Praha|tre undergrunnsliner]] i tillegg til ei mengd [[trikk]]eliner og [[buss]]liner. Utanfor byen ligg [[Ruzyně International Airport]], som er hovudflyplass for [[flyselskap]]et [[ČSA Czech Airlines]]. == Ymse == Praha er òg sete for dei fleste viktige kontor og institusjonar i Tsjekkia, inkludert [[Tsjekkiske presidentar|presidenten]], regjeringa og [[det tsjekkiske parlamentet|parlamentet]]. == Folketalssutvikling == :1230: om lag 3-4 000 innbyggjarar ¹ :1370: om lag 40 000 ² :1600: om lag 60 000 ² :1804: 76 000 :1837: 105 500 :1850: 118 400 (157.200 inkl. forstader) :1880: 162 300 (314.400 inkl. forstader) :1900: 201 600 (514.300 inkl. forstader) :1925: 718 300 :1950: 931 500 :1980: 1 182 800 :1998: 1 193 300 :2001: 1 169 100 Noter:<br /> :¹ Berre Staré město :² Staré město, Nové město, Malá Strana og Hradčany :Tala er for det folketalet som til ei kvar tid har vore innanfor Praha sine administrative grenser (inkludert nåverande bydelar i parentes). == Sjå òg == * [[Defenestrasjonane i Praha]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=2024}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{Wikivoyage}} * {{offisiell nettstad}} {{Europeiske kulturhovudstader}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Hovudstader i Europa]] [[Kategori:Byar i Tsjekkia]] [[Kategori:Praha]] [[Kategori:Europeiske kulturhovudstader]] 6fn1kg8ovu8hstrlq952vxq60ikzmv2 0 26634 3672573 3671734 2026-09-14T20:22:04Z TU-nor 12071 3672573 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |andre namn = Pilsen | bilete = Plzen city view.jpg | bilettekst = Utsyn over sentrum av Plzeň |flagg = Flag of Plzen.svg |våpen = Plzen CoA small.gif |kart = Plzen PM CZ.png |karttekst = Plzeň innanfor distriktet [[Plzeň-město okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Plzeň med utvida fullmakter | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Plzeň kraj|Plzeň]] |grunnlagdtype = Først nemnd i |grunnlagd = 976 |høgd = 310 |postnummer = 301 00–326 00 | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 261,42<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 193858 | folketal1type = kommune | folketal1 = 174007 | folketal_by = 174007 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Plzeň'''{{mrk|[[tysk]] ''Pilsen''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Plzeň-město okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Plzeň kraj]] i [[Tsjekkia]]. Byen har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> Plzeň har kring 190&nbsp;000 innbyggjarar, er det administrative senteret i distrtiktet og regionen, og den fjerde største byen i Tsjekkia. Han ligg om lag 90 km vest for [[Praha]] der dei fire elvane [[Radbuza]], [[Mže]], [[Úhlava]] og [[Úslava]] renn i hop og dannar elva [[Berounka]]. Byen er mest kjend for sine mange [[bryggeri]]. Bryggeria vart kjend for [[øl]]typen ''Pilsener Bier'', på [[norsk]] kalla [[pilsner]]øl. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Plzeň.png|mini|250px|Det administrative området til Plzeň innanfor regionen [[Plzeň kraj]]]][[Fil:Plzen-City District 2007 names PM CZ.png|mini|250px|Kommunane i det administrative området til Plzeň]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Plzeň er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Plzeň har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Bydistrikt=== Som lovbestemt by har Plzeň rett til på eiga hand å opprette sjøvstyrande bydistrikt (tsjekkisk ''městské obvody'').<ref name="bydistrikt"/> Det er oppretta ti slike distrikt. Grensene mellom dei følgjer ikkje alltid grensene mellom dei 25 bydelane som ein ellers refererer til. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Plzeň|storbyområde]] for Plzeň og områda rundt.<ref name="agg"/> Alle dei 15 kommunane i lista nedanfor inngår i storbyområdet og er merkte med *. I tillegg kjem 96 kommunar frå fleire andre administrative område. ===Kommunar=== Det administrative området til Plzeň omfatta opphavleg berre sjølve byen, men i 2007 vart ein del kommunar frå omlandet overførte hit slik at det no omfattar 15 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město''), som er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| *[[Chrást]]{{mrk|name="a"|Overført frå [[Plzeň-sever okres]] til [[Plzeň-město okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}}* *[[Chválenice]]{{mrk|name="b"|Overført frå [[Plzeň-jih okres]] til [[Plzeň-město okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}}* *[[Dýšina]]{{mrk|name="a"}}* *[[Kyšice]]{{mrk|name="a"}}* *[[Letkov]]{{mrk|name="b"}}* *[[Lhůta]]{{mrk|name="b"}}* *[[Losiná]]{{mrk|name="b"}}* *[[Mokrouše]]{{mrk|name="b"}}* *[[Nezbavětice]]{{mrk|name="b"}}* *[[Nezvěstice]]{{mrk|name="b"}}* *'''[[Plzeň]]'''* *[[Šťáhlavy]]{{mrk|name="b"}}* *'''[[Starý Plzenec]]'''{{mrk|name="b"}}* *[[Štěnovický Borek]]{{mrk|name="b"}}* *[[Tymákov]]{{mrk|name="b"}}* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Plzeň SO || 180 748 || 188 045 || 193 858 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Plzeň''' || 174 007 |- | style=text-align:left; | [[Starý Plzenec]] || 5 232 |- | style=text-align:left; | [[Šťáhlavy]] || 2 923 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chrást}} || 1 886 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dýšina}} || 1 821 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Losiná}} || 1 424 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nezvěstice}} || 1 418 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tymákov}} || 1 084 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kyšice}} || 1 059 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Plzeň''' || 174 007 |- | style=text-align:left; | [[Starý Plzenec]] || 4 291 |- | style=text-align:left; | [[Šťáhlavy]] || 2 314 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chrást}} || 1 886 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dýšina}} || 1 427 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Losiná}} || 1 424 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nezvěstice}} || 1 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tymákov}} || 1 084 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kyšice}} || 1 059 |- |} ===Bydelar i Plzeň=== [[Fil:Katastrální mapa Plzně.PNG|mini|250px|Bydelane i Plzeň]] Bydelane og tettstadene i Plzeň: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Bolevec || 29 697 |- | style=text-align:left; | Božkov || 2 254 |- | style=text-align:left; | Bukovec || 567 |- | style=text-align:left; | Černice || 4 350 |- | style=text-align:left; | Červený Hrádek || 1 228 |- | style=text-align:left; | Dolní Vlkýš || 154 |- | style=text-align:left; | Doubravka || 11 605 |- | style=text-align:left; | Doudlevce || 4 365 |- | style=text-align:left; | Hradiště || 1 876 |- | style=text-align:left; | Jižní Předměstí || 30 858 |- | style=text-align:left; | Koterov || 2 325 |- | style=text-align:left; | Křimice || 2 429 |- | style=text-align:left; | Lhota || 1 692 |- | style=text-align:left; | Litice || 3 338 |- | style=text-align:left; | Lobzy || 10 744 |- | style=text-align:left; | Malesice || 791 |- | style=text-align:left; | Nová Hospoda || 968 |- | style=text-align:left; | Radčice i Plzeň|Radčice|| 1 090 |- | style=text-align:left; | Radobyčice || 1 476 |- | style=text-align:left; | Severní Předměstí || 18 875 |- | style=text-align:left; | Skvrňany || 12 802 |- | style=text-align:left; | Újezd || 2 670 |- | style=text-align:left; | Valcha || 1 459 |- | style=text-align:left; | Vnitřní Město || 1 621 |- | style=text-align:left; | Východní Předměstí || 24 773 |- ! Plzeň by ! style=text-align:right; | 174 007 |- ! Plzeň kommune !style=text-align:right; | 174 007 |- |} ===Bydistrikt i Plzeň=== [[Fil:PM mapa.png|mini|250px|Bydistrikta i Plzeň]] Dei 25 bydelane fordeler seg slik på dei sjølvstyrande bydistrikta:<ref name="bydistrikt"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! scope="col" style="width: 120px;" | Bydistrikt ! scope="col" style="width: 120px;" | Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> ! Bydelar |- | style=text-align:left; | Plzeň 1 || 48 572 || style=text-align:left; | Bolevec, Severní Předměstí |- | style=text-align:left; | Plzeň 2–Slovany || 36 000 || style=text-align:left; | Božkov, Černice<small> (del)</small>, Doudlevce<small> (del)</small>, Hradiště, Koterov, Lobzy<small> (del)</small>, Východní Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Plzeň 3 || 55 363 || style=text-align:left; | Doudlevce<small> (del)</small>, Jižní Předměstí, Litice<small> (del)</small>, Nová Hospoda, Radobyčice, Skvrňany, Valcha, Vnitřní Město, Východní Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Plzeň 4 || 23 819 || style=text-align:left; | Bukovec, Červený Hrádek, Doubravka, Lobzy<small> (del)</small>, Újezd, Východní Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Plzeň 5–Křimice || 2 429 || style=text-align:left; | Křimice |- | style=text-align:left; | Plzeň 6–Litice || 2 229 || style=text-align:left; | Litice<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Plzeň 7–Radčice || 1 090 || style=text-align:left; | Radčice |- | style=text-align:left; | Plzeň 8–Černice || 1 868 || style=text-align:left; | Černice<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Plzeň 9–Malesice || 945 || style=text-align:left; | Dolní Vlkýš, Malesice |- | style=text-align:left; | Plzeň 10–Lhota || 1 692 || style=text-align:left; | Lhota |- ! Plzeň kommune !style=text-align:right; | 174 007 || |- |} ==Galleri== <gallery> PilsenCityHall.JPG|Rådhuset i Plzeň. View St Bartholomew Plzen 113.JPG|Utsyn over sentrum frå kyrkjetårnet i St. Bartolomeus-kyrkja. {{foto|Norbert Aepli}} </gallery> ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="bydistrikt">{{cite web |title=Městské obvody Plzeň |url=https://www.plzen.eu/o-meste/mestske-obvody/ |publisher=City of Plzeň |language=cs |access-date=2026-09-08 }}</ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Europeiske kulturhovudstader}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Plzeň kraj|Plzen]] [[Kategori:Kommunar i Plzeň-město okres|Plzen]] [[Kategori:Byar i Plzeň kraj|Plzen]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Plzen]] m4zz19200591icgqbf75qpy78h3ojix 0 29591 3672681 3672368 2026-09-15T09:39:08Z ~2026-49914-79 159042 3672681 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja |id=Q57818409 }} [[Fil:Huskatt.jpg|mini|høgre|Felis silvestris catus]] [[Fil:Felis silvestris catus in a gravitational field.jpg|mini|Katt som hopper oppå en benk]] '''Katt''' er eit [[kjæledyr]] og [[rovdyr]] frå [[kattefamilien]].'''Tamkatten''' (''Felis silvestris catus'') stammar frå [[villkatt]]en, og er òg kjend som huskatt, pusekatt, kattepus og berre katt eller pus. Tamkatten har stundom gått under det latinske namnet Felis silvestris domesticus. == Avstamming == Tamkatten skil seg frå [[villkatt]]en, ''Felis silvestris'', i temperament, pels, storleik og tannplassering, og er ikkje like [[Resistens|resistent]] mot visse blodkreftsjukdomar som vert spreidde trump gjennom [[virus]]. Ofte vert forvilla tamkattar ukorrekt kalla for «villkattar». Katten har truleg oppstått av den nordafrikanske villkattrasen ''Felis silvestris ssp. lybica'', som er ganske lett å temje, eventuelt para med europeisk villkatt. Kor lenge katten har levd nær menneske, er uklårt, det vert tala om mellom 9000 og 15000 år. [[Egypt]]arane er blant dei som i lengst tid har hatt katt som husdyr. == Kattar og større katteartar == Bortsett frå storleiken er det ikkje så mykje som skil ein villkatt frå til dømes ein [[tiger]]. Tigeren er likevel meir aggressiv og har meir musklar i høve til storleiken. Katten er dessutan ein meir opportunistisk jeger på den måten at han kan drepe og ete langt fleire artar. For store kattedyr som tigeren vil det vere sløsing av [[energi]] å jakte på [[mus]], sett i høve til den vesle [[næring]]a han får tilbake på det. Unnataket er [[leopard]]en som òg jagar mindre [[dyr]] og fuglar. Ein annan skilnad er at kattar ikkje kan brøle, og at dei kan male både når dei pustar inn og ut. == Vanar == Katten kan kommunisere med menneske ved å [[mjaue]]. Det varierer frå katt til katt kor mykje han mjauar. Ein katt kan mjaue på ulike måtar, og dimed kome med ulike bodskapar. Ein vanleg grunn til at katten mjauar, er at han ber om noko, til dømes å få mat eller få gå ut. Han kan òg mjaue når han vil helse på nokon eller vil leike. Katten nyttar [[hale]]n til å halde balansen. Halen kan òg vise sinnsstemningar; ein hale som peikar rett opp, inneber at katten kjenner seg tilfreds, medan ein hale som peikar ned, tyder at han er utrygg eller har lågare rang. Det kan òg tyde at katten viser at «eg gjev meg». Ein kan samanlikne det med dårleg kroppshaldning hjå menneske, som på ein måte seier det same. == Biologi == Katten har sjølvlysande augo, og ser like godt natt som dag. Det er på grunn av dei svære [[pupill]]ane som tek inn meir ljos enn menneskeaugo kan. Kattar har òg ei hinne bak netthinna, ''[[tapetum lucidum]]'', som speglar synleg ljos attende på netthinna slik at den kan fange opp meir ljos. Dei har attpåtil fire gonger så god høyrsel som menneske{{treng kjelde}}. Alt dette er sjølvsagt fordi katten er eit rovdyr som jaktar mykje om natta. Ein katt kan verte 20 år gamal, men huskattar vert ofte påkøyrde. Faren er størst medan dei er unge og vågale med lita røynsle. Katten er, i motsetnad til dei fleste andre husdyr, ikkje eit flokkdyr. Det fører til at katten vert knytt til staden der han bur, og ikkje menneska han bur hjå. Flytter ein med ein vaksen katt, vil difor katten ofte fare attende til den gamle heimen, der han kjenner att omgjevnadene. Held ein katten inne dei fyrste vekene, vil katten gjere seg van med den nye staden. Huskatten søv om lag 16 timar om dagen. == Genetikk == Spontant muterte kattar med blå augo og kvit pels, har ein høgare genetisk risiko for å verte fødde dauve. Kvite rasar vert derimot ikkje omfatta av denne defekten, det har å gjere med det dominante ''W''-genet. {{Namn på andre språk | namn = Katt | dialektnamn = | norrønt = | nordsamisk =Bussá, gáhttu | nordsamisk lenke =Bussá | svensk = Katt | svensk lenke =Katt | dansk = Kat | dansk lenke = Kat | engelsk = Cat | engelsk lenke =Cat | tysk = Katze | tysk lenke =Hauskatze | fransk = Chat | fransk lenke = Chat | spansk =Gato | spansk lenke =Felis silvestris catus | russisk = Kosjka (Кошка), Kot (Кот) | russisk lenke =Кошка | japansk = Neko (猫) }} == Kjelder == * [http://www.regjeringen.no/nb/dep/lmd/dok/regpubl/stmeld/20022003/stmeld-nr-12-2002-2003-/6/2/20.html?id=328459 Landbruks- og matdepartementet - Katt] {{biologispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kattar| ]] [[Kategori:Husdyr]] [[Kategori:Kattedyr]] [[Kategori:Modellorganismar]] kkujauxj8g2xw9u63u5uih9euyqbyvw 3672683 3672681 2026-09-15T09:53:23Z Ranveig 39 Attenderulla endringa gjord av [[Special:Contributions/~2026-49914-79|~2026-49914-79]] ([[User talk:~2026-49914-79|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:NDG|NDG]] 3608045 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja |id=Q57818409 }} [[Fil:Huskatt.jpg|mini|høgre|Felis silvestris catus]] [[Fil:Felis silvestris catus in a gravitational field.jpg|mini|Katt som hopper oppå en benk]] '''Katt''' er eit [[kjæledyr]] og [[rovdyr]] frå [[kattefamilien]].'''Tamkatten''' (''Felis silvestris catus'') stammar frå [[villkatt]]en, og er òg kjend som huskatt, pusekatt, kattepus og berre katt eller pus. Tamkatten har stundom gått under det latinske namnet Felis silvestris domesticus. == Avstamming == Tamkatten skil seg frå [[villkatt]]en, ''Felis silvestris'', i temperament, pels, storleik og tannplassering, og er ikkje like [[Resistens|resistent]] mot visse blodkreftsjukdomar som vert spreidde gjennom [[virus]]. Ofte vert forvilla tamkattar ukorrekt kalla for «villkattar». Katten har truleg oppstått av den nordafrikanske villkattrasen ''Felis silvestris ssp. lybica'', som er ganske lett å temje, eventuelt para med europeisk villkatt. Kor lenge katten har levd nær menneske, er uklårt, det vert tala om mellom 9000 og 15000 år. [[Egypt]]arane er blant dei som i lengst tid har hatt katt som husdyr. == Kattar og større katteartar == Bortsett frå storleiken er det ikkje så mykje som skil ein villkatt frå til dømes ein [[tiger]]. Tigeren er likevel meir aggressiv og har meir musklar i høve til storleiken. Katten er dessutan ein meir opportunistisk jeger på den måten at han kan drepe og ete langt fleire artar. For store kattedyr som tigeren vil det vere sløsing av [[energi]] å jakte på [[mus]], sett i høve til den vesle [[næring]]a han får tilbake på det. Unnataket er [[leopard]]en som òg jagar mindre [[dyr]] og fuglar. Ein annan skilnad er at kattar ikkje kan brøle, og at dei kan male både når dei pustar inn og ut. == Vanar == Katten kan kommunisere med menneske ved å [[mjaue]]. Det varierer frå katt til katt kor mykje han mjauar. Ein katt kan mjaue på ulike måtar, og dimed kome med ulike bodskapar. Ein vanleg grunn til at katten mjauar, er at han ber om noko, til dømes å få mat eller få gå ut. Han kan òg mjaue når han vil helse på nokon eller vil leike. Katten nyttar [[hale]]n til å halde balansen. Halen kan òg vise sinnsstemningar; ein hale som peikar rett opp, inneber at katten kjenner seg tilfreds, medan ein hale som peikar ned, tyder at han er utrygg eller har lågare rang. Det kan òg tyde at katten viser at «eg gjev meg». Ein kan samanlikne det med dårleg kroppshaldning hjå menneske, som på ein måte seier det same. == Biologi == Katten har sjølvlysande augo, og ser like godt natt som dag. Det er på grunn av dei svære [[pupill]]ane som tek inn meir ljos enn menneskeaugo kan. Kattar har òg ei hinne bak netthinna, ''[[tapetum lucidum]]'', som speglar synleg ljos attende på netthinna slik at den kan fange opp meir ljos. Dei har attpåtil fire gonger så god høyrsel som menneske{{treng kjelde}}. Alt dette er sjølvsagt fordi katten er eit rovdyr som jaktar mykje om natta. Ein katt kan verte 20 år gamal, men huskattar vert ofte påkøyrde. Faren er størst medan dei er unge og vågale med lita røynsle. Katten er, i motsetnad til dei fleste andre husdyr, ikkje eit flokkdyr. Det fører til at katten vert knytt til staden der han bur, og ikkje menneska han bur hjå. Flytter ein med ein vaksen katt, vil difor katten ofte fare attende til den gamle heimen, der han kjenner att omgjevnadene. Held ein katten inne dei fyrste vekene, vil katten gjere seg van med den nye staden. Huskatten søv om lag 16 timar om dagen. == Genetikk == Spontant muterte kattar med blå augo og kvit pels, har ein høgare genetisk risiko for å verte fødde dauve. Kvite rasar vert derimot ikkje omfatta av denne defekten, det har å gjere med det dominante ''W''-genet. {{Namn på andre språk | namn = Katt | dialektnamn = | norrønt = | nordsamisk =Bussá, gáhttu | nordsamisk lenke =Bussá | svensk = Katt | svensk lenke =Katt | dansk = Kat | dansk lenke = Kat | engelsk = Cat | engelsk lenke =Cat | tysk = Katze | tysk lenke =Hauskatze | fransk = Chat | fransk lenke = Chat | spansk =Gato | spansk lenke =Felis silvestris catus | russisk = Kosjka (Кошка), Kot (Кот) | russisk lenke =Кошка | japansk = Neko (猫) }} == Kjelder == * [http://www.regjeringen.no/nb/dep/lmd/dok/regpubl/stmeld/20022003/stmeld-nr-12-2002-2003-/6/2/20.html?id=328459 Landbruks- og matdepartementet - Katt] {{biologispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kattar| ]] [[Kategori:Husdyr]] [[Kategori:Kattedyr]] [[Kategori:Modellorganismar]] 754vnxewql7y78eq49ecmb9n9e1uhvq 0 35723 3672566 3536223 2026-09-14T20:03:06Z Patandor 144836 Legger ved bedre bilde 3672566 wikitext text/x-wiki [[Fil:Napoleonbakelse.jpg|mini]] [[Fil:Napoleonskake (cropped).jpg|thumb|Napoleonskake.]] '''Napoleonskake''' er eit [[bakverk]] laga av to lag [[butterdeig]] med eit høgt lag [[vanilje]]- og [[rom]]krem i mellom. Det er [[melis]]glasur på toppen. Kaka er truleg oppkalla etter den tidlegare franske keisaren [[Napoléon Bonaparte]],<ref>{{Cite journal|last=Steffensen|first=Arnt|date=2023-11-28|title=napoleonskake|url=https://snl.no/napoleonskake|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> eller har opphav i den italienske byen [[Napoli]] (adjektiv «napolitansk»).<ref>{{Norsk Ordbok|napoleonskake}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refbetre|dato=2024}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{snl}} {{matspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kake]] 8ybif4u9f71klhioy1oprhdu4un9beb 3672609 3672566 2026-09-15T06:11:37Z Ranveig 39 +Ref., flikk 3672609 wikitext text/x-wiki [[Fil:Napoleonskake (cropped).jpg|thumb|Napoleonskake.]] '''Napoleonskake''' er eit [[bakverk]] laga av to lag [[butterdeig]] med eit høgt lag [[vanilje]]- og [[rom]]krem i mellom. Ho har [[melis]]glasur på toppen. Eggekremen kan tilsetjast vanilje og rom for smak og [[gelatin]] for ein stivare konsistens.<ref name=SNL/> Kaka er truleg oppkalla etter den tidlegare franske keisaren [[Napoléon Bonaparte]],<ref name=SNL>{{Cite journal|last=Steffensen|first=Arnt|date=2023-11-28|title=napoleonskake|url=https://snl.no/napoleonskake|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> eller har opphav i den italienske byen [[Napoli]] (adjektiv «napolitansk»).<ref>{{Norsk Ordbok|napoleonskake}}</ref> Liknande bakverk er ''mille-feuille'', ''Cremeschnitte'', ''tompouce'' og ''vanilla slice''.<ref name=SNL/> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{snl}} {{matspire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kake]] mserxwsojanen1xunvz1j9f95o3qlks 0 39360 3672661 3233378 2026-09-15T08:34:33Z ~2026-49823-16 159039 /* Kjelder */ 3672661 wikitext text/x-wiki {{infoboks leiar |fullt namn=Mohandas Karamchand Gandhi, [[gujarati]] મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી }} '''Mohandas Karamchand Gandhi''' ({{levde|2. oktober|1869|30. januar|1948|Gandhi, Mahatma}}) var ein politisk og andeleg leiar for [[India]] og ein viktig person i [[sjølvstende]]rørsla for landet, opphavleg utdanna som [[advokat]]. Gandhi utvikla [[satyagraha]], ei form for [[ikkje-valdeleg protest]] basert på [[ahimsa]] og [[sivil motstand]]. Han er sett på som ein [[landsfader]] i India, og er kjend som '''Mahatma''' ('stor ande') '''Gandhi''', '''Gandhiji''' ('vyrde Gandhi'), eller ganske enkelt '''Bapu''' ('[[far]]'). Han vart skoten tre gonger i brystet i 1948 av ein hindunasjonalist. [[Fil:Gandhi costume.jpg|mini|venstre|Gandhi i 1906]] Gandhi brukte fyrst den sivile motstanden i det indiske samfunnet sin kamp for borgarrettar i [[Sør-Afrika]]. Då han kom tilbake til India etter å ha vore i [[Afrika]], organiserte han fattige bønder og arbeidarar i protestar mot skatteauke og utbreidd [[diskriminering]]. Etter å ha vorte leiar i partiet [[den indiske nasjonale kongressen]], leidde Gandhi nasjonale kampanjar mellom anna for minka fattigdom, fridom for kvinner, brorskap mellom ulike religiøse og etinske grupper, slutt på «[[dalit]]»-kasten og [[kaste]]diskriminering, og for økonomisk sjølvstende i landet, men framfor alt for ''[[Swaraj]]'', sjølvstende frå utanlandsk styring. Gandhi leidde landet sitt i motstanden mot den britiske saltskatten som vart innført i India med den 400 kilometer lange [[Salt Satyagraha|saltmarsjen]] i [[1930]], og med ''[[Quit India-rørsla]]'' in 1942. Han sat i fengsel i mange år ved ulike høve både i Sør-Afrika og India. Gandhi praktiserte og kjempa for ikkje-vald og sanninga i alle situasjonar. Han levde enkelt og oppretta ein [[Sabarmati Ashram|ashram]] (ei form for [[kloster]]) som var sjølvstendig på alle måtar. Han laga sine eigne klede, den tradisjonelle indiske [[dhoti]]en og sjalet som var vove på ein [[spinnerokk]], og han levde på enkel [[vegetarianar|vegetar]]-, og seinare, [[frukt]]kost. I tillegg gjennomgjekk han lange [[faste]]r (somme gonger over ein månad), både for sjølvreinsing og protestar. == Kjelder == <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mohandas Karamchand Gandhi|Mohandas Karamchand Gandhi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 31. januar 2026.'' </div> {{manglar kjelder}} {{historiespire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Indisk historie]] [[Kategori:Indarar]] [[Kategori:Folk myrda med skytevåpen]] [[Kategori:Pasifistar]] [[Kategori:Indiske asketar]] 8g1iymfmp21war4tbgymagurd6oyrrt 3672662 3672661 2026-09-15T08:35:12Z ~2026-49823-16 159039 Kjelder 3672662 wikitext text/x-wiki {{infoboks leiar |fullt namn=Mohandas Karamchand Gandhi, [[gujarati]] મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી }} '''Mohandas Karamchand Gandhi''' ({{levde|2. oktober|1869|30. januar|1948|Gandhi, Mahatma}}) var ein politisk og andeleg leiar for [[India]] og ein viktig person i [[sjølvstende]]rørsla for landet, opphavleg utdanna som [[advokat]]. Gandhi utvikla [[satyagraha]], ei form for [[ikkje-valdeleg protest]] basert på [[ahimsa]] og [[sivil motstand]]. Han er sett på som ein [[landsfader]] i India, og er kjend som '''Mahatma''' ('stor ande') '''Gandhi''', '''Gandhiji''' ('vyrde Gandhi'), eller ganske enkelt '''Bapu''' ('[[far]]'). Han vart skoten tre gonger i brystet i 1948 av ein hindunasjonalist. [[Fil:Gandhi costume.jpg|mini|venstre|Gandhi i 1906]] Gandhi brukte fyrst den sivile motstanden i det indiske samfunnet sin kamp for borgarrettar i [[Sør-Afrika]]. Då han kom tilbake til India etter å ha vore i [[Afrika]], organiserte han fattige bønder og arbeidarar i protestar mot skatteauke og utbreidd [[diskriminering]]. Etter å ha vorte leiar i partiet [[den indiske nasjonale kongressen]], leidde Gandhi nasjonale kampanjar mellom anna for minka fattigdom, fridom for kvinner, brorskap mellom ulike religiøse og etinske grupper, slutt på «[[dalit]]»-kasten og [[kaste]]diskriminering, og for økonomisk sjølvstende i landet, men framfor alt for ''[[Swaraj]]'', sjølvstende frå utanlandsk styring. Gandhi leidde landet sitt i motstanden mot den britiske saltskatten som vart innført i India med den 400 kilometer lange [[Salt Satyagraha|saltmarsjen]] i [[1930]], og med ''[[Quit India-rørsla]]'' in 1942. Han sat i fengsel i mange år ved ulike høve både i Sør-Afrika og India. Gandhi praktiserte og kjempa for ikkje-vald og sanninga i alle situasjonar. Han levde enkelt og oppretta ein [[Sabarmati Ashram|ashram]] (ei form for [[kloster]]) som var sjølvstendig på alle måtar. Han laga sine eigne klede, den tradisjonelle indiske [[dhoti]]en og sjalet som var vove på ein [[spinnerokk]], og han levde på enkel [[vegetarianar|vegetar]]-, og seinare, [[frukt]]kost. I tillegg gjennomgjekk han lange [[faste]]r (somme gonger over ein månad), både for sjølvreinsing og protestar. == Kjelder == <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mohandas Karamchand Gandhi|Mohandas Karamchand Gandhi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 31. januar 2008.'' </div> {{manglar kjelder}} {{historiespire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Indisk historie]] [[Kategori:Indarar]] [[Kategori:Folk myrda med skytevåpen]] [[Kategori:Pasifistar]] [[Kategori:Indiske asketar]] 1q67ymx8mk1ujoj5awkrijquhtp2yla 3672678 3672662 2026-09-15T09:31:47Z Ranveig 39 Attenderulla endringane gjorde av [[Special:Contributions/~2026-49823-16|~2026-49823-16]] ([[User talk:~2026-49823-16|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:Jeblad (bot)|Jeblad (bot)]] 3233378 wikitext text/x-wiki {{infoboks leiar |fullt namn=Mohandas Karamchand Gandhi, [[gujarati]] મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી }} '''Mohandas Karamchand Gandhi''' ({{levde|2. oktober|1869|30. januar|1948|Gandhi, Mahatma}}) var ein politisk og andeleg leiar for [[India]] og ein viktig person i [[sjølvstende]]rørsla for landet, opphavleg utdanna som [[advokat]]. Gandhi utvikla [[satyagraha]], ei form for [[ikkje-valdeleg protest]] basert på [[ahimsa]] og [[sivil motstand]]. Han er sett på som ein [[landsfader]] i India, og er kjend som '''Mahatma''' ('stor ande') '''Gandhi''', '''Gandhiji''' ('vyrde Gandhi'), eller ganske enkelt '''Bapu''' ('[[far]]'). Han vart skoten tre gonger i brystet i 1948 av ein hindunasjonalist. [[Fil:Gandhi costume.jpg|mini|venstre|Gandhi i 1906]] Gandhi brukte fyrst den sivile motstanden i det indiske samfunnet sin kamp for borgarrettar i [[Sør-Afrika]]. Då han kom tilbake til India etter å ha vore i [[Afrika]], organiserte han fattige bønder og arbeidarar i protestar mot skatteauke og utbreidd [[diskriminering]]. Etter å ha vorte leiar i partiet [[den indiske nasjonale kongressen]], leidde Gandhi nasjonale kampanjar mellom anna for minka fattigdom, fridom for kvinner, brorskap mellom ulike religiøse og etinske grupper, slutt på «[[dalit]]»-kasten og [[kaste]]diskriminering, og for økonomisk sjølvstende i landet, men framfor alt for ''[[Swaraj]]'', sjølvstende frå utanlandsk styring. Gandhi leidde landet sitt i motstanden mot den britiske saltskatten som vart innført i India med den 400 kilometer lange [[Salt Satyagraha|saltmarsjen]] i [[1930]], og med ''[[Quit India-rørsla]]'' in 1942. Han sat i fengsel i mange år ved ulike høve både i Sør-Afrika og India. Gandhi praktiserte og kjempa for ikkje-vald og sanninga i alle situasjonar. Han levde enkelt og oppretta ein [[Sabarmati Ashram|ashram]] (ei form for [[kloster]]) som var sjølvstendig på alle måtar. Han laga sine eigne klede, den tradisjonelle indiske [[dhoti]]en og sjalet som var vove på ein [[spinnerokk]], og han levde på enkel [[vegetarianar|vegetar]]-, og seinare, [[frukt]]kost. I tillegg gjennomgjekk han lange [[faste]]r (somme gonger over ein månad), både for sjølvreinsing og protestar. == Kjelder == <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mohandas Karamchand Gandhi|Mohandas Karamchand Gandhi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 31. januar 2008.'' </div> {{manglar kjelder}} {{historiespire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Indisk historie]] [[Kategori:Indarar]] [[Kategori:Folk myrda med skytevåpen]] [[Kategori:Pasifistar]] [[Kategori:Indiske asketar]] 6kcvkdnh0jv7ldtwmn3o41dhl0v44b0 0 42651 3672506 3672462 2026-09-14T13:43:44Z Ranveig 39 Attenderulla endringa gjord av [[Special:Contributions/Barsktheory|Barsktheory]] ([[User talk:Barsktheory|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 3405617 wikitext text/x-wiki [[Fil:Origin-of-the-World.jpg|mini|''L'Origine du monde'', måleri av vulva-området frå 1866 av [[Gustave Courbet]].]] '''Vulva''' er dei ytre kvinnelege [[kjønnsorgan]]a, altså det ein kan sjå mellom beina på ei [[kvinne]]. Området er sterkt [[tabu]]belagt i mange kulturar, der ein unngår å visa det fram eller omtala det. I andre kulturar er derimot dei synlege kvinnelege kjønnsorgana knytte til [[liv]]gjeving og [[fruktbarheit]], og kan sjåast på som kraftfylde og guddommelege. == Skildring == [[Fil:Gray1229.png|mini|Teikning av vulva der kjønnsleppene er drege noko frå kvarandre. Ein kan her sjå klitoris og skjedeopninga.]] Dei ytre kjønnsorgana til kvinna omfattar * store eller ytre [[kjønnslepper]] (''labia majora'') * små eller indre kjønnslepper (''labia minora'') * [[mellomkjøtet]] (''perineum'') * [[venusberget]] (''mons pubis'') * føregarden (''vestibulum'') med [[skjede]]opninga * [[Bartholins kjertlar]] * [[urinrøyr]]munningen * [[kitlar]] (klitoris) Dei ytre delane av vulva er dekte av [[kjønnshår]] etter [[pubertet]]en. == Vulva i religion og kultur == [[Fil:Vulve stylisée.JPG|venstre|mini|Stilisert helleristing av vulva frå steinalderen.]] [[Fil:SheelaWiki.jpg|mini|Irsk [[Sheela na Gig]]-figur som viser fram kjønnsorganet sitt.]] Innan fleire religionar finn ein døme på at vulva er blitt framheva i skulpturar eller framstilt for seg sjølv, gjerne i ei stilisert form. Visse former for [[hinduisme]] tilber framleis [[yoni]], ei vulvaframstilling, som symbol på kvinneleg kraft. == Omtale av vulva == Fordi vulva er eit tabuområde, er det knytt mange [[tabuord]] til kroppsdelen. Tabuet har også ført til at ein feilaktig bruker [[vagina]], det latinske ordet for skjeden, om dei ytre kjønnsorgana. == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vulva|Vulva]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. oktober 2008.'' * http://www.oncolex.no/Vulva.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924174830/http://www.oncolex.no/Vulva.aspx |date=2008-09-24 }} {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{kjønnsorgan}} {{anatomispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Det kvinnelege forplantingssystemet]] [[Kategori:Bekkenet]] [[Kategori:Kvinnehelse]] [[Kategori:Kjønnsorgan]] 8lrii1glxaj8eixh0c3s4oe564iu8ei 0 44804 3672515 3671145 2026-09-14T14:42:51Z Stephan1000000 97295 178 3672515 wikitext text/x-wiki {{Infoboks TV-serie |tittel = Futurama |bilete = Futurama 1999 logo.svg |originaltittel = Futurama |introduksjonsår = 1999 |produksjonsland = {{flagg|USA|lenkje}} |sesongar = 11 |episodar = 178 |skaparar = Matt Groening |språk = Engelsk |lengd = 22 minutt |komponist = Christopher Tyng |produksjonsleiar = {{Plainlist | *Matt Groening *David X. Cohen *[[Ken Keeler]] }} |produsent = {{Plainlist | *[[Lewis Morton]] *[[J. Stewart Burns]] *[[Patric M. Verrone]] *Jason Grode *[[Claudia Katz]] *Brian J. Cowan }} |medverkande = |røyster = {{Plainlist | *[[Billy West]] *[[Katey Sagal]] *[[John DiMaggio]] *[[Tress MacNeill]] *[[Maurice LaMarche]] *[[Phil LaMarr]] *[[Lauren Tom]] *[[David Herman]] *[[Frank Welker]] }} |fyrst = '''Originalserie'''<br />[[28. mars]] [[1999]] |sist = '''Originalserie'''<br />[[10. august]] [[2003]] |biletformat = {{Plainlist | *4:3 (SDTV) (1998-2003) *16:9 (HDTV) (2008-2013) }} |lydformat = Dolby Digital (1998-2003)<br />Dolby Surround (2008-2013) }} '''''Futurama''''' er ein [[USA|amerikansk]] [[animasjon|animert]] [[komedie]] laga av [[Matt Groening]], som også står bak ''[[Simpsons|The Simpsons]]''. Det er gjeve ut ''fire'' sesongar med Futurama på [[DVD]], med til saman 72 episodar frå dei fem sesongane (1999-2003) det gjekk som [[TV-serie]] i Sambandsstatane (men i ei litt anna rekkjefølgje). {{mediespire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Teiknefilmseriar]] [[Kategori:USA-amerikanske fjernsynsseriar]] [[Kategori:Fjernsynsseriar frå 1990-åra]] fob60p0vem9x1xxtbo18hih67irh5zt 0 57765 3672677 3614724 2026-09-15T09:25:38Z TU-nor 12071 3672677 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Liberec Rathaus Aussicht.JPG | bilettekst = Utsyn frå rådhuset | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Liberec.svg | symbol = Znak Liberec.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Liberec okres|Liberec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 518,40<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 144998 | folketal1type = kommune | folketal1 = 104340 | folketal_by = 25274 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | grunnlagdtype = Første nemnd i | grunnlagd = 1352 | høgd = 374 | postnummer = 460 01 | nettside = [http://www.liberec.cz/ www.liberec.cz] }} '''Liberec'''{{mrk|[[tysk]] ''Reichenberg'', [[romani]] ''Libertsis''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. Liberec har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> Byen ligg ved ved elva [[Neisse]] heilt nord i landet, nær grensa til både [[Polen]] og [[Tyskland]], og er den sjette største byen i Tsjekkia med nesten 100&nbsp;000 innbyggjarar. Liberec har ein tekstil- og maskinindustri m.a. ein av [[Škoda]] sine bilfabrikkar og ein teknisk høgskule. I samband med den nazistiske [[annektering]]a av område i [[Tsjekkoslovakia]] vart Liberec hovudstad i [[Sudeten]]. Etter [[den andre verdskrigen]] var slutt vart den tyskspråklege folkesetnaden jaga frå byen. Byen var arrangør for [[Ski-VM 2009]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Liberec.png|mini|250px|Det administrative området til Liberec innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Liberecer ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Karlovy Vary har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> 24 kommunar frå det administrative området til Liberec inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 11 kommunar frå det administrative området til Jablonec nad Nisou og 12 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Frýdlant omfattar 28 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bílá i Liberec|Bílá]]* * [[Bílý Kostel nad Nisou]]* * '''[[Český Dub]]'''* * [[Cetenov]] * [[Chotyně]]* * [[Dlouhý Most]]* * [[Hlavice]] * '''[[Hodkovice nad Mohelkou]]'''* * '''[[Hrádek nad Nisou]]'''* * '''[[Chrastava]]'''* * '''[[Jablonné v Podještědí]]''' * [[Janovice v Podještědí]]* * [[Janův Důl]]* * [[Jeřmanice]]* * [[Křižany]]* * [[Kryštofovo Údolí]]* * '''[[Liberec]]'''* * [[Mníšek]]* * [[Nová Ves i Liberec|Nová Ves]]* * [[Oldřichov v Hájích]]* * '''[[Osečná]]'''* * [[Proseč pod Ještědem]]* * [[Rynoltice]]* * [[Šimonovice]]* * [[Stráž nad Nisou]]* * [[Světlá pod Ještědem]]* * [[Všelibice]] * ''[[Zdislava]]''* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Liberec SO || 133 957 || 140 642 || 144 998 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Liberec''' || 104 340 |- | style=text-align:left; | [[Hrádek nad Nisou]] || 7 611 |- | style=text-align:left; | [[Chrastava]] || 6 091 |- | style=text-align:left; | [[Jablonné v Podještědí]] || 3 625 |- | style=text-align:left; | [[Hodkovice nad Mohelkou]] || 2 944 |- | style=text-align:left; | [[Český Dub]] || 2 752 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nisou]] || 2 341 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mníšek}} || 1 639 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šimonovice}} || 1 414 |- | style=text-align:left; | [[Osečná]] || 1 146 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bílý Kostel nad Nisou}} || 1 063 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Liberec''' || 104 340 |- | style=text-align:left; | [[Hrádek nad Nisou]] || 4 365 |- | style=text-align:left; | [[Chrastava]] || 3 675 |- | style=text-align:left; | [[Hodkovice nad Mohelkou]] || 2 585 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nisou]] || 2 254 |- | style=text-align:left; | [[Český Dub]] || 2 022 |- | style=text-align:left; | [[Jablonné v Podještědí]] || 1 573 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mníšek}} || 1 313 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Minkovice}}{{mrk|busetnad i kommunen Šimonovice}} || 1 135 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Chrastava}}{{mrk|busetnad i kommunen Chrastava}} || 1 042 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donín}}{{mrk|busetnad i kommunen Hrádek nad Nisou}} || 1 100 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bílý Kostel nad Nisou}} || 988 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == * [http://www.mmkv.cz/index.asp?menu=1 mmkv.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627220956/http://www.mmkv.cz/index.asp?menu=1 |date=2009-06-27 }} {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Liberec]] [[Kategori:Kommunar i Liberec okres|Liberec]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Liberec]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Liberec]] lt1o8k5zyzxzo1u3fyvum5xop8l2d8s 3672685 3672677 2026-09-15T10:17:00Z TU-nor 12071 3672685 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Liberec Rathaus Aussicht.JPG | bilettekst = Utsyn frå rådhuset | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Liberec.svg | symbol = Znak Liberec.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Liberec okres|Liberec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 518,40<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 144998 | folketal1type = kommune | folketal1 = 104340 | folketal_by = 25274 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | grunnlagdtype = Første nemnd i | grunnlagd = 1352 | høgd = 374 | postnummer = 460 01 | nettside = [http://www.liberec.cz/ www.liberec.cz] }} '''Liberec'''{{mrk|[[tysk]] ''Reichenberg'', [[romani]] ''Libertsis''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. Liberec har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> Byen ligg ved ved elva [[Neisse]] heilt nord i landet, nær grensa til både [[Polen]] og [[Tyskland]], og er den sjette største byen i Tsjekkia med nesten 100&nbsp;000 innbyggjarar. Liberec har ein tekstil- og maskinindustri m.a. ein av [[Škoda]] sine bilfabrikkar og ein teknisk høgskule. I samband med den nazistiske [[annektering]]a av område i [[Tsjekkoslovakia]] vart Liberec hovudstad i [[Sudeten]]. Etter [[den andre verdskrigen]] var slutt vart den tyskspråklege folkesetnaden jaga frå byen. Byen var arrangør for [[Ski-VM 2009]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Liberec.png|mini|250px|Det administrative området til Liberec innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Liberecer ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Karlovy Vary har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> 24 kommunar frå det administrative området til Liberec inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 11 kommunar frå det administrative området til Jablonec nad Nisou og 12 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Frýdlant omfattar 28 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bílá i Liberec|Bílá]]* * [[Bílý Kostel nad Nisou]]* * '''[[Český Dub]]'''* * [[Cetenov]] * [[Chotyně]]* * [[Dlouhý Most]]* * [[Hlavice]] * '''[[Hodkovice nad Mohelkou]]'''* * '''[[Hrádek nad Nisou]]'''* * '''[[Chrastava]]'''* * '''[[Jablonné v Podještědí]]''' * [[Janovice v Podještědí]]* * [[Janův Důl]]* * [[Jeřmanice]]* * [[Křižany]]* * [[Kryštofovo Údolí]]* * '''[[Liberec]]'''* * [[Mníšek]]* * [[Nová Ves i Liberec|Nová Ves]]* * [[Oldřichov v Hájích]]* * '''[[Osečná]]'''* * [[Proseč pod Ještědem]]* * [[Rynoltice]]* * [[Šimonovice]]* * [[Stráž nad Nisou]]* * [[Světlá pod Ještědem]]* * [[Všelibice]] * ''[[Zdislava]]''* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Liberec SO || 133 957 || 140 642 || 144 998 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Liberec''' || 104 340 |- | style=text-align:left; | [[Hrádek nad Nisou]] || 7 611 |- | style=text-align:left; | [[Chrastava]] || 6 091 |- | style=text-align:left; | [[Jablonné v Podještědí]] || 3 625 |- | style=text-align:left; | [[Hodkovice nad Mohelkou]] || 2 944 |- | style=text-align:left; | [[Český Dub]] || 2 752 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nisou]] || 2 341 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mníšek}} || 1 639 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šimonovice}} || 1 414 |- | style=text-align:left; | [[Osečná]] || 1 146 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bílý Kostel nad Nisou}} || 1 063 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Liberec''' || 104 340 |- | style=text-align:left; | [[Hrádek nad Nisou]] || 4 365 |- | style=text-align:left; | [[Chrastava]] || 3 675 |- | style=text-align:left; | [[Hodkovice nad Mohelkou]] || 2 585 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nisou]] || 2 254 |- | style=text-align:left; | [[Český Dub]] || 2 022 |- | style=text-align:left; | [[Jablonné v Podještědí]] || 1 573 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mníšek}} || 1 313 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Minkovice}}{{mrk|busetnad i kommunen Šimonovice}} || 1 135 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Chrastava}}{{mrk|busetnad i kommunen Chrastava}} || 1 042 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Donín}}{{mrk|busetnad i kommunen Hrádek nad Nisou}} || 1 100 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bílý Kostel nad Nisou}} || 988 |- |} ===Bydelar i Liberec === [[Fil:Katastrální mapa Liberce.PNG|mini|250px|Bydelane i Liberec]] [[Fil:Městské části Liberce.PNG|mini|250px|Nabolag i Liberec]] Busetnadene fordelt på tradisjonelle bydelar og tettstader: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> !! Nabolag |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Město i Liberec|Staré Město}} || 9 793 || style=text-align:left; | Liberec I |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nové Město i Liberec|Nové Město}} || 2 979 || style=text-align:left; | Liberec II |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jeřáb}} || 5 657 || style=text-align:left; | Liberec III |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Perštýn}} || 3 117 || style=text-align:left; | Liberec IV |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kristiánov}} || 5 312 || style=text-align:left; | Liberec V |- ! '''Liberec by''' ! style=text-align:right; | 26 858 ! |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rochlice}} || 17 268 || style=text-align:left; | Liberec VI |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Růžodol}} || 3 430 || style=text-align:left; | Liberec VII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Hanychov}} || 2 358 || style=text-align:left; | Liberec VIII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Janův Důl i Liberec kommune|Janův Důl}} || 1 072 || style=text-align:left; | Liberec IX |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Františkov i Liberec|Františkov}} || 3 676 || style=text-align:left; | Liberec X |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Růžodol I}} || 2 281 || style=text-align:left; | Liberec XI |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Pavlovice}} || 4 683 || style=text-align:left; | Liberec XII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nové Pavlovice}} || 2 578 || style=text-align:left; | Liberec XIII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ruprechtice}} || 8 429 || style=text-align:left; | Liberec XIV |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Starý Harcov}}{{mrk|name=b|inngår i bydelen Starý Harcov}} || 7 090 || style=text-align:left; | Liberec XV |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nový Harcov}}{{mrk|name=b}} || 377 || style=text-align:left; | Liberec XVI |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kateřinky}} || 540 || style=text-align:left; | Liberec XVII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Karlinky}} || 539 || style=text-align:left; | Liberec XVIII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Hanychov}} || 1 490 || style=text-align:left; | Liberec XIX |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostašov}} || 672 || style=text-align:left; | Liberec XX |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rudolfov i Liberec|Rudolfov}} || 155 || style=text-align:left; | Liberec XXI |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Suchá}} || 490 || style=text-align:left; | Liberec XXII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doubí i Liberec|Doubí}} (|| 2 960 || style=text-align:left; | Liberec XXIII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pilínkov}} || 642 || style=text-align:left; | Liberec XXIV |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vesec}} || 4 622 || style=text-align:left; | Liberec XXV |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hluboká i Liberec|Hluboká}} || 21 || style=text-align:left; | Liberec XXVIII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunratice i Liberec|Kunratice}} || 172 || style=text-align:left; | Liberec XXIX |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krásná Studánka}} || 967 || style=text-align:left; | Liberec XXXI |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radčice i Liberec|Radčice}} || 704 || style=text-align:left; | Liberec XXXII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Machnín}}{{mrk|name=a|inngår i bydelen Machnín}} || 1 050 || style=text-align:left; | Liberec XXXIII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bedřichovka}}{{mrk|name=a}} || 109 || style=text-align:left; | Liberec XXXIV |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Karlov pod Ještědem}}{{mrk|name=a}} || 172 || style=text-align:left; | Liberec XXXV |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vratislavice nad Nisou}}{{mrk|skild ut som eit eige bydistrikt}} || 8 935 || style=text-align:left; | Liberec XXX |- ! '''Liberec kommune''' ! style=text-align:right; | 104 340 ! |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == * [http://www.mmkv.cz/index.asp?menu=1 mmkv.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627220956/http://www.mmkv.cz/index.asp?menu=1 |date=2009-06-27 }} {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Liberec]] [[Kategori:Kommunar i Liberec okres|Liberec]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Liberec]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Liberec]] tk45vyqnd2bsvb2dpdwdhy2etmo3al8 0 57775 3672596 3672304 2026-09-14T21:58:40Z TU-nor 12071 3672596 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Usti nad labem.jpg | bilettekst = Utsyn over Ústí nad Labem | kart = Usti nad Labem UL CZ.png | karttekst = Ústí nad Labem innanfor distriktet [[Ústí nad Labem okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Ústí nad Labem med utvida fullmakter | flagg = Flag of Usti nad Labem.svg | symbol = Usti znak.gif | grunnlagdtype = Først nemnd i | grunnlagd = 1056 | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Ústí nad Labem okres|Ústí nad Labem]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 494,76<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 115581 | folketal1type = kommune | folketal1 = 89713 | folketal_by = 35015 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | lat_d=50 |lat_m=40 |lat_s= |lat_NS=N | long_d=14 |long_m=02 |long_s= |long_EW=E | retningsnummer = 400 01 | nettside = [http://www.usti-nl.cz/showdoc.do?docid=32 www.usti-nl.cz] }} '''Ústí nad Labem'''{{mrk|[[tysk]] ''Aussig an der Elbe''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Ústí nad Labem okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Byen har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> Ústí ligg heilt nord i landet, om lag 20&nbsp;km frå grensa til [[Tyskland]] ved [[E55]] mot [[Dresden]]. Byen ligg, som namnet nemner, ved elva [[Elbe]] (tsjekkisk Labe). Han har nesten 100&nbsp;000 innbyggjarar, og er den niande største byen i landet. Ústí ligg i eit fjellområde der elvane [[Bílina]] og [[Elbe|Labe (Elbe)]] renn i hop, og er både ein viktig elvehamneby og [[jarnbane]]knutepunkt. Byen er mellom anna fødestad for målaren [[Anton Raphael Mengs]]. [[Fil:Ustiview.jpg|mini|venstre|[[Elbe]] flyt gjennom byen]] Fram til 1945 var majoriteten av folkesetnaden tysktalande. 31. juli 1945 oppstod det ein eksplosjon ved eit nærliggande ammunisjonslager, og den kommunistiske revolusjonsgarden gav utan nærmare undersøking skylda på den tyske folkesetnaden. Mange tysktalande vart då avretta. Under den [[Tsjekkoslovakia|tsjekkoslovakiske]] tida fanst det mykje tungindustri både i og utanfor byen, mellom anna kjemisk industri og ein kunstgjødselfabrikk midt i sentrum. På grunn av utslepp frå desse fabrikkane var byen ein av dei skitnaste i Europa. Skogområda rundt byen vart sterkt skada av forureining. Ústí nad Labem fekk internasjonal merksemd i 1999 då ein bygde ein kontroversiell mur for å skilje [[romanifolk]] og etniske tsjekkarar frå kvarandre. Etter kraftige protestar vart muren riven ned att av dei tsjekkiske styresmaktene. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Ústí nad Labem.png|mini|250px|Det administrative området til Ústí nad Labem innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Ústí nad Labem er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Ústí nad Labem har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov og 85 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Ústí nad Labem omfattar 23 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 4 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| *'''[[Chabařovice]]'''* *'''[[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]]'''* *[[Chuderov]]* *[[Dolní Zálezly]]* *[[Habrovany]]* *[[Homole u Panny]]* *[[Libouchec]]* *[[Malé Březno i Ústí nad Labem|Malé Březno]]* *[[Malečov]]* *[[Petrovice i Ústí nad Labem|Petrovice]]* *[[Povrly]]* *[[Přestanov]]* *[[Řehlovice]]* *[[Ryjice]]* *[[Stebno]]* *[[Tašov]]* *[[Telnice]]* *[[Tisá]]* *'''[[Trmice]]'''* *'''[[Ústí nad Labem]]'''* *[[Velké Březno]]* *[[Velké Chvojno]]* *[[Zubrnice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Ústí nad Labem SO || 117 780 || 118 228 || 115 581 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Ústí nad Labem''' || 89 713 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || 4 171 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || 3 097 |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Velké Březno]] || 2 316 |- | style=text-align:left; | [[Povrly]] || 2 215 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libouchec}} || 1 834 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řehlovice}} || 1 391 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chuderov}} || 1 070 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Ústí nad Labem''' || 35 015 |- | style=text-align:left; | [[Severní Terasa]]{{mrk|name="a"}} || 18 965 |- | style=text-align:left; | [[Krásné Březno]]{{mrk|name="a"}} || 12 417 |- | style=text-align:left; | [[Střekov]]{{mrk|name="a"}} || 10 249 |- | style=text-align:left; | [[Neštěmice]]{{mrk|name="a"|busetnad i kommunen Ústí nad Labem}} || 5 509 |- | style=text-align:left; | [[Mojžíř]]{{mrk|name="a"}} || 4 222 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || 3 443 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || 2 645 |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || 2 166 |- | style=text-align:left; | [[Velké Březno]] || 1 658 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libouchec}} || 1 655 |- | style=text-align:left; | [[Povrly]] || 1 338 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brná}}{{mrk|name="a"}} || 1 308 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Svádov}}{{mrk|name="a"}} || 1 128 |- |} ===Bydelar i Ústí nad Labem=== Bydelane og tettstadene i Ústí nad Labem: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Ústí nad Labem-centrum || 14 161 |- | style=text-align:left; | Božtěšice || 496 |- | style=text-align:left; | Bukov || 5 988 |- | style=text-align:left; | Habrovice || 395 |- | style=text-align:left; | Hostovice || 249 |- | style=text-align:left; | Klíše || 6 944 |- | style=text-align:left; | Předlice || 1 544 |- | style=text-align:left; | Skorotice || 1 379 |- | style=text-align:left; | Strážky || 234 |- | style=text-align:left; | Vaňov || 755 |- | style=text-align:left; | Všebořice || 2 870 |- ! '''Ústí nad Labem by''' ! style=text-align:right;| 35 015 |- | style=text-align:left; | [[Neštěmice]] || 5 509 |- | style=text-align:left; | [[Krásné Březno]] || 12 417 |- | style=text-align:left; | [[Mojžíř]] || 4 222 |- | style=text-align:left; | [[Severní Terasa]] || 18 965 |- | style=text-align:left; | [[Střekov]] || 10 249 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brná}} || 1 308 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Církvice}} || 179 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kojetice}} || 129 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Olešnice i Ústí nad Labem|Olešnice}} || 89 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sebuzín}} || 503 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Svádov}} || 1 128 |- ! Ústí nad Labem kommune !style=text-align:right; | 89 713 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ústí nad Labem|Ústí nad Labem]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 24. mars 2007.'' {{refslutt}} <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj| Usti]] [[Kategori:Kommunar i Ústí nad Labem okres| Usti]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Usti]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Usti]] k0xyfr6papk9ps29bg2s0qt1oa90w5m 0 66131 3672647 3623959 2026-09-15T07:48:35Z Ranveig 39 Flikk 3672647 wikitext text/x-wiki {{Infoboks organisasjon}} '''Indremisjonsforbundet''' ('''ImF''') er ei samanslutning av 1500 [[kristendom|kristne]] lag og foreiningar i [[Noreg]], i hovudsak på [[Sunnmøre]], [[Hordaland]], [[Sogn og Fjordane]], [[Aust-Agder]], [[Vest-Agder]] og [[Rogaland]], men organisasjonen driv au arbeid i [[Trøndelag]], [[Nordland]] og [[Finnmark]], blant anna som medeigar i [[Øytun folkehøgskole]]. Indremisjonsforbundet sitt motto er: «Med Guds ord til folket». ==Historie== ImF vart grunnlagt 19. oktober 1898, då utsendingar frå kristne enkelståande og samarbeidande forsamlingar gjekk saman.<ref name=IMF>{{Kjelde www|url=https://imf.no/om-oss/|tittel=Om oss|språk=nb|utgjevar=ImF|vitja=2025-09-19}}</ref> Dei ville organisere seg, og i 1897 gjekk diskusjonen om dei skulle gå inn i [[Det norske lutherske Indremisjonsselskap]], som i dag ber namnet [[Normisjon]], eller starta noko eige. Resultatet vart '''Det Vestlandske Indremisjonsforbund''' (''DVI''), som i 2000 skifta namn til Indremisjonsforbundet. ==Organisasjon== ImF er bygd opp av 10 sjølvstendige krinsar,<ref name=IMF /> og på Generalforsamlinga anna kvart år vel utsendingar frå desse eit sentralstyre. Indremisjonsforbundet har hovudkontor på [[Bildøy]] utanfor [[Bergen]]. Her ligg au [[Bibelskulen Bildøy]], som er eigd og driven av Indremisjonsforbundet. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Den norske kyrkja]] [[Kategori:Indremisjon|Indremisjon]] [[Kategori:Kristne organisasjonar]] [[Kategori:Skipingar i 1898]] kkfzo59nzq9qq0nnyk5nafe2qli88bo 0 93094 3672646 3311334 2026-09-15T07:47:02Z Ranveig 39 Typ. 3672646 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Ragnar Harald Hoen''' ({{levde|5. oktober|1940|6. juli|2019|Hoen, Ragnar}}) var ein norsk [[sjakk]]spelar. Han vart [[Noregsmeisterskapen i sjakk|noregsmeister i sjakk]] tre gongar, i 1963, 1978 og 1981,<ref>Brekke, s. 104 og 106</ref> og vann den [[Nordisk meisterskap i sjakk|nordiske meisterskapen i sjakk]] i 1967.<ref>Brekke, s. 118</ref> Ragnar Hoen vart utnemnd til tittelen FM ([[FIDE-meister i sjakk]]) av [[Verdssjakkforbundet]] FIDE. Han har vore på det norske landslaget i [[sjakk-olympiade]]n (VM for landslag) heile 12 gongar, alle sjakk-OL frå 1960 til 1982, av dette fem gongar også som lagleiar.<ref>www.olimpbase.org</ref><ref>Brekke, s.112-113</ref> Ragnar Hoen vann seniorklassa i NM i sjakk, aldersklassa for dei som er over 60 år kvart år frå 2002 til 2008, 7 år på rad, og deretter også i 2011.<ref>Brekke 2014 s. 302-305</ref> Ragnar Hoen var heile 17 gongar med på å vinne NM i sjakk for klubblag for [[Oslo Schakselskap]] sitt lag.<ref>Norsk Sjakkblad nr. 4, 2007 s. 16</ref> Ragnar Hoen var onkel til høgdehopparen [[Steinar Hoen]]. == Kjelder == * Norsk Sjakkblad nr. 4, 2007, side 16 Ragnar Hoen - senior: Grossist i mesterskap * Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2 * Øystein Brekke: Norske sjakktrekk. Norges Sjakkforbund 100 år 1914-2014. Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3 * [http://www.olimpbase.org Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv] == Fotnotar == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=28699 Nokre av Ragnar Hoen sine parti hos www.chessgames.com] * [http://norbase.sjakk.biz/index.php?page=base&lang=no&header=2&headline=&css=style.css&inter=4&subpage=search&action=view&playerid=105 Ragnar Hoen sine sjakkparti i Noreg hos NorBase] * [http://ratings.fide.com/card.phtml?event=1500147 Ragnar Hoen sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske sjakkspelarar]] [[Kategori:Nordiske meistrar i sjakk]] [[Kategori:Noregsmeistrar i sjakk]] [[Kategori:FIDE-meistrar i sjakk]] hprdhwfb1dinsa4e1m77sezctsvb947 0 113988 3672615 3671993 2026-09-15T07:00:35Z TU-nor 12071 3672615 wikitext text/x-wiki {{Geoboks|by |andre namn = | bilete = Kutná Hora - pohled od Svaté Barbory.jpg | bilettekst = Sentrum av Kutná Hora | flagg = Kutna Hora CZ flag.gif | symbol = COA_Kutna_Hora.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Kutná Hora okres|Kutná Hora]] | leiartype = Borgarmeister | leiar = Lukáš Seifert | grunnlagdtype = Grunnlagd | grunnlagd = [[1200-talet]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =642,94<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 49474 | folketal1type = kommune | folketal1 = 20162 | folketal_by = 2815 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> |lat_d=49 |lat_m=57 |lat_s= |lat_NS=N |long_d=15 |long_m=16 |long_s= |long_EW=E | høgd = 254 | postnummer = 586 01 | nettstad = www.kutnahora.cz }} '''Kutná Hora'''{{mrk|[[tysk]] ''Kuttenberg''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Kutná Hora okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Byen ligg ved elva Vrchlice (tysk ''Igel''), om lag 70&nbsp;km aust for [[Praha]]. Kutná Hora ligg på ein ås som hadde store mengder [[sølv]]malm i fjellgrunnen. I motsetnad til andre [[gruve]]byar vart han lagt oppå malmen, slik at alle gruvnedgangane ligg inni sjølve byen. I løpet av mellomalderen gjorde byen fleire forsøk på å overgå Praha, både når det gjaldt prakt, rikdom og makt. I dag har byen om lag 21&nbsp;000 innbyggjarar, og dei sentrale delane av byen har vore på [[UNESCO]] si [[verdsarv]]liste sidan [[1995]]. == Historie == Alt i 1142 grunnla [[sistersiensar]]ordenen eit [[kloster]] her. Tyskspråklege segner vil ha det til at ein munk fann sølv medan han arbeida på ein av vingardane, og la kutten sin der for å markere staden, derfor namnet Kuttenberg. Suksesshistoria til Kutná Hora starta med at sølvet vart viktig under den økonomiske oppsvingen på 1200-talet. Kunnskapen om førekomstane var nok eldre, i det minste tilbake til omkring år [[1000]]. Kong [[Wenceslaus II av Böhmen]] skreiv år [[1300]] ut ein [[kongeleg resolusjon]] som regulerte bergverksdrift, og snart etter var ein del erfarne gruvefolk importert, og drifta og resultata tok seg raskt opp. Mange av dei påfølgjande kongane treivst godt, og heldt seg i byen i lengre periodar. Ein del av dei historisk viktige dokumenta for nasjonen Tsjekkia har vorte underskrivne der. Byen vart erobra av [[taborittane]] på [[1420-talet]], og så godt som heilt nedbrend i striden som følgde. Trass i tilbakeslaget vart han gjenreist og blømde inntil det braut inn store mengder vatn i den rikaste gruva i [[1541]]. Dette var byrjinga på slutten av stordomstida. Nedgangen helt fram med ein pestepidemi i 1713 og [[trettiårskrigen]]. Gruvegangane forfall, og det lukkast ikkje å opne dei på ny, slik at byen vart fattig. I tillegg brann den ned i [[1770]]. Ved inngangen til [[1900-talet]] var all gruveverksemd nedlagd. [[Fil:Kuttenberg-Panorama.jpg|mini|venstre|Utsikt frå balustraden mot St. Jakobskyrkja]] == Byen og bygningane == Som med nabobyen eller forstaden [[Sedlec i Kutná Hora|Sedlec]] har byen strøk som er verdsarv. [[Gate]]løpa snor seg gjennom den eldste byen som dei gjorde frå den tidlegaste tida og er breie nok til [[kjerre]]transporten på den tida, men er i dag for om lag ein bil og ein fotgjengar på det smalaste. Gruveopningane ligg bak høge murar. Det eldste huset som framleis står er ''det italienske hoffet'' frå slutten av 1200-talet, som tidlegare var kongeleg residens, gildehall/hoff og kongeleg myntstøyperi. ''Santa Barbarakatedralen'' (via til gruvefolka sin vernehelgen) vart starta i 1368 og var meint å overstråle Karlskatedralen i Praha. Ho er eit godt døme på [[gotikken|høggotisk]] byggekunst, men vart først fullført langt seinare. Òg ''St. Jakobskyrkja'' er gotisk, med tårnhøgde på 83 meter på det eine tårnet, og sviktande grunn under det andre, som dermed ikkje vart så høgt. I Sedlec finst òg den gotiske ''Vår Frue-kyrkja'' saman med det kjende [[ossuarium|beinkapellet]]. Eit anna gotisk bygg, Steinhuset som har fungert som [[arkiv]] og [[museum]] frå [[1902]] rommar eit av dei mest rikhaldige arkiva i landet. == Hovudattraksjonar == * [[Santa Barbarakatedralen, Kutná Hora|Santa Barbarakatedralen]] (Kostel Svaté Barbory) * St. Jakobskyrkja (Kostel sv. Jakuba) * St. Jana av Nepomuk-kyrkja (Kostel sv. Jana Nepomuckého) * Voršilek klosterkyrkje (Kostel Kláštera Voršilek) * Jesuittskolen (Jezuitská kolej) * [[Italienske hoffet]] (Vlašský dvůr) * Mariapestsøyla (Morový sloup) === I Sedlec === * [[Sedlec Ossuarim]] (Kostnice Sedlec) * [[Church of the Assumption of Our Lady and Saint John the Baptist|Vår frue- og Johannes døyparen-katedralen]] (Kostel Nanebevzetí Panny Marie a svatého Jana Křtitele, Chrám Nanebevzetí Pany Marie) == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Kutná Hora.png|mini|250px|Det administrative området til Kutná Hora innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kutná Hora er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Kutná Hora omfattar 51 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město'') og 5 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bernardov]] * [[Bludov]] * [[Bohdaneč]] * [[Černíny]] * [[Červené Janovice]] * [[Čestín]] * [[Církvice]] * [[Chabeřice]] * [[Chlístovice]] * [[Dolní Pohleď]] * [[Hlízov]] * [[Horka II]] * ''[[Kácov]]'' * [[Kobylnice]] * [[Košice i Kutná Hora|Košice]] * [[Křesetice]] * '''[[Kutná Hora]]''' * [[Ledečko]] * ''[[Malešov]]'' * [[Miskovice]] * [[Nepoměřice]] * ''[[Nové Dvory i Kutná Hora|Nové Dvory]]'' * [[Onomyšl]] * [[Opatovice I]] * [[Paběnice]] * [[Pertoltice i Kutná Hora|ertoltice]] * [[Petrovice I]] * [[Petrovice II]] * [[Podveky]] * [[Rašovice]] * ''[[Rataje nad Sázavou]]'' * [[Řendějov]] * [[Samopše]] * [[Slavošov]] * [[Soběšín]] * [[Staňkovice i Kutná Hora|Staňkovice]] * [[Štipoklasy]] * [[Sudějov]] * ''[[Suchdol]]'' * [[Svatý Mikuláš]] * [[Třebětín]] * '''[[Uhlířské Janovice]]''' * [[Úmonín]] * [[Úžice]] * [[Vavřinec]] * [[Vidice]] * [[Vlastějovice]] * [[Záboří nad Labem]] * [[Zbizuby]] * [[Zbraslavice]] * '''[[Zruč nad Sázavou]]''' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kutná Hora SO || 50 447 || 49 251 || 49 474 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kutná Hora''' || 20 162 |- | style=text-align:left; | [[Zruč nad Sázavou]] || 4 616 |- | style=text-align:left; | [[Uhlířské Janovice]] || 3 071 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zbraslavice}} || 1 379 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Církvice}} || 1 258 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Miskovice}} || 1 143 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Suchdol}} || 1 072 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malešov}} || 1 013 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kutná Hora''' || 16 817 |- | style=text-align:left; | [[Zruč nad Sázavou]] || 4 392 |- | style=text-align:left; | [[Uhlířské Janovice]] || 2 830 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zbraslavice}} || 1 002 |- |} ===Bydelar i Kutná Hora=== [[Fil:KH Kutná Hora.png|mini|250px|Bydelane i Kutná Hora]] Bydelane og tettstadene i Kutná Hora: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Hlouška]] || 5 156 |- | style=text-align:left; | [[Šipší]] || 4 439 |- | style=text-align:left; | [[Žižkov]] || 3 390 |- | style=text-align:left; | Vnitřní Město || 2 815 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Karlov}} || 653 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrchlice}} || 364 |- ! Kutná Hora by !style=text-align:right; | 16 817 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sedlec i Kutná Hora|Sedlec}} || 1 138 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malín}} || 991 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kaňk}} || 813 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Poličany}} || 187 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Neškaredice}} || 164 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Perštejnec}} || 52 |- ! Kutná Hora kommune !style=text-align:right; | 20 162 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{Commons|Kutná Hora}} * [http://www.kutnahora.cz/index.php?lns=en Informasjon om Kutna hora] * [http://www.kutnahora.info?l=en www.kutnahora.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050317045146/http://www.kutnahora.info/?l=en |date=2005-03-17 }} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Kutna Hora]] [[Kategori:Kommunar i Kutná Hora okres|Kutna Hora]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Kutna Hora]] [[Kategori:Verdsarv i Tsjekkia]] [[Kategori:Busetnader grunnlagde på 1200-talet]] sza651objlg5ajkdkywdapzbgqtnfr5 0 115793 3672565 2814104 2026-09-14T20:01:22Z TU-nor 12071 3672565 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Skischanzen in Harrachov.JPG | bilettekst = Hoppanlegget i Harrachov | kart = | karttekst = | flagg = Harrachov vlajka.jpg | symbol = Harrachov znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Tanvald|Tanvald SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 1346 | folketal_by = 503 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Harrachov'''{{mrk|[[tysk]] ''Harrachsdorf''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]]{{mrk|Overført frå [[Semily okres]] til [[Jablonec nad Nisou okres]] frå 1.1.2021<ref name ="Změny2021"/>}} i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i det nordlege [[Tsjekkia]]. Byen ligg ved elva [[Mumlava]], berre fire km frå grensa mot [[Polen]]. Harrachov ligg i fjellkjeda [[Karkonosze-Krkonoše|Krkonoše]], ca. 665 meter over havet. Byen har 1696 innbyggjarar. Harrachov er blant anna kjent for [[skiflyging]]sbakken [[Čerťák]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Smržovka ligg administrativt under [[Tanvald]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny2021">{{Kjelde www |url=https://www.mvcr.cz/clanek/obecne-o-novem-zakonu-c-51-2020-sb.aspx |tittel= Obecně o novém zákonu č. 51/2020 Sb. |vitja=2026-09-01 |utgjevar=Ministerstvo vnitra České republiky}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Smrzovka]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Smrzovka]] j6q8l5n840hv34gbbj5hyttnj1jkxad 0 116119 3672472 3407591 2026-09-14T12:09:30Z CommonsDelinker 1379 [[c:COM:CDC|Bot]]: Erstattar Patriarch_Alexy_II_of_Moscow.png med Blessed_Patriarch_Alexy_II_of_Moscow.jpg 3672472 wikitext text/x-wiki {{infoboks leiar |bilete=Blessed Patriarch Alexy II of Moscow.jpg|bilettekst=Patriark Aleksej II med [[kvit due]]. |tittel=[[Patriark]] av [[Den russisk-ortodokse kyrkja|Moskva og heile Russland]] |fleire namn=Døypenamn Aleksej Mikhailovitsj Ridiger ([[kyrillisk]] Алексе́й Миха́йлович Ри́дигер). Namn som patriark [[russisk]] Алексей (Aleksej, det sekulære namnet) og Алексий (Aleksij, klerikal namneform. |fødd=23. februar 1929 i [[Tallinn]] i Estland |død=5. desember 2008 i [[Peredelkino]] nær [[Moskva]] i Russland |etterfølgjar=[[Kirill av Moskva|Kirill]] |føregjengar=[[Pimen av Moskav|Pimen]] }} Patriark '''Aleksej II''' ({{levde|23. februar|1929|5. desember|2008|Aleksej 2}}) var den femtande [[patriark]]en av [[Moskva]] og heile [[Russland]] og [[primas]] i [[Den russisk-ortodokse kyrkja]]. Patriarken vart fødd i [[Tallinn]] i [[Estland]] som Aleksej Mikhailovitsj Ridiger ([[kyrillisk]] Алексе́й Миха́йлович Ри́дигер). Faren Mikhail Ridiger var ein prest av [[tysk-baltisk]] opphav medan mora Jelena Josifovna Pisareva var [[russarar|russisk]]. I [[mellomkrigstida]] var Estland sjølvstendig og blei eit åndelege sentrum for den russisk-ortodokse kyrkja. [[Fil:Inauguration of Vladimir Putin 7 May 2000-10.jpg|mini|venstre|Patriark Aleksej II og [[Vladimir Putin]] ved presidentinnsettinga hans i 2000.]] I 1953 fullførte Aleksej [[teologi]]studium i dåverande [[Leningrad]] ([[St. Petersburg]]) og i 1961 blei han utnemnd til [[biskop]] for Tallinn og Estland. Han blei vald til patriark i 1990 i det første valet sidan [[den russiske revolusjonen|revolusjonen]] utan påverknad frå kommunistpartiet. Han blei også den første patriarken i Russland etter samanbrotet av [[Sovjetunionen]], og leidde kyrkja i ei tid då ho fann seg ein ny plass i det offentlege Russland. I mai 2007 møtte han metropolitan Laurus av [[den russisk-ortodokse kyrkja utanfor Russland]], som var blitt oppretta under sovjettida, for ein tilnærmingsseremoni mellom dei to kyrkjesamfunna. Patriarken hadde derimot dårlege tilhøve til [[pave]]n i Roma, som han skulda for å misjonera i ortodokse område. Aleksej II døydde [[5. desember]] [[2008]].<ref>[http://www.vl.no/verden/article3973127.ece Russlands religiøse overhode er død] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208081442/http://www.vl.no/verden/article3973127.ece |date=2008-12-08 }}. ''[[Vårt Land]]''. Vitja 14. desember 2008.</ref> == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Patriarch Alexy II of Russia|Patriarch Alexy II of Russia]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. desember 2008.'' * Sophia Kishkovsky, [http://www.nytimes.com/2008/12/06/world/europe/06aleksy.html «Patriarch Aleksy II, Russian Orthodox Leader, Dies at 79»]. ''NY Times''. December 6, 2008. </div> == Fotnotar == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{Commonskat|Patriarch Alexy II}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Patriarkar og metropolittar av Moskva]] [[Kategori:Folk frå Sovjetunionen]] [[Kategori:Folk frå Tallinn]] 5k4atcrfktn6b4lzhcuohfit0ekbw7n 0 119179 3672658 3070940 2026-09-15T08:31:36Z TU-nor 12071 3672658 wikitext text/x-wiki {{Omdirigering|Nove Mesto}} [[Fil:Nové Město na Moravě, katolický kostel.jpg|mini|Katolsk kyrkje i Nové Město na Moravě]] '''Nové Město na Moravě''' er ein by som ligg 600 m over havet og ca. 170 km søraust for [[Praha]], i [[Vysočina]]-regionen midt i [[Tsjekkia]]. Byen har ca. 10 500 innbyggjarar. Nove Mesto er kjend som den leiande vintersportsstaden i landet. Dei har ein lang skitradisjon i området med konkurransar frå [[1934]]. Området vert nytta også til sykling og turgåing om sommaren. == Bakgrunnsstoff == * [https://www.nmnm.cz/ Nové Město na Moravě] (tsjekkisk) {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Tsjekkia]] 9yuet3wsinpdzkirnc8c7clt073mxnm 10 122984 3672526 3586379 2026-09-14T15:18:00Z HerVal7752 105842 [[Kategori:Utgåtte malar]] 3672526 wikitext text/x-wiki <div align=right>{{endre|Mal:Fakta om Palestina}}</div> {{Infoboks_land| lokalt_namn = Dei nasjonale palestinske styresmaktene<br /><small> السلطة الوطنية الفلسطينية <br /> As-Sulta Al-Wataniyya Al-Filastīniyya</small>| norsk_namn = Dei palestinske sjølvstyresmaktene| adjektiv = palestinsk| bilete_flagg = Flag of Palestine.svg| bilete_riksvåpen = Coat of arms of Palestine.svg| bilete_kart = Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg| nasjonale_motto = | offisielle_språk = [[Arabisk]]| hovudstad = Omdiskutert. <small>([[Ramallah]] og [[Gaza by]] er administrative hovudstader, men [[Jerusalem]] er den offisielle.)</small>| styresett = [[Republikk]]| leiar_titlar = [[President]] <br /> [[Statsminister]]| leiar_namn = [[Mahmoud Abbas]]/[[Abdel Aziz Duwaik]]* <br /> [[Salam Fayad]] / <br /> [[Ismail Haniyeh]]**| flatevidd = -&nbsp; | flatevidd_andel_vatn = | folketal_estimert = 4&nbsp;148&nbsp;000| folketal_estimert_år = 2008| folketal_tettleik = -&nbsp; | valuta = [[Egyptisk pund]], [[ny israelsk shekel]],<br/>på Vestbreidda òg [[jordansk dinar]]| tidssone = [[UTC]]+2| nasjonalsong = [[Biladi]]| nasjonaldag = | internasjonal_telefonkode = 970 (ikkje offisielt)|| nasjonale_toppdomene = .ps (registert til «Det palestinske territoriet, okkupert.»)| sjølvstende_type = Årstal| sjølvstende_hendingar = – Oppretta | sjølvstende_datoar = <br />[[1994]]| fotnotar = '''*''' Perioden til Abbas gjekk ut [[9. januar]] [[2009]], noko som førde til ei konstitusjonell krise. Abbas forlenga perioden sin med eitt år, medan Duwaik, som talsmann for [[den palestinske lovgjevande forsamlinga]], vart òg president.<br /> '''***''' Haniyeh vart avsett av president Abbas til fordel for Fayad, men Hanyeh og den palestinske lovgjevande forsamlinga godkjenner ikkje dette. Sidan [[14. juni]] [[2007]] har difor Haniyeh de facto vore statsminister på Gazastripa, medan regjeringa til Fayad har makta på Vestbreidda.<br /> }} <noinclude> [[Kategori:Utgåtte malar]] </noinclude> fxgy33fdc5jeoli5oq7xddxevv7ji9w 0 134322 3672660 3646903 2026-09-15T08:34:10Z Johshh 122989 3672660 wikitext text/x-wiki {{Forveksling|Sivilisasjonen}} [[Fil:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|mini|[[Det gamle Egypt]] er eit døme på ein av dei fyrste sivilisasjonane. Egyptarane bygde [[pyramidar]] frå det 3. tusenåret f.Kr.<ref name="ucl">{{cite web |url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|title=Chronology|year=2000|website=Digital Egypt for Universities |publisher=University College London|archive-url=https://web.archive.org/web/20080316015559/http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html |archive-date=16 March 2008 |url-status=live}}</ref>]] Ein '''sivilisasjon''' er eit [[samfunn]] eller ei [[kultur]]gruppe til vanleg definert som kompleks, med [[jordbruk]] og [[by]]ar. Samanlikna med andre kulturar er medlemer i ein sivilisasjon til vanleg organisert med høg grad av [[arbeidsdeling]] og ein intrikat sosial struktur, ofte [[hierarki]]sk oppbygd. Sivilisasjon blir ofte bruka som [[synonym]] for den breiare termen kultur både av vanlege folk og i [[akademia]]. Alle menneske deltek i ein kultur, som kan definerast som kunsten, skikkane, vanane, truene, verdiane, åtferda og dei materielle vanane som utgjer eit folk sin levemåte. Men i den mest bruka definisjonen er sivilisasjon ein deskriptiv term for ein relativt kompleks jordbruks- og bykultur. Sivilisasjonar kan da skiljast frå andre kulturar ved sin høge grad av sosial kompleksitet og [[organisasjon]], og ved sine mangfaldige [[økonomi]]ske og kulturelle aktivitetar. I ein eldre men framleis mykje bruka forstand, kan termen brukast [[norm]]ativt: I samfunnsmessige samanhengar der komplekse og urbane kulturar blir sedde som overlegne meir primitive og barbariske kulturar, blir konseptet sivilisasjon synonymt med kulturell og ofte [[etikk|etisk]] overlegenheit. På liknande måte kan sivilisasjon da bety forfina tankar, manérar eller smak. == Kjelde == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Civilization|Civilization]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. juni 2009.'' {{refslutt}} {{refbetre|dato=2026}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Samfunn]] [[Kategori:Historie]] 7d8ch92tso6zt01tmg6dt3cjd9ozytn 3672679 3672660 2026-09-15T09:32:37Z Ranveig 39 Forveksling > Om 3672679 wikitext text/x-wiki {{om||tidsskriftet|Sivilisasjonen}} [[Fil:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|mini|[[Det gamle Egypt]] er eit døme på ein av dei fyrste sivilisasjonane. Egyptarane bygde [[pyramidar]] frå det 3. tusenåret f.Kr.<ref name="ucl">{{cite web |url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|title=Chronology|year=2000|website=Digital Egypt for Universities |publisher=University College London|archive-url=https://web.archive.org/web/20080316015559/http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html |archive-date=16 March 2008 |url-status=live}}</ref>]] Ein '''sivilisasjon''' er eit [[samfunn]] eller ei [[kultur]]gruppe til vanleg definert som kompleks, med [[jordbruk]] og [[by]]ar. Samanlikna med andre kulturar er medlemer i ein sivilisasjon til vanleg organisert med høg grad av [[arbeidsdeling]] og ein intrikat sosial struktur, ofte [[hierarki]]sk oppbygd. Sivilisasjon blir ofte bruka som [[synonym]] for den breiare termen kultur både av vanlege folk og i [[akademia]]. Alle menneske deltek i ein kultur, som kan definerast som kunsten, skikkane, vanane, truene, verdiane, åtferda og dei materielle vanane som utgjer eit folk sin levemåte. Men i den mest bruka definisjonen er sivilisasjon ein deskriptiv term for ein relativt kompleks jordbruks- og bykultur. Sivilisasjonar kan da skiljast frå andre kulturar ved sin høge grad av sosial kompleksitet og [[organisasjon]], og ved sine mangfaldige [[økonomi]]ske og kulturelle aktivitetar. I ein eldre men framleis mykje bruka forstand, kan termen brukast [[norm]]ativt: I samfunnsmessige samanhengar der komplekse og urbane kulturar blir sedde som overlegne meir primitive og barbariske kulturar, blir konseptet sivilisasjon synonymt med kulturell og ofte [[etikk|etisk]] overlegenheit. På liknande måte kan sivilisasjon da bety forfina tankar, manérar eller smak. == Kjelde == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Civilization|Civilization]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. juni 2009.'' {{refslutt}} {{refbetre|dato=2026}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Samfunn]] [[Kategori:Historie]] c92gelzd48xe1sdihnnpfaj5rdo5hng 0 135723 3672537 3575255 2026-09-14T17:12:33Z Ranveig 39 Malflikk 3672537 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by|namn=Stratford|lokalt namn=Whakaahurangi |distrikt=Stratford District |flatevidd=2163.35 |nettstad=http://www.stratford.govt.nz |region=[[Taranaki|Taranaki Regional Council]] |region1=[[Manawatu-Wanganui]] }} '''Stratford''' er den einaste byen sentralt i [[Distrikt på New Zealand|distriktet]] '''Stratford District''' på [[New Zealand]]. Han ligg under austhellinga til [[Mount Taranaki or Mount Egmont|Mount Taranaki]], om lag halvvegs mellom [[New Plymouth]] og [[Hawera]], nær det geografiske senteret i [[Regionar på New Zealand|regionen]] [[Taranaki]]. Byen har eit folketal på 5 337, og distriktet 8 892.<ref name="SNZ">[http://www.stats.govt.nz/NR/rdonlyres/0CB1D248-09E7-477E-B539-65312F130FA1/0/StratfordDistrict.xls Statistics New Zealand]</ref> Distriktet har ei flatevidd på 2 163,35&nbsp;km², og er delt mellom regionane [[Manawatu-Wanganui]] (berre byen [[Whangamomona]], 31,87 % av arealet) og [[Taranaki]] (68,13 % av arealet). Sentrum i byen ligg 312 [[meter over havet|moh.]] Stratford er [[administrasjonssenter]] i Stratford District i tillegg til å vera det same for heile regionen Taranaki. == Geografi == === Veg og bane === Stratford ligg ved krysset mellom [[hovudveg]]ane ''State Highway 3'' og ''State Highway 43''. Langs State Highway 3 ligg [[New Plymouth]] 39&nbsp;[[kilometer|km]] mot nord, [[Inglewood på New Zealand|Inglewood]] 21&nbsp;km mot nord, [[Eltham på New Zealand|Eltham]] 11&nbsp;km mot sør og [[Hawera]] 30&nbsp;km mot sør. Ved State Highway 43 ligg [[Taumarunui]] 146&nbsp;km mot aust. Denne vegen vert kalla ''«The Forgotten World Highway»'' ''(«Vegen til den gløymde verda»)'', på grunn av dei få busetnadane langs han. [[Jarnveg]]stasjonen i Stratford ligg i krysset mellom linjene ''Marton - New Plymouth Line'' og ''Stratford - Okahukura Line''. === Fysisk geografi === [[Fil:Mt Taranaki.JPG|høgre|mini|350px|Utsikt frå Stratford mot [[Mount Taranaki or Mount Egmond|Mount Taranaki]], med Fanthams Peak til venstre for hovudtoppen. Stratford er tenesteby for dei mange [[mjølk]]eproduserande gardane i [[Taranaki]].]] Stratford District omfattar om lag fjerdeparten av regionen , og inneheld fire [[geologi]]ske landemerke: Vulkankjegla på [[Mount Taranaki/Egmont|Taranaki]], den ringforma sletta kring fjellet, [[nedslagsfelt]]et til elva [[Patea River]] og det austlege åslandskapet. ==== Vulkankjegla på Taranaki ==== Den søraustlege sida til [[Mount Taranaki or Mount Egmont|Mount Taranaki]] ligg i Stratford District, og det nordvestlegaste punktet i distriktet er den 2 518 m høge toppen. Frå toppen går grensene nesten rett mot aust og rett mot sør. Pembroke Road snor seg oppetter fjellsida frå Stratford til ein [[parkeringsplass|parkerings-]] og utsiktsstad, ''«The Platau»'', 1 172 moh. [[Manganui|Manganui skisenter]] ligg eit kort stykke frå parkeringsplassen, over Manganui Gorge. På den søraustlege sida av fjellet fører Manaia Road til [[Dawson Falls]] og Konini Lodge, 890 moh. ==== Ringsletta kring Taranaki ==== Ringsletta kring Mount Taranaki er eit slett landskap med ei svak helling, der Stratford og områda kring ligg. Den svake hellinga, det rike [[vulkan]]ske [[jord]]smonnet og den store [[nedbør]]smengda sørgjer for eit frodig [[beite]]- og [[jordbruk]]sland. Innanfor dette området ligg [[nedslagsfelt]]a til tre elver: [[Manganui River]] i nord, [[Waingongoro River]] i sør, og det dominerande nedslagsfeltet til [[Patea River]]. ==== Patea River ==== Hovudtilførslene til [[Patea River]] ligg på austsida av [[Mount Taranaki or Mount Egmont|Mount Taranaki]], ovanfor Stratford. Frå der renn elva austover. Det øvre nedslagsfeltet utgjer ei smal landstripe mellom felta til [[Manganui River]] i nord og [[Waingongoro River]] i sør. Stratford ligg ved breiddene til Patea River, der Patea River og [[Paetahi Stream]] renn saman. Bortanfor Stratford opnar nedslagsfeltet seg betydeleg og omfattar ei rekkje gamle [[sump]]ar, mellom desse [[Ngaere]] og [[Toko]], og også ringsletteelvene [[Kahouri Stream|Kahouri]] og [[Piakau Stream|Piakau]]. Elva tek så mot tilførslene frå elvene i det utstrekte austlege åslandskapet, [[Toko Stream|Toko]], [[Makuri Stream|Makuri]], [[Mangaehu Stream|Mangaehu]], [[Mangaotuku Stream|Mangaotuku]], [[Puniwhakau Stream|Puniwhakau]] og [[Makahu Stream|Makahu]] Streams, før ho snor seg sørover gjennom åsane i [[South Taranaki District|South Taranaki]] til utløpet ved [[Patea]]. ==== Det austlege åslandskapet ==== Utanfor Stratford strekkjer distriktet seg om lag 45&nbsp;km mot aust, mellom [[Waitara River]] i nord og [[Matemateaonga Ranges]] i sør. [[Elv]]ene [[Whanganui River]] og [[Heao Stream]] utgjer mykje av austgrensa til distriktet. Dette området er dominert av bratte [[sandstein]]s-, [[gråstein]]s- og [[leirskifer]]åsar og svingande dalar. Mykje av dette bratte og isolerte bakkelandskapet er kledd med naturleg eller nyplanta [[skog]], resten er beitemark for sauer og storfe. Ein stor del av det austlege åslandskapet ligg i nedslagsfeltet til Patea River og tilførsleelvene. Heilt nord i distriktet renn [[Waitara River]] med sideelver, mellom desse [[Makara Stream|Makara]], [[Makino Stream|Makino]], [[Matau Stream|Matau]], [[Mangapapa Stream|Mangapapa]] og [[Mangaowata Stream|Mangaowata]]. Den nordlegaste delen av distriktet omfattar òg Mt Damper Stream med tilhøyrande sumpområde og elvestryka [[Mt. Damper Falls]], som renn ut i [[Tongaporutu River]]. Nedslagsfelta til [[Whangamomona River]] og det meste til [[Tangarakau River]] ligg aust i distriktet, begge desse elvene renn ut i [[Whanganui River]]. Dette området er skild frå det vestlege av den tett skogkledde åsrekkja Whangamomona Saddle, noko som gjer dette til ein isolert og karakteristisk del av distriktet, og området hadde då òg tidlegare sitt eige distriktsstyre (''county council''). Søraust i distriktet ligg òg den øvre delen av nedslagsfeltet til [[Waitotara River]], innanfor [[Matemateaonga Ranges]] og det verna området Waitotara Conservation Area. === Busetnadar omkring === Stratford er omgjeven av fleire mindre tettstadar og busetnadar. Mot nord, ved State Highway 3, ligg [[Midhirst]], bortanfor er [[Waipuku]], og i sør [[Ngaere]]. [[Cardiff på New Zealand|Cardiff]], [[Mahoe på New Zealand|Mahoe]], [[Rowan på New Zealand|Rowan]] og [[Pembroke i Taranaki|Pembroke]] ligg under fjellet i vest, og [[Wharehuia]], [[Tuna på New Zealand|Tuna]], [[Te Popo]] og [[Kupe på New Zealand|Kupe]] ligg i nordaust. Mot aust, ved State Highway 43 og jarnvegslinja Stratford-Okahukura, ligg busetnadar som i si stordomstid var travle småbyar. [[Toko]] og den kjende [[Whangamomona]] kan enno reknast som småbyar, medan busetnadane [[Douglas i Taranaki|Douglas]], [[Strathmore i Taranaki|Strathmore]], [[Huiakama]], [[Te Wera]], [[Pohokura]], [[Marco på New Zealand|Marco]], [[Kohuratahi]] og [[Tahora i Taranaki|Tahora]] no berre har att nokre få hus kvar. Langs vegane ut frå State Highway 3 ligg også fleire busetnadar, somme av desse var òg travle småbyar i si tid. [[Huiroa]], [[Kiore på New Zealand|Kiore]], [[Matau på New Zealand|Matau]] og [[Mt. Damper]] ligg mot nord og vest, og [[Huinga]], [[Tututawa]], [[Puniwhakau]], [[Makahu]], [[Aotuhia]] og [[Tangarakau]] ligg i sør og aust. === Nasjonalparkar === Stratford er innfallsport til to [[nasjonalpark]]ar - [[Egmont National Park]] i vest, og [[Whanganui National Park]] i aust. == Populasjon == Stratford er eit landleg tenestesenter for det omkringliggjande jordbruksdistriktet. Etter ein periode med nedgang i folketalet, har dei siste fem åra kunna visa til ein tydeleg økonomisk vekst, med følgjande oppgang i folketalet både i byen og i distriktet. Ved folketeljinga i 2006 var den totale populasjonen 8 892, med 5 337 i byen og 3 555 i dei landlege områda i kring. Dette var første gongen at byen kunne visa til oppgang i folketalet etter folketeljinga i [[1991]], og i distriktet sidan [[1961]]. Folketalet i distriktet nådde ein topp i 1961 med 11 300 menneske, og sidan då har folketalet i byen svinga mellom 5 229 (i 2001) og 5 664 (i 1996). == Økonomi == Den flate ringsletta med fruktbar vulkanjord, gjer saman med rikeleg nedbør, området til eit av dei fremste [[mjølk]]eproduserande [[jordbruk]]sdistrikta på [[New Zealand]]. Distriktet står først og fremst for mjølkeproduksjon (57 300 mjølkekyr), medan det bølgjande til brattlendte austlege åslandskapet gjev rom for beitemarker og [[skog]]bruk (42 000 [[storfe]] og 281 300 [[sau]]er). [[Energi]]produksjon og [[turist]]industrien er begge aukande næringar i Stratford District. [[Vasskraft]]verket [[Stratford Power Station]] ligg 3&nbsp;km aust for byen. ==Historie og kultur == === Whakaahurangi === [[Maori]]namnet til Stratford er Whakaahurangi, som tyder ''med ansiktet mot himmelen''. Namnet kjem frå ei maorisegn som handlar om dronninga Ruapu-tahanga i [[Patea]]-stammen, som etter ei vitjing i [[Kawhia]], overnatta ute nær staden der busetnaden no ligg. Då det var ei klår natt, låg Ruaputahanga tankefull under [[stjerne]]ne til ho døsa bort. Følgjet hennar drog seg attende i respekt for henne, og og såg at dronninga deira sov ''med ansiktet mot himmelen''. Staden heldt fram med å verta brukt som leirstad for maoriar langs vegen som vart kjent som Whakaahurangi-vegen, og som batt saman stammane i [[South Taranaki District|sørlege Taranaki]] med dei i nord-[[Taranaki]], og vidare nord til Kawhia. Kvart reisefølgje ville minnast soga om Ruapu-tahanga som sov med ansiktet mot himmelen<ref>Gordon, W.F., Battersby, J.H., Richards, J.B., Kennedy, W.L., and Kelly, C.S.. Carved from the Bush: Stratford 1878-1928. 1928.</ref> Namnet er høveleg for den vide horisonten over ringsletta til vulkanfjellet. === Kartlegging === Det finst ingen oppteikningar om maoribustadar i nærleiken av staden der Stratford no ligg. Før den britiske busetjinga tok til, var området anten tett skog eller sumpmarker. I [[1870-åra]] gav den statlege satsinga på offentleg arbeid, iverksett under [[statsminister]] [[Julius Vogel|Vogel]], impuls til å byggja ei [[jarnveg]]slinje sør til [[New Plymouth]], og og på same tid til utbygging av [[veg]]ar for å gje tilgang til det frodige jordbrukslandet nedanfor fjellet. I [[1876]] teikna Edwin Stanley Brookes jr. som var [[landmålar]]assistent i [[Taranaki Waste Lands Board]] (eit organ som stod for sal av konfiskert maoriland), opp ein grunnplan for byen ved breidda av [[Patea River]]. Planen vart godkjend [[11. juni]] [[1877]], og den nordlege halvdelen av byen vart lagt ut i juli. Fleire område vart utlagde i [[1879]], og i [[1880]] vart det starta planarbeid for den sørlege delen av byen. === Namngjeving === Den [[3. desember]] [[1877]], fekk staden namnet Stratford-upon-Patea etter eit framlegg frå [[William Crompton]] som hadde hatt sete i Taranaki Waste Lands Board. Den påståtte likskapen mellom Patea River og [[River Avon i Warwickshire|River Avon]] i England førte til valet av namnet. [[Stratford-upon-Avon]] er fødebyen til [[William Shakespeare]], og Crompton var kjend for å ha litterære interesser. Det var vanleg på den tida å namngje byar etter framståande britiske menn. 'Bindinga' til Shakespeare førte til at 67 gater i byen fekk namn etter rollefigurar i 27 av spelstykka hans. I dag spelar det einaste [[klokkespel]]et på [[New Zealand]] balkongscenen frå ''[[Romeo og Julie]]'' tre gonger kvar dag. === Nybygging og vokster === Stratford vart formelt klassifisert som by (town) i juni 1878, og på ein [[auksjon]] [[31. august]] [[1878]] vart dei første 455 seksjonane selde. I [[1881]] var folketalet 97, med 56 menn og 41 kvinner, og staden hadde 22 hus. Til [[1891]] hadde byen vakse til eit folketal på 342 og i 1896 til 1 256. Voksteren heldt fram til midt på og sist på det [[20. hundreåret]], og har seinare svinga mellom eit folketal på 5 229 (i 2001) og 5 664 (i 1996), til 5 337 ved den siste [[folketeljing]]a i [[2006]]. == Lokalstyre == ===Stratford District Council=== '''Stratford District Council''' er eit av 74 [[Distrikt på New Zealand|distrikt]] på [[New Zealand]]. Det er eit av tre distrikt i regionen [[Taranaki]], dei to andre er [[New Plymouth|New Plymouth District Council]] og [[South Taranaki District|South Taranaki District Council]]. === Historikk === Det første Stratford bystyre ''(Stratford Town Board)'' vart danna i [[1882]]. Stratford County Council vart skipa i [[1890]], og Stratford Borough Council [[22. juli]] [[1898]]. [[1. april]] [[1989]] gjekk distriktet og byen saman og danna Stratford District Council, som vart iverksett [[1. november]] [[1989]] som ein del av den nasjonale lokalstyrereforma. == Parkar og friområde == Stratford har ei rekkje offentlege parkar og friområde der namna viser attende både til engelsk og maori opphav: * [[Edward VII av Storbritannia|King Edward]] Park * [[Victoria av Storbritannia|Victoria]] Park * [[Fyrstehuset Windsor|Windsor]] Park * Kopuatama Cemetery == Venskapsbyar == * {{flagicon|United States}} [[Stratford i Connecticut|Stratford]] i [[Connecticut]] i [[USA]] * {{flagicon|England}} [[Stratford upon Avon]] i [[England]] == Referansar == {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stratford, New Zealand|Stratford, New Zealand]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 23. juli 2009.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} * ''The Stratford Inheritance'' av Ian Church, 1990, Heritage Press Ltd, Waikanae, New Zealand: ISBN 0-908708-17-3 * ''Stratford: Shakespearean Town Under the Mountain'' av David Walter, 2005, Dunmore Publishing, Wellington, New Zealand: ISBN 1-877399-05-1 * [http://www.taranakinz.org Touristside til Taranaki] * [http://www.stratford.govt.nz/ Stratford District Council] * [http://www.stratfordnz.co.nz/ Stratord Information Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140930173245/http://stratfordnz.co.nz/ |date=2014-09-30 }} * [http://www.teara.govt.nz/1966/S/Stratford/Stratford/en ''Stratford'' i 1966 Te Ara - Encyclopaedia of New Zealand] * [http://www.stratfordian.blogspot.com/ The Stratfordian] * [http://www.stratford-primary.school.nz Stratford School website] {{Distrikt på New Zealand}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar på New Zealand]] [[Kategori:Distrikt på New Zealand]] [[Kategori:Busetnader i Taranaki]] [[Kategori:Busetnader i Manawatū-Whanganui]] [[Kategori:Stratford District]] kw2g1evk3tffji8dtozsuoc0kvt0f3c 0 138714 3672477 3424576 2026-09-14T12:18:09Z Vinguru 34526 572 -> 2172 3672477 wikitext text/x-wiki {{Infoboks norsk veg | logo = {{riksveg|25||x75}} | bilete = Glåmbrua i Elverum 2.jpg | bilettekst = Riksveg 25 kryssar Glomma i Elverum.{{Foto|Jan-Tore Egge}} | kart = {{Standardbilete|Riksveier Hedmark.svg||Loc Rv25.svg}} | strekning = [[Hamar]] sentrum – riksgrensen ved Støa, [[Trysil]] | lengd = 116,5 km | tilstøytande = {{Riksveg|E6}} {{Riksveg|2}} {{Riksveg|3}} | status = [[riksveg]] | kvalitet = | restriksjon = | restriksjonsstad = }} [[Fil:RV25 Ridabu.jpg|thumb|Ved Ridabu i Vang]] [[Fil:RV25 Brenneriroa.jpg|thumb|Forbi Brenneriroa i Løten]] '''Riksveg 25''' går mellom sentrum i Hamar og rikssgrensa ved Støa i Trysil. Han er 116,5&nbsp;km lang uten felles trasé med [[riksveg 3]]. == Kommuner og knutepunkter == ==={{VL-fylke|Hedmark}}=== {{VL-kommune|Hamar|Rv}} {{v-namn|Vangsvegen}} {{v-kryss|sentrum|{{Fylkesveg|222}}|Strandgata|mot {{Riksveg|E6}} Vien |vei2={{v-veg|{{Fylkesveg|222}}|Strandgata|mot {{Riksveg|E6}} Skogsrud i [[Stange]]}}}} * {{Fylkesveg|75||Hedmark}} Grønnegata frå [[Østre torg]] til {{Fylkesveg|222}} [[Hamar stasjon]] og mot {{Fylkesveg|74||Hedmark}} Vognvegen * {{Fylkesveg|88||Hedmark}} St. Olavs gate til Andreas Pedersens gate (0,5&nbsp;km) * {{rundkøyring}} Anne Diesens veg * {{Fylkesveg|77||Hedmark}} arm Disenvegen {{v-kryss|type=rund||{{Fylkesveg|77||Hedmark}}|Ringgata|mot {{Fylkesveg|74||Hedmark}} Vognvegen |veg2={{v-veg||Ringgata|til Parkgata}}}} {{v-kryss|type=rund|[[Briskeby gressbane]]|{{Fylkesveg|222}} arm|Skogvegen|mot Stangevegen |veg2={{v-veg||Stangevegen|mot Børstad}}}} * {{lyskryss}} Åkersvikvegen * {{bru}} Disen bru ([[Åkersvika]], 37 m) * {{lyskryss}} Midtstranda * {{lyskryss}} {{Riksveg|E6|S}} frå Midtstranda mot {{riksveg|3}} [[Kolomoen]] i [[Stange]] * {{bru}} Akersvika bru (over E6, 49 m) * {{lyskryss}} {{Riksveg|E6|N}} frå [[Åker gård|Åker]] mot {{riksveg|4}} Sandvoll i [[Gjøvik]] * {{lyskryss}} Åker allé * {{lyskryss}} Stasjonsvegen * {{lyskryss}} {{Fylkesveg|116||Hedmark}} Sælidvegen frå Vang til {{Riksveg|E6}} {{Fylkesveg|222}} Vien * {{lyskryss}} {{Fylkesveg|116||Hedmark}} Kongsvegen frå Ridabu skole til {{Fylkesveg|241||Hedmark}} Klevfos i [[Løten]] * {{Fylkesveg|105||Hedmark}} Kappvegen frå Torshov til {{Fylkesveg|103||Hedmark}} Tomter * {{Fylkesveg|117||Hedmark}} Hjellumvegen frå Torshov til {{Fylkesveg|222}} Kløfta * {{Fylkesveg|111||Hedmark}} Høyvangvegen frå Helstad til {{Fylkesveg|104||Hedmark}} Skråstad, Dørumvegen til {{Fylkesveg|119||Hedmark}} Fremstad * {{Fylkesveg|112||Hedmark}} Dælidvegen frå Grubhol til {{Fylkesveg|104||Hedmark}} Oppsal (1,5&nbsp;km) * {{Fylkesveg|119||Hedmark}} Hommelstadvegen frå Ålstad til {{Fylkesveg|235||Hedmark}} Dalfarmen * {{Fylkesveg|122||Hedmark}} Lageråvegen frå Lageråa til {{Fylkesveg|104||Hedmark}} Bekken {{VL-kommune|Løten|Rv}} {{v-namn|Chausseen}} * {{Fylkesveg|60||Hedmark}} Arnsetvegen frå Jevnaker mot {{Fylkesveg|84||Hedmark}} Mørkved i [[Ringsaker]] * {{Fylkesveg|151||Hedmark}} Balkevegen frå Balke mot {{Fylkesveg|116||Hedmark}} Haukstad {{Veg under planlegging| * {{Motorveg-start}} [[Tønset]]; motorvei under planlegging, felles trasé med [[riksvei 3]], byggestart 2018.<ref name=vegvesen>[http://www.vegvesen.no/Riksveg/rv3og25lotenelverum Rv. 3 /rv. 25 Løten– Elverum]</ref><ref name=nrk2014>[http://www.nrk.no/ho/far-endelig-ny-veg-1.11540957 Endelig ny veg mellom Løten og Elverum]</ref>}} {{v-kryss|type=lys|[[Brenneriroa]]|{{Fylkesveg|153||Hedmark}}|Brennerivegen|til {{Riksveg|3}} Hølingstad |vei2={{v-veg|{{Fylkesveg|153||Hedmark}}|Budorvegen|til Kvennhuslykkja}}}} * {{Fylkesveg|166||Hedmark}} Kirkevegen frå [[Løten prestegård]] mot {{Fylkesveg|168||Hedmark}} Olohusa * {{Fylkesveg|155||Hedmark}} Skrinhagavegen frå Grøholt til {{Fylkesveg|166||Hedmark}} [[Løten kirke]] * {{Fylkesveg|155||Hedmark}} Spangenvegen frå Klammerbakken til {{Fylkesveg|153||Hedmark}} Tomte * {{Fylkesveg|157||Hedmark}} Magnhild Landheims veg frå Kroksti til {{Riksveg|3}} Segla, Brandsrudvegen til {{Fylkesveg|115||Hedmark}} Brandsrud * {{Fylkesveg|158||Hedmark}} Heimdalsvegen frå Ånestad bru mot Slåttbakken * {{Riksveg|3}} Kongsvegen frå [[Ånestad]] mot {{Riksveg|E6}} [[Kolomoen]] i [[Stange]], felles trasé til Grindalsmoen * {{Fylkesveg|168||Hedmark}} Østrovegen frå Myklegard til {{Fylkesveg|166||Hedmark}} Oset * {{Rasteplass|wc=ja}} Ådalsbruk * {{Fylkesveg|115||Hedmark}} Nordbygdvegen frå Ebru mot {{Fylkesveg|102||Hedmark}} Skjeset i [[Hamar]] {{VL-kommune|Elverum|Rv}} {{v-namn|Hamarvegen}} {{Veg under planlegging| * {{Motorveg-slutt}} Endepunkt motorveg under planlegging}} * {{lyskryss}} Svartbekkvegen * {{rundkøyring}} {{Riksveg|3}} Trondheimsvegen frå [[Grindalsmoen]] mot {{Riksveg|E6}} [[Ulsberg]] i [[Rennebu]] * {{bru}} Elverum bru (over [[Rørosbanen]] og [[Solørbanen]], 63 m) * {{Fylkesveg|505||Hedmark}} arm Vestsivegen * {{lyskryss}} {{Fylkesveg|505||Hedmark}} Jernbanegata mot {{Fylkesveg|210}} Eid i [[Våler (Hedmark)|Våler]] * {{bru}} [[Glåmbrua]] ([[Glåma]], 180 m) * {{rundkøyring}} {{Riksveg|2}} Solørvegen frå [[Leiret]] mot {{Riksveg|E16}} i [[Kongsvinger]] {{v-namn|Trysilvegen}} * {{Tunnel}} [[Leirettunnelen]] (85 m) * {{lyskryss}} {{Fylkesveg|556||Hedmark}} Strandbygdvegen til {{Fylkesveg|505||Hedmark}} Jernbanegata * {{Fylkesveg|536||Hedmark}} Langholsvegen frå Løvbergsmoen til {{Fylkesveg|537||Hedmark}} Likvern * {{Fylkesveg|545||Hedmark}} Hernesvegen frå Løvbergsmoen til {{Fylkesveg|540||Hedmark}} Nordstad * {{Fylkesveg|207}} Sørskogbygdvegen frå [[Finstad]] mot {{Fylkesveg|496||Hedmark}} Kynnberget, {{Fylkesveg|544||Hedmark}} Enok Sletengens veg til {{Fylkesveg|543||Hedmark}} [[Hernes]] * {{Fylkesveg|541||Hedmark}} Skogen frå Høgåsen til {{Fylkesveg|207}} Sætre skole (3,4&nbsp;km) * {{Fylkesveg|540||Hedmark}} Øvre Skurubergs veg frå Mo til {{Fylkesveg|207}} Rogne og mot {{Fylkesveg|546||Hedmark}} Brustad * {{Rasteplass|wc=ja}} [[Julussa]] * {{bru}} Ulvåa bru ([[Ulvåa (sideelv til Flisa)|Ulvåa]], 20 m) {{VL-kommune|Trysil|Rv}} {{v-namn}} * {{Fylkesveg|561||Hedmark}} Osensjøvegen frå Sandstad til {{Fylkesveg|215}} Stormoen i [[Åmot]] * {{Rasteplass|wc=ja}} Tjernlia * {{Fylkesveg|208}} Rundflovegen frå [[Midtskogberget]] til {{Fylkesveg|26}} Rundfloen * {{Fylkesveg|26}} Trysilvegen frå [[Kverneggen]] til {{Fylkesveg|30}} i [[Tolga]] * {{bru}} [[Nybergsund bru]] ([[Trysilelva]], 117 m) * {{rundkøyring}} {{Fylkesveg|26}} Parkvegen frå [[Nybergsund]] mot {{Veg-S||62}} Riksgrensen, {{Fylkesveg|2172}} Bygdervegen mot Bryn * {{Rasteplass}} Gjetsjøen * {{Fylkesveg|564||Hedmark}} frå [[Østby (Trysil)|Østby]] til {{Fylkesveg|570||Hedmark}} Ljørdalen * {{Fylkesveg|564||Hedmark}} Galåsvegen frå Østby til {{Fylkesveg|26}} Plassen kapell * [[Fil:NO road sign 326.svg|toll|22px]] Østby tollstasjon * {{Fylkesveg|569||Hedmark}} Flermovegen frå Multmyra til riksgrensen ved Flermoen (7,1&nbsp;km) {{Riksgrense}} → Rörbäcksnäs * {{Fylkesveg|570||Hedmark}} Støavegen frå Støa til riksgrensen ved Linnes {{Riksgrense}} → {{Veg-S||70}} * {{Rasteplass}} Støa * {{bru}} Ljøra bru ([[Ljøra]], 56 m) * {{Riksgrense}} Riksgrensen, Bergulvkjølen → {{Veg-S||66}} mot {{Veg-S|E|16}} {{Veg-S|E|45}} [[Malung]] == Referanser == <references/> == Bakgrunnsstoff == * [http://svvgw.vegvesen.no/http://svvnvdbappp.vegvesen.no:7778/webinnsyn/anon/index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101111065346/http://svvgw.vegvesen.no/http://svvnvdbappp.vegvesen.no:7778/webinnsyn/anon/index |date=2010-11-11 }}Statens vegvesens nasjonale vegbank. {{DEFAULTSORT:Riksveg 025}} [[Kategori:Riksvegar]] [[Kategori:Vegar i Hamar]] [[Kategori:Vegar i Elverum]] [[Kategori:Vegar i Trysil]] m4kbngwzujh6ybj4k6g3n3pvcyav1ie 0 158345 3672478 2897158 2026-09-14T12:18:54Z Vinguru 34526 572 -> 2172 3672478 wikitext text/x-wiki {{Infoboks norsk veg | logo = {{fylkesveg|26}} | bilete = | kart1 = Riksveier Hedmark.svg | veg = Loc Rv26.svg | strekning = [[Tolga]] &ndash;&nbsp;riksgrensa i [[Trysil]] | lengd = 207,4 km | tilstøytande = {{riksveg|3}} | ferjer = | status = [[fylkesveg]] | kvalitet = | restriksjon = | restriksjonsstad = | comcat = Fylkesveg 26 }} : ''Sjå òg [[Fylkesveg 26 (fleirtyding)]] '' [[Fil:FV26P Tolga plo.jpg|thumb|231px|FV26 kryssar Rørosbanen ved Tolga stasjon.]] [[Fil:NybergsundBru.jpg|thumb|231px|FV26 kryssar Trysilelva på Nybergsund bru.]] '''Fylkesveg 26''' ('''Fv26''') er ein veg i [[Hedmark]] som går mellom riksgrensa mot [[Sverige]] nær [[Trysil]] og [[Tolga]]. Vegen passerer Trysil med sine skianlegg, [[Femunden]], den tredje største innsjøen i landet, før han endar på Tolga. Vegen har ei lengd på 207,4 km. Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltningsreformen tredde i kraft har han status som fylkesveg. ==Kommunar og knutepunkt== ==={{VL-fylke|Hedmark}}=== {{VL-kommune|Tolga|Rv}} *{{fylkesveg|30}} [[Tolga]] *{{bru}} [[Tolga bru]] (ca. 90 m) *{{fylkesveg|681||Hedmark}} frå [[Tolga stasjon]] til {{riksveg|3}} Storsteia i [[Alvdal]] *{{fylkesveg|737||Hedmark}} frå Hodal nord til Hodal (2,1 km) *{{fylkesveg|737||Hedmark}} [[Hodalen|Hodal]] {{VL-kommune|Engerdal|Rv}} *{{fylkesveg|28}} [[Sømådal]] *{{bru}} Isterfossen bru (ca. 120 m) *{{fylkesveg|217}} [[Isterfossen]] *{{fylkesveg|654||Hedmark}} frå [[Femunden|Femundsenden]] til {{fylkesveg|221}} Røstvollen (24,4 km) *{{fylkesveg|218}} [[Drevsjø]] *{{fylkesveg|653||Hedmark}} frå Engerdalssætra til {{fylkesveg|217}} Sølenstua (11,8 km) {{VL-kommune|Trysil|Rv}} *{{fylkesveg|581||Hedmark}} frå Engerneseet til {{fylkesveg|217}} Sundet i [[Engerdal]] (43,5 km) *{{fylkesveg|215}} [[Jordet]] *Arm til [[Innbygda i Trysil|Innbygda]] (0,4 km) **{{fylkesveg|563||Hedmark}} frå Innbygda til {{fylkesveg|561||Hedmark}} Gjevaldshaug **{{rundkøyring}} {{fylkesveg|2172}} Innbygda *{{fylkesveg|585||Hedmark}} frå Mosanden til {{fylkesveg|563||Hedmark}} Stormota (1,4 km) *{{Riksveg|25}} Kverneggen, felles trasé til Nybergsund *{{bru}} [[Nybergsund bru]] (117 m) *{{rundkøyring}} {{Riksveg|25}} [[Nybergsund]], {{fylkesveg|2172}} til Bryn *{{fylkesveg|565||Hedmark}} frå Kolås til {{fylkesveg|564||Hedmark}} Skogli (8,1 km) *{{fylkesveg|564||Hedmark}} frå Plassen kapell til {{fylkesveg|570||Hedmark}} Ljørdalen *{{fylkesveg|208}} Rundfloen *{{fylkesveg|567||Hedmark}} frå Lutufallet til riksgrensa ved Borveggen (6,4 km) {{riksgrense}} → Rörbäcksnäs *{{riksgrense}} {{veg-S||62}} Riksgrensa mot [[Sverige]] == Bakgrunnsstoff == {{Trafikkinformasjon|Fv|26}} {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 026}} [[Kategori:Primære fylkesvegar]] [[Kategori:Fylkesvegar i Hedmark]] [[Kategori:Vegar i Trysil]] [[Kategori:Vegar i Engerdal]] [[Kategori:Vegar i Tolga]] [[Kategori:Den norske riksgrensa]] hwi9tqwsk7ejqrsbvgnlz4czdddgh2t 3672482 3672478 2026-09-14T12:28:23Z Vinguru 34526 563 -> 2160 3672482 wikitext text/x-wiki {{Infoboks norsk veg | logo = {{fylkesveg|26}} | bilete = | kart1 = Riksveier Hedmark.svg | veg = Loc Rv26.svg | strekning = [[Tolga]] &ndash;&nbsp;riksgrensa i [[Trysil]] | lengd = 207,4 km | tilstøytande = {{riksveg|3}} | ferjer = | status = [[fylkesveg]] | kvalitet = | restriksjon = | restriksjonsstad = | comcat = Fylkesveg 26 }} : ''Sjå òg [[Fylkesveg 26 (fleirtyding)]] '' [[Fil:FV26P Tolga plo.jpg|thumb|231px|FV26 kryssar Rørosbanen ved Tolga stasjon.]] [[Fil:NybergsundBru.jpg|thumb|231px|FV26 kryssar Trysilelva på Nybergsund bru.]] '''Fylkesveg 26''' ('''Fv26''') er ein veg i [[Hedmark]] som går mellom riksgrensa mot [[Sverige]] nær [[Trysil]] og [[Tolga]]. Vegen passerer Trysil med sine skianlegg, [[Femunden]], den tredje største innsjøen i landet, før han endar på Tolga. Vegen har ei lengd på 207,4 km. Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltningsreformen tredde i kraft har han status som fylkesveg. ==Kommunar og knutepunkt== ==={{VL-fylke|Hedmark}}=== {{VL-kommune|Tolga|Rv}} *{{fylkesveg|30}} [[Tolga]] *{{bru}} [[Tolga bru]] (ca. 90 m) *{{fylkesveg|681||Hedmark}} frå [[Tolga stasjon]] til {{riksveg|3}} Storsteia i [[Alvdal]] *{{fylkesveg|737||Hedmark}} frå Hodal nord til Hodal (2,1 km) *{{fylkesveg|737||Hedmark}} [[Hodalen|Hodal]] {{VL-kommune|Engerdal|Rv}} *{{fylkesveg|28}} [[Sømådal]] *{{bru}} Isterfossen bru (ca. 120 m) *{{fylkesveg|217}} [[Isterfossen]] *{{fylkesveg|654||Hedmark}} frå [[Femunden|Femundsenden]] til {{fylkesveg|221}} Røstvollen (24,4 km) *{{fylkesveg|218}} [[Drevsjø]] *{{fylkesveg|653||Hedmark}} frå Engerdalssætra til {{fylkesveg|217}} Sølenstua (11,8 km) {{VL-kommune|Trysil|Rv}} *{{fylkesveg|581||Hedmark}} frå Engerneseet til {{fylkesveg|217}} Sundet i [[Engerdal]] (43,5 km) *{{fylkesveg|215}} [[Jordet]] *Arm til [[Innbygda i Trysil|Innbygda]] (0,4 km) **{{fylkesveg|2160||Hedmark}} frå Innbygda til {{fylkesveg|561||Hedmark}} Gjevaldshaug **{{rundkøyring}} {{fylkesveg|2172}} Innbygda *{{fylkesveg|585||Hedmark}} frå Mosanden til {{fylkesveg|2160}} Stormota (1,4 km) *{{Riksveg|25}} Kverneggen, felles trasé til Nybergsund *{{bru}} [[Nybergsund bru]] (117 m) *{{rundkøyring}} {{Riksveg|25}} [[Nybergsund]], {{fylkesveg|2172}} til Bryn *{{fylkesveg|565||Hedmark}} frå Kolås til {{fylkesveg|564||Hedmark}} Skogli (8,1 km) *{{fylkesveg|564||Hedmark}} frå Plassen kapell til {{fylkesveg|570||Hedmark}} Ljørdalen *{{fylkesveg|208}} Rundfloen *{{fylkesveg|567||Hedmark}} frå Lutufallet til riksgrensa ved Borveggen (6,4 km) {{riksgrense}} → Rörbäcksnäs *{{riksgrense}} {{veg-S||62}} Riksgrensa mot [[Sverige]] == Bakgrunnsstoff == {{Trafikkinformasjon|Fv|26}} {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 026}} [[Kategori:Primære fylkesvegar]] [[Kategori:Fylkesvegar i Hedmark]] [[Kategori:Vegar i Trysil]] [[Kategori:Vegar i Engerdal]] [[Kategori:Vegar i Tolga]] [[Kategori:Den norske riksgrensa]] 2dvirlgwllsrayn9bx8q9rcs4grcifj 0 187658 3672483 2647312 2026-09-14T12:29:08Z Vinguru 34526 563 -> 2160 3672483 wikitext text/x-wiki {{sjå|fylkesveg 561 (fleirtyding)}} '''Fylkesveg 561 i Hedmark''' går mellom Tjernmoen i [[Trysil kommune]] og Stormoen i [[Åmot kommune]]. Vegen er 27,7 km lang. ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Trysil kommune|Fv|Trysil}} [[Fil:FV561 ved Osensjøen.jpg|thumb|Fylkesveg 561 nær sørenden av Osensjøen]] *{{riksveg|25}} Tjernmoen *{{fylkesveg|562||Hedmark}} frå Sjøenden til {{fylkesveg|215}} Valmen i [[Åmot kommune]] (23,5 km) *{{fylkesveg|584||Hedmark}} frå Østenheden til {{fylkesveg|2160}} Ulvsjøen (17,3 km) *{{fylkesveg|563||Hedmark}} frå Gjevaldshaug til {{fylkesveg|26}} Innbygda (25,5 km) {{VL-kommune|Åmot kommune|Fv|Åmot}} *{{fylkesveg|215}} Stormoen ==Bakgrunnsstoff== {{Trafikkinformasjon|Fv|561}} {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 561}} [[Kategori:Fylkesvegar i Hedmark| 561]] [[Kategori:Vegar i Trysil]] [[Kategori:Vegar i Åmot]] cqtx0y672hy8guya5lw0w217vjl6d4y 3672485 3672483 2026-09-14T12:37:45Z Kontributor 2K 130555 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:FV561 ved Osensjøen.jpg]] → [[File:FV2156 ved Osensjøen.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) · The road number was changed in 2020 3672485 wikitext text/x-wiki {{sjå|fylkesveg 561 (fleirtyding)}} '''Fylkesveg 561 i Hedmark''' går mellom Tjernmoen i [[Trysil kommune]] og Stormoen i [[Åmot kommune]]. Vegen er 27,7 km lang. ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Trysil kommune|Fv|Trysil}} [[Fil:FV2156 ved Osensjøen.jpg|thumb|Fylkesveg 561 nær sørenden av Osensjøen]] *{{riksveg|25}} Tjernmoen *{{fylkesveg|562||Hedmark}} frå Sjøenden til {{fylkesveg|215}} Valmen i [[Åmot kommune]] (23,5 km) *{{fylkesveg|584||Hedmark}} frå Østenheden til {{fylkesveg|2160}} Ulvsjøen (17,3 km) *{{fylkesveg|563||Hedmark}} frå Gjevaldshaug til {{fylkesveg|26}} Innbygda (25,5 km) {{VL-kommune|Åmot kommune|Fv|Åmot}} *{{fylkesveg|215}} Stormoen ==Bakgrunnsstoff== {{Trafikkinformasjon|Fv|561}} {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 561}} [[Kategori:Fylkesvegar i Hedmark| 561]] [[Kategori:Vegar i Trysil]] [[Kategori:Vegar i Åmot]] 95zd28shcrhvm3f79klet1w6k0eg9as 0 187660 3672479 2404094 2026-09-14T12:27:21Z Vinguru 34526 Nytt vegnummer 3672479 wikitext text/x-wiki [[Fil:Veien til Trysil - panoramio.jpg|mini|Vestbyvegen]] '''Fylkesveg 2160''' (tidl. fylkesveg 563 i Hedmark) går mellom [[Innbygda i Trysil|Innbygda]] og Gjevaldshaug i [[Trysil kommune]]. Vegen er 25,5 km lang. ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Trysil kommune|Fv|Trysil}} *{{fylkesveg|26}} [[Innbygda i Trysil|Innbygda]] *{{rundkøyring}} {{fylkesveg|585||Hedmark}} frå Stormota til {{fylkesveg|26}} Mosanden (1,4 km) *{{fylkesveg|584||Hedmark}} frå Ulvsjøen til {{fylkesveg|561||Hedmark}} Østenheden (17,3 km) *{{fylkesveg|561||Hedmark}} Gjevaldshaug ==Bakgrunnsstoff== {{Trafikkinformasjon|Fv|2160}} {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 2160}} [[Kategori:Fylkesvegar i Hedmark| 2160]] [[Kategori:Vegar i Trysil]] jzaoqffaifn4g2lja5x2jne197g928b 3672480 3672479 2026-09-14T12:27:40Z Vinguru 34526 Vinguru flytte sida [[Fylkesveg 563 i Hedmark]] til [[Fylkesveg 2160]]: Vegnummer frå 2020 3672479 wikitext text/x-wiki [[Fil:Veien til Trysil - panoramio.jpg|mini|Vestbyvegen]] '''Fylkesveg 2160''' (tidl. fylkesveg 563 i Hedmark) går mellom [[Innbygda i Trysil|Innbygda]] og Gjevaldshaug i [[Trysil kommune]]. Vegen er 25,5 km lang. ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Trysil kommune|Fv|Trysil}} *{{fylkesveg|26}} [[Innbygda i Trysil|Innbygda]] *{{rundkøyring}} {{fylkesveg|585||Hedmark}} frå Stormota til {{fylkesveg|26}} Mosanden (1,4 km) *{{fylkesveg|584||Hedmark}} frå Ulvsjøen til {{fylkesveg|561||Hedmark}} Østenheden (17,3 km) *{{fylkesveg|561||Hedmark}} Gjevaldshaug ==Bakgrunnsstoff== {{Trafikkinformasjon|Fv|2160}} {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 2160}} [[Kategori:Fylkesvegar i Hedmark| 2160]] [[Kategori:Vegar i Trysil]] jzaoqffaifn4g2lja5x2jne197g928b 0 187667 3672473 2404100 2026-09-14T12:16:23Z Vinguru 34526 Bilete + nytt vegnummer 3672473 wikitext text/x-wiki [[Fil:Storvegen, Trysil.jpg|mini|Storvegen i Innbygda]] '''Fylkesveg 2172''' (tidlegare fylkesveg 572 i Hedmark) går mellom [[Nybergsund]] og Bryn i [[Trysil kommune]]. Vegen er 32,7 km lang. ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Trysil kommune|Fv|Trysil}} *{{rundkøyring}} {{riksveg|25}} {{fylkesveg|26}} Kilen, [[Nybergsund]] *{{rundkøyring}} {{fylkesveg|26}} [[Innbygda i Trysil|Innbygda]] *Endepunkt Bryn ==Bakgrunnsstoff== {{Trafikkinformasjon|Fv|2172}} {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 2172}} [[Kategori:Fylkesvegar i Hedmark| 2172]] [[Kategori:Vegar i Trysil]] cd2e9n81rci6jpy8nnxotv09pl031zo 3672474 3672473 2026-09-14T12:16:43Z Vinguru 34526 Vinguru flytte sida [[Fylkesveg 572 i Hedmark]] til [[Fylkesveg 2172]]: Vegnummer frå 2020 3672473 wikitext text/x-wiki [[Fil:Storvegen, Trysil.jpg|mini|Storvegen i Innbygda]] '''Fylkesveg 2172''' (tidlegare fylkesveg 572 i Hedmark) går mellom [[Nybergsund]] og Bryn i [[Trysil kommune]]. Vegen er 32,7 km lang. ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Trysil kommune|Fv|Trysil}} *{{rundkøyring}} {{riksveg|25}} {{fylkesveg|26}} Kilen, [[Nybergsund]] *{{rundkøyring}} {{fylkesveg|26}} [[Innbygda i Trysil|Innbygda]] *Endepunkt Bryn ==Bakgrunnsstoff== {{Trafikkinformasjon|Fv|2172}} {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 2172}} [[Kategori:Fylkesvegar i Hedmark| 2172]] [[Kategori:Vegar i Trysil]] cd2e9n81rci6jpy8nnxotv09pl031zo 0 187672 3672484 2404104 2026-09-14T12:29:38Z Vinguru 34526 563 -> 2160 3672484 wikitext text/x-wiki {{sjå|fylkesveg 585 (fleirtyding)}} '''Fylkesveg 585 i Hedmark''' går mellom Mosanden og Stormota i [[Trysil kommune]]. Vegen er 1,4 km lang. ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Trysil kommune|Fv|Trysil}} *{{fylkesveg|26}} Mosanden *{{rundkøyring}} {{fylkesveg|2160}} Stormota ==Bakgrunnsstoff== {{Trafikkinformasjon|Fv|585}} {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 585}} [[Kategori:Fylkesvegar i Hedmark| 585]] [[Kategori:Vegar i Trysil]] ajiowphwpqnxtot21vzfma37v13fol8 0 190070 3672546 3637081 2026-09-14T18:05:06Z Ranveig 39 Litt meir frå no: 3672546 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |land = England |region = Tyne and Wear |distrikt = North Tyneside |postnummer = NE28 |retningsnummer = 0 191 }} '''Wallsend''' er ein by i [[North Tyneside]] i [[Tyne and Wear]] i [[England]]. Namnet til byen kjem av at han ligg der [[Hadrianmuren]] i si tid slutta. Byen har litt over 40 000 innbyggjarar. Han ligg nær 5,5&nbsp;km frå sentrum av [[Newcastle upon Tyne]]. ==Historie== [[Fil:Latin spoken here - geograph.org.uk - 1052519.jpg|thumb|left|Tospråkleg skilt ved metrostasjonen.]] I romersk tid bygde [[Romarriket|romarane]] festningen [[Segedunum]] (''[[castrum]]'') på staden for dagens by. Festningen låg ved den austlege enden av Hadrianmuren, nær breidda av elven [[Tyne i England|Tyne]], og utgjorde den austlegaste delen av muren.<ref>Richardson, William (1923): ''The History of the Parish of Wallsend''. City of Newcastle Upon Tyne Education and Libraries Directorate. ISBN 1-857950-34-8.</ref> Han blei brukt som militær garnison i nær 300 år, frå [[81]] og fram til då romearane trekte seg ut av [[Romersk Britannia|Britannia]] kring 410. I dag ligg det eit museum ved ruinane etter den romerske festningen som heiter Segedunum Roman Fort.<ref>{{Citation|title=Segedunum Roman Fort - Where Hadrian's Wall begins and ends|url=https://www.northeastmuseums.org.uk/segedunum|website=Segedunum Roman Fort|accessdate=2026-09-14|language=en}}</ref> Det har utstillingar om romersk historie, rekonstruksjonar og ein seksjon av den romerske muren som ein gong stod på staden. Den moderne historia til Wallsend har vore prega av kolgruvedrift og [[skipsbygging]]. Det meste av den eldste industrien her var knytt til utvinning av kol. Kolgruvedrifta bestod av sju gruver som var aktive mellom 1778<ref>[http://my.northtyneside.gov.uk/page/5751/history-wallsend-parks «History of Wallsend Parks»] {{Wayback|url=http://my.northtyneside.gov.uk/page/5751/history-wallsend-parks |date=20160304044314 }}, ''North Tyneside Council''</ref> og 1935.<ref>[http://www.dmm.org.uk/colliery/w022.htm «Wallsend Colliery, also known as Russell's Wallsend»], Mining Museum</ref> I Wallsend låg også Wigham Richardson skipsverft, seinare slått saman til Swan, Hunter & Wigham Richardson. Det bygga passasjerskipet [[RMS «Mauretania»]] i 1906, som då var verdas største skip.<ref>[http://www.tyneandweararchives.org.uk/mauretania/index.htm «Tyne & Wear Archives Service Mauretania»] {{Wayback|url=http://www.tyneandweararchives.org.uk/mauretania/index.htm |date=20070610050432 }}</ref> {{stack|[[Fil:St Peter's Church, Wallsend - geograph.org.uk - 92992.jpg|mini|St. Peterskyrkja i Wallsend. {{foto|Phil Thirkell}}]]}} ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wallsend|Wallsend]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. juli 2011.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori: Byar i Tyne and Wear]] qrm7hqln1uurovfef6qtfqk91y8vdsc 0 198098 3672631 3672091 2026-09-15T07:18:23Z Ranveig 39 +Setn. med ref. frå en: 3672631 wikitext text/x-wiki [[Fil:Canadawineregions.png|mini|Område med druedyrking i Canada]] '''Kanadisk vin''' er hovudsakleg [[vin]] produsert i den sørlege delen av [[British Columbia]] og i den sørlege delen av [[Ontario]]. To tredelar av vingardarealet i Canada ligg i Ontario.<ref name=BCW>{{cite web|title=Market Analysis Report: A Global Export Market Overview for British Columbia's Wine Industry|url=https://www2.gov.bc.ca/assets/gov/farming-natural-resources-and-industry/agriculture-and-seafood/statistics/exports/global_export_market_bcwine_industry.pdf|publisher=Government of British Columbia|year=2012|access-date=2019-03-09|archive-date=2018-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181107193740/https://www2.gov.bc.ca/assets/gov/farming-natural-resources-and-industry/agriculture-and-seafood/statistics/exports/global_export_market_bcwine_industry.pdf}}</ref> Det blir også laga vin i andre provinsar, som [[Alberta]], [[Quebec]], [[New Brunswick]], [[Nova Scotia]] og [[Prince Edward Island]]. Det finst eit veksande tal med små produsentar av druer og vin i den sørlege delen av [[Quebec]] og [[Nova Scotia]]. Dei to største vinregionane i [[Canada]] er [[Okanagan Valley]] i British Columbia og [[Niagarahalvøya]] i Ontario. Andre vindistrikt i British Columbia er [[Similkameen]]dalen, [[Fraser Valley]]-området nær Vancouver, den sørlege delen av [[Vancouverøya]] og [[Gulf Islands]]. Andre vinområde i Ontario er breidda av [[Eriesjøen]] og [[Prince Edward County i Ontario|Prince Edward County]]. Den kanadiske vinindustrien lagar òg vin på importerte druer og saft. Desse produkta er merka [[Cellared in Canada]] og dei treng ikkje oppfylle dei strenge krava til innhald gitt av [[Vintners Quality Alliance]]. [[Isvin]], som kan lagast i nesten alle vindistrikta i Canada, spesielt i [[Okanagan Valley]], er det mest kjente produktet internasjonalt. Canada produserte 75,9 millionar liter vin i 2002 (0,3&nbsp;% av verdsproduksjonen). ==Historie== {{uomsett|engelsk}} [[fil:Vineyards Lake Okanagan.jpg|mini|Vinmarker nær [[Lake Okanagan]] i British Columbia.]] Kanadisk vin har blitt produsert i meir enn 400 år. Dei første nybyggjarane prøvde å dyrke druer av arten ''[[Vitis vinifera]]'' frå Europa, men dei lykkast ikkje i større grad. Dei fann det naudsynt å fokusere på dei lokale artane ''[[Vitis labrusca]]'' og ''[[Vitis riparia]]'' saman med ulike hybridar. Men marknaden for slik vin var avgrensa på grunn av den spesielle smaken på slik vin og som ofte er kalla "[[foxiness|foxy]]". Derimot er denne smaken mindre dominerande når druesafta blir nytta til å framstille [[Portvin|port]]- og [[sherry]]type vin. I løpet av den første halvdelen på 1900-talet førte [[fråhaldsrørsla]], og seinare forbrukaretterspurnad etter [[oppsprita vin|oppsprita]] og søte vinar, til at det ikkje vart utviklinga av ein kvalitetsbordvinindustri. Men på 1960-talet skifta etterspørsla frå søte og oppsprita vinar til tørre bordvinar med lågt alkoholinnhald. Samstundes vart vinproduksjonsteknikken monaleg betre, det vart tilgang på betre druesortar og sjukdomsresistente klonar. I tillegg kom det i gang systematisk forsking innan vinavl. Etter at [[alkoholforbodet i Canada]] vart avvikla i 1927, avgrensa provinsane sterkt talet på lisensar på produksjon av vin. Eit nær 50-årig moratorium på å tildele nye lisensar på produksjon av vin vart endeleg avvikla i 1974. I løpet av det same tiåret begynte forsøksplantingar å syne at ''Vitis vinifera'' kunne dyrkast i Canada. Andre dyrkarar fann at vin av høg kvalitet kunne bli produsert frå ''Vitis vinifera'' dersom vinstokkane vart dyrka med redusert avling, nye [[trellising techniques]] og riktig [[canopy management]]. I 1988 skjedde tre viktige ting: det vart inngått [[frihandelsavtalen mellom Canada og USA|frihandelsavtale]] med [[USA]], [[Vintners Quality Alliance]]-standaren (VQA) vart skipa og eit større vinstokk-utskifting og oppgraderingsprogram vart sett i gang. Kvar av desse hendingane førte på ein eller annan måte til å betre livskrafta til vinindustrien i Canada. I løpet av 1990-åra, heldt kanadiske vinmakarar fram med å syne at fine druesortar dyrka i kjølig klima kunne potensielt ha kompleks smak og lukt, delikate og likevel tydelege aromaar, tett fokusert struktur og lengre aldringspotensiale enn vinar frå varmare delar av verda. ==Marknadsdel innanlands== Kanadisk vin har mindre enn 50 prosent av den kanadiske vinmarknaden, noko som gjer at Canada er eit av berre få vinproduserande land der den innanlandske produksjonen ikkje er den dominerande i marknaden. Vin har generelt tatt ein aukande marknadsdel i høve til andre alkoholhaldige drikkar ([[øl]] og [[brennevin]]): sidan slutten på 1990-talet. Vin har auka marknadsdelen frå 21% til 28% og sidan 2007 har vinsalet auka med 9,5% til 5 milliardar kanadiske dollar.<ref>{{Citation |title=Red, red wine: Health pros and cons |url=http://www.cbc.ca/health/story/2008/07/04/f-redwine-proscons.html |accessdate=2008-07-05 |archive-date=2008-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705211132/http://www.cbc.ca/health/story/2008/07/04/f-redwine-proscons.html }}</ref> Medan det er mange små kanadiske vinprodusentar, har heimemarknaden lenge vore dominert av to selskap, Vincor International og Andres Wines. I 2006 vart Vincor International, som hadde vakse sterkt tidlegare gjennom oppkjøp av vinprodusentar i California, Australia og New Zealand, sjølv overtatt av Constellation Brands, eit USA-basert selskap og eit av dei viktigaste selskapa innan konsolidering av verdas vinindustri. ==Eksport== Ein del kanadisk vin blir eksportert til USA, Europa og fjerne Austen. Totalt var eksporten på 21,1 millionar dollar i 2009.<ref>{{Citation |title=arkivkopi |url=http://www.ats.agr.gc.ca/asi/4398-eng.htm |accessdate=2011-10-30 |archive-date=2012-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120110155046/http://www.ats.agr.gc.ca/asi/4398-eng.htm }}</ref> Vineksporten til USA var i 2001 på 4,9 millionar amerikanske dollar. [[Icewine]] er det viktigaste eksportproduktet for kanadiske vingardar og utgjer over halvparten av eksporten i dollar. Spesielt gjeld dette den oversjøiske eksporten. Dei største importørane er dei asiatiske landa, særskilt Kina med 8,6 millionar dollar berre av icewine i 2009 og Sør-Korea med 2,5 millionar dollar. ==«Cellared in Canada»-kontroversen== Seint i 2009 kom det både lokal og internasjonal kritikk av bruken av merket «[[Cellared in Canada]]» og mot [[LCBO]]. Under etiketten «Cellared in Canada», kan kanadiske vinprodusentar [[import]]ere pre-[[fermenterte]] [[drue]]r og [[fruktsaft|most]] av druer dyrka i andre land for å produsere vin som skal seljast med deira eigen [[vinetikett]]. I Ontario har produsentane lov til å merke desse vinane som at dei er laga eller "cellared" i Canada dersom dei inneheld minst 30% druer som er dyrka lokalt i Ontario. I British Columbia treng ikkje dyrkarane ha lokalt dyrka druer i vinen. Druedyrkarar i Ontario tok til å protestere mot denne praksisen som dei såg på som ein trussel mot deira eiga næring i Ontario. Dei hevda at tusenvis av tonn med kanadiske druer rotna på vinstokkane på grunn av at vinprodusentane nyttar importerte druer til å lage vin som er merka som kanadisk. Vinprodusentane som ikkje nyttar «Cellared in Canada»-merkinga kritiserte denne praksisen og hevda at det sverta ryktet til kanadisk vin og at forbrukarane vart førte bak lyset. Produsentar og druedyrkarar i Canada har bede regjeringa om å gjere fleire endringar i denne bruken slik at dyrkingstaden for druene kjem tydelegare fram på etiketten og å gjere den vinen som er 100 % kanadisk og produsert av medlemmer av [[Vintners Quality Alliance]] (VQA) meir synleg i utsala som blir drivne av provinsen. I august 2009 hadde utsala hos LCBO i Ontario mindre enn 2,5% kanadisk vin produsert av medlemar i VQA. Størstedelen av vinene i utsala var produsert under merket "Cellared in Canada" med opptil 70% utanlandske druer.<ref name="Spectator"> K. Ejbich ''"[http://www.winespectator.com/webfeature/show/id/40551 Protest Mounts Over "Cellared in Canada" Wines]"'' Wine Spectator, August 28, 2009</ref> ==Sjå òg== {{div col|2}} *[[Vintners Quality Alliance]] *[[Cellared in Canada]] *[[Cool Climate Oenology and Viticulture Institute]] *[[Ice wine]] {{div col end}} ==Kjelder== <references/> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Canadian wine|Canadian wine]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 29. oktober 2011.'' </div> ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} * [http://www.canadianvintners.com/woc/modernhistory.html Nettstaden Canadian Vintners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080206125139/http://www.canadianvintners.com/woc/modernhistory.html |date=2008-02-06 }} * [http://www.vqaontario.com/ Nettstaden til VQA Ontario] * [http://www.winegrowers.bc.ca Nettstaden til Association of B.C. Winegrowers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070727130853/http://www.winegrowers.bc.ca/ |date=2007-07-27 }} * [http://www.vinsduquebec.com Nettstaden til Association des vignerons du Québec] '''Vidare lesing''' *Tony Aspler. (1999). ''Vintage Canada: The Complete Reference to Canadian Wines'', 3rd Edition. McGraw-Hill Ryerson. <small>ISBN 0-07-086043-2.</small> *John Schreiner. (2005). ''The Wines of Canada''. Mitchell Beazly an imprint of Octopus Publishing Group Limites. <small>ISBN 1-84533-007-2.</small> {{Verdas vinland}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Vin etter land]] [[Kategori:Kanadisk vin| ]] oj0nthgbt1083jw64z34wvbaxu3ubwd 0 234091 3672672 3425820 2026-09-15T08:42:11Z Ranveig 39 Ref-flikk 3672672 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkalbum | tittel = Shipwrecked | format = Singel | artist = [[Genesis]] | album = [[Calling All Stations]] | B-side = {{ubl|«Phret»|«7/8»|«[[No Son of Mine]]»|«[[Supper's Ready|Lover's Leap]]»|«[[Turn It On Again]]»}} | utgjeve = 1. desember 1997 | innspelt = The Farm i [[Surrey]] | sjanger = [[Alternativ rock]] | lengd = 4:23 | selskap = [[Atlantic Records|Atlantic]]<small> (USA & Canada)</small><br>[[Virgin Records]]<small> (resten av verda)</small> | låtskrivar = [[Tony Banks]], [[Mike Rutherford]] | produsent = [[Genesis]], [[Nick Davis]] | førre = «[[Congo av Genesis|Congo]]» | førre år = 1997 | neste = «[[Not About Us]]» | neste år = 1998 }} «'''Shipwrecked'''» er ein song av det britiske rockebandet [[Genesis]] frå 1997 på albumet deira ''[[...Calling All Stations...]]''. Songen vart ein mindre hitt og nådde 54. plass på singellista i Storbritannia<ref name="UK Charts">[http://www.theofficialcharts.com/artist/_/genesis/ Genesis UK chart history], The Official Charts. Henta 22. oktober 2012.</ref> og 82. plass i Tyskland.<ref>{{cite web |url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Genesis/8604/single |title=Chartverfolgung / Genesis / Single |work=Music Line |publisher=[[Media Control Charts]] |language=de|accessdate=22. oktober 2012 |archive-date=2013-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723145712/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Genesis/8604/single }}</ref> Songen er klassifisert som ein song om slutten på eit forhold. Songen handlar om nokon som nyleg har enda eit forhold med nokon og no føler seg «skipbroten», håplaus og aleine. Somme singelversjonar inneheld akustiske versjonar av «[[No Son of Mine]]», «[[Supper's Ready|Lover's Leap]]» og «[[Turn It on Again]]» som B-sider. ==Innhald== ===CD-singel, part 1=== <small>Virgin/gendx14</small> {{sporliste | låtskrivar = ja | tittel1 = Shipwrecked | låtskrivar1 = | lengd1 = 4:26 | tittel2 = [[No Son of Mine]] | merknad2 = akustisk versjon | låtskrivar2 = | lengd2 = 3:21 | tittel3 = [[Supper's Ready|Lover's Leap (From Supper's Ready)]] | merknad3 = akustisk versjon | låtskrivar3 = | lengd3 = 2:20 | tittel4 = [[Turn It on Again]] | merknad4 = akustisk versjon | låtskrivar4 = | lengd4 = 2:33 }} ===CD-singel, part 2=== <small>Virgin / gensd14</small> {{sporliste | låtskrivar = ja | tittel1 = Shipwrecked | låtskrivar1 = | lengd1 = 4:26 | tittel2 = Phret | merknad2 = instrumental | låtskrivar2 = | lengd2 = 4:05 | tittel3 = 7/8 | merknad3 = instrumental | låtskrivar3 = | lengd3 = 5:08 }} ===Medverkande=== *[[Ray Wilson]] – solovokal *[[Tony Banks]] – klaverinstrument, akustisk gitar, korvokal *[[Mike Rutherford]] – gitarar, bass, korvokal *[[Nir Zidkyahu]] – trommer, perkusjon ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shipwrecked (Genesis song)|Shipwrecked (Genesis song)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. oktober 2012.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * {{MetroLyrics song|genesis|shipwrecked}}<!-- Licensed lyrics provider --> [[Kategori:Songar frå 1997]] [[Kategori:Singlar frå 1997]] [[Kategori:Genesis-songar]] [[Kategori:Atlantic Records-singlar]] [[Kategori:Virgin Records-singlar]] [[Kategori:Songar skrivne av Tony Banks]] [[Kategori:Songar skrivne av Mike Rutherford]] 8ovb9dzqmdk1eb8g5og35uiouk58ybs 0 273245 3672649 3432369 2026-09-15T07:55:56Z TU-nor 12071 3672649 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Martin Fourcade''' ({{fødd|14. september|1988|Fourcade, Martin}}) er ein [[Frankrike|fransk]] [[Skiskyting|skiskyttar]] frå [[Perpignan]] i [[Languedoc-Roussillon]]. Han har fem [[VM i skiskyting|VM-gull]] og vann [[verdscupen i skiskyting]]både i 2012 og 2013. Skiskyttaren [[Simon Fourcade]] er ein eldre bror. ===Aktiv=== Fourcade fekk sitt gjennombrot då han under [[Skiskyting under Vinter-OL 2010|vinter-OL 2010]] tok sølvmedaljen på fellesstarten, vel ti sekundar bak vinnaren [[Jevgenij Ustjugov]] frå [[Russland]]. Nokre veker etter vinterleikane fekk han sin fyrste pallplass i verdscupen, ein tredjeplass i den såkalla sprint-tevlinga i Kontiolahti. Plasseringa viste seg å vere utgangspunktet for hans fyrste siger i verdscupen, med ein strafferunde på jaktstarten gjekk han heilt til topps. Han vann jaktstarten under VM i skiskyting 2011 i [[Khanty-Mansijsk]], etter han fyrst tok sølv på 7,5 km, og fekk elles ein bronse med det franske laget i mix-stafett. Året etter vann han både sprinten (7,5 km), jaktstarten og fellesstarten under VM i skiskyting 2012 i [[Ruhpolding]], og tok sølv med Frankrike i 4x7,5 km stafett. [[Fil:Martin Fourcade Kontiolahti 2010.jpg|mini|left|Martin Fourcade i 2010]] Allereie i 2011 kom Fourcade på tredjeplass i verdcupen i skiskyting. Fourcade vann så verdscupen i skiskyting for 2012] etter å ha vunne ni renn. I 2013 kopierte han sigeren i verdscupen, då vann han heile ti renn. Både i 2012 og -13 hadde han sterkast konkurranse av [[Emil Hegle Svendsen]]. Pr 31. januar 2014 har Fourcade vunne 26 renn i verdscupen. I VM i skiskyting 2013 i [[Nové Město na Moravě|Nové Město]] tok Fourcade tre strake sølvmedaljar, på høvesvis mix-stafett, 7,5 km og 12,5 km jaktstart, der førnemnde Svendsen i alle tre øvingane stod øvst på sigerspallen. Fourcade vann så gullmedaljen på 20 km. ==Kjelder== *''Sportsboken'', aktuelle årgangar {{autoritetsdata}} [[Kategori:Franske skiskyttarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i skiskyting]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Frankrike]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Frankrike]] [[Kategori:Medaljevinnarar under vinter-OL 2010]] [[Kategori:Franske deltakarar under vinter-OL 2010]] [[Kategori:Skiskyttarar under vinter-OL 2010]] [[Kategori:Medaljevinnarar under vinter-OL 2014]] [[Kategori:Franske deltakarar under vinter-OL 2014]] [[Kategori:Skiskyttarar under vinter-OL 2014]] [[Kategori:Medaljevinnarar under vinter-OL 2018]] [[Kategori:Franske deltakarar under vinter-OL 2018]] [[Kategori:Skiskyttarar under vinter-OL 2018]] [[Kategori:Vinnarar av Holmenkollmedaljen]] [[Kategori:Medlemmar i Den internasjonale olympiske komitéen]] hfv4j8jpe0qk212go312r5zbfhmlwar 0 309714 3672650 3439987 2026-09-15T07:56:16Z TU-nor 12071 3672650 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Fredrik Wilhelm Lindström''' ({{datoar}}) er ein svensk skiskyttar frå [[Bredbyn]] i [[Västernorrlands län]]. Han har vunne to bronsemedaljar i verdsmeisterskap i skiskyting; i fellesstarten i [[Ruhpolding]] i 2012 og på jaktstarten i [[Nové Město na Moravě|Nové Město]] i 2013. Lindström hadde per 12. januar 2016 vunne eitt renn i [[verdscupen i skiskyting]], sprinten i [[Antholz]] i 2012. ==Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fredrik Lindström|Fredrik Lindström]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 13. januar 2016.'' {{refslutt}} {{spire|idrett|Sverige}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Svenske skiskyttarar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Sverige]] [[Kategori:Svenske deltakarar under vinter-OL 2010]] [[Kategori:Skiskyttarar under vinter-OL 2010]] [[Kategori:Svenske deltakarar under vinter-OL 2014]] [[Kategori:Skiskyttarar under vinter-OL 2014]] [[Kategori:Medaljevinnarar under vinter-OL 2018]] [[Kategori:Svenske deltakarar under vinter-OL 2018]] [[Kategori:Skiskyttarar under vinter-OL 2018]] d1ime991v8kvzkuwrzchh8u3c63v3m1 0 317098 3672642 3550168 2026-09-15T07:41:39Z Migne 2086 3672642 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Rune Richardsen''' ({{levde|21. september|1962|27. juli|2023|Richardsen, R}}) var ein fotballspelar frå [[Lillestrøm]]. Han var ein dribleglad midtbanespelar som vart norsk meister 1985 og seriemeister 1986 med [[Lillestrøm Sportsklubb]]. Richardsen deltok i fire landskampar i 1986-87. Også faren Oddvar Richardsen var norsk landslagsspelar. Richardsen debuterte for Lillestrøm som 17-åring i 1980. Frå 1982 til 1987 hadde han rimeleg fast plass på midtbana i klubben. Han var med då Lillestrøm vann [[Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1985|cupfinalen 1985]] på [[Ullevaal stadion]] med 3-1 over [[Vålerengen IF]]. Sesongen etter vart han seriemeister med Lillestrøm, men måtte tole tap i cupfinalen same året. Lillestrøm var klare favorittar mot [[Tromsø Idrettslag]], som derimot overraska med å vinne med heile 4 mot 1 i målprotokollen. Frå hausten 1986 til sommaren 1987 deltok Richardsen i fire landskampar, alle saman kvalifiseringskampar til [[Sommar-OL 1988]]. Han kom ikkje på skåringslista i nokon av dei målfattige oppgjera. Richardsen spelte frå 1988 og nokre år framover fotball på lokalt nivå på lag som Høland, [[Strømmen Idrettsforening|Strømmen]] og [[Aurskog-Finstadbru SK|Aurskog-Finstadbru]]. ===Merittar=== *Cupmeister: 1985 med Lillestrøm *Seriemeister: 1986 med Lillestrøm ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rune Richardsen|Rune Richardsen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 9. juni 2016.'' </div> *[http://eu-football.info/_player.php?id=17685 eu-football] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske fotballspelarar]] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] [[Kategori:Lillestrøm-spelarar]] htn6iuembngitt4lgptcgx2uerbxsxe 3672644 3672642 2026-09-15T07:43:44Z Migne 2086 /* Merittar */ 3672644 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Rune Richardsen''' ({{levde|21. september|1962|27. juli|2023|Richardsen, R}}) var ein fotballspelar frå [[Lillestrøm]]. Han var ein dribleglad midtbanespelar som vart norsk meister 1985 og seriemeister 1986 med [[Lillestrøm Sportsklubb]]. Richardsen deltok i fire landskampar i 1986-87. Også faren Oddvar Richardsen var norsk landslagsspelar. Richardsen debuterte for Lillestrøm som 17-åring i 1980. Frå 1982 til 1987 hadde han rimeleg fast plass på midtbana i klubben. Han var med då Lillestrøm vann [[Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1985|cupfinalen 1985]] på [[Ullevaal stadion]] med 3-1 over [[Vålerengen IF]]. Sesongen etter vart han seriemeister med Lillestrøm, men måtte tole tap i cupfinalen same året. Lillestrøm var klare favorittar mot [[Tromsø Idrettslag]], som derimot overraska med å vinne med heile 4 mot 1 i målprotokollen. Frå hausten 1986 til sommaren 1987 deltok Richardsen i fire landskampar, alle saman kvalifiseringskampar til [[Sommar-OL 1988]]. Han kom ikkje på skåringslista i nokon av dei målfattige oppgjera. Richardsen spelte frå 1988 og nokre år framover fotball på lokalt nivå på lag som Høland, [[Strømmen Idrettsforening|Strømmen]] og [[Aurskog-Finstadbru SK|Aurskog-Finstadbru]]. ===Merittar=== *[[Cupfinalen i fotball 1985/Menn|Cupmeister]]: 1985 med Lillestrøm SK *Seriemeister: 1986 med Lillestrøm SK ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rune Richardsen|Rune Richardsen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 9. juni 2016.'' </div> *[http://eu-football.info/_player.php?id=17685 eu-football] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske fotballspelarar]] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] [[Kategori:Lillestrøm-spelarar]] t9epeialhqpggmg6o7ky2w6sz9z96l4 0 379290 3672670 3332769 2026-09-15T08:39:56Z Ranveig 39 Ref-flikk 3672670 wikitext text/x-wiki {{geoboks|ås | namn = Knockalongy | lokalt namn = Cnoc na Loinge | høgd = 544<ref name="mountainviews">http://mountainviews.ie/mv/index.php</ref><ref>[http://www.peakbagger.com Peakbagger]</ref> | fylke = [[County Sligo]] | land=Irland | zoom = 8 }} '''Knockalongy''' (irsk ''Cnoc na Loinge'', ‘leirplass-åsen’)<ref>{{Citation|title=Cnoc na Loinge/Knockalongy|url=https://www.logainm.ie/ga/112058|website=Logainm.ie|accessdate=2020-06-14|language=ga}}</ref> er ein ås på 544 m (1&nbsp;785 fot) i [[County Sligo]] i [[Irland]]. Det er den høgaste toppen i [[Oxfjella]].<ref name="mountainviews"/> Den næraste landsbyen er [[Skreen]].<ref name="OSI">{{Cite web |url=http://maps.osi.ie/publicviewer/#V1,550156,827628,3 |title=Ordnance Survey Ireland - Online map viewer |access-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829114800/http://maps.osi.ie/publicviewer/#V1,550156,827628,3 |archive-date=2012-08-29 |url-status=dead }}</ref> Det finst mange [[megalitt]]iske gravstader på sletta mellom Knockalongy og [[Sligo Bay]] i nord. Der er også to små [[lough]]ar ved foten av åsen — Lough Aghree og Lough Minnaun.<ref name="OSI"/> ==Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Knockalongy|Knockalongy]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. juni 2020.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fjell på Irland]] [[Kategori:Sligo]] gcm764yk24keb30z3voy3m27qtda62i 0 392134 3672499 3490462 2026-09-14T13:20:03Z TU-nor 12071 3672499 wikitext text/x-wiki '''Verdsmeisterskapen i orientering 1972''', den fjerde i sitt slag, vart avvikla i Staré Splavy ved [[Doksy i Česká Lípa|Doksy]] i dåverande [[Tsjekkoslovakia]] dagane frå 14. til 16. september. Deltakarane kom frå 17 land. I dei individuelle tevlingane stilte 77 karar og 49 kvinner til start. ==Menn== ===Klassisk-distanse – 13,5 km/18 postar=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="33%" | Land ! width="17%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Åge Hadler]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.35.57 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Stig Berge]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.40.52 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Bernt Frilén]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 1.43.55 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align=left| Dieter Hulliger | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.47.01 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align=left| Petr Uher | align="left"| {{flagg|Tsjekkoslovakia|lenke}} | align=right| 1.47.34 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align=left| Dieter Wolf | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.48.21 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align=left| Risto Nuuros | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 1.48.25 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align=left| Zdeněk Lenhart | align="left"| {{flagg|Tsjekkoslovakia|lenke}} | align=right| 1.48.45 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align=left| Veijo Tahvanainen | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 1.49.00 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align=left| Lennart Carlström | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 1.49.13 |} </div> <br style="clear:both;" /> ===Stafett=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="33%" | Land ! width="40%" | Utøvarar ! width="17%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=left| Lennart Carlström <br /> Lars Arnesson <br /> Arne Johansson <br /> [[Bernt Frilén]] | align=right| 4.41.37 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=left| Dieter Hulliger <br /> Dieter Wolf <br /> Bernhard Marti <br /> Karl John | align=right| 4.47.23 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left"| {{flagg|Ungarn|lenke}} | align=left| Zoltán Boros <br /> Janos Sõtér <br /> Géza Vajda <br /> András Hegedüs | align=right| 5.09.29 |} </div> <br style="clear:both;" /> ==Kvinner== ===Klassisk-distanse – 7,1 km/12 postar=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="33%" | Land ! width="17%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Sarolt Manspart | align="left"| {{flagg|Ungarn|lenke}} | align=right| 1.17.01 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Pirjo Seppä | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 1.18.43 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Birgitta Larsson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 1.18.53 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align=left| [[Ulla Lindkvist]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 1.20.17 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align=left| [[Ingrid Hadler]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.21.00 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align=left| [[Liisa Veijalainen]] | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 1.22.39 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align=left| Kristin Danielsen | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.22.47 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align=left| Birgitta Johansson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 1.22.57 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align=left| Magda Horvath | align="left"| {{flagg|Ungarn|lenke}} | align=right| 1.24.33 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align=left| Nada Mertová | align="left"| {{flagg|Tsjekkoslovakia|lenke}} | align=right| 1.25.17 |} </div> <br style="clear:both;" /> ===Stafett=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="33%" | Land ! width="40%" | Utøvarar ! width="17%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=left| Sinikka Kukkonen <br /> Pirjo Seppä <br /> [[Liisa Veijalainen]] | align=right| 2.33.42 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=left| Birgitta Johansson <br /> [[Ulla Lindkvist]] <br /> Birgitta Larsson | align=right| 2.33.52 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left"| {{flagg|Tsjekkoslovakia|lenke}} | align=left| Nada Mertová <br /> Renata Vlachová <br /> Anna Hanzlová | align=right| 2.45.00 |} </div> <br style="clear:both;" /> ==Kjelder== *''Sportsboken 72''. Dreyer Stavanger. 1972 {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Orientierungslauf-Weltmeisterschaften 1972|Orientierungslauf-Weltmeisterschaften 1972]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 30. juli 2021.'' {{refslutt}} [[Kategori:Verdsmeisterskap i orientering]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Tsjekkia]] [[Kategori:Sport i 1972]] 3r6son06rp45445pjk8q76vpdaknay8 0 393241 3672603 3332849 2026-09-14T23:42:29Z Xqbot 13738 robot: retta dobbel omdirigering → [[Sederslekta]] 3672603 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Sederslekta]] 6by1mtq704n344l1liw3uvpzuh30not 0 393243 3672604 3332851 2026-09-14T23:42:34Z Xqbot 13738 robot: retta dobbel omdirigering → [[Sederslekta]] 3672604 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Sederslekta]] 6by1mtq704n344l1liw3uvpzuh30not 0 396757 3672629 3663494 2026-09-15T07:13:07Z Migne 2086 3672629 wikitext text/x-wiki {{infoboks OL-konkurranse}} '''Skiskyting under vinter-OL 2022''' vart avvikla i tida 5. til 18. februar 2022 og fann stad i byprekturet [[Zhangjiakou]] i [[Hebei]]-provisen i [[Kina]], om lag 180 kilometer nordvest om OL-byen [[Beijing]]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. Dei norske utøvarane [[Johannes Thingnes Bø]] og [[Marte Olsbu Røiseland]] sanka kvar sine fem medaljar, Bø fire i gull og ein i bronse, Røiseland vann tre gullmedaljar og to bronsemedaljar. == Menn == === 10 km === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="440" |- ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Johannes Thingnes Bø]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 24.00,4 | 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 24.25,9 | 1+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Tarjei Bø]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 24.39,3 | 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | Maksim Tsvetkov | align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} | style="text-align:right" | 24.41,0 | 0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 24.52,4 | 1+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 24.54,1 | 0+2 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 7 | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 25.02,7 | 1+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 8 | align="left" | [[Benedikt Doll]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 25.05,4 | 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 9 | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 25.06,3 | 1+1 |} </div> Fredag 12. februar <div style="clear:both;"></div> === 12,5 km jaktstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="440" |- ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 39.07,5 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Tarjei Bø]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +28,6 | 1+0+0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| Eduard Latypov | align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} | style="text-align:right" | +35,3 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | Lukas Hofer | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | +51,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Johannes Thingnes Bø]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +2.31,7 | 0+2+3+2 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | Roman Rees | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +2.30,2 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 7 | align="left" | Simon Desthieux | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | +2.47,2 | 2+0+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 8 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | +3.02,7 | 1+2+2+0 |} </div> 13. februar <div style="clear:both;"></div> === 20 km normal === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="440" |- ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 48.47,4 | 0+1+1+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| Anton Smolski | align="left" | {{flagg|Kviterussland|lenke}} | style="text-align:right" | 49.02,2 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Johannes Thingnes Bø]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 49.18,5 | 1+0+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | Maksim Tsvetkov | align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} | style="text-align:right" | 49.22,3 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align=left| Scott Gow | align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} | style="text-align:right" | 49.53,0 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Benedikt Doll]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 49.54,5 | 1+0+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 7 | align="left" | Roman Rees | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 50.09,0 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 8 | align="left" | [[Tarjei Bø]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 50.17,0 | 0+0+0+1 |} </div> 8. februar <div style="clear:both;"></div> === 15 km fellesstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="440" |- ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Johannes Thingnes Bø]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 38.14,4 | 1+0+1+2 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 38.54,7 | 1+0+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 39.26,9 | 2+0+1+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 39.40,0 | 1+1+0+3 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Dominik Windisch]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 39.52,8 | 0+2+1+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 40.00,5 | 1+2-+1+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 7 | align="left" | [[Simon Eder]] | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | style="text-align:right" | 40.10,8 | 2+0+0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 8 | align="left" | [[Benedikt Doll]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 40.45,8 | 0+0+2+4 |} </div> 18. februar <div style="clear:both;"></div> === 4 x 7,5 km stafett === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="440" |- |- ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid ! Rundar<br />+ Bom |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | [[Sturla Lægreid]] <br /> [[Tarjei Bø]]<br />[[Johannes Thingnes Bø]] <br /> [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | style="text-align:right" | 1.19.50,2 | style="text-align:center" | 0+0 1+3 <br /> 0+0 0+2 <br /> 0+2 0+0 <br /> 0+0 0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | Fabien Claude <br /> [[Émilien Jacquelin]] <br /> Simon Desthieux <br /> [[Quentin Fillon Maillet]] | style="text-align:right" | +27,4 | style="text-align:center" | 0+2 0+0 <br />0+1 0+0 <br /> 0+2 0+1 <br />0+1 0+2 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} | align="left" | Said Khalili <br /> [[Aleksandr Loginov]] <br /> Maksim Tsvetkov <br /> Eduard Latypov | style="text-align:right" | +45,3 | style="text-align:center" | 0+0 0+1<br /> 0+0 0+2<br /> 0+0 0+0<br /> 0+0 2+3 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align="left" | [[Erik Lesser]]<br /> Roman Rees <br />[[Benedikt Doll]]<br /> Philipp Nawrath | style="text-align:right" | +1.04,3 | style="text-align:center" | 0+0 0+3 <br /> 0+0 0+1 <br /> 0+0 0+1 <br /> 0+1 1+3 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left" | Peppe Femling<br />Jesper Nelin<br /> [[Martin Ponsiluoma]] <br /> [[Sebastian Samuelsson]] | style="text-align:right" | +1.12,7 | style="text-align:center" | 0+1 0+3 <br />1+3 0+1 <br /> 0+3 0+1 <br /> 0+0 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} | align=left| Adam Runnalis<br /> Christian Gow<br /> Jules Burnotte<br /> Scott Gow | style="text-align:right" | +1.35,5 | style="text-align:center" | 0+1 1+3<br /> 0+0 1+3 <br /> 0+2 0+0 <br /> 0+0 0+0 |} </div> 15. februar <div style="clear:both;"></div> == Kvinner == === 7,5 km sprint === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Marte Olsbu Røiseland]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 20.44,3 | 0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Elvira Öberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 21.15,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Dorothea Wierer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 21.21,5 | 0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align=left| [[Lisa Hauser]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | style="text-align:right" | 21.31,6 | 0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Ingrid Tandrevold]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 21.44,5 | 0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align=left| Kristina Reztsova | align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} | style="text-align:right" | 21.49,3 | 1+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 7 | align=left| Anna Magnusson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 21.50,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 8 | align="left" | Julija Dzjyma | align="left"| {{flagg|Ukraina|lenke}} | style="text-align:right" | 21.51,8 | 0+1 |} </div> 11. februar <div style="clear:both;"></div> === 10 km jaktstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="440" |- ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Marte Olsbu]] Røiseland | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 34.46,9 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Elvira Öberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | +1.36,5 | 0+1+2+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Tiril Eckhoff]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +1.38,7 | 1+1+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align=left| Hanna Sola | align="left" | {{flagg|Kviterussland|lenke}} | style="text-align:right" | +1.58,9 | 1+1+1+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align=left| Linn Persson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | +2.07,2 | 0+0+1+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Dorothea Wierer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | +2.09,1 | 0+0+2+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 7 | align=left| [[Lisa Hauser]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | style="text-align:right" | +2.09,8 | 0+0+1+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 8 | align="left"| [[Julia Simon]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | +2.18,3 | 0+1+1+0 |} </div> 13. februar <div style="clear:both;"></div> === 15 km normal === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Denise Herrmann]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 44.12,7 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Anaïs Chevalier-Bouchet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 44.22,1 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Marte Olsbu Røiseland]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 44.28,0 | 1+0+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | Vanessa Voigt | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 44.29,3 | 1+0+0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align=left| Dzinara Alimbekava | align="left" | {{flagg|Kviterussland|lenke}} | style="text-align:right" | 44.44,4 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align=left| [[Markéta Davidová]] | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | style="text-align:right" | 44.44,6 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 7 | align=left| Deedra Irwin | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | style="text-align:right" | 45.14,1 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 8 | align="left" | [[Ingrid Tandrevold]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 45.15,4 | 0+1+0+0 |} </div> Tysdag 7. februar <div style="clear:both;"></div> === 12,5 km fellesstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="440" |- ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Justine Braisaz-Bouchet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 40.18,0 | 2+1+0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Tiril Eckhoff]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +15,3 | 0+0+2+2 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Marte Olsbu]] Røiseland | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +34,9 | 0+0+2+2 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align=left| [[Markéta Davidová]] | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | style="text-align:right" | +1.11,0 | 1+0+1+2 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align=left| Kristina Reztsova | align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} | style="text-align:right" | +1.22,6 | 2+1+1+2 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left"| [[Julia Simon]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | +1.25,7 | 0+1+3+2 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 7 | align="left" | Julija Dzjyma | align="left"| {{flagg|Ukraina|lenke}} | style="text-align:right" | +1.26,4 | 1+0+2+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 8 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +1.37,7 | 1+1+1+1 |} </div> 18. februar <div style="clear:both;"></div> === 4 x 6 km stafett === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="450" |- ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid ! Rundar<br />+ Bom |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left" | Linn Persson <br /> Mona Brorsson<br /> [[Hanna Öberg]] <br /> [[Elvira Öberg]] | style="text-align:right" | 1.11.03,9 | style="text-align:center" | 0+0 0+1 <br /> 0+0 0+0<br /> 0+1 0+3<br /> 0+0 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} | align=left| Irina Kazakevitsj<br /> Kristina Reztsova<br /> Svetlana Mironova<br /> Uljana Nigmatulina | style="text-align:right" | +12,0 | style="text-align:center" | 0+1 0+1<br /> 0+1 0+0<br /> 0+0 1+3<br /> 0+0 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align="left" | Vanessa Voigt<br /> Vanessa Hinz <br /> [[Franziska Preuß]] <br />[[Denise Herrmann]] | style="text-align:right" | +37,4 | style="text-align:center" | 0+0 0+0 <br /> 0+0 0+2<br />0+0 0+2<br />0+1 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | [[Karoline Knotten]] <br />[[Tiril Eckhoff]]<br /> [[Ida Lien]] <br /> [[Marte Olsbu Røiseland]] | style="text-align:right" | +50,7 | style="text-align:center" | 0+0 0+0<br /> 0+2 2+3<br /> 0+0 0+1<br /> 0+1 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align="left" | [[Lisa Vittozzi]]<br />[[Dorothea Wierer]] <br />Samuela Comola<br /> Federica Sanfilippo | style="text-align:right" | +1.33,1 | style="text-align:center" | 0+1 0+1 <br /> 0+0 0+0<br /> 0+0 0+1<br /> 0+0 0+2 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | [[Anaïs Chevalier-Bouchet]] <br /> [[Anaïs Bescond]] <br />[[Justine Braisaz-Bouchet]]<br /> [[Julia Simon]] | style="text-align:right" | +2.13,0 | style="text-align:center" | 0+0 0+1<br /> 1+3 0+1<br /> 0+2 0+0<br /> 0+0 1+3 |- |} </div> 16. februar <div style="clear:both;"></div> == Mixstafett 4 x 6 km == <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="450" |- ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid ! Rundar<br />+ Bom |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" |[[Tiril Eckhoff]]<br /> [[Marte Olsbu Røiseland]] <br /> [[Tarjei Bø]] <br /> [[Johannes Thingnes Bø]] | style="text-align:right" | 1.06.45,6 |style="text-align:center"| 0+1 0+0 <br /> 1+3 2+3 <br /> 0+0 0+3 <br /> 0+2 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | [[Anaïs Chevalier-Bouchet]] <br /> [[Julia Simon]] <br /> [[Émilien Jacquelin]] <br /> [[Quentin Fillon Maillet]] | style="text-align:right" | +0,9 |style="text-align:center"| 0+2 1+3 <br /> 0+2 0+0 <br /> 0+0 2+3 <br /> 0+1 0+0 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} | align=left| Uljana Nigmatulina <br /> Kristina Reztsova<br /> [[Aleksandr Loginov]] <br /> Eduard Latypov | style="text-align:right" | +1,5 |style="text-align:center"| 0+2 0+3 <br /> 0+1 1+3 <br /> 0+0 0+2 <br /> 0+1 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left"| [[Hanna Öberg]] <br /> [[Elvira Öberg]] <br /> [[Martin Ponsiluoma]] <br /> [[Sebastian Samuelsson]] | style="text-align:right" | +41,0 |style="text-align:center"| 0+2 0+3 <br /> 0+1 1+3 <br /> 0+0 0+2 <br /> 0+1 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align="left" | Vanessa Voigt <br /> [[Denise Herrmann]]<br /> [[Benedikt Doll]] <br /> Philipp Nawrath | style="text-align:right" | +1.05,5 |style="text-align:center"| 1+3 1+3 <br /> 0+3 0+3 <br /> 0+3 0+1 <br /> 0+1 0+1 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | {{flagg|Kviterussland|lenke}} | align="left" | Dzinara Alimbekava <br /> Hanna Sola <br /> Mikita Labastau <br /> Anton Smolski | style="text-align:right" | +1.14,6 |style="text-align:center"| 0+1 0+1 <br /> 0+3 2+3 <br /> 0+0 0+2 <br /> 0+2 0+2 |} </div> 5. februar <div style="clear:both;"></div> ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Olympische Winterspiele 2022/Biathlon|Olympische Winterspiele 2022/Biathlon]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 23. februar 2022.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Øvingar under vinter-OL 2022]] [[Kategori:Skiskyting under vinter-OL]] [[Kategori:Skiskyting i 2022]] 2mfy9lpdyxszp9ov3jmbhcu0of5fene 0 400317 3672664 3655412 2026-09-15T08:36:39Z Ranveig 39 Ref-flikk 3672664 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar}} '''Lewis Marc Capaldi''' ({{Datoar}}) er ein [[Skottland|skotsk]] songar-låtskrivar fødd i [[Glasgow]].<ref>{{Cite web|title=Lewis Capaldi - MusicBrainz|url=https://musicbrainz.org/artist/526aab94-697f-44a9-b630-41d1c0505953|access-date=2019-04-14|website=musicbrainz.org}}</ref><ref name="thescottishsun1">Zycinski, Alan (22 February 2018) [https://www.thescottishsun.co.uk/news/scottish-news/2269657/lewis-capaldi-bruises-ed-sheeran-sam-smith-tour Who is Lewis Capaldi? The Bruises singer dubbed Scotland's Ed Sheeran supporting Sam Smith and Kodaline on his European Tour]. ''The Scottish Sun''.</ref> Capaldi fekk suksess hjå eit breiare publikum i 2018, og i 2019 nådde singelen hans «Someone You Loved» fyrsteplassen på [[UK Singles Chart]]. Debutalbumet hans ''Divinely Uninspired to a Hellish Extent'' kom ut 17. mai 2019.<ref>{{Cite web|title=Lewis Capaldi|url=https://www.facebook.com/lewiscapaldi/videos/352943331980300/|access-date=2019-04-09|website=www.facebook.com}}</ref> Det andre albumet, ''Broken by Desire to be Heavenly Sent'', kom ut 19. mai 2023. == Liv == Capaldi var fødd i [[Glasgow]], men voks hovudsakleg opp i [[Bathgate]] i [[West Lothian]]. Han lærte seg å spela gitar då han var ni, og starta musikkarrieren sin i 12-årsalderen med å syngja på pubar.<ref>{{Cite web|date=20. oktober 2017|title=5 Songs You Need To Listen To This Week|url=http://time.com/4991815/5-songs-you-need-to-listen-to-this-week-30/|website=time.com}}</ref> Han slapp debutskiva si, ''Bloom EP'', 20. oktober 2017 i eit samarbeid med den [[Grammy Award|grammyprisvinnande]] produsenten Malay, som hadde arbeidd lenge saman med [[Frank Ocean]].<ref>{{Cite web|last=Murray, Robin|date=12 September 2017|title=Lewis Capaldi Announces 'Bloom' EP|url=http://www.clashmusic.com/news/lewis-capaldi-announces-bloom-ep/|website=Clash Music}}</ref><ref>{{Cite web|title=ICYMI: Lewis Capaldi Emanates Genuine Longing and Heartbreak In "Fade"|url=http://www.onestowatch.com/blog/icymi-lewis-capaldi-emanates-genuine-longing-and/|website=Ones To Watch}}</ref> Capaldi fekk suksess gjennom å lasta opp opptak av seg sjølv i soverommet sitt på [[SoundCloud]], som blei oppdaga av manageren Ryan Walter.<ref name="musicbusiness">{{cite web|url=https://www.musicbusinessworldwide.com/how-lewis-capaldi-became-a-billion-stream-superstar-according-to-his-manager-ryan-walter/|title=How Lewis Capaldi became a billion-stream superstar – according to his manager Ryan Walter|website=[[Music Business Worldwide]]|date=16. september 2019}}</ref><ref>{{Cite web|date=28. februar 2018|title=Lewis Capaldi used to cover songs by the The View and now he's collaborating with Jessie Reyez|website=thelineofbestfit.com|url=https://www.thelineofbestfit.com/news/latest-news/lewis-capaldi-cover-songs-the-view-collaborating-jessie-reyez}}</ref> Den 31. mars 2017 slapp han den første låten sin, «Bruises». Låten var snart blitt spelt nær 28 millionar gongar på [[Spotify]] verda over, og Capaldi blei den usignerte artisten som raskast nokon gong hadde nådd over 25 millionar avspelingar på plattforma.<ref>{{Cite web|url=http://mahogany.blog/lewis-capaldi-fade-listen/|title=Lewis Capaldi – Fade (Listen) – Mahogany|date=6. oktober 2017|accessdate=20. mai 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181009052729/http://mahogany.blog/lewis-capaldi-fade-listen/|archivedate=9. oktober 2018}} {{Wayback|url=http://mahogany.blog/lewis-capaldi-fade-listen/|date=20181009052729}}</ref> Like etterpå skreiv han kontrakt med plateselskapa Virgin EMI Records og [[Capitol Records]] .<ref>{{Cite web|title=Excited to welcome @LewisCapaldi to the #CapitolFamily! Stay tuned for new music dropping tonight pic.twitter.com/UU0lfoyM7f|url=https://twitter.com/CapitolRecords/status/883113723312750592/}}</ref> === Høgare kjendisfaktor og europaturné (2017-2018) === [[Fil:Lewis_Capaldi_-_Ilosaarirock_2018_-_07.jpg|mini|Capaldi på Ilosaarirock i Joensuu i Finland i 2018 . ]] I slutten av 2017 blei Capaldi lista av [[Vevo]] DSCVR som ein av «Artists to Watch 2018».<ref>{{Cite web|title=vevo dscvr – Lewis Capaldi|url=http://dscvr.vevo.com/lewis-capaldi/p/1|website=dscvr.vevo.com}}</ref> Han var òg med på første ''Sound of''-lista til BBC Music, ''Sound of 2018''.<ref>{{Cite web|title=BBC Music - BBC Music Sound Of, 2018 - Lewis Capaldi|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/4pyqNNMRwyvzQ6SrrPF4SHn/lewis-capaldi|website=BBC}}</ref> Capaldi varma opp for [[Rag'n'Bone Man]] på europaturnéen hans i november 2017, og for Milky Chance på den nordamerikanske delen av Blossom-turneen deira i januar 2018. Han fekk merksemd ifrå kjendisar som [[Chloë Moretz|Chloë Grace Moretz]], [[Kygo]], James Bay, [[Ellie Goulding]] og [[Niall Horan]] .<ref>{{Cite web|title=Haha class! Cheers for sharing the tune @elliegoulding x|url=https://twitter.com/LewisCapaldi/status/885605583939829761/|website=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lewis Capaldi – Lost On You (Live) huge fan of this man|url=https://twitter.com/NiallOfficial/status/918226868406489088/|website=}}</ref> Horan bad Capaldi om å opna for han på to show på Flicker World Tour; på [[SEC Armadillo|Glasgow SEC Armadillo]] i mars 2018. I mai 2018 følgde Capaldi med [[Sam Smith]] på turneen hans ''The Thrill of It All European Tour'', og varma opp for Smith på 19 konsertar. Deretter kunngjorde han at han skulle ut på ein ny turné i Storbritannia og Europa elles, på scenar med kapasitet for 2000 tilhøyrarar. 13. juli 2018 blei Capaldi del av BBC Radio 1 si «Brit List», som garanterte han tre Radio 1-spelelister. I august 2018 baud det irske [[Indierock|indierockbandet]] Kodaline inn Capaldi som oppvarmar på ein konsert i [[Belfast]].<ref>{{Cite tweet|number=968052180207927296|user=lewiscapaldi|title=so buzzing to be asked by @Kodaline to open for them! Will be my first ever time in Belfast! X|author=Capaldi, Lewis|date=26 February 2018}}</ref> Elles spelte Capaldi på fleire festivalar sommaren 2018, mellom anna [[Lollapalooza|Lollapolooza]], Bonnaroo, Firefly, Mountain Jam, Osheaga, Reading & Leeds Festival, Rize og TRNSMT. Capaldi gav ut sin andre EP, ''Breach'', den 8. november 2018. Denne inneheldt dei tidlegare slopne singlane «Tough» og «Grace», i tillegg til den nye låten «Someone You Loved» og ein demo-versjon av «Something Borrowed». ===2019–2020: ''Divinely Uninspired to a Hellish Extent''=== ''Breach''-sporet «Someone You Loved» blei gjennombrotssingelen til Capaldi, og nådde topplistene i 29 land. Medan han var på turne med [[Musikkgruppa Bastille|Bastille]] i 2019,<ref>{{Cite web |date=12 October 2018 |title=Bastille Announce Still Avoiding Tomorrow EU Tour 2019 |url=https://genreisdead.com/bastille-announce-still-avoiding-tomorrow-eu-tour/ |access-date=19 November 2022 |website=Genre is Dead!}}</ref> nådde songen fyrsteplassen på [[UK Singles Chart]], og heldt posisjonen i 7 veker. Han nådde også fyrsteplassen på [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]], og blei med det den fyrste skotske soloartisten til å toppa listene i USA sidan [[Sheena Easton]] i 1981.<ref>{{cite web|url=https://news.sky.com/story/lewis-capaldi-is-first-scottish-artist-to-get-us-number-1-in-nearly-40-years-11849238|title=Lewis Capaldi is first Scottish artist to get US number one in nearly 40 years|author=Bethany Minelle|website=[[Sky News]]|date=30 October 2019}}</ref> Songen blei nominert til ein grammypris for Song of the Year.<ref>{{cite web |title=Lewis Capaldi |url=https://www.grammy.com/artists/lewis-capaldi/251691 |website=[[The Recording Academy]] |access-date=8 November 2022}}</ref> Ifølgje [[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI]] var songen den 9. største singelen i verda i 2019.<ref>{{Cite web |date=10 March 2020 |title=bad guy by Billie Eilish Named Biggest Global Single of 2019 |url=https://www.ifpi.org/bad-guy-by-billie-eilish-named-biggest-global-single-of-2019/ |access-date=19 November 2022 |website=International Federation of the Phonographic Industry}}</ref> Eit anna spor frå ''Breach'' «Grace», nådde 9. plassen i Storbritannia same året.<ref>{{Cite web |title=Official Singles Chart Top 100 |url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20190524/7501/ |access-date=21. november 2022 |website=Official UK Charts Company}}</ref> Begge songane var med på debutalbumet til Capaldi, ''[[Divinely Uninspired to a Hellish Extent]]''. Singelen «Hold Me While You Wait», som følgde albumet som digital nedlasting,<ref>{{Cite web |date=8. mai 2019 |title=Lewis Capaldi storms to Number 1 on the Official Trending Chart with Hold Me While You Wait |url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20190510/7501/ |access-date=21. november 2022 |website=Official UK Charts Company}}</ref> gjekk inn på den britiske singellista på 4. plassen.<ref>{{Cite web |title=Official Singles Chart Top 100 |url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20190510/7501/ |access-date=21. november 2022 |website=Official UK Charts Company}}</ref> Capaldi blei nominert til Brit Critics' Choice Award ved [[Brit Awards]] i 2019, men tapte for [[Sam Fender]]. Ved slutten av mars opna Capaldi for det irske bandet [[musikkgruppa Picture This|Picture This]] i Irland.<ref>{{Cite web |last=Clayton-Lea |first=Tony |date=27 March 2019 |title=Picture This at 3Arena, Dublin: Everything you need to know |url=https://www.irishtimes.com/culture/music/picture-this-at-3arena-dublin-everything-you-need-to-know-1.3832475 |access-date=19. november 2022 |website=The Irish Times}}</ref> I april kom dataspelet ''[[Days Gone]]'' ut med songen hans «Days Gone Quiet» som avsluttingsspor.<ref>{{cite web |title=Days Gone Credits (PlayStation 4) |url=https://www.mobygames.com/game/playstation-4/days-gone/credits |website=[[MobyGames]] |access-date=25. september 2022}}</ref> Songen fekk nominasjonar frå [[Game Audio Network Guild Awards]]<ref>{{Cite news|date=6. mai 2020 |title=‘Death Stranding’ Sweeps Gaming’s G.A.N.G. Awards With Six Wins Including Audio of the Year |url=https://variety.com/2020/music/news/death-stranding-gaming-gang-awards-winners-list-1234600151/ |accessdate=19. november 2022 |magazine=Variety}}</ref> og NAVGTR Awards.<ref>{{Cite web |date=23. januar 2020 |title=NAVGTR Awards Nominations Led by a Plague Tale Innocence (18) and Astral Chain (10) |url=https://wccftech.com/navgtr-awards-nominations-see-a-plague-tale-innocence-and-astral-chain-leading/ |access-date=19. november 2022 |website=Wccftech}}</ref> [[File:Lewis Capaldi-8172.jpg|upright|thumb|Capaldi opptrer i 2019]] Sommaren 2019 opptredde Capaldi ved fleire festivalar, som [[Belsonic]] i [[Belfast]], der han opna for [[The Killers]],<ref>{{Cite web |title=Belsonic presents: The Killers |url=https://ontourni.com/belsonic-presents-the-killers/ |access-date=10 November 2022 |website=OnTourNI}}</ref> og [[Glastonbury Festival]].<ref>{{Cite web |last=Beaumont-Thomas |first=Ben |date=29 June 2019 |title=Lewis Capaldi at Glastonbury 2019 review – laughter through the tears |url=https://www.theguardian.com/music/2019/jun/29/lewis-capaldi-at-glastonbury-2019-review-laughter-through-the-tears |access-date=10. november 2022 |website=The Guardian}}</ref> Frå 16. til 26. august opna han for [[Ed Sheeran]] ved slutten av verdsturneen hans ''Divide'' på fire konsertar i Ipswich og Leeds.<ref>{{cite web |title=Lewis Capaldi Confirmed As Tour Support For Ed Sheeran |url=https://www.stereoboard.com/content/view/222632/9 |website=Stereoboard |access-date=27. september 2022}}</ref> Mot slutten av året blei ei utvida utgåve av debutalbumet hans gjeve ut i lag med singelen «Before You Go», som blei den andre topplåten hans på UK Singles Chart 31. januar 2020.<ref>{{cite web |title=LEWIS CAPALDI ANNOUNCES DIVINELY UNINSPIRED TO A HELLISH EXTENT (EXTENDED EDITION) OUT NOVEMBER 22 |url=https://www.umusic.ca/press-releases/lewis-capaldi-announces-divinely-uninspired-to-a-hellish-extent-extended-edition-out-november-22/ |website=UMusic |access-date=8. november 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/lewis-capaldi-claims-second-chart-topper-with-before-you-go-becoming-number-1-is-absolutely-everything-to-me-__28504/|title=Lewis Capaldi claims second chart-topper with Before You Go|website=OfficialCharts.com|author=Justin Myers|access-date=31. januar 2020}}</ref> Initiativet ''LiveLive''<ref>{{Cite web |title=INTERVIEW: Lewis Capaldi Talks Touring, Anxiety, And His New Album |url=https://substreammagazine.com/2019/05/interview-lewis-capaldi-2019/ |access-date=4. oktober 2022 |website=Substream Magazine}}</ref> blei starta for å hjelpa konsertgjengarar til å ha ei betre oppleving på konsertane hans.<ref>{{Cite web |last=Hawthorne |first=Katie |date=6. mars 2020 |title=Breathwork and gig buddies: Lewis Capaldi launches fan mental health scheme |url=https://www.theguardian.com/music/2020/mar/06/lewis-capaldi-launches-livelive-fan-mental-health-scheme |access-date=26. september 2022 |website=[[The Guardian]]}}</ref> Ved Brit Awards 2020 fekk Capaldi tre nominasjonar, og vann to av dei. To songar skrivne av Capaldi blei også gjevne ut dette året: [[Rita Ora]] sin «How to Be Lonely» og [[Sigala]] sin «Lasting Lover».<ref>{{Cite web |title=Credits for Lewis Capaldi |url=https://tidal.com/browse/credits/8583514 |access-date=22. november 2022 |website=Tidal}}</ref> ===2021–no: ''Broken by Desire to Be Heavenly Sent''=== I mars 2021 kunngjorde Capaldi at han ville utsetja alle komande konsertar for å arbeida på det neste albumet sitt.<ref>{{Cite news|date=26 March 2021|title=Lewis Capaldi postpones all shows until 2022 to focus on second album |url=https://www.nme.com/news/music/lewis-capaldi-postpones-all-shows-until-2022-to-focus-on-second-album-2908733 |access-date=11. november 2022|website=NME}}</ref> Han kom tilbake sommaren 2022 for å spela dei utsette konsertane, mellom anna ved [[TRNSMT|TRNSMT-festivalen]],<ref>{{Cite web |last=Mullen |first=Stacey |date=10. juli 2022 |title=Lewis Capaldi hails TRNSMT headlining show as the best of his f**king life |url=https://www.glasgowtimes.co.uk/news/scottish-news/20269412.lewis-capaldi-hails-trnsmt-headlining-show-best-f-king-life/ |access-date=11 November 2022|website=Glasgow Times}}</ref> [[Latitude Festival]]<ref>{{Cite news|title=Foals, Lewis Capaldi and Snow Patrol to headline Latitude 2022 |url=https://www.nme.com/news/music/foals-lewis-capaldi-and-snow-patrol-to-headline-latitude-2022-3171921 |access-date=11. november 2022 |website=NME}}</ref> og [[Isle of Wight Festival]].<ref>{{Cite web |title=Lewis Capaldi at the Isle of Wight Festival PHOTOS |url=https://www.countypress.co.uk/news/20219654.lewis-capaldi-isle-wight-festival-photos/ |access-date=11. november 2022 |website=[[Isle of Wight County Press]]}}</ref> Den fyrste singelen «Forget Me» frå andrealbumet hans, ''[[Broken by Desire to Be Heavenly Sent]],''<ref>{{Cite magazine|last=Aniftos|first=Rania|title=Lewis Capaldi Announces New Album 'Broken By Desire to Be Heavenly Sent'|url=https://www.billboard.com/music/pop/lewis-capaldi-new-album-broken-by-desire-to-be-heavenly-sent-1235157720/|date=18. oktober 2022|access-date= 18. oktober 2022|magazine=Billboard}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Lewis Capaldi surprises fans by playing new song at The O2 - and reveals when it'll be released |url=https://news.sky.com/story/lewis-capaldi-surprises-fans-by-playing-new-song-at-the-o2-and-reveals-when-itll-be-released-12688353 |access-date=2022-09-06 |website=[[Sky News]] |language=en}}</ref> kom ut i september 2022, og blei den fyrste songen hans til å byrja på toppen av UK Singles Chart.<ref>{{Cite news|date=19 September 2022 |title=Lewis Capaldi Blasts to No. 1 In U.K. With ‘Forget Me’ |url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/lewis-capaldi-no-1-uk-forget-me-1235140821/ |access-date=11 November 2022 |publisher=Billboard}}</ref> Seinare same månaden kom frosenpizzamerket hans «Big Sexy Pizza» ut i dei britiske supermarknadane [[supermarknaden Iceland|Iceland]] og [[Tesco]].<ref>{{Cite news |date=28 September 2022 |title=Lewis Capaldi launches new pizza range in Tesco and Iceland |work=[[The National (Scotland)|The National]]| url=https://www.thenational.scot/news/national/uk-today/22795326.scottish-singer-songwriter-lewis-capaldi-releases-range-pizzas/ |access-date=12. april 2023}}</ref> Han fekk sin fjerde singel på fyrsteplassen med «Pointless» i januar 2023.<ref>{{cite news|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/lewis-capaldi-scores-fourth-official-number-1-single-with-pointless-the-support-has-been-incredible-__38287/|title=Lewis Capaldi scores fourth Official Number 1 single with Pointless: “The support has been incredible”|last=Ainsley|first=Helen|date=13. januar 2023|publisher=Official Charts Company|access-date=13. februar 2023}}</ref> I april 2023 fekk Capaldi den femte fyrsteplassen sin med «[[Wish You the Best (song)|Wish You the Best]]».<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/champion-lewis-capaldi-a-knockout-with-fifth-number-1-single-with-wish-you-the-best-__39091/|title=Champion! Lewis Capaldi a knockout with fifth Number 1 single with Wish You The Best|publisher=[[Official Charts Company]]|last=Griffiths|first=George|date=21. april 2023|access-date=22. april 2023}}</ref> I april 2023 kom også dokumentaren hans ''How I'm Feeling Now'' ut på [[Netflix]], der Capaldi snakka om kjenslene sine knytte til å plutseleg blir kjendis, og problema sine med angst og [[Tourettes syndrom]], som han nyleg var blitt diagnostisert med.<ref name="HIFN">{{cite web|last1=Shutler|first1=Ali|title=Truth, Tourette’s and Elton John: dissecting Lewis Capaldi’s new Netflix doc|url=https://www.nme.com/features/film-features/lewis-capaldi-how-im-feeling-now-netflix-film-documentary-3425693|website=NME|access-date=6. april 2023|date=4. april 2023}}</ref> I mai 2023 kunngjorde han at han skulle framføra eit intimt oppvarmingssett i juni før [[Reading and Leeds Festival]], med support frå [[James Marriott (musician)|James Marriott]],<ref>{{Cite web |title= Lewis Capaldi and James Marriott announce intimate gig at The Wardrobe ahead of Leeds Festival |url= https://www.itv.com/news/calendar/2023-05-23/chart-topping-singer-announces-intimate-yorkshire-gig-ahead-of-leeds-festival |date=23 May 2023 |website=[[ITV News]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Tom |date=2023-05-23 |title=Lewis Capaldi announces intimate Reading & Leeds warm-up show |url=https://www.nme.com/news/music/lewis-capaldi-announces-super-intimate-reading-leeds-warm-up-show-3447051 |access-date=2024-01-26 |website=NME |language=en-GB}}</ref> men Capaldi avlyste seinare konserten på grunn av mentale helseproblem.<ref>{{Cite web |title=Lewis Capaldi cancels intimate Leeds gig at The Wardrobe as he tells fans he needs to 'rest and recover' |url=https://www.yorkshireeveningpost.co.uk/whats-on/things-to-do/lewis-capaldi-cancels-intimate-leeds-gig-at-the-wardrobe-as-he-tells-fans-he-needs-to-rest-and-recover-4170653 |access-date=26. januar 2024 |website=[[Yorkshire Evening Post]]|date=6 June 2023 }}</ref> I juni 2023 gjorde Capaldi det kjent at han ville ta ein lengre pause frå turnering for å fokusera på den mentale og fysiske helsa si. Tidlegare den månaden hadde settet hans ved [[Glastonbury Festival]] blitt forstyrra av noko som verka som ein episode av Tourettes syndrom, sjølv om publikum hjelpte til med å avslutta framføringa.<ref>{{Cite web |last=France |first=Lisa Respers |date=2023-06-28 |title=Lewis Capaldi announces break from tour, citing impact of Tourette syndrome |url=https://www.cnn.com/2023/06/28/entertainment/lewis-capaldi-tour-break/index.html |access-date=2023-06-29 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Halliday |first=Josh |date=2023-06-24 |title=Lewis Capaldi announces he needs a mental health break after Glastonbury |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/music/2023/jun/24/lewis-capaldi-announces-mental-health-break-after-glastonbury |access-date=2023-06-29 |issn=0261-3077}}</ref> I juni 2025 vende han uventa tilbake til Glastonbury i den fyrst offentlege framferda si etter at han hadde annonsert pausen sin.<ref>{{Cite news |last1=Young |first1=Ian |last2=Savage |first2=Mark |title=Lewis Capaldi returns to Glastonbury with surprise set |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czdv3y58459o |work=BBC News |date=27. juni 2025 |access-date=28. juni 2025}}</ref> 11. april 2025 slapp Capaldi coverversjonen sin av Britney Spears sin song «[[Everytime]]» på Internett. Han gjekk inn på UK Singles Downloads Chart på 36. plassen.<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/songs/lewis-capaldi-everytime/|title=Lewis Capaldi - Everytime|website=Official Charts|date=18. april 2025|access-date=18. april 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/album/5iOG1vxlhEaKZWWdOqGHo3?si=8-jYB1jtTBmVPvOlJrMZpA|title=Lewis Capaldi - Everytime (BBC Radio 1 Live Lounge)|website=Spotify|date=11. april 2025|access-date=18. april 2025}}</ref> == Diskografi == === Studioalbum === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;" |Tittel ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;" |Detaljar ! scope="col" colspan="10"| Topposisjon på listene ! scope="co1" rowspan="2" style="width:12em;"| Sertifisering |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Scottish Singles and Albums Chart|SCO]]<br/><ref name="SCO-Albums"/> ! scope="co1" style="width:3em;font-size:85%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br/><ref name="AUS">Peaks in Australia: * All except noted: {{cite web|url=https://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Lewis+Capaldi|title=Discography Lewis Capaldi|website=australian-charts.com|accessdate=26. mai 2019}} * "Bruises": {{cite web|url=https://www.auspop.com.au/2019/11/aria-chart-watch-551/|title=ARIA Chart Watch #551|website=auspOp|date=16. november 2019|accessdate=16 November 2019}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Ultratop|BEL]]<br/><ref name="BEL">{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/showinterpret.asp?interpret=Lewis+Capaldi|title=Discografie Lewis Capaldi|publisher=[[Ultratop]]|accessdate=29. september 2018}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[GfK Entertainment charts|GER]]<br/><ref name="GER">{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artist_search=Lewis+Capaldi&do_search=do|title=Discographie Lewis Capaldi|publisher=[[GfK Entertainment Charts]]|accessdate=24. mai 2019}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Irish Albums Chart|IRE]]<br/><ref name="IRE">{{cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Lewis+Capaldi|title=Discography Lewis Capaldi|website=irish-charts.com|accessdate=12. januar 2019}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[VG-lista|NOR]]<br/><ref name="NOR">{{cite web|url=https://norwegiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lewis+Capaldi|title=Discography Lewis Capaldi|website=norwegiancharts.com|accessdate=12. januar 2019}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Official New Zealand Music Chart|NZ]]<br/><ref name="NZ">{{cite web|url=https://charts.nz/showinterpret.asp?interpret=Lewis+Capaldi|title=Discography Lewis Capaldi|website=charts.nz|accessdate=26. mai 2019}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Swiss Hitparade|SWI]]<br/><ref name="SWI">{{cite web|url=https://hitparade.ch/showinterpret.asp?interpret=Lewis+Capaldi|title=Discographie Lewis Capaldi|website=hitparade.ch|language=de|access-date=24. november 2018}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UK">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/51369/lewis-capaldi/|title=Lewis Capaldi {{!}} full Official Chart history|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=29. september 2018}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Billboard 200|US]]<br/><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/artist/lewis-capaldi/chart-history/tlp/|title=Lewis Capaldi Chart History: Billboard 200|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=31. mai 2023}}</ref> |- |''Divinely Uninspired to a Hellish Extent'' | * Sloppe: 17. mai 2019<ref>{{Cite web|date=17. mai 2019|title=Divinely Uninspired to a Hellish Extent by Lewis Capaldi|url=https://itunes.apple.com/us/album/divinely-uninspired-to-a-hellish-extent/1452618876|access-date=19. februar 2019|publisher=[[Apple Music]]}}</ref> * Plateselskap: Virgin EMI * Format: CD, digital nedlasting | 1 || 7 || 6 || 7 || 1 || 1 || 3 || 3 || 1 || 20 | * [[British Phonographic Industry|BPI]]: 6× Platina<ref name="BPI"/> * [[Australian Recording Industry Association|ARIA]]: Platina * [[Bundesverband Musikindustrie|BVMI]]: Gull * [[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI NOR]]: 4× Platina * [[Music Canada|MC]]: 6× Platinum * [[Recorded Music NZ|RMNZ]]: 7× Platinum |- | ''Broken by Desire to Be Heavenly Sent'' | * Sloppe: 19. mai 2023 * Plateselskap: Vertigo, Universal, Capitol * Format: CD, LP, kassett, digital nedlasting, strøyming | 1 || 1 || 2 || 4 || 1 || 2 || 1 || 2 || 1 || 14 | * BPI: Platina<ref name="BPI">{{cite certification|region=United Kingdom|artist=Lewis Capaldi|access-date=28. juni 2025}}</ref> * [[IFPI Danmark|IFPI DEN]]: Gull<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/node/13865|title=LEWIS CAPALDI "BROKEN BY DESIRE TO BE HEAVENLY SENT"|publisher=[[IFPI Danmark]]|accessdate=22. april 2025}}</ref> * [[Music Canada|MC]]: Gull<ref name="MC">{{cite web |title=Gold/Platinum - Lewis Capaldi |url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?_gp_search=Lewis%20Capaldi |accessdate=25. juni 2025 |publisher=[[Music Canada]]}}</ref> * RMNZ: Platinum |} === EP-ar === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;" |Tittel ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;" |Detaljar ! scope="col" colspan="3"| Topposisjon på listene |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Scottish Singles and Albums Chart|SCO]]<br/><ref name="SCO-Albums">Peak chart positions on the Scottish Albums Chart: * ''Divinely Uninspired to a Hellish Extent'': {{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/20190524/40/|title=Official Scottish Albums Chart: 24 May 2019 – 30 May 2019|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=26. mai 2019}} * ''To Tell the Truth I Can't Believe We Got This Far'': {{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/20200522/40/|title=Official Scottish Albums Chart: 22 May 2020 – 28 May 2020|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=20 June 2020}} * ''Broken by Desire to Be Heavenly Sent'': {{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/20230526/40/|title=Official Scottish Albums Chart: 26 May 2023 – 1 June 2023|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=27 May 2023}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Canadian Albums Chart|CAN]]<br/><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/artist/lewis-capaldi/chart-history/cna/|title=Lewis Capaldi Chart History: Canadian Albums|work=Billboard|accessdate=21. mai 2019}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Album Downloads Chart|UK<br>Down.]]<br/><ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-downloads-chart/20200522/7003/|title=Official Album Downloads Chart Top 100: 22 May 2020 – 28 May 2020|publisher=Official Charts Company|accessdate=20. juni 2020}}</ref> |- ! scope="row" |''Bloom''<ref>{{Cite web|date=20. oktober 2017|title=Bloom – EP by Lewis Capaldi|url=https://itunes.apple.com/gb/album/bloom-ep/1278267161|access-date=14. september 2018|publisher=[[Apple Music]]}}</ref> | * Sloppe: 20. oktober 2017 * Plateselskap: Virgin EMI * Format: Digital nedlasting | — || — || — |- ! scope="row" |''Breach'' | * Sloppe: 8. november 2018 * Plateselskap: Virgin EMI * Format: Digital nedlasting | — || 95 || — |- ! scope="row"| ''Deezer Sessions''<ref>{{cite web|url=https://www.deezer.com/en/album/78978622|title=Deezer Sessions |publisher=[[Deezer]]|accessdate=24 September 2022}}</ref> | * Sloppe: 16. november 2018 * Plateselskap: Vertigo, Universal * Format: Strøyming | — || — || — |- ! scope="row"| ''Spotify Singles''<ref>{{cite web|url=https://www.elicitmagazine.com/lewis-capaldi-divinely-uninspired/|title=Lewis Capaldi’s Debut Album Is #1 On UK Charts For Three Consecutive Weeks!|publisher= Elicit Magazine|accessdate=24. september 2022}}</ref> | * Released: 12. juni 2019 * Plateselskap: Vertigo, Universal * Format: Strøyming, LP | — || — || — |- ! scope="row"| ''Up Next Live From [[Apple Inc.|Apple]]<br/>Champs-Élysées''<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/gb/album/up-next-live-from-apple-champs-%C3%A9lys%C3%A9es-ep/1477563787|title=Up Next Live From Apple Champs-Élysées - EP by Lewis Capaldi|publisher=[[Apple Music]]|accessdate=24. november 2019}}</ref> | * Sloppe: 30. august 2019 * Plateselskap: Vertigo, Universal * Format: Digital nedlasting, strøyming | — || — || — |- ! scope="row"| ''To Tell the Truth I Can't Believe We Got This Far''<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/gb/album/to-tell-the-truth-i-cant-believe-we-got-this-far-ep/1511757523|title=To Tell the Truth I Can't Believe We Got This Far – EP by Lewis Capaldi|publisher=[[Apple Music]]|accessdate=15. mai 2020|date=15. mai 2020}}</ref> | * Sloppe: 15. mai 2020 * Plateselskap: Vertigo, Universal * Format: Digital nedlasting, strøyming | 8 || — || 5 |- ! scope="row"| ''Cry Yourself to Sleep''<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/gb/album/cry-yourself-to-sleep-ep/1610780802|title=Cry Yourself To Sleep - EP by Lewis Capaldi|publisher=Apple Music |accessdate=24. september 2022}}</ref> | * Sloppe: 25. februar 2022 * Plateselskap: Vertigo, Universal * Format: Strøyming, LP | — || — || — |- ! scope="row"| ''Spotify Singles''<ref>{{cite web|url=https://newsroom.spotify.com/2022-09-23/lewis-capaldi-gives-fans-two-new-spotify-singles-recorded-at-abbey-road-studios/|title=Lewis Capaldi Gives Fans Two New Spotify Singles Recorded at Abbey Road Studios|publisher= Spotify |accessdate=24. september 2022}}</ref> | * Sloppe: 22. september 2022 * Plateselskap: Vertigo, Universal * Format: Strøyming, LP | — || — || — |- ! scope="row"| ''All the Rest'' | * Sloppe: 16. mai 2025<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/ultimatemusicpage/posts/lewis-capaldi-unveils-his-new-ep-all-the-rest/1234630332005876/|title=Lewis Capaldi unveils his new EP "All The Rest" |website=Facebook|date=16. mai 2025|access-date=17. mai 2025}}</ref> * Label: Vertigo, Universal * Format: Streaming | — || — || — |- ! scope="row"| ''Survive'' | * Sloppe: 14. november 2025<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/pop/lewis-capaldi-survive-ep-stream-1236113679/|title=Lewis Capaldi's 'Survive' EP Has Arrived: Stream It Now |website=Billboard|date=14. november 2025|access-date=2. juni 2026}}</ref> * Label: Vertigo, Universal * Format: Streaming | — || — || — |- ! scope="row"| ''Live from North America'' | * Sloppe: 8. mai 2026<ref>{{Cite web|url=https://readdork.com/news/lewis-capaldi-live-from-north-america-ep|title=Lewis Capaldi has shared a surprise live EP recorded across his "best tour" of North America |website=Dork|date=8. mai 2026|access-date=2. juni 2026}}</ref> * Label: Vertigo, Universal * Format: Streaming | — || — || — |- | colspan="15" style="font-size:90%"| — tyder at utgjevinga ikkje kom inn på denne lista. |} == Prisar, utmerkingar og nominasjonar == {| class="wikitable" !År !Organisasjon !Kategori/Utmerking !Rolle !Resultat !Ref |- | rowspan="2"| 2017 | [[Scottish Alternative Music Awards]] | Best Acoustic Act | rowspan="7" {{n/a|Seg sjølv}} | rowspan="2" {{won}} | <ref>{{cite web|url=https://www.theskinny.co.uk/music/news/samas-2017-winners-announced|title=SAMAs: 2017 winners announced|website=theskinny.co.uk|date=13. oktober 2017|access-date=20. februar 2019}}</ref> |- | Scottish Music Awards | Best Breakthrough Artist Award | <ref>{{cite web|url=https://www.glasgowlive.co.uk/whats-on/music-nightlife-news/emeli-sande-lewis-capaldi-big-13987571|title=Emeli Sande and Lewis Capaldi big winners at SSE Scottish Music Awards|publisher=glasgowlive.co.uk|date=3. desember 2017|access-date=20. februar 2019}}</ref> |- | rowspan="3"| 2018 | [[BBC]] | [[Sound of...|Sound of 2018]] | {{Included}} | <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2017/nov/27/bbc-sound-of-2018-longlist-sigrid-not3s|title=BBC reveals its Sound of 2018 longlist|work=[[The Guardian]]|date=27. november 2017|access-date=20. februar 2019}}</ref> |- | Great Scot Awards | Breakthrough | rowspan="2" {{won}} | <ref>{{cite web|url=http://www.greatscotawards.co.uk/2018-winners.html|title=2018 Winners – Great Scot Awards|website=greatscotawards.co.uk|access-date=20. februar 2019|archive-date=2019-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804020549/http://www.greatscotawards.co.uk/2018-winners.html}}</ref> |- | Forth Awards | Rising Star Award | <ref>{{cite web|url=http://www.whatsoninedinburgh.co.uk/news/2018/11/17/star-studded-forth-awards-ceremony-celebrates-local-heroes,-sports-plus-music-stars/|title=Star Studded Forth Awards Ceremony celebrates Local Heroes, Sports plus Music Stars|publisher=whatsoninedinburgh.co.uk|date=17 November 2018|access-date=20. februar 2019}}</ref> |- | rowspan="8" | 2019 | [[Brit Awards]] | [[Critics' Choice ved Brit Awards|Critics' Choice Award]] | {{nom}} | <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2018/dec/07/brits-critics-choice-award-sam-fender-mahalia-lewis-capaldi|title=Brits critics' choice award won by Sam Fender|work=[[The Guardian]]|date=7. desember 2018|access-date=20. februar 2019}}</ref> |- | [[MTV]] | Brand New for 2019 | {{won}} | <ref>{{cite web|url=http://new.music-news.com/news/UK/118942/Lewis-Capaldi-wins-MTV-PUSH-Ones-to-Watch-2019-artist-vote|title=Lewis Capaldi wins MTV PUSH: Ones to Watch 2019 artist vote|publisher=music-news.com|date=30. januar 2019|access-date=20 February 2019|archive-date=2019-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626215449/http://new.music-news.com/news/UK/118942/Lewis-Capaldi-wins-MTV-PUSH-Ones-to-Watch-2019-artist-vote}}</ref> |- | [[Q Awards]] | Best Track ||«[[Someone You Loved]]» | {{Won}} | <ref>{{cite web|url=https://news.sky.com/story/q-awards-stormzy-lewis-capaldi-and-the-1975-among-the-big-winners-11836906|title=Q Awards: Stormzy, Lewis Capaldi and The 1975 among the big winners|work=[[Sky News]]|date=17. oktober 2019}}</ref> |- | BreakTudo Awards | International New Artist | {{n/a|Seg sjølv}} | {{nom}} | <ref>{{cite web|language=pt-br|url=https://poltronavip.com/blackpink-e-pabllo-vittar-sao-os-destaques-do-breaktudo-awards-2019-confira/|title=BlackPink e Pabllo Vittar são os destaques do BreakTudo Awards 2019; confira!|website=Poltrona Vip|date=20. oktober 2019}}</ref> |- | rowspan="2" |[[NRJ Music Award]]s | International Song Of The Year ||«[[Someone You Loved]]» |{{Nom}} |<ref name="NRJ">{{cite web|url=https://www.nrj.fr/music-awards/nommes|title=Artistes nommés NRJ Music Awards 2019|website=NRJ.fr|language=fr|access-date=2019-10-14|archive-date=2016-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20161001200534/http://www.nrj.fr/music-awards/nommes}}</ref> |- | International Revelation Of The Year | {{n/a|Seg sjølv}} |{{Nom}} |<ref name="NRJ"/> |- | rowspan="2" BBC Teen Awards | Best British Singer ||«Someone You Loved» |{{Won}} |<ref name="BBC">{{cite web|url=https://www.eveningexpress.co.uk/lifestyle/entertainment/lewis-capaldi-and-little-mix-among-winners-at-bbc-radio-1-teen-awards/|title=Lewis Capaldi and Little Mix among winners at BBC Radio 1 Teen Awards|website=[[Evening Express (Scotland)|Evening Express]]|language=en|access-date=2019-11-27}}</ref> |- | Best Single | rowspan"1"={{n/a|Seg sjølv}} |{{Won}} |<ref name="BBC"/> |- | rowspan="26" |2020 | [[Grammy Award]] | [[Grammy Award for Song of the Year|Song of the Year]] | rowspan=2|«[[Someone You Loved]]» | {{nom}} | <ref>{{cite magazine|url=https://time.com/5732647/grammy-nominations-2020/|title=Here Are the 2020 Grammy Award Nominations|date=20 November 2019|last=Gajanan|first=Mahita|access-date=21 November 2019|magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref> |- | rowspan=2|[[iHeartRadio Music Awards]] | Best Lyrics | {{nom}} | rowspan=2| <ref>{{Cite web|url=https://www.iheart.com/content/2020-01-08-2020-iheartradio-music-awards-nominees-revealed-see-the-full-list/|title=2020 iHeartRadio Music Awards Nominees Revealed: See the Full List|website=iHeartRadio}}</ref> |- | Best New Pop Artist | rowspan="3" {{n/a|Seg sjølv}} | {{nom}} |- | rowspan=4|[[Brit Awards]] | [[Brit Award for British Male Solo Artist|Male Solo Artist]] | {{nom}} | rowspan=4|<ref>{{cite web|author=Hugh McIntyre |url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2020/01/11/brit-award-nominations-2020-full-list-of-nominees-updating-live/#75f006836d75 |title=Brit Award Nominations 2020: Full List Of Nominees |work=Forbes.com }}</ref> |- | [[Brit Award for Best New Artist|Best New Artist]] | {{won}} |- | [[Brit Award for Song of the Year|Song of the Year]] | «[[Someone You Loved]]» | {{won}} |- | [[Brit Award for British Album of the Year|Album of the Year]] | ''[[Divinely Uninspired to a Hellish Extent]]'' | {{nom}} |- | rowspan=5|[[Global Awards]] | Best Male | rowspan=3 {{n/a|Seg sjølv}} | {{nom}} | rowspan=5|<ref>{{cite web|url=https://www.lbc.co.uk/global-awards/nominations-revealed-for-2020-show/ |title=Global Awards: Nominations revealed for 2020 show |work=LBC }}</ref> |- | Best British Act | {{nom}} |- | Best Mass Appeal Artist | {{won}} |- | Most Played Song | rowspan=2|«[[Someone You Loved]]» | {{won}} |- | Best Song of 2019 | {{nom}} |- | [[2020 Kids' Choice Awards|Kids' Choice Awards]] | Favorite Breakout New Artist | rowspan=2 {{n/a|Seg sjølv}} | {{nom}} | <ref>{{cite web|author=Denise Petski |url=https://deadline.com/2020/02/avengers-end-game-leads-nickelodeons-kids-choice-awards-nominations-billie-eilish-taylor-swift-chance-the-rapper-full-list-1202859259/ |title=Nickelodeon's Kids' Choice Awards Nominations: 'Avengers: Endgame' Leads |work=Deadline.com |date=2020-02-13}}</ref> |- | rowspan=3| [[LOS40 Music Awards 2020|LOS40 Music Awards]] | Best International New Act | {{nom}} | rowspan=3 | <ref>{{cite web|url=https://los40.com/los40/2020/10/14/videos/1602696403_903434.html|title=Los40 Music Awards 2020: conoce los nominados en este programa especial|access-date= 17. oktober 2020|date= 15. oktober 2020|publisher=LOS40 Music Awards|language=es|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015144806/https://los40.com/los40/2020/10/14/videos/1602696403_903434.html|archive-date= 15. oktober 2020}}</ref> |- | Best International Album | ''[[Divinely Uninspired to a Hellish Extent]]'' | {{nom}} |- | Best International Song | «[[Before You Go av Lewis Capaldi|Before You Go]]» | {{nom}} |- | [[2020 MTV Video Music Awards|MTV Video Music Awards]] | [[PUSH Best New Artist]] | {{n/a|Seg sjølv}} | {{nom}} | <ref>{{cite web|last=Melas|first=Chloe|url=https://edition.cnn.com/2020/07/30/entertainment/mtv-vma-nominations-2020/index.html|title=Ariana Grande and Lady Gaga lead 2020 MTV VMA nominations|work=CNN|date=30. juli 2020}}</ref> |- | rowspan="2"|[[Ivor Novello Awards]] | rowspan="2"|Most Performed Work | «[[Hold Me While You Wait]]» | {{nom}} | rowspan="2"|<ref>{{cite web|url=https://ivorsacademy.com/awards/the-ivors/|title=The Ivors|work=[[Ivor Novello Awards]]|access-date=6. september 2020}}</ref> |- | rowspan="3"|«[[Someone You Loved]]» | {{nom}} |- | rowspan="2"|[[Billboard Music Award]] |[[Billboard Music Award for Top Hot 100 Song|Top Hot 100 Song]] | {{nom}} | |- |[[Billboard Music Award for Top Radio Song|Top Radio Song]] | {{nom}} | |- |[[2020 UK Music Video Awards|UK Music Video Awards]] |Best Pop Video – UK |«[[Before You Go av Lewis Capaldi|Before You Go]]» |{{nom}} | |- |rowspan="3"|[[American Music Awards of 2020|American Music Awards]] |[[American Music Award for New Artist of the Year|New Artist of the Year]] |rowspan=2 {{n/a|Seg sjølv}} |{{nom}} | |- |[[American Music Award for Favorite Adult Contemporary Artist|Favorite Artist – Adult Contemporary]] |{{nom}} | |- |[[American Music Award for Favorite Pop/Rock Song|Favorite Song – Pop/Rock]] |«[[Someone You Loved]]» |{{nom}} | |- |[[Scottish Music Awards]] |Best UK Artist |{{n/a|Seg sjølv}} |{{won}} | <ref>{{cite web|url=https://www.scotsman.com/whats-on/arts-and-entertainment/scottish-music-awards-lewis-capaldi-amy-macdonald-and-biffy-clyro-win-awards-whilst-raising-money-charity-3051243|title=Scottish Music Awards: Lewis Capaldi, Amy Macdonald and Biffy Clyro win awards whilst raising money for charity|author=Hannah Brown|website=The Scotsman|date= 28. november 2020}}</ref> |- | rowspan="8"| 2021 | iHeartRadio Music Awards | Best Lyrics | rowspan="2"| «Before You Go» | {{vann}} | <ref>{{cite web|url=https://news.iheart.com/featured/iheartradio-music-awards/content/2021-04-07-2021-iheartradio-music-awards-see-the-full-list-of-nominees/|title=2021 iHeartRadio Music Awards: See The Full List of Nominees|author=Taylor Fields|website=news.iheart.com|date=7. april 2021}}</ref> |- | rowspan="2"|Ivor Novello Awards | rowspan="2"|Most Performed Work | {{nom}} | <ref>{{cite web|last=Melas|first=Chloe|url=https://edition.cnn.com/2020/07/30/entertainment/mtv-vma-nominations-2020/index.html|title=Ariana Grande and Lady Gaga lead 2020 MTV VMA nominations|work=CNN|date=30 July 2020}}</ref> |- | «[[Someone You Loved]]» | {{nom}} | <ref>{{cite web|last=Melas|first=Chloe|url=https://edition.cnn.com/2020/07/30/entertainment/mtv-vma-nominations-2020/index.html|title=Ariana Grande and Lady Gaga lead 2020 MTV VMA nominations|work=CNN|date=30 July 2020}}</ref> |- | [[2021 Billboard Music Awards|Billboard Music Awards]] |Top Radio Songs Artist | rowspan="2" {{n/a|Seg sjølv}} | {{nom}} | <ref>{{Cite web |title=Billboard Music Awards 2021 Nominations: The Complete List |url=https://www.eonline.com/ca/news/1264227/billboard-music-awards-2021-nominations-the-complete-list |website=[[E! News]]}}</ref> |- | rowspan="4"| ASCAP London Music Awards |Songwriter of the Year |rowspan="4"{{won}} |rowspan="4"|<ref>{{cite web |title=Lewis Capaldi Receives 4 ASCAP London Music Awards Including Songwriter of the Year for 'Someone You Loved' and 'Before You Go'...|url=https://www.ascap.com/press/2021/10/10-19-ascap-london-awards |website=ASCAP |access-date=21. desember 2022 |date=19. oktober 2021}}</ref> |- |Winning Hot 100 Song |«Before You Go» |- |Song of the Year |rowspan="2"|«Someone You Loved» |- |Top Streaming Song |- | rowspan="3"| 2022 | [[NRJ Music Award]]s | International Video of the Year | «[[Forget Me]]» | {{nom}} | <ref>{{Cite web |title=NRJ Music Awards 2022 - Tous les nommés par catégorie |url=https://www.nrj.fr/music-awards/actualites/tous-les-nommes-par-categorie-1-71357946 |access-date=10. oktober 2022 |website=[[NRJ]]}}</ref> |- |ASCAP London Music Awards |Winning Hot Dance/Electronic Song |«[[Lasting Lover]]» | {{vann}} |<ref>{{cite web |title=2022 ASCAP London Music Awards |url=https://www.ascap.com/londonawards22 |website=[[American Society of Composers, Authors and Publishers]] |access-date=21. desember 2022 |date=18. oktober 2022}}</ref> |- |[[2022 MTV Europe Music Awards|MTV Europe Music Awards]] |[[MTV Europe Music Award for Best UK & Ireland Act|Best UK & Ireland Act]] | {{n/a|Seg sjølv}} | {{nom}} |<ref>{{cite web |title=Check Out the 2022 MTV EMA Winners, Including Taylor Swift, Harry Styles, and Sam Smith |url=https://www.popsugar.com/entertainment/mtv-emas-2022-winners-48976880 |website=[[PopSugar]] |access-date=21. desember 2022 |date=13. november 2022}}</ref> |- | rowspan="2" | 2023 | [[British Phonographic Industry]] | [[Brits Billion Award]] | | {{Won}} | <ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/lewis-capaldi-mariah-carey-and-more-honoured-with-new-brit-billion-award__39180/|title=Lewis Capaldi, Mariah Carey and more honoured with new BRIT Billion award|work=[[Official Charts Company]]|date=4 May 2023|first=Carl|last=Smith|access-date=10 June 2023}}</ref> |- | [[28th National Television Awards|National Television Awards]] | Authored Documentary | rowspan="2" | ''How I'm Feeling Now'' | {{Won}} | <ref>{{Cite web |last=Duke |first=Simon |date=2023-09-05 |title=National Television 2023 winners as big names triumph at O2 Arena |url=https://www.chroniclelive.co.uk/news/tv/national-television-awards-2023-winners-27659902 |access-date=2023-09-06 |website=ChronicleLive |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2024 | [[66th Annual Grammy Awards|Grammy Awards]] | [[Grammy Award for Best Music Film|Best Music Film]] | {{nom}} | <ref>{{Cite web |title=2024 GRAMMY Nominations: See The Full Nominees List {{!}} GRAMMY.com |url=https://www.grammy.com/news/2024-grammys-nominations-full-winners-nominees-list |access-date=2023-11-16 |website=www.grammy.com}}</ref> |} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Lewis Capaldi|Lewis Capaldi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 24. august 2022.'' *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lewis Capaldi|Lewis Capaldi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 20. april 2023.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Musikarar frå Glasgow]] [[Kategori:Skotske songarar]] [[Kategori:Skottar av italiensk opphav]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2025]] dndbjfa4whrv01zjqfb2er5nijhmgvp 0 401462 3672674 3506656 2026-09-15T08:46:37Z Ranveig 39 Ref-flikk 3672674 wikitext text/x-wiki {{Infoboks vitskapsfolk}} '''John Rawls''' ({{levde|21. februar|1921|24. november|2002|Rawls, John}}) var ein [[USA|amerikansk]] [[Filosofi|filosof]]. Han er mest kjent for hovudverket sitt 'Ein teori om rettferd' (''A Theory of Justice'') frå 1971, der han kom med eit [[Samfunnskontrakt|kontraktteoretisk]] alternativ til [[utilitarisme]]n. Dette verket revolusjonerte den [[Politisk filosofi|politiske filosofien]] i USA, og sette i gang ein debatt mellom [[Kommunisme|kommunistar]] og [[Liberalisme|liberalistar]]. Debatten handla om kvar sterkt fellesskapsband som må til for at eit demokrati skal fungera. Rawls ynskja å skapa prosedyrar som skulle hjelpa menneske å løysa konfliktar. Sentralt for samarbeid mellom menneske er sosiale institusjonar, som er basisstrukturen i samfunnet, ifylgje Rawls. Rawls rettleidde den norske filosofen [[Andreas Føllesdal]] til doktorgraden sin.<ref>{{kjelde www|url=https://universitas.no/sak/2527/rawls-tanker-lever-videre/|tittel=Rawls tanker lever videre|blad=Universitas|dato=3. desember 2002|forfattar=Ole Peder Giæver|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20220115182515/https://www.universitas.no/sak/2527/rawls-tanker-lever-videre/|arkivdato=15. januar 2022}} </ref> ==Liv== ===Bakgrunn=== Rawls vart fødd i [[Baltimore]] i [[Maryland]] 1921.<ref>{{Cite web |title=John Rawls (1921-2002) {{!}} Issue 121 {{!}} Philosophy Now |url=https://philosophynow.org/issues/121/John_Rawls_1921-2002 |access-date=2022-11-04 |website=philosophynow.org}}</ref> Han var den andre av dei fem sønene til William Lee Rawls, ein framståande advokat i Baltimore, og Anna Abell Stump Rawls.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/news/2002/nov/27/guardianobituaries.obituaries |title=Obituary: John Rawls |date=2012 |work=The Guardian |access-date=2020-01-21}}</ref><ref name="Freemanxix">Freeman, 2010:xix</ref> To av brørne hans døydde av sjukdom som barn, noko biografen til Rawls, [[Thomas Pogge]], har kalla dei viktigaste hendingane i barndommen hans.<ref>{{citation|url=https://www.academia.edu/5618697 |title=The Influence of John Rawls and Robert Nozick Under Contemporary Political Philosophy |publisher=Academia |access-date=2020-01-21|last1=Anatory |first1=Izidory }}</ref> [[File:John Rawls (1937 senior portrait).jpg|mini|venstre|portrett|Rawls som elev ved Kent School i 1937.]] Rawls gjekk på skule i Baltimore før han vart elev ved [[Kent School]], ein episkopalsk universitetsførebuande skule (''preparatory school'') in [[Connecticut]]. Etter å ha gått ut frå skulen i 1939 vart Rawls student ved [[Princeton University]], der han vart medlem av [[The Ivy Club]] og [[American Whig-Cliosophic Society]].<ref>{{cite web|url=http://theprince.princeton.edu/princetonperiodicals/cgi-bin/princetonperiodicals?a=d&d=Princetonian19400412-01.2.3&srpos=2&e=-------en-20--1-byDA-txt-IN-rawls----# |title=Daily Princetonian 12 April 1940 – Princeton Periodicals |publisher=Theprince.princeton.edu |date=1940-04-12 |access-date=2013-01-31}}</ref> Ved Princeton vart Rawls påverka av [[Norman Malcolm]], ein elev av [[Ludwig Wittgenstein]].<ref name=Wenar>{{Cite book|url=http://plato.stanford.edu/archives/win2013/entries/rawls/|title=John Rawls|last=Wenar|first=Leif|date=2013-01-01|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Winter 2013}}</ref> Han gjekk ut frå Princeton i 1943 med ein [[Bachelor of Arts]], ''[[summa cum laude]]''.<ref name="Freemanxix" /> ===Militærteneste, 1943–46=== Rawls gjekk inn i [[United States Army|hæren]] i februar 1943.<ref name=King>{{citation|author=Iain King|url=http://www.military-history.org/articles/thinkers-at-war-john-rawls.htm |title=Thinker at War: Rawls|work=Military History Monthly|date=2014-06-13|accessdate=2014-11-20}}</ref> Under [[andre verdskrigen]] tente Rawls i [[infanteri]]et i Stillehavet, der han kriga på [[Ny-Guinea]] og vart tildelt [[Bronze Star Medal|Bronze Star]],<ref>"His first experience of combat was in New Guinea—a country which saw fighting for almost the whole duration of the Pacific campaign—where he won a Bronze Star." I ein artikkel av Iain King. [http://www.military-history.org/articles/thinkers-at-war-john-rawls.htm Thinker at War: Rawls], publisert i Military History Monthly. (13. juni 2014). Henta 20. november 2014.</ref> og på [[Filippinane]], der han gjekk gjennom intens skyttargravskrig og var vitne til traumatiserande vald og blodsutgyting.<ref>{{Cite news|url=https://www.military-history.org/articles/thinkers-at-war-john-rawls.htm|title=Thinkers at War – John Rawls|date=2014-06-13|newspaper=Military History Monthly|language=en-US|access-date=2016-12-06}}</ref><ref>"One soldier in a dugout close to Rawls stood up and deliberately removed his helmet to take a bullet to the head, choosing to die rather than endure the constant barrage. ... Later Rawls confided the whole experience was 'particularly terrible' ..." I ein artikkel av Iain King. [http://www.military-history.org/articles/thinkers-at-war-john-rawls.htm Thinker at War: Rawls], publisert i Military History Monthly. (13. juni 2014). Henta 20. november 2014.</ref> Det var her han tapte den kristne trua si og vart [[ateisme|ateist]].<ref name=Wenar /><ref>{{cite web|url=http://www.heritage.org/political-process/report/john-rawls-theorist-modern-liberalism|title=John Rawls: Theorist of Modern Liberalism|publisher=The Heritage Foundation|date=13. august 2014|access-date=26. februar 2017}}</ref><ref>{{cite book|title=Church, State and Public Justice: Five Views|year=2009|publisher=InterVarsity Press|isbn=978-0830874743|page=34|author1=Ronald J. Sider |author2=Paul Charles Kemeny |author3=Derek H. Davis |author4=Clarke E. Cochran |author5=Corwin Smidt |quote=Religious beliefs, argues John Rawls—a Harvard philosopher and self-identifying atheist—can be so divisive in a pluralistic culture that they subvert the stability of a society.}}</ref> Etter at Japan overgav seg vart Rawls ein del av okkupasjonsmakta under [[general MacArthur]],<ref name="Freemanxix" /> og vart forfremja til [[sersjant]].<ref name=King/> Men han vart desillusjonert med militæret då han såg følgjene av atombomba i [[Hiroshima]].<ref>"The total obliteration of physical infrastructure, and the even more horrific human toll, affected him deeply ... and the fact that the destruction had been deliberately inflicted by his own side, was profoundly unsettling. He wrote that the scenes still haunted him 50 years later." I ein artikkel av Iain King. [http://www.military-history.org/articles/thinkers-at-war-john-rawls.htm Thinker at War: Rawls], publisert i Military History Monthly. (13. juni 2014). Henta 20. november 2014.</ref> Rawls nekta så å følgja ein ordre om å straffa ein medsoldat, ettersom han ikkje trudde straffa var rettvis, og vart degradert til [[meinig]].<ref name="King" /> Han gjekk ut av militæret i januar 1946.<ref name=King/> ===Akademisk karriere=== Tidleg i 1946,<ref>[http://www.military-history.org/articles/thinkers-at-war-john-rawls.htm Thinker at War: Rawls], publisert i Military History Monthly. (13. juni 2014). Henta 20. november 2014.</ref> vende Rawls tilbake til Princeton for å ta ein doktorgrad i moralfilosofi. Han gifta seg med Margaret Warfield Fox, som hadde gått ut frå [[Brown University]], i 1949. Dei fekk fire barn, [[Anne Warfield Rawls|Anne Warfield]], Robert Lee, Alexander Emory og Elizabeth Fox.<ref name="Freemanxix" /> Rawls fekk graden [[Ph.D.]] frå Princeton i 1950 med avhandlinga ''A Study in the Grounds of Ethical Knowledge: Considered with Reference to Judgments on the Moral Worth of Character''. Han underviste der til 1952, då han fekk eit [[Fulbright Fellowship]] til [[Christ Church i Oxford|Christ Church]] ved [[Oxford University]]. Her vart han påverka av [[Isaiah Berlin]] og [[H.L.A. Hart]].<ref name=IEP>{{Kjelde www|url=https://iep.utm.edu/rawls/|tittel=John Rawls (1921—2002)|språk=en|utgjevar=Internet Encyclopedia of Philosophy|vitja=2023-04-12}}</ref> Etter å ha vendt tilbake til heimlandet var han fyrst ''assistant'' og så ''associate professor'' ved [[Cornell University]]. I 1962 vart han professor i filosofi ved Cornell, og fekk snart ei fast stilling (''tenure'') ved [[MIT]]. Han flytta så til [[Harvard University]], der han underviste i nær førti år. Han var lærar for ei rekkje leiande personar innan moral- og politisk filosofi, som Sibyl A. Schwarzenbach, [[Thomas Nagel]], [[Allan Gibbard]], [[Onora O'Neill, Baroness O'Neill of Bengarve|Onora O'Neill]], [[Adrian Piper]], [[Arnold Davidson]], [[Elizabeth S. Anderson]], [[Christine Korsgaard]], [[Susan Neiman]], [[Claudia Card]], [[Rainer Forst]], [[Thomas Pogge]], [[T.M. Scanlon]], [[Barbara Herman]], [[Joshua Cohen (philosopher)|Joshua Cohen]], [[akademikaren Thomas E. Hill|Thomas E. Hill Jr.]], [[Gurcharan Das]], [[Andreas Teuber]], [[Henry S. Richardson]], [[Nancy Sherman]], Samuel Freeman og Paul Weithman. == Politisk filosofi == Rawls var ein forsvarar av [[liberal egalitarisme]],<ref>{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/biography/John-Rawls|tittel=John Rawls.|forfattar=Duignan, B.|språk=en|utgjevar=Encyclopedia Britannica|dato=2023-02-17|vitja=2023-04-12}}</ref> og var inspirert av dei klassiske kontraktsteoretikarane, [[Thomas Hobbes|Hobbes]], [[John Locke|Locke]] og [[Immanuel Kant|Kant]].<ref name=IEP /> Rawls moderniserte den kontraktsteoretiske argumentasjonen og delte han inn i tre delar: # den opphavlege posisjonen # rettferdsprinsipp # reflektiv likevekt === Den opphavlege posisjonen === Den fyrste delen, den opphavlege posisjonen, var eit tankeeksperiment der ein skulle førestilla seg eit samfunn utan ein stat, der representantar frå samfunnet skulle verta samde om ein samfunnskontrakt. Rettferd stod sentralt i Rawls sitt idealsamfunn, som innebar at alle individa var like mykje verde og dimed viktig at kvart individ hadde sin rett på dei same primærgoda (politiske, økonomiske og sosiale godar), desse kunne ein nytta for å oppnå andre og fleire gode.<ref>{{Citation|last=Wenar|first=Leif|date=2021|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|title=John Rawls|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2021/entries/rawls/|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University}}</ref> Menneske av natur var styrt av sine eigeninteresser, og hadde dimed eit ynske om å tileigna seg flest godar sjølv. Utfordringa med individa sine eigeninteresser var at ein ville skapa urettferd, då nokon ville oppnå fleire godar enn andre, og dimed ha større mogleik til positiv [[sosial mobilitet]]. For å unngå at samfunnskontrakten medførte forfordelte godar, skulle partane ha ei «slør av vankunne» ({{lang|en|veil of ignorance}}) når dei laga kontrakten. I denne posisjonen var partane uvitande om eins eigen sosiale bakgrunn (status, religion, hudfarge, inntekt osv.). Den einaste informasjonen dei hadde bak uvitandesløret, var ein grunnleggjande informasjon om mennesket og samfunnet. Utan denne informasjonen, ville ein ikkje kunne vera i stand til å gjera val i det heile. Bak dette sløret av vankunne skulle ein velja dei rettferdsprinsippa som basisstrukturen – politiske, økonomiske og rettslege institusjonar – skulle forhalda seg til. Ettersom ein ikkje visste noko om seg sjølv og si framtid, meinte Rawls at ein ville velja på ein slik måte at ein ikkje sjølv ville hamna i fattigdom ved å maksimera eins utfall sjølv om ein kom dårlegast ut, ein såkalla maksimin-strategi.<ref>{{Citation|title=ethics - Objections to consequentialism {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/ethics-philosophy/Objections-to-consequentialism|website=www.britannica.com|accessdate=2022-11-19|language=en}}</ref><ref name=":0">Premchand, L., (2017) “Social Justice and Rawls’ Difference Principle”, ''Essex Student Journal'' 9(1). doi: https://doi.org/10.5526/esj17</ref> === Rettferdsprinisipp === Rawls meinte at alle individ skulle ha like mogleikar til å utvikla seg uavhengig av deira sosiale bakgrunn. I boka ''A Theory of Justice'' gav John Rawls ein teori om sosial fordeling basert på tre prinsipp: prioriteringsprinsippet, fridomsprinsippet og forskjellsprinsippet. ==== Prioriteringsprinsippet ==== Rawls meinte fridomsprinsippet alltid skulle vera ein prioritet, og at dette måtte vera oppfylt før forskjellsprinsippet.<ref name=":0" /> Likevel var det eitt unntak dersom dei dårlegast stilte i samfunnet leid så stor nød at dei ikkje kunne gjera seg notne av fridomsprinsippet. ==== Fridomsprinsippet ==== Fridomsprinsippet handla om at einkvar skulle ha den same retten til det mest omfattande systemet av grunnleggjande fridomar som var i samsvar med eit tilsvarande system av fridomar slik alle andre hadde.<ref>{{Kjelde www|url=https://ndla.no/nn/subject:1:fb6ad516-0108-4059-acc3-3c5f13f49368/topic:1:f77c8919-a904-41b3-88a4-34281c13627c/topic:1:a3d5da78-80f3-43cd-aacd-b996acba5be3/resource:2d463347-14b5-48e3-9380-734ab23ed9df|tittel=Kva er ei rettferdig fordeling?|forfattar=Aanesen, K.H.|språk=nn|utgjevar=NDLA|vitja=30. november 2022}}</ref> Dei grunnleggjande fridomane skulle liggja til grunn i grunnlova til staten. Alle individa hadde krav på dei same og like mange sosiale og politiske rettane (m.a. ytringsfridom, religionsfridom og røysterett) og retten til personleg eigedom og val av yrke. Fridomsprinsippet innebar òg at staten skulle tilbyda borgarane velferdsgode (t.d. retten til helsehjelp og utdanning) som var finansiert igjennom [[skatt]]ar. ==== Forskjellsprinsippet ==== Forskjellsprinsippet handla om at sosiale og økonomiske forskjellar skulle oppfylla to vilkår: # Sjanselikskap: stillingar og posisjonar med mykje makt og som var godt betalte var berre rettferdig dersom dei var tilgjengelege for alle, og at alle individa hadde reelt like mogleikar, uavhengig av familiær og sosial bakgrunn, til å oppnå desse stillingane. # Differanseprinsippet: økonomisk og sosial ulikskap var berre rettferdig dersom det gagna dei dårlegaste stilte medlemane i samfunnet.<ref name=":0" /><ref>{{Citation|title=Fair Equality of Opportunity {{!}} Equality of Opportunity and Education|url=https://edeq.stanford.edu/sections/section-2-conceptions-equality-opportunity/fair-equality-opportunity|website=edeq.stanford.edu|accessdate=2022-11-30|language=en}}</ref><ref>{{Citation|title=Constitutional Rights Foundation|url=https://www.crf-usa.org/bill-of-rights-in-action/bria-23-3-c-justice-as-fairness-john-rawls-and-his-theory-of-justice|website=www.crf-usa.org|accessdate=2022-11-19}}</ref> Ifylgje Rawls var ein stat politisk legitim dersom han hadde oppfylt det fyrste prinsippet – fridomsprinsippet – men for at han skulle vera rettferdig måtte han oppfylla både fridomsprinsippet og forskjellsprinsippet. Ein rettferdig stat måtte vera ein omfattande stat som syrgde for å omfordela goda frå dei som hadde mest til dei dårlegast stilte i samfunnet. === Reflektiv likevekt === I ei reflektiv likevekt er det samsvar mellom rettferdsprinsippa og dei moralske intuisjonane våre. Reflektiv likevekt kan, saman med rettferdsprinsippa og den opphavlege posisjonen, vera hjelpemiddel som vi kan nytta oss av for å skapa samanheng mellom våre eigne motstridande oppfatningar. === Kritikk === Rawls sin politiske filosofi vart mellom anna kritisert av [[Robert Nozick]]. Nozick meinte differanseprinsippet tillét urettferd, då det tillét ufriviljug kontinuerleg omfordeling av godar. Eikor fordeling av godar som var rettferdig ifylgje ein mønster-teori (kontinuerleg omfordeling) kunne alltid endrast ved friviljuge transaksjonar, til dømes gåver.<ref>{{Kjelde www|tittel=The Minimal State v the Welfare State: A Critique of the Argument between Nozick and Rawls|forfattar=Rachael Patterson|år=2005|url=http://classic.austlii.edu.au/au/journals/SCULawRw/2005/7.pdf|blad=Southern Cross University Law Review|side=167–182|ISSN=1329-3737}}</ref> Vidare meinte Nozick at dei som arbeidde lite hadde mykje fritid, medan dei som arbeidde hardt og på overtid, missa fritida si og fekk ikkje nyta dei ekstra pengane dei hadde tent, ettersom dei vart skattlagde meir. Ifylgje Nozick var skattlegging av personar, for dernest å omfordela dei økonomiske ressursane til dei dårlegast stilte, ei form for tvangsarbeid, «tvinga ein annan person til å arbeida ''n'' timar for eit anna føremål».<ref name=":0" /> == Bibliografi == ; Norsk * ''Rettferd som rimelighet : en reformulering''. Innleiing ved Andreas Føllesdal, omsett av Kai Swensen (Originaltittel ''Justice as fairness'') Basert på ei førelesingsrekke ved Harvard, 1980-1989 Pax 2003 ISBN 8253024320 ; Engelsk * ''[https://giuseppecapograssi.files.wordpress.com/2014/08/rawls99.pdf A Theory of Justice]''. Cambridge, Massachusetts: Belknap Press of Harvard University Press, 1971. * ''Political Liberalism''. New York: Columbia University Press, 1993. * ''The Law of Peoples''. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1999. * ''Collected Papers''. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1999. * ''Lectures on the History of Moral Philosophy''. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2000. * ''Justice as Fairness''. A Restatement. Cambridge, Massachusetts: Belknap Press, 2001. * ''Lectures on the History of Political Philosophy''. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2007. == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:John Rawls|John Rawls]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 24. oktober 2022.'' *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:John Rawls|John Rawls]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 12. april 2023.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{Wikiquote-en}} * ''[https://giuseppecapograssi.files.wordpress.com/2014/08/rawls99.pdf A Theory of Justice]''. Cambridge, Massachusetts: Belknap Press of Harvard University Press, 1971. * Føllesdal, Andreas: [http://www.follesdal.net/doc/JR80-AFT.HTM «Når likeverd utfordrer ulikheten – John Rawls 80 år»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221130141115/http://www.follesdal.net/doc/JR80-AFT.HTM |date=30. november 2022}} {{politiske filosofar}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske filosofar]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2023]] el7ulbo5ktcne8glaro5q0fgg4qij12 0 415991 3672655 3553723 2026-09-15T08:24:57Z Migne 2086 3672655 wikitext text/x-wiki '''Idrettslaget Norrøna''' er eit idrettslag som vart skipa i bydelen Dræggen i [[Bergen]] den 8. september [[1889]]. [[File:Idrettslaget Norrøna (1928) (14407738680) (cropped).jpg|mini|Norrøna sitt meisterlag i 4 x 100 meter stafett under [[NM i friidrett 1928]]]] [[Friidrett]] stod sentralt då Norrøna vart danna og i mange tiår framover. I 1896 var idrettslaget eit av laga som grunnla [[Norges Friidrettsforbund]]. Norrøna arrangerte [[NM i friidrett 1949]] for kvinner. Karar som [[Konrad Hauge]], [[Hermund Høgheim]] og [[Magne Føleide]] representerte Norrøna i delar av eller heile si aktive tid. Frå ut 1960-åra fekk friidretten mindre å seie og friidrettsgruppa seinare nedlagt. Turngruppa har vore meir eller mindre aktiv gjennom Norrøna si soge. Ski og orientering har også vore idrettar i IL Norrøna. Siste femti åra har Norrøna fyrst og fremst vore eitt lag for [[handball]], med Norrønahallen som heimebane. Særleg er det karane sitt handballag som har hevda seg, med spel i eliteserien på 1980/90-talet. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Idrettslaget Norrøna|Idrettslaget Norrøna]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 4. juni 2024.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Idrettslag i Bergen]] [[Kategori:Idrettslag skipa i 1889]] 41a1fn1h4ilo9zm5w0hu572tj8g50s7 0 416154 3672524 3645097 2026-09-14T15:01:59Z HerVal7752 105842 Landboks 3672524 wikitext text/x-wiki {{om|staten|||}} {{landboks |namn = Staten Palestina |andre namn = {{lang|ar|{{ikkjekursiv|دولة فلسطين}}<br />Dawlat Filasṭīn}} |adjektiv = palestinsk |riksvåpen = Coat of arms of Palestine.svg |riksvåpenstorleik = 55 |flagg = Flag of Palestine.svg{{!}}border |nasjonalsong = [[Fidāʾiyy]] |kart = State of Palestine (orthographic projection).svg |språk = arabisk |styresett = [[Semipresidentialisme|Semipresidentiell]] [[republikk]] under ei overgangsregjering |statsoverhovudtype = [[President]] |statsoverhovud = Mahmoud Abbas |statsministertype = [[Visepresident]] |statsminister = Hussein al-Sheikh |grunnlagdtype = Sjølvstende |grunnlagd = ''uavklart'' |hovudstad = &nbsp; |hovudstad1type = [[Administrasjonssenter|Adm.senter]] |hovudstad1 = [[Ramallah]] |hovudstad2type = ''Proklamert'' |hovudstad2 = [[Jerusalem]] ([[Aust-Jerusalem|Aust]]) |valuta = [[Ny israelsk shekel]]<br />[[Jordansk dinar]]<br />[[Egyptisk pund]] |tidssone = [[UTC]] +2 |tidssone_sommartid = [[UTC]] +3 |retningsnummer = +970, +972 |domene = .ps }} '''Palestina''',{{mrk|{{språk-ar|فلسطين|Filasṭīn}} }} offisielt '''Staten Palestina''',{{mrk|{{språk-ar|دولة فلسطين|Dawlat Filasṭīn}} }} er eit land i [[Vest-Asia]] ved søraustkysten av [[Middelhavet]]. Det omfattar to fråkopla territorium – [[Vestbreidda]] og [[Gazastripa]], samla kjent som [[dei palestinske territoria]] – innan den større [[Palestina-regionen]]. Landet grensar til [[Israel]] i nord, vest og sør, [[Jordan]] i aust og [[Egypt]] i sørvest. Palestina har ei samla flatevidd på 6 020 km² med meir enn 5 millionar innbyggjarar. Den proklamerte hovudstaden er [[Jerusalem]], medan [[Ramallah]] i røynda er den administrative hovudstaden. Det offisielle språket er [[arabisk]], og religionen hovudsakleg [[islam]], men med ein [[jødedom|jødisk]] og [[kristendom|kristen]] minoritet. ==Soge== {{sjå|Palestinsk historie}} [[Palestina-regionen]] har ei lang, omfattande soge. [[Kanaan]]ittane, [[israelittane]], [[assyrarane]], [[babylonarane]], [[perserane]], [[grekarane]], [[romarar|romarane]] og [[bysantinske riket|bysantinane]] sette alle sitt preg på landet. I tillegg har Palestina ei djup religiøs betyding for [[jødedom]], [[kristendom]] og [[islam]]. Igjennom soga har regionen opplevd periodar med sameksistens og konflikt mellom ulike religiøse og etniske grupper. Særleg i mellomalderen, då jødiske samfunn møtte forfylging, fann dei tilflukt og tryggleik under det [[muslimsk erobring av Levanten|muslimsk styret]] og den breiare islamske verda. Under det [[osmanske riket]], som kontrollerte Palestina frå 1500-talet til slutten av [[fyrste verdskrigen]], var landet ein fristad for jødar som flykta frå forfylging i [[Europa]]. Slutten på det osmanske styret markerte eit nytt kapittel i Palestinsk soge. Etter fyrste verdskrigen overtok det britiske imperiet kontroll over regionen. Det [[Palestinamandatet|britiske mandatet for Palestina]], etablert i 1920, førte til tydelege endringar i det politiske og sosiale landskapet i området, og sette høva for konfliktane og kampane som ville fylgja mellom Israel og Palestina. ===Stridane med Israel=== Etableringa av [[Israel|Staten Israel]] i 1948 kom etter [[Den arabisk-israelske krigen i 1948|den arabisk-israelske krigen]] som førte til at hundretusen av palestinarar vart fordrivne.<ref name="gelber1772">Gelber, Y. ''Palestine, 1948''. s. 177–178</ref> Den påfylgjande [[Den arabisk-israelske konflikten|arabisk-israelske konflikten]], inkludert [[seksdagarskrigen]] i 1967, førte til den israelske okkupasjonen av Vestbreidda og Gazastripa. Den 15. november 1988 erklærte [[Det palestinske nasjonalrådet]], det lovgjevande organet til [[Den palestinske frigjeringsorganisasjonen]] (PLO) leia av [[Yasser Arafat]], opprettinga av staten. Signeringa av [[Oslo-avtalen]] på 1990-talet, forhandla mellom Israel og PLO, skapa [[Det palestinske området|Palestinian Authority]] (PA) til å utøva delvis kontroll over delar av palestinske territoria. I 2007 oppstod det interne splittingar mellom palestinske politiske fraksjonar. Det ende med at Vestbreidda vart delvis styrt av dei palestinske styresmaktene, leia av [[Fatah]], medan Gazastripa heldt seg under kontroll av [[Hamas]].<ref>Andersen, Lars Erslev: [https://denstoredanske.lex.dk/Pal%C3%A6stina Palæstina] i ''Den Store Danske'' på lex.dk. Henta 10. juni 2024.</ref> Israel har bygd busetjingar i begge dei palestinske områda sidan byrjinga av okkupasjonen. Om lag 500 000 israelske busetjarar bur framleis i busetjingar på Vestbreidda.<ref>{{Kjelde www|url=https://apnews.com/article/us-sanctions-israeli-settlers-west-bank-palestinians-354f8b0a44b70c25bf013614b4775900|tittel=Israeli settlers in the West Bank were hit with international sanctions. It only emboldened them|forfattar=Sam Mednick & Julia Frankel|språk=en|utgjevar=Associated Press|vitja=2024-06-10}}</ref> Det internasjonale samfunnet meiner israelske busetjingar i palestinske territorium er ulovlege under internasjonal lov, men den israelske regjeringa avviser dette. ===Nyare tid=== {{fleire bilete |bilete1 = West Bank and Gaza Strip location map.svg |bilete2 = Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg |footer = Kart over Palestina ''[[de jure]]'' (t.v.) og ''[[de facto]]'' (t.h.) }} Palestina er prega av delvis blokkade av Gazastripa, avgrensa rørslefridom, israelske busetjingar, i tillegg til ein generelt dåleg sikkerheitssituasjon. Uløyst gjenstår mellom anna fastsetjinga av den israelsk-palestinske grensa og statusen til [[Jerusalem]]. ==Anerkjenning== [[Fil:Palestine recognition only.svg|mini|{{Legend|#111B11|Staten Palestina}}{{Legend|#007f24|Land som anerkjenner Palestina}}{{Legend|#b9b9b9|Land som ikkje anerkjenner Palestina som ein stat}}]] Per september 2025 er Palestina anerkjent som ein suveren stat av 157 av 193 medlemsstatar i [[De sameinte nasjonane]].<ref>{{Kjelde www|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/which-are-the-150-countries-that-have-recognised-palestine-as-of-2025|tittel=Which are the 150+ countries that have recognised Palestine as of 2025?|forfattar=Marium Ali|språk=en|utgjevar=Aljazeera|vitja=2026-02-24}}</ref> Noreg anerkjente Palestina den 28. mai 2024, diplomatiske band var likevel oppretta allereie i 1995.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/norge-anerkjenner-palestina/id3040194/|tittel=Norge anerkjenner Palestina|språk=nb|utgjevar=Regjeringen.no|vitja=2024-06-10}}</ref><ref>{{snl||Palestina}}</ref> Land som [[USA]], [[Italia]], [[Tyskland]] og [[Japan]] anerkjenner ikkje staten.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/22/mapping-which-countries-recognise-palestine-in-2024|tittel=Mapping which countries recognise Palestine in 2024|språk=en|utgjevar=Al Jazeera|vitja=2024-06-10}}</ref> Palestina er medlem av fleire internasjonale organisasjonar, mellom anna [[Den arabiske ligaen]], [[Organisasjonen for islamsk samarbeid]] og [[Den internasjonale straffedomstolen]].<ref>{{Cite web |title=Membership of the State of Palestine in international organizations (as of 25 May 2018) |url=https://www.mofa.pna.ps/en-us/mediaoffice/membership-of-the-state-of-palestine-in-international-organizations-as-of-25-may-2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229195526/http://www.mofa.pna.ps/en-us/mediaoffice/membership-of-the-state-of-palestine-in-international-organizations-as-of-25-may-2018 |archive-date=29. desember 2021 |access-date=29 desember 2021 |website=MOFAE}}</ref> Landet har au vore observatørstat som ikkje er medlem av [[SN]] sidan 2012.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.un.org/en/about-us/non-member-states|tittel=Non-Member-States|språk=en|utgjevar=United Nations|vitja=2024-06-10}}</ref> ==Merknader== {{merknadar}} ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:State of Palestine|State of Palestine]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 10. juni 2024.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} *{{Kjelde www|url=https://fn.no/konflikter/palestina|tittel=Palestina|språk=nb|utgjevar=FN-Sambandet}} {{Vest-Asia}} {{Midtausten}} {{Den arabiske ligaen}} {{Organisasjonen for islamsk samarbeid}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Land i Asia]] [[Kategori:Arabisktalande land]] [[Kategori:Tidlegare britiske koloniar]] gejavrm6mhwknyxup6ntfhdqj6vbb8x 0 416183 3672663 3604212 2026-09-15T08:36:39Z Migne 2086 /* Poengtabell */ 3672663 wikitext text/x-wiki '''Eliteserien i handball 1996/97 for karar''' var den øvste avdelinga i seriesystemet for karar, arrangert av [[Norges Håndballforbund]]. Seriemeisterskapen omfatta 12 lag og vart avvikla i tida frå 22. september 1996 til 19. mars 1997. [[Drammen Håndballklubb]] vart seriemeister for aller fyrste gong. Mannskapet bestod i fremste rekke av [[Glenn Solberg]], [[Frode Hagen]], Svein Erik Bjerkrheim. Geir Oustorp, Knut-Helge Jakobsen og Marius Riise. == Poengtabell == {| class="wikitable" |- ! Plass || Lag || Kampar || Målskår || Poeng |----- | 1 || [[Drammen HK]] || 22 || 653-516 || 37 |----- | 2 || [[Viking HK]] || 22 || 653-534 || 34 |----- | 3 || [[Sandefjord TIF]] || 22 || 625-521 || 34 |----- | 4 || [[IL Runar]] || 22 || 569-495 || 27 |----- | 5 || [[Kristiansand IF]] || 22 || 558-512 || 27 |----- | 6 || [[Stavanger IF]] || 22 || 569-495 || 25 |----- | 7 || [[Kragerø IF]] || 22 || 539-600 || 20 |----- | 8 || [[Herkules IF]] || 22 || 518-568 || 18 |----- | 9 || [[IL Norrøna]] || 22 || 578-622 || 15 |----- | 10 || [[Elverum IL]] || 22 || 518-608 || 11 |----- | 11 || [[Skien BK]] || 22 || 542-630 || 10 |----- | 12 || [[Urædd]] || 22 || 459-680 || 6 |} ==Kjelder== *''Sportsboken 97-98''. Chr. Schibsteds Forlag. 1997. [[Kategori:Sport i Noreg i 1997]] [[Kategori:Handball i Noreg]] 9aqw4l6t0xtndncz39ds1z285sq3egx 0 416203 3672665 3604213 2026-09-15T08:37:10Z Migne 2086 /* Poengtabell */ 3672665 wikitext text/x-wiki '''Eliteserien i handball 1997/98 for karar''' var den øvste avdelinga i seriesystemet for karar, arrangert av [[Norges Håndballforbund]]. Seriemeisterskapen omfatta 12 lag og vart avvikla i tida frå 14. september 1997 til 19. mars 1998. [[Viking Håndballklubb]] frå [[Stavanger]] vart seriemeister for fyrste gong. Tor Bjørn Andersen, [[Christian Berge]], [[Jan Thomas Lauritzen]], Stig Penne, Rune Haugseng og Asle Gran utgjorde ryggrada i mannskapet. == Poengtabell == {| class="wikitable" |- ! Plass || Lag || Kampar || Målskår || Poeng |----- | 1 || [[Viking HK]] || 22 || 662-550 || 38 |----- | 2 || [[Sandefjord TIF]] || 22 || 632-480 || 37 |----- | 3 || [[IL Runar]] || 22 || 651-541 || 35 |----- | 4 || [[Drammen HK]] || 22 || 573-554 || 24 |----- | 5 || [[Kragerø IF]] || 22 || 593-590 || 23 |----- | 6 || [[Herkules IF]] || 22 || 568-585 || 19 |----- | 7 || [[Stavanger IF]] || 22 || 552-582 || 19 |----- | 8 || [[Heimdal IF]] || 22 || 536-579 || 18 |----- | 9 || [[IL Norrøna]] || 22 || 502-538 || 17 |----- | 10 || [[Fyllingen IL]] || 22 || 472-524 || 16 |----- | 11 || [[Kristiansand IF]] || 22 || 456-525 || 16 |----- | 12 || [[Elverum IL]] || 22 || 435-584 || 2 |} ==Kjelder== *''Sportsboken 98-99''. Chr. Schibsteds Forlag. 1998. [[Kategori:Sport i Noreg i 1998]] [[Kategori:Handball i Noreg]] 89bcne4zlfm5zuz117paom4vdnfji89 0 416215 3672666 3604215 2026-09-15T08:37:40Z Migne 2086 /* Poengtabell */ 3672666 wikitext text/x-wiki '''Eliteserien i handball 1998/99 for karar''' var den øvste avdelinga i seriesystemet for karar, arrangert av [[Norges Håndballforbund]]. Seriemeisterskapen omfatta 12 lag og vart avvikla i tida frå 20. september 1998 til 18. april 1999. [[Sandefjord Håndballklubb]] vart seriemeister for andre gong, etter å ha vunne alle kampane. Laget bestod av [[Øystein Havang]], Johnny Jensen, Geir Oustorp, Pål Cramer, [[Preben Vildalen]], Eivind Wingsternæs, Erik Hucko, [[Thomas Pettersen]], Atle Larsen, [[Eivind Ellingsen]] og målvakta [[Gunnar Fosseng]]. == Poengtabell == {| class="wikitable" |- ! Plass || Lag || Kampar || Målskår || Poeng |----- | 1 || [[Sandefjord TIF]] || 22 || 702-504 || 44 |----- | 2 || [[Viking HK]] || 22 || 742-563 || 36 |----- | 3 || [[IL Runar]] || 22 || 668-560 || 33 |----- | 4 || [[Herkules IF]] || 22 || 654-665 || 24 |----- | 5 || [[Drammen HK]] || 22 || 618-613 || 22 |----- | 6 || [[Heimdal IF]] || 22 || 611-647 || 22 |----- | 7 || [[Stavanger IF]] || 22 || 619-595 || 21 |----- | 8 || Bodø HK || 22 || 566-612 || 20 |----- | 9 || [[Kragerø IF]] || 22 || 547-618 || 15 |----- | 10 || [[Fyllingen IL]] || 22 || 515-646 || 11 |----- | 11 || Vestli IL || 22 || 556-613 || 10 |----- | 12 || [[IL Norrøna]] || 22 || 511-673 || 6 |} ==Kjelder== *''Sportsboken 1999''. Chr. Schibsteds Forlag. 1999. [[Kategori:Sport i Noreg i 1999]] [[Kategori:Handball i Noreg]] nol78f1vy11u76fvxr4t24va8me99co 0 416224 3672667 3604216 2026-09-15T08:38:08Z Migne 2086 /* Poengtabell */ 3672667 wikitext text/x-wiki '''Eliteserien i handball 1999/2000 for karar''' var den øvste avdelinga i seriesystemet for karar, arrangert av [[Norges Håndballforbund]]. Seriemeisterskapen omfatta 12 lag og vart avvikla i tida frå 26. september 1999 til 18. april 2000. [[Idrettslaget Runar]] frå [[Sandefjord]] vart seriemeister for fjerde gong, fire år etter den førre triumfen. Vinnarlaget bestod av mellom andre Jarl Trollerud, [[Kristian Hansen]], Lasse Lie, Frank Løke, Jan Petter Barth, Thomas Berntsson. == Poengtabell == {| class="wikitable" |- ! Plass || Lag || Kampar || Målskår || Poeng |----- | 1 || [[IL Runar]] || 22 || 668-525 || 41 |----- | 2 || [[Sandefjord TIF]] || 22 || 643-565 || 34 |----- | 3 || [[Viking HK]] || 22 || 627-579 || 28 |----- | 4 || Bodø HK || 22 || 545-519 || 28 |----- | 5 || [[Drammen HK]] || 22 || 576-553 || 24 |----- | 6 || [[Stavanger IF]] || 22 || 615-602 || 22 |----- | 7 || [[Stord TIL]] || 22 || 522-581 || 19 |----- | 8 || [[Herkules IF]] || 22 || 578-648 || 16 |----- | 9 || [[Kragerø IF]] || 22 || 535-589 || 15 |----- | 10 || [[Fyllingen IL]] || 22 || 536-595 || 15 |----- | 11 || [[Kristiansand IF]] || 22 || 557-588 || 12 |----- | 12 || [[Heimdal IF]] || 22 || 549-607 || 10 |} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/1567a34973b75e4e89334ed123ae26f5?page=15&searchText=%22%C3%B8ystein%20havang%22 Sandefjords Blad 19. april 2000] [[Kategori:Sport i Noreg i 2000]] [[Kategori:Handball i Noreg]] 1zwz2g98v7smfuv7duj0ohx5p9ss5g2 0 422180 3672550 3615841 2026-09-14T18:26:43Z Ranveig 39 Ref-flikk, kat. 3672550 wikitext text/x-wiki {{Forveksling|Elvdalsk}} {{Infoboks språk |familycolor=indoeuropeisk |land=[[Noreg]]|distrikt=[[Nord-Østerdal]]|slekt=[[Germansk]]|slekt2=[[Nordgermansk]]|slekt3=[[Vestnordisk]]|slekt4=[[Norsk]]|slekt5=[[Austnorsk]]|familie=[[Indoeuropeiske språk]]|slekt6=[[Østerdalsmål]]|slekt7='''Alvdalsmål'''|abc=[[Det latinske alfabetet]]|iso3=''ingen''|bilete=Alvdal komm.svg|kart=NO 3428 Alvdal.svg|karttekst=Alvdal i Innlandet}} '''Alvdalsmål''' (stundom kalla '''alvdølsk/alvdøl'''; lokalt: ''âḷvdøḷ, âḷvdâḷsk'') er ein [[Noreg|norsk]] [[dialekt]] som hovudsakleg vert brukt i [[Alvdal kommune]] i [[Nord-Østerdalen]], og høyrer til dialektgruppa [[østerdalsmål]] og er rekna som eit [[flatbygdmål]] og variant av [[Austlandsk|austlandske talemål]]. == Grammatikk == === Dativ === I Alvdalsmålet har [[dativ]] i bunden form overlevd mellom mange eldre brukarar, [[Nøytrum|inkjekjønn]] og [[Maskulinum|hankjønn]] får ''a-''ending, [[Femininum|hokjønn]] får ''en-''ending, og [[Pluralis|fleirtal]] får ''om-''ending i alle kjønn. Desse formene førekjem ofte etter [[Preposisjon|preposisjonar]] eller for å markere indirekte objekt. Nokre døme på dette er fylgjande: ''Katta satt oppå stoḷa'' ''En gång i ti’n'' ''Oppi fjella'' ''Tvi i fjellom'' Historisk vart [[pronomen]], hovudsaklig i 2 person [[eintal]], bøygde i dativ, som i norrønt ''hánum'' og ''hęnnar'': (''hornom'' for han, og ''hennar'' for ho).<ref>{{Kjelde bok|tittel=Alvdalsmålet i ord og utrykk, Tor Omar Tronsmoen, 2007}}</ref> === Jamnvekt og kløyvd infinitiv === Alvdalsmålet høyrer, i likskap med mange av dei andre dialektane i Nord-Østerdalen, til det austnorske [[Jamning|jamnvektsområdet]], og her gjeld soleis jamnvektslova. Som eit resultat av jamnvektslova har alvdalsmålet [[Kløyvd infinitiv|kløyvd infinitiv.]] Kløyvd infinitiv gjer at dei [[Norrønt|norrøne]] jamnvektsorda endar på ''-a: å eta, å læsa'', medan dei gamle overvektsorda endar på ''-e: å kaste, å bite, å drømme.'' I Alvdalsmålet er jamninga særleg sterk, med mykje utjamning av vokalane i jamvektsorda. I [[Infinitiv|infinitiva]] er jamningsresultatet ''å-å'', døme: ''å våttå, å tåḷå, å bårrå, å låvvå, å såvvå.''<ref>{{Kjelde www|url=https://snl.no/dialekter_i_%C3%98sterdalen|tittel=Dialekter i Østerdalen|forfattar=Martin Skjekkeland|språk=nn|utgjevar=Store Norske Leksikon|vitja=30. januar 2025}}</ref> == Målprøve med omsetjing til nynorsk == {| class="wikitable" |+ !Alvdalsmål !Nynorsk |- |Ei æ væ gḷa’ i friluftsliv da, og turmulehetan me ha’ i Lilledaḷ’n ell’ Êḷvedaḷ’n, og så kan ei nå’ sitte mæ et lite TV-spell for å koble av litt. Ellers så jobbe ei i barnehave og litt i TFF, og æ veldig gła’ i fôḷk. Dæ må’n jo óg, for det bḷi’ nå litt vansklé å jobbe mæ fôḷk viss’n itte like’ fôḷk. |Eg er glad i friluftsliv, og turmoglegheitene vi har på Alvdal, så kan eg sitte med eit TV-spel for å kople av litt. Elles jobbar eg i barnehage og litt i TFF, og er glad i folk. Det må eg berre gjere óg, for det vert litt vanskeleg å jobbe med folk om eg ikkje liker dei. |- |} == I populærkulturen == === Musikk === Musikkgruppa [[Travellin' Imbesiles]] er kjend for å synge songar på alvdalsmål, og har gjeve ut mange av dei på CD.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.alvdalmiv.no/2011/nyheter/20-ar-med-travellina-imbesiles/|tittel=20 år med Travellin' Imbesiles|utgjevar=Alvdal midt i væla|vitja=30. januar 2025}}</ref> === Litteratur === Forfattaren og teiknaren [[Kjell Aukrust]] brukte lokale ord og uttrykk i mange av bøkene sine. Men det er nokre skilnadar på idiolekten til Aukrust og typisk alvdalsmål, nokre døme på dette er fylgjande: * På alvdalsmål brukast vanlegvis pronomenet ''ei'' i 1-person eintal, medan det i Kjell Aukrust sine tekstar står ''je''.<ref>{{Kjelde www|url=https://p3.no/filmpolitiet/2013/11/aukrust-kjennarar-vil-seie-at-det-er-i-trad-med-hans-tekstar/|tittel=Aukrust kjennarar vil seie at det er i tråd med hans tekstar|utgjevar=NRK P3}}</ref> * Svake verb i [[preteritum]] har ''a-''ending i Aukrusts verk, medan det oftast er ''e-''ending på alvdalsmål. === Alvdalsmålet i dag === Alvdalsmålet har byrja å bli stadig mindre og mindre utbreidt hjå yngre talarar i nyare tid. Mange yngre går over til [[standard austnorsk]], med nokre lokale innslag, som til dømes ''an-''endingar i bunden fleirtal. Dialekten overlever samstundes best hjå eldre talarar.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.alvdalmiv.no/2018/ung/forsket-pa-sprak/|tittel=Niendeklassingene har forsket på dialekta|utgjevar=Alvdal midt i væla|vitja=30. januar 2025}}</ref> == Sjå óg == *[[Alvdal kommune]] *[[Kjell Aukrust]] *[[Østerdalsmål]] == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *[https://snl.no/dialekter_i_%C3%98sterdalen dialekter i Østerdalen-Store norske leksikon] *''Alvdalsmålet i ord og utrykk, Tor Omar Tronsmoen, 2007'' ---- *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Østerdalsmål|Østerdalsmål]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 30. januar 2025.'' *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Old Norse morphology|Old Norse morphology]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 30. januar 2025.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske målføre]] c9pqdz2qfsnsmzobdbcrlgphtov09la 0 423202 3672551 3595678 2026-09-14T18:29:43Z Ranveig 39 Ref-flikk 3672551 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Nadia Ansar''' ({{datoar}}) er ein [[Noreg|norsk]]-[[Pakistan|pakistansk]] [[psykolog]] og [[forfattar]]. == Liv og virke == Ansar er fødd i 1979 ved [[Oslo universitetssykehus, Aker|Aker sykehus]].<ref name=":3">{{Kilde www|url=https://bok365.no/artikkel/familien-frigjoring/|tittel=Familien Frigjøring|besøksdato=2024-03-05|dato=2023-09-13|fornavn=Nora|etternavn=Steenberg|språk=nb-NO|verk=BOK365.no|sitat=Nadia Ansar ble født på Aker sykehus sommeren 1979, til en pakistansk familie som hadde vært i Norge i seks år.}}</ref> og voks opp i [[Oslo]]. Ho har ein [[doktorgrad]] i [[psykologi]] frå [[Universitetet i Oslo]] (2022) basert på sin randomiserte kontrollerte studie i emosjonsfokusert ferdigheitstrening.<ref>{{Kilde artikkel|tittel=Efficacy of Emotion-Focused Parenting Programs for Children’s Internalizing and Externalizing Symptoms: A Randomized Clinical Study|publikasjon=Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology|doi=10.1080/15374416.2022.2079130|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15374416.2022.2079130|dato=2022-11-02|fornavn=Nadia|etternavn=Ansar|etternavn2=Nissen Lie|fornavn2=Helene A.|etternavn3=Zahl-Olsen|fornavn3=Rune|etternavn4=Bertelsen|fornavn4=Thomas B.|etternavn5=Elliott|fornavn5=Robert|etternavn6=Stiegler|fornavn6=Jan Reidar|serie=6|språk=en|bind=51|sider=923–939|issn=1537-4416|besøksdato=2024-07-31}}</ref><ref>{{Kilde artikkel|tittel=The effects of emotion-focused skills training on parental mental health, emotion regulation and self-efficacy: Mediating processes between parents and children|publikasjon=Psychotherapy Research|doi=10.1080/10503307.2023.2218539|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10503307.2023.2218539|dato=2024-05-18|fornavn=Nadia|etternavn=Ansar|etternavn2=Nissen Lie|fornavn2=Helene A.|etternavn3=Stiegler|fornavn3=Jan Reidar|serie=4|språk=en|bind=34|sider=518–537|issn=1050-3307|besøksdato=2024-07-31}}</ref><ref>{{Kilde artikkel|tittel=Parenthood—Lost and Found: Exploring Parents’ Experiences of Receiving a Program in Emotion Focused Skills Training|publikasjon=Frontiers in Psychology|doi=10.3389/fpsyg.2021.559188|url=https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2021.559188/full|dato=2021-06-03|fornavn=Nadia|etternavn=Ansar|etternavn2=Hjeltnes|fornavn2=Aslak|etternavn3=Stige|fornavn3=Signe Hjelen|etternavn4=Binder|fornavn4=Per-Einar|etternavn5=Stiegler|fornavn5=Jan Reidar|språk=en|bind=12|issn=1664-1078|besøksdato=2024-07-31}}</ref><ref>{{Kilde artikkel|tittel=Emotion-focused skills training for parents – a narrative review|publikasjon=Person-Centered & Experiential Psychotherapies|doi=10.1080/14779757.2024.2327993|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14779757.2024.2327993|dato=2024-04-03|fornavn=Nadia|etternavn=Ansar|språk=en|sider=1–12|issn=1477-9757|besøksdato=2024-07-31}}</ref> Ansar arbeidar (per 2025) som forskar og rettleiar ved Institutt for psykologisk rådgivning i Oslo.<ref>{{Kilde www|url=https://www.ipr.no|tittel=Institutt for psykologisk rådgivning|besøksdato=2024-07-31}}</ref> Ansar er spesialist i emosjonsfokusert terapi og klinisk familiepsykologi, og har vore tilsett som psykolog i barne- og ungdomspsykiatrien, i familievernet og i {{ikkjeraud|Alternativ til Vold|Alternativ til vold}}.<ref>{{Kilde www|url=https://www.ipr.no/vare-psykologer/nadia-ansar|tittel=Nadia Ansar, Psykologspesialist, PhD og barneansvarlig, - IPR|besøksdato=2024-07-31|språk=nb|verk=www.ipr.no}}</ref><ref name=":2">{{Kilde www|url=https://www.vg.no/i/O8e0Ol|tittel=Nadia Ansar gir ut bok: Følger opp mannen Abid Rajas bok «Min skyld» med «Min skam»|besøksdato=2024-03-05|dato=2023-04-27|fornavn=Camilla|etternavn=Norli|språk=no|verk=VG}}</ref> Ho har også vore avdelingsleiar i {{ikkjeraud|Blå Kors kompasset}}.<ref name=":2" /> Som forfattar er Ansar kjend for [[sjølvbiografi]]en sin sin ''Min skam – En historie om forventninger og løsrivelse'', debutboka hennar som blei gjeven ut i 2023 av [[Cappelen Damm]]. == Prisar og utmerkingar == I 2023 fekk Ansar, saman med [[Abid Raja|Abid]] og {{ikkjeraud|Abida Raja}}, {{ikkjeraud|YS’ likestillingspris}}<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/nyheter/raja-sosknene-og-nadia-ansar-far-likestillingspris-1.16606613|tittel=Raja-søsknene og Nadia Ansar får likestillingspris|besøksdato=2024-03-05|dato=2023-10-23|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> og Advokatforeningens ærespris saman med Abid Raja.<ref>{{Kilde avis|tittel=Advokatforeningens ærespris til ekteparet Abid Raja & Nadia Ansar|avis=Cappelen Damm|url=https://cappelendamm.no/forfattere/priser-og-nominasjoner/advokatforeningens-arespris-til-ekteparet-nadia-ansar-og-abid-raja|dato=}}</ref> I 2024 mottok ho Formidlingsprisen For Kvinners Helse.<ref>{{Kilde www|url=https://forkvinnershelse.no/formidlingsprisen-2024-gar-til-nadia-ansar/|tittel=For Kvinners Helse|besøksdato=2024-07-31}}</ref><ref name=":3" /> == Privatliv == Ansar er gift med politikaren [[Abid Raja]].<ref name=":0">{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/kultur/nadia-ansar-apner-opp-om-ekteskapet-med-abid-raja-i-_min-skam_-1.16557356|tittel=Nadia Ansar åpner opp om ekteskapet med Abid Raja i 'Min Skam'|besøksdato=2024-03-05|dato=2023-09-16|fornavn=Rikke|etternavn=Lillelien|fornavn2=Ida Yasin|etternavn2=Andersen|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref><ref name=":1">{{Kilde www|url=https://www.kk.no/livet/da-jeg-motte-abid-hadde-jeg-vaert-taus-i-17-ar/80678174|tittel=- Da jeg møtte Abid, hadde jeg vært taus i 17 år|besøksdato=2024-03-05|dato=2024-01-04|fornavn=Gry|etternavn=Thune|språk=no|verk=kk.no}}</ref> Dei gifta seg 25. desember 2001 i [[Pakistan]],<ref name=":0" /> og har tre barn saman.<ref name=":1" /> == Bibliografi == * ''Min skam – En historie om forventninger og løsrivelse'' ([[Cappelen Damm]], 2023) == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nadia Ansar|Nadia Ansar]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 6. mars 2025.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske psykologar]] [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Nordmenn av pakistansk opphav]] [[Kategori:Folk frå Oslo]] me8944pb0px2qko4nffoddtf8kmwxv8 0 424095 3672668 3602609 2026-09-15T08:38:16Z Ranveig 39 Ref-flikk 3672668 wikitext text/x-wiki {{Kinesisk historie}}'''Dei seks dynastia''' (六朝, Liù cháo) er eit overordna namn for perioden i [[kinesisk historie]] frå [[Han-dynastiet]] fall i 220 fram til [[Sui-dynastiet|Suidynastiet]] blei danna i 589.<ref name="EncyclopaediaBritannica">{{Webbref|url=https://www.britannica.com/event/Six-Dynasties|titel=Six Dynasties|hämtdatum=21. mai 2018|format=|verk=|utgivare=Encyclopædia Britannica|språk=engelsk}}</ref> Tiden omfattar epokane Dei tre kongedøma, [[Jin-dynastiet (266–420)|Jindynastiet]], Dei seksten kongedøma og [[Nord- og Sør-dynastia|Dei sørlege og nordlege dynastia]].<ref name="Dien4312">{{bokref|efternamn=Dien|förnamn=Albert E|titel=Six Dynasties Civilization|url=https://books.google.se/books?id=0zp6iMZoqt0C&lpg=PA431&ots=tTGQzvLSVk&dq=Six%20Dynasties%20Zizhi%20Tongjian&hl=sv&pg=PA431#v=onepage&q&f=false|format=|hämtdatum=|volym=|utgivare=Yale University Press|utgivningsort=|språk=engelsk|isbn=978-0300074048|sid=431|kapitel=Notes / 1. The Six Dynasties|år=2007}}</ref> I løpet av perioden fanst det ei rekkje ulike statar og dynasti,<ref name="DienIX">{{Bokref|efternamn=Dien|förnamn=Albert E|titel=Six Dynasties Civilization|url=https://books.google.se/books?id=0zp6iMZoqt0C&lpg=PA431&ots=tTGQzvHSYq&dq=Six%20Dynasties%20Zizhi%20Tongjian&hl=sv&pg=PR9#v=onepage&q&f=false|format=|hämtdatum=|utgivare=Yale University Press|utgivningsort=|språk=engelsk|isbn=978-0300074048|sid=IX|kapitel=Chart of the Six Dynasties Period|år=2007}}</ref> men dei som gav namn til perioden var dei som regerte frå [[Nanjing|Jiankang]] (dagens [[Nanjing]]):<ref name="Dien431">{{Bokref|efternamn=Dien|förnamn=Albert E|titel=Six Dynasties Civilization|url=https://books.google.se/books?id=0zp6iMZoqt0C&lpg=PA431&ots=tTGQzvLSVk&dq=Six%20Dynasties%20Zizhi%20Tongjian&hl=sv&pg=PA431#v=onepage&q&f=false|format=|hämtdatum=|utgivare=Yale University Press|utgivningsort=|språk=engelsk|isbn=978-0300074048|sid=431|kapitel=Notes / 1. The Six Dynasties|år=2007}}</ref> # [[Wu-dynastiet|Wu]] (222-280) - i perioden Dei tre kongerika. # [[Jin-dynastiet (266–420)|Aust-Jin-dynastiet]] (317-420) - andre del av Jindynastiet. # Liu-Song-dynastiet (420-479) - i perioden Dei sørlege og nordlege dynastia. # Sør-Qi-dynastiet (479-502) - i perioden Dei sørlege og nordlege dynastia. # Liang-dynastiet (502-557) - i perioden Dei sørlege og nordlege dynastia. # Chen-dynastiet (557-589) - i perioden Dei sørlege og nordlege dynastia. Historikaren, forfattaren og politikaren [[Sima Guang]] (司馬光, 1019-1086) valde i det historiske verket [[Zizhi Tongjian]] å lista [[Cao Wei|Wei]] (220-265) og [[Jin-dynastiet (266–420)|Jindynastiet]] (265-420) som dei to fyrste dynastia i perioden.<ref name="ChinaKnowledge">{{Webbref|url=http://www.chinaknowledge.de/Literature/Historiography/zizhitongjian.html|titel=Zizhi tongjian 資治通鑒|hämtdatum=21. mai 2018|format=|verk=|utgivare=ChinaKnowledge.de|språk=engelsk}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:De sex dynastierna|De sex dynastierna]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 22. april 2025.'' **''{{Wikipedia-utgåve|sv}} oppgav desse kjeldene:'' *** {{Bokref|efternamn=Dien|förnamn=Albert E|titel=Six Dynasties Civilization|url=https://www.amazon.co.uk/Dynasties-Civilization-Early-Chinese-Civilizations/dp/0300074042/ref=sr_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1526904860&sr=1-1&keywords=9780300074048|format=|hämtdatum=|utgivare=Yale University Press|språk=engelsk|isbn=978-0300074048|år=2007}} {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kinesiske dynasti]] f6ihba1cijgzx9g7z50h3s1aljh6trf 0 424728 3672656 3609061 2026-09-15T08:27:12Z Ranveig 39 Fmt. 3672656 wikitext text/x-wiki {{infoboks forfattar}} '''Cearbhall Óg Ó Dálaigh'''{{mrk|Utt. [ˈcaɾɣ (ə) wəl̪ɣ oː ˈd̪ɣaːlɣiː]}} (verksam rundt 1630), til tider skrive '''Carroll Oge O'Daly''' på engelsk,<ref>{{cite book |last=O'Daly |first=John |title=The Poets and Poetry of Munster: A Selection of Irish Songs |year=1860 |page=172}}</ref><ref>{{Cite journal|year=1980|title=Carroll Oge O'Daly also lived at this period|journal=[[Éigse]]|volume=18–19|page=5}}</ref> var ein irskspråkleg diktar og harpespelar på 1700-talet som komponerte songen «Eileanóir a Rún». Cearbhall (Carroll) var eit vanleg namn blant folk med etternamnet [[Ó Dálaigh]] (O'Daly, Daly), og meir enn éin diktar med dette etternamnet bar fornamnet. Cearbhall Óg som komponerte «Eileanóir a Rún» var frå Pallas, nær [[Gorey]] i [[County Wexford]]. Eileanóir i diktet var dottera til sir Morgan Kavanagh av Clonmullen i County Wexford. I [[Folkeminne|folkeminnet]] blir Cearbhall presentert som ein kvinnedårar og luring som liknar [[Gobán Saor]].<ref>{{Harvard|Doan|1982|pages=57, 83}}.</ref> == Eileanóir a Rún == Irsk folkeminne fortel korleis Eileanóir Chaomhánach (Eleanor Kavanagh) flykta med Cearbhall (Carroll) same dag som ho skulle gifta seg med ein annan mann. Cearbhall kom til bryllaupet for å spela musikk ved bryllaupsfesten, og blei kjær i brura. Han skreiv songen Eileanoir a Rún for å vinna brura. {{Versomsetjing|{{lang|ga|Mo ghrá thú, den chéad fhéachaint, Eileanóir a Rún Is ort a bhím ag smaoineadh, tráth a mbím i mo shuan A ghrá den tsaol, is a chéad searc, is tú is deise ná ban Éireann.}}|From the moment I saw you I loved you, Eileanóir my love It is of you I think when I’m resting O love of life and my first love, you are fairer than all the women of Ireland.}} == Andre dikt og songar == Ein annan song, «Seachrán Chearbhaill», er tilskriven Cearbhall Óg. Både eit dikt av den [[Dominikanarordenen|dominikanske]] presten Pádraigín Haicéad. og svardiktet til Cearbhall overlevde i eit manuskript frå det 1600-talet. Soga ''Mac na Míchomhairle'' (Son av dårleg råd) er blitt tilskriven han i folkeminne, men dagens forsking har kasta tvil om denne tilskrivinga. ==Merknadar== {{Merknadar}} ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cearbhall Óg Ó Dálaigh|Cearbhall Óg Ó Dálaigh]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. juni 2025.'' {{refslutt}} == Bibliografi == * {{Cite journal|last=Doan|first=James E.|date=1982|title=Cearbhall Ó Dálaigh as Craftsman and Trickster|journal=Béaloideas|publisher=Folklore of Ireland Society|volume=50|pages=54–89|doi=10.2307/20522186|jstor=20522186}} * {{Cite book |last=Harrison |first=Alan |title=An Chrosántacht |publisher=An Clóchomhar |year=1979 |language=irsk}} * {{Cite book |last=Mac Con Iomaire |first=Liam |title=Joe Éinniú: Nár fhágha mé bás choíche |publisher=Cló Iarchonnachta |year=2007 |language=irsk|author-link=Liam Mac Con Iomaire}} * {{Cite book |last=Ní Mhurchú |first=Máire |title=Beatháisnéis 1560–1781 |last2=Breathnach |first2=Diarmuid |publisher=An Clóchomhar |year=2001 |language=irsk}} * {{Cite book |last=Ó hÓgáin |first=Dáithí |title=An File |language=irsk}} * {{Cite book |last=Ó Scolaí |first=Darach |title=An Cléireach |year=2007 |language=irsk|chapter=Leabhar Breac |author-link=Darach Ó Scolaí}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Irske folkemusikarar]] [[Kategori:Irske diktarar]] 4nsut9cueqszsug68m98slfhneu7g21 3672671 3672656 2026-09-15T08:40:47Z Ranveig 39 Bytta infoboks 3672671 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar}} '''Cearbhall Óg Ó Dálaigh'''{{mrk|Uttalt [ˈcaɾɣ (ə) wəl̪ɣ oː ˈd̪ɣaːlɣiː]}} (verksam rundt 1630), til tider skrive '''Carroll Oge O'Daly''' på engelsk,<ref>{{cite book |last=O'Daly |first=John |title=The Poets and Poetry of Munster: A Selection of Irish Songs |year=1860 |page=172}}</ref><ref>{{Cite journal|year=1980|title=Carroll Oge O'Daly also lived at this period|journal=[[Éigse]]|volume=18–19|page=5}}</ref> var ein irskspråkleg diktar og harpespelar på 1700-talet som komponerte songen «Eileanóir a Rún». Cearbhall (Carroll) var eit vanleg namn blant folk med etternamnet [[Ó Dálaigh]] (O'Daly, Daly), og meir enn éin diktar med dette etternamnet bar fornamnet. Cearbhall Óg som komponerte «Eileanóir a Rún» var frå Pallas, nær [[Gorey]] i [[County Wexford]]. Eileanóir i diktet var dottera til sir Morgan Kavanagh av Clonmullen i County Wexford. I [[Folkeminne|folkeminnet]] blir Cearbhall presentert som ein kvinnedårar og luring som liknar [[Gobán Saor]].<ref>{{Harvard|Doan|1982|pages=57, 83}}.</ref> == Eileanóir a Rún == Irsk folkeminne fortel korleis Eileanóir Chaomhánach (Eleanor Kavanagh) flykta med Cearbhall (Carroll) same dag som ho skulle gifta seg med ein annan mann. Cearbhall kom til bryllaupet for å spela musikk ved bryllaupsfesten, og blei kjær i brura. Han skreiv songen Eileanoir a Rún for å vinna brura. {{Versomsetjing|{{lang|ga|Mo ghrá thú, den chéad fhéachaint, Eileanóir a Rún Is ort a bhím ag smaoineadh, tráth a mbím i mo shuan A ghrá den tsaol, is a chéad searc, is tú is deise ná ban Éireann.}}|From the moment I saw you I loved you, Eileanóir my love It is of you I think when I’m resting O love of life and my first love, you are fairer than all the women of Ireland.}} == Andre dikt og songar == Ein annan song, «Seachrán Chearbhaill», er tilskriven Cearbhall Óg. Både eit dikt av den [[Dominikanarordenen|dominikanske]] presten Pádraigín Haicéad. og svardiktet til Cearbhall overlevde i eit manuskript frå det 1600-talet. Soga ''Mac na Míchomhairle'' (Son av dårleg råd) er blitt tilskriven han i folkeminne, men dagens forsking har kasta tvil om denne tilskrivinga. ==Merknadar== {{Merknadar}} ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cearbhall Óg Ó Dálaigh|Cearbhall Óg Ó Dálaigh]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. juni 2025.'' {{refslutt}} == Bibliografi == * {{Cite journal|last=Doan|first=James E.|date=1982|title=Cearbhall Ó Dálaigh as Craftsman and Trickster|journal=Béaloideas|publisher=Folklore of Ireland Society|volume=50|pages=54–89|doi=10.2307/20522186|jstor=20522186}} * {{Cite book |last=Harrison |first=Alan |title=An Chrosántacht |publisher=An Clóchomhar |year=1979 |language=irsk}} * {{Cite book |last=Mac Con Iomaire |first=Liam |title=Joe Éinniú: Nár fhágha mé bás choíche |publisher=Cló Iarchonnachta |year=2007 |language=irsk|author-link=Liam Mac Con Iomaire}} * {{Cite book |last=Ní Mhurchú |first=Máire |title=Beatháisnéis 1560–1781 |last2=Breathnach |first2=Diarmuid |publisher=An Clóchomhar |year=2001 |language=irsk}} * {{Cite book |last=Ó hÓgáin |first=Dáithí |title=An File |language=irsk}} * {{Cite book |last=Ó Scolaí |first=Darach |title=An Cléireach |year=2007 |language=irsk|chapter=Leabhar Breac |author-link=Darach Ó Scolaí}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Irske folkemusikarar]] [[Kategori:Irske diktarar]] b2ektrakx5dpcfdpdny49wb4zltom4d 0 424750 3672652 3609312 2026-09-15T08:21:50Z Migne 2086 /* 4 x 100 meter stafett */ 3672652 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i friidrett 1928''', hovudmeisterskapen, vart avvikla på [[Bislett stadion]] i [[Oslo]] helga 18. og 19. august. Milløpet vart avvikla sundag 15. juli i [[Kristiansand]]. Thorvald Minde, vinnaren av 5&nbsp;000-meteren, vart tildelt kongepokalen. == Menn== === 100 meter === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="34%" | Lag ! width="16%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Agnar Hagen | align=left| [[Oslo Turn]] | align=right| 11,0 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Erik Brofoss]] | align=left| [[Kongsberg IF]] | align=right| 11,1 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Tormod Ulleberg | align=left| St Croix | align=right| 11,2 |} </div> <br style="clear:both;" /> === 200 m === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="34%" | Lag ! width="16%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Agnar Hagen | align=left| [[Oslo Turn]] | align=right| 22,8 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Tormod Ulleberg | align=left| St Croix | align=right| 23,0 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Trygve Nielsen | align=left| Studentenes IF | align=right| 23,2 |} </div> <br style="clear:both;" /> === 400 m === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="33%" | Lag ! width="17%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Hjalmar Johannesen]] | align=left| [[Freidig]] | align=right| 50,3 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Anders Knutsen | align=left| IF Ørnulf | align=right| 50,9 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Nils Henschien | align=left| Heming | align=right| 51,0 |} </div> <br style="clear:both;" /> === 800 m === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Hjalmar Johannesen]] | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.56,1 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Olav Strand | align=left| [[TIF Viking]] | align=right| 1.57,1 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Reidar Jørgensen | align=left| [[Lillehammer IF]] | align=right| 1.58,4 |} </div> <br style="clear:both;" /> === 1500 m === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="33%" | Lag ! width="17%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Reidar Jørgensen | align=left| [[Lillehammer IF]] | align=right| 4.06,9 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Christian Anker Larsen | align=left| [[IL Viking]] | align=right| 4.07,3 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Chris Bruusgaard | align=left| [[Oslo Idrettslag]] | align=right| 4.07,5 |} </div> <br style="clear:both;" /> === 5&nbsp;000 m=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Thorvald Minde | align=left| Torshaug IF | align=right| 15.30,3 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Aasmund Berntsen | align=left| Høybråten og Stovner | align=right| 15.37,4 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Reidar Tandberg | align=left| [[IK Tjalve]] | align=right| 15.39,0 |} </div> <br style="clear:both;" /> === 10&nbsp;000 m === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Thorvald Minde | align=left| Torshaug IF | align=right| 33.33,5 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Oskar Aas Haugen | align=left| Dalens IL | align=right| 34.24,0 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Reidar Tandberg | align=left| [[IK Tjalve]] | align=right| 34.31,5 |} </div> <br style="clear:both;" /> === 110 meter hekk === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="38%" | Utøvar ! width="40%" | Lag ! width="12%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Thomas Lund | align=left| Nørve | align=right| 16,0 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Holger Albrechtsen]] | align=left| [[IK Tjalve]] | align=right| 16,0 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Ivar Valstad | align=left| [[Freidig]] | align=right| 16,1 |} </div> <br style="clear:both;" /> === 400 m hekk=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Anders Knutsen | align=left| IF Ørnulf | align=right| 57,8 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Holger Albrechtsen]] | align=left| [[IK Tjalve]] | align=right| 1.01,0 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Reidar Stenberg | align=left| Studentenes IF | align=right| 1.05,7 |} </div> <br style="clear:both;" /> ===4 x 100 meter stafett=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="33%" | Lag ! width="40%" | Utøvarar ! width="17%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[IL Norrøna]] |<small> [[Konrad Hauge]] <br /> Petrus Mjaatvedt <br /> Olav Stenseth <br /> Melvin Carson </small> | align=right| 44,4 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Oslo Turnforening]] | align=left| | align=right| 44,6 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[SK Brann]] | align=left| | align=right| 44,7 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Høgdehopp === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Høgde |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Einar Tommelstad | align=left| [[Oslo Idrettslag]] | align=right| 1,91 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Johan Bergmann Olsen | align=left| Bergen Turn | align=right| 1,84 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Frithjof Bergheim | align=left| Ålesund IL | align=right| 1,84 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Stavhopp === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Høgde |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Arne Pettersen | align=left| [[Oslo Idrettslag]] | align=right| 3,50 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Fridtjof Førre | align=left| [[Haugesund IL]] | align=right| 3,50 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Erling Aarrestad | align=left| [[Hinna Idrettslag]] | align=right| 3,40 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Lengdehopp === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Lengde |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Erling Aastad]] | align=left| [[Torodd IF]] | align=right| 7,27 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Arild Lenth | align=left| [[Hamar Idrettslag]] | align=right| 6,97 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Thomas Lund | align=left| Nørve | align=right| 6,92 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Tresteghopp === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="33%" | Lag ! width="17%" | Lengde |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Arild Lenth | align=left| [[Hamar Idrettslag]] | align=right| 14,11 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Sverre Lommerud Olsen | align=left| Norodd | align=right| 13,93 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Egil Hervig | align=left| [[Haugesund IL]] | align=right| 13,82 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Kulestøyt === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Lengde |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Martin Mølster]] | align=left| [[Voss Idrottslag]] | align=right| 13,99 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Ivar Sandberg | align=left| Torshaug IF | align=right| 13,75 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Johan Jacobsen | align=left| [[Jevnaker IF]] | align=right| 13,53 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Diskoskast === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Lengde |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Harald Stenerud]] | align=left| [[IL Norrøna]] | align=right| 45,99 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Johan Trandem | align=left| [[Skotterud IL]] | align=right| 43,96 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Kittil Askildt]] | align=left| Hermod | align=right| 42,75 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Sleggjekast === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Lengde |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Harald Stenerud]] | align=left| [[IL Norrøna]] | align=right| <small>NR</small> 50,39 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Sjur Johnsen]] | align=left| [[SK Brann]] | align=right| 46,71 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Erik Huus | align=left| [[SK Brann]] | align=right| 40,93 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Spjutkast === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="34%" | Lag ! width="16%" | Lengde |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Olav Sunde]] | align=left| [[IK Tjalve]] | align=right| 62,21 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Karl Granli | align=left| [[Jevnaker IF]] | align=right| 55,67 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Bjarne Meyer | align=left| Bergen Turn | align=right| 54,86 |} </div> <br style="clear:both;" /> ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/9891e2ab72aa34dda51cd8922092e79f?page=247&searchText=%22thorvald%20Minde%22 ''Norsk fri-idretts historie fra 1896 til 1950''. Oslo 1952] *[https://www.nb.no/items/983f69018d1b9c2d1a8acfbf2d47aa8a?page=3&searchText=%22thorvald%20Minde%22 Stavangeren, 16. juli 1928] *[https://www.nb.no/items/8af81bedb476a3f71648b11e9bf33a4b?page=3&searchText=%22thorvald%20Minde%22 Idrettsliv, 20. august 1928] [[Kategori:Noregsmeisterskap i friidrett]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i 1928]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Oslo]] 33qlhwgg6o36zqv8r8skd049rmyma8q 0 429765 3672602 3665911 2026-09-14T22:57:48Z 90sveped 53941 3672602 wikitext text/x-wiki {{framtidig hending}} {{Infoboks Eurovision Song Contest | namn = Eurovision Song Contest Asia 2026 | offisiell tittel = | bilete = | finalen = 14. november 2026 | stad = [[Bangkok]] i [[Thailand]]<ref>{{Cite web |date=31. mars 2026 |title=Bangkok to Host First-Ever Eurovision Song Contest Asia in 2026 |url=https://ourvision.tv/2026/03/31/bangkok-to-host-first-ever-eurovision-song-contest-asia-in-2026/ |access-date=31. mars 2026 |website=ourvision.tv |language=en}}</ref> | programleiar = | kringkastar = Channel 3 | vinnar = | røystesystem = | antal bidrag = 11<ref name="CountryListFinal"/> | debuterte= {{Flagg|Bangladesh}}<br>{{Flagg|Bhutan}}<br>{{Flagg|Filippinane}}<br>{{Flagg|Kambodsja}}<br>{{Flagg|Laos}}<br>{{Flagg|Malaysia}}<br>{{Flagg|Mongolia}}<br>{{Flagg|Nepal}}<br>{{Flagg|Sør-Korea}}<br>{{Flagg|Thailand}}<br>{{Flagg|Vietnam}} | attende = | trekte seg = | diskvalifisert = | ikkje med = | null poeng = | kart = | karttekst= | førre = | neste = }} '''Eurovision Song Contest Asia 2026''' vil vere den første utgåva av Eurovision Song Contest Asia, den asiatiske versjonen av [[Eurovision Song Contest]]. Konkurransen vil bli arrangert i [[Bangkok]] i [[Thailand]] 14. november 2026.<ref name="Asia2026">{{Cite web |url=https://eurovisionasia.com |title=Eurovision Song Contest Asia 2026 — Bangkok |access-date=29. mars 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260329001637/https://eurovisionasia.com/ |archive-date=29. mars 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=31. mars 2026 |title=The first Eurovision Asia to be held in Bangkok in November 2026 |url=https://eurovisionworld.com/esc/the-first-eurovision-asia-to-be-held-in-bangkok-in-november-2026 |access-date=31. mars 2026 |website=eurovisionworld.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31. mars 2026 |title=Arrangerer «Eurovision» i Asia for første gang |url=https://www.tv2.no/underholdning/arrangerer-eurovision-i-asia-for-forste-gang/18710316/ |access-date=31. mars 2026 |website=TV2.no |language=no-NB}}</ref> == Format og produksjon == Den 31. mars 2026 kunngjorde [[Den europeiske kringkastingsunionen]] (EBU), Voxovation og S2O at den første utgåva av konkurransen vil bli halden 14. november 2026 i [[Bangkok]] i [[Thailand]].<ref name="RulesEurovoix">{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/03/31/eurovision-song-contest-asia-launches/ |title=Eurovision Song Contest Asia Launches With Final in Bangkok This November |date=31. mars 2026 |access-date=31. mars 2026 |first=Anthony |last=Granger |website=Eurovoix.com}}</ref> Konkurransen vil bestå av eitt enkelt show, og resultata vil bli avgjorde gjennom ei 50/50-fordeling mellom røystene frå profesjonelle juryar og publikum.<ref name="RulesEurovoix"/> Kvart bidrag må vere under tre minutt langt og framførast av maksimalt seks personar.<ref name="RulesEurovoix"/> == Deltakande land == Følgjande land skal delta i konkurransen.<ref>{{Cite web |title=Eurovision Song Contest Asia |url=https://www.eurovision.com/asia/ |access-date=2026-03-31 |website=Eurovision.com |publisher=EBU}}</ref><ref name="CountryListFinal">{{Cite web |date=2026-09-11 |title=11 countries will participate at the first Eurovision Song Contest Asia |url=https://eurovisionasia.com/news/11-countries-to-participate-eurovision-song-contest-asia-2026/ |access-date=2026-09-11 |work=eurovisionasia.com |language=en-GB}}</ref> {| class=wikitable |- ! # !! Land !! Artist !! Song !! Språk !! Plass !! Poeng |- | align="center" | ||{{Flagg|Bangladesh}} || || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Bhutan}} || {{ikkjeraud|Nyendra}}<ref>{{Cite web |title=Eurovision Song Contest Asia has its first entry |url=https://www.eurovision.com/stories/eurovision-song-contest-asia-has-its-first-entry/ |access-date=2026-08-11 |website=Eurovision.com |publisher=EBU}}</ref> || «{{ikkjeraud|Lhayi Semo}}» || [[Dzongkha]] | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Filippinane}} || {{ikkjeraud|Carmelle Collado|Carmelle}}<ref>{{Cite web |last=Conte |first=Davide |date=2026-08-30 |title=Philippines: Carmelle to Eurovision Asia 2026 |url=https://eurovoix.com/2026/08/30/philippines-carmelle-to-eurovision-asia-2026/ |access-date=2026-08-30 |website=Eurovoix}}</ref> || «{{ikkjeraud|Sobra-Sobra}}» || [[Engelsk]] og [[tagalog]] | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Kambodsja}} || || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Laos}} || {{ikkjeraud|Thinlamphone Mahavong|Thinla}}<ref>{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2026-09-13 |title=Laos: Thinla to Eurovision Asia 2026 |url=https://eurovoix.com/2026/09/13/laos-thinla-eurovision-asia-2026/ |access-date=2026-09-13 |website=Eurovoix}}</ref> || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Malaysia}} || {{ikkjeraud|Aina Abdul}}<ref>{{Cite web |last=Neil |first=Farren |date=2026-08-15 |title=Malaysia: Aina Abdul to Eurovision Asia 2026 |url=https://eurovoix.com/2026/08/15/malaysia-aina-abdul-to-eurovision-asia-2026/ |access-date=2026-08-15 |website=Eurovoix }}</ref> || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flaggikon|Mongolia}} [[Mongolia]] || || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flaggikon|Nepal}} [[Nepal]] || || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Sør-Korea}} || {{ikkjeraud|Park Junhee|Junhee}}<ref>{{Cite web |last=Washak |first=James |date=2026-09-04 |title=South Korea: Junhee to Eurovision Asia |url=https://eurovoix.com/2026/09/04/south-korea-junhee-to-eurovision-asia/ |access-date=2026-09-04 |website=Eurovoix}}</ref> || «{{ikkjeraud|Deep Dive}}» || [[Engelsk]] | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Thailand}} || || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Vietnam}} || {{ikkjeraud|Tóc Tiên}}<ref>{{Cite web |last=Bijuvignesh |first=Darshan |date=2026-09-06 |title=Vietnam: Tóc Tiên to Eurovision Asia 2026 |url=https://eurovoix.com/2026/09/06/vietnam-toc-tien-to-eurovision-asia-2026/ |access-date=2026-09-06 |website=Eurovoix |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2026-09-04 |title=Vietnamese singer to compete in Eurovision Asia |url=https://vietnamtoday.vtv.vn/vietnamese-singer-to-compete-in-eurovision-asia-100260904045547826.htm |access-date=2026-09-08 |website=[[Vietnam Today]] |publisher=[[Vietnam Television]] |language=en}}</ref> || || | align="center" | | align="center" | |- |} == Sjå òg == * [[Eurovision Song Contest 2026]] * [[Junior Eurovision Song Contest 2026]] == Referansar == {{refstart}} {{refslutt}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eurovision Song Contest Asia 2026|Eurovision Song Contest Asia 2026]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 31. mars 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [https://eurovisionasia.com Offisiell nettside] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Musikk i 2026]] [[Kategori:2026 i Thailand]] 3vlpfab4r4sdyphrafp5pbcbbzbomv2 0 430702 3672673 3656934 2026-09-15T08:43:03Z Ranveig 39 Ref-flikk 3672673 wikitext text/x-wiki [[Fil:Tetrapods-ColomboHarbour-Dec2010.jpg|mini|Betongklossar nytta til landvinning ved [[Colombo]] hamn.]] [[Fil:Landgewinnung_fg01.jpg|mini|Landvinning i [[Vadehavet]] ved [[Eiderstedt]].]] '''Landvinning''' er tiltak for å auka arealet på jord ein kan dyrka eller bygga på. Dette skjer vanlegvis gjennom bygging av [[dike]] og uttørking av havbotn, men ein kan òg tørka ut [[våtmark]] og [[Innsjø|innsjøar]] for landvinning. Lange verne låglendte kystar og [[Marskland|marskområde]] kan landområdet utvidast gjennom naturleg tilvekst, ofte med hjelp frå menneske. Ein kan til dømes byggja vollar og dike og grava [[Kanal|kanalar]] for å føra vekk vatn, eller volla inn store område som i [[Nederland]], der ein fjerdedel av landet ligg under havnivået. På 1930-talet bygde ein til dømes det tretti kilometer lange vernediket [[Afsluitdijk]] for å skjera av bukta [[Zuiderzee]] frå [[Nordsjøen]] og auka landflata. Størstedelen av [[Provinsar i Nederland|provinsen]] [[Flevoland]] ligg på tidlegare havbotn.<ref>{{Webbref|url=https://www.amsterdam.info/netherlands/provinces/flevoland/|titel=Flevoland, The Netherlands|språk=engelsk|hämtdatum=2022-06-25}}</ref> Område som ligg under havoverflata, som [[Söderfjärden]] i [[Österbotten]] i [[Finland]], må kontinuerleg drenerast ved hjelp av pumper for å ikkje overflaumast.<ref>{{Webbref|url=http://www.soderfjarden.fi/historia/|titel=Söderfjärdens historia|hämtdatum=2022-06-25}}</ref> Landvinning har lenge vore brukt til å byggja ut byar, som [[Mumbai]], [[Singapore]] og [[Hongkong]]. I [[København]] i [[Danmark]] har ein bygd ut bustadområde på utfylt jord danna av jord frå byggeprosjekt i byen.<ref>{{Webbref|url=https://www.cowi.se/insights/flytande-stader-kan-losa-framtida-utmaningar-for-varldens-storstader-|titel=Flytande städer kan lösa framtida utmaningar för världens storstäder|hämtdatum=2022-06-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220630011307/https://www.cowi.se/insights/flytande-stader-kan-losa-framtida-utmaningar-for-varldens-storstader-|arkivdatum=2022-06-30}}</ref> [[Lammefjorden]] er ein delvis tørrlagt fjord på Sjælland som blir nytta til landbruk. == Kjelder == <references /> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Landåtervinning|Landåtervinning]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 13. juni 2026.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kystbyggverk]] hrrpe8639qdd8bd3zogq540lp3546il 0 431698 3672651 3665674 2026-09-15T08:01:25Z TU-nor 12071 3672651 wikitext text/x-wiki {{Omdirigering|Nové Mesto}} {{geoboks|bydel |bilete = Bratislava stanica konskej železnice 01.jpg |bilettekst= Den tidlegare stasjonen for hestejernbanen i&nbsp;Nové Mesto er med på kommunevåpenet |flagg = |symbol = Coat of Arms of Nové Mesto.svg |kart = Bratislava boroughs map Nové Mesto.svg |karttekst = Nové Mesto innanfor Bratislava |land = Slovakia |regiontype = Kraj |region = [[Bratislava kraj|Bratislava]] |fylketype = Okres |fylke = [[Bratislava III okres|Bratislava III]] |grunnlagdtype = Først nemnd i |grunnlagd = 1279 | folketal = 44458 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal"/> |høgd = 137 |postnummer = 83101, 83102, 83103, 83104 |retningsnummer = +421-2 |bilnummer = BA, BL, BT }} '''Nové Mesto'''{{mrk|[[tysk]] ''Neustadt'', [[ungarsk]] ''Pozsony-Újváros'', tidlegare òg slovakisk ''Kvetná dolina'', tysk ''Blumenthal'', ungarsk ''Pozsony-Virágvölgy''}} er ein bydel i [[Bratislava]] og inngår i [[distrikt i Slovakia|distriktet]] [[Bratislava III okres|Bratislava III]] i [[Regionar i Slovakia|regionen]] [[Bratislava kraj]]. == Innbyggjarar == Folketalet ved dei siste folketeljingane:<ref name ="Folketal"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001 !! Folketal 2011 !! Folketal 2021 |- | style=text-align:left; | Nové Mesto || 37 418 || 36 314 || 44 458 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Nové Mesto, Bratislava|Nové Mesto, Bratislava]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}} 8. august 2026.'' {{refslutt}} <references> <ref name ="Folketal">{{Kjelde www |url=https://statdata.statistics.sk/public/ui/dc/domov/data-view/753eba74-7637-40f7-ac89-b7717973f2f0 |tittel=STATdata: Population: Population, Housing, and Dwelling Census |vitja=2026-08-07 |verk=Štatistický úrad Slovenskej republiky}} </ref> </references> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Bratislava|Nove Mesto]] sy1lp15jfjd8njt8iyz6e0tq54nqi5t 0 432098 3672585 3671852 2026-09-14T21:29:32Z TU-nor 12071 3672585 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt |namn = Prešov okres | andre namn = okres Prešov | bilete = Muzeum - panoramio (2).jpg | bilettekst = [[Rakóczi-palasset]] i [[Prešov]], no museum | kart = Okres presov.png | karttekst = Distriktet Prešov okres innanfor regionen Prešov kraj | land = Slovakia | regiontype = Kraj | region = Prešov kraj | hovudstad = [[Prešov]] | areal = 933,95<ref name="Areal"/> | folketal = 172804 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal"/> }} '''Prešov okres'''{{mrk|[[slovakisk]] ''okres Prešov''}} er eit av 13 administrative [[Distrikt i Slovakia|distrikt]] i [[Regionar i Slovakia|regionen]] [[Prešov kraj]] i [[Slovakia]].<ref name ="Distrikt"/><ref name ="Regionar"/> Distriktet ligg sentralt i regionen og grenser i sør mot [[Košice kraj]]. Hovudsete er byen [[Prešov]]. == Kommunar == Distriktet omfattar 91 [[Kommunar i Slovakia|kommunar]]. Bykommunar er utheva.<ref name ="Bykommunar"/> {{Columns-list|colwidth=20em| *[[Abranovce]] *[[Bajerov]] *[[Bertotovce]] *[[Brestov i Prešov|Brestov]] *[[Bretejovce]] *[[Brežany]] *[[Bzenov]] *[[Čelovce i Prešov|Čelovce]] *[[Červenica]] *[[Chmeľov]] *[[Chmeľovec]] *[[Chmiňany]] *[[Chminianska Nová Ves]] *[[Chminianske Jakubovany]] *[[Demjata]] *[[Drienov]] *[[Drienovská Nová Ves]] *[[Dulova Ves]] *[[Fintice]] *[[Fričovce]] *[[Fulianka]] *[[Geraltov]] *[[Gregorovce]] *[[Haniska i Prešov|Haniska]] *[[Hendrichovce]] *[[Hermanovce]] *[[Hrabkov]] *[[Janov i Prešov|Janov]] *[[Janovík]] *[[Kapušany]] *[[Kendice]] *[[Klenov]] *[[Kojatice]] *[[Kokošovce]] *[[Krížovany]] *[[Kvačany i Prešov|Kvačany]] *[[Lada i Prešov|Lada]] *[[Lažany i Prešov|Lažany]] *[[Lemešany]] *[[Lesíček]] *[[Ličartovce]] *[[Lipníky]] *[[Lipovce]] *[[Ľubotice]] *[[Ľubovec]] *[[Lúčina]] *[[Malý Šariš]] *[[Malý Slivník]] *[[Medzany]] *[[Miklušovce]] *[[Mirkovce]] *[[Mošurov]] *[[Nemcovce i Prešov|Nemcovce]] *[[Okružná]] *[[Ondrašovce]] *[[Ovčie]] *[[Petrovany]] *[[Podhorany i Prešov|Podhorany]] *[[Podhradík]] *'''[[Prešov]]''' *[[Proč]] *[[Pušovce]] *[[Radatice]] *[[Rokycany i Prešov|Rokycany]] *[[Ruská Nová Ves]] *[[Šarišská Poruba]] *[[Šarišská Trstená]] *[[Šarišské Bohdanovce]] *[[Sedlice i Prešov|Sedlice]] *[[Seniakovce]] *[[Šindliar]] *[[Široké]] *[[Štefanovce i Prešov|Štefanovce]] *[[Suchá Dolina]] *[[Svinia]] *[[Teriakovce]] *[[Terňa]] *[[Trnkov]] *[[Tuhrina]] *[[Tulčík]] *[[Varhaňovce]] *'''[[Veľký Šariš]]''' *[[Veľký Slivník]] *[[Víťaz]] *[[Vyšná Šebastová]] *[[Záborské]] *[[Záhradné]] *[[Žehňa]] *[[Žipov]] *[[Zlatá Baňa]] *[[Župčany]] }} Dei største kommunane i dei siste folketeljingane:<ref name ="Folketal"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001 !! Folketal 2011 !! Folketal 2021 |- | style=text-align:left; | '''[[Prešov]]''' || 92 786 || 91 782 || 84 824 |- | style=text-align:left; | '''[[Veľký Šariš]]''' || 4 018 || 5 292 || 6 471 |- | style=text-align:left; | [[Ľubotice]] || 2 448 || 3 080 || 3 638 |- | style=text-align:left; | [[Chminianske Jakubovany]] || 1 427 || 1 913 || 2 775 |- | style=text-align:left; | [[Široké]] || 2 304 || 2 400 || 2 436 |- | style=text-align:left; | [[Svinia]] || 1 323 || 1 765 || 2 384 |- | style=text-align:left; | [[Drienov]] || 2 050 || 2 111 || 2 238 |- | style=text-align:left; | [[Kapušany]] || 2 044 || 2 170 || 2 187 |- | style=text-align:left; | [[Fintice]] || 1 615 || 1 831 || 2 167 |- | style=text-align:left; | [[Víťaz]] || 1 854 || 2 000 || 2 017 |- | style=text-align:left; | [[Kendice]] || 1 617 || 1 819 || 2 012 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lemešany}} || 1 758 || 1 801 || 1 995 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovany}} || 1 696 || 1 809 || 1 976 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Župčany}} || 1 211 || 1 349 || 1 793 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malý Šariš}} || 1 303 || 1 485 || 1 746 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hermanovce}} || 1 467 || 1 862 || 1 658 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Varhaňovce}} || 991 || 1 332 || 1 504 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dulova Ves}} || 583 || 699 || 1 422 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mirkovce}} || 929 || 1 204 || 1 356 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vyšná Šebastová}} || 958 || 1 130 || 1 335 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tulčík}} || 1 306 || 1 311 || 1 331 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Terňa}} || 1 036 || 1 149 || 1 315 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ruská Nová Ves}} || 916 || 1 110 || 1 305 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žehňa}} || 795 || 1 007 || 1 277 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chminianska Nová Ves}} || 1 153 || 1 243 || 1 259 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kojatice}} || 964 || 1 054 || 1 154 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Fričovce}} || 1 064 || 1 092 || 1 136 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Demjata}} || 1 062 || 1 093 || 1 101 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Záhradné}} || 926 || 964 || 1 101 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Záborské}} || 465 || 567 || 1 080 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chmeľov}} || 913 || 964 || 1 066 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokycany}} || 733 || 934 || 1 064 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Červenica}} || 706 || 883 || 1 033 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malý Slivník}} || 640 || 824 || 1 032 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chmiňany}} || 735 || 867 || 1 003 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sedlice i Prešov|Sedlice}} || 1 032 || 1 048 || 979 |- ! Prešov okres !style=text-align:right; | 161 782 !style=text-align:right; | 169 423 !style=text-align:right; | 172 804 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Regionar">{{Kjelde www |url=http://statoids.com/usk.html |tittel=Regions of Slovakia |vitja=2026-08-06 |verk=statoids.com}} </ref> <ref name ="Distrikt">{{Kjelde www |url=http://statoids.com/usk.html |tittel=Districts of Slovakia |vitja=2026-08-07 |verk=statoids.com}} </ref> <ref name ="Bykommunar">{{Kjelde www |url=https://www.guidetoslovakia.com/slovakia/regional-division-in-slovakia/list-of-cities-in-slovakia/ |tittel=Guide To Slovakia: List of cities in Slovakia |vitja=2026-08-07 |verk=Guide To Slovakia}} </ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/en/vbd_dem/om7015rr/v_om7015rr_00_00_00_en |tittel=Population Density - SR-Area-Reg-District, U-R [om7015rr] |vitja=2026-08-07 |verk=Štatistický úrad Slovenskej republiky}} </ref> <ref name ="Folketal">{{Kjelde www |url=https://statdata.statistics.sk/public/ui/dc/domov/data-view/753eba74-7637-40f7-ac89-b7717973f2f0 |tittel=STATdata: Population: Population, Housing, and Dwelling Census |vitja=2026-08-07 |verk=Štatistický úrad Slovenskej republiky}} </ref> </references> ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Slovakia|Presov]] [[Kategori:Prešov kraj|Presov]] 6qeswonz3oc35in7jd4vihb9ou9lk35 0 432626 3672600 3671188 2026-09-14T22:23:23Z TU-nor 12071 3672600 wikitext text/x-wiki '''[[Bukovina]]''' er ein historisk region delt mellom Romania og Ukraina. '''Bukovina''' kan òg vere: *[[Bukovina i Kralovice]], ein busetnad i kommunen [[Kralovice]] i distriktet Plzeň-sever okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia *[[Bukovina i Liptovský Mikuláš]], ein kommune i distriktet [[Liptovský Mikuláš okres]] i regionen Žilina kraj i Slovakia *[[Bukovina i Turnov]], ein busetnad i kommunen [[Turnov]] i distriktet Semily okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 2812g79j9k2pcpmlm16dlp3gl2foks9 0 432881 3672529 3671681 2026-09-14T16:29:10Z TU-nor 12071 3672529 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Benešov náměstí3.jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Benešov | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Benesov.svg | symbol = Benesov CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Benešov okres|Benešov]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 690,11<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 62325 | folketal1type = kommune | folketal1 = 16369 | folketal_by = 15232 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Benešov'''{{mrk|[[tysk]] ''Beneschau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Benešov okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Benešov.PNG|mini|250px|Det administrative området til Benešov innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Benešov er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Benešov omfattar 51 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 6 byar (tsjekkisk ''město'') og 4 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * '''Benešov''' * [[Bukovany i Benešov|Bukovany]] * '''[[Bystřice]]''' * [[Čakov]] * [[Čerčany]] * ''[[Český Šternberk]]'' * [[Čtyřkoly]] * ''[[Divišov]]'' * [[Drahňovice]] * [[Hvězdonice]] * [[Chářovice]] * [[Chleby]] * [[Chlístov]] * [[Chocerady]] * [[Choratice]] * [[Chotýšany]] * [[Chrášťany]] * [[Kozmice]] * [[Krhanice]] * [[Krňany]] * [[Křečovice]] * [[Lešany]] * [[Litichovice]] * [[Lštění]] * ''[[Maršovice i Benešov|Maršovice]]'' * [[Mrač]] * [[Nespeky]] * ''[[Netvořice]]'' * '''[[Neveklov]]''' * [[Ostředek]] * [[Petroupim]] * [[Popovice]] * [[Poříčí nad Sázavou]] * [[Postupice]] * [[Přestavlky u Čerčan]] * '''[[Pyšely]]''' * [[Rabyně]] * [[Řehenice]]{{mrk|Overført frå [[Praha-východ okres]] til [[Benešov okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * '''[[Sázava i Benešov|Sázava]]''' * [[Soběhrdy]] * [[Stranný]] * [[Struhařov]] * [[Teplýšovice]] * [[Tisem]] * [[Třebešice]] * '''[[Týnec nad Sázavou]]''' * [[Václavice]] * [[Vodslivy]] * [[Vranov i Benešov|Vranov]] * [[Vysoký Újezd]] * [[Xaverov]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Benešov SO || 52 647 || 57 655 || 62 325 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Benešov''' || 16 369 |- | style=text-align:left; | [[Týnec nad Sázavou]] || 5 737 |- | style=text-align:left; | [[Bystřice]] || 4 528 |- | style=text-align:left; | [[Sázava i Benešov|Sázava]] || 3 719 |- | style=text-align:left; | [[Čerčany]] || 2 994 |- | style=text-align:left; | [[Neveklov]] || 2 703 |- | style=text-align:left; | [[Pyšely]] || 2 296 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Divišov}} || 1 725 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Poříčí nad Sázavou}} || 1 494 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Postupice}} || 1 461 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chocerady}} || 1 338 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Netvořice}} || 1 172 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krhanice}} || 1 031 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Benešov''' || 15 232 |- | style=text-align:left; | [[Týnec nad Sázavou]] || 2 920 |- | style=text-align:left; | [[Sázava i Benešov|Sázava]] || 2 716 |- | style=text-align:left; | [[Čerčany]] || 2 483 |- | style=text-align:left; | [[Bystřice]] || 2 223 |- | style=text-align:left; | [[Pyšely]] || 1 623 |- | style=text-align:left; | [[Neveklov]] || 1 413 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Poříčí nad Sázavou}} || 1 384 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Divišov}} || 1 312 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Benesov]] [[Kategori:Kommunar i Benešov okres|Benesov]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Benesov]] 88netcq0a41xgio8u940pj05sxdgxe5 0 432907 3672569 3671753 2026-09-14T20:16:09Z TU-nor 12071 /* Administrativ inndeling */ 3672569 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Beroun náměstí s radnicí 5.jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Beroun | kart = Beroun BE CZ.png | karttekst = Beroun innanfor distriktet [[Beroun okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Beroun med utvida fullmakter | flagg = Vlajka města Beroun.svg | symbol = Beroun znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Beroun okres| Beroun]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 415,66<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 67908 | folketal1type = kommune | folketal1 = 20551 | folketal_by =20551 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Beroun'''{{mrk|[[tysk]] ''Beraun''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Beroun okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Beroun.PNG|mini|250px|Det administrative området til Beroun innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Beroun er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Beroun omfattar 49 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město'') og 2 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bavoryně]] * '''Beroun''' * [[Broumy]] * [[Bubovice]] * [[Bykoš]] * [[Chodouň]] * [[Chrustenice]] * [[Chyňava]] * [[Hlásná Třebaň]] * [[Hudlice]] * [[Hýskov]] * ''[[Karlštejn]]'' * [[Koněprusy]] * [[Korno]] * '''[[Králův Dvůr]]''' * [[Kublov]] * [[Libomyšl]] * ''[[Liteň]]'' * [[Loděnice]] * [[Lužce]] * [[Málkov i Beroum|Málkov]] * [[Měňany]] * [[Mezouň]] * [[Mořina]] * [[Mořinka]] * [[Nenačovice]] * [[Nesvačily]] * [[Nižbor]] * [[Nový Jáchymov]] * [[Otročiněves]] * [[Podbrdy]] * [[Skuhrov i Beroum|Skuhrov]] * [[Srbsko]] * [[Stašov]] * [[Suchomasty]] * [[Svatá]] * [[Svatý Jan pod Skalou]] * [[Svinaře]] * [[Tetín]] * [[Tmaň]] * [[Trubín]] * [[Trubská]] * [[Vinařice i Beroum|Vinařice]] * [[Vráž]] * [[Všeradice]] * [[Vysoký Újezd]] * [[Zadní Třebaň]] * '''[[Zdice]]''' * [[Železná]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Beroun SO || 49 145 || 57 228 || 67 908 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Beroun''' || 20 551 |- | style=text-align:left; | [[Králův Dvůr]] || 10 004 |- | style=text-align:left; | [[Zdice]] || 4 115 |- | style=text-align:left; | [[Hýskov]] || 2 096 |- | style=text-align:left; | [[Nižbor]] || 2 090 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Loděnice}} || 1 984 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chyňava}} || 1 922 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoký Újezd}} || 1 692 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hlásná Třebaň}} || 1 292 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Liteň}} || 1 247 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hudlice}} || 1 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vráž}} || 1 235 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tmaň}} || 1 210 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chrustenice}} || 1 074 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Beroun''' || 19 867 |- | style=text-align:left; | [[Králův Dvůr]] || 4 354 |- | style=text-align:left; | [[Zdice]] || 3 719 |- | style=text-align:left; | [[Hýskov]] || 2 096 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Počaply}} || 1 826 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Loděnice}} || 1 676 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Levín}} || 1 429 |- | style=text-align:left; | [[Nižbor]] || 1 368 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chyňava}} || 1 300 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoký Újezd}} || 1 253 |- |} ===Bydelar i Beroun=== [[Fil:BE Beroun.png|mini|250px|Bydelane i Beroun]] Bydelane og tettstadene i Beroun: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Beroun-Město]] || 15 398 |- | style=text-align:left; | [[Beroun-Závodí]] || 2 836 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Beroun-Centrum}} || 921 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Beroun-Zavadilka}} || 712 |- ! '''Beroun by''' ! style=text-align:right; | 19 867 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Beroun-Zdejcina}} || 324 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Beroun-Jarov}} || 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Beroun-Hostim}} || 122 |- ! '''Beroun kommune''' ! style=text-align:right; | 20 551 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Beroun]] [[Kategori:Kommunar i Beroun okres|Beroun]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Beroun]] fg1p982n3jd48abtsao7vgo58aj0ju2 0 432924 3672495 3672249 2026-09-14T13:15:09Z TU-nor 12071 3672495 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kladno CZ Town Hall 01.jpg | bilettekst = Rådhuset i Kladno | kart = Kladno KL CZ.png | karttekst = Kladno innanfor distriktet [[Kladno okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Kladno med utvida fullmakter | flagg = Flag of Kladno.svg | symbol = Kladno CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Kladno okres| Kladno]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 350,89<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 126069 | folketal1type = kommune | folketal1 = 67756 | folketal_by =22585 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kladno'''{{mrk|[[tysk]] ''Kladen''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Kladno okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Kladno har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Kladno.PNG|mini|250px|Det administrative området til Kladno innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kladno er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Kladno har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå år 2000 gjennom ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/> ===Kommunar=== Det administrative området til Kladno omfattar 48 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Běleč]] * [[Běloky]] * [[Blevice]] * [[Brandýsek]] * [[Braškov]] * [[Bratronice]] * '''[[Buštěhrad]]''' * [[Cvrčovice]] * [[Doksy i Kladno|Doksy]] * [[Dolany]] * [[Dřetovice]] * [[Družec]] * [[Horní Bezděkov]] * [[Hostouň i Kladno|Hostouň]] * [[Hradečno]] * [[Hřebeč]] * [[Kačice]] * [[Kamenné Žehrovice]] * '''Kladno''' * [[Koleč]] * [[Kyšice]] * [[Lány]]{{mrk|Overført frå [[Rakovník okres]] til [[Kladno okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Lhota]] * [[Libochovičky]] * '''[[Libušín]]''' * [[Lidice]] * [[Makotřasy]] * [[Malé Kyšice]] * [[Malé Přítočno]] * [[Otvovice]] * [[Pavlov]] * [[Pchery]] * [[Pletený Újezd]] * [[Slatina i Kladno|Slatina]] * [[Stehelčeves]] * '''[[Stochov]]''' * [[Svárov]] * [[Svinařov]] * [[Třebichovice]] * [[Třebusice]] * [[Tuchlovice]] * '''[[Unhošť]]''' * [[Velká Dobrá]] * [[Velké Přítočno]] * [[Vinařice]] * [[Zájezd]] * [[Zákolany]] * [[Žilina i Kladno|Žilina]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kladno SO || 114 640 || 120 058 || 126 069 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 67 756 |- | style=text-align:left; | [[Stochov]] || 5 279 |- | style=text-align:left; | [[Unhošť]] || 5 161 |- | style=text-align:left; | [[Buštěhrad]] || 3 859 |- | style=text-align:left; | [[Libušín]] || 3 137 |- | style=text-align:left; | [[Vinařice]] || 2 811 |- | style=text-align:left; | [[Tuchlovice]] || 2 746 |- | style=text-align:left; | [[Lány]] || 2 229 |- | style=text-align:left; | [[Brandýsek]] || 2 144 |- | style=text-align:left; | [[Hřebeč]] || 2 102 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pchery}} || 1 923 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká Dobrá}} || 1 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doksy}} || 1 712 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamenné Žehrovice}} || 1 644 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostouň i Kladno|Hostouň}} || 1 562 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kačice}} || 1 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stehelčeves}} || 1 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braškov}} || 1 118 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Družec}} || 1 044 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kročehlavy]]{{mrk|name = "a"|Tettstad i Kladno kommune}} || 34 972 |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 22 585 |- | style=text-align:left; | [[Unhošť]] || 5 161 |- | style=text-align:left; | [[Švermov]]{{mrk|name = "a"}} || 5 038 |- | style=text-align:left; | [[Stochov]] || 4 423 |- | style=text-align:left; | [[Buštěhrad]] || 3 859 |- | style=text-align:left; | [[Libušín]] || 3 137 |- | style=text-align:left; | [[Vinařice]] || 2 811 |- | style=text-align:left; | [[Rozdělov]]{{mrk|name = "a"}} || 2 678 |- | style=text-align:left; | [[Tuchlovice]] || 2 326 |- | style=text-align:left; | [[Hřebeč]] || 2 061 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Kladno|Dubí]]{{mrk|name = "a"}} || 2 059 |- | style=text-align:left; | [[Lány]] || 2 046 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká Dobrá}} || 1 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doksy}} || 1 712 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamenné Žehrovice}} || 1 644 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostouň i Kladno|Hostouň}} || 1 562 |- | style=text-align:left; | [[Brandýsek]] || 1 427 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kačice}} || 1 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stehelčeves}} || 1 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pchery}} || 1 135 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braškov}} || 1 118 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Družec}} || 1 044 |- |} ===Bydelar i Kladno === [[Fil:Katastrální mapa Kladna.png|mini|250px|Bydelane i Kladno]] Bydelane og tettstadene i Kladno: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kročehlavy]] || 34 972 |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 22 585 |- | style=text-align:left; | [[Švermov]]{{mrk|Švermov omfattar dei to nabolaga {{ikkjeraud|Motyčín}} og {{ikkjeraud|Hnidousy}}}} || 5 038 |- | style=text-align:left; | [[Rozdělov]] || 2 678 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Kladno|Dubí]] || 2 059 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrapice}} || 424 |- ! '''Kladno kommune''' ! style=text-align:right; | 67 756 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Kladno]] [[Kategori:Kommunar i Kladno okres|Kladno]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Kladno]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Kladno]] cnrs22mg3fhwy0frbfxlg7gqiclvnlv 3672496 3672495 2026-09-14T13:16:10Z TU-nor 12071 3672496 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kladno CZ Town Hall 01.jpg | bilettekst = Rådhuset i Kladno | kart = Kladno KL CZ.png | karttekst = Kladno innanfor distriktet [[Kladno okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Kladno med utvida fullmakter | flagg = Flag of Kladno.svg | symbol = Kladno CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Kladno okres| Kladno]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 350,89<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 126069 | folketal1type = kommune | folketal1 = 67756 | folketal_by =22585 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kladno'''{{mrk|[[tysk]] ''Kladen''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Kladno okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Kladno har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Kladno.PNG|mini|250px|Det administrative området til Kladno innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kladno er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Kladno har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå år 2000 gjennom ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/> ===Kommunar=== Det administrative området til Kladno omfattar 48 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Běleč]] * [[Běloky]] * [[Blevice]] * [[Brandýsek]] * [[Braškov]] * [[Bratronice]] * '''[[Buštěhrad]]''' * [[Cvrčovice]] * [[Doksy i Kladno|Doksy]] * [[Dolany]] * [[Dřetovice]] * [[Družec]] * [[Horní Bezděkov]] * [[Hostouň i Kladno|Hostouň]] * [[Hradečno]] * [[Hřebeč]] * [[Kačice]] * [[Kamenné Žehrovice]] * '''Kladno''' * [[Koleč]] * [[Kyšice]] * [[Lány]]{{mrk|Overført frå [[Rakovník okres]] til [[Kladno okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Lhota]] * [[Libochovičky]] * '''[[Libušín]]''' * [[Lidice]] * [[Makotřasy]] * [[Malé Kyšice]] * [[Malé Přítočno]] * [[Otvovice]] * [[Pavlov]] * [[Pchery]] * [[Pletený Újezd]] * [[Slatina i Kladno|Slatina]] * [[Stehelčeves]] * '''[[Stochov]]''' * [[Svárov]] * [[Svinařov]] * [[Třebichovice]] * [[Třebusice]] * [[Tuchlovice]] * '''[[Unhošť]]''' * [[Velká Dobrá]] * [[Velké Přítočno]] * [[Vinařice]] * [[Zájezd]] * [[Zákolany]] * [[Žilina i Kladno|Žilina]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kladno SO || 114 640 || 120 058 || 126 069 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 67 756 |- | style=text-align:left; | [[Stochov]] || 5 279 |- | style=text-align:left; | [[Unhošť]] || 5 161 |- | style=text-align:left; | [[Buštěhrad]] || 3 859 |- | style=text-align:left; | [[Libušín]] || 3 137 |- | style=text-align:left; | [[Vinařice]] || 2 811 |- | style=text-align:left; | [[Tuchlovice]] || 2 746 |- | style=text-align:left; | [[Lány]] || 2 229 |- | style=text-align:left; | [[Brandýsek]] || 2 144 |- | style=text-align:left; | [[Hřebeč]] || 2 102 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pchery}} || 1 923 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká Dobrá}} || 1 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doksy i Kladno|Doksy}} || 1 712 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamenné Žehrovice}} || 1 644 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostouň i Kladno|Hostouň}} || 1 562 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kačice}} || 1 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stehelčeves}} || 1 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braškov}} || 1 118 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Družec}} || 1 044 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kročehlavy]]{{mrk|name = "a"|Tettstad i Kladno kommune}} || 34 972 |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 22 585 |- | style=text-align:left; | [[Unhošť]] || 5 161 |- | style=text-align:left; | [[Švermov]]{{mrk|name = "a"}} || 5 038 |- | style=text-align:left; | [[Stochov]] || 4 423 |- | style=text-align:left; | [[Buštěhrad]] || 3 859 |- | style=text-align:left; | [[Libušín]] || 3 137 |- | style=text-align:left; | [[Vinařice]] || 2 811 |- | style=text-align:left; | [[Rozdělov]]{{mrk|name = "a"}} || 2 678 |- | style=text-align:left; | [[Tuchlovice]] || 2 326 |- | style=text-align:left; | [[Hřebeč]] || 2 061 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Kladno|Dubí]]{{mrk|name = "a"}} || 2 059 |- | style=text-align:left; | [[Lány]] || 2 046 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká Dobrá}} || 1 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doksy i Kladno|Doksy}} || 1 712 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamenné Žehrovice}} || 1 644 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostouň i Kladno|Hostouň}} || 1 562 |- | style=text-align:left; | [[Brandýsek]] || 1 427 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kačice}} || 1 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stehelčeves}} || 1 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pchery}} || 1 135 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braškov}} || 1 118 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Družec}} || 1 044 |- |} ===Bydelar i Kladno === [[Fil:Katastrální mapa Kladna.png|mini|250px|Bydelane i Kladno]] Bydelane og tettstadene i Kladno: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kročehlavy]] || 34 972 |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 22 585 |- | style=text-align:left; | [[Švermov]]{{mrk|Švermov omfattar dei to nabolaga {{ikkjeraud|Motyčín}} og {{ikkjeraud|Hnidousy}}}} || 5 038 |- | style=text-align:left; | [[Rozdělov]] || 2 678 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Kladno|Dubí]] || 2 059 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrapice}} || 424 |- ! '''Kladno kommune''' ! style=text-align:right; | 67 756 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Kladno]] [[Kategori:Kommunar i Kladno okres|Kladno]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Kladno]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Kladno]] 0ya1hkprn192z5ic87h532pvbng4xtd 0 432952 3672508 3672158 2026-09-14T13:59:31Z TU-nor 12071 3672508 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = KOLIN.jpg | bilettekst = Rådhusplassen i Kolín | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Kolin.svg | symbol = Kolín.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Kolín okres|Kolín]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 584,30<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 67908 | folketal1type = kommune | folketal1 = 31950 | folketal_by =29261 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kolín'''{{mrk|[[tysk]] ''Kolin'', ''Neu Kolin''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Kolín okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Kolín.png|mini|250px|Det administrative området til Kolín innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kolín er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Kolín omfattar 69 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město'') og 3 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Barchovice]] * [[Bečváry]] * [[Bělušice i Kolín|Bělušice]] * [[Břežany I]] * [[Býchory]] * ''[[Cerhenice]]'' * ''[[Červené Pečky]]'' * [[Církvice]] * [[Choťovice i Kolín|Choťovice]]{{mrk|name="a"|Overført frå [[Nymburk okres]] til [[Kolín okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Chotutice]] * [[Dobřichov]] * [[Dolní Chvatliny]] * [[Dománovice]] * [[Drahobudice]] * [[Grunta]] * [[Horní Kruty]] * [[Jestřabí Lhota]] * [[Kbel]] * [[Klášterní Skalice]] * '''[[Kolín]]''' * [[Konárovice]] * [[Kořenice]] * '''[[Kouřim]]''' * [[Krakovany]] * [[Křečhoř]] * [[Krychnov]] * [[Libenice]] * [[Libodřice]] * [[Lipec]] * [[Lošany]] * [[Malotice]] * [[Nebovidy]] * [[Němčice]] * [[Nová Ves I]] * [[Ohaře]] * [[Ovčáry]] * [[Pašinka]] * '''[[Pečky]]''' * ''[[Plaňany]]'' * [[Pňov-Předhradí]]{{mrk|name="a"}} * [[Polepy i Kolín|Polepy]] * [[Polní Chrčice]] * [[Polní Voděrady]] * [[Radim]] * [[Radovesnice I]] * [[Radovesnice II]] * [[Ratboř]] * [[Ratenice]] * [[Skvrňov]] * [[Starý Kolín]] * [[Svojšice]] * [[Tatce]]{{mrk|name="a"}} * [[Toušice]] * [[Třebovle]] * [[Tři Dvory]] * '''[[Týnec nad Labem]]''' * [[Uhlířská Lhota]] * [[Veletov]] * [[Velim]] * [[Velký Osek]] * [[Veltruby]] * [[Volárna]] * [[Vrbčany]] * [[Žabonosy]] * [[Zalešany]] * '''[[Zásmuky]]''' * [[Ždánice]] * [[Žehuň]]{{mrk|name="a"}} * [[Žiželice i Kolín|Žiželice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kolín SO || 74 434 || 78 814 || 83 909 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kolín''' || 31 950 |- | style=text-align:left; | [[Pečky]] || 4 734 |- | style=text-align:left; | [[Velký Osek]] || 2 419 |- | style=text-align:left; | [[Velim]] || 2 238 |- | style=text-align:left; | [[Týnec nad Labem]] || 2 090 |- | style=text-align:left; | [[Zásmuky]] || 2 023 |- | style=text-align:left; | [[Kouřim]] || 1 970 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Červené Pečky}} || 1 924 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plaňany}} || 1 905 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cerhenice}} || 1 791 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žiželice}} || 1 696 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Starý Kolín}} || 1 643 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veltruby}} || 1 418 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves I}} || 1 315 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radim}} || 1 192 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bečváry}} || 1 044 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kolín''' || 29 342 |- | style=text-align:left; | [[Pečky]] || 4 105 |- | style=text-align:left; | [[Velký Osek]] || 2 419 |- | style=text-align:left; | [[Velim]] || 2 001 |- | style=text-align:left; | [[Kouřim]] || 1 901 |- | style=text-align:left; | [[Týnec nad Labem]] || 1 680 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plaňany}} || 1 613 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cerhenice}} || 1 553 |- | style=text-align:left; | [[Zásmuky]] || 1 502 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Červené Pečky}} || 1 413 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radim}} || 1 192 |- |} ===Bydelar i Kolín=== [[Fil:KO Kolín.png|mini|250px|Bydelane i Kolín]] Bydelane og tettstadene i Kolín: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kolín I || 1 484 |- | style=text-align:left; | Kolín II || 12 755 |- | style=text-align:left; | Kolín III || 3 552 |- | style=text-align:left; | Kolín IV || 5 218 |- | style=text-align:left; | Kolín V || 5 846 |- | style=text-align:left; | Kolín VI || 406 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šťáralka}} || 81 |- ! '''Kolín by''' ! style=text-align:right; | 29 342 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sendražice}} || 1 641 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Štítary}} || 787 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zibohlavy}} || 180 |- ! Kolín kommune !style=text-align:right; | 31 950 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Kolin]] [[Kategori:Kommunar i Kolín okres|Kolin]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Kolin]] qlegrihic1xf2ub8d51axgq1hbuufgz 0 433017 3672535 3672240 2026-09-14T16:41:41Z TU-nor 12071 3672535 wikitext text/x-wiki '''Nová Ves''' kan vise til: * [[Nová Ves i České Budějovice]], ein kommune i [[České Budějovice]] i distriktet České Budějovice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Český Krumlov]], ein kommune i [[Český Krumlov]] i distriktet Český Krumlov okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Horšovský Týn]], ein busetnad i kommunen [[Horšovský Týn]] i distriktet Domažlice okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Košice]], ein bydel i byen Košice i Slovakia * [[Nová Ves i Louny]], ein kommune i [[Louny]] i distriktet Louny i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Mělník]], ein kommune i [[Mělník]] i distriktet Mělník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Plzeň-jih]], ein kommune i [[Stod i Tsjekkia|Stod]] i distriktet Plzeň-jih okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Praha-východ]], ein kommune i [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]] i distriktet Praha-východ okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Sokolov]], ein kommune i [[Sokolov]] i distriktet Sokolov okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Strakonice]], ein kommune i [[Strakonice]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Teplice]] ein busetnad i [[Teplice]] i distriktet Teplice okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Veľký Krtíš]], ein kommune i distriktet [[Veľký Krtíš okres]] i regionen Banská Bystrica kraj i Slovakia * [[Nová Ves nad Nisou]], ein kommune i [[Jablonec nad Nisou]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves pod Pleší]], ein kommune i [[Dobříš]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves u Chýnova]], ein kommune i [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves u Mladé Vožice]], ein kommune i [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves v Horách]], ein kommune i [[Litvínov]] i distriktet Most i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} d2lho0mkf5sj0ksgx78ea433u4hazlm 3672675 3672535 2026-09-15T08:59:14Z TU-nor 12071 3672675 wikitext text/x-wiki '''Nová Ves''' kan vise til: * [[Nová Ves i České Budějovice]], ein kommune i [[České Budějovice]] i distriktet České Budějovice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Český Krumlov]], ein kommune i [[Český Krumlov]] i distriktet Český Krumlov okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Horšovský Týn]], ein busetnad i kommunen [[Horšovský Týn]] i distriktet Domažlice okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Košice]], ein bydel i byen Košice i Slovakia * [[Nová Ves i Liberec]], ein kommune i [[Liberec]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Louny]], ein kommune i [[Louny]] i distriktet Louny i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Mělník]], ein kommune i [[Mělník]] i distriktet Mělník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Plzeň-jih]], ein kommune i [[Stod i Tsjekkia|Stod]] i distriktet Plzeň-jih okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Praha-východ]], ein kommune i [[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]] i distriktet Praha-východ okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Sokolov]], ein kommune i [[Sokolov]] i distriktet Sokolov okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Strakonice]], ein kommune i [[Strakonice]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves i Teplice]] ein busetnad i [[Teplice]] i distriktet Teplice okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves i Veľký Krtíš]], ein kommune i distriktet [[Veľký Krtíš okres]] i regionen Banská Bystrica kraj i Slovakia * [[Nová Ves nad Nisou]], ein kommune i [[Jablonec nad Nisou]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Nová Ves pod Pleší]], ein kommune i [[Dobříš]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves u Chýnova]], ein kommune i [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves u Mladé Vožice]], ein kommune i [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Nová Ves v Horách]], ein kommune i [[Litvínov]] i distriktet Most i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} c395shl0vgqwm7dq2em332cgxqssj4y 0 433090 3672554 3669902 2026-09-14T19:14:34Z TU-nor 12071 3672554 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Mnichovo Hradiště, kostel sv. Jakuba, od Příkopů.jpg | bilettekst = Sentrumsgate i Mnichovo Hradiště | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Mnichovo Hradiste.svg | symbol = Mnichovo Hradiste CoA CZ.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Mladá Boleslav okres|Mladá Boleslav]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 212,52<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 17984 | folketal1type = kommune | folketal1 = 8737 | folketal_by = 6361 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mnichovo Hradiště'''{{mrk|[[tysk]] ''Münchengrätz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Mladá Boleslav okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Mnichovo Hradiště.PNG|mini|250px|Det administrative området til Mnichovo Hradiště innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Mnichovo Hradiště er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Mladá Boleslav|storbyområde]] for byen [[Mladá Boleslav]] og områda rundt.<ref name="agg"/> Seks kommunar frå det administrative området til Mnichovo Hradiště inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 57 kommunar frå det administrative området til [[Mladá Boleslav]]. ===Kommunar=== Det administrative området til Mnichovo Hradiště omfattar 22 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 1 by (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bílá Hlína]] * [[Boseň]] * [[Branžež]]* * [[Březina]] * [[Dolní Krupá]]* * [[Horní Bukovina]] * [[Chocnějovice]] * [[Jivina]] * [[Klášter Hradiště nad Jizerou]]* * [[Kněžmost]]* * [[Koryta]] * [[Loukov]] * [[Loukovec]] * '''Mnichovo Hradiště'''* * [[Mohelnice nad Jizerou]] * [[Mukařov i Mladá Boleslav|Mukařov]] * [[Neveklovice]] * [[Ptýrov]] * [[Rokytá]]* * [[Sezemice ]] * [[Strážiště]] * [[Žďár i Mladá Boleslav|Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mnichovo Hradiště SO || 15 211 || 16 137 || 17 984 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mnichovo Hradiště''' || 8 737 |- | style=text-align:left; | [[Kněžmost]] || 2 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žďár}} || 1 460 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klášter Hradiště nad Jizerou}} || 998 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boseň}} || 525 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mnichovo Hradiště''' || 6 361 |- | style=text-align:left; | [[Kněžmost]] || 1 278 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klášter Hradiště nad Jizerou}} || 998 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doubrava}}{{mrk|busetnad i {{ikkjeraud|Žďár}}}} || 783 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veselá}}{{mrk|bydel i Mnichovo Hradiště}} || 667 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://www.mb-net.cz/vymezeni-uzemi/ms-66148 |tittel= Vymezení území ITI Mladá Boleslav: Mladoboleslavská aglomerace |vitja=2026-09-02 |utgjevar=Statutární město Mladá Boleslav}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Mnichovo Hradiste]] [[Kategori:Kommunar i Mladá Boleslav okres|Mnichovo Hradiste]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Mnichovo Hradiste]] ik8w4me0q9ou3g5wsjryi63cpap9hs6 0 433095 3672531 3672163 2026-09-14T16:33:39Z TU-nor 12071 3672531 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Town hall in Mladá Boleslav 01.JPG | bilettekst = Rådhuset i Mladá Boleslav | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Mlada Boleslav.svg | symbol = CZ Mladá Boleslav COA.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Mladá Boleslav okres|Mladá Boleslav]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 810,38<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 110917 | folketal1type = kommune | folketal1 = 20551 | folketal_by = 42536 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mladá Boleslav'''{{mrk|[[tysk]] ''Beraun''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Mladá Boleslav okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Mladá Boleslav har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Mladá Boleslav.png|mini|250px|Det administrative området til Mladá Boleslav innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Mladá Boleslav er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Mladá Boleslav har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1.1.2003 etter ei endring av ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/><ref name="313/2002"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Mladá Boleslav|storbyområde]] for Mladá Boleslav og områda rundt.<ref name="agg"/> 57 kommunar som inngår i storbyområdet er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem seks kommunar frå det administrative området til [[Mnichovo Hradiště]]. ===Kommunar=== Det administrative området til Mladá Boleslav omfattar 98 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og 5 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * '''[[Bakov nad Jizerou]]'''* * '''[[Bělá pod Bezdězem]]'''* * '''[[Benátky nad Jizerou]]''' * ''[[Bezno]]'' * [[Bítouchov]]* * [[Boreč]] * [[Bradlec]]* * ''[[Březno i Mladá Boleslav|Březno]]''* * [[Březovice]]* * ''[[Brodce]]''* * [[Bukovno]]* * [[Čachovice]] * [[Charvatce]] * ''[[Chotětov]]''* * [[Chudíř]] * [[Čistá]]* * [[Ctiměřice]]* * [[Dalovice i Mladá Boleslav|Dalovice]]* * [[Dlouhá Lhota]]* * '''[[Dobrovice]]'''* * [[Dobšín]]* * '''[[Dolní Bousov]]'''* * [[Dolní Slivno]] * [[Dolní Stakory]]* * [[Domousnice]] * [[Doubravička]] * [[Horky nad Jizerou]]* * [[Horní Slivno]] * [[Hrdlořezy]]* * [[Hrušov]]* * [[Husí Lhota]]* * [[Jabkenice]] * [[Jizerní Vtelno i Mladá Boleslav|Jizerní Vtelno]]* * [[Josefův Důl i Mladá Boleslav|Josefův Důl]]* * [[Katusice]]* * [[Kluky]] * [[Kobylnice]]* * [[Kochánky]] * [[Kolomuty]]* * [[Košátky]] * '''[[Kosmonosy]]'''* * [[Kosořice]]* * [[Kováň]] * [[Kovanec]] * [[Krásná Ves]]* * [[Krnsko]]* * [[Kropáčova Vrutice]] * [[Ledce]]* * [[Lhotky]]* * [[Lipník]] * [[Luštěnice]]* * [[Mečeříž]] * '''[[Mladá Boleslav]]'''* * [[Němčice]]* * [[Nemyslovice]] * [[Nepřevázka]]* * [[Niměřice]]* * [[Nová Telib]]* * [[Nová Ves u Bakova]] * [[Obrubce]]* * [[Obruby]]* * [[Pěčice]]* * [[Pětikozly]]* * [[Petkovy]]* * [[Písková Lhota]]* * [[Plazy]]* * [[Plužná]]* * [[Předměřice nad Jizerou]] * [[Přepeře]]* * [[Prodašice]] * [[Rabakov]] * [[Řepov]]* * [[Řitonice]] * [[Rohatsko]] * [[Rokytovec]]* * [[Sedlec i Mladá Boleslav|Sedlec]] * [[Semčice]]* * [[Skalsko]] * [[Skorkov]] * [[Smilovice]] * [[Sojovice]] * ''[[Sovínky]]'' * [[Strašnov]]* * [[Strenice]]* * [[Sudoměř]] * [[Sukorady]]* * [[Tuřice]] * [[Ujkovice]] * [[Velké Všelisy]] * [[Veselice]] * [[Vinařice i Mladá Boleslav|Vinařice]]* * [[Vinec]]* * [[Vlkava]] * [[Vrátno]] * [[Všejany]] * [[Zdětín]] * [[Žerčice]]* * [[Židněves]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav SO || 98 030 || 107 522 || 110 917 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mladá Boleslav''' || 42 536 |- | style=text-align:left; | [[Benátky nad Jizerou]] || 7 445 |- | style=text-align:left; | [[Kosmonosy]] || 5 143 |- | style=text-align:left; | [[Bakov nad Jizerou]] || 4 976 |- | style=text-align:left; | [[Bělá pod Bezdězem]] || 4 725 |- | style=text-align:left; | [[Dobrovice]] || 3 494 |- | style=text-align:left; | [[Dolní Bousov]] || 2 857 |- | style=text-align:left; | [[Luštěnice]] || 2 273 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bradlec}} || 1 372 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotětov}} || 1 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brodce}} || 1 065 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Písková Lhota}} || 1 030 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březno i Mladá Boleslav|Březno}} || 1 008 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mladá Boleslav''' || 37 684 |- | style=text-align:left; | [[Benátky nad Jizerou]] || 6 393 |- | style=text-align:left; | [[Kosmonosy]] || 4 722 |- | style=text-align:left; | [[Bělá pod Bezdězem]] || 4 320 |- | style=text-align:left; | [[Bakov nad Jizerou]] || 3 554 |- | style=text-align:left; | [[Čejetice i Mladá Boleslav|Čejetice]]{{mrk|Tettstad i kommunen Mladá Boleslav}} || 2 239 |- | style=text-align:left; | [[Dolní Bousov]] || 2 236 |- | style=text-align:left; | [[Dobrovice]] || 1 962 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bradlec}} || 1 372 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zelená}}{{mrk|Tettstad i kommunen [[Luštěnice]]}} || 1 161 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotětov}} || 1 105 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brodce}} || 1 065 |- | style=text-align:left; | [[Luštěnice]] || 1 001 |- |} ===Bydelar i Mladá Boleslav=== [[Fil:MB Mladá Boleslav.png|mini|250px|Bydelane i Mladá Boleslav]] Bydelane og tettstadene i Mladá Boleslav: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav I || 1 237 |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav II || 26 057 |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav III || 9 409 |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav IV || 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podchlumí}} || 124 |- ! '''Mladá Boleslav by''' ! style=text-align:right; | 37 684 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bezděčín}} || 356 |- | style=text-align:left; | [[Čejetice i Mladá Boleslav|Čejetice]]{{mrk|Omfattar nabolaga Čejetice (1 145) og Čejetičky (1 094)}} || 2 239 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Debř}} || 912 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chrást}} || 260 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jemníky}} || 187 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podlázky}}{{mrk|Omfattar nabolaga Michalovice (514) og Podlázky (384)}} || 898 |- ! '''Mladá Boleslav kommune''' ! style=text-align:right; | 42 536 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="313/2002">{{cite web |title=Zákon č. 313/2002 Sb.: Zákon, kterým se mění zákon č. 128/2000 Sb., o obcích (obecní zřízení), ve znění pozdějších předpisů («Lov av 12.07.2002 om endring av lov nr. 128/2000 Coll. om kommuner (kommunal organisasjon)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-313 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-09-02 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://www.mb-net.cz/vymezeni-uzemi/ms-66148 |tittel= Vymezení území ITI Mladá Boleslav: Mladoboleslavská aglomerace |vitja=2026-09-02 |utgjevar=Statutární město Mladá Boleslav}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Kommunar i Mladá Boleslav okres|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Mlada Boleslav]] b75hxtmx1d57gjgwqy73fsxptd8m4yk 3672592 3672531 2026-09-14T21:51:04Z TU-nor 12071 3672592 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Town hall in Mladá Boleslav 01.JPG | bilettekst = Rådhuset i Mladá Boleslav | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Mlada Boleslav.svg | symbol = CZ Mladá Boleslav COA.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Mladá Boleslav okres|Mladá Boleslav]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 810,38<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 110917 | folketal1type = kommune | folketal1 = 20551 | folketal_by = 42536 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mladá Boleslav'''{{mrk|[[tysk]] ''Beraun''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Mladá Boleslav okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Mladá Boleslav har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Mladá Boleslav.png|mini|250px|Det administrative området til Mladá Boleslav innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Mladá Boleslav er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Mladá Boleslav har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1.1.2003 etter ei endring av ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/><ref name="313/2002"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Mladá Boleslav|storbyområde]] for Mladá Boleslav og områda rundt.<ref name="agg"/> 57 kommunar som inngår i storbyområdet er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem seks kommunar frå det administrative området til [[Mnichovo Hradiště]]. ===Kommunar=== Det administrative området til Mladá Boleslav omfattar 98 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og 5 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * '''[[Bakov nad Jizerou]]'''* * '''[[Bělá pod Bezdězem]]'''* * '''[[Benátky nad Jizerou]]''' * ''[[Bezno]]'' * [[Bítouchov]]* * [[Boreč]] * [[Bradlec]]* * ''[[Březno i Mladá Boleslav|Březno]]''* * [[Březovice]]* * ''[[Brodce]]''* * [[Bukovno]]* * [[Čachovice]] * [[Charvatce]] * ''[[Chotětov]]''* * [[Chudíř]] * [[Čistá]]* * [[Ctiměřice]]* * [[Dalovice i Mladá Boleslav|Dalovice]]* * [[Dlouhá Lhota]]* * '''[[Dobrovice]]'''* * [[Dobšín]]* * '''[[Dolní Bousov]]'''* * [[Dolní Slivno]] * [[Dolní Stakory]]* * [[Domousnice]] * [[Doubravička]] * [[Horky nad Jizerou]]* * [[Horní Slivno]] * [[Hrdlořezy]]* * [[Hrušov]]* * [[Husí Lhota]]* * [[Jabkenice]] * [[Jizerní Vtelno i Mladá Boleslav|Jizerní Vtelno]]* * [[Josefův Důl i Mladá Boleslav|Josefův Důl]]* * [[Katusice]]* * [[Kluky]] * [[Kobylnice]]* * [[Kochánky]] * [[Kolomuty]]* * [[Košátky]] * '''[[Kosmonosy]]'''* * [[Kosořice]]* * [[Kováň]] * [[Kovanec]] * [[Krásná Ves]]* * [[Krnsko]]* * [[Kropáčova Vrutice]] * [[Ledce]]* * [[Lhotky]]* * [[Lipník]] * [[Luštěnice]]* * [[Mečeříž]] * '''[[Mladá Boleslav]]'''* * [[Němčice]]* * [[Nemyslovice]] * [[Nepřevázka]]* * [[Niměřice]]* * [[Nová Telib]]* * [[Nová Ves u Bakova]] * [[Obrubce]]* * [[Obruby]]* * [[Pěčice]]* * [[Pětikozly]]* * [[Petkovy]]* * [[Písková Lhota]]* * [[Plazy]]* * [[Plužná]]* * [[Předměřice nad Jizerou]] * [[Přepeře i Mladá Boleslav|Přepeře]]* * [[Prodašice]] * [[Rabakov]] * [[Řepov]]* * [[Řitonice]] * [[Rohatsko]] * [[Rokytovec]]* * [[Sedlec i Mladá Boleslav|Sedlec]] * [[Semčice]]* * [[Skalsko]] * [[Skorkov]] * [[Smilovice]] * [[Sojovice]] * ''[[Sovínky]]'' * [[Strašnov]]* * [[Strenice]]* * [[Sudoměř]] * [[Sukorady]]* * [[Tuřice]] * [[Ujkovice]] * [[Velké Všelisy]] * [[Veselice]] * [[Vinařice i Mladá Boleslav|Vinařice]]* * [[Vinec]]* * [[Vlkava]] * [[Vrátno]] * [[Všejany]] * [[Zdětín]] * [[Žerčice]]* * [[Židněves]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav SO || 98 030 || 107 522 || 110 917 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mladá Boleslav''' || 42 536 |- | style=text-align:left; | [[Benátky nad Jizerou]] || 7 445 |- | style=text-align:left; | [[Kosmonosy]] || 5 143 |- | style=text-align:left; | [[Bakov nad Jizerou]] || 4 976 |- | style=text-align:left; | [[Bělá pod Bezdězem]] || 4 725 |- | style=text-align:left; | [[Dobrovice]] || 3 494 |- | style=text-align:left; | [[Dolní Bousov]] || 2 857 |- | style=text-align:left; | [[Luštěnice]] || 2 273 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bradlec}} || 1 372 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotětov}} || 1 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brodce}} || 1 065 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Písková Lhota}} || 1 030 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březno i Mladá Boleslav|Březno}} || 1 008 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mladá Boleslav''' || 37 684 |- | style=text-align:left; | [[Benátky nad Jizerou]] || 6 393 |- | style=text-align:left; | [[Kosmonosy]] || 4 722 |- | style=text-align:left; | [[Bělá pod Bezdězem]] || 4 320 |- | style=text-align:left; | [[Bakov nad Jizerou]] || 3 554 |- | style=text-align:left; | [[Čejetice i Mladá Boleslav|Čejetice]]{{mrk|Tettstad i kommunen Mladá Boleslav}} || 2 239 |- | style=text-align:left; | [[Dolní Bousov]] || 2 236 |- | style=text-align:left; | [[Dobrovice]] || 1 962 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bradlec}} || 1 372 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zelená}}{{mrk|Tettstad i kommunen [[Luštěnice]]}} || 1 161 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotětov}} || 1 105 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brodce}} || 1 065 |- | style=text-align:left; | [[Luštěnice]] || 1 001 |- |} ===Bydelar i Mladá Boleslav=== [[Fil:MB Mladá Boleslav.png|mini|250px|Bydelane i Mladá Boleslav]] Bydelane og tettstadene i Mladá Boleslav: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav I || 1 237 |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav II || 26 057 |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav III || 9 409 |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav IV || 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podchlumí}} || 124 |- ! '''Mladá Boleslav by''' ! style=text-align:right; | 37 684 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bezděčín}} || 356 |- | style=text-align:left; | [[Čejetice i Mladá Boleslav|Čejetice]]{{mrk|Omfattar nabolaga Čejetice (1 145) og Čejetičky (1 094)}} || 2 239 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Debř}} || 912 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chrást}} || 260 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jemníky}} || 187 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podlázky}}{{mrk|Omfattar nabolaga Michalovice (514) og Podlázky (384)}} || 898 |- ! '''Mladá Boleslav kommune''' ! style=text-align:right; | 42 536 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="313/2002">{{cite web |title=Zákon č. 313/2002 Sb.: Zákon, kterým se mění zákon č. 128/2000 Sb., o obcích (obecní zřízení), ve znění pozdějších předpisů («Lov av 12.07.2002 om endring av lov nr. 128/2000 Coll. om kommuner (kommunal organisasjon)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-313 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-09-02 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://www.mb-net.cz/vymezeni-uzemi/ms-66148 |tittel= Vymezení území ITI Mladá Boleslav: Mladoboleslavská aglomerace |vitja=2026-09-02 |utgjevar=Statutární město Mladá Boleslav}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Kommunar i Mladá Boleslav okres|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Mlada Boleslav]] ejineijykk76bab9ryqpii1kbb8jvn4 0 433099 3672532 3672164 2026-09-14T16:35:06Z TU-nor 12071 3672532 wikitext text/x-wiki '''Storbyområdet Mladá Boleslav''' ([[tsjekkisk]] ''Mladoboleslavská aglomerace'') er oppretta for Mladá Boleslav og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 57 kommunar frå det administrative området til [[Mladá Boleslav]] og seks kommunar frå det administrative området til [[Mnichovo Hradiště]]. Dei innrekna kommunane hadde ved folketeljinga i 2021 eit samla folketal på 101&nbsp;771 innbyggjarar.<ref name="Folketal2021"/> ==Kommunar== ===Frå Mladá Boleslav=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Bakov nad Jizerou]] || 4 976 |- | style=text-align:left; | [[Bělá pod Bezdězem]] || 4 725 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bítouchov}} || 431 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bradlec}} || 1 372 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březno i Mladá Boleslav|Březno}} || 1 008 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březovice}} || 318 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brodce}} || 1 065 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bukovno}} || 771 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotětov}} || 1 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čistá}} || 858 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ctiměřice}} || 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dalovice i Mladá Boleslav|Dalovice}} || 252 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dlouhá Lhota}} || 450 |- | style=text-align:left; | [[Dobrovice]] || 3 494 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobšín}} || 285 |- | style=text-align:left; | [[Dolní Bousov]] || 2 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Stakory}} || 350 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horky nad Jizerou}} || 570 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrdlořezy}} || 753 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrušov}} || 227 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Husí Lhota}} || 156 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jizerní Vtelno i Mladá Boleslav|Jizerní Vtelno}} || 354 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Josefův Důl i Mladá Boleslav|Josefův Důl}} || 388 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Katusice}} || 828 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kobylnice}} || 154 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kolomuty}} || 446 |- | style=text-align:left; | [[Kosmonosy]] || 5 143 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kosořice}} || 497 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krásná Ves}} || 192 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krnsko}} || 569 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ledce}} || 386 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lhotky}} || 166 |- | style=text-align:left; | [[Luštěnice]] || 2 273 |- | style=text-align:left; | [[Mladá Boleslav]] || 42 536 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Němčice}} || 199 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nepřevázka }} || 449 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Niměřice}} || 333 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Telib}} || 292 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obrubce}} || 244 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obruby}} || 248 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pěčice}} || 202 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pětikozly}} || 87 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petkovy}} || 343 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Písková Lhota}} || 1 030 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plazy}} || 480 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plužná}} || 257 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přepeře}} || 111 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řepov}} || 768 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokytovec}} || 153 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|ikkjeraud|Semčice}} || 729 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strašnov}} || 303 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strenice}} || 200 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sukorady}} || 380 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vinařice i Mladá Boleslav|Vinařice}} || 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vinec}} || 266 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žerčice}} || 381 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Židněves}} || 384 |- ! Mladá Boleslav ! style=text-align:right; | 88 492 |- |} ===Frå Mnichovo Hradiště=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Branžež}} || 255 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Krupá}} || 231 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klášter Hradiště nad Jizerou}} || 998 |- | style=text-align:left; | [[Kněžmost]] || 2 197 |- | style=text-align:left; | [[Mnichovo Hradiště]] || 8 737 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokytá}} || 336 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boseň}} || 525 |- ! Mnichovo Hradiště ! style=text-align:right; | 13 279 |- |} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://www.mb-net.cz/vymezeni-uzemi/ms-66148 |tittel= Vymezení území ITI Mladá Boleslav: Mladoboleslavská aglomerace |vitja=2026-09-02 |utgjevar=Statutární město Mladá Boleslav}} </ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Storbyområde i Tsjekkia|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Mladá Boleslav]] dbyi8mn99bpezozc9w0hmgcd679njb9 3672593 3672532 2026-09-14T21:52:02Z TU-nor 12071 3672593 wikitext text/x-wiki '''Storbyområdet Mladá Boleslav''' ([[tsjekkisk]] ''Mladoboleslavská aglomerace'') er oppretta for Mladá Boleslav og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 57 kommunar frå det administrative området til [[Mladá Boleslav]] og seks kommunar frå det administrative området til [[Mnichovo Hradiště]]. Dei innrekna kommunane hadde ved folketeljinga i 2021 eit samla folketal på 101&nbsp;771 innbyggjarar.<ref name="Folketal2021"/> ==Kommunar== ===Frå Mladá Boleslav=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Bakov nad Jizerou]] || 4 976 |- | style=text-align:left; | [[Bělá pod Bezdězem]] || 4 725 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bítouchov}} || 431 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bradlec}} || 1 372 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březno i Mladá Boleslav|Březno}} || 1 008 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březovice}} || 318 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brodce}} || 1 065 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bukovno}} || 771 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotětov}} || 1 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čistá}} || 858 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ctiměřice}} || 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dalovice i Mladá Boleslav|Dalovice}} || 252 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dlouhá Lhota}} || 450 |- | style=text-align:left; | [[Dobrovice]] || 3 494 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobšín}} || 285 |- | style=text-align:left; | [[Dolní Bousov]] || 2 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Stakory}} || 350 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horky nad Jizerou}} || 570 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrdlořezy}} || 753 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrušov}} || 227 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Husí Lhota}} || 156 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jizerní Vtelno i Mladá Boleslav|Jizerní Vtelno}} || 354 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Josefův Důl i Mladá Boleslav|Josefův Důl}} || 388 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Katusice}} || 828 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kobylnice}} || 154 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kolomuty}} || 446 |- | style=text-align:left; | [[Kosmonosy]] || 5 143 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kosořice}} || 497 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krásná Ves}} || 192 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krnsko}} || 569 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ledce}} || 386 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lhotky}} || 166 |- | style=text-align:left; | [[Luštěnice]] || 2 273 |- | style=text-align:left; | [[Mladá Boleslav]] || 42 536 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Němčice}} || 199 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nepřevázka }} || 449 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Niměřice}} || 333 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Telib}} || 292 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obrubce}} || 244 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obruby}} || 248 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pěčice}} || 202 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pětikozly}} || 87 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petkovy}} || 343 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Písková Lhota}} || 1 030 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plazy}} || 480 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plužná}} || 257 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přepeře i Mladá Boleslav|Přepeře}} || 111 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řepov}} || 768 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokytovec}} || 153 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|ikkjeraud|Semčice}} || 729 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strašnov}} || 303 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strenice}} || 200 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sukorady}} || 380 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vinařice i Mladá Boleslav|Vinařice}} || 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vinec}} || 266 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žerčice}} || 381 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Židněves}} || 384 |- ! Mladá Boleslav ! style=text-align:right; | 88 492 |- |} ===Frå Mnichovo Hradiště=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Branžež}} || 255 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Krupá}} || 231 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klášter Hradiště nad Jizerou}} || 998 |- | style=text-align:left; | [[Kněžmost]] || 2 197 |- | style=text-align:left; | [[Mnichovo Hradiště]] || 8 737 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokytá}} || 336 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boseň}} || 525 |- ! Mnichovo Hradiště ! style=text-align:right; | 13 279 |- |} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://www.mb-net.cz/vymezeni-uzemi/ms-66148 |tittel= Vymezení území ITI Mladá Boleslav: Mladoboleslavská aglomerace |vitja=2026-09-02 |utgjevar=Statutární město Mladá Boleslav}} </ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Storbyområde i Tsjekkia|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Mladá Boleslav]] qbi1zbqzb6ds85se5pqg7rr32kzlxcx 0 433120 3672536 3669854 2026-09-14T16:46:02Z TU-nor 12071 3672536 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Lysá nad Labem, Husovo naměstí (září 2024).jpg | bilettekst = Sentralt torg i Lysá nad Labem | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Lysa nad Labem.svg | symbol = Znak město Lysá nad Labem color.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Nymburk okres|Nymburk]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 142,14<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 30768 | folketal1type = kommune | folketal1 = 9859 | folketal_by = 7962 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Lysá nad Labem'''{{mrk|[[tysk]] ''Lissa an der Elbe''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Nymburk okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Lysá nad Labem.png|mini|250px|Det administrative området til Lysá nad Labem innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Lysá nad Labem er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Lysá nad Labem omfattar 12 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město'') ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bříství]]{{mrk|name="a"|Overført frå [[Český Brod]] i [[Kolín okres]] til Lysá nad Labem frå 1.1.2021<ref name ="Změny2021"/>}} * [[Jiřice]] * ''[[Kounice]]''{{mrk|name="a"}} * '''[[Lysá nad Labem]]''' * '''[[Milovice]]''' * [[Ostrá i Nymburk|Ostrá]] * [[Přerov nad Labem]] * [[Semice]] * [[Stará Lysá]] * [[Starý Vestec]] * [[Stratov]] * [[Vykáň]]{{mrk|name="a"}} }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Lysá nad Labem SO || 15 889 || 23 555 || 30 768 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Milovice]] || 12 713 |- | style=text-align:left; | '''Lysá nad Labem''' || 9 859 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kounice}} || 1 587 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přerov nad Labem}} || 1 239 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Semice}} || 1 230 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jiřice}} || 1 094 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Mladá]]{{mrk|Tettstad i [[Milovice]]}} || 9 082 |- | style=text-align:left; | '''Lysá nad Labem''' || 7 962 |- | style=text-align:left; | [[Milovice]] || 3 004 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Litol}}{{mrk|Tettstad i Lysá nad Labem}} || 1 596 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kounice}} || 1 587 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přerov nad Labem}} || 1 239 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Semice}} || 1 230 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jiřice}} || 1 094 |- |} ===Bydelar i Lysá nad Labem=== Bydelane og tettstadene i Lysá nad Labem: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Lysá nad Labem || 7 962 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Litol}} || 1 596 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dvorce}} || 176 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Byšičky}} || 125 |- ! '''Lysá nad Labem kommune''' ! style=text-align:right; | 14 536 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny2021">{{Kjelde www |url=https://www.mvcr.cz/clanek/obecne-o-novem-zakonu-c-51-2020-sb.aspx |tittel= Obecně o novém zákonu č. 51/2020 Sb. |vitja=2026-09-01 |utgjevar=Ministerstvo vnitra České republiky}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Lysa nad Labem]] [[Kategori:Kommunar i Nymburk okres|Lysa nad Labem]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Lysa nad Labem]] rptaz3d2ru07thl30mjlcz2jrcg7xr7 0 433220 3672597 3671682 2026-09-14T22:02:48Z TU-nor 12071 3672597 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Příbram divadlo A. Dvořáka 1.jpg | bilettekst = Kulturhus i Příbram | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Pribram.svg | symbol = Příbram CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Příbram okres|Příbram]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 795,64<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 69462 | folketal1type = kommune | folketal1 = 31711 | folketal_by = 29993 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Příbram'''{{mrk|[[tysk]] ''Pribram'' eller ''Przibrame''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Příbram okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Příbram.PNG|mini|250px|Det administrative området til Příbram innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Příbram er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Příbram omfattar 74 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bezděkov pod Třemšínem]] * [[Bohostice]] * [[Bohutín]] * [[Bratkovice]] * '''[[Březnice i Příbram|Březnice]]''' * [[Buková u Příbramě]] * [[Bukovany i Příbram|Bukovany]] * [[Čenkov]] * [[Cetyně]] * [[Chrást]] * [[Chraštice]] * [[Dlouhá Lhotaa]] * [[Dolní Hbity]] * [[Drahenice]] * [[Drahlín]] * [[Drásov]] * [[Dubenec]] * [[Dubno i Příbram|Dubno]] * [[Háje]] * [[Hluboš]] * [[Hlubyně]] * [[Horčápsko]] * [[Hudčice]] * [[Hvožďany]] * [[Jablonná]] * ''[[Jince]]'' * [[Kamýk nad Vltavou]] * [[Kotenčice]] * [[Koupě]] * [[Kozárovice]] * [[Křešín]] * [[Láz]] * [[Lazsko]] * [[Lešetice]] * [[Lhota u Příbramě]] * [[Milín]] * [[Modřovice]] * [[Narysov]] * [[Nepomuk]] * [[Nestrašovice]] * [[Občov]] * [[Obecnice]] * [[Obory]] * [[Ohrazenice i Příbram|Ohrazenice]] * [[Ostrov i Příbram|Ostrov]] * [[Pečice]] * [[Pičín]] * [[Počaply]] * [[Podlesí]] * '''[[Příbram]]''' * [[Radětice]] * '''[[Rožmitál pod Třemšínem]] * [[Sádek]] * [[Sedlice i Příbram|Sedlice]] * [[Smolotely]] * [[Solenice]] * [[Starosedlský Hrádek]] * [[Suchodol]] * [[Svojšice]] * [[Těchařovice]] * [[Tochovice]] * [[Třebsko]] * [[Trhové Dušníky]] * [[Tušovice]] * [[Věšín]] * [[Višňová]] * [[Volenice]] * [[Vrančice]] * [[Vranovice]] * [[Vševily]] * [[Vysoká u Příbramě]] * [[Zalužany]] * [[Zbenice]] * [[Zduchovice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Příbram SO || 69 728 || 69 384 || 69 462 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Příbram''' || 31 711 |- | style=text-align:left; | [[Rožmitál pod Třemšínem]] || 4 185 |- | style=text-align:left; | [[Březnice i Příbram|Březnice]] || 3 433 |- | style=text-align:left; | [[Jince]] || 2 206 |- | style=text-align:left; | [[Milín]] || 2 121 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bohutín}} || 1 742 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubenec}} || 1 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obecnice}} || 1 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podlesí}} || 1 066 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Příbram''' || 29 993 |- | style=text-align:left; | [[Březnice i Příbram|Březnice]] || 3 197 |- | style=text-align:left; | [[Rožmitál pod Třemšínem]] || 2 950 |- | style=text-align:left; | [[Jince]] || 2 039 |- | style=text-align:left; | [[Milín]] || 1 646 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubenec}} || 1 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obecnice}} || 1 102 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podlesí}} || 1 066 |- |} ===Bydelar i Příbram=== [[Fil:PB Pribram.png|mini|250px|Bydelane i Příbram]] Bydelane og tettstadene i Příbram: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Příbram I || 2 461 |- | style=text-align:left; | Příbram II || 2 088 |- | style=text-align:left; | Příbram III || 3 486 |- | style=text-align:left; | Příbram IV || 1 650 |- | style=text-align:left; | Příbram V-Zdaboř || 3 919 |- | style=text-align:left; | Příbram VI-Březové Hory || 1 704 |- | style=text-align:left; | Příbram VII || 10 135 |- | style=text-align:left; | Příbram VIII || 4 209 |- | style=text-align:left; | Příbram IX || 341 |- ! '''Příbram by''' ! style=text-align:right; | 29 993 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brod i Příbram|Brod}} || 111 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bytíz}} || 24 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jerusalem i Příbram|Jerusalem}} || 100 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jesenice i Příbram|Jesenice}}{{mrk|Del av bydelen {{ikkjeraud|Jerusalem i Příbram|Jerusalem}}}} || 46 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kozičín}} || 233 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lazec}} || 287 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orlov}} || 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zavržice}} || 43 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žežice}} || 563 |- ! '''Příbram kommune''' ! style=text-align:right; | 31 711 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Pribram]] [[Kategori:Kommunar i Příbram okres|Pribram]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Pribram]] dv3ivl967asso9iqy5svy4haf9bkbco 3672613 3672597 2026-09-15T06:55:53Z TU-nor 12071 3672613 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Příbram divadlo A. Dvořáka 1.jpg | bilettekst = Kulturhus i Příbram | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Pribram.svg | symbol = Příbram CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Příbram okres|Příbram]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 795,64<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 69462 | folketal1type = kommune | folketal1 = 31711 | folketal_by = 29993 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Příbram'''{{mrk|[[tysk]] ''Pribram'' eller ''Przibrame''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Příbram okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Příbram.PNG|mini|250px|Det administrative området til Příbram innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Příbram er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Příbram omfattar 74 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bezděkov pod Třemšínem]] * [[Bohostice]] * [[Bohutín]] * [[Bratkovice]] * '''[[Březnice i Příbram|Březnice]]''' * [[Buková u Příbramě]] * [[Bukovany i Příbram|Bukovany]] * [[Čenkov]] * [[Cetyně]] * [[Chrást]] * [[Chraštice]] * [[Dlouhá Lhotaa]] * [[Dolní Hbity]] * [[Drahenice]] * [[Drahlín]] * [[Drásov]] * [[Dubenec]] * [[Dubno i Příbram|Dubno]] * [[Háje]] * [[Hluboš]] * [[Hlubyně]] * [[Horčápsko]] * [[Hudčice]] * [[Hvožďany]] * [[Jablonná]] * ''[[Jince]]'' * [[Kamýk nad Vltavou]] * [[Kotenčice]] * [[Koupě]] * [[Kozárovice]] * [[Křešín]] * [[Láz]] * [[Lazsko]] * [[Lešetice]] * [[Lhota u Příbramě]] * [[Milín]] * [[Modřovice]] * [[Narysov]] * [[Nepomuk]] * [[Nestrašovice]] * [[Občov]] * [[Obecnice]] * [[Obory]] * [[Ohrazenice i Příbram|Ohrazenice]] * [[Ostrov i Příbram|Ostrov]] * [[Pečice]] * [[Pičín]] * [[Počaply]] * [[Podlesí]] * '''[[Příbram]]''' * [[Radětice]] * '''[[Rožmitál pod Třemšínem]] * [[Sádek]] * [[Sedlice i Příbram|Sedlice]] * [[Smolotely]] * [[Solenice]] * [[Starosedlský Hrádek]] * [[Suchodol]] * [[Svojšice]] * [[Těchařovice]] * [[Tochovice]] * [[Třebsko]] * [[Trhové Dušníky]] * [[Tušovice]] * [[Věšín]] * [[Višňová i Příbram|Višňová]] * [[Volenice]] * [[Vrančice]] * [[Vranovice]] * [[Vševily]] * [[Vysoká u Příbramě]] * [[Zalužany]] * [[Zbenice]] * [[Zduchovice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Příbram SO || 69 728 || 69 384 || 69 462 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Příbram''' || 31 711 |- | style=text-align:left; | [[Rožmitál pod Třemšínem]] || 4 185 |- | style=text-align:left; | [[Březnice i Příbram|Březnice]] || 3 433 |- | style=text-align:left; | [[Jince]] || 2 206 |- | style=text-align:left; | [[Milín]] || 2 121 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bohutín}} || 1 742 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubenec}} || 1 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obecnice}} || 1 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podlesí}} || 1 066 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Příbram''' || 29 993 |- | style=text-align:left; | [[Březnice i Příbram|Březnice]] || 3 197 |- | style=text-align:left; | [[Rožmitál pod Třemšínem]] || 2 950 |- | style=text-align:left; | [[Jince]] || 2 039 |- | style=text-align:left; | [[Milín]] || 1 646 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubenec}} || 1 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obecnice}} || 1 102 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podlesí}} || 1 066 |- |} ===Bydelar i Příbram=== [[Fil:PB Pribram.png|mini|250px|Bydelane i Příbram]] Bydelane og tettstadene i Příbram: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Příbram I || 2 461 |- | style=text-align:left; | Příbram II || 2 088 |- | style=text-align:left; | Příbram III || 3 486 |- | style=text-align:left; | Příbram IV || 1 650 |- | style=text-align:left; | Příbram V-Zdaboř || 3 919 |- | style=text-align:left; | Příbram VI-Březové Hory || 1 704 |- | style=text-align:left; | Příbram VII || 10 135 |- | style=text-align:left; | Příbram VIII || 4 209 |- | style=text-align:left; | Příbram IX || 341 |- ! '''Příbram by''' ! style=text-align:right; | 29 993 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brod i Příbram|Brod}} || 111 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bytíz}} || 24 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jerusalem i Příbram|Jerusalem}} || 100 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jesenice i Příbram|Jesenice}}{{mrk|Del av bydelen {{ikkjeraud|Jerusalem i Příbram|Jerusalem}}}} || 46 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kozičín}} || 233 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lazec}} || 287 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orlov}} || 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zavržice}} || 43 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žežice}} || 563 |- ! '''Příbram kommune''' ! style=text-align:right; | 31 711 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Pribram]] [[Kategori:Kommunar i Příbram okres|Pribram]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Pribram]] cjwglhjkvrur3ykbnlg1ko6vyas8eme 0 433242 3672556 3672281 2026-09-14T19:17:43Z TU-nor 12071 3672556 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Rak radnice DSCN1397.JPG | bilettekst = Rådhuset i Rakovník | kart = | karttekst = | flagg = Rakovnik prapor.gif | symbol = Rakovnik znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Rakovník okres|Rakovník]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =896,27<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 55185 | folketal1type = kommune | folketal1 = 15373 | folketal_by = 14502 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Rakovník'''{{mrk|[[tysk]] ''Rakonitz''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Rakovník okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Rakovník.png|mini|250px|Det administrative området til Rakovník innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Rakovník er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Rakovník omfattar 83 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město'') og 7 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| *[[Bdín]] *[[Branov]] *[[Břežany]] *[[Chrášťany]] *''[[Čistá]]'' *[[Děkov]] *[[Drahouš]] *[[Hořesedly]] *[[Hořovičky]] *[[Hracholusky]] *[[Hřebečníky]] *[[Hředle]] *[[Hvozd]] *[[Janov i Rakovník|Janov]] *'''[[Jesenice i Rakovník|Jesenice]]''' *[[Kalivody]] *[[Karlova Ves i Rakovník|Karlova Ves]] *''[[Kněževes]] *[[Kolešov]] *[[Kolešovice]] *[[Kounov]] *[[Kozojedy]] *[[Krakov]] *[[Krakovec]] *[[Kroučová]] *[[Krty]] *[[Krupá i Rakovník|Krupá]] *[[Krušovice]] *''[[Křivoklát]]'' *[[Lašovice]] *[[Lišany i Rakovník|Lišany]] *[[Lubná]] *[[Lužná]] *[[Malinová]] *[[Městečko]] *[[Milostín]] *[[Milý]] *''[[Mšec]]'' *[[Mšecké Žehrovice]] *[[Mutějovice]] *[[Nesuchyně]] *[[Nezabudice]] *'''[[Nové Strašecí]]''' *[[Nový Dům]] *[[Olešná i Rakovník|Olešná]] *[[Oráčov]] *[[Panoší Újezd]] *''[[Pavlíkov]]'' *[[Petrovice i Rakovník|Petrovice]] *[[Pochvalov]] *[[Přerubenice]] *[[Příčina]] *[[Přílepy]] *[[Pšovlky]] *[[Pustověty]] *[[Račice i Rakovník|Račice]] *'''[[Rakovník]]''' *[[Řeřichy]] *[[Řevničov]] *[[Roztoky i Rakovník|Roztoky]] *[[Ruda i Rakovník|Ruda]] *[[Rynholec]] *[[Šanov]] *[[Senec i Rakovník|Senec]] *''[[Senomaty]]'' *[[Šípy]] *[[Skryje]] *''[[Slabce]]'' *[[Smilovice]] *[[Srbeč]] *[[Švihov]] *[[Svojetín]] *[[Sýkořice]] *[[Třeboc]] *[[Třtice]] *[[Václavy]] *[[Velká Buková]] *[[Velká Chmelištná]] *[[Všesulov]] *[[Všetaty i Rakovník|Všetaty]] *[[Zavidov]] *[[Zbečno]] *[[Žďár i Rakovník|Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Rakovník SO || 52 487 || 54 993 || 55 185 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Rakovník''' || 15 373 |- | style=text-align:left; | [[Nové Strašecí]] || 5 706 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužná}} || 1 928 |- | style=text-align:left; | [[Jesenice i Rakovník|Jesenice]] || 1 617 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řevničov}} || 1 403 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Senomaty}} || 1 222 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pavlíkov}} || 1 066 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lubná}} || 1 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roztoky i Rakovník|Roztoky}} || 1 013 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rynholec}} || 1 012 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Rakovník''' || 14 502 |- | style=text-align:left; | [[Nové Strašecí]] || 5 488 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužná}} || 1 928 |- | style=text-align:left; | [[Jesenice i Rakovník|Jesenice]] || 1 497 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řevničov}} || 1 403 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lubná}} || 1 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roztoky i Rakovník|Roztoky}} || 1 013 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rynholec}} || 1 012 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Rakovnik]] [[Kategori:Kommunar i Rakovník okres|Rakovnik]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Rakovnik]] 632h31sb9kpdj0w3z0mev9p3djb8me4 0 433289 3672595 3671484 2026-09-14T21:55:42Z TU-nor 12071 3672595 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Trhové Sviny, kostel Nanebevzetí PM 01.jpg | bilettekst = Utsyn mot Trhové Sviny | kart = Trhove Sviny CB CZ.png | karttekst = Trhové Sviny innanfor distriktet [[České Budějovice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Trhové Sviny med utvida fullmakter | flagg = Flag of Trhové Sviny.svg | symbol = Trhove Sviny CZ CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[České Budějovice okres|České Budějovice]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 452,34<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 18925 | folketal1type = kommune | folketal1 = 5137 | folketal_by = 4225 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Trhové Sviny'''{{mrk|[[tysk]] ''Schweinitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[České Budějovice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Trhové Sviny.png|mini|250px|Det administrative området til Trhové Sviny innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Trhové Sviny er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet České Budějovice|storbyområde]] for byen [[České Budějovice]] og områda rundt.<ref name="agg"/> Fire kommunar frå det administrative området til Trhové Sviny inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 69 kommunar frå det administrative området til [[České Budějovice]] og åtte frå andre administrative område. ===Kommunar=== Det administrative området til Trhové Sviny omfattar 16 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * '''[[Borovany i České Budějovice|Borovany]]'''* * [[Čížkrajice]] * [[Horní Stropnice]] * [[Hranice i České Budějovice|Hranice]] * [[Jílovice]] * [[Kamenná]] * [[Ločenice]] * [[Mladošovice]]* * '''[[Nové Hrady]]''' * [[Olešnice i České Budějovice|Olešnice]] * [[Ostrolovský Újezd]]* * [[Petříkov]] * [[Slavče]] * [[Svatý Jan nad Malší]] * '''[[Trhové Sviny]]'''* * [[Žár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Trhové Sviny SO || 17 119 || 18 250 || 18 925 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Trhové Sviny''' || 5 137 |- | style=text-align:left; | [[Borovany i České Budějovice|Borovany]] || 4 040 |- | style=text-align:left; | [[Nové Hrady]] || 2 442 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Stropnice}} || 1 467 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jílovice}} || 1 027 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Trhové Sviny''' || 4 225 |- | style=text-align:left; | [[Borovany i České Budějovice|Borovany]] || 2 828 |- | style=text-align:left; | [[Nové Hrady]] || 1 887 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Stropnice}} || 837 |- |} ===Bydelar i Trhové Sviny=== Bydelane og tettstadene i Trhové Sviny: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Trhové Sviny || 4 191 |- | style=text-align:left; | Třebíčko || 34 |- ! '''Trhové Sviny by''' ! style=text-align:right; | 4 225 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březí}} || 36 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bukvice}} || 66 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čeřejov}} || 59 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrádek i Trhové Sviny|Hrádek}} || 43 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jedovary}} || 55 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Něchov}} || 94 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nežetice}} || 30 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otěvěk}} || 275 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pěčín}} || 33 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rankov}} || 103 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Todně}} || 113 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veselka}} || 5 |- ! '''Trhové Sviny kommune''' ! style=text-align:right; | 5 137 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Trhove Sviny]] [[Kategori:Kommunar i České Budějovice okres|Trhove Sviny]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Trhove Sviny]] 7rmvv16molmqw79gqnujqswdehhbh3g 0 433324 3672557 3670675 2026-09-14T19:26:10Z TU-nor 12071 3672557 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kaplitz-2011-07-25-Radnice.jpg | bilettekst = Rådhusplassen i Kaplice | kart = Kaplice CK CZ.png | karttekst = Kaplice innanfor distriktet [[Český Krumlov okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Kaplice med utvida fullmakter | flagg = Flag of Kaplice.svg | symbol = Coat of arms of Kaplice.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Český Krumlov okres|Český Krumlov]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 484,71<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 19118 | folketal1type = kommune | folketal1 = 6994 | folketal_by = 6019 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kaplice'''{{mrk|[[tysk]] ''Kaplitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Český Krumlov okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Kaplice.png|mini|250px|Det administrative området til Kaplice innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kaplice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Kaplice omfattar 15 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er to byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Benešov nad Černou]] * ''[[Besednice]]'' * [[Bujanov]] * [[Dolní Dvořiště]] * [[Horní Dvořiště]] * '''[[Kaplice]]''' * [[Malonty]] * [[Netřebice]] * [[Omlenice]] * [[Pohorská Ves]] * [[Rožmitál na Šumavě]] * [[Soběnov]] * [[Střítež]] * '''[[Velešín]]''' * [[Zvíkov]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kaplice SO || 18 885 || 19 316 || 19 118 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kaplice '''|| 6 994 |- | style=text-align:left; | [[Velešín]] || 3 778 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Benešov nad Černou}} || 1 442 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malonty}} || 1 350 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Dvořiště}} || 1 302 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kaplice '''|| 6 019 |- | style=text-align:left; | [[Velešín]] || 3 605 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Benešov nad Černou}} || 1 058 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malonty}} || 1 014 |- |} ===Bydelar i Kaplice=== Bydelane og tettstadene i Kaplice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kaplice || 6 019 |- ! '''Kaplice by''' ! style=text-align:right; | 6 019 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blansko}} || 378 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobechov}} || 15 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hradiště i Kaplice|Hradiště}} || 45 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hubenov}} || 109 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Květoňov}} || 8 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mostky}} || 72 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pořešín}} || 163 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pořešinec}} || 40 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rozpoutí}} || 68 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žďár i Kaplice|Žďár}} || 77 |- ! '''Kaplice kommune''' ! style=text-align:right; | 6 994 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Kaplice]] [[Kategori:Kommunar i Český Krumlov okres|Kaplice]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Kaplice]] lj1cthia1h45zaaw1izn7uexmnyg8y3 0 433361 3672553 3672452 2026-09-14T19:12:49Z TU-nor 12071 3672553 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Jindrichuv Hradec Neuhaus (38593971622).jpg | bilettekst = Utsyn over Jindřichův Hradec | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Jindřichův Hradec.svg | symbol = Znak Jindřichova Hradce.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 933,74<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 45377 | folketal1type = kommune | folketal1 = 20437 | folketal_by = 16885 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Jindřichův Hradec'''{{mrk|[[tysk]] ''Neuhaus''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jindřichův Hradec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Jindřichův Hradec.png|mini|250px|Det administrative området til Jindřichův Hradec innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Jindřichův Hradec er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Jindřichův Hradec omfattar 58 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bednárec]] * [[Bednáreček]] * [[Blažejov]] * [[Bořetín]] * [[Březina]] * [[Číměř]] * [[Člunek]] * '''[[Deštná]]''' * [[Dívčí Kopy]] * [[Dolní Pěna]] * [[Dolní Žďár]] * [[Doňov]] * [[Drunče]] * [[Hadravova Rosička]] * [[Hatín]] * [[Horní Pěna]] * [[Horní Radouň]] * [[Horní Skrýchov]] * [[Hospříz]] * [[Jarošov nad Nežárkou]] * [[Jilem]] * '''[[Jindřichův Hradec]]''' * [[Kačlehy]] * [[Kamenný Malíkov]] * '''[[Kardašova Řečice]]''' * [[Kostelní Radouň]] * [[Kunžak]] * [[Lásenice]] * [[Lodhéřov]] * '''[[Nová Bystřice]]''' * [[Nová Olešná]] * '''[[Nová Včelnice]]''' * [[Okrouhlá Radouň]] * [[Pístina]] * [[Plavsko]] * [[Pleše]] * [[Pluhův Žďár]] * [[Polště]] * [[Popelín]] * [[Příbraz]] * [[Ratiboř]] * [[Rodvínov]] * [[Roseč]] * [[Rosička]] * ''[[Staré Město pod Landštejnem]]'' * '''[[Stráž nad Nežárkou]]''' * [[Střížovice]] * '''[[Strmilov]]''' * [[Světce]] * [[Újezdec]] * [[Velký Ratmírov]] * [[Vícemil]] * [[Višňová]] * [[Vlčetínec]] * [[Vydří]] * [[Záhoří]] * [[Zahrádky i Jindřichův Hradec|Zahrádky]] * [[Žďár i Jindřichův Hradec|Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec SO || 47 138 || 46 642 || 45 377 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jindřichův Hradec''' || 20 437 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystřice]] || 3 089 |- | style=text-align:left; | [[Nová Včelnice]] || 2 168 |- | style=text-align:left; | [[Kardašova Řečice]] || 2 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunžak}} || 1 382 |- | style=text-align:left; | [[Strmilov]] || 1 370 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jarošov nad Nežárkou}} || 1 069 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nežárkou]] || 844 |- | style=text-align:left; | [[Deštná]] || 696 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jindřichův Hradec''' || 16 885 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystřice]] || 2 449 |- | style=text-align:left; | [[Nová Včelnice]] || 2 168 |- | style=text-align:left; | [[Kardašova Řečice]] || 1 957 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunžak}} || 1 163 |- | style=text-align:left; | [[Strmilov]] || 1 015 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nežárkou]] || 702 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jarošov nad Nežárkou}} || 671 |- | style=text-align:left; | [[Deštná]] || 667 |} ===Bydelar i Jindřichův Hradec=== [[Fil:JH Jindřichův Hradec.png|mini|250px|Bydelane i Jindřichův Hradec]] Bydelane og tettstadene i Jindřichův Hradec: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec I || 590 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec II || 5 579 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec III || 6 943 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec IV || 1 405 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec V || 2 368 |- ! '''Jindřichův Hradec by''' ! style=text-align:right; | 16 885 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Buk i Jindřichův Hradec|Buk}} || 271 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Děbolín}} || 245 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Radouň}} || 262 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Skrýchov}} || 252 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Žďár}} || 250 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Matná}} || 55 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otín}} || 1 340 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Políkno}} || 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radouňka}} || 682 |- ! '''Jindřichův Hradec kommune''' ! style=text-align:right; | 20 437 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Jindrichuv Hradec]] [[Kategori:Kommunar i Jindřichův Hradec okres|Jindrichuv Hradec]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Jindrichuv Hradec]] tnlqwkba708ycwtmlexpvm6q9z60osw 3672612 3672553 2026-09-15T06:54:26Z TU-nor 12071 3672612 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Jindrichuv Hradec Neuhaus (38593971622).jpg | bilettekst = Utsyn over Jindřichův Hradec | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Jindřichův Hradec.svg | symbol = Znak Jindřichova Hradce.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 933,74<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 45377 | folketal1type = kommune | folketal1 = 20437 | folketal_by = 16885 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Jindřichův Hradec'''{{mrk|[[tysk]] ''Neuhaus''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jindřichův Hradec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Jindřichův Hradec.png|mini|250px|Det administrative området til Jindřichův Hradec innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Jindřichův Hradec er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Jindřichův Hradec omfattar 58 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bednárec]] * [[Bednáreček]] * [[Blažejov]] * [[Bořetín]] * [[Březina]] * [[Číměř]] * [[Člunek]] * '''[[Deštná]]''' * [[Dívčí Kopy]] * [[Dolní Pěna]] * [[Dolní Žďár]] * [[Doňov]] * [[Drunče]] * [[Hadravova Rosička]] * [[Hatín]] * [[Horní Pěna]] * [[Horní Radouň]] * [[Horní Skrýchov]] * [[Hospříz]] * [[Jarošov nad Nežárkou]] * [[Jilem]] * '''[[Jindřichův Hradec]]''' * [[Kačlehy]] * [[Kamenný Malíkov]] * '''[[Kardašova Řečice]]''' * [[Kostelní Radouň]] * [[Kunžak]] * [[Lásenice]] * [[Lodhéřov]] * '''[[Nová Bystřice]]''' * [[Nová Olešná]] * '''[[Nová Včelnice]]''' * [[Okrouhlá Radouň]] * [[Pístina]] * [[Plavsko]] * [[Pleše]] * [[Pluhův Žďár]] * [[Polště]] * [[Popelín]] * [[Příbraz]] * [[Ratiboř]] * [[Rodvínov]] * [[Roseč]] * [[Rosička]] * ''[[Staré Město pod Landštejnem]]'' * '''[[Stráž nad Nežárkou]]''' * [[Střížovice]] * '''[[Strmilov]]''' * [[Světce]] * [[Újezdec]] * [[Velký Ratmírov]] * [[Vícemil]] * [[Višňová i Jindřichův Hradec|Višňová]] * [[Vlčetínec]] * [[Vydří]] * [[Záhoří]] * [[Zahrádky i Jindřichův Hradec|Zahrádky]] * [[Žďár i Jindřichův Hradec|Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec SO || 47 138 || 46 642 || 45 377 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jindřichův Hradec''' || 20 437 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystřice]] || 3 089 |- | style=text-align:left; | [[Nová Včelnice]] || 2 168 |- | style=text-align:left; | [[Kardašova Řečice]] || 2 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunžak}} || 1 382 |- | style=text-align:left; | [[Strmilov]] || 1 370 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jarošov nad Nežárkou}} || 1 069 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nežárkou]] || 844 |- | style=text-align:left; | [[Deštná]] || 696 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jindřichův Hradec''' || 16 885 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystřice]] || 2 449 |- | style=text-align:left; | [[Nová Včelnice]] || 2 168 |- | style=text-align:left; | [[Kardašova Řečice]] || 1 957 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunžak}} || 1 163 |- | style=text-align:left; | [[Strmilov]] || 1 015 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nežárkou]] || 702 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jarošov nad Nežárkou}} || 671 |- | style=text-align:left; | [[Deštná]] || 667 |} ===Bydelar i Jindřichův Hradec=== [[Fil:JH Jindřichův Hradec.png|mini|250px|Bydelane i Jindřichův Hradec]] Bydelane og tettstadene i Jindřichův Hradec: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec I || 590 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec II || 5 579 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec III || 6 943 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec IV || 1 405 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec V || 2 368 |- ! '''Jindřichův Hradec by''' ! style=text-align:right; | 16 885 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Buk i Jindřichův Hradec|Buk}} || 271 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Děbolín}} || 245 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Radouň}} || 262 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Skrýchov}} || 252 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Žďár}} || 250 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Matná}} || 55 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otín}} || 1 340 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Políkno}} || 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radouňka}} || 682 |- ! '''Jindřichův Hradec kommune''' ! style=text-align:right; | 20 437 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Jindrichuv Hradec]] [[Kategori:Kommunar i Jindřichův Hradec okres|Jindrichuv Hradec]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Jindrichuv Hradec]] j1ubh9h6wxmxo3nyt8t70s0ehtugfch 0 433381 3672555 3670607 2026-09-14T19:16:02Z TU-nor 12071 3672555 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Písek, centrum, z lávky na ostrov.jpg | bilettekst = Utsyn mot sentrum i Písek frå elva [[Otava]] | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Pisek.svg | symbol = Písek CoA.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Písek okres|Písek]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 741,80<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 52432 | folketal1type = kommune | folketal1 = 29609 | folketal_by = 26468 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Písek'''{{mrk|[[tysk]] ''Pisek''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Písek okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Písek.png|mini|250px|Det administrative området til Písek innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Písek er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Písek omfattar 49 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 4 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Albrechtice nad Vltavou]] * [[Boudy]] * [[Cerhonice]] * [[Čimelice]] * [[Čížová]] * [[Dobev]] * [[Dolní Novosedly]] * [[Drhovle]] * [[Heřmaň i Písek|Heřmaň]] * [[Horosedly]] * [[Kestřany]] * [[Kluky]] * [[Kožlí]] * [[Králova]] * [[Křenovice]] * [[Lety]] * [[Minice]] * '''[[Mirotice]]''' * '''[[Mirovice]]''' * [[Mišovice]] * [[Myslín]] * [[Nerestce]] * [[Nevězice]] * [[Olešná i Písek|Olešná]] * [[Orlík nad Vltavou]] * [[Oslov]] * [[Ostrovec]] * [[Paseky]] * '''Písek''' * [[Podolí I]] * [[Probulov]] * '''[[Protivín]]''' * [[Předotice]] * [[Putim]] * [[Rakovice]] * [[Ražice]] * [[Skály]] * [[Slabčice]] * [[Smetanova Lhota]] * [[Tálín]] * [[Temešvár]] * [[Varvažov]] * [[Vlastec]] * [[Vojníkov]] * [[Vráž]] * [[Vrcovice]] * [[Záhoří]] * [[Zvíkovské Podhradí]] * [[Žďár i Písek|Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Písek SO || 51 025 || 51 501 || 52 432 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Písek''' || 29 609 |- | style=text-align:left; | [[Protivín]] || 4 663 |- | style=text-align:left; | [[Mirovice]] || 1 570 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čížová}} || 1 330 |- | style=text-align:left; | [[Mirotice]] || 1 203 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Písek''' || 26 468 |- | style=text-align:left; | [[Protivín]] || 3 591 |- | style=text-align:left; | [[Hradiště i Písek|Hradiště]]{{mrk|busetnad i Písek kommune}} || 2 016 |- | style=text-align:left; | [[Mirovice]] || 1 306 |- | style=text-align:left; | [[Mirotice]] || 962 |} ===Bydelar i Písek=== Bydelane og tettstadene i Písek: [[Fil:PI Pisek.png|mini|250px|Bydelane i Písek]] {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Vnitřní Město || 1 036 |- | style=text-align:left; | Budějovické Předměstí || 18 219 |- | style=text-align:left; | Pražské Předměstí || 5 577 |- | style=text-align:left; | Václavské Předměstí || 1 589 |- | style=text-align:left; | Purkratice || 47 |- ! '''Písek by''' ! style=text-align:right; | 26 468 |- | style=text-align:left; | [[Hradiště i Písek|Hradiště]] || 2 016 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nový Dvůr}} || 110 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Semice}} || 425 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Smrkovice}} || 590 |- ! '''Písek kommune''' ! style=text-align:right; | 29 609 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Pisek]] [[Kategori:Kommunar i Písek okres|Pisek]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Pisek]] qymd0paqllkz1fgqz3jouc6a7uw7ym1 0 433415 3672584 3671657 2026-09-14T21:28:10Z TU-nor 12071 3672584 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Blatná-kostel2009d.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Blatná | kart = | karttekst = | flagg = Flag Blatna.png | symbol = Blatná (CZE) - Coat-of-Arms.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Strakonice okres|Strakonice]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 278,55<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 13177 | folketal1type = kommune | folketal1 = 6289 | folketal_by = 5872 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Blatná'''{{mrk|[[tysk]] ''Blatna''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Strakonice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Blatná.png|mini|250px|Det administrative området til Blatná innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Blatná er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Blatná omfattar 26 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * '''[[Bělčice]]''' * [[Bezdědovice]] * '''[[Blatná]]''' * [[Bratronice]] * [[Březí]] * [[Buzice]] * [[Čečelovice]] * [[Chlum i Strakonice|Chlum]] * [[Chobot]] * [[Hajany]] * [[Hornosín]] * [[Kadov]] * [[Kocelovice]] * [[Lažánky]] * [[Lažany i Strakonice|Lažany]] * [[Lnáře]] * [[Lom i Strakonice|Lom]] * [[Mačkov]] * [[Myštice]] * [[Předmíř]] * '''[[Sedlice i Blatná|Sedlice]]''' * [[Škvořetice]] * [[Tchořovice]] * [[Uzenice]] * [[Uzeničky]] * [[Záboří]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Blatná SO || 13 688 || 13 733 || 13 177 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Blatná''' || 6 289 |- | style=text-align:left; | [[Sedlice i Blatná|Sedlice]] || 1 232 |- | style=text-align:left; | [[Bělčice]] || 997 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lnáře}} || 653 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kadov}} || 375 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Blatná''' || 5 872 |- | style=text-align:left; | [[Sedlice i Blatná|Sedlice]] || 1 077 |- | style=text-align:left; | [[Bělčice]] || 677 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lnáře}} || 573 |} ===Bydelar i Blatná=== Bydelane og tettstadene i Blatná: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Blatná || 5 830 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řečice}} || 42 |- ! '''Blatná by''' ! style=text-align:right; | 5 872 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blatenka}} || 44 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čekanice}} || 80 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Drahenický Málkov}} || 78 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hněvkov}} || 63 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jindřichovice i Blatná|Jindřichovice }} || 10 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Milčice}} || 18 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skaličany}} || 124 |- ! '''Blatná kommune''' ! style=text-align:right; | 6 289 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Blatna]] [[Kategori:Kommunar i Strakonice okres|Blatna]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Blatna]] 9pn53qqrqyb8ervbszesjllsny4p7c2 0 433435 3672571 3671634 2026-09-14T20:19:32Z TU-nor 12071 3672571 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Vodňany-náměstí2009.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Vodňany | kart = | karttekst = | flagg = Vodnany CZ flag.svg | symbol = Vodnany CoA CZ.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Strakonice okres|Strakonice]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 179,23<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 11640 | folketal1type = kommune | folketal1 = 6816 | folketal_by = 6110 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Vodňany'''{{mrk|[[tysk]] ''Wodnian''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Strakonice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Vodňany.png|mini|250px|Det administrative området til Blatná innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Vodňany er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Vodňany omfattar 17 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * '''[[Bavorov]]''' * [[Bílsko]] * [[Budyně]] * [[Chelčice]] * [[Číčenice]] * [[Drahonice]] * [[Hájek i Strakonice|Hájek]] * [[Krajníčko]] * [[Krašlovice]] * [[Libějovice]] * [[Měkynec]] * [[Pivkovice]] * [[Pohorovice]] * [[Skočice]] * [[Stožice]] * [[Truskovice]] * '''[[Vodňany]]''' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Vodňany SO || 10 981 || 11 728 || 11 640 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Vodňany''' || 6 816 |- | style=text-align:left; | [[Bavorov]] || 1 614 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libějovice}} || 444 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Číčenice}} || 429 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chelčice}} || 409 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Vodňany''' || 6 110 |- | style=text-align:left; | [[Bavorov]] || 1 296 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chelčice}} || 409 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Číčenice}} || 356 |} ===Bydelar i Vodňany=== Bydelane og tettstadene i Vodňany: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Vodňany I || 627 |- | style=text-align:left; | Vodňany II || 5 155 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pražák}} || 300 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vodňanské Svobodné Hory}} || 28 |- ! '''Vodňany by''' ! style=text-align:right; | 6 110 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čavyně}} || 41 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hvožďany}} || 86 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Křtětice}} || 163 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radčice i Vodňany|Radčice}} || 184 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Újezd}} || 232 |- ! '''Vodňany kommune''' ! style=text-align:right; | 6 816 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Vodnany]] [[Kategori:Kommunar i Strakonice okres|Vodnany]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Vodnany]] p8shg52p04jqsadc1lr39onhwn2sjvl 0 433439 3672567 3670793 2026-09-14T20:12:14Z TU-nor 12071 3672567 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Soběslav square.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Soběslav | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Soběslav.svg | symbol = Sobeslav crest Czech Republic.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Tábor okres|Tábor]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 324,01<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 13177 | folketal1type = kommune | folketal1 = 6801 | folketal_by = 6510 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Soběslav'''{{mrk|[[tysk]] ''Sobieslau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Tábor okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Soběslav.png|mini|250px|Det administrative området til Soběslav innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Soběslav er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Soběslav omfattar 31 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Borkovice]] * [[Budislav]] * [[Chotěmice]] * [[Dírná]] * [[Dráchov]] * [[Drahov]] * [[Hlavatce]] * [[Katov]] * [[Klenovice]] * [[Komárov i Tábor|Komárov]] * [[Mažice]] * [[Mezná]] * [[Myslkovice]] * [[Přehořov]] * [[Řípec]] * [[Roudná]] * [[Sedlečko u Soběslavě]] * [[Skalice]] * '''[[Soběslav]]''' * [[Svinyy]] * [[Třebějice]] * [[Tučapy]] * [[Val i Tábor|Val]] * [[Vesce]] * '''[[Veselí nad Lužnicí]]''' * [[Vlastiboř i Tábor|Vlastiboř]] * [[Vlkov]] * [[Zálší]] * [[Žíšov]] * [[Zlukov]] * [[Zvěrotice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Soběslav SO || 22 020 || 21 779 || 21 554 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Soběslav''' || 6 801 |- | style=text-align:left; | [[Veselí nad Lužnicí]] || 6 211 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tučapy}} || 782 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klenovice}} || 662 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roudná}} || 547 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Soběslav''' || 6 510 |- | style=text-align:left; | [[Veselí nad Lužnicí]] || 6 024 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tučapy}} || 570 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klenovice}} || 662 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roudná}} || 424 |} ===Bydelar i Soběslav=== Bydelane og tettstadene i Soběslav: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Soběslav I || 964 |- | style=text-align:left; | Soběslav II || 1 779 |- | style=text-align:left; | Soběslav III || 3 767 |- ! '''Soběslav by''' ! style=text-align:right; | 6 510 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlebov}} || 190 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nedvědice}} || 101 |- ! '''Soběslav kommune''' ! style=text-align:right; | 6 801 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Sobeslav]] [[Kategori:Kommunar i Tábor okres|Sobeslav]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Sobeslav]] cesg7b177relpr2u3kpvvsgpen7oqs5 0 433646 3672676 3672471 2026-09-15T09:09:44Z TU-nor 12071 3672676 wikitext text/x-wiki '''Stráž''' kan vise til: * [[Stráž i Domažlice]], ein kommune i [[Domažlice]] i distriktet Domažlice okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Stráž i Sušice]], ein bydel i kommunen [[Sušice]] i distriktet Klatovy okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Stráž i Tachov]], ein kommune i [[Tachov]] i distriktet Tachov okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Stráž nad Nežárkou]], ein kommune i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Stráž nad Nisou]], ein kommune i [[Liberec]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Stráž nad Ohří]], ein kommune i [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov]] i distriktet Karlovy Vary okres i regionen Karlovy Vary i Tsjekkia * [[Stráž pod Ralskem]], ein kommune i Česká Lípa i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} ctmi80mhcgjsvcxb6vkabbgggmkvz3v 0 433674 3672507 3671525 2026-09-14T13:56:50Z TU-nor 12071 3672507 wikitext text/x-wiki '''Okrouhlá''' kan vise til: * [[Okrouhlá i Česká Lípa]], ein kommune i [[Nový Bor]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Okrouhlá i Cheb]], ein kommune i [[Cheb]] i distriktet Cheb okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Okrouhlá i Písek]], ein kommune i [[Milevsko]] i distriktet Písek okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Okrouhlá Radouň]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} 0hpmnyu9abajd9tg38e6x1urerfkcfs 0 433719 3672623 3671644 2026-09-15T07:09:00Z TU-nor 12071 3672623 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Ostrov nad ohri marktplatz.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Ostrov | kart = Ostrov KV CZ.png | karttekst = Ostrov innanfor distriktet [[Karlovy Vary okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Ostrov med utvida fullmakter | flagg = Flag of Ostrov.svg | symbol = Město-Ostrov-znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Karlovy Vary kraj|Karlovy Vary]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Karlovy Vary okres|Karlovy Vary]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 339,32<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 26865 | folketal1type = kommune | folketal1 = 14409 | folketal_by = 11181 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Ostrov'''{{mrk|[[tysk]] ''Schlackenwerth''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Karlovy Vary okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Karlovy Vary kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Ostrov.png|mini|250px|Det administrative området til Ostrov innanfor regionen [[Karlovy Vary kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Ostrov er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Karlovy Vary|storbyområde]] for Karlovy Vary og områda rundt.<ref name="agg"/> Fem kommunar frå det administrative området til Ostrov inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 28 kommunar frå andre administrative område. ===Kommunar=== Det administrative området til Ostrov omfattar 15 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 6 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * '''[[Abertamy]]''' * '''[[Boží Dar]]''' * [[Doupovské Hradiště]] * [[Hájek i Karlovy Vary|Hájek]]* * '''[[Horní Blatná]]''' * '''[[Hroznětín]]'''* * '''[[Jáchymov]]''' * [[Krásný Les i Karlovy Vary|Krásný Les]]* * [[Merklín i Karlovy Vary|Merklín]] * '''[[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov]]'''* * [[Pernink]] * [[Potůčky]] * [[Stráž nad Ohří]] * [[Velichov]]* * [[Vojkovice i Karlovy Vary|Vojkovice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Ostrov SO || 28 536 || 29 316 || 26 865 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Ostrov''' || 16 671 |- | style=text-align:left; | [[Jáchymov]] || 2 207 |- | style=text-align:left; | [[Hroznětín]] || 2 015 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Merklín i Karlovy Vary|Merklín}} || 890 |- | style=text-align:left; | [[Abertamy]] || 813 |- | style=text-align:left; | ... || |- | style=text-align:left; | [[Horní Blatná]] || 349 |- | style=text-align:left; | ... || |- | style=text-align:left; | [[Boží Dar]] || 201 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Ostrov''' || 14 409 |- | style=text-align:left; | [[Jáchymov]] || 1 853 |- | style=text-align:left; | [[Hroznětín]] || 1 439 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vykmanov}}{{mrk|busetnad i kommunen Ostrov}} || 1 203 |- | style=text-align:left; | [[Abertamy]] || 759 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Merklín i Karlovy Vary|Merklín}} || 746 |- |} ===Bydelar i Ostrov=== Bydelane og tettstadene i Ostrov: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Ostrov || 11 181 |- ! '''Ostrov by''' ! style=text-align:right; | 11 181 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Arnoldov}} || 1 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Žďár}} || 232 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hanušov}} || – |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hluboký}} || 102 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Žďár}} || 235 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kfely}} || 234 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Květnová}} || 166 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Liticov}} || 1 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Maroltov}} || 20 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mořičov}} || 68 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vykmanov}} || 1 203 |- ! Ostrov kommune !style=text-align:right; | 14 409 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Karlovy Vary kraj|Ostrov]] [[Kategori:Kommunar i Karlovy Vary okres|Ostrov]] [[Kategori:Byar i Karlovy Vary kraj|Ostrov]] tixqqpdusedp8msagyl1l0qwbnzbxen 0 433738 3672510 3671683 2026-09-14T14:16:40Z TU-nor 12071 3672510 wikitext text/x-wiki '''Bukovany''' kan vise til: * [[Bukovany i Benešov]], ein kommune i [[Benešov]] i distriktet Benešov okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Bukovany i Nový Bor]], ein busetnad i kommunen [[Nový Bor]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Bukovany i Příbram]], ein kommune i [[Příbram]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Bukovany i Sokolov]], ein kommune i [[Sokolov]] i distriktet Sokolov okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} flj4iz3saicokey4q5zlzz3eed7u726 0 433758 3672626 3672054 2026-09-15T07:11:09Z TU-nor 12071 3672626 wikitext text/x-wiki '''Storbyområdet Karlovy Vary''' ([[tsjekkisk]] ''Karlovarské aglomerace'') er oppretta for Karlovy Vary og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 23 kommunar frå det administrative området til [[Karlovy Vary]], fem frå [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov]] og fem frå [[Sokolov]]. Dei innrekna kommunane hadde ved folketeljinga i 2021 eit samla folketal på 121&nbsp;231 innbyggjarar.<ref name="Folketal2021"/> ==Kommunar== ===Frå Karlovy Vary=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Andělská Hora}} || 390 |- | style=text-align:left; | [[Bečov nad Teplou]] || 909 |- | style=text-align:left; | [[Bochov]] || 1 818 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Božičany}} || 604 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chodov i Karlovy Vary|Chodov}} || 104 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dalovice i Karlovy Vary|Dalovice}} || 1 888 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Děpoltovice}} || 412 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hory i Karlovy Vary|Hory}} || 364 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jenišov}} || 1 071 |- | style=text-align:left; | [[Karlovy Vary]] || 44 323 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kolová}} || 819 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kyselka}} || 793 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mírová}} || 321 |- | style=text-align:left; | [[Nejdek]] || 7 601 |- | style=text-align:left; | [[Nová Role]] || 4 046 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otovice}} || 985 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pila i Karlovy Vary|Pila}} || 549 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sadov}} || 1 307 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šemnice}} || 648 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Smolné Pece}} || 230 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stanovice}} || 571 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stružná}} || 539 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Teplička}} || 113 |- ! Sokolov ! style=text-align:right; | 70 405 |- |} ===Frå Ostrov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hájek i Karlovy Vary|Hájek}} || 651 |- | style=text-align:left; | [[Hroznětín]] || 2 015 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krásný Les i Karlovy Vary|Krásný Les}} || 318 |- | style=text-align:left; | [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov]] || 16 671 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velichov}} || 477 |- ! Sokolov ! style=text-align:right; | 20 132 |- |} ===Frå Sokolov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Březová i Sokolov|Březová]] || 2 577 |- | style=text-align:left; | [[Loket i Sokolov|Loket]] || 2 936 |- | style=text-align:left; | [[Nové Sedlo i Sokolov|Nové Sedlo]] || 2 522 |- | style=text-align:left; | [[Sokolov]] || 21 484 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vintířov}} || 1 175 |- ! Sokolov ! style=text-align:right; | 30 694 |- |} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Storbyområde i Tsjekkia|Karlovy Vary]] [[Kategori:Karlovy Vary]] 2r8ch25jh9cxz9bj8rtzy4o9idj7dhc 0 433778 3672575 3671803 2026-09-14T20:39:53Z TU-nor 12071 3672575 wikitext text/x-wiki {{om}} {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Jirkov CZ Kostelni ul 019.jpg | bilettekst = Sentral gate i Jirkov | kart = Jirkov CV CZ.png | karttekst = Jirkov innanfor distriktet [[Chomutov okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Chomutov]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Jirkov.svg | symbol = CZE Jirkov COA.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Chomutov okres|Chomutov]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Chomutov|Chomutov SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 18387 | folketal_by = 17499 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Jirkov'''{{mrk|[[tysk]] ''Görkau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Chomutov okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for Chomutov, Ústí nad Labem og områda rundt.<ref name="agg"/> Jirkov inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Jirkov ligg administrativt under [[Chomutov]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Chomutov okres|Jirkov]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Jirkov]] ha07ud2boexqn2ozclombku0z8dbz77 0 433796 3672511 3672117 2026-09-14T14:18:34Z TU-nor 12071 3672511 wikitext text/x-wiki '''Janov''' kan vise til: * [[Janov i Děčín]], ein kommune i [[Děčín]] i distriktet Děčín okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Janov i Litvínov]], ein busetnad i kommunen [[Litvínov]] i distriktet Most okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Janov i Nový Bor]], ein busetnad i kommunen [[Nový Bor]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Janov i Prešov]], ein kommune i distriktet [[Prešov okres]] i regionen Prešov kraj i Slovakia * [[Janov i Rakovník]], ein kommune i [[Rakovník]] i distriktet Rakovník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} lao8aevo55wvnfqegedbllaxijcj4mu 3672534 3672511 2026-09-14T16:40:16Z TU-nor 12071 3672534 wikitext text/x-wiki '''Janov''' kan vise til: * [[Janov i Děčín]], ein kommune i [[Děčín]] i distriktet Děčín okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Janov i Litvínov]], ein busetnad i kommunen [[Litvínov]] i distriktet Most okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Janov i Nový Bor]], ein busetnad i kommunen [[Nový Bor]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Janov i Prešov]], ein kommune i distriktet [[Prešov okres]] i regionen Prešov kraj i Slovakia * [[Janov i Rakovník]], ein kommune i [[Rakovník]] i distriktet Rakovník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Janov nad Nisou]], ein kommune i [[Jablonec nad Nisou]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 34vi707st3lbakhc72xtvgx9tc79f7c 0 433797 3672619 3672142 2026-09-15T07:04:54Z TU-nor 12071 3672619 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Děčín, Masarykovo náměstí (srpen 2024).jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Děčín | kart = Decin DC CZ.png | karttekst = Děčín innanfor distriktet [[Děčín okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Děčín med utvida fullmakter | flagg = Flag of Decin.svg | symbol = Coat of arms of Děčín.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Děčín okres|Děčín]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 553,79<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 73720 | folketal1type = kommune | folketal1 = 46337 | folketal_by = 46337 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Děčín'''{{mrk|[[tysk]] ''Tetschen''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Děčín okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. Děčín har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Děčín.png|mini|250px|Det administrative området til Děčín innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Děčín er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Děčín har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1.7.2006 etter ei endring av ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/><ref name="234/2006"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for [[Chomutov]], [[Ústí nad Labem]] og områda rundt.<ref name="agg"/> 23 kommunar frå det administrative området til Děčín inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov, 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem og 62 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Děčín omfattar 34 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Arnoltice]]* * '''[[Benešov nad Ploučnicí]]'''* * [[Bynovec]]* * '''[[Česká Kamenice]]''' * '''[[Děčín]]'''* * [[Dobkovice]]* * [[Dobrná]]* * [[Dolní Habartice]]* * [[Františkov nad Ploučnicí]]* * [[Heřmanov]] * [[Horní Habartice]]* * [[Hřensko]]* * [[Huntířov]]* * [[Janov i Děčín|Janov]]* * [[Janská]] * [[Jetřichovice]]* * '''[[Jílové i Děčín|Jílové]]'''* * [[Kámen i Děčín|Kámen]]* * [[Kunratice i Děčín|Kunratice]]* * [[Kytlice]] * [[Labská Stráň]]* * [[Ludvíkovice]]* * [[Malá Veleň]]* * [[Malšovice]]* * [[Markvartice]]* * [[Merboltice]] * [[Růžová]]* * [[Srbská Kamenice]] * [[Starý Šachov]] * [[Těchlovice i Děčín|Těchlovice]]* * [[Valkeřice]] * [[Velká Bukovina]] * '''[[Verneřice]]''' * [[Veselé]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Děčín SO || 79 314 || 76 447 || 73 720 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Děčín''' || 46 337 |- | style=text-align:left; | [[Česká Kamenice]] || 5 095 |- | style=text-align:left; | [[Jílové i Děčín|Jílové]] || 4 935 |- | style=text-align:left; | [[Benešov nad Ploučnicí]] || 3 540 |- | style=text-align:left; | [[Verneřice]] || 1 174 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Děčín''' || 46 337 |- | style=text-align:left; | [[Benešov nad Ploučnicí]] || 3 486 |- | style=text-align:left; | [[Česká Kamenice]] || 2 972 |- | style=text-align:left; | [[Kamenná]]{{mrk|busetnad i kommunen [[Jílové]]}} || 2 175 |- | style=text-align:left; | [[Jílové i Děčín|Jílové]] || 1 171 |- |} ===Bydelar i Děčín === Nabolag og busetnader i Děčín: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Děčín I–Děčín || 4 723 |- | style=text-align:left; | Děčín II–Nové Město || 5 948 |- | style=text-align:left; | Děčín III–Staré Město || 3 687 |- | style=text-align:left; | Děčín IV–Podmokly || 5 376 |- | style=text-align:left; | Děčín V–Rozbělesy || 342 |- | style=text-align:left; | Děčín VI–Letná || 7 502 |- | style=text-align:left; | Děčín VII–Chrochvice || 1 252 |- | style=text-align:left; | Děčín VIII–Dolní Oldřichov || 704 |- | style=text-align:left; | Děčín IX–Bynov || 3 670 |- | style=text-align:left; | Děčín X–Bělá || 907 |- | style=text-align:left; | Děčín XI–Horní Žleb || 292 |- | style=text-align:left; | Děčín XII–Vilsnice || 277 |- | style=text-align:left; | Děčín XIII–Loubí || 185 |- | style=text-align:left; | Děčín XIV–Dolní Žleb || 141 |- | style=text-align:left; | Děčín XV–Prostřední Žleb || 232 |- | style=text-align:left; | Děčín XVI–Přípeř || 97 |- | style=text-align:left; | Děčín XVII–Jalůvčí || 559 |- | style=text-align:left; | Děčín XVIII–Maxičky || 100 |- | style=text-align:left; | Děčín XIX–Čechy || 195 |- | style=text-align:left; | Děčín XX–Nová Ves || 218 |- | style=text-align:left; | Děčín XXI–Horní Oldřichov || 445 |- | style=text-align:left; | Děčín XXII–Václavov || 306 |- | style=text-align:left; | Děčín XXIII–Popovice || 175 |- | style=text-align:left; | Děčín XXIV–Krásný Studenec || 594 |- | style=text-align:left; | Děčín XXV–Chmelnice || 297 |- | style=text-align:left; | Děčín XXVI–Bechlejovice || 166 |- | style=text-align:left; | Děčín XXVII–Březiny || 1 757 |- | style=text-align:left; | Děčín XXVIII–Folknáře || 333 |- | style=text-align:left; | Děčín XXIX–Hoštice nad Labem || 45 |- | style=text-align:left; | Děčín XXX–Velká Veleň || 93 |- | style=text-align:left; | Děčín XXXI–Křešice || 728 |- | style=text-align:left; | Děčín XXXII–Boletice nad Labem || 4 437 |- | style=text-align:left; | Děčín XXXIII–Nebočady || 312 |- | style=text-align:left; | Děčín XXXIV–Chlum || 90 |- | style=text-align:left; | Děčín XXXV–Lesná || 152 |- ! '''Děčín by''' ! style=text-align:right; | 46 337 |- ! Děčín kommune !style=text-align:right; | 46 337 |- |} [[Fil:Katastrální mapa Děčína.png|mini|250px|Bydelane i Děčín]] Busetnadene fordelt på tradisjonelle bydelar og tettstader: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> !! Nabolag |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bělá}} || 1 231 || style=text-align:left; | X, XIX |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boletice nad Labem}} || 4 683 || style=text-align:left; | XXXII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březiny}} || 2 062 || style=text-align:left; | XXVI, XXVII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bynov}} || 4 136 || style=text-align:left; | IX, XX |- | style=text-align:left; | '''Děčín''' || 11 454 || style=text-align:left; | I, II |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Děčín-Staré Město}} || 3 954 || style=text-align:left; | III |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Žleb}} || 188 || style=text-align:left; | XIV |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Folknáře}} || 327 || style=text-align:left; | XXVIII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Oldřichov}} || 1 329 || style=text-align:left; | VIII, XXI |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hoštice nad Labem}} || 28 || style=text-align:left; | XXIX |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlum i Děčín|Chlum}} || 66 || style=text-align:left; | XXXIV |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chrochvice}} || 1 387 || style=text-align:left; | VII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krásný Studenec}} || 514 || style=text-align:left; | XXIV |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Křešice}} || 776 || style=text-align:left; | XXXI |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lesná}} || 156 || style=text-align:left; | XXXV |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Loubí}} || 205 || style=text-align:left; | XIII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Maxičky}} || 123 || style=text-align:left; | XVIII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nebočady}} || 345 || style=text-align:left; | XXXIII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podmokly}} || 14 121 || style=text-align:left; | IV, V, VI, XXII, XXIII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Prostřední Žleb}} || 1 364 || style=text-align:left; | XI, XV, XVI, XVII |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká Veleň}} || 57 || style=text-align:left; | XXX |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vilsnice}} || 600 || style=text-align:left; | XII, XXV |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="234/2006">{{cite web |title=Zákon č. 234/2006 Sb.: Zákon, kterým se mění zákon č. 128/2000 Sb., o obcích (obecní zřízení), ve znění pozdějších předpisů («Lov av 31.05.2006 om endring av lov nr. 128/2000 om kommuner (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2006-234 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-09-11 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj|Decin]] [[Kategori:Kommunar i Děčín okres|Decin]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Decin]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Decin]] 1ij3o2xjbkabx4yqpa6f71h71fcrket 0 433955 3672620 3672387 2026-09-15T07:05:59Z TU-nor 12071 3672620 wikitext text/x-wiki '''Storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov''' ([[tsjekkisk]] ''Ústecko-chomutovská aglomerace'') er oppretta for byane Ústí nad Labem og Chomutov og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 25 kommunar frå det administrative området til [[Chomutov]], 23 frå [[Děčín]], 22 frå [[Ústí nad Labem]], 21 frå [[Teplice]], 14 frå [[Most i Tsjekkia|Most]], ni frå [[Litvínov]], sju frå [[Bílina]], tre kvar frå [[Kadaň]], [[Litoměřice]] og [[Žatec]] og ein kvar frå [[Louny]] og [[Lovosice]]. Dei innrekna kommunane hadde ved folketeljinga i 2021 eit samla folketal på 394&nbsp;563 innbyggjarar.<ref name="Folketal2021"/> ==Kommunar== ===Frå Chomutov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bílence}} || 228 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blatno i Chomutov|Blatno}} || 595 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boleboř}} || 310 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březno i Chomutov|Březno}} || 1 410 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černovice i Chomutov|Černovice}} || 622 |- | style=text-align:left; | [[Chomutov]] || 45 549 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Droužkovice}} || 801 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hora Svatého Šebestiána}} || 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrušovany}} || 480 |- | style=text-align:left; | [[Jirkov]] || 18 387 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalek}} || 228 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Křimov}} || 382 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Málkov i Chomutov|Málkov}} || 928 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Místo}} || 423 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nezabylice}} || 249 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otvice}} || 687 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pesvice}} || 189 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Spořice}} || 1 433 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strupčice}} || 1 050 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Údlice}} || 1 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrskmaň}} || 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Všehrdy i Chomutov|Všehrdy}} || 535 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|šestudy i Chomutov|Všestudy}} || 176 |- | style=text-align:left; | [[Výsluní]] || 262 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoká Pec i Chomutov|Vysoká Pec}} || 1 063 |- ! Chomutov ! style=text-align:right; | 77 815 |- |} ===Frå Děčín=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Arnoltice}} || 390 |- | style=text-align:left; | [[Benešov nad Ploučnicí]] || 3 540 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bynovec}} || 335 |- | style=text-align:left; | [[Děčín]] || 46 337 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobkovice}} || 635 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobrná}} || 422 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Habartice}} || 559 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Františkov nad Ploučnicí}} || 383 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Habartice}} || 408 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hřensko}} || 224 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Huntířov}} || 775 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Janov i Děčín|Janov}} || 315 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jetřichovice}} || 372 |- | style=text-align:left; | [[Jílové i Děčín|Jílové]] || 4 935 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kámen i Děčín|Kámen}} || 259 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunratice i Děčín|Kunratice}} || 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Labská Stráň}} || 229 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ludvíkovice}} || 910 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malá Veleň}} || 464 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malšovice}} || 906 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Markvartice}} || 692 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Růžová}} || 551 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Těchlovice i Děčín|Těchlovice}} || 514 |- ! Děčín ! style=text-align:right; | 64 393 |- |} ===Frå Ústí nad Labem=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || 4 171 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chuderov}} || 1 070 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Zálezly}} || 539 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Habrovany}} || 206 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Homole u Panny}} || 395 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libouchec}} || 1 834 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malé Březno i Ústí nad Labem|Malé Březno}} || 496 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malečov}} || 851 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovice i Ústí nad Labem|Petrovice}} || 879 |- | style=text-align:left; | [[Povrly]] || 2 215 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přestanov}} || 471 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ryjice}} || 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řehlovice}} || 1 391 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stebno}} || 435 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tašov}} || 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Telnice}} || 689 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tisá}} || 988 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || 3 097 |- | style=text-align:left; | [[Ústí nad Labem]] || 89 713 |- | style=text-align:left; | [[Velké Březno]] || 2 316 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velké Chvojno}} || 801 |- ! Ústí nad Labem ! style=text-align:right; | 115 351 |- |} ===Frå Teplice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bořislav}} || 405 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 898 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bžany}} || 884 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 7 560 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jeníkov}} || 908 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kladruby i Teplice|Kladruby}} || 430 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 3 138 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 12 106 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lahošť}} || 689 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Modlany}} || 1 030 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 532 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 616 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rtyně nad Bílinou}} || 795 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srbice i Teplice|Srbice}} || 458 |- | style=text-align:left; | [[Teplice]] || 48 428 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Újezdeček}} || 831 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zabrušany}} || 1 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žalany}} || 511 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žim}} || 215 |- ! Teplice ! style=text-align:right; | 99 131 |- |} ===Frå Most=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bečov}} || 1 362 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braňany}} || 1 174 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Havraň}} || 628 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Korozluky}} || 223 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lišnice}} || 198 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužice i Most|Lužice}} || 548 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malé Březno i Most|Malé Březno}} || 225 |- | style=text-align:left; | [[Most i Tsjekkia|Most]] || 61 306 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obrnice}} || 1 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Patokryje}} || 457 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Polerady i Most|Polerady}} || 226 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skršín}} || 267 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Volevčice}} || 115 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Želenice i Most|Želenice}} || 453 |- ! Most ! style=text-align:right; | 69 039 |- |} ===Frå Litvínov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brandov}} || 270 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Český Jiřetín}} || 98 |- | style=text-align:left; | [[Hora Svaté Kateřiny]] || 456 |- | style=text-align:left; | [[Horní Jiřetín]] || 2 090 |- | style=text-align:left; | [[Litvínov]] || 22 388 |- | style=text-align:left; | [[Lom i Most|Lom]] || 3 616 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Louka u Litvínova}} || 663 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mariánské Radčice}} || 463 |- | style=text-align:left; | [[Meziboří]] || 4 669 |- ! Litvínov ! style=text-align:right; | 34 713 |- |} ===Frå Bílina=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Bílina]] || 14 104 |- | style=text-align:left; | [[Hostomice i Teplice|Hostomice]] || 1 173 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrobčice }} || 031 |- | style=text-align:left; | [[Ledvice]] || 508 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lukov i Teplice|Lukov}} || 141 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Měrunice}} || 301 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Světec}} || 991 |- ! Bílina ! style=text-align:right; | 18 249 |- |} ===Frå Kadaň=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kadaň]] || 17 386 |- | style=text-align:left; | [[Klášterec nad Ohří]] || 13 829 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokle}} || 388 |- ! Kadaň ! style=text-align:right; | 31 603 |- |} ===Frå Litoměřice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hlinná}} || 297 |- | style=text-align:left; | [[Litoměřice]] || 23 432 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lovečkovice}} || 593 |- ! Litoměřice ! style=text-align:right; | 24 322 |- |} ===Frå Žatec=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bitozeves}} || 418 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blažim i Louny|Blažim}} || 279 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velemyšleves}} || 347 |- ! Žatec ! style=text-align:right; | 1 044 |- |} ===Frå Louny=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Výškov}} || 477 |- ! Louny ! style=text-align:right; | 477 |- |} ===Frå Lovosice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Prackovice nad Labem}} || 634 |- ! Lovosice ! style=text-align:right; | 634 |- |} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Storbyområde i Tsjekkia|Usti]] [[Kategori:Ústí nad Labem]] [[Kategori:Chomutov]] em6hztvqxqe3k6x65p6fitsuzbvkqum 0 433958 3672521 3672435 2026-09-14T14:53:05Z TU-nor 12071 3672521 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Česká Lípa okres | andre namn = okres Česká Lípa | bilete = Bezdez.jpg | bilettekst = Bezdězborga nær [[Česká Lípa]] | kart = Map CZ - district Ceska Lipa.PNG | karttekst = Česká Lípa okres innanfor regionen Liberec kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | hovudstad = [[Česká Lípa]] | areal = 1072,87<ref name="Areal"/> | folketal = 100959 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Česká Lípa okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Česká Lípa''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg vest i regionen og grenser i nord mot [[Tyskland]]. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter i Česká Lípa okres: * [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] * [[Nový Bor|Nový Bor SO]] ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] || 75 932 || 74 803 || 75 119 |- | style=text-align:left; | [[Nový Bor|Nový Bor SO]] || 25 963 || 25 953 || 25 840 |- ! Česká Lípa okres !style=text-align:right; | 101 895 !style=text-align:right; | 100 756 !style=text-align:right; | 100 959 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Česká Lípa''' || 35 890 |- | style=text-align:left; | '''Nový Bor''' || 11 433 |- | style=text-align:left; | [[Mimoň]] || 6 101 |- | style=text-align:left; | [[Doksy i Česká Lípa|Doksy]] || 5 177 |- | style=text-align:left; | [[Stráž pod Ralskem]] || 4 377 |- | style=text-align:left; | [[Cvikov]] || 4 334 |- | style=text-align:left; | [[Kamenický Šenov]] || 3 796 |- | style=text-align:left; | [[Zákupy]] || 2 837 |- | style=text-align:left; | [[Ralsko]] || 2 087 |- | style=text-align:left; | [[Žandov]] || 1 844 |- | style=text-align:left; | [[Dubá]] || 1 681 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Ceska Lipa]] [[Kategori:Liberec kraj|Ceska Lipa]] 82gnaccxmauoxexndr0n6wzperqkrz4 3672608 3672521 2026-09-15T05:30:35Z TU-nor 12071 3672608 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Česká Lípa okres | andre namn = okres Česká Lípa | bilete = Bezdez.jpg | bilettekst = Bezdězborga nær [[Česká Lípa]] | kart = Map CZ - district Ceska Lipa.PNG | karttekst = Česká Lípa okres innanfor regionen Liberec kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | hovudstad = [[Česká Lípa]] | areal = 1072,87<ref name="Areal"/> | folketal = 100959 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Česká Lípa okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Česká Lípa''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg vest i regionen og grenser i sør mot [[Sentral-Böhmen]], i vest mot [[Ústí nad Labem kraj]] og i nord mot [[Tyskland]]. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter i Česká Lípa okres: * [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] * [[Nový Bor|Nový Bor SO]] ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] || 75 932 || 74 803 || 75 119 |- | style=text-align:left; | [[Nový Bor|Nový Bor SO]] || 25 963 || 25 953 || 25 840 |- ! Česká Lípa okres !style=text-align:right; | 101 895 !style=text-align:right; | 100 756 !style=text-align:right; | 100 959 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Česká Lípa''' || 35 890 |- | style=text-align:left; | '''Nový Bor''' || 11 433 |- | style=text-align:left; | [[Mimoň]] || 6 101 |- | style=text-align:left; | [[Doksy i Česká Lípa|Doksy]] || 5 177 |- | style=text-align:left; | [[Stráž pod Ralskem]] || 4 377 |- | style=text-align:left; | [[Cvikov]] || 4 334 |- | style=text-align:left; | [[Kamenický Šenov]] || 3 796 |- | style=text-align:left; | [[Zákupy]] || 2 837 |- | style=text-align:left; | [[Ralsko]] || 2 087 |- | style=text-align:left; | [[Žandov]] || 1 844 |- | style=text-align:left; | [[Dubá]] || 1 681 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Ceska Lipa]] [[Kategori:Liberec kraj|Ceska Lipa]] 7se9lz08vjy5uurrxlcshxz5txincg6 0 433969 3672475 2026-09-14T12:16:43Z Vinguru 34526 Vinguru flytte sida [[Fylkesveg 572 i Hedmark]] til [[Fylkesveg 2172]]: Vegnummer frå 2020 3672475 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Fylkesveg 2172]] qtq66uvgk7iarulq4fatc3oh9iotb2z 0 433970 3672476 2026-09-14T12:17:41Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Česká Lípa náměstí 2.JPG | bilettekst = Rådhusplassen i Česká Lípa | kart = Ceska Lipa CL CZ.png | karttekst = Česká Lípa innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Česká Lípa med utvida fullmakter | flagg = Flag of Česká Lípa.svg | symbol = Česká Lípa CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = Lib…» 3672476 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Česká Lípa náměstí 2.JPG | bilettekst = Rådhusplassen i Česká Lípa | kart = Ceska Lipa CL CZ.png | karttekst = Česká Lípa innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Česká Lípa med utvida fullmakter | flagg = Flag of Česká Lípa.svg | symbol = Česká Lípa CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 871,97<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 75119 | folketal1type = kommune | folketal1 = 35890 | folketal_by = 33028 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Česká Lípa'''{{mrk|[[tysk]] ''Böhmisch Leipa''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Česká Lípa.png|mini|250px|Det administrative området til Česká Lípa innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Česká Lípa er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> Ein kommune frå det administrative området til Česká Lípa inngår i storbyområdet, merkt med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 11 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Česká Lípa omfattar 41 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 8 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bezděz]] * [[Blatce]] * [[Blíževedly]] * [[Bohatice i Česká Lípa|Bohatice]] * [[Brniště]] * '''[[Česká Lípa]]''' * [[Chlum i Česká Lípa|Chlum]] * '''[[Doksy]]''' * '''[[Dubá]]''' * [[Dubnice]] * [[Hamr na Jezeře]]* * ''[[Holany]]'' * [[Horní Libchava]] * [[Horní Police]] * [[Jestřebí]] * [[Kozly i Česká Lípa|Kozly]] * [[Kravaře i Česká Lípa|Kravaře]] * [[Kvítkov]] * [[Luka i Česká Lípa|Luka]] * '''[[Mimoň]]''' * [[Noviny pod Ralskem]] * [[Nový Oldřichov]] * [[Okna i Česká Lípa|Okna]] * [[Pertoltice pod Ralskem]] * [[Provodín]] * '''[[Ralsko]]''' * [[Skalka u Doks]] * [[Sosnová]] * '''[[Stráž pod Ralskem]]''' * [[Stružnice]] * [[Stvolínky]] * [[Tachov i Česká Lípa|Tachov]] * [[Tuhaň i Česká Lípa|Tuhaň]] * [[Velenice i Česká Lípa|Velenice]] * [[Velký Valtinov]] * [[Volfartice]] * [[Vrchovany]] * [[Zahrádky i Česká Lípa|Zahrádky]] * '''[[Zákupy]]''' * '''[[Žandov]]''' * [[Ždírec i Česká Lípa|Ždírec]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Česká Lípa SO || 75 932 || 74 803 || 75 119 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Česká Lípa''' || 35 890 |- | style=text-align:left; | [[Mimoň]] || 6 101 |- | style=text-align:left; | [[Doksy]] || 5 177 |- | style=text-align:left; | [[Stráž pod Ralskem]] || 4 377 |- | style=text-align:left; | [[Zákupy]] || 2 837 |- | style=text-align:left; | [[Ralsko]] || 2 087 |- | style=text-align:left; | [[Žandov]] || 1 844 |- | style=text-align:left; | [[Dubá]] || 1 681 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brniště}} || 1 325 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Česká Lípa''' || 33 028 |- | style=text-align:left; | [[Mimoň]] || 5 985 |- | style=text-align:left; | [[Stráž pod Ralskem]] || 4 377 |- | style=text-align:left; | [[Doksy]] || 4 050 |- | style=text-align:left; | [[Zákupy]] || 2 167 |- | style=text-align:left; | [[Ralsko]] || 2 087 |- | style=text-align:left; | [[Žandov]] || 1 352 |- | style=text-align:left; | [[Dubá]] || 1 135 |- |} ===Bydelar i Česká Lípa=== [[Fil:CL Česká Lípa.png|mini|250px|Bydelane i Česká Lípa]] Bydelane og tettstadene i Česká Lípa: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Česká Lípa || 33 028 |- ! '''Česká Lípa by''' ! style=text-align:right; | 33 028 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Častolovice}}{{mrk|tidlegare eigen kommune, men innlemma i kommunen Česká Lípa frå 1.1.2005<ref name="Častolovice"/>}} || 109 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobranov}} || 383 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Libchava}} || 551 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubice}} || 407 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Heřmaničky}} || 40 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lada i Česká Lípa|Lada}} || 258 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Manušice}} || 90 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Okřešice}} || 68 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Písečná}} || 83 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stará Lípa}} || 331 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vítkov}} || 95 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vlčí Důl}} || 28 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žizníkov}} || 419 |- ! Česká Lípa kommune !style=text-align:right; | 35 890 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name="Častolovice">{{cite web |url=http://www2.czso.cz/csu/rso.nsf/i/2004_zmeny |tittel=Změny v území 2004 («Territorielle endringer i 2004») |archive-url=https://web.archive.org/web/20141114073556/http://www.czso.cz/csu/rso.nsf/i/2004_zmeny |archive-date=2014-11-14 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Ceska Lipa]] [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Ceska Lipa]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Ceska Lipa]] dluzc4ntmgrk055o8kaycbrc3qf7px7 3672494 3672476 2026-09-14T13:14:13Z TU-nor 12071 3672494 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Česká Lípa náměstí 2.JPG | bilettekst = Rådhusplassen i Česká Lípa | kart = Ceska Lipa CL CZ.png | karttekst = Česká Lípa innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Česká Lípa med utvida fullmakter | flagg = Flag of Česká Lípa.svg | symbol = Česká Lípa CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 871,97<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 75119 | folketal1type = kommune | folketal1 = 35890 | folketal_by = 33028 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Česká Lípa'''{{mrk|[[tysk]] ''Böhmisch Leipa''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Česká Lípa.png|mini|250px|Det administrative området til Česká Lípa innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Česká Lípa er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> Ein kommune frå det administrative området til Česká Lípa inngår i storbyområdet, merkt med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 11 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Česká Lípa omfattar 41 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 8 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bezděz]] * [[Blatce]] * [[Blíževedly]] * [[Bohatice i Česká Lípa|Bohatice]] * [[Brniště]] * '''[[Česká Lípa]]''' * [[Chlum i Česká Lípa|Chlum]] * '''[[Doksy i Česká Lípa|Doksy]]''' * '''[[Dubá]]''' * [[Dubnice]] * [[Hamr na Jezeře]]* * ''[[Holany]]'' * [[Horní Libchava]] * [[Horní Police]] * [[Jestřebí]] * [[Kozly i Česká Lípa|Kozly]] * [[Kravaře i Česká Lípa|Kravaře]] * [[Kvítkov]] * [[Luka i Česká Lípa|Luka]] * '''[[Mimoň]]''' * [[Noviny pod Ralskem]] * [[Nový Oldřichov]] * [[Okna i Česká Lípa|Okna]] * [[Pertoltice pod Ralskem]] * [[Provodín]] * '''[[Ralsko]]''' * [[Skalka u Doks]] * [[Sosnová]] * '''[[Stráž pod Ralskem]]''' * [[Stružnice]] * [[Stvolínky]] * [[Tachov i Česká Lípa|Tachov]] * [[Tuhaň i Česká Lípa|Tuhaň]] * [[Velenice i Česká Lípa|Velenice]] * [[Velký Valtinov]] * [[Volfartice]] * [[Vrchovany]] * [[Zahrádky i Česká Lípa|Zahrádky]] * '''[[Zákupy]]''' * '''[[Žandov]]''' * [[Ždírec i Česká Lípa|Ždírec]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Česká Lípa SO || 75 932 || 74 803 || 75 119 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Česká Lípa''' || 35 890 |- | style=text-align:left; | [[Mimoň]] || 6 101 |- | style=text-align:left; | [[Doksy i Česká Lípa|Doksy]] || 5 177 |- | style=text-align:left; | [[Stráž pod Ralskem]] || 4 377 |- | style=text-align:left; | [[Zákupy]] || 2 837 |- | style=text-align:left; | [[Ralsko]] || 2 087 |- | style=text-align:left; | [[Žandov]] || 1 844 |- | style=text-align:left; | [[Dubá]] || 1 681 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brniště}} || 1 325 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Česká Lípa''' || 33 028 |- | style=text-align:left; | [[Mimoň]] || 5 985 |- | style=text-align:left; | [[Stráž pod Ralskem]] || 4 377 |- | style=text-align:left; | [[Doksy i Česká Lípa|Doksy]] || 4 050 |- | style=text-align:left; | [[Zákupy]] || 2 167 |- | style=text-align:left; | [[Ralsko]] || 2 087 |- | style=text-align:left; | [[Žandov]] || 1 352 |- | style=text-align:left; | [[Dubá]] || 1 135 |- |} ===Bydelar i Česká Lípa=== [[Fil:CL Česká Lípa.png|mini|250px|Bydelane i Česká Lípa]] Bydelane og tettstadene i Česká Lípa: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Česká Lípa || 33 028 |- ! '''Česká Lípa by''' ! style=text-align:right; | 33 028 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Častolovice}}{{mrk|tidlegare eigen kommune, men innlemma i kommunen Česká Lípa frå 1.1.2005<ref name="Častolovice"/>}} || 109 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobranov}} || 383 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Libchava}} || 551 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubice}} || 407 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Heřmaničky}} || 40 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lada i Česká Lípa|Lada}} || 258 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Manušice}} || 90 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Okřešice}} || 68 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Písečná}} || 83 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stará Lípa}} || 331 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vítkov}} || 95 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vlčí Důl}} || 28 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žizníkov}} || 419 |- ! Česká Lípa kommune !style=text-align:right; | 35 890 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name="Častolovice">{{cite web |url=http://www2.czso.cz/csu/rso.nsf/i/2004_zmeny |tittel=Změny v území 2004 («Territorielle endringer i 2004») |archive-url=https://web.archive.org/web/20141114073556/http://www.czso.cz/csu/rso.nsf/i/2004_zmeny |archive-date=2014-11-14 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Ceska Lipa]] [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Ceska Lipa]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Ceska Lipa]] qumho6su40d3fjqfzww1y08kbi6yojz 3672505 3672494 2026-09-14T13:42:22Z TU-nor 12071 /* Kjelder */ 3672505 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Česká Lípa náměstí 2.JPG | bilettekst = Rådhusplassen i Česká Lípa | kart = Ceska Lipa CL CZ.png | karttekst = Česká Lípa innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Česká Lípa med utvida fullmakter | flagg = Flag of Česká Lípa.svg | symbol = Česká Lípa CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 871,97<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 75119 | folketal1type = kommune | folketal1 = 35890 | folketal_by = 33028 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Česká Lípa'''{{mrk|[[tysk]] ''Böhmisch Leipa''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Česká Lípa.png|mini|250px|Det administrative området til Česká Lípa innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Česká Lípa er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> Ein kommune frå det administrative området til Česká Lípa inngår i storbyområdet, merkt med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 11 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Česká Lípa omfattar 41 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 8 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bezděz]] * [[Blatce]] * [[Blíževedly]] * [[Bohatice i Česká Lípa|Bohatice]] * [[Brniště]] * '''[[Česká Lípa]]''' * [[Chlum i Česká Lípa|Chlum]] * '''[[Doksy i Česká Lípa|Doksy]]''' * '''[[Dubá]]''' * [[Dubnice]] * [[Hamr na Jezeře]]* * ''[[Holany]]'' * [[Horní Libchava]] * [[Horní Police]] * [[Jestřebí]] * [[Kozly i Česká Lípa|Kozly]] * [[Kravaře i Česká Lípa|Kravaře]] * [[Kvítkov]] * [[Luka i Česká Lípa|Luka]] * '''[[Mimoň]]''' * [[Noviny pod Ralskem]] * [[Nový Oldřichov]] * [[Okna i Česká Lípa|Okna]] * [[Pertoltice pod Ralskem]] * [[Provodín]] * '''[[Ralsko]]''' * [[Skalka u Doks]] * [[Sosnová]] * '''[[Stráž pod Ralskem]]''' * [[Stružnice]] * [[Stvolínky]] * [[Tachov i Česká Lípa|Tachov]] * [[Tuhaň i Česká Lípa|Tuhaň]] * [[Velenice i Česká Lípa|Velenice]] * [[Velký Valtinov]] * [[Volfartice]] * [[Vrchovany]] * [[Zahrádky i Česká Lípa|Zahrádky]] * '''[[Zákupy]]''' * '''[[Žandov]]''' * [[Ždírec i Česká Lípa|Ždírec]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Česká Lípa SO || 75 932 || 74 803 || 75 119 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Česká Lípa''' || 35 890 |- | style=text-align:left; | [[Mimoň]] || 6 101 |- | style=text-align:left; | [[Doksy i Česká Lípa|Doksy]] || 5 177 |- | style=text-align:left; | [[Stráž pod Ralskem]] || 4 377 |- | style=text-align:left; | [[Zákupy]] || 2 837 |- | style=text-align:left; | [[Ralsko]] || 2 087 |- | style=text-align:left; | [[Žandov]] || 1 844 |- | style=text-align:left; | [[Dubá]] || 1 681 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brniště}} || 1 325 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Česká Lípa''' || 33 028 |- | style=text-align:left; | [[Mimoň]] || 5 985 |- | style=text-align:left; | [[Stráž pod Ralskem]] || 4 377 |- | style=text-align:left; | [[Doksy i Česká Lípa|Doksy]] || 4 050 |- | style=text-align:left; | [[Zákupy]] || 2 167 |- | style=text-align:left; | [[Ralsko]] || 2 087 |- | style=text-align:left; | [[Žandov]] || 1 352 |- | style=text-align:left; | [[Dubá]] || 1 135 |- |} ===Bydelar i Česká Lípa=== [[Fil:CL Česká Lípa.png|mini|250px|Bydelane i Česká Lípa]] Bydelane og tettstadene i Česká Lípa: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Česká Lípa || 33 028 |- ! '''Česká Lípa by''' ! style=text-align:right; | 33 028 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Častolovice}}{{mrk|tidlegare eigen kommune, men innlemma i kommunen Česká Lípa frå 1.1.2005<ref name="Častolovice"/>}} || 109 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobranov}} || 383 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Libchava}} || 551 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubice}} || 407 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Heřmaničky}} || 40 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lada i Česká Lípa|Lada}} || 258 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Manušice}} || 90 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Okřešice}} || 68 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Písečná}} || 83 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stará Lípa}} || 331 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vítkov}} || 95 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vlčí Důl}} || 28 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žizníkov}} || 419 |- ! Česká Lípa kommune !style=text-align:right; | 35 890 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name="Častolovice">{{cite web |url=http://www2.czso.cz/csu/rso.nsf/i/2004_zmeny |tittel=Změny v území 2004 («Territorielle endringar i 2004») |archive-url=https://web.archive.org/web/20141114073556/http://www.czso.cz/csu/rso.nsf/i/2004_zmeny |archive-date=2014-11-14 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Ceska Lipa]] [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Ceska Lipa]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Ceska Lipa]] pygj42as84pb109odfjm0o4agigjmgu 0 433971 3672481 2026-09-14T12:27:40Z Vinguru 34526 Vinguru flytte sida [[Fylkesveg 563 i Hedmark]] til [[Fylkesveg 2160]]: Vegnummer frå 2020 3672481 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Fylkesveg 2160]] qtg0b0yqaug18liush275ksgr6pxfyt 14 433972 3672486 2026-09-14T12:56:19Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|Liberec]] [[Kategori:Kommunar i Liberec kraj| ]]» 3672486 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|Liberec]] [[Kategori:Kommunar i Liberec kraj| ]] 1xotxv6slbxbpgid9fgtbwm0amsyx3z 14 433973 3672487 2026-09-14T12:56:54Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Kommunar i Tsjekkia|Liberec]]» 3672487 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Kommunar i Tsjekkia|Liberec]] 6ag53dmmg9if7ehfkdljmt89fpflk4n 14 433974 3672488 2026-09-14T12:57:59Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Ceska Lipa]]» 3672488 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Ceska Lipa]] r1v9mt1huhc3kdyqjh33mupm60x7gwk 14 433975 3672489 2026-09-14T12:59:21Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Byar i Tsjekkia|Liberec]] [[Kategori:Kommunar i Liberec kraj| ]]» 3672489 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Byar i Tsjekkia|Liberec]] [[Kategori:Kommunar i Liberec kraj| ]] q37v411fhilw3qa1n0aqp9bfhrr5j7z 0 433976 3672490 2026-09-14T13:05:51Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Mimoň náměstí 1. máje 3.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Mimoň | kart = Mimon CL CZ.png | karttekst = Mimoň innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Mimon.svg | symbol = Mimoň CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylket…» 3672490 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Mimoň náměstí 1. máje 3.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Mimoň | kart = Mimon CL CZ.png | karttekst = Mimoň innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Mimon.svg | symbol = Mimoň CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 6101 | folketal_by = 5985 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mimoň'''{{mrk|[[tysk]] ''Niemes''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Mimoň ligg administrativt under [[Česká Lípa]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Mimon]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Mimon]] 02bzmu60gcufksi1tq0lx9ck27sbtoo 0 433977 3672491 2026-09-14T13:10:54Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Doksy.jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Doksy | kart = Doksy CL CZ.png | karttekst = Doksy innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Doksy CL CZ flag.png | symbol = Doksy CL CZ CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = Distri…» 3672491 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Doksy.jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Doksy | kart = Doksy CL CZ.png | karttekst = Doksy innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Doksy CL CZ flag.png | symbol = Doksy CL CZ CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 5177 | folketal_by = 4050 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Doksy'''{{mrk|[[tysk]] ''Hirschberg am See''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Doksy ligg administrativt under [[Česká Lípa]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Doksy]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Doksy]] ndf47l7vfnnsklbmuq5hixk6uq1j8u7 3672492 3672491 2026-09-14T13:11:49Z TU-nor 12071 TU-nor flytte sida [[Doksy]] til [[Doksy i Česká Lípa]]: Fleirtyding 3672491 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Doksy.jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Doksy | kart = Doksy CL CZ.png | karttekst = Doksy innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Doksy CL CZ flag.png | symbol = Doksy CL CZ CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 5177 | folketal_by = 4050 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Doksy'''{{mrk|[[tysk]] ''Hirschberg am See''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Doksy ligg administrativt under [[Česká Lípa]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Doksy]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Doksy]] ndf47l7vfnnsklbmuq5hixk6uq1j8u7 0 433978 3672493 2026-09-14T13:11:49Z TU-nor 12071 TU-nor flytte sida [[Doksy]] til [[Doksy i Česká Lípa]]: Fleirtyding 3672493 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Doksy i Česká Lípa]] k58orlgwjtyin9p11cms53o2405ergl 3672497 3672493 2026-09-14T13:17:44Z TU-nor 12071 Fjerna omdirigering til [[Doksy i Česká Lípa]] 3672497 wikitext text/x-wiki '''Doksy''' kan vise til: * [[Doksy i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Doksy i Kladno, ein kommune i [[Kladno]] i distriktet Kladno okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} gojg7whawo9tgmug9zi41b9tbldjz85 3672498 3672497 2026-09-14T13:18:14Z TU-nor 12071 3672498 wikitext text/x-wiki '''Doksy''' kan vise til: * [[Doksy i Česká Lípa]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Doksy i Kladno]], ein kommune i [[Kladno]] i distriktet Kladno okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} 7gul9pnih5rumw3c4izsizpsbra6xgg 0 433979 3672500 2026-09-14T13:26:38Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Stráž pod Ralskem kostel 3.jpg | bilettekst = Kyrkje i Stráž pod Ralskem | kart = Straz pod Ralskem CL CZ.png | karttekst = Stráž pod Ralskem innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Stráž pod Ralskem CZ.svg | symbol = Stráž pod Ralskem CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = Regionar i T…» 3672500 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Stráž pod Ralskem kostel 3.jpg | bilettekst = Kyrkje i Stráž pod Ralskem | kart = Straz pod Ralskem CL CZ.png | karttekst = Stráž pod Ralskem innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Stráž pod Ralskem CZ.svg | symbol = Stráž pod Ralskem CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 4377 | folketal_by = 4377 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Stráž pod Ralskem'''{{mrk|tidlegare ''Vartenberk'', [[tysk]] ''Wartenberg'', ''Wartenberg am Rollberg''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Stráž pod Ralskem ligg administrativt under [[Česká Lípa]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Straz]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Straz]] d25d3fmyh385obg4u37fqxzdxj02lx2 0 433980 3672501 2026-09-14T13:31:28Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Zákupy - Pošta (2).JPG | bilettekst = «Fridomsplassen» i Zákupy | kart = Zakupy CL CZ.png | karttekst = Zákupy innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Zákupy CZ.svg | symbol = Zákupy CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] |…» 3672501 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Zákupy - Pošta (2).JPG | bilettekst = «Fridomsplassen» i Zákupy | kart = Zakupy CL CZ.png | karttekst = Zákupy innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Zákupy CZ.svg | symbol = Zákupy CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2837 | folketal_by = 2167 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Zákupy'''{{mrk|[[tysk]] ''Reichstadt''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Zákupy ligg administrativt under [[Česká Lípa]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Zakupy]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Zakupy]] ewqpdpo75rr5gn3pnjajqky3ynczvvl 0 433981 3672502 2026-09-14T13:34:38Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kuřívody OÚ 2.jpg | bilettekst = Rådhuset i Ralsko | kart = Ralsko CL CZ.png | karttekst = Ralsko innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Ralsko CZ flag.gif | symbol = Ralsko CZ CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = Distri…» 3672502 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kuřívody OÚ 2.jpg | bilettekst = Rådhuset i Ralsko | kart = Ralsko CL CZ.png | karttekst = Ralsko innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Ralsko CZ flag.gif | symbol = Ralsko CZ CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2087 | folketal_by = 2087 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Ralsko'''{{mrk|[[tysk]] ''Roll''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Ralsko ligg administrativt under [[Česká Lípa]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Ralsko]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Ralsko]] hsnk9zzbql3mmrmkd15nxxvomujjhqa 0 433982 3672503 2026-09-14T13:37:38Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Žandov náměstí 3.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Žandov | kart = Zandov CL CZ.png | karttekst = Žandov innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = | symbol = Žandov CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = Distrikt i Tsjek…» 3672503 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Žandov náměstí 3.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Žandov | kart = Zandov CL CZ.png | karttekst = Žandov innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = | symbol = Žandov CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 6101 | folketal_by = 5985 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Žandov'''{{mrk|[[tysk]] ''Sandau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Žandov ligg administrativt under [[Česká Lípa]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Zandov]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Zandov]] irzqqr7pduo8fmyt08q0oj5pb844030 0 433983 3672504 2026-09-14T13:41:26Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Dubá náměstí 2021 (20)- kopie.jpg | bilettekst = Rådhuset i Dubá | kart = Duba CL CZ.png | karttekst = Dubá innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Vlajka města Dubá.gif | symbol = Barevný znak Dubé.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]]…» 3672504 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Dubá náměstí 2021 (20)- kopie.jpg | bilettekst = Rådhuset i Dubá | kart = Duba CL CZ.png | karttekst = Dubá innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Česká Lípa]] med utvida fullmakter | flagg = Vlajka města Dubá.gif | symbol = Barevný znak Dubé.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 1681 | folketal_by = 1135 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Dubá'''{{mrk|[[tysk]] ''Dauba''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dubá ligg administrativt under [[Česká Lípa]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Duba]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Duba]] a7y01r96ttjpwkzcgc4dn0ycak0ewao 0 433984 3672509 2026-09-14T14:00:44Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Chotovice''' kan vise til: * [[Chotovice i Česká Lípa]], ein kommune i [[Nový Bor]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Choťovice i Kolín]], ein kommune i [[Kolín]] i distriktet Kolín okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672509 wikitext text/x-wiki '''Chotovice''' kan vise til: * [[Chotovice i Česká Lípa]], ein kommune i [[Nový Bor]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Choťovice i Kolín]], ein kommune i [[Kolín]] i distriktet Kolín okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} ndq2cepxd1x69k4yul2w6pqvcfmfdwk 0 433985 3672512 2026-09-14T14:20:29Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Luftbild von Nový Bor.JPG | bilettekst = Flyfoto av Nový Bor | kart = Novy Bor CL CZ.png | karttekst = Nový Bor innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Nový Bor med utvida fullmakter | flagg = Flag of Nový Bor CZ.svg | symbol = Nový Bor CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | fylketype = …» 3672512 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Luftbild von Nový Bor.JPG | bilettekst = Flyfoto av Nový Bor | kart = Novy Bor CL CZ.png | karttekst = Nový Bor innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Nový Bor med utvida fullmakter | flagg = Flag of Nový Bor CZ.svg | symbol = Nový Bor CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 200,90<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 25840 | folketal1type = kommune | folketal1 = 11433 | folketal_by = 6951 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Nový Bor'''{{mrk|[[tysk]] ''Haida''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Nový Bor.png|mini|250px|Det administrative området til Nový Bor innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Nový Bor er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Nový Bor omfattar 16 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * '''[[Cvikov]]''' * [[Chotovice i Česká Lípa|Chotovice]] * '''[[Kamenický Šenov]]''' * [[Krompach]] * [[Kunratice u Cvikova]] * [[Mařenice]] * '''[[Nový Bor]]''' * [[Okrouhlá i Česká Lípa|Okrouhlá]] * [[Polevsko]] * [[Prysk]] * [[Radvanec]] * [[Skalice u České Lípy]] * [[Sloup v Čechách]] * [[Slunečná]] * [[Svojkov]] * [[Svor i Česká Lípa|Svor]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Nový Bor SO || 25 963 || 25 953 || 25 840 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Nový Bor''' || 11 433 |- | style=text-align:left; | [[Cvikov]] || 4 334 |- | style=text-align:left; | [[Kamenický Šenov]] || 3 796 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skalice u České Lípy}} || 1 524 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sloup v Čechách}} || 724 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Nový Bor''' || 6 951 |- | style=text-align:left; | [[Cvikov]] || 3 668 |- | style=text-align:left; | [[Arnultovice]]{{mrk|Busetnad i kommunen Nový Bor}} || 3 398 |- | style=text-align:left; | [[Kamenický Šenov]] || 3 389 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skalice u České Lípy}} || 1 524 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sloup v Čechách}} || 724 |- |} ===Bydelar i Nový Bor=== Bydelane og tettstadene i Nový Bor: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Nový Bor || 6 951 |- ! '''Nový Bor by''' ! style=text-align:right; | 6 951 |- | style=text-align:left; | [[Arnultovice]] || 3 398 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bukovany i Nový Bor|Bukovany}} || 182 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Janov i Nový Bor|Janov}} || 375 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pihel}} || 527 |- ! Nový Bor kommune !style=text-align:right; | 35 890 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Novy Bor]] [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Novy Bor]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Novy Bor]] 30yxnybqbgxaogmfmxkrt0womzsxo1u 0 433986 3672513 2026-09-14T14:26:44Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Cvikov náměstí nová radnice 2.jpg | bilettekst = Rådhuset i Cvikov | kart = Cvikov CL CZ.png | karttekst = Cvikov innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Nový Bor]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Cvikov.svg | symbol = Cvikov znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype…» 3672513 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Cvikov náměstí nová radnice 2.jpg | bilettekst = Rådhuset i Cvikov | kart = Cvikov CL CZ.png | karttekst = Cvikov innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Nový Bor]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Cvikov.svg | symbol = Cvikov znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Nový Bor|Nový Bor SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 4334 | folketal_by = 3668 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Cvikov'''{{mrk|[[tysk]] ''Zwickau in Böhmen''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Cvikov ligg administrativt under [[Nový Bor]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Cvikov]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Cvikov]] gcao7etewy1kygxeezrqrfujtcutua5 0 433987 3672514 2026-09-14T14:41:41Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kamenický Šenov kostel a fara.jpg | bilettekst = Kyrkje og prestegard i Kamenický Šenov | kart = Kamenicky Senov CL CZ.png | karttekst = Kamenický Šenov innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Nový Bor]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Kamenicky Senov.svg | symbol = Kamenický Šenov CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = Regionar i Tsj…» 3672514 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kamenický Šenov kostel a fara.jpg | bilettekst = Kyrkje og prestegard i Kamenický Šenov | kart = Kamenicky Senov CL CZ.png | karttekst = Kamenický Šenov innanfor distriktet [[Česká Lípa okres]] og innanfor det administrative området til kommunen [[Nový Bor]] med utvida fullmakter | flagg = Flag of Kamenicky Senov.svg | symbol = Kamenický Šenov CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Nový Bor|Nový Bor SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 3796 | folketal_by = 3389 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kamenický Šenov'''{{mrk|[[tysk]] ''Steinschönau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kamenický Šenov ligg administrativt under [[Nový Bor]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Česká Lípa okres|Kamenicky Senov]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Kamenicky Senov]] 9g8tqt9855aithskpzr1oofdxoi5wn5 0 433988 3672516 2026-09-14T14:46:46Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Škola Arnultovice.jpg | bilettekst = Skolebygning i Arnultovice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt…» 3672516 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Škola Arnultovice.jpg | bilettekst = Skolebygning i Arnultovice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Nový Bor|Nový Bor SO]] | kommune = [[Nový Bor]] | arealtype = | areal = | folketal = 3398 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Arnultovice'''{{mrk|[[tysk]] ''Arnsdorf''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Nový Bor]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Česká Lípa okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Nový Bor|Arnultovice]] o868itl31xl6l4hcstjnc8h6huumpkz 14 433989 3672517 2026-09-14T14:48:16Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Bydelar i tsjekkiske byar|Novy Bor]] [[Kategori:Nový Bor]]» 3672517 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Bydelar i tsjekkiske byar|Novy Bor]] [[Kategori:Nový Bor]] rs5x9i5y7hh1bpg72soe24wz0wu1z5a 14 433990 3672519 2026-09-14T14:49:22Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Byar i Liberec kraj|Novy Bor]]» 3672519 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Novy Bor]] l96qjjctkagjeiwrbx7iet7fagh8doi 0 433991 3672528 2026-09-14T16:11:13Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|distrikt | namn = Jablonec nad Nisou okres | andre namn = okres Jablonec nad Nisou | bilete = Bezdez.jpg | bilettekst = Bezdězborga nær [[Jablonec nad Nisou]] | kart = Map CZ - district Jablonec nad Nisou.PNG | karttekst = Jablonec nad Nisou okres innanfor regionen Liberec kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | hovudstad = [[Jablonec nad Nisou]] | areal = 438,90<re…» 3672528 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Jablonec nad Nisou okres | andre namn = okres Jablonec nad Nisou | bilete = Bezdez.jpg | bilettekst = Bezdězborga nær [[Jablonec nad Nisou]] | kart = Map CZ - district Jablonec nad Nisou.PNG | karttekst = Jablonec nad Nisou okres innanfor regionen Liberec kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | hovudstad = [[Jablonec nad Nisou]] | areal = 438,90<ref name="Areal"/> | folketal = 100959 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Jablonec nad Nisou okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Jablonec nad Nisou''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg litt aust i regionen og grenser i nord mot [[Polen]]. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter i Jablonec nad Nisou okres: * [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] * [[Tanvald|Tanvald SO]] * [[Železný Brod|Železný Brod SO]] * del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=a|Kommunane {{ikkjeraud|Jenišovice}} og {{ikkjeraud|Malá Skála}}}} ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] || 53 119 || 53 961 || 55 693 |- | style=text-align:left; | [[Tanvald|Tanvald SO]] || 22 086 || 20 905 || 19 653 |- | style=text-align:left; | [[Železný Brod|Železný Brod SO]] || 12 008 || 12 043 || 11 702 |- | style=text-align:left; | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=a}} || 1 891 || 2 110 || 2 398 |- ! Jablonec nad Nisou okres !style=text-align:right; | 89 104 !style=text-align:right; | 89 019 !style=text-align:right; | 89 446 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Jablonec nad Nisou]] [[Kategori:Liberec kraj|Jablonec nad Nisou]] 94yq95f95jkg0geqtu2cj14uc5qp091 3672579 3672528 2026-09-14T20:52:03Z TU-nor 12071 3672579 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Jablonec nad Nisou okres | andre namn = okres Jablonec nad Nisou | bilete = Bezdez.jpg | bilettekst = Bezdězborga nær [[Jablonec nad Nisou]] | kart = Map CZ - district Jablonec nad Nisou.PNG | karttekst = Jablonec nad Nisou okres innanfor regionen Liberec kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | hovudstad = [[Jablonec nad Nisou]] | areal = 438,90<ref name="Areal"/> | folketal = 100959 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Jablonec nad Nisou okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Jablonec nad Nisou''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg litt aust i regionen og grenser i nord mot [[Polen]]. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter i Jablonec nad Nisou okres: * [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] * [[Tanvald|Tanvald SO]] * [[Železný Brod|Železný Brod SO]] * del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=a|Kommunane {{ikkjeraud|Jenišovice}} og {{ikkjeraud|Malá Skála}}}} ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] || 53 119 || 53 961 || 55 693 |- | style=text-align:left; | [[Tanvald|Tanvald SO]] || 22 086 || 20 905 || 19 653 |- | style=text-align:left; | [[Železný Brod|Železný Brod SO]] || 12 008 || 12 043 || 11 702 |- | style=text-align:left; | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=a}} || 1 891 || 2 110 || 2 398 |- ! Jablonec nad Nisou okres !style=text-align:right; | 89 104 !style=text-align:right; | 89 019 !style=text-align:right; | 89 446 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''[[Jablonec nad Nisou]]''' || 44 486 |- | style=text-align:left; | '''[[Tanvald]]''' || 5 825 |- | style=text-align:left; | '''[[Železný Brod]]''' || 5 734 |- | style=text-align:left; | [[Smržovka]] || 3 771 |- | style=text-align:left; | [[Desná]] || 2 963 |- | style=text-align:left; | [[Rychnov u Jablonce nad Nisou]] || 2 723 |- | style=text-align:left; | [[Velké Hamry]] || 2 617 |- | style=text-align:left; | [[Lučany nad Nisou]] || 1 952 |- | style=text-align:left; | [[Harrachov]] || 1 346 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Jablonec nad Nisou]] [[Kategori:Liberec kraj|Jablonec nad Nisou]] 0ewy9iv9n7poc98mlllgfdyp1jmfoaj 0 433992 3672530 2026-09-14T16:31:11Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Maršovice''' kan vise til: * [[Maršovice i Benešov]], ein kommune i [[Benešov]] i distriktet Benešov okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Maršovice i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Jablonec nad Nisou]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672530 wikitext text/x-wiki '''Maršovice''' kan vise til: * [[Maršovice i Benešov]], ein kommune i [[Benešov]] i distriktet Benešov okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Maršovice i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Jablonec nad Nisou]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} eq6fpf18k0irbm8oek07vsuu8xc1pum 0 433993 3672533 2026-09-14T16:36:17Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Josefův Důl''' kan vise til: * [[Josefův Důl i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Jablonec nad Nisou]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Josefův Důl i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mladá Boleslav]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672533 wikitext text/x-wiki '''Josefův Důl''' kan vise til: * [[Josefův Důl i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Jablonec nad Nisou]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Josefův Důl i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mladá Boleslav]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} fwpju1i3qy6he3thp5tpcwhslzy2gx3 0 433994 3672538 2026-09-14T17:32:25Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Jablonec nad Nisou 2019-07 16.jpg | bilettekst = «Nedre torg» med det gamle rådhuset sentralt i Jablonec nad Nisou | kart = | karttekst = | flagg = Jablonec-vlajka.svg | symbol = Jablonec-znak.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealty…» 3672538 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Jablonec nad Nisou 2019-07 16.jpg | bilettekst = «Nedre torg» med det gamle rådhuset sentralt i Jablonec nad Nisou | kart = | karttekst = | flagg = Jablonec-vlajka.svg | symbol = Jablonec-znak.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 156,81<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 55693 | folketal1type = kommune | folketal1 = 44486 | folketal_by = 25274 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Jablonec nad Nisou'''{{mrk|[[tysk]] ''Gablonz an der Neiße'', [[polsk]] ''Jabłoniec nad Nysą''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. Jablonec nad Nisou har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Jablonec nad Nisou.png|mini|250px|Det administrative området til Jablonec nad Nisou innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Jablonec nad Nisou er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Jablonec nad Nisou har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 12.3.2012 etter ei endring av ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/><ref name="72/2012"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> 11 kommunar frå det administrative området til Jablonec nad Nisou inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec og 12 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Jablonec nad Nisou omfattar 12 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bedřichov]]* * [[Dalešice]]* * [[Frýdštejn]]{{mrk|Overført frå det administrative området til [[Turnov]] til Jablonec nad Nisou frå 1.1.2021<ref name ="Změny2021"/>}} * '''[[Jablonec nad Nisou]]'''* * [[Janov nad Nisou]]* * [[Josefův Důl i Jablonec nad Nisou|Josefův Důl]]* * '''[[Lučany nad Nisou]]'''* * [[Maršovice i Jablonec nad Nisou|Maršovice]]* * [[Nová Ves nad Nisou]]* * [[Pulečný]]* * [[Rádlo]]* * '''[[Rychnov u Jablonce nad Nisou]]'''* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jablonec nad Nisou SO || 53 119 || 53 961 || 55 693 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jablonec nad Nisou''' || 44 486 |- | style=text-align:left; | [[Rychnov u Jablonce nad Nisou]] || 2 723 |- | style=text-align:left; | [[Lučany nad Nisou]] || 1 952 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Janov nad Nisou}} || 1 428 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rádlo}} || 932 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jablonec nad Nisou''' || 25 274 |- | style=text-align:left; | [[Mšeno nad Nisou]]{{mrk|name=a|busetnad i kommunen Jablonec nad Nisou}} || 8 428 |- | style=text-align:left; | [[Rychnov u Jablonce nad Nisou]] || 2 671 |- | style=text-align:left; | [[Jablonecké Paseky]]{{mrk|name=a}} || 2 550 |- | style=text-align:left; | [[Rýnovice]]{{mrk|name=a}} || 2 540 |- | style=text-align:left; | [[Proseč nad Nisou]]{{mrk|name=a}} || 2 056 |- | style=text-align:left; | [[Lučany nad Nisou]] || 1 643 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rádlo}} || 877 |- |} ===Bydelar i Jablonec nad Nisou=== [[Fil:Katastrální mapa Jablonce nad Nisou.png|mini|250px|Bydelane i Jablonec nad Nisou]] Bydelane og tettstadene i Jablonec nad Nisou: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jablonec nad Nisou || 25 274 |- ! '''Jablonec nad Nisou by''' ! style=text-align:right; | 25 274 |- | style=text-align:left; | [[Jablonecké Paseky]] || 2 550 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kokonín}} || 1 985 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lukášov}} || 272 |- | style=text-align:left; | [[Mšeno nad Nisou]] || 8 428 |- | style=text-align:left; | [[Proseč nad Nisou]] || 2 056 |- | style=text-align:left; | [[Rýnovice]] || 2 540 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrkoslavice}} || 1 381 |- ! Jablonec nad Nisou kommune !style=text-align:right; | 44 486 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="72/2012">{{cite web |title=Zákon č. 72/2012 Sb.: Zákon, kterým se mění zákon č. 128/2000 Sb., o obcích (obecní zřízení), ve znění pozdějších předpisů («Lov av 12.03.2012 om endring av lov nr. 128/2000 om kommuner (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2012-72 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-09-11 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name ="Změny2021">{{Kjelde www |url=https://www.mvcr.cz/clanek/obecne-o-novem-zakonu-c-51-2020-sb.aspx |tittel= Obecně o novém zákonu č. 51/2020 Sb. |vitja=2026-09-01 |utgjevar=Ministerstvo vnitra České republiky}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Jablonec nad Nisou]] [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Jablonec nad Nisou]] 9x0wsae6w9yog9yweiy581ye8uuccx0 14 433995 3672539 2026-09-14T17:33:13Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Jablonec nad Nisou]]» 3672539 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Jablonec nad Nisou]] qkw5pde1f3s9qa04tp6cug27l9ktk6c 0 433996 3672540 2026-09-14T17:43:23Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Rychnov u Jablonce nad Nisou, viadukt a kostel.jpg | bilettekst = Viadukten i Rychnov u Jablonce nad Nisou | kart = | karttekst = | flagg = Rychnov u Jablonce nad Nisou - vlajka.svg | symbol = Rychnov u Jablonce nad Nisou - znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = Jablonec nad Nisou okre…» 3672540 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Rychnov u Jablonce nad Nisou, viadukt a kostel.jpg | bilettekst = Viadukten i Rychnov u Jablonce nad Nisou | kart = | karttekst = | flagg = Rychnov u Jablonce nad Nisou - vlajka.svg | symbol = Rychnov u Jablonce nad Nisou - znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2723 | folketal_by = 2671 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Rychnov u Jablonce nad Nisou'''{{mrk|[[tysk]] ''Reichenau bei Gablonz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Rychnov u Jablonce nad Nisou ligg administrativt under [[Jablonec nad Nisou]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Rychnov]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Rychnov]] 8y56oglpyuhp7f8s6ocng5cub6p0q2t 0 433997 3672541 2026-09-14T17:47:56Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Lučany nad Nisou, pohled.JPG | bilettekst = Utsyn mot Lučany nad Nisou | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = Lučany nad Nisou CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med utvida…» 3672541 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Lučany nad Nisou, pohled.JPG | bilettekst = Utsyn mot Lučany nad Nisou | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = Lučany nad Nisou CoA.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 1952 | folketal_by = 1643 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Lučany nad Nisou'''{{mrk|[[tysk]] ''Wiesenthal an der Neiße''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Lučany nad Nisou ligg administrativt under [[Jablonec nad Nisou]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Lucany nad Nisou]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Lucany nad Nisou]] shsd62ay57sbw45l2n5vlel809bpced 0 433998 3672542 2026-09-14T17:55:52Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Dum24rynovice.jpg | bilettekst = Historisk bygning i Rýnovice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] |…» 3672542 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Dum24rynovice.jpg | bilettekst = Historisk bygning i Rýnovice | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] | kommune = [[Jablonec nad Nisou]] | arealtype = | areal = | folketal = 2540 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Rýnovice'''{{mrk|[[tysk]] ''Reinowitz''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Jablonec nad Nisou]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Jablonec nad Nisou|Rynovice]] 50aiamw2aosu9f6pw46c3b4p0pn8c55 14 433999 3672543 2026-09-14T17:57:23Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Bydelar i tsjekkiske byar|Jablonec nad Nisou]] [[Kategori:Jablonec nad Nisou]]» 3672543 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Bydelar i tsjekkiske byar|Jablonec nad Nisou]] [[Kategori:Jablonec nad Nisou]] 733jj2glqrez0mewiac925q9gmgrlru 14 434000 3672544 2026-09-14T17:58:22Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Byar i Liberec kraj]]» 3672544 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Byar i Liberec kraj]] n0xlw9hnnkxsjtfqtpasmt6wij3nnby 0 434001 3672545 2026-09-14T18:05:00Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Mšeno - chráněný dub.jpg | bilettekst = Freda eik i Mšeno nad Nisou | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO…» 3672545 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Mšeno - chráněný dub.jpg | bilettekst = Freda eik i Mšeno nad Nisou | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] | kommune = [[Jablonec nad Nisou]] | arealtype = | areal = | folketal = 8 428 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mšeno nad Nisou'''{{mrk|[[tysk]] ''Grünwald''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Jablonec nad Nisou]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Jablonec nad Nisou|Mseno nad Nisou]] 5gcrng6k1skbtn435dckpjk9fec75ia 0 434002 3672548 2026-09-14T18:09:43Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = U staré Lípy 9, Jablonec nad Nisou.JPG | bilettekst = Historisk bygning i Jablonecké Paseky | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med utvida fu…» 3672548 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = U staré Lípy 9, Jablonec nad Nisou.JPG | bilettekst = Historisk bygning i Jablonecké Paseky | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] | kommune = [[Jablonec nad Nisou]] | arealtype = | areal = | folketal = 2550 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Jablonecké Paseky'''{{mrk|[[tysk]] ''Bad Schlag''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Jablonec nad Nisou]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Jablonec nad Nisou|Jablonecke Paseky]] elp3og4bo3ryb6vqlrkty7sc31h3mfo 0 434003 3672549 2026-09-14T18:13:50Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Proseč nad Nisou, pošta, z mostu.jpg | bilettekst = Postkontoret i Proseč nad Nisou | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med utvida fullmakter…» 3672549 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Proseč nad Nisou, pošta, z mostu.jpg | bilettekst = Postkontoret i Proseč nad Nisou | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] | kommune = [[Jablonec nad Nisou]] | arealtype = | areal = | folketal = 2056 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Proseč nad Nisou'''{{mrk|[[tysk]] ''Proschwitz an der Neiße''}} er ein busetnad i [[Kommunar i Tsjekkia|kommunen]] [[Jablonec nad Nisou]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bydelar i Jablonec nad Nisou|Prosec nad Nisou]] 4lk2ahjm4rnvgh7mk4ckcd01d651hpq 0 434004 3672558 2026-09-14T19:32:44Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Žďár''' kan vise til: * [[Žďár i Jindřichův Hradec]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Žďár i Kaplice]], ein busetnad i kommunen [[Kaplice]] i distriktet Český Krumlov okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Žďár i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mnichovo Hradiště]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Žďár i Písek]…» 3672558 wikitext text/x-wiki '''Žďár''' kan vise til: * [[Žďár i Jindřichův Hradec]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Žďár i Kaplice]], ein busetnad i kommunen [[Kaplice]] i distriktet Český Krumlov okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Žďár i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mnichovo Hradiště]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Žďár i Písek]], ein kommune i [[Písek]] i distriktet Písek okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Žďár i Rakovník]], ein kommune i [[Rakovník]] i distriktet Rakovník okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Žďár i Tanvald]] ein busetnad i kommunen [[Tanvald]] i diostriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Žďár nad Sázavou okres]], eit distrikt i regionen Vysočina kraj i Tsjekkia * [[Dolní Žďár]], ein busetnad i kommunen [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov]] i distriktet Karlovy Vary okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Horní Žďár]], ein busetnad i kommunen [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov]] i distriktet Karlovy Vary okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Nový Žďár]], ein busetnad i kommunen [[Aš]] i distriktet Cheb okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 68xyvq2k2q0kkbby24104efgvzdnxgc 3672559 3672558 2026-09-14T19:34:13Z TU-nor 12071 3672559 wikitext text/x-wiki '''Žďár''' kan vise til: * [[Žďár i Jindřichův Hradec]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Žďár i Kaplice]], ein busetnad i kommunen [[Kaplice]] i distriktet Český Krumlov okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Žďár i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mnichovo Hradiště]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Žďár i Písek]], ein kommune i [[Písek]] i distriktet Písek okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Žďár i Rakovník]], ein kommune i [[Rakovník]] i distriktet Rakovník okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Žďár i Tanvald]] ein busetnad i kommunen [[Tanvald]] i diostriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Žďár nad Sázavou]], ein kommune i distriktet Žďár nad Sázavou i regionen Vysočina kraj i Tsjekkia * [[Žďár nad Sázavou okres]], eit distrikt i regionen Vysočina kraj i Tsjekkia * [[Dolní Žďár]], ein busetnad i kommunen [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov]] i distriktet Karlovy Vary okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Horní Žďár]], ein busetnad i kommunen [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov]] i distriktet Karlovy Vary okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Nový Žďár]], ein busetnad i kommunen [[Aš]] i distriktet Cheb okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} dji8mhqkm3kkwhqolzpx3xw7uwc3b5b 0 434005 3672560 2026-09-14T19:36:58Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Tannwald-Rathaus1.jpg | bilettekst = Rådhuset i Tanvald | kart = | karttekst = | flagg = Vlajkatanvald.gif | symbol = Tanvald CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealtype = Areal Administrative område til kommunar med utvida fu…» 3672560 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Tannwald-Rathaus1.jpg | bilettekst = Rådhuset i Tanvald | kart = | karttekst = | flagg = Vlajkatanvald.gif | symbol = Tanvald CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 190,61<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 19653 | folketal1type = kommune | folketal1 = 5825 | folketal_by = 3982 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Tanvald'''{{mrk|[[tysk]] ''Tannwald''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Tanvald.png|mini|250px|Det administrative området til Tanvald innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Tanvald er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> Fire kommunar frå det administrative området til Tanvald inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 8 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Tanvald omfattar 10 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Albrechtice v Jizerských horách]]* * '''[[Desná]]''' * '''[[Harrachov]]'''{{mrk|Overført frå [[Semily okres]] til [[Jablonec nad Nisou okres]] frå 1.1.2021<ref name ="Změny2021"/>}} * [[Jiřetín pod Bukovou]]* * [[Kořenov]] * [[Plavy]] * '''[[Smržovka]]'''* * '''[[Tanvald]]'''* * '''[[Velké Hamry]]''' * [[Zlatá Olešnice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tanvald SO || 22 086 || 20 905 || 19 653 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tanvald''' || 5 825 |- | style=text-align:left; | [[Smržovka]] || 3 771 |- | style=text-align:left; | [[Desná]] || 2 963 |- | style=text-align:left; | [[Velké Hamry]] || 2 617 |- | style=text-align:left; | [[Harrachov]] || 1 346 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plavy}} || 1 012 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tanvald''' || 3 982 |- | style=text-align:left; | [[Smržovka]] || 3 771 |- | style=text-align:left; | [[Desná]] || 2 963 |- | style=text-align:left; | [[Velké Hamry]] || 2 464 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šumburk nad Desnou}}{{mrk|Busetnad i kommunen Tanvald}} || 1 592 |- |} ===Bydelar i Tanvald=== Bydelane og tettstadene i Tanvald: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tanvald || 3 982 |- ! '''Tanvald by''' ! style=text-align:right; | 3 982 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šumburk nad Desnou}} || 1 592 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žďár i Tanvald|Žďár}} || 251 |- ! Tanvald kommune !style=text-align:right; | 5 825 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name ="Změny2021">{{Kjelde www |url=https://www.mvcr.cz/clanek/obecne-o-novem-zakonu-c-51-2020-sb.aspx |tittel= Obecně o novém zákonu č. 51/2020 Sb. |vitja=2026-09-01 |utgjevar=Ministerstvo vnitra České republiky}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Tanvald]] [[Kategori:Kommunar i Tanvald okres|Tanvald]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Tanvald]] ccsq73x9yydsbm9nhr24vq7f3cwmvkh 3672580 3672560 2026-09-14T20:54:29Z TU-nor 12071 3672580 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Tannwald-Rathaus1.jpg | bilettekst = Rådhuset i Tanvald | kart = | karttekst = | flagg = Vlajkatanvald.gif | symbol = Tanvald CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 190,61<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 19653 | folketal1type = kommune | folketal1 = 5825 | folketal_by = 3982 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Tanvald'''{{mrk|[[tysk]] ''Tannwald''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Tanvald.png|mini|250px|Det administrative området til Tanvald innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Tanvald er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> Fire kommunar frå det administrative området til Tanvald inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 8 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Tanvald omfattar 10 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Albrechtice v Jizerských horách]]* * '''[[Desná]]''' * '''[[Harrachov]]'''{{mrk|Overført frå [[Semily okres]] til [[Jablonec nad Nisou okres]] frå 1.1.2021<ref name ="Změny2021"/>}} * [[Jiřetín pod Bukovou]]* * [[Kořenov]] * [[Plavy]] * '''[[Smržovka]]'''* * '''[[Tanvald]]'''* * '''[[Velké Hamry]]''' * [[Zlatá Olešnice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tanvald SO || 22 086 || 20 905 || 19 653 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tanvald''' || 5 825 |- | style=text-align:left; | [[Smržovka]] || 3 771 |- | style=text-align:left; | [[Desná]] || 2 963 |- | style=text-align:left; | [[Velké Hamry]] || 2 617 |- | style=text-align:left; | [[Harrachov]] || 1 346 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plavy}} || 1 012 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tanvald''' || 3 982 |- | style=text-align:left; | [[Smržovka]] || 3 771 |- | style=text-align:left; | [[Desná]] || 2 963 |- | style=text-align:left; | [[Velké Hamry]] || 2 464 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šumburk nad Desnou}}{{mrk|Busetnad i kommunen Tanvald}} || 1 592 |- |} ===Bydelar i Tanvald=== Bydelane og tettstadene i Tanvald: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tanvald || 3 982 |- ! '''Tanvald by''' ! style=text-align:right; | 3 982 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šumburk nad Desnou}} || 1 592 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žďár i Tanvald|Žďár}} || 251 |- ! Tanvald kommune !style=text-align:right; | 5 825 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name ="Změny2021">{{Kjelde www |url=https://www.mvcr.cz/clanek/obecne-o-novem-zakonu-c-51-2020-sb.aspx |tittel= Obecně o novém zákonu č. 51/2020 Sb. |vitja=2026-09-01 |utgjevar=Ministerstvo vnitra České republiky}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Tanvald]] [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Tanvald]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Tanvald]] czve58rn6928jm9083jl6gmf6anoas6 14 434006 3672561 2026-09-14T19:38:07Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Tanvald]]» 3672561 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Tanvald]] 0686sxbl4kzstv7jlc7241zas9ltgjt 3672582 3672561 2026-09-14T20:56:40Z TU-nor 12071 Tømde sida 3672582 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 434007 3672562 2026-09-14T19:44:05Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = T. G. Masaryka, Smržovka (2).jpg | bilettekst = Sentralt torg i Smržovka | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = Smržovka CoA CZ.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med utvida fu…» 3672562 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = T. G. Masaryka, Smržovka (2).jpg | bilettekst = Sentralt torg i Smržovka | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = Smržovka CoA CZ.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Tanvald|Tanvald SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 3771 | folketal_by = 3771 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Smržovka'''{{mrk|[[tysk]] ''Morchenstern''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Smržovka ligg administrativt under [[Tanvald]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Smrzovka]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Smrzovka]] 8gi00vcblenju8ujyl77kfwuwdicswy 0 434008 3672563 2026-09-14T19:47:56Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Desná (2).jpg | bilettekst = Rådhuset i Desná | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Desna (Jablonec nad Nisou).svg | symbol = Desná znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med ut…» 3672563 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Desná (2).jpg | bilettekst = Rådhuset i Desná | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Desna (Jablonec nad Nisou).svg | symbol = Desná znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Tanvald|Tanvald SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2963 | folketal_by = 2963 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Desná'''{{mrk|[[tysk]] ''Dessendorf''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Desná ligg administrativt under [[Tanvald]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Desna]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Desnq]] 2x89qclbdszwju6r3uau1rlahvekh5v 0 434009 3672564 2026-09-14T19:51:25Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Velké Hamry - náměstí.jpg | bilettekst = Sentral park i Velké Hamry | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Velké Hamry CZ.svg | symbol = Velké Hamry CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = Administrative områd…» 3672564 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Velké Hamry - náměstí.jpg | bilettekst = Sentral park i Velké Hamry | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Velké Hamry CZ.svg | symbol = Velké Hamry CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Tanvald|Tanvald SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2617 | folketal_by = 2464 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Velké Hamry'''{{mrk|[[tysk]] ''Großhammer'', ''Groß Hammer''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Velké Hamry ligg administrativt under [[Tanvald]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Velke Hamry]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Velke Hamry]] jstas6yt82itwokbbi8zhw1h84luc7m 0 434010 3672568 2026-09-14T20:14:10Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Vlastiboř''' kan vise til: * [[Vlastiboř i Tábor]], ein kommune i [[Soběslav]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Vlastiboř i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672568 wikitext text/x-wiki '''Vlastiboř''' kan vise til: * [[Vlastiboř i Tábor]], ein kommune i [[Soběslav]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Vlastiboř i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 0axfqkkflvsep5ebsqios6tugfsf8e5 0 434011 3672570 2026-09-14T20:17:50Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Skuhrov''' kan vise til: * [[Skuhrov i Beroum]]. ein kommune i [[Beroun]] i distriktet Beroun okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Skuhrov i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672570 wikitext text/x-wiki '''Skuhrov''' kan vise til: * [[Skuhrov i Beroum]]. ein kommune i [[Beroun]] i distriktet Beroun okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Skuhrov i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 4u3xyx2v25xr9k3zleqzitsxhkheu7v 0 434012 3672572 2026-09-14T20:19:46Z 90sveped 53941 Omsett frå norsk bokmål wiki 3672572 wikitext text/x-wiki [[File:Holtås rock art SNK18.jpg|thumb|]] '''Helleristingane ved Holtås eller Holte''' i [[Levanger kommune]] i [[Trøndelag fylke|Trøndelag]] er eit felt med [[Helleristing|veideristingar]] frå [[bronsealderen]]. Det inneheld 102 figurar, for det meste dyrefigurar. Dyra er teikna med konturmarkerte kroppar med eit indre mønster av parallelle linjer, og blir skildra som eit tydeleg døme på den stilhistoriske utviklinga av dyrefigurar i bergkunsten. == Staden og funnet == [[Fil:Holtås 1.jpg|thumb|Berget med figurane skrånar litt bort frå vegen, og dermed også motsett av skråninga i terrenget rundt.]] Feltet ligg 55 meter over havet, er 15 meter langt og 3 meter breitt,<ref name="m68"/><ref>{{ Kilde bok | forfatter = Ivar Berre | utgivelsesår = 1997 | tittel = Skogn historie Bind 11. Ytre Skogn 2 | isbn = 8299020387 | utgivelsessted = Levanger | forlag = Nemnda for Skogn historie | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2015102248008 | side = 500-502}}</ref> og inneheld 102 figurar.<ref name="m68"/> Ristingane blei funne i 1962 under arbeidet med å rette ut ein sving på riksvegen gjennom [[Skogn]].<ref>«Helleristninger fra yngre steinalder funnet ved riksvegen i Skogn». ''Trønder-Avisa'', 19. sept 1962</ref><ref>«Helleristninger funnet i Rognlan». ''Trønder-Avisa'', 10. okt 1962</ref><ref>{{ Kilde bok | utgivelsesår = 1965 | tittel = Skogn historie. Band 3: Om Skognområdet i førhistorisk tid | forfatter = Martin Sivertsen | utgivelsessted = Levanger | forlag = Nemnda for Skogn historie | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2011101208007 | side = 26-28}}</ref> Framleis kan ein sjå borehol etter anleggsarbeidet i feltet. Elevar frå lærarskulen i [[Levanger]] var med på å rydde og reinske feltet.<ref name="m68"/> Feltet blei undersøkt og dokumentert av [[konservator]] Kristen R. Møllenhus frå [[Vitskapsmuseet]] i 1966.<ref name="m68">Møllenhus 1968</ref><ref>«Steinaldermanns verk på Ronglan blir konservert». ''[https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_tronderavisa_null_null_19660903_0_203_1 Trønder-Avisa]'' 3. sept 1966</ref> På nedsida av vegen, ti meter lågare i terrenget, blei det i 1971 funne ei mindre gruppe med fem figurar på eit lite område på 1,5 × 1,5 meter.<ref name="s91"/> Ein ny figur blei funnen nær hovudfeltet i 1976, ein utypisk båtfigur.<ref name="s81"/> På den tida då ristingane blei hogde, var den noverande Hotterelva og resten av jordbrukslandskapet nord for Holtås og opp til [[Skogn]] ein fjordarm av [[Trondheimsfjorden]]. [[Landheving|Landhevinga]] har endra landskapet rundt ristingane. Berget med ristingane ligg likevel så høgt over havet at det neppe kan vere snakk om at ristingane opphavleg låg i strandkanten, slik vi kjenner frå andre helleristingsfelt.<ref name="s91"/> Professor Kalle Sognnes antydar at ristingsfeltet kan ha lege i åssida med utsikt over ei brei bukt eller fjordarm.<ref name="s81">Sognnes 1981</ref> {| |[[Fil:Holtås Levanger Møllenhus 1968.jpg|thumb|center|600px|Holtås-feltet er 15 meter breitt og tre meter høgt.]] |} == Skildring av figurane == Figurane er jamt fordelte over det meste av flata, med ei opphoping av dyr og andre figurar i ei klynge til høgre.<ref name="hs16"/> Feltet har eit homogent og einsarta preg.<ref name="m68"/> Rundt 60 av figurane førestiller store [[hjortedyr]], i tillegg kjem nokre ufullstendige figurar som truleg er uferdige eller forvitra dyrefigurar.<ref name="hs16"/> Figurane er relativt små, og dei fleste er om lag like store, 40–50 cm breie.<ref name="m68"/> Berre tre dyr er lengre enn 80 cm.<ref name="hs16"/> Figurane er så stiliserte at det stort sett er vanskeleg å avgjere om det er elg eller rein.<ref name="s91"/> Sognnes meiner at dei fleste førestiller [[Elg|elgar]], men at nokre har [[gevir]] som tyder på at det er [[rein]].<ref name="s91"/> Hakeskjegg er ein av indikatorane på at figuren skal førestille ein elg.<ref name="hs16">Heidrun Stebergløkken. ''Bergkunstens gestalter, typer og stiler : en metodisk og empirisk tilnærming til veidekunstens konstruksjonsmåter i et midtnorsk perspektiv.'' Doktoravhandling NTNU, 2016. ([https://ntnuopen.ntnu.no/ntnu-xmlui/handle/11250/2379501 pdf])</ref> Det er òg drygt 20 figurar som består av linjer og geometriske figurar som ikkje kan identifiserast med nokon konkret figur eller gjenstand. Nokre få figurar har fått ei distinkt utforming som ikkje er identifisert eller tolka.<ref name="m68"/> Dei fleste og best utvikla av dyrefigurane er teikna med konturmarkerte kroppar med eit indre mønster av parallelle linjer.<ref name="s91"/><ref name="m68"/> Mange har ein ekstra pukkel over rygglinja, medan nokre få berre er teikna med éi linje.<ref name="s91"/> Møllenhus oppfattar pukkelen som eit «ønske om å framstille også den halvdel av dyrets buk som vi ikke ser på et dyr i profil.»<ref name="m68"/> <gallery> File:Holtås 9.jpg|På dette dyret (60 cm) er hjartet tydeleg markert. File:Holtås 15.jpg|Denne figuren (30 cm) blir skildra både som «frynser» og «halsbandsliknande».<ref name="m68"/> File:Holtås 8.jpg|Det er flest uspesifikke hjortedyr, men figuren til høgre (34 cm) er ein rein. File:Holtås 10.jpg|Nokre dyr er teikna detaljert. Andre, som denne (40 cm), er enkle og strekforma. File:Holtås 19.jpg|Moglegvis ei fall-luke eller eit anna fangstreiskap. 32 cm.<ref name="m68"/> File:Holtås 18.jpg|Rutemønsteret i midten øvst kan vere eit fangstnett eller ein plog til dyret til høgre.<ref name="m68"/> </gallery> == Oversyn og tolkingar == [[Fil:Holtås 14.jpg|miniatyr|Dyrefigurane på Holtås er teikna med konturmarkerte kroppar med eit indre mønster av parallelle linjer.]] Dei best utvikla dyrefigurane er teikna med konturmarkerte kroppar med eit indre mønster av parallelle linjer. Holtås-figurane framstår ifølgje professor Kalle Sognnes som det tydelegaste dømet på det yngste av dei tre stilstadia som [[Arkeolog|arkeologen]] [[Gutorm Gjessing]] skildra for den stilhistoriske utviklinga av dyrefigurar i bergkunsten.<ref name="s91">Sognnes 1991</ref><ref name="s09">Sognnes 2009</ref> Møllenhus meiner at ristingane kan daterast til «metalltid», det vil seie [[bronsealderen]], og at feltet er ein representant for «metalltidas veidekultur».<ref name="m68"/> Også Sognnes meiner at feltet kan daterast til eldre bronsealder.<ref name="s99"/> Bergkunstforskaren Heidrun Stebergløkken meiner at det lågare feltet, som blei funne i 1971, kan vere uttrykk for ei enkelthending og vere laga av éin person.<ref name="hs16"/> == Området i dag == Helleristingane er lett tilgjengelege på sørsida av [[fylkesveg 6854]] (gamle [[Europaveg 6|E6]]), om lag to kilometer nord for [[Ronglan|Ronglan stasjon]]. Staden er ikkje lagd til rette for besøkjande. Han ligg tett opp til vegen og i ein vegsving, og derfor kan det vere trafikkfarleg å stanse rett ved feltet. Ettersom det er kraftig forvitring i berget, har [[Vitskapsmuseet]] i [[Trondheim]] laga ein avstøyping av berget som dokumentasjon. Ein kopi av avstøypinga er plassert i utstillinga «Midt-Noregs forhistorie» ved Vitskapsmuseet.<ref name="s99">Sognnes 1999</ref><ref>[https://www.ntnu.no/museum/midt-norges-forhistorie Midtnorges forhistorie]; NTNU Vitenskapsmuseet </ref> Holtås inngår i [[Trøndelag fylke|Trøndelag fylkeskommune]] sitt formidlingsprosjekt Bergkunstreisen.<ref>Helle Vangen Stuedal. «[https://spormagasin.no/2022/06/bergkunstreisen-i-trondelag/ Bergkunstreisen i Trøndelag]»; ''Spor''; 2020, nr 2</ref> Sidan 2005 har Vitskapsmuseet og fylkeskommunen behandla feltet som ein del av [[Riksantikvaren]] sitt bevaringsprogram for bergkunst. Ein sprøyter ristingsfeltet med [[etanol]] for å hindre plantar, mose og algar i å bryte ned berget. Om vinteren blir bergflata dekt med byggfolie og PVC-duk med innsveisa isolasjonsmatte.<ref>[https://forskning.no/arkeologi-historie-kulturpolitikk/usikker-framtid-for-bergkunsten-i-norge/1335039 Usikker framtid for bergkunsten i Norge]; forskning.no, 11.5.2019</ref><ref>[https://www.riksantikvaren.no/prosjekter/bevaringsprogramma/bergkunst/ Bevaringsprogramma – Bergkunst]; riksantikvaren.no</ref> == Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Helleristningene ved Holtås|Helleristningene ved Holtås]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 10. september 2026.'' {{refslutt}} == Litteratur == * {{ Kilde bok | forfatter = [[Anders Hagen]] | utgivelsesår = 1990 | tittel = Helleristningar i Noreg | isbn = 8252131549 | forlag = Samlaget | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010100508032 | side = 113-114}} * Kristen Møllenhus: Helleristningene på Holtås i Ronglan. ''Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs skrifter 1968 (4)''. Trondheim 1968 * {{ Kilde bok | utgivelsesår = 1980 | tittel = Viking: tidsskrift for norrøn arkeologi | forlag = Norsk arkeologisk selskap | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2019061881192_001 | side = 34-50 | forfatter = Kalle Sognnes | artikkel = Holemalingane i Skåren-Monsen, Brønnøy, Nordland }} * {{ Kilde bok | forfatter = Kalle Sognnes| utgivelsesår = 1981 | tittel = Helleristningsundersøkelser i Trøndelag 1979 og 1980 | isbn = 8271262424 | utgivelsessted = Trondheim | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012110708002 | side =17-18 }} * {{ Kilde bok | utgivelsesår = 1991 | tittel = Viking : tidsskrift for norrøn arkeologi| forlag = Norsk arkeologisk selskap | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2019042681126_001 | side =7-40 | forfatter = Kalle Sognnes | artikkel = Nye helleristningsfunn i Trøndelag }} * {{ Kilde bok | forfatter = Kalle Sognnes | utgivelsesår = 1999 | tittel = Det levende berget | isbn = 8251915201 | forlag = Tapir | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010062510002 | side = }} * Kalle Sognnes (2009). «Fra Bøla til Holtås – hvordan tegne en elg?». ''[http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2018111681119_001 Nord-Trøndelags historielags årbok]'', pp. 161-168. == Bakgrunnsstoff == * {{Kulturminne|101848|Holtås /Holte, Bergkunst}} * [https://heimskringla.no/wiki/Billeder_fra_Holt%C3%A5s Billeder fra Holtås]; heimskringla.no * [http://www.ismoluukkonen.net/kalliotaide/piirros/holtas/holtas.html Holtås]; bilder og engelsk/finsk tekst, ismoluukkonen.net {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bergkunst|Holtås]] [[Kategori:Kulturminne i Levanger]] rfbp1brrhpb9txu6zqkytjlx2dy1su2 0 434013 3672574 2026-09-14T20:27:24Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Radčice''' kan vise til: * [[Radčice i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Radčice i Plzeň]], ein busetnad i kommunen [[Plzeň]] i distriktet Plzeň okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Radčice i Vodňany]], ein busetnad i kommunen [[Vodňany]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Mariánské Radčice]], ein kommune i Litvíno…» 3672574 wikitext text/x-wiki '''Radčice''' kan vise til: * [[Radčice i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Radčice i Plzeň]], ein busetnad i kommunen [[Plzeň]] i distriktet Plzeň okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Radčice i Vodňany]], ein busetnad i kommunen [[Vodňany]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Mariánské Radčice]], ein kommune i [[Litvínov]] i distriktet Most okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} idaf23nnbe8drq00c7wy11qgifn8cdq 0 434014 3672576 2026-09-14T20:43:01Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Železný Brod – náměstí 3. května 1.jpg | bilettekst = Rådhuset i Železný Brod | kart = | karttekst = | flagg = Zelezny Brod CZ flag.svg | symbol = Coat of arms of Železný Brod.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealtype = Ar…» 3672576 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Železný Brod – náměstí 3. května 1.jpg | bilettekst = Rådhuset i Železný Brod | kart = | karttekst = | flagg = Zelezny Brod CZ flag.svg | symbol = Coat of arms of Železný Brod.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 74,06<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 11 702 | folketal1type = kommune | folketal1 = 5734 | folketal_by = 4197 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Železný Brod'''{{mrk|[[tysk]] ''Tannwald''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Železný Brod.png|mini|250px|Det administrative området til Železný Brod innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Železný Brod er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> To kommunar frå det administrative området til Železný Brod inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 10 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Železný Brod omfattar 11 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er ein by (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Držkov]] * [[Jílové u Držkova]] * [[Koberovy]] * [[Líšný]] * [[Loužnice]] * [[Pěnčín]]* * [[Radčice i Jablonec nad Nisou|Radčice]] * [[Skuhrov i Jablonec nad Nisou|Skuhrov]]* * [[Vlastiboř i Jablonec nad Nisou|Vlastiboř]] * ''[[Zásada]]'' * '''[[Železný Brod]]''' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Železný Brod SO || 12 008 || 12 043 || 11 702 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Železný Brod''' || 5 734 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pěnčín}} || 1 976 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Koberovy}} || 966 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zásada}} || 872 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skuhrov i Jablonec nad Nisou|Skuhrov}} || 594 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Železný Brod''' || 4 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zásada}} || 872 |- |} ===Bydelar i Železný Brod=== Bydelane og tettstadene i Železný Brod: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tanvald || 4 197 |- ! '''Železný Brod by''' ! style=text-align:right; | 4 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bzí}} || 283 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horská Kamenice}} || 113 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrubá Horka}} || 267 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlístov}} || 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jirkov i Železný Brod|Jirkov}} || 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malá Horka}} || 58 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pelechov}} || 134 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Splzov}} || 45 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střevelná}} || 42 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Těpeře}} || 203 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veselí}} || 37 |- ! Železný Brod kommune !style=text-align:right; | 5 734 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Zelezny Brod]] [[Kategori:Kommunar i Železný Brod okres|Zelezny Brod]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Zelezny Brod]] ob0b28f4x8fgor56rs2hqlv1mnc25cg 3672581 3672576 2026-09-14T20:56:17Z TU-nor 12071 3672581 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Železný Brod – náměstí 3. května 1.jpg | bilettekst = Rådhuset i Železný Brod | kart = | karttekst = | flagg = Zelezny Brod CZ flag.svg | symbol = Coat of arms of Železný Brod.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 74,06<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 11 702 | folketal1type = kommune | folketal1 = 5734 | folketal_by = 4197 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Železný Brod'''{{mrk|[[tysk]] ''Eisenbrod''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Železný Brod.png|mini|250px|Det administrative området til Železný Brod innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Železný Brod er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> To kommunar frå det administrative området til Železný Brod inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 10 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Železný Brod omfattar 11 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er ein by (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Držkov]] * [[Jílové u Držkova]] * [[Koberovy]] * [[Líšný]] * [[Loužnice]] * [[Pěnčín]]* * [[Radčice i Jablonec nad Nisou|Radčice]] * [[Skuhrov i Jablonec nad Nisou|Skuhrov]]* * [[Vlastiboř i Jablonec nad Nisou|Vlastiboř]] * ''[[Zásada]]'' * '''[[Železný Brod]]''' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Železný Brod SO || 12 008 || 12 043 || 11 702 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Železný Brod''' || 5 734 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pěnčín}} || 1 976 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Koberovy}} || 966 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zásada}} || 872 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skuhrov i Jablonec nad Nisou|Skuhrov}} || 594 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Železný Brod''' || 4 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zásada}} || 872 |- |} ===Bydelar i Železný Brod=== Bydelane og tettstadene i Železný Brod: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tanvald || 4 197 |- ! '''Železný Brod by''' ! style=text-align:right; | 4 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bzí}} || 283 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horská Kamenice}} || 113 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrubá Horka}} || 267 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlístov}} || 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jirkov i Železný Brod|Jirkov}} || 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malá Horka}} || 58 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pelechov}} || 134 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Splzov}} || 45 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střevelná}} || 42 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Těpeře}} || 203 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veselí}} || 37 |- ! Železný Brod kommune !style=text-align:right; | 5 734 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Zelezny Brod]] [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Zelezny Brod]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Zelezny Brod]] 2acskbghfyqym4t45eylifu3lo7kh7x 3672586 3672581 2026-09-14T21:35:08Z TU-nor 12071 3672586 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Železný Brod – náměstí 3. května 1.jpg | bilettekst = Rådhuset i Železný Brod | kart = | karttekst = | flagg = Zelezny Brod CZ flag.svg | symbol = Coat of arms of Železný Brod.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 74,06<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 11 702 | folketal1type = kommune | folketal1 = 5734 | folketal_by = 4197 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Železný Brod'''{{mrk|[[tysk]] ''Eisenbrod''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Železný Brod.png|mini|250px|Det administrative området til Železný Brod innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Železný Brod er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> To kommunar frå det administrative området til Železný Brod inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 10 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Železný Brod omfattar 11 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er ein by (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Držkov]] * [[Jílové u Držkova]] * [[Koberovy]] * [[Líšný]] * [[Loužnice]] * [[Pěnčín i Železný Brod|Pěnčín]]* * [[Radčice i Jablonec nad Nisou|Radčice]] * [[Skuhrov i Jablonec nad Nisou|Skuhrov]]* * [[Vlastiboř i Jablonec nad Nisou|Vlastiboř]] * ''[[Zásada]]'' * '''[[Železný Brod]]''' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Železný Brod SO || 12 008 || 12 043 || 11 702 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Železný Brod''' || 5 734 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pěnčín}} || 1 976 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Koberovy}} || 966 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zásada}} || 872 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skuhrov i Jablonec nad Nisou|Skuhrov}} || 594 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Železný Brod''' || 4 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zásada}} || 872 |- |} ===Bydelar i Železný Brod=== Bydelane og tettstadene i Železný Brod: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tanvald || 4 197 |- ! '''Železný Brod by''' ! style=text-align:right; | 4 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bzí}} || 283 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horská Kamenice}} || 113 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrubá Horka}} || 267 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlístov}} || 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jirkov i Železný Brod|Jirkov}} || 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malá Horka}} || 58 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pelechov}} || 134 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Splzov}} || 45 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střevelná}} || 42 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Těpeře}} || 203 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veselí}} || 37 |- ! Železný Brod kommune !style=text-align:right; | 5 734 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Zelezny Brod]] [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Zelezny Brod]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Zelezny Brod]] me0v3mf676f94wf08fo9jxaf1w9n0nz 3672587 3672586 2026-09-14T21:35:35Z TU-nor 12071 3672587 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Železný Brod – náměstí 3. května 1.jpg | bilettekst = Rådhuset i Železný Brod | kart = | karttekst = | flagg = Zelezny Brod CZ flag.svg | symbol = Coat of arms of Železný Brod.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 74,06<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 11 702 | folketal1type = kommune | folketal1 = 5734 | folketal_by = 4197 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Železný Brod'''{{mrk|[[tysk]] ''Eisenbrod''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Železný Brod.png|mini|250px|Det administrative området til Železný Brod innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Železný Brod er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> To kommunar frå det administrative området til Železný Brod inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 10 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Železný Brod omfattar 11 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er ein by (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Držkov]] * [[Jílové u Držkova]] * [[Koberovy]] * [[Líšný]] * [[Loužnice]] * [[Pěnčín i Jablonec nad Nisou|Pěnčín]]* * [[Radčice i Jablonec nad Nisou|Radčice]] * [[Skuhrov i Jablonec nad Nisou|Skuhrov]]* * [[Vlastiboř i Jablonec nad Nisou|Vlastiboř]] * ''[[Zásada]]'' * '''[[Železný Brod]]''' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Železný Brod SO || 12 008 || 12 043 || 11 702 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Železný Brod''' || 5 734 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pěnčín}} || 1 976 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Koberovy}} || 966 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zásada}} || 872 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skuhrov i Jablonec nad Nisou|Skuhrov}} || 594 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Železný Brod''' || 4 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zásada}} || 872 |- |} ===Bydelar i Železný Brod=== Bydelane og tettstadene i Železný Brod: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tanvald || 4 197 |- ! '''Železný Brod by''' ! style=text-align:right; | 4 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bzí}} || 283 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horská Kamenice}} || 113 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrubá Horka}} || 267 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlístov}} || 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jirkov i Železný Brod|Jirkov}} || 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malá Horka}} || 58 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pelechov}} || 134 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Splzov}} || 45 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střevelná}} || 42 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Těpeře}} || 203 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veselí}} || 37 |- ! Železný Brod kommune !style=text-align:right; | 5 734 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Zelezny Brod]] [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Zelezny Brod]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Zelezny Brod]] 93ysotf9muhaq007xdedghqpn5yn6ru 14 434015 3672577 2026-09-14T20:43:55Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Zelezny Brod]]» 3672577 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Zelezny Brod]] n6mc27exwbhmctkyukp7g8zzcvb9881 3672583 3672577 2026-09-14T20:57:04Z TU-nor 12071 Tømde sida 3672583 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 434016 3672578 2026-09-14T20:44:20Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''[[Jirkov]]''' er ein kommune i distriktet Chomutov okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia '''Jirkov''' kan òg vise til: *[[Jirkov i Železný Brod]], ein buetnad i kommunen [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672578 wikitext text/x-wiki '''[[Jirkov]]''' er ein kommune i distriktet Chomutov okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia '''Jirkov''' kan òg vise til: *[[Jirkov i Železný Brod]], ein buetnad i kommunen [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 6omfl4owpj0he083ltq03chbnpqntvn 0 434017 3672588 2026-09-14T21:36:18Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Lažany''' kan vise til: * [[Lažany i Strakonice]], ein kommune i [[Blatná]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Lažany i Prešov]], ein kommune i [[Prešov okres]] i regionen Prešov kraj i Slovakia * [[Lažany i Liberec]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672588 wikitext text/x-wiki '''Lažany''' kan vise til: * [[Lažany i Strakonice]], ein kommune i [[Blatná]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Lažany i Prešov]], ein kommune i [[Prešov okres]] i regionen Prešov kraj i Slovakia * [[Lažany i Liberec]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} e0dh7fn8055smc0tuj36fgedejg81t9 3672589 3672588 2026-09-14T21:36:40Z TU-nor 12071 3672589 wikitext text/x-wiki '''Lažany''' kan vise til: * [[Lažany i Liberec]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Lažany i Prešov]], ein kommune i [[Prešov okres]] i regionen Prešov kraj i Slovakia * [[Lažany i Strakonice]], ein kommune i [[Blatná]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} 4t8i8lmmnj87a55vq4puguvt0aoyrkq 0 434018 3672590 2026-09-14T21:41:18Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Pěnčín''' kan vise til: * [[Pěnčín i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Pěnčín i Liberec]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672590 wikitext text/x-wiki '''Pěnčín''' kan vise til: * [[Pěnčín i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Pěnčín i Liberec]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 6ryyr79xesi4x8u2uf23uuu4llm9g2t 0 434019 3672591 2026-09-14T21:44:56Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Radimovice''' kan vise til: * [[Radimovice i Liberec]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Radimovice u Tábora]], ein kommune i [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Radimovice u Želče]], ein kommune i [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672591 wikitext text/x-wiki '''Radimovice''' kan vise til: * [[Radimovice i Liberec]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Radimovice u Tábora]], ein kommune i [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Radimovice u Želče]], ein kommune i [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} lm3ei3g1mlf04j6br1iq8fz6xr2pipz 0 434020 3672594 2026-09-14T21:53:20Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Přepeře''' kan vise til: * [[Přepeře i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mladá Boleslav]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Přepeře i Semily]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Semily okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672594 wikitext text/x-wiki '''Přepeře''' kan vise til: * [[Přepeře i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mladá Boleslav]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Přepeře i Semily]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Semily okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} mbve7ge460t15mg3qn1qd8x1xvid0f7 0 434021 3672598 2026-09-14T22:03:52Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Ohrazenice''' kan vise til: * [[Ohrazenice i Příbram]], ein kommune i [[Příbram]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Ohrazenice i Semily]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Semily okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672598 wikitext text/x-wiki '''Ohrazenice''' kan vise til: * [[Ohrazenice i Příbram]], ein kommune i [[Příbram]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Ohrazenice i Semily]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Semily okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 8g44qsz5c718wxgvwsdok9bnf2syb1w 0 434022 3672599 2026-09-14T22:06:39Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Olešnice''' kan vise til: * [[Olešnice i České Budějovice]], ein kommune i [[Trhové Sviny]] i distriktet České Budějovice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Olešnice i Semily]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Semily okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Olešnice i Ústí nad Labem]], ein busetnad i kommunen [[Ústí nad Labem]] i distriktet Ústí nad Labem okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Zlatá Olešnice]], e…» 3672599 wikitext text/x-wiki '''Olešnice''' kan vise til: * [[Olešnice i České Budějovice]], ein kommune i [[Trhové Sviny]] i distriktet České Budějovice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Olešnice i Semily]], ein kommune i [[Turnov]] i distriktet Semily okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Olešnice i Ústí nad Labem]], ein busetnad i kommunen [[Ústí nad Labem]] i distriktet Ústí nad Labem okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Zlatá Olešnice]], ein kommune i [[Tanvald]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 2yg7stqw20a7am4s9dj0uahfm5xaew0 0 434023 3672601 2026-09-14T22:25:32Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Náměstí Českého ráje, Turnov (2).jpg | bilettekst = Rådhuset i Turnov | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Turnov CZ.svg | symbol = Turnov CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]]<br/>[[Liberec okres|Liberec]]<br/>Semily okres|…» 3672601 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Náměstí Českého ráje, Turnov (2).jpg | bilettekst = Rådhuset i Turnov | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Turnov CZ.svg | symbol = Turnov CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]]<br/>[[Liberec okres|Liberec]]<br/>[[Semily okres|Semily]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 232,64<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 32558 | folketal1type = kommune | folketal1 = 14242 | folketal_by = 11261 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Turnov'''{{mrk|[[tysk]] ''Turnau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. Sjølve byen Turnov ligg i distriktet [[Semily okres|Semily]], men det administrative området til kommunen omfattar òg område frå distrikta [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] og [[Liberec okres|Liberec]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Turnov.PNG|mini|250px|Det administrative området til Turnov innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Turnov er ein slik by med utvida fullmakter. Dette er den einaste administrative området i Tsjekkia som ikkje følgjer distriktsgrensene, men omfattar kommunar frå fleire distrikt. ===Kommunar=== Det administrative området til Turnov omfattar 36 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. ====Frå [[Jablonec nad Nisou okres]]==== * [[Jenišovice]] * [[Malá Skála]] ====Frå [[Liberec okres]]==== {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Čtveřín]] * [[Kobyly]] * [[Lažany i Liberec|Lažany]] * [[Paceřice]] * [[Pěnčín i Liberec|Pěnčín]] * [[Příšovice]] * [[Radimovice i Liberec|Radimovice]] * [[Soběslavice]] * [[Svijanský Újezd]] * [[Svijany]] * [[Sychrov]] * [[Vlastibořice]] * [[Žďárek]] }} ====Frå [[Liberec okres]]==== {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Holenice]] * [[Hrubá Skála]] * [[Kacanovy]] * [[Karlovice]] * [[Klokočí]] * [[Ktová]] * [[Loučky]] * [[Mírová pod Kozákovem]] * [[Modřišice]] * [[Ohrazenice i Semily|Ohrazenice]] * [[Olešnice i Semily|Olešnice]] * [[Přepeře i Semily|Přepeře]] * [[Radostná pod Kozákovem]] * [[Rakousy]] * '''[[Rovensko pod Troskami]]''' * [[Tatobity]] * [[Troskovice]] * '''[[Turnov]]''' * [[Všeň]] * [[Vyskeř]] * [[Žernov]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Turnov SO || 30 900 || 32 350 || 32 558 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Turnov''' || 14 242 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mírová pod Kozákovem}} || 1 749 |- | style=text-align:left; | [[Rovensko pod Troskami]] || 1 294 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Příšovice}} || 1 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jenišovice}} || 1 213 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malá Skála}} || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ohrazenice i Semily|Ohrazenice}} || 1 088 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Turnov''' || 11 261 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Příšovice}} || 1 238 |- | style=text-align:left; | [[Rovensko pod Troskami]] || 1 108 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ohrazenice i Semily|Ohrazenice}} || 1 088 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jenišovice}} || 981 |- |} ===Bydelar i Turnov === Bydelane og tettstadene i Turnov: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Turnov || 11 261 |- ! '''Turnov by''' ! style=text-align:right; | 11 261 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bukovina i Turnov|Bukovina}} || 131 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Daliměřice}} || 1 148 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolánky u Turnova}} || 33 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrubý Rohozec}} || 39 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kadeřavec}} || 94 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kobylka}} || 109 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Loužek}} || 9 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malý Rohozec}} || 308 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mašov}} || 660 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mokřiny}} || 15 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pelešany}} || 396 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vazovec}} || 39 |- ! Turnov kommune !style=text-align:right; | 14 242 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Turnov]] [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Turnov]] [[Kategori:Kommunar i Liberec okres|Turnov]] [[Kategori:Kommunar i Semily okres|Turnov]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Turnov]] emcjp323dyd46qx7qfcv04tlgpqkms2 3672605 3672601 2026-09-15T05:14:46Z TU-nor 12071 3672605 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Náměstí Českého ráje, Turnov (2).jpg | bilettekst = Rådhuset i Turnov | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Turnov CZ.svg | symbol = Turnov CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]]<br/>[[Liberec okres|Liberec]]<br/>[[Semily okres|Semily]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 232,64<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 32558 | folketal1type = kommune | folketal1 = 14242 | folketal_by = 11261 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Turnov'''{{mrk|[[tysk]] ''Turnau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. Sjølve byen Turnov ligg i distriktet [[Semily okres|Semily]], men det administrative området til kommunen omfattar òg område frå distrikta [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] og [[Liberec okres|Liberec]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Turnov.PNG|mini|250px|Det administrative området til Turnov innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Turnov er ein slik by med utvida fullmakter. Dette er den einaste administrative området i Tsjekkia som ikkje følgjer distriktsgrensene, men omfattar kommunar frå fleire distrikt. ===Kommunar=== Det administrative området til Turnov omfattar 36 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. ====Frå [[Jablonec nad Nisou okres]]==== * [[Jenišovice]] * [[Malá Skála]] ====Frå [[Liberec okres]]==== {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Čtveřín]] * [[Kobyly]] * [[Lažany i Liberec|Lažany]] * [[Paceřice]] * [[Pěnčín i Liberec|Pěnčín]] * [[Příšovice]] * [[Radimovice i Liberec|Radimovice]] * [[Soběslavice]] * [[Svijanský Újezd]] * [[Svijany]] * [[Sychrov]] * [[Vlastibořice]] * [[Žďárek]] }} ====Frå [[Semily okres]]==== {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Holenice]] * [[Hrubá Skála]] * [[Kacanovy]] * [[Karlovice]] * [[Klokočí]] * [[Ktová]] * [[Loučky]] * [[Mírová pod Kozákovem]] * [[Modřišice]] * [[Ohrazenice i Semily|Ohrazenice]] * [[Olešnice i Semily|Olešnice]] * [[Přepeře i Semily|Přepeře]] * [[Radostná pod Kozákovem]] * [[Rakousy]] * '''[[Rovensko pod Troskami]]''' * [[Tatobity]] * [[Troskovice]] * '''[[Turnov]]''' * [[Všeň]] * [[Vyskeř]] * [[Žernov]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Turnov SO || 30 900 || 32 350 || 32 558 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Turnov''' || 14 242 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mírová pod Kozákovem}} || 1 749 |- | style=text-align:left; | [[Rovensko pod Troskami]] || 1 294 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Příšovice}} || 1 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jenišovice}} || 1 213 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malá Skála}} || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ohrazenice i Semily|Ohrazenice}} || 1 088 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Turnov''' || 11 261 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Příšovice}} || 1 238 |- | style=text-align:left; | [[Rovensko pod Troskami]] || 1 108 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ohrazenice i Semily|Ohrazenice}} || 1 088 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jenišovice}} || 981 |- |} ===Bydelar i Turnov === Bydelane og tettstadene i Turnov: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Turnov || 11 261 |- ! '''Turnov by''' ! style=text-align:right; | 11 261 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bukovina i Turnov|Bukovina}} || 131 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Daliměřice}} || 1 148 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolánky u Turnova}} || 33 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrubý Rohozec}} || 39 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kadeřavec}} || 94 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kobylka}} || 109 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Loužek}} || 9 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malý Rohozec}} || 308 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mašov}} || 660 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mokřiny}} || 15 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pelešany}} || 396 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vazovec}} || 39 |- ! Turnov kommune !style=text-align:right; | 14 242 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Turnov]] [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Turnov]] [[Kategori:Kommunar i Liberec okres|Turnov]] [[Kategori:Kommunar i Semily okres|Turnov]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Turnov]] tinhtd1nd26ulm67oslr0w2p0z44hdi 0 434024 3672606 2026-09-15T05:20:41Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Rovensko 2010-3.jpg | bilettekst = Rådhuset i Rovensko pod Troskami | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Rovensko pod Troskami CZ.svg | symbol = Rovensko pod Troskami CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Semily okres|Semily]] | distrikttype = Administrative område til komm…» 3672606 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Rovensko 2010-3.jpg | bilettekst = Rådhuset i Rovensko pod Troskami | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Rovensko pod Troskami CZ.svg | symbol = Rovensko pod Troskami CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Semily okres|Semily]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Turnov|Turnov SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 1294 | folketal_by = 1108 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Rovensko pod Troskami'''{{mrk|[[tysk]] ''Rowensko bei Turnau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Semily okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Rovensko pod Troskami ligg administrativt under [[Turnov]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Semily okres|Rovensko]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Rovensko]] 7bucb1l3rd71bpmwm124r37lmhsq25j 14 434025 3672607 2026-09-15T05:22:32Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Semily]]» 3672607 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Semily]] dhjiygjtezjtijb57x29usg6ojtry9f 0 434026 3672611 2026-09-15T06:16:40Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|distrikt | namn = Liberec okres | andre namn = okres Liberec | bilete = Liberec, radnice, výhled 01.jpg | bilettekst = Utsyn over [[Liberec]] med fjellet [[Ještěd]] i bakgrunnen | kart = Map CZ - district Liberec.PNG | karttekst = Liberec okres innanfor regionen Liberec kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | hovudstad = [[Liberec]] | areal = 989,35<ref name="Areal…» 3672611 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Liberec okres | andre namn = okres Liberec | bilete = Liberec, radnice, výhled 01.jpg | bilettekst = Utsyn over [[Liberec]] med fjellet [[Ještěd]] i bakgrunnen | kart = Map CZ - district Liberec.PNG | karttekst = Liberec okres innanfor regionen Liberec kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | hovudstad = [[Liberec]] | areal = 989,35<ref name="Areal"/> | folketal = 100959 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Liberec okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Liberec''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg sentralt i regionen og grenser i sør mot [[Sentral-Böhmen]], i nord mot [[Polen]] med ei kort grense mot [[Tyskland]] i vest. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter i Liberec okres: * [[Frýdlant|Frýdlant SO]] * [[Liberec|Liberec SO]] * del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=a|Kommunane {{ikkjeraud|Čtveřín}}, {{ikkjeraud|Kobyly}}, {{ikkjeraud|Lažany i Liberec|Lažany}}, {{ikkjeraud|Paceřice}}, {{ikkjeraud|Pěnčín i Liberec|Pěnčín}}, {{ikkjeraud|Příšovice}}, {{ikkjeraud|Radimovice i Liberec|Radimovice}}, {{ikkjeraud|Soběslavice}}, {{ikkjeraud|Svijanský Újezd}}, {{ikkjeraud|Svijany}}, {{ikkjeraud|Sychrov}}, {{ikkjeraud|Vlastibořice}} og {{ikkjeraud|Žďárek}}}} ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Frýdlant|Frýdlant SO]] || 24 285 || 24 124 || 23 696 |- | style=text-align:left; | [[Liberec|Liberec SO]] || 133 957 || 140 642 || 144 998 |- | style=text-align:left; | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=a}} || 4 458 || 5 112 || 5 531 |- ! Liberec okres !style=text-align:right; | 162 780 !style=text-align:right; | 169 878 !style=text-align:right; | 174 225 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Liberec]] [[Kategori:Liberec kraj|Liberec]] h4g7n9umesf2zjkbx843j0de47z38n7 0 434027 3672614 2026-09-15T06:57:54Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Višňová''' kan vise til: * [[Višňová i Jindřichův Hradec]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Višňová i Liberec]], ein kommune i [[Frýdlant]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Višňová i Příbram]], ein kommune i [[Příbram]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672614 wikitext text/x-wiki '''Višňová''' kan vise til: * [[Višňová i Jindřichův Hradec]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Višňová i Liberec]], ein kommune i [[Frýdlant]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Višňová i Příbram]], ein kommune i [[Příbram]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} scc15zocdc4f3ghziyg0s55egcakdj2 2 434028 3672616 2026-09-15T07:02:51Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:no:Special:Redirect/revision/25331900|Beijing]]» 3672616 wikitext text/x-wiki   '''Beijing''' er hovudstaden i [[Kina|Folkerepublikken Kina]].{{Efn|[[kinesisk]]: 北京; [[pinyin]]: ''Běijīng''; [[Wade-Giles]]: ''Pěi-chīng''; [[kinesisk postalromanisering]]: '''Peking'''; {{Audio|Zh-Beijing.ogg|Uttale av ''Běijīng''}} – Beidjing}} Byen har vore hovudstad i Kina sidan oktober 1949 og òg før det i ei rekkje periodar, samanlagt i over 600 år. I dag er han ein byprovins i Folkerepublikken Kina, det vil seia at byen er direkte underlagt staten på same vis som provinsane i landet. Den kinesiske enkeltteiknsforkortinga er 京 for ''Jing'' (brukt m.a. på bilskilt). Hovudstaden hadde 21 893 095 innbyggjarar ved utgangen av 2020. I sjølve bykjernen budde det per 1. januar 2007 7,6 millionar personar. Det totale forvaltningsområdet til Beijing (heile byprovinsen) husa 17,43 millionar, av desse var 12,03 millionar registrerte som faste innbyggjarar, medan 5,4 millionar var mellombels busette (''liudong rénkou''). Det er òg nokre millionar kinesiske arbeidarar frå andre provinsar der og som ikkje har buløyve i byen. Beijing er det politiske og kulturelle sentrumet i Kina, medan den folkerikaste byen i landet, [[Shanghai]], framleis kan seiast å vera det økonomiske sentrumet i landet, i skarp konkurranse med [[Hongkong]]. Gjennom den lange historia si har Beijing utvikla ei variert og eineståande kulturarv. Mest kjend er Tiananmen (Den himmelske freds port) ved Den himmelske freds plass og keisarpalasset og tempel i Gugong (Den forbodne byen), som sidan 1987 har stått på [[UNESCO]] si liste over [[Verdsarv|verdsarva]]. På verdsarvlista står òg til dømes Himmeltempelet, Lamatemplet og Konfuciustempelet. Utanfor byen, men framleis innanfor dei politiske grensene, er òg ei rekkje storslåtte kulturminne, som [[Den kinesiske muren]] i nord og i nordvest, og [[Ming-dynastigravene]]. Den kinesiske staten har ei eiga liste over [[Nasjonale historiske minnesestader og kulturgode under statleg vern]]. Denne lista omfattar 98 bygningar, anlegg eller anna i Beijing (etter oppføringsvedtaka frå 25. mai 2006). Beijing arrangerte [[Sommar-OL 2008|Dei 29.]] [[Sommar-OL 2008|olympiske sommarleikane]] i 2008. Det blei anlagt ein olympisk bydel nord i byen, der dei fleste øvingane fann stad. Beijing rangerer som nummer 6 i verda i tal på skyskraparar. Beijing har blitt rangert som ein av dei viktigaste globale byane i verda økonomisk sett.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.statista.com/statistics/1135388/china-number-of-employees-in-beijing/|tittel=China: number of employees in Beijing 2022|språk=en|verk=Statista|vitja=2024-01-05}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/topic/Shanghai-World-Financial-Center|tittel=Shanghai World Financial Center|språk=en|verk=www.britannica.com|vitja=2024-01-05}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.kearney.com/service/global-business-policy-council/gcr|tittel=The 2023 Global Cities Report: The distributed geography of opportunity|språk=en|verk=Kearney|vitja=2024-01-05}}</ref> == Namn == [[Fil:Beijing-name.png|alt=Beijing skrevet med kinesiske bokstaver|venstre|70x70pk|Beijing skrive med kinesiske bokstavar]] Namnet Běijīng betyr «nordleg hovudstad», medan [[Nanjing|Nánjīng]], ein by lenger sør i landet, betyr «sørleg hovudstad». ''Dōngjīng'', «austleg hovudstad», viser på kinesisk forresten til [[Tokyo|Tōkyō]] (medan ordet tidlegare var eit anna namn for den tidlegare hovudstaden [[Kaifeng|Bianjing]]), medan ''Xijīng'' eller «vestleg hovudstad» i overført betydning blir brukt om den tidlegare keisarhovudstaden [[Xian|Xi’an]]. I periodane på 1900-talet då Beijing ikkje var rikshovudstad, bar det namnet '''''Beiping''''' (Peiping). Men byen har også vore kjend med mange andre namn, noko som det blir gjort greie for grundigare i kapittelet nedanfor om byhistoria. I Nord-K''i''na og i [[Standard mandarin|standardkinesisk]] er uttalen Běijīng ([[Tonelag|tonemteikna]] betyr høvesvis fallande og deretter stigande tonefall på e-en og dessutan eit høgt vedvarande toneleie på i-en). Det er elles beijingdialekten som ligg til grunn for standardkinesisk. Romaniseringa '''''Peking''''' slo gjennom med franske katolske misjonarar seinare på 1600-talet, og gjengir ganske godt uttale til den tida. Det var den gongen særleg [[Jesuittordenen|jesuittane]] tilknytt keisarhoffet både under [[Ming]]- og [[Qing|Qing-dynastia]] som gjorde kinesisk samfunn og kultur kjent i Europa. Dette var innan det sk'''j''' ein lydforskyving i uttalingen av [[Mandarinspråk|mandarin]] frå til ( gjengis i [[Pinyin|pinyintranskripsjon]] som j, som i Beijing). {{IPA|[kʲ]}}{{IPA|[tɕ]}}{{IPA|[tɕ]}}Dette går framleis igjen i ei rekkje språk (som på [[fransk]] (''''Peking''''), [[italiensk]] (''Peking''), [[spansk]] (Pekín), [[portugisisk]] (''Pequim''), [[Litauisk|litasisk]] (''Pekinas''), [[bulgarsk]], [[russisk]], [[serbisk]], [[nederlandsk]], [[tysk]], [[ungarsk]] og [[polsk]]). I dag samsvarar stavemåten ''Peking'' godt med uttalen i nokre sørkinesiske dialektar, som faktisk i mykje kan liggja nærare uttalen av eldre kinesisk. Beijing betyr «nord-hovudstad» på mandarin-kinesisk, men på [[kantonesisk]] heiter «nord» ''bak'' og «hovudstad» ''ging'', så her er Beijings namn ''Bakging''. På [[koreansk]] heiter byen derimot ''Pukyeong'', av puk = «nord» og yeong = «hovudstad», og på [[japansk]] er namnet ''Hokyo'', av ''hoku'' = «nord» og kyo = «hovudstad» (slik ein også finn det i ''Tokyo''). Endeleg har Beijing namnet #''Bắc Kinh'' på [[vietnamesisk]] - der ''bắc'' betyr «nord» og ''kinh'' betyr «hovudstad». == Historie == [[Fil:Sinathropus_pekinensis.jpg|høgre|mini|«Homo sinathropus pekinensis», modell av ein hovudskalle funnen i 1929. I dag har antropologien forlate denne nemninga, til fordel for det meir universelle omgrepet ''Homo erectus''. {{Byline|José-Manuel Benito Álvarez}}]] === Førhistorisk tid === I området der Beijing no ligg, finst for 500 000 til 230 000 år sidan ein variant av førmennesket ''[[Homo erectus]]'', nemleg det som tidlegare blei vitskapleg nemnt ''Sinanthropus pekinensis'' (dvs. ‘Kinamennesket frå Peking’, [[Pekingmennesket|Pekingmannen]]). &nbsp;&nbsp;Resten blei avdekka i 1920- og 1930-åra i [[Zhoukoudian]], 50 kilometer sørvest for dagens by. [[Uppsala universitet|Universitetet i Uppsala]] spelte ei viktig rolle, for den svenske forskaren [[Johan Gunnar Andersson]] hadde arbeidd i området i fleire år. Han og ei rekkje arkeologar og paleontologar som amerikanaren Walter Granger, østerrikaren Otto Zdansky og den franske jesuitten Pierre Teilhard de Chardin var med på og tolka funna. På funnstaden fann ein verktøy av stein og knoklar og eit tjukt skikt med aske. Askelaget tolkar mange fagfolk som teikn på bruk av eld, sjølv om dette er omstridt. I 1987 blei staden oppført på [[UNESCO]] si verdsarvliste. Vitskapleg arbeid på staden pågår framleis, og det blir framleis gjort interessante funn.<ref>{{Kjelde www|url=https://whc.unesco.org/en/news/131/|tittel=New findings from Peking Man site|etternamn=Centre|førenamn=UNESCO World Heritage|språk=en|verk=UNESCO World Heritage Centre|vitja=2025-09-02}}</ref> === Før keisartida === Eksistensen til byen er belagd så langt tilbake som til den vestlege [[Zhou-dynastiet]] (1121-770 f.Kr.) då den bar namnet '''''Ji'''''. Dette blir nemnt i ei skriftleg kjelde frå 1000 fvt. '''''Ji''''' var då eit viktig stad for handelen med [[Mongolar|mongolane]] og [[Korea|korearane]], og med ulike stammar frå [[Shandong]] og det sentrale Kina. I tida til dei stridande rikane var Beijing hovudstad for staten Yan, og heitte av den grunn '''''Yanjing''''' (⁇ 京, Yan-hovudstad). Dette gamle namnet, som byen òg hadde i ei periode i den tidlege keisertiden, lever vidare i den folkelege medvitnaden, både som eit ærverdig kulturnamn, og som eit populært ølmerke, Kinas leiande merke på innanriksmarknaden. === Dei fyrste keisardynastia === Etter fallet til staten [[Yan-staten|Yan]] fall etablerte [[Qin-dynastiet]] (221-207 f.Kr.) det første allkinesiske keiserdynastiet. Qin-dynastiet, Han-dynastiet (202 f.Kr.-220 e.Kr.), og [[Jin-dynastiet (266–420)|Jin-dynastiet]] (265-420 e.kr., det første av tre dynasti med namnet «Jin») hadde lokale prefekturer i området rundt Beijing. I 221 f.Kr. byen blei erobra av den seinare fyrste kinesiske keisaren, [[Qin Shi Huangdi|Qin Shihuangdi]] (259-210 f.Kr.). I regjeringstida hans blei murane mot nord befesta. I [[Qin-dynastiet]] fekk byen att namnet ''Ji''. Han mista då tydinga si, ved at han ikkje lenger var hovudstad for nokon stat. I dei følgjande hundreåra utvikla Ji seg frå ein ubetydelig provinsby til eit knutepunkt for handel og viktig militært feste for forsvaret av nordgrensa til landet. Den strategiske og samstundes utsette plasseringa til byen førte til at han blei angripen ei rekkje gonger, og tidvis okkupert av halvnomadiske steppefolk frå nord. [[Fil:Tianning_sita.jpg|høgre|mini|Pagode til Tianningtemplet.]] Då [[Tang-dynastiet]] overtok makta blei byen kjend som '''''Youzhou''''' 幽州 eller '''''Fanyang'''''. Byen låg innanfor det som i dag er Stor-Beijing, men det er likevel eit stykke frå det som er gamlebyen i Beijing. Fanyang blei hovudkvarter for Fanyang jiedushi, med ein slags militærguvernør over det som no er Beijing og den nordlege delen av provinsen [[Hebei]]. Ein av desse jiedushier, An Lushan, innleidde opprøret sitt herfra i 755. Dette opprøret blir gjerne rekna som vendepunktet for Tang-dynastiet; frå då byrja sentralregjeringa å mista grepet over mange av landsdelane. === Jin-, Liao- og Jin-dynastia === I 936 avstod det nordkinesiske seinare Jin-dynasti (936-947) ein stor del av dei nordlege grensestraktene sine, inkludert Beijing (på den tida blei kalla ''Youzhou''), til khitanfolket, og det etablerte i sin tur Liao-dynastiet (907-1125). I 938 etablerte Liao-dynastiet ein sekundær hovudstad der, og kalla han '''''Nanjing''''' (‘sørleg hovudstad’). (Det må ikkje forvekslast med dagens [[Nanjing]], den byen som no er hovudstad i [[Jiangsu]]-provinsen). Liao-dynastiet var ein regionalt nordkinesisk dynasti; elles var det øvrige Kina i denne perioden regjerte av Song-dynastien. På 1000-talet fekk byen namnet '''''Yenjing'''''. I 1125 annekterte Jin-dynastien til jurchenarane Liao, og i 1153 flytta det hovudstaden sin til Liaos ''Nanjing'', som dei igjen gav nytt namn. No fekk byen namnet '''''Zhongdu''''' (中都, ‘sentral hovudstad’). Zhongdu låg i det området som no er rundt Tianningsi, noko sørvest for det sentrale Beijing. Pagode til Tianningtemplet er det viktigaste arkitektoniske monumentet som har overlevd av Nanjing og Zhongdu. === Yuan-dynastiet (1271-1368) === [[Fil:Map_of_Cambaluk.jpg|mini|Khanbaliq, Beijing i [[Yuan-dynastiet]]]] I 1264 kom [[Mongolar|mongolane]] under [[Kublai khan|Kublai-khan]], og etter få år etablerte dei eigne dynasti, [[Yuan-dynastiet]], i Kina. Dei bygde ein direkte tilgrensande bybygging nordøst for det som var igjen av dei gamle husane av Liao-dynastiets hovudstad. Den byen hadde blitt brent og plyndra allereie i 1215. [[Kublai khan|Kublai-khan]] bygde faktisk opp ein heilt ny by. Han stod ferdig i 1293. Denne nye byen heitte på kinesisk '''''Dadu''''', som tyder den store hovudstaden. Men byen var best kjend med det [[mongolsk]] namnet '''''Khanbaliq'''''. Dette var der palasset til khanen låg. Khanbaliq hadde sine keisarlege palasar omtrent der dei òg var i dei seinare Ming- og Qing-dynastia, og rundt regjeringsområdet i det moderne Kina. Khanbaliq låg sentrert noko nord for det moderne sentrale Beijing. Den geografiske midten hans var nærare den nordlege langsida av Andre ringveg, og byen strekte seg nordover til eit stad mellom tredje og fjerde ringveg. Nokre beskjedne restar av den nordlege muren frå mongoltida er framleis att.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.tuniu.com/places/17645|tittel=元大都土城遗址公园|språk=kinesisk|verk=Tuniu.com|vitja=2008-06-15}}</ref> Det var til denne byen - som han kalla '''''Cambaluc''''' - den italienske reisande [[Marco Polo]] kom frå [[Venezia]] og teneste for khanen i 17 år; han kunne fortelje om ei høgt utvikla sivilisasjon med både [[krut]] og [[papir]]. === Ming-dynastiet (1398-1644) === [[Fil:Beijing_old_city_walls.jpg|mini|Deler av Gamle bymurar i Bejing ann 1902]] [[Fil:Tiananmen.JPG|mini|Den himmelske fredsporten (Tiananmen) ]] I 1368 overtok [[Ming|Ming-dynastiet]] makta. [[Hongwu-keisaren]], den fyrste av Ming- keisarane, forlét residensen sin til Nanjing lenger sør i Kina, og denne byen blei dermed hovudstaden. Dadu fekk no namnet '''''Peiping'''''. Ho blei likevel verande ein viktig by, særleg som forsvarsfeste mot stammane i nord. I 1408 byrja Yongle-keisaren ei fullstendig nybygging av byen, som han gav namnet Beijing. Han bygde blant anna Den forbodne byen og Himmeltempelet, og la dermed dei viktigaste føringane for bybildet og utbyggingsaksane. I 1421 flytta han hovudstadfunksjonen tilbake til Beijing. Tiananmenporten blei seinare til statemblemet for Folkerepublikken Kina. Han brann ned to gonger under Ming-dynastiet, og blei gjenoppbygd for siste gong i 1651. Det var under Ming-dynastiet at Beijing fekk den noverande forma si, som gjeld store delar av den indre byen. Nordlege bydel av Ming-dynastiet var trekt noko sørover i tilhøyring til bymuren i Yuan-tida. Resten av den nordlegare Yuan-muren er framleis å finna i det moderne Beijing. Dei er kjende som ''Tucheng'' 土城, som tyder ⁇ jordvollen ⁇ . Bymuren i Mingtida gjorde teneste som bymur i Beijing heilt til den frå 1950-talet blei revet for å gje plass til anleggsarbeidene av ringvegen rundt den indre byen. Det blir gjeve at Beijing var den største byen i verda frå 1425 til 1650 og frå 1710 til 1825. === Qing-dynastiet (1644-1911) === I 1644 erobra [[Mandsjuar|mannsjuane]] byen og etablerte [[Qing|Qing-dynastiet]] sitt i Kina. Inntoget i den då stygt borgerkrigsherjede byen blei følgt av store omstillingar. Mansjusoldatar og familjer deira fekk ordre om å flytta inn i den nordlege delen av byen, med keiserbyen og dei omgjengelege delane innanfor bymuren i nord. For at dei skulle få plass, blei alle kinesiske borgarar kasta ut. Dermed blei heile norddelen av Beijing reservert for mandsjuar, som fekk bustader etter det mandsjuiske banner dei tilhøyrde. Denne delen fekk i seinare vestlege skildringar namnet ''Tartarbyen''. Kinesarane fekk trenga seg saman i den sørlege halvdelen, som fekk tilnamnet ''Kineserbyen''. Under Qing-dynastiet blei byen berika med fleire tempel og palass. Både palassområdet og dei aller fleste viktige templane og embeta låg i Tatarbyen. Det var lite slik i Kineserbyen; blant dei få unntakane var Himmelstempellet. Her pleidde keisaren å dra om morgonen til [[Solkverv|vintersolverv]], og der frembar han eit offer til Shangdi på eit friluftsal. Ved tørke eller hungersnød sende han bønner til den same guddommen. Ved sidan av mot vest er Åkerbrukets tempel: Hver vårevndøgn drog keisaren der for å innleida vårarbeidet ved å pløye ein fure i jorda. I første del av 1700-talet, under [[Kangxi|Kangxi-]], Yongzheng- og Qianlong-keisarane opplevde byen sin sterkeste blomstringstid. Litt nord for byen bygde Qing-herskarane det legendariske sommarpalasset for keisarslekten og adelen, eit einestående anlegg òg i verdsamsetning med 200 paviljongar, tempelr og palas, i eit vakkert landskap med kunstige innsjøar og åser. Saman med keisarpalasset i Den forbodne byen representerte det gamle og det nye sommarpalasset midtpunktet og symbolet for det kinesiske keisardommens herlegdom og maktutøving. Under andre opiumskrig trengte sigrikke [[Storbritannia|britiske]] og [[Frankrike|fransk]] troppestyrkar fram til byen i 1860. Sommerpalasset nordvest for sentrum blei plyndra og deretter brent. Sivilbefolkningen gjekk tunge tider i møte, medan keisarhoffet framleis kunne leva livet sitt på det store området innanfor Murane til den forbodne byen. [[Fil:Peking_1916.jpg|mini|Beijing i 1916]] Sommarpalasset blei seinare gjenoppbygd og var ferdig igjen i 1895. Men slik som i 1860 blei det brent av utanlandske styrkar nokre år etter at det var ferdig, denne gongen i samband med åttenasjonsalliansen sin intervensjon mot oppstanden til boksarane i 1900. Etter at dei hadde unnsatt dei beleira utlendingane og kristne i legasjonkvarteret og i Nordkyrkja, starta dei straffeaksjonar. Det ærverdige Hanlin-akademiet mellom Tiananmen og legasjonsområdet hadde blitt plyndra og brent av dei beleide diplomatane allereie før dei vestlege troppane kom, men det var mykje anna i bykjernen som blei øydelagd av dei. Dei var først inne på å jøvna Den forbodne byen med jorda som straff for opprøret, men ombestemde seg og gjekk i staden laus på Sommarpalasset. Sommarpalasset blei likevel i nokon grad gjennombygd og stod ferdig igjen i 1902. === Republikken Kina (1912-1949) === Etter at mandsjuane og dynastiet deira blei styrta og [[Taiwan|Republikken Kina]] blei grunnlagt, var det meininan til dei revolusjonære at [[Nanjing]] skulle bli hovudstad. Men det gjekk ikkje sånn til å byrja med. embetsmannen [[Yuan Shikai]] i Beijing, som hadde betytt mykje for at revolusjonen slapp, fekk igjennom at han sjølv skulle bli presidenten til den unge republikken og at hovudstaden skulle verande i Beijing. Før han døydde i 1916 hadde han blitt mykje omstridd og upopulær - han hadde forsøkt å oppkastta seg til keisar. Etter døden hans forfall landet til borgarkrigar mellom ulike krigsherrar, og fleire av dei freista å sikre seg kontrollen over Beijing. Sjølv om Beijing i teorien forblev det politiske sentrum til 1928, var det ikkje noko maktsentrum av landsomfattende karakter. Det var ikkje før i 1927 at det nasjonalistiske partiet [[Kuomintang]] frå sin maktbase i sør klarte å nedkjempa krigsherrane i nord. Nanjing blei offisielt hovudstad i 1928, og Beijing endra namn til ''Beiping'' (''Peip'ing'') (北平) den 28. juni same år. Med hendinga ved Marco Polo-broen (''Lugouqiao'') den 19. juli 1937 som påskudd bråka den andre sino-japanske krigen ut, og Beiping blei inntatt av Japan den 29. juli 1937. Under okkupasjonen blei namnet Beijing gjeninnført, og byen blei sete for Kina provisorisk regjering som leidde ein av lydstatane som japanarane oppretta på kinesisk jord. Seinare blei det forente med den meir omfattande Wang Jingweis regjering med sete i Nanjing. Den japanske hæren etablerte eit bakteriologisk forskingsinstitutt i byen, ein del av forskingsprogrammet deira der japanske lækar eksperimenterte med menneske. Først på slutten av [[andre verdskrigen]] i 1945 blei Beijing frigjort av [[Kuomintang|Kuomintanghæren]] og av [[United States Marine Corps|US Marines]]. No fekk han namnet Beiping igjen. Etter verdskrigen blussa [[den kinesiske borgarkrigen]] opp for fullt, og mykje av kampane skjedde nord for Beiping, i [[Mandsjuria]]. Etter nederlaget til nasjonalistane i Mandsjuria i 1948 kunne kommunistane fokusera på områda sør for [[Den kinesiske muren]]. Den 21. januar 1949 leid Kuomintangstyrkane katastrofale tap i eit slag mot [[Mao Zedong|Mao]] sin [[Folkets frigjeringshær|Raude armé]]. Beiping blei inntatt av kommunistane ti dagar etter, og dei bestemte seg for å kalla byen Beijing igjen. === Folkerepublikken Kina (frå 1949) === [[Fil:Tiananmen_Square_Visit.jpg|mini|Det er den store folkehalen. I forgrunnen til venstre er Monumentet For Folkets Helter på Den himmelske freds plass. <templatestyles src="Byline/stil.css" />{{Byline|Jacob Ehnmark}}]] [[Fil:Beijing_1968_I.jpg|mini|Eit bykart frå 1967 viser korleis gatar og landemerker fekk nye og revolusjonære namn under [[kulturrevolusjonen]]. For eksempel blei Andingmen indre gate til ⁇ Det store sprang framad-gaten ⁇ , Taijichanggaten blei ⁇ Den evigvarende revolusjonsgate ⁇ , Dongjiaominxiang i det tidlegare Legasjonområdet i Beijing blei ⁇ Antiimperialistgaten ⁇ . Dei fleste namnebyta blei seinare reversert.]] I oktober 1949 blei [[Kina|Folkerepublikken Kina]] oppretta, og hovudstaden kom igjen nordover, til Beijing. Då Folkerepublikken blei grunnlagt, bestod det politiske-administrative området Beijing berre av det bymessige området og dei næraste av forstadane. Det bymessige området var inndelt i ei mengde små distriktar innanfor det som no er Andre ringveg. Sidan då er mange omliggende fylker blitt inkorporert, og dermed er Beijings administrative område blitt mangedoblet i utstrekning. Den kjende bymuren i Beijing blei riven, meste mellom 1965 og 1969. Ombygginga av hovudstaden og fjerninga av det som kunne minna om det forrige regimet var eit høgt prioritert forhandlande for [[Kinas kommunistparti|det kinesiske kommunistpartiet]]. Man skulle frigjera seg frå fortida, og det innebar at ein svært stor del av den gamle bygningsmassen blei riven eller kraftig ombygd. I pakt med den aktive [[Ateisme|ateistiske]] politikken gjekk det ikkje minst ut over gamle tempel. For eksempel blei Tempelet for den sublime visdommen gjort om til ein fabrikkbygning. I Tempelet for eldguden blei det produsert lyspærer. Medan det i 1940-åra var 8 000 tempel og religiøse minnehallar og -stadar i byen, var det berre 150 igjen i 1960-åra.&nbsp; Byen har hatt eksplosiv vekst sidan dei økonomiske reforma blei igangsatt under [[Deng Xiaoping]] sidan 1979.<ref>[http://www.globalis.no/atlas/satellittbilder/beijing Satellittbilde som viser utviklingen mellom 1974 og 2004] {{Wayback|url=http://www.globalis.no/atlas/satellittbilder/beijing|date=20080106105359}}</ref> Byen spreidde seg raskt ut over både Andre ringveg og Tredje ringveg, og presser no mot og tildels forbi dei nyare ytre ringvegane, Femte ringveg og Sjette ringveg. Store jordbruksområde er lagt under asfalt og har fått høghusbebygging. Eit nytt forretningsområde er blitt utvikla i Guomao-området, Wangfujing og Xidan har utvikla seg til blomstrande innkjøpsområde, og Zhongguancun er blitt eit større senter for elektronikk i Kina. [[Fil:Cctv-building-april2008.JPG|høgre|mini|Det nesten ferdigbygde hovudkvarteret for det kinesiske statsfjernsynet (中央电视台总部大楼) i Chaoyang, april 2008.]] Problem som tung og treg trafikk, dårlegare luftkvalitet, tap av historiske nabolag og ein betydeleg tilstrømning av folk frå fattige landlege område i landet, har følgt veksten til Beijing. Tidleg i 2005 godkjente regjeringa ein plan om å stansa veksa i alle retningar. For framtida skulle veksten heller skje i to semisirkulære bånd aust og vest for sentrum, i staden for å veksa i konsentriske ringer i alle retningar. Forberedingane til OL utløyste ei rekkje handfaste saneringstiltak. Fabrikar som ikkje var i stand til å modernisera seg slik at dei forurenset mindre, blei stengde. Det blei ryddet plass for mange store og små frieområde og andre grøntarealer. Tilskittne kanaler blei drenert og reinsa. == Geografi og klima == === Plassering === Beijing ligg 110 kilometer vest for [[Bohai]], den vestlegaste bukta av [[Gulehavet|Gulhavet]], og er omslutt av provinsen [[Hebei]], som byen tidlegare var del av og provinshovedstad for. Ho er forvaltningsmessig ein enhet på provinsnivå, og har eit areal på 16 807,8 km2. &nbsp;&nbsp;Det er litt større enn [[Hordaland fylke|Hordaland]], litt mindre enn [[Sør-Trøndelag fylke|Sør-Trøndelag]]. Darabær høyrer berre 1 369,9 km2 (ott prosent) til den eigentlege byen. &nbsp;&nbsp;15 398,4 km2 (92%) består av forstad og landlege område. &nbsp;&nbsp; Metropolregionen Beijing, det vil seia den eigentlege byen og forstadane hennar, har eit areal på 8 859,9 km².&nbsp;&nbsp; Byen er i den nordlege randen av ein tette befolka lavlandsslette som ligg i gjennomsnitt 63 [[Meter over havet|moh]], og er halvveg omkransert av fjellane framfor det mongolske høyplatået. &nbsp;I nord-sør-retning er dette området 180 kilometer langt, i aust-vest-retning over 170 kilometer. Andre store byar i Beijing-byprovinsen er Mentougou (205 574 innbyggjarar, pr. 1. januar 2007), Tongzhou (169 770 innb.), Shunyi (122 264 innb.), Huangcun (109 043 innb.) og Fangshan (100 855 innb.).<ref> {{Kjelde www|url=http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1191157889&men=gcis&lng=de&dat=32&geo=-973&srt=pnan&col=aohdq|tittel=De viktigste byer med befolkningsstatistikk|språk=de|utgjevar=World Gazetteer}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1191157889&men=gcis&lng=de&dat=32&geo=-973&srt=pnan&col=aohdq|tittel=De viktigste byer med befolkningsstatistikk|utgjevar=bevoelkerungsstatistik.de|vitja=2025-09-03}}</ref>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Beijing ligg i nordenden av den omtrent trekanta [[nordkinesiske sletta]], som opnar seg sør og aust for byen. Fjellane i nord, nordvest og vest skjermar byen og det nordkinesiske jordbruksområdet mot ørkensteppane på den andre sida. [[Fil:2005-07-08_street_news.JPG|mini|Dagbladlesarar i Beijing <templatestyles src="Byline/stil.css" />{{Byline|David Maximillian Waterman}}]] Dei største elvene som renn gjennom Beijing byprovins er [[Yongdingelva]] og Chaobaielva. Begge desse elvene renn mot sør, og er del av elvesystemet som er knytt til [[Hai He]]. Beijing er også det nordlige endepunktet for [[Keisarkanalen]]. Eit stort reservoar bygd i den øvre delen av Chaobaielva i fylket [[Misunderstanding av Genesis|Miyun]] er det største reservoaret i området, og svært viktig for ferskvasstilførsla til Beijing. Den nordvestre delen av byprovinsen, særleg distrikta Yanqing og Huairou, er dominert av [[Jundufjella]], medan dei vestlege delane er innramma av [[Xishanfjella]]. [[Den kinesiske muren]], som går tvers over den nordlege delen av området, nytta det ruglete fjellterrenget for å danna forsvarsverk mot innfall frå nomadestammane på dei nordlege steppene. Donglingfjellet i Xishanfjellane på grensa mot [[Hebei]] er det høgaste punktet i Beijing, med ei høgd på 2303 meter. === Geologi === [[Fil:Beijing_river_bend.jpg|mini|Elv ved Beijing {{Byline|Peter Morgan}}]] Den nordkinesiske sletta som Beijing ligg på, er eit forkastningsområde som er tilført sediment frå deltaer ved utløpet til dei nordkinesiska elvene. Sletta består av [[Løss|lsøs]] og sand som er tilført frå fjellandet i vest og nordvest. [[Gulelva]] i sør er den viktigaste elva som har fylt ut dette området med masse. Denne elva er den slamrikaste elva i verda, og har fylt på sediment både nord og sør for [[Shandonghalvøya]]. Området er utsett for sterke [[Tektonikk|tektoniske]] spenningar som stadig utløyser [[jordskjelv]]. Årsaka er at [[Den eurasiske plata|Den eurasiske kontinentalplata]] rører seg sørover mot [[Den australske plata]] med ein snøggleik på fire til fem centimetar i året. Den 28. juli 1976 fann det stad eit jordskjelv i [[Tangshan]], 140 kilometer aust for Beijing som òg medførte skader i Beijing. [[Jordskjelvet i Tangshan 1976|Jordskjelvet i Tangshan]] var det alvorlegaste jordskjelvet på 1900-talet, med styrken 8,2 på [[Richterskalaen|Richters skala]]. Offisielt kosta det 242 419 menneske livet, men utanlandske overslag var så høge som oppimot 800 000.&nbsp;&nbsp; === Klima === [[Fil:ClimateBeijingChina.PNG|mini|Klimatbel]] Sjølv om Beijing berre ligg rundt 150 kilometer frå kysten, har det på grunn av ligginga i eit vestavindbelte eit [[Kontinentalklima|innlandsklima]] sterkt prega av [[Sibirhøgtrykket|Sibirhøytrykket]]. Det inneber varme og våte sommar, samt kalde og tørre vintrar. Nedbørsmengden er i gjennomsnitt på 578 millimeter, der 62% fell i månadane juli og august. {| class="wikitable" align="style=&quot;text-align:center;" |+'''Klimatbel'''<ref>{{Kjelde www|url=http://worldweather.wmo.int/001/c00237.htm|tittel=World Weather Information Service &ndash; Beijing|språk=en|utgjevar=WMO}}</ref> |- bgcolor="#efefef" ! !Jan !Feb !Mar !Apr !Mai !Jun !Jul !Aug !Sep !Okt !Nov !Dei !Hele året |- | align="left" |Gj.snittlegmaksimums-temperatur<br /><br /> |1,6 |4,0 |11,3 |19,9 |26,4 |30,3 |30,8 |29,5 |25,8 |19,0 |10,1 |3,3 |17,7 |- | align="left" |Gj.snittligminumums-temperatur<br /><br /> |−9,4 |−6,9 |−0,6 |7,2 |13,2 |18,2 |21,6 |20,4 |14,2 |7,3 |−0,4 |−6,9 |6,5 |- | align="left" |Gj.snittlignedbør (mm) <br /> |3 |6 |9 |26 |29 |71 |176 |182 |49 |19 |6 |2 |578 |- | align="left" |Gj.snittlegregnværsdagar<br /> |2 |3 |4 |5 |6 |9 |14 |12 |7 |5 |3 |2 |72 |} Gjennomsnitttemperaturen gjennom eit år er på 11,8 °C. &nbsp;Den varmeste månaden er juli med maksimum 30,8 °C og minimum 21,6 °C midlare dagstemperatur. &nbsp;&nbsp;Den kallaste månaden er januar med maksimum 1,6 °C og minimum −9,6 °C dagstemperatur. &nbsp;&nbsp;Om vinteren kan ein oppleve temperaturar på inntil −20 °C og ein isning vind som kjem frå høyslettene i [[Indre Mongolia|Inne Mongolia]].&nbsp; [[Fil:Smog_pekin.JPG|mini|Smog i Beijing 10. august 2006]] Sommaren (juni til august) er klam og varm med temperaturar inntil 40 °C.&nbsp; Den korte våren (april og mai) er tørr, men med mykje vind. Om høsten (september og oktober) dominerer tørr og mildt veður. Når vinden kjem frå sør eller sørøst er sikten, særleg i juni til august, svært låg. Men når det er nordavind blir det om vinteren svært kaldt, og om våren kan det innebära sandstormar. Den høgaste temperaturen som er blitt offisielt registrert var 15. juni 1942 på heilt 42,6 °C, den laveste var 22. &nbsp;februar 1966 med −27,4 °C.<ref> {{Kjelde www|url=http://www.meteorologyclimate.com/extreme-temperature-records.htm|tittel=Extreme temperature records|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20071008104939/http://www.meteorologyclimate.com/extreme-temperature-records.htm|arkivdato=2007-10-08|språk=en|utgjevar=Meteorologyclimate.com}}</ref>&nbsp; === Forurensingsproblem === [[Fil:BejingSmog_MODIS_20060305_lrg.jpg|mini|Smog over Beijing - satellittbilde frå mars 2006]] Den kinesiske hovudstaden må kjempa med ei rekkje forurensingsutfordringar. Fjellane er sterkt fororenede, og det er problem med drikkevatnet og luftkvaliteten. Trafikken er svært tett og kollektivtransportnettet, som stadig utbyggjer seg, er utilstrekkeleg. Sidan tidleg i 1990-åra har ein arbeidd målrettet for å redusera forurensinga. Det er blitt vedteke lover om gjenbruk, forurensingsmålingar og grenseløkk, effektivisering av energiforbruket og luftrenhet. Utbygginga av Beijing held fram med stor fart, og denne veksten påfører byen mange slag problem. Smog er eit vesentleg problem; likadå det som styresmaktene kallar kraftsparande tiltak - som planlagte strømbortfall og ⁇ brownouts ⁇ . Beijingborgar klaga stadig over vannkvaliteten og prisane på grunnleggende tenesta som elektrisitet og gass. Dei større industriområda utanfor byområdet fekk beskjed om å få ordninga på utsleppane sine eller forlate området. Dei fleste fabrikane som ikkje klarte å oppdatera reinsansaleggane sine flytta til stadar som [[Xian|Xi'an]]. Etter 1. januar 2003 har ein berre tillate personbilar som oppfyller det som tilsvarer CENs Euronorm 2. Mange dieseldrivne bussar blir erstatta med gassdrivne. I tillegg steg (til 2007) talet på elektrisk drivne trolleybussar til fem prosent av Beijings i alt 18 000 bussar. &nbsp;Den skinnebundne nærtrafikken, framfor alt undergrunnsbanen, utbyggjer seg i aggressiv fart. Men luftforurensinga i Beijing er framleis (2008) betenkelig høg, med mykje støv og ein stor del [[Karbonmonoksid|kolos]]. Støvstorma som heimsøker byen til stadighet ber til erosjon i ørkenlandskapene i det nordlege og nordvestre Kina. Nokre gongar utløyser Beijings værmodifikasjonsbyrå regnvêr på kunstig vis for å dempa følgene av desse støvvindene.<ref> {{Kjelde www|url=http://www.msnbc.msn.com/id/12644965/from/RSS/|tittel=China says it made rain to wash off sand|dato=5. mai 2006|språk=en|utgjevar=MSNBC}} </ref> I løpet av dei fire første månadane av 2006 var det åtte slike støvstormar.<ref>{{Cite news|date=2006-04-17|title=Beijing hit by eighth sandstorm|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia-pacific/4915690.stm}}</ref> I april 2002 etterlét ein slik storm seg nesten 50 000 tonn støv i Beijing før den trekte vidare til [[Korea]] og [[Japan]].<ref> {{Kjelde www|url=http://cnnstudentnews.cnn.com/2002/WEATHER/04/03/dust.storm/|tittel=More than a dust storm in a Chinese teacup|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20070113212753/http://cnnstudentnews.cnn.com/2002/WEATHER/04/03/dust.storm/|arkivdato=2007-01-13|etternamn=Weaver, Lisa Rose|dato=4. april 2002|språk=en|utgjevar=[[CNN]]|vitja=7. februar 2008}}</ref>&nbsp; Luftkvaliteten i Beijing er ifølge [[Verdsorganisasjonen for helse|Verldshelseorganisasjonen]] (WHO) ein av dei verste i verda. Blant årsakane må både dei mange fabrikkane og kraftverkane i området, trafikksituasjonen, og bustadfyringa fremheves. Ettersom urbaniseringa i Beijings byprovins held fram, er det vanskeleg å oppnå nettoforbedringar. == Politisk leiing == [[Fil:Frozen_Liangmahe_with_cyclist.jpg|mini|Liangmaelven i Beijing tilfrosset <templatestyles src="Byline/stil.css" />{{Byline|Felix Andrews}}]] Som i resten av landet er det politiske systemet organisert med parallelle strukturar: Den kinesiske kommunistpartiets struktur, og den statlege strukturen. Borgarmeisteren er den høgtestrangerande i den offisielle borgarlege strukturen. Borgarmeisteren har same rang som provinsguvernøren. Men med omsyn til reell makt har den øvste kommunistiske partisekretæren for Beijing vesentleg meir makt enn borgarmeisteren. Borgermester av Beijing er Guo Jinlong (fødd 1947 i [[Nanjing]]). Han tiltredde dette embeta i november 2007 etter å ha vore partisekretær i provinsen [[Anhui]]. Det har vore noko uro i embetet; i april 2003 måtte borgarmesteren Meng Xuenong fratre fordi ein meinte at han hadde svikta under [[SARS]]-utbrotet i hovudstaden. Det er [[Kinas kommunistparti|Det kinesiske kommunistpartiet]] som avgjer kven som skal ha dei politiske verva. Man meinte at han fortiet og deretter bagatelliserte dei problemane. Fleire tusen blei sjuke av SARS i byen, og hundrevis døydde. Byregjeringa er overordnet instans for Beijings 16 bydistrikter og fylkar. Desse einingane er inndelte i stadig mindre einingar, heilt ned til nabolags- og landsbykomitear. Avgjerder blir ofte teke raskt, og styresettet er slik at tekne avgjerder blir følgde utan å gje mykje tid eller høve til protester eller borgarinitiativ, eller klagar gjennom rettssystemet. Ved gjennomføring av store infrastrukturprosjekt som inneber riving slik at bebuarar og bedrifter må flyttast, blir dei tildelte andre tilhaldsstader og gjevne eit flyttebidrag. Dersom dei ikkje har flytta innan fristen, risikerer dei ikkje berre å bli fysisk fjerna, men òg at kostnadane til dette blir lagt på dei, slik at erstatningsutbetalinga blir redusert eller fell. == Administrative einingar == [[Fil:Juyongguan09.JPG|mini|Ein pailou i Juyongguan i Changping-distriktet i vest]] [[Fil:Baliqiao,_Tongzhou_District,_Beijing.jpg|mini|Baliqiao-broen i Tongzhou-distriktet i aust]] Hovudstaden Beijing har jurisdiksjon over 16 distriktar (区 ''qū'')). To distrikt i bykjernen, Chongwen (''崇文区'') og Xuanwu (''宣武区''), blei 1. juli 2010 innlemma i distriktane Dongcheng (''东城区'') og Xicheng (''西城区'') respektivt. {| class="wikitable" align="center" style="font-size:90%;" ! colspan="7" align="center" |Kart |- | colspan="7" align="center" |[[Fil:Beijing_mcp.png|300x300pk|Nummerert kart over Beijings distrikter og fylker]] |- !# !Namn ![[Hanzi]] ![[Pinyin|Hanyu Pinyin]] !Folkesetnad (2005 est.) !Areal (km²) !Tettleik (/km²) |- | colspan="7" align="center" bgcolor="#D3D3D3" |'''Distrikter i bykjernen''' |- |1 |Dongcheng |东城区 |Dōngchéng Qū |970 000 |42 |23 095 |- |2 |Xicheng |西城区 |Xīchéng Qū |1 287 000 |51 |25 235 |- |3 |Chaoyang |朝阳区 |Cháoyáng Qū |1 711 000 |455 |3 761 |- |4 |Fengtai |丰台区 |Fēngtái Qū |974 000 |306 |3 183 |- |5 |Shijingshan |石景山区 |Shíjǐngshān Qū |350 000 |84 |4 167 |- |6 |Haidian |海 ⁇ 区 |Hǎidiàn Qū |1 918 000 |431 |4 450 |- | colspan="7" align="center" bgcolor="#D3D3D3" |'''Distrikt i forstadane''' |- |7 |Mentougou |门头沟区 |Méntóugōu Qū |238 000 |1 451 |164 |- |8 |Fangshan |房山区 |Fángshān Qū |754 000 |1 990 |379 |- |9 |Tongzhou |通州区 |Tōngzhōu Qū |629 000 |906 |694 |- |10 |Shunyi |顺义区 |Shùnyì Qū |559 000 |1 020 |548 |- |11 |Changping | ⁇ 平区 |Chāngpíng Qū |482 000 |1 344 |359 |- |12 |Daxing |大兴区 |Dàxīng Qū |566 000 |1 036 |546 |- | colspan="7" align="center" bgcolor="#D3D3D3" |'''Distrikt på landsbygda''' |- |13 |Huairou |怀柔区 |Huáiróu Qū |273 000 |2 123 |129 |- |14 |Pinggu |平谷区 |Pínggǔ Qū |395 000 |950 |416 |- |15 |Miyun |密云区 |Mìyún Qū |425 000 |2 229 |191 |- |16 |Yanqing |延庆区 |Yánqìng Qū |276 000 |1 994 |138 |} Distrikta og fylka i Beijing er vidare delt inn i 273 lågare administrative einingar: 119 bykommunar, 24 landsbykommunar, 5 etniske landsbykummunar og 125 underdistrikt. Fleire stadnamn i Beijing endar på ''mén'' (门), som tyder ‘port’ - det dreier seg då om stadar ved portane i den tidlegare bymuren. Andre stadnamn endar på ''cūn'' (村), som tyder ‘landsby’ - dette var ein gong landsbyar utanfor bymuren. == Folkesetnad == [[Fil:Pekin_hutong_i_fragment_Wielkiego_Kanalu_Chinskiego_05.JPG|mini|Ein hutong langs eit stykke av [[Keisarkanalen|Keiserkanalen]] i Beijing.]] Allereie i 1450 hadde byen kring 600 000 innbyggjarar. &nbsp;Dette gjekk fram til 1800 til 1,1 millionar. Etter ei midlertidig nedgang til 693 000 personar i 1900 vaks innbyggertallet til 1,6 millionar i 1930 og 2,8 millionar i 1953.&nbsp; {| class="wikitable" align="style=&quot;text-align:center;" ! colspan="3" align="center" |Etniske grupper i Beijing (tal frå 2000) |- ![[Folkegrupper i Kina|Folkegruppe]] !Folkesetnad !% |- |[[Han-kinesarar]] |12 983 696 |95,69 % |- |[[Mandsjuar|Mannsjuar]] |250 286 |1,84 % |- |Hui-kinesarar |235 837 |1,74 % |- |[[Mongolar|Mongolane]] |37 464 |0,28 % |- |Koreanarar |20 369 |0,15 % |- |[[Tujia]] |8 372 |0,062 % |- |[[Zhuangfolk|Zhuang]] |7 322 |0,054 % |- |[[Miao]] |5 291 |0,039 % |- |[[Uigurar|Uighurarar]] |3 129 |0,023 % |- |[[Tibetanarar|Tibetarar]] |2 920 |0,022 % |} Folket i byprovinsen Beijing, definert som det totale talet på menneske som bur der i seks månader eller lengre kvar år, var oppe i 17,43 millionar i 2007. 12,03 millionar av dei hadde ''[[hukou]]'' (lovleg fast busetjing) og dei øvrige hadde mellombels opphaldstillating.<ref name="exceeds 17">{{Kjelde www|url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-12/04/content_7197045.htm|tittel=Beijing's population exceeds 17.4 million|dato=4. desember 2007|språk=en|utgjevar=Xinhua News Agency}}</ref> I tillegg er det eit stort, men ukjent tal arbeidstilvandra som bur illegalt i Beijing utan offisielt løyve. Dei fleste barnefødsler skjer innanfor gruppa mellombels busatte, sjølv om ho er vesentlig mindre enn gruppa fast busatte. Folkesetnaden i Beijings bymessige kjerneområde er på rundt 7,5 millionar. Dei fleste av innbyggjarane bur i bustader. To bustadområde er særleg store: Wangjing i nordøst og Huilongguan i nordvest. Det blir bygd og planlagt store satellittbyar utanfor det nolege storbyområdet, som kvar vil ha rundt eller over 500 000 innbyggjarar. &nbsp; [[Fil:Beijing_northeast.jpg|mini|Blokker i Chaoyang]] Over 95 % av folkesetnaden i Beijing tilhøyrer den [[Han-kinesarar|hankinesiske]] fleirtalsbefolkninga i landet. Av andre etniske grupper kan ein nevna [[mandsjuar]], huikinesarar og mongoler. Byen har ein tibetansk høgskule for unge med tibetansk bakgrunn. Beijing har ein stor utanlandsk folkesetnad som for det meste arbeider innan handel. Mange bur i dei tette befolka nordlege, nordøstlege og austlege sektorane i byen. Det er kome mange [[Sør-Korea|sørkoreanske]] forretningsfolk og studentar til byen; mange bur i områda Wangjing og Wudaokou. == Kultur og sjåverde == [[Fil:Beijing_Theater.JPG|mini|Frå framføring i Beijingteateret i juli 2007]] [[Fil:Fearther03.jpg|mini|Frå eit Pekingopera-stykke]] === Opera og teater === Byen har mange konserthus og teatre, som til dømes Folketeaterets. Den berømte formen for [[kinesisk opera]] som blir kalla Pekingoperaen er oppkalla etter byen. Den har sin eigen blanding av særegne uttrykk innan song, dans, akrobatikk og mimikk. Handlinga byggjer som regel rundt historisk eller mytologisk stoff. Mye av Pekingoperaen blir framført på eit arkaisk scenespråk som er temmeleg skilnad både frå standard mandarin og frå beijingdialekten.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/art/jingxi|tittel=jingxi {{!}} History, Opera, Dance, Genre, & Facts {{!}} Britannica|språk=en|verk=www.britannica.com|vitja=2022-09-13}}</ref> Det moderne teateret er i rask utvikling og endring, og det blir gjerne framført kinesiske versjonar av vestlege stykkar. Viljen til å eksperimentere er stor. Talteateret kom ikkje til Beijing før på 1900-talet. Det fekk Folkekunstteateret i Beijing som særleg heimstavn, og fram til [[kulturrevolusjonen]] hadde det ofte på repertoaren europeiske verk med eit tydleg sosialt budskap. I 1968 fekk [[Mao Zedong|Mao Zedongs]] sin tredje hustru, Jiang Qing, for det meste forbyde dei fleste teaterstykkar innan sjangeren. Teatret og dei fleste kinoar var stengde i dei ca. ti år med den kulturelle revolusjonen. Det tyder ikkje at det var full stans på kulturarbeidet under kulturrevolusjonen. Det hadde likevel blitt ein einsretta og straumlinjeforma «kulturfront». Blant dei få operastykka som var tillate oppført, var Jiang Qing ''Dei raudte lanterna'' (''Hongdeng ji'') frå 1964. Her skildrar Maos kona jernbanearbeidar Li Yuhe og kona hans som kjempet mot [[Japan|japanarar]], der jernbanelanterna hans spelte ei viss rolle. Denne raudte lanternen overla han seinare til dottera Li Tiemei. Det tilspilte på kvinnelege raudte lanternar til bokseropprøret, og var ment å oppbrenna raudegardistane. Slik blei lanternen symbol på den vedvarende revolusjonære patriotiske kampen som gjekk i arv frå generasjon til generasjon. Omfattande propaganda utnytta symbolet for å trekka trådar tilbake frå raudegardistarane til boksarane, som blei framstilt som dei åndelege forløparane for samtidige revolusjonære rettleia av [[Mao Zedong|Mao]], den raude morgengrysola. I tida etter kulturrevolusjonen har den klassiske [[Beijingopera|Beijingoperaen]] og annan kinesisk opera opplevd ein renessanse. Stykka som blir oppført er av klassisk merk, men det skjer òg nyskaping innan rammar som er tru mot sjangeren. Det klassiske repertoaret innan sjangeren omfattar om lag 1 400 stykke.&nbsp; Beijing symfoniorkester blei grunnlagt i 1977. === Musear === [[Fil:QingmingshangHetu.jpg|mini|Festdekorasjon frå Qing-tida, nokre utsnitt frå [[Qingmingrullen]]. Han er no ved Palassmuseet i Beijing.]] [[Fil:NationalMuseumofChinapic1.jpg|mini|Det kinesiske nasjonalmuseet]] Palassmuseet er utan tvil byens viktigaste museum. Det omfattar både bygningene i Den forbødne byen, det vil seia den tidlegare residensen for keisarfamilien og hoffet, og dei samlinga som blir oppbevarde der, og av nokre bygningar i sørleg forkant av dette. På 1930-talet blei desse gjenstandane evakuerte og dermed sikra frå japansk plyndring. Det kom seinare tilbake, og delar av det er fast utstilt, andre på rullande utstilling, i Den forbodne byen. Palassmuseet omfattande samlingar av kunst og gjenstander er for det meste bygd på samlingar oppsto i Ming- og Qing-epokane. Gjenstandar derfra er òg ofte på vandreutstyttingar rundt om i verda. Men ikkje alt kom tilbake til Beijing; viktige delar hamna i Det nasjonale palatsmuseum i [[Taipei]]. På grunn av ein av samlemaniet til Qing-keisarane er det eit interessant og uvanleg ''urmuseum'' i Palassmuseet. Dei fleste av urane er barokkeksemplar frå Europa, mange av dei tilpassa dei kinesiske kundane: Man har til dømes eit urapparatur med ein mekanisk figur av ein mandarin; på klokkeslaget kalligraferar figuren tre [[Hanzi|kinesiske teikn]]. Det er òg ein interessant kjempestort kinesisk vannur i museet. Beijing har òg eit godt ''naturhistorisk museum'' og Kinas geologiske museum. Beijing har eit stort tal kunstmusear. Det er likevel vanskeleg å finna god moderne kunst<ref>{{Kjelde www|url=https://23win1.jpn.com/|tittel=23win|dato=2023-04-02|utgjevar=23win1.jpn.com|vitja=2025-09-02}}</ref>. Det meste av det er i alternativgallerier som lenge ikkje blei oppført i byens eige guideshefter. Dei mest kjende er ''Courtyard Gallery'' i Donghuamen Dajie og ''Red Gate Gallery'' i ''China World Hotel'' i Jianguomenwai Dajie. 60 kilometer nord for byen er eit interessant luftfartmuseum. I ein kjempehangar og i ein utstillingshal er det utstilt meir enn 300 luftfartøyer, frå ein kopi av [[Wright-brørne|brørne Wrights]] fly, og fram til kamphelikoptrar frå slutten av 1900-talet. Til samlinga høyrer òg fly frå [[Koreakrigen|Koregrigen]], bombeflyet som slapp den første kinesiske [[Atomvåpen|atombomben]] i 1964, [[Mao Zedong|Mao Zedongs]] personlege fly, og det flyet der aska til [[Zhou Enlai|Zhou Enlais]] blei spreidd for alle vindar. I bydistriktet Chaoyang ligg Kina jernbanemuseum. Beijing har òg eit museum for ''den antijapanske krigen'', framført etter [[Kinas kommunistparti|Det kinesiske kommunistpartiet]] historiografi. Den samfunnskritiske forfattaren Lu Xuns residens då han bodde i Beijing er blitt eit viktig museum. Han var eit leiande medlem av 4. mai-bevegelsen som skulle betyda mykje for den kulturelle utviklinga i landet utover 1920-åra. Museet ligg inne blant hutongane nær Baitaisi, og er heim til 21 842 gjenstander knytt til forfattaren.&nbsp; === Bygningar === ==== Gamlebyen og keisarpalasset ==== [[Fil:Tiananmen.jpg|mini|Bild av [[Mao Zedong|Mao]] på Tiananmen minner om leiingsrollen til [[Kinas kommunistparti|kommunistpartiet]] <templatestyles src="Byline/stil.css" />{{Byline|Bernd Gutte}}]] [[Fil:Hydrant_Verbotene_Stadt.jpg|mini|Hydrant i Den forbodne byen]] Gamlebyen, som opphavleg var omringa av ein svært kraftig bymur, blei sett på som eit bilde på [[kosmos]]. Han hadde fire firkanta distrikt. Langs hovudakseen i byen, i nord-sør-retning, var det portbyggverk, palasar og seremonielle byggverk. Den forbodne byen, som låg innanfor Keiserbyen og som opphavleg var forboden område for vanlege borgarar, er framleis omringa av muren sin. Innanfor er det tidlegare keisarpalasset, som i 1987 vart oppført på [[UNESCO|UNESCOs]] lista over [[Verdsarv|verds kulturarv]]. Her hadde alt i alt 24 kinesiske keisar frå [[Ming|Ming-]] og [[Qing|Qing-dynastiane]] sitt residens saman familie og slekt. I dag er anlegget offisielt designa som Beijings palatsmuseum, men sidan det er ei heilt overlappande storleike med Den forbødne byen, er det for meste denne nemninga som står sterkast. Dette komplekset frå 1400-talet har mange store hallar og palasar. Vest for dette er området Zhongnanhai, ein stor park med to sjøar. Ho er òg omslutt av ein mur. Zhongnanhai tyder ⁇ sentral- og sørsjøen ⁇ , dei to innsjøane som ligg innanfor området. Dei to sjøane er del av ei serie av irrigasjonsprosjekter som blei gjennomført då Den forbodne byen blei anlagd. Ein tredje og nordlegare innsjø, ⁇ Nordsjøen ⁇ , ligg rett utanfor Zhongnanhai. Desse tre innsjøane var opphavleg del av ein keisarleg lystpark, med parkanlegg, paviljongar og templar. Dei meir religiøst innrettede anleggane var rundt Nordsjøen, medan Sentralsjøen og Sørsjøen snarare hadde palasar ved breiddene sine. Dei fleste av desse bygningene står framleis. Gamlebyen bestod av den ytre byen, og den kvadratiske nordlegare indre byen som blei bygd mellom 1409 og 1420 og omringa av ein brei og 15 meter høg mur med ni portar. Den indre byens omfang tilsvarer for mesteparten hovudstaden til [[Yuan-dynastiet]] Dadu (1271-1368). Keiserbyen låg i den indre byen, med regjeringsbygg, palasar, templar, hag- og parkanlegg og Den forbodne byen. Utanfor Keiserbyen låg bydeler med marknader, tempel og bustader. Muren var ca. 25 kilometer lang. Den sørlegare ytre byen blei bygd under [[Ming|Ming-dynastiet]] mellom 1521 og 1566. Ho var rektangulær og var omslutt av ein 23,5 kilometer lang mur. Her var det viktige tempellegg og dessutan bustader for vanlege folk. Etter kommunistane tok makten i Kina den 1. oktober 1949 blei dei gamle bymurane etter kvart revet, men fleire stadar er det mogleg å sjå rester og bruddstykkar. ==== Siheyuanar og hutongar ==== [[Fil:Hutong_1_(Snowyowls).jpg|mini|Ein gateport frå ein hutong til ein siheyuan i Beijing]] Siheyuananlegg (四合院) representerer ein tradisjonell pekingnesisk arkitektonisk stil. Ein siheyuan består av eit kvadratisk bostedskompleks med rom rundt ein indre gardsplass. Denne gardsplassen har gjerne eit [[Granateple|granatepletre]] eller eit anna slag tre, potteplanter og ein fiskedam. Siheyuanar ligg langs huthongar (胡同), det vil seia strete som går gjennom det indre av gamlebyen. Dei er vanlegvis heilt rette og går frå aust til vest, slik at dørportane kan venda mot nord eller sør, av [[feng shui]]-grunnar. Dei varierer i breidd - nokre er svært tronge slik at berre nokre få fotgjengarar kan nytta dei på ein gong. Ein gong var det siheyuar og hutongar over heile Beijing, men dei forsvinn i dag raskt ettersom heile kvartal blir jamna med jorda for å bli erstatta av høge, moderne bygningar. Befolkningen langs hutongane har rett til å få nye bustader som er minst like store som dei som dei måtte flytta, men mange klaga over at det sterke tradisjonelle nabolagssamholdet som prega hutonglivet ikkje lèt seg gjengjå då dei kjem til. Nokre hutongar som er særleg historiske eller pittoreske er blitt verna og haldne i stand av det offentlege. Nokre døme på dette kan ein sjå blant anna i nabolaget Nanchizi nær Den forbodne byen. ==== Tehus ==== Det finst mange [[tehus]] i Beijing. [[Kinesisk te]] finst i mange variantar. Nokre av dei er svært kostbare, og kan hevdast å ha medisinale virkestoff. ==== Møte mellom gammal og moderne arkitektur ==== [[Fil:Beijing_Military_Museum_Front_-_troops_towards_the_sky.jpg|mini|Militærmuseet i Beijing, ein av dei ti store bygningene frå 1959.]] [[Fil:National_Grand_Theater.jpg|høgre|mini|Gammal i forgrunnen (Den forbodne byen), nytt i bakgrunnen (Det nasjonale senteret for dei utøvande kunst, «Egget») ]] [[Fil:Beijing_National_Aquatics_Centre_1.jpg|mini|Vasskuben, med Fuglereiret i bakgrunnen.]] Tre arkitektoniske stiltyper skil seg ut blant Beijings annars nokså pregløse for det meste høgthusbygging. Den fyrste er den tradisjonelle arkitekturen frå keisartida Kina, kanskje best eksemplifisert ved den massive Tian'anmen (''Den himmelske fredsporten''), Den forbødte byen og tempelet til himmelen. Ein ser det òg i blant anna dei keisarlege sommarpalassane og i mange av dei gamle templane i den grad dei er blitt bevard. Den historiske hutong-arkitekturen og dei etterligningsformer som er komne med moderniseringa av sentrum fell òg inn i den tradisjonelle arkitekturen. Deretter det som nokre gonger blir kalla ''sinosov-stilen'', byggverk reist frå 1950-åra til 1970-åra - dei er gjerne bokslignende, ubestemmelege og ofte dårleg utført. Nokre er likevel nokså særlegne. Beijing fekk ti monumentale bygningar oppført på kort tid frå utgangen av 1958 og fram til 1. oktober 1959 - dei hadde tiårsdagen for Folkerepublikken som absolutt tidsfrist. Dei er kjende som dei ti store bygningane, og var med på å gje Beijing eit moderne hovudstadspeg med monumentale offentlege bygningar, slik som til dømes [[Washington, D.C.|Washington D.C.]] Ved Himmelfredplassen blei det i full fart bygd to slike rett overfor kvarandre: Folketets store hall og Det kinesiske nasjonalmuseet. Arkitekturen av dei bygningene som skaut i vêret var ei blanding av tre hovudtendenser: Ein modernisme av internasjonal type, den stalinistiske arkitekturen sin «sosialistiske realisme», og ei form for [[Historismen|historisme]] basert på tradisjonell [[kinesisk arkitektur]].<ref name="Rowe/Kuan2">Peter G. Rowe og Seng Kuan: ''Architectural Encounters With Essence and Form in Modern China'', MIT Press, 2002. ISBN 026268151X</ref> [[Mao Zedong-mausoleet]], som òg ligg ved Himmelfredplassen, er frå 1976 til 1977 og dermed frå ei seinare epoke. Til slutt har ein dei mykje meir moderne utførte arkitektoniske stilar, oppført frå 1990-åra og framover. Han finn ein mange stadar i byen, men kanskje særleg konsentrert i Beijing CBD-strøket. Nokre av dei ultramoderne bygningene er likevel heilt ned i det historiske sentrum, og dette har utløyst heftige diskusjonar for eller imot ettersom dei i øynene til nokon berikar og i øynene till andre forringar helhetsinntrykket i området. Blant dei mange meir iaugefallande døma på storslått moderne arkitektur er den nasjonale idrettstadionen populært kalla «Fuglereiret» i olympiadeområdet, China Central Television Headquarters som er nybyggd til det nasjonale statsfjernsynsselskapet [[China Central Television|CCTV]] i Beijing CBD, og operahuset bak Folket store hall og dermed ikkje langt frå Den himmelske freds plass, kalla «Egget». CCTV-hovudkvarteret er teikna av den nederlandske arkitekten [[Rem Koolhaas]] og den tyske arkitekten Ole Scheeren, «Egget» av den franske arkitekten [[Paul Andreu]]. Dei olympiske leker har òg etterlat seg eit flunkende nytt [[Beijing nasjonale vassportsenter|vassportsenter]], som på grunn av utforminga si har fått tilnamnet «Vasskuben». ==== Den kinesiske muren ==== Med ei lengd på 6 000 kilometer buktar [[Den kinesiske muren]] seg gjennom det nordlege Kina. &nbsp; [[Fil:GreatWallNearBeijingWinter.jpg|mini|[[Den kinesiske muren]] ved Badaling nær Beijing. {{Byline|Andreas Tille}}]] Fleire delar av muren ligg innanfor grensene til provinsen Beijing. Det mest kjende avsnittet er ved [[Badaling]], 70 kilometer nordvest for Beijing. Dette delstykket var det første som blei restaurert i moderne tid. Det skjedde i 1957. Muren er der seks meter brei og bestykket med vakttårn frå Mingtiden (1368-1644). Forløpet løpar langs ei kjede av høgdedrag, og kunne ikkje ha vore anlagt betre enn dette frå eit forsvarsmessig synspunkt. Muren blei aldri freista å bli angrepa på dette staden. Mindre kjend er delen ved [[Mutianyu]], som ligg 90 kilometer nordaust for Beijing. Avsnittet der, som blei bygd i 1368 og restaurert i 1983, har mange vakttårn på to kilometer langs ein høgdekam i eit grønt og vakkert landskap. Ein tredje del innan provinsen Beijing er ved [[Simatai]], som ligg 110 kilometer nordaust for byen. Størsteparten av det ein kan sjå der er i sin opphavlege tilstand frå Ming-dynastiets tid, og det er berre gjort små utbetringar seinare - som ramper for kanonar, og nokre moderne små restaureringar. === Parker === [[Fil:Water_calligraphy_-_Beihai_Park.JPG|mini|Vasskalligrafi i Beihaiparken.]] Det nye sommarpalasset (''Yiheyuan'') i nordvest er eit av dei mest interessante parkanleggea i Bejing. Det dekker eit svært stort område som òg omfattar ein stor kunstig innsjø, [[Kunmingsjøen]]. Det var her, eller til det gamle sommarpalasset like ved, at dei siste keisarane trekte seg tilbake til når sommaren var på det varmaste. Anlegga går tilbake til 1000-talet, men det meste av haganleggane og dei mange tempelbygningane blei til i den noverande formasi under Qianlong-keisaren på 1700-talet. Begge sommerpalassa blei raserte heilt mot slutten av keisertida, men Det nye sommerpalasset blei relativt godt restaurert tidleg på 1900-talet. I det gamle sommarpalasset ligg mykje framleis i ruinar, men på langt nær alt, og med hagane og sjøane er dette òg eit ynda besøksmål. Inne i sentrum ligg [[Beihaiparken]] nordvest for Keisarpalasset. Han er kjent for vakre kinesiske hagar. Parken byrja i 1179 som sommerpalass for [[Jin-dynastiet|Jin]]-keisaren [[Shizong]]. Også nær og nord for Den forbodne byen ligg Jingshanparken, Shichahai og Ditanparken. Fleire av dei viktige tempela i byen, som til dømes Himmeltempelet, har større eller mindre parkanlegg. Nokre vest for det historiske sentrumet er Bejing dyrehage, der både dyr og parkanlegg tiltrekk seg vitjande. I Xishanfjella vest for byen ligg ei rekkje parkar, som til dømes Badachu og Xiangshanparken. Ein kan òg nemna dei to botaniske hagane i vest. === Matkultur === [[Fil:Quanjude_roastduck.JPG|mini|Ein kokk i den tradisjonelle restauranten Quanjude i arbeid.]] Den lokale varianten av det kinesiske kjøkkenet går under namnet pekingkjøkkenet, eller ''mandarinkjøkkenet''. Den best kjende og mest karakteristiske matretten er [[pekingand]], og byen har restauranter som utelukkende har spesialisert seg på denne retten. Man finn òg restauranter som serverer bankettmat, Manhan Quanxi (« [[mandsju]]-[[Han-kinesarar|han-kinesisk]] full bankett»), som skal gje inntrykk av festmåltider til Qing-hoffet. Ein kan òg skilja ut det keisarlege kjøkkenet, som i moderne tid nærast blir oppfatta som ein del av Beijingkjøkkenet, men som i keisartida var matstellet som var reservert dels for keisaren og dels for enkekeiserinna, med sitt eige separate hushold. Det keisarlege kjøkkenet blir no servert på utvalde finare restauranter, og er populært blant vitjande. Både Beijingkjøkkenet og det keisarlege kjøkkenet har gjeve impulsar til andre variantar av det kinesiske kjøkkenet; regionalt kanskje primært til Liaoningkjøkketet, sosialt til fleire variantar av den aristokratiske kjøkkenet. Som verdsmetropol byrjer Beijing òg på vestleg, japansk, thailandsk, indisk, arabisk og mykje anna av internasjonal eller kinesisk regional matkultur, og internasjonale hurtigmatkjeder er òg svært utbreide. I ei periode hadde [[McDonald’s|McDonald's]] ein hamburgerrestaurant inne i Den forbodne byen. [[Fuling jiabing]] er ein tradisjonell snack i Beijing. === Sport === [[Fil:Beijing_2008_olympic_venues.png|mini|OL-arena i Beijing 2008]] Beijing og Kina forventar særs store ringeffekter etter den spektakulære gjennomføringa av Sommer-OL 2008, både av sportsleg art og ved å heva renomme i verda. Ein ekstra drahjelp fekk ein av det tilhøyringa at desse olympiske leker er dei første der alle fjernsynsopptak blei gjort for [[Høgoppløysingsfjernsyn|HDTV]]. Dei fleste sportsøvelsene fann stad i Beijing, skjønt nokre blei halde i andre byar; som fotball (i [[Qinhuangdao]], [[Shanghai]], [[Shenyang]] og [[Tianjin]]), riding (i Hongkong) og seiling (utanfor kystbyen [[Qingdao]] i provinsen [[Shandong]]). I Beijing fann dei fleste av øvinga stad i dei nordlege bydella. Men det blei òg øvelser haldne vest og aust i byen. Byggeverksemda i og rundt byen var hektisk i fleire år i forkant av Dei olympiske leker, med idrettsanlegg, infrastrukturforbedringar av alle slag og prangande praktbygningar og skyskrapar. Kanskje på grunn av dei strenge tryggleikskrafta og visumprosedyrane tiltrakk leiken berre 400 000 utanlandske vitjarar til Beijing, langt færre enn dei hadde hemote to millionar man hadde håpa på. &nbsp;Sjølv om alle femstjernene sine hoteller var fullbookede, var belegget på dei firestjernene og lavere på ikkje meir enn 30-40 prosent. Også ein del forretningar leid på grunn av OL; restaurantane hadde inntil ein tredjedel færre besøkende enn vanleg. == Utdanning == [[Fil:Thu_gate.JPG|mini|Den gamle porten, som i dag ligg inne på universitetsområdet, er eit symbol på Tsinghuauniversitetet]] Beijing har eit stort tal universitet og høgare utdanningsinstitusjonar, og fleire av dei har internasjonalt renomme. Ein kan særleg merkje seg det som blir rekna som dei to mest framtredande lærestedane i landet, Pekinguniversitetet og Tsinghuauniversitetet Desse universiteta, og elles dei aller fleste andre av universitetene i byen og høgare lærestader, ligg i bydistriktet Haidian nordvest for den historiske bykjernen. Fleire av dei gjeveste utdanningsstadarne er etterfølgarinstitusjonar av kristne, for det meste [[Protestantisme|protestantiske]], lærestadar anlagde av misjonærar; det [[USA|amerikanskstifta]] Yenching University har både Peking- og Tsinghuauniversitetet som arvingar. Dei blei årestader for ei rekkje av dei politiske og sosiale nye rørslene i Kina frå slutten av keisartida og framover. Beijings pedagogiske universitet må òg nemnast som ein av dei leiande i landet. Det tok i 1952 opp i seg Fu Jen katolske universitet. Det er minst 59 lærestadar på universitetsnivå i Beijing. Dei tiltrekk seg òg mange studentar frå utlandet, frå [[Japan]], [[Korea]], [[Nord-Amerika]], [[Europa]] og [[Søraust-Asia|Sørøstasien]], og tilstrømningen er tiltagjande (2008). == Transport == === Fly === [[Fil:Beijing_Terminal_3.jpg|mini|Frå Terminal 3 i Hovudstadflyplassen <templatestyles src="Byline/stil.css" />{{Byline|Micah Sittig}}]] Hovudflyplassen ligg i Shunyi, rundt 20 kilometer nordaust for sentrum av byen. Han blir kalla Hovudstadflyplassen. Ho hadde nesten 54 millionar passasjerar i 2007, og 400 000 flyrbevegingar. &nbsp;Tallene har ein raskt økande trend. Flyplassen har rask motorveiforbinding mot sentrum, og kapasiteten blei utvida før for OL med nok ein motorvei og ein linje frå undergrunnsbanenettet. Nesten alle internasjonale flysamband i byen er frå denne flyplassen, og det same gjeld dei fleste og viktigaste innenriksrutane. Terminal 3, som blei teken i bruk i mars 2008, var ved opninga den største flyterminalen i verda. Ein langt mindre flyplass er Beijing Nanyuan flyplass. Han ligg berre 15 km sør for sentrale Beijing, i distriktet Fengtai. &nbsp;Han er nyare og relativt liten, med ein raskt aukande årleg passasjertrafikk på nærare ein million reisande (2007). [[Fil:Beijing_municapital_top.jpg|venstre|mini|162x162pk|Ringvegsystemet]] Det finst òg andre flyplassar rundt byen: Beijing Liangxiang, Beijing Xijiao, Beijing Shahe og Beijing Badaling. Men desse er først og fremst militære flyplassar. === Motorvegar og hovudvegar === [[Fil:BadalingExpwyNov02.jpg|mini|Badalingmotorveien ved sjette ringvei, retning nord (november 2002) ]] Beijing er knytt til andre byar med ni motorvegar. Motorvegnettet rundt Beijing blir stadleg betre og utvida. For trafikken i sjølve byområdet er fem store ringvegar (meir rektangulære enn sirkulære) og enkelte brede gjennomgående gatar/hovedveiar av vital betydning. Ein definerer Beijings bysentrum som det området som ligg innanfor den inste ringvegen (andre ringveg; nokon fyrste ringveg finst ikkje), og «Stor-Beijing» som alt som ligg innanom femte ringveien. På liknande måte som [[Moskva]] har Beijing eit i relativ forstand samanpressa sentrumsområde, men bustaden byggjer seg utover i ringform. Dette har medført store trafikkproblem. Trafikkork oppstår til stadighet, og utbygginga av nye eller breiare ringveiar tykkjer ikkje å løysa problemane. I sjølve byen er det offentlege kollektivtrafikk i form av nesten eitt tusen buss- og [[Trolleybuss|trolleybuslinjer]]. Den fyrste trolleybussen i byen blei sett i rute 26. februar 1957. Hovudgatenett i byen er i rutemønster, med gatar i nord-sør- og aust-vest-retning. Chang'an-avenyen er ein svært lang hovudgate, på heile 42 kilometer dersom ein ser bort frå namne skiftene til gateaksen, som løpar langs aust-vest-aksen gjennom det sentrale Beijing, forbi Tian'anmen. Han blir gjerne kalla for «Kinagata nummer ein» av styresmaktene.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.sinohotelguide.com/beijing/minzu/index.html|tittel=Minzu Hotel Beijing|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20080403094057/http://www.sinohotelguide.com/beijing/minzu/index.html|arkivdato=2008-04-03|språk=en|utgjevar=Sino Hotel Guide|vitja=2008-02-06}}</ref> === Skinnegåande transportmiddel === [[Fil:Beijing_railway_station-2005.JPG|mini|Sentralstasjonen]] Beijing har to større jernbanestasjonar: Beijing jernbanestasjon (eller sentralestasjonen) og den no enda travlare Beijing vestbanestasjon. Det er òg andre jernbanestasjonar i byen rekna for vanleg passasjertrafikk, som Beijing Aust og Beijing Nord. Det finst òg ei rekkje mindre stasjonar/stoppestadar som tener forstadane. Per 1. august 2006 hadde Sentralstasjonen 167 passasjertogbevegingar, medan Vestbanestasjonen hadde 176 tog. Beijing er eit jernbanknutpunkt. Herfrå går det jernbanelinjer til [[Guangzhou]], [[Shanghai]], [[Harbin]], [[Baotou]], [[Taiyuan]], [[Chengde]] og [[Qinhuangdao]]. Ein høghastighetsbane til [[Tianjin]] opna den 1. august 2008,<ref>[http://en.beijing2008.cn/news/olympiccities/beijing/n214496303.shtml Den offisielle kinesiske OL-hjemmesiden: China opens Beijing-Tianjin railway one week ahead of Olympics] {{Wayback|url=http://en.beijing2008.cn/news/olympiccities/beijing/n214496303.shtml|date=20080801171511}} (Nettsted besøkt 1. august 2008)</ref> åtte dagar før opninga av Sommar-OL. Toga på strekninga kjem opp i ein hastighet på 350 km/t, slik at ho kan tilbakeleggjast på ein halvtime (lenger dersom toget stoppar ved dei tre stasjonane langs linja). &nbsp;Tryggleikssystemet er slik at det er mogleg å senda avgårde tog med treminuttersintervallar dersom det skulle vera nødvendig. Over 85 prosent av strekninga går togskinnene på bruer over bakkenivået. Denne høgstighetsbanen er den første av sitt slag i landet, og er av same type som for tida blir konstruert langs mange høgtrafikkerte aksar i Folkerepublikken. [[Fil:Beijing-Subway.png|mini|Undergrunnsbanenettet pr. Sommarolympia 2008]] Internasjonale tog, med trafikk til byar i [[Russland]] og til den [[Nord-Korea|nordkoreanske]] hovudstaden [[Pyongyang]], går gjennom Beijing. Det er direkte togsamband til [[Kowloon]] i Hongkong. Den internkontinentale jernbanelinja norderover fører via [[Ulan Bator|Ulaanbaatar]] og over på [[Den transsibirske jarnvegen|den transsibirske jernbanen]] vidare inn i Europa. Den 24. juni 1899 kom dei fyrste elektriske [[Sporvogn|trikkane]]. Driften blei likevel innstilt allereie under boksaropprøret, den 13. juni 1900. Den 17. desember 1924 blei trikkesystemet gjeninnført, og denne gongen var sporvegen i gang til 6. mai 1966. Riktignok har ikkje byen lenger noko sporvegnett, men det er bygd fire undergrunnsbanelinjer (to heilt underjordiske og to som for det meste er på bakkenivå). Undergrunnen blei opna 1. oktober 1969. Likevel er det stadig trafikkkorkar i byen. Tre undergrunnsbanelinjar til blei opna i juli 2008. === Kanalar === Med [[Keisarkanalen]] har Beijing samband med Gulelva (黄河, ''Huáng Hé'') og [[Chang Jiang|Yangtse]]. Kanalen er rettnok berre delvis farbar for kommersiell trafikk. Etter grunnlegginga av Folkerepublikken Kina i 1949 sette ein Keiserkanalen delvis i stand igjen. Han har deretter gjenvinnt ein del av betydinga sin, særleg som regional transportår. Den økonomiske betydinga av kanalen vil forventleg ta opp ettersom provinsregjeringa for [[Shandong]], [[Jiangsu]] og [[Zhejiang]] har valt å drenera og til dels utvida kanalen slik at skipskapasiteten kan aukast med 40 prosent fram til 2012. I byområdet er det elles eit nettverk av kanal som vel har spelt ut rolla si som kommersielle transportårer, men som er blitt populære innan turistnæringa. Beijings vannkonserveringsbyrå opna ei rekkje av desse kanalane for almennheten i 1999, og det blir driven ein passasjerbåtrute frå bakenfor [[Beijings utstillingssenter]] i Xizhimen og frå Yuyuantanparken i Fuxingmen til Sommarpalasset. Mange av elvebåtarne er utstyrt slik at dei liknar på dei keisarlege båtarne som førte fine folk frå Keiserbyen og ut der under [[Qing|Qing-dynastiet]]. Denne kanaltrafikken er operativ mellom 1. april og 30. oktober kvar år. [[Fil:Pekín_hutongs_agosto_2004.JPG|mini|Sykkeldrosjar i eit hutong-område i august.]] === Sykkeltaxi === Sykkeltaxiar, både pedaldrivne og motoriserte, er i bruk både i vanleg trafikkbefording særleg i dei gamle hutongane, men dessutan òg for turistar rundt om nokre av dei store turistattrakasjonane. [[Fil:Kina_521.jpg|mini|Transport blir framleis halde med sykkel]] === Sykkel === Sykkelen var i mange år av stor tyding som framkomstmiddel i sentrale delar av byen. Dei rundt 10 million privateide syklane hadde mange eigne sykkelveiar. Men etter hvert er dei blitt meir og meir fortrengt av private bilar. I framkant av Dei olympiske leker byrja likevel styresmaktene med å aktivt fremme sykkelen igjen etter modell frå andre land bikesharingsopplegg. Det blei kjøpt 50 000 syklar for denne opplegget.&nbsp; == Presse == === Fjernsyn og radio === [[Beijingtelevisjonen|Beijing-televisjonen]] kringkastar på nummererte kanar frå 1 til 10. Till skilnad frå det riksdekkande [[China Central Television|CCTV]] har stasjonen ingen kanal som utelukkende sender på engelsk. Derimot har tre radiostasjonar programmer på engelsk: ''Hit FM'' på FM 88,7, ''Easy FM'' frå ''China Radio International'' (CRI) på FM 91,5, og ''Radio 774'' på AM 774. === Presse === [[Fil:2005-07-08_street_news.JPG|mini|Avislesarar i Beijing {{Byline|David Maximillian Waterman}}]] Avisen ''[[Beijing Wanbao]]'' (Beijing sin kveldsnyheter) blir distribuert kvar ettermiddag, og dekker nyhet frå Beijing på kinesisk. Byen har òg avisane ''The Beijing News'', ''Xin Jing Bao'' (Beijingings nyheter), ''Beijing Stjerne dagblad'', Beijing morgennyheter, ''Beijing Qingnian Bao'' (''Beijings Ungdoms dagblad''), liksom dei engelskspråklege ukedabisane ''Beijing Weekend'' og ''Beijing Today''. Riksavisane ''Renmin Ribao'' og ''China Daily'' (engelsk) blir òg utgjeve i Beijing. Det blir òg utgjevne nokre publikasjonar som primært retar seg mot internasjonale vitjarar eller busetjar: ''City Weekend'', ''Beijing This Month'', ''Beijing Talk'', that's Beijing og ''MetroZine''. Ein kan òg finna internasjonal presse, deriblant engelsk- og japanskspråklege avisar og magasinar, i dei større internasjonale hotella, og innhaldet er ofte fullt. == Økonomi == I 2006 var nominell GDP for Beijing på 772,03 milliard [[Kinesisk renminbi|RMB]] (om lag 97 milliard [[US-dollar|amerikansk dollar]]), noko som representerte ei vekst i tilhøyring til året før på 12 prosent. GDP per kapita var 49 505 RMB, ein auka på 8,8% og meir enn det dobla av tallet frå 2000. &nbsp; I 2005 var Beijings primær-, sekundær- og tertiærindustriar verd 9,77 milliard RMB, 210,05 milliard RMB og 461,63 milliard RMB. I 2006 var byborane tilgjengelige inntekt per capita på 19 978 yuan, ein realøking på 12,9% frå året før. &nbsp; Tilsvarende per capita-inntekt for landbefolkningen var på 8 620 RMB, ein reell aukning på 9,6%. &nbsp; Per capita disponibel inntekt for dei 20% busetane med laveste inntekt auka med 16,7%, 11,4 prosentpoeng meir enn vekstraten for den 20% med høgaste inntekt. Bytingsmarknaden og bilindustrien i Beijing har vore særleg raskt auke. I 2005 blei det seld 28.032 millionar kvadratmeter boligarealer, for totalt 175,88 milliard RMB. Totalt tal av Beijing-registrerte bilar i Beijing i 2004 var 2 146 000, av dei 1 540 000 var i privat eige (ein årleg vekst på 18,7%).<ref name="urban construction">{{Kjelde www|url=http://www.bjstats.gov.cn/esite/bjsq/csjs/|tittel=Urban Construction|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20080519170209/http://www.bjstats.gov.cn/esite/bjsq/csjs/|arkivdato=2008-05-19|etternamn=|førenamn=|år=|språk=|format=|verk=|sider=|utgjevar=Beijing Municipal Bureau of Statistics|doi=|vitja=2008-03-15|sitat=}} </ref> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Beijing CBD, i og rundt Guomao, blir rekna som det nye sentrale forretningsområdet i byen. Der har ei rekkje konsernar sine hovudkontor, og området har handlegater og bustader av svært høg standard. [[Fil:WangfujingCathedral.jpg|mini|Wangfujing er kanskje Kinas mest synlege kyrkje, midt på Beijings gjeveste handlegate Wangfujing.]] Dei gamle finansielle sentera i Beijing, i Fuxingmen og Fuchengmen, har framleis stor tyding. Områda Wangfujing og Xidan har dei viktigaste handlegatane. Zhongguancun, som blir kalla den kinesiske [[Silicon Valley]], er eit viktig senter for elektronikk- og datarrelaterte industriar og for farmasøytisk forsking. Yizhuang, som ligg søraust for det bymessige området, er i ferd med å bli eit nytt senter for farmasi, IT og materialingeniørkunst. Beijing er òg kjend for å vera eit sentrum for piratproduksjon av alt frå merkevarekjær til DVD-ar av nye filmar, ofte særleg overfor vitjande utenlandskinesarar og andre frå utlandet. Byen er òg verdsleiande for produksjon og distribusjon av [[melamin]] og melaminrelaterte produkter (ammelin, ammelid og cyanurisk syre). Blant dei større industriområda kan ein nemna Shijingshan, som ligg i vestlege periferi av byen. Jordbruket utanfor det bymessige området har kveite og [[mais]] som viktigaste grøt, dessutan er det ein omfattande dyrking av grønnsaker. Over to millionar arbeidstagar i byprovinsen er sysselsette i industrien. Det vidareforedlar matvarer og blir produsert klede, [[Bomull|bomullsstoff]], syntetiske tøyer, farvestoffer, papir, smøremidler, elteknoproduksar og mykje anna. Bygningsbransjen byrja å veksa for alvor som følgje av reformar av dengism frå 1978 av, og sysselsetter rundt 700 000 bygningsarbeidar.&nbsp; Beijing har blitt stadig meir kjend for sine innovative entreprenørar og raskt veksande nyhetsableringar. Denne kulturen har ryggdekning frå kapitalinnsprøyting frå ei stor mengd kinesiske og utanlandske investorfirma, som til dømes Sequoia Capital, som har hovudkontor i Kina i Chaoyang-distriktet i Beijing. Blant store kinesiske føretak som har hovudkontorane sine i Beijing kan mellom anna nemnast PC-produsenten [[Lenvik kommune|Lenovo]], som xkjøpte PC-avdelinga til [[IBM]] i 2004, og oljeselskapa [[PetroChina]] og [[Sinopec]], som begge er blant dei viktigaste i verda. Shanghai blir rettvis rekna som det økonomiske sentrumet av Kina, men dette er mest på grunn av det store talet av korporasjonar som har hovudkontorane sine der, og ikkje fordi det er det store senteret for kinesisk entreprenørskap. == Bilde == <gallery mode="nolines"> Fil:Kina_032.jpg Fil:Kina_025.jpg Fil:Kina_018.jpg Fil:Kina_347.jpg Fil:Kina_017.jpg Fil:Kina_016.jpg </gallery> [[Fil:National_mourning_for_2008_Sichuan_earthquake_victims_-_Tiananmen_Square,_Beijing,_2008-05-19_(Cropped).jpg|mini|Tiananmenplassen 19. mai 2008, under den tre minutts stilta for offerene for [[Jordskjelvet i Wenchuan i 2008|Jordskjelvet i Wenchuan]]]] <references> <ref name="exceeds 17" /> <ref name="Rowe/Kuan">Peter G. Rowe og Seng Kuan: ''Architectural Encounters With Essence and Form in Modern China'', MIT Press, 2002. ISBN 026268151X</ref> <ref name="urban construction" /> </references> [[Fil:Eduard_Hildebrandt_Peking_Runde_Strasse.jpg|mini|Gatebild frå Beijing ca. 1864 (⁇ Den runde gate ⁇).]] <nowiki> [[Kategori:Vertsbyar for sommar-OL]] [[Kategori:Provinsar i Kina]] [[Kategori:Beijing]] [[Kategori:Artiklar der bilete er henta frå Wikidata]] [[Kategori:116°E]] [[Kategori:39°N]] [[Kategori:Sider utan gjennomgåtte omsetjingar]]</nowiki> kimcssh22je8rs0p0yeajbq5sao8qfl 3672625 3672616 2026-09-15T07:11:07Z Ranveig 39 Tok ut innleiinga. 3672625 wikitext text/x-wiki (ikkje ferdig gjennomgått omsetjing) == Namn == [[Fil:Beijing-name.png|alt=Beijing skrevet med kinesiske bokstaver|venstre|70x70pk|Beijing skrive med kinesiske bokstavar]] Namnet Běijīng betyr «nordleg hovudstad», medan [[Nanjing|Nánjīng]], ein by lenger sør i landet, betyr «sørleg hovudstad». ''Dōngjīng'', «austleg hovudstad», viser på kinesisk forresten til [[Tokyo|Tōkyō]] (medan ordet tidlegare var eit anna namn for den tidlegare hovudstaden [[Kaifeng|Bianjing]]), medan ''Xijīng'' eller «vestleg hovudstad» i overført betydning blir brukt om den tidlegare keisarhovudstaden [[Xian|Xi’an]]. I periodane på 1900-talet då Beijing ikkje var rikshovudstad, bar det namnet '''''Beiping''''' (Peiping). Men byen har også vore kjend med mange andre namn, noko som det blir gjort greie for grundigare i kapittelet nedanfor om byhistoria. I Nord-K''i''na og i [[Standard mandarin|standardkinesisk]] er uttalen Běijīng ([[Tonelag|tonemteikna]] betyr høvesvis fallande og deretter stigande tonefall på e-en og dessutan eit høgt vedvarande toneleie på i-en). Det er elles beijingdialekten som ligg til grunn for standardkinesisk. Romaniseringa '''''Peking''''' slo gjennom med franske katolske misjonarar seinare på 1600-talet, og gjengir ganske godt uttale til den tida. Det var den gongen særleg [[Jesuittordenen|jesuittane]] tilknytt keisarhoffet både under [[Ming]]- og [[Qing|Qing-dynastia]] som gjorde kinesisk samfunn og kultur kjent i Europa. Dette var innan det sk'''j''' ein lydforskyving i uttalingen av [[Mandarinspråk|mandarin]] frå til ( gjengis i [[Pinyin|pinyintranskripsjon]] som j, som i Beijing). {{IPA|[kʲ]}}{{IPA|[tɕ]}}{{IPA|[tɕ]}}Dette går framleis igjen i ei rekkje språk (som på [[fransk]] (''''Peking''''), [[italiensk]] (''Peking''), [[spansk]] (Pekín), [[portugisisk]] (''Pequim''), [[Litauisk|litasisk]] (''Pekinas''), [[bulgarsk]], [[russisk]], [[serbisk]], [[nederlandsk]], [[tysk]], [[ungarsk]] og [[polsk]]). I dag samsvarar stavemåten ''Peking'' godt med uttalen i nokre sørkinesiske dialektar, som faktisk i mykje kan liggja nærare uttalen av eldre kinesisk. Beijing betyr «nord-hovudstad» på mandarin-kinesisk, men på [[kantonesisk]] heiter «nord» ''bak'' og «hovudstad» ''ging'', så her er Beijings namn ''Bakging''. På [[koreansk]] heiter byen derimot ''Pukyeong'', av puk = «nord» og yeong = «hovudstad», og på [[japansk]] er namnet ''Hokyo'', av ''hoku'' = «nord» og kyo = «hovudstad» (slik ein også finn det i ''Tokyo''). Endeleg har Beijing namnet #''Bắc Kinh'' på [[vietnamesisk]] - der ''bắc'' betyr «nord» og ''kinh'' betyr «hovudstad». == Historie == [[Fil:Sinathropus_pekinensis.jpg|høgre|mini|«Homo sinathropus pekinensis», modell av ein hovudskalle funnen i 1929. I dag har antropologien forlate denne nemninga, til fordel for det meir universelle omgrepet ''Homo erectus''. {{Byline|José-Manuel Benito Álvarez}}]] === Førhistorisk tid === I området der Beijing no ligg, finst for 500 000 til 230 000 år sidan ein variant av førmennesket ''[[Homo erectus]]'', nemleg det som tidlegare blei vitskapleg nemnt ''Sinanthropus pekinensis'' (dvs. ‘Kinamennesket frå Peking’, [[Pekingmennesket|Pekingmannen]]). &nbsp;&nbsp;Resten blei avdekka i 1920- og 1930-åra i [[Zhoukoudian]], 50 kilometer sørvest for dagens by. [[Uppsala universitet|Universitetet i Uppsala]] spelte ei viktig rolle, for den svenske forskaren [[Johan Gunnar Andersson]] hadde arbeidd i området i fleire år. Han og ei rekkje arkeologar og paleontologar som amerikanaren Walter Granger, østerrikaren Otto Zdansky og den franske jesuitten Pierre Teilhard de Chardin var med på og tolka funna. På funnstaden fann ein verktøy av stein og knoklar og eit tjukt skikt med aske. Askelaget tolkar mange fagfolk som teikn på bruk av eld, sjølv om dette er omstridt. I 1987 blei staden oppført på [[UNESCO]] si verdsarvliste. Vitskapleg arbeid på staden pågår framleis, og det blir framleis gjort interessante funn.<ref>{{Kjelde www|url=https://whc.unesco.org/en/news/131/|tittel=New findings from Peking Man site|etternamn=Centre|førenamn=UNESCO World Heritage|språk=en|verk=UNESCO World Heritage Centre|vitja=2025-09-02}}</ref> === Før keisartida === Eksistensen til byen er belagd så langt tilbake som til den vestlege [[Zhou-dynastiet]] (1121-770 f.Kr.) då den bar namnet '''''Ji'''''. Dette blir nemnt i ei skriftleg kjelde frå 1000 fvt. '''''Ji''''' var då eit viktig stad for handelen med [[Mongolar|mongolane]] og [[Korea|korearane]], og med ulike stammar frå [[Shandong]] og det sentrale Kina. I tida til dei stridande rikane var Beijing hovudstad for staten Yan, og heitte av den grunn '''''Yanjing''''' (⁇ 京, Yan-hovudstad). Dette gamle namnet, som byen òg hadde i ei periode i den tidlege keisertiden, lever vidare i den folkelege medvitnaden, både som eit ærverdig kulturnamn, og som eit populært ølmerke, Kinas leiande merke på innanriksmarknaden. === Dei fyrste keisardynastia === Etter fallet til staten [[Yan-staten|Yan]] fall etablerte [[Qin-dynastiet]] (221-207 f.Kr.) det første allkinesiske keiserdynastiet. Qin-dynastiet, Han-dynastiet (202 f.Kr.-220 e.Kr.), og [[Jin-dynastiet (266–420)|Jin-dynastiet]] (265-420 e.kr., det første av tre dynasti med namnet «Jin») hadde lokale prefekturer i området rundt Beijing. I 221 f.Kr. byen blei erobra av den seinare fyrste kinesiske keisaren, [[Qin Shi Huangdi|Qin Shihuangdi]] (259-210 f.Kr.). I regjeringstida hans blei murane mot nord befesta. I [[Qin-dynastiet]] fekk byen att namnet ''Ji''. Han mista då tydinga si, ved at han ikkje lenger var hovudstad for nokon stat. I dei følgjande hundreåra utvikla Ji seg frå ein ubetydelig provinsby til eit knutepunkt for handel og viktig militært feste for forsvaret av nordgrensa til landet. Den strategiske og samstundes utsette plasseringa til byen førte til at han blei angripen ei rekkje gonger, og tidvis okkupert av halvnomadiske steppefolk frå nord. [[Fil:Tianning_sita.jpg|høgre|mini|Pagode til Tianningtemplet.]] Då [[Tang-dynastiet]] overtok makta blei byen kjend som '''''Youzhou''''' 幽州 eller '''''Fanyang'''''. Byen låg innanfor det som i dag er Stor-Beijing, men det er likevel eit stykke frå det som er gamlebyen i Beijing. Fanyang blei hovudkvarter for Fanyang jiedushi, med ein slags militærguvernør over det som no er Beijing og den nordlege delen av provinsen [[Hebei]]. Ein av desse jiedushier, An Lushan, innleidde opprøret sitt herfra i 755. Dette opprøret blir gjerne rekna som vendepunktet for Tang-dynastiet; frå då byrja sentralregjeringa å mista grepet over mange av landsdelane. === Jin-, Liao- og Jin-dynastia === I 936 avstod det nordkinesiske seinare Jin-dynasti (936-947) ein stor del av dei nordlege grensestraktene sine, inkludert Beijing (på den tida blei kalla ''Youzhou''), til khitanfolket, og det etablerte i sin tur Liao-dynastiet (907-1125). I 938 etablerte Liao-dynastiet ein sekundær hovudstad der, og kalla han '''''Nanjing''''' (‘sørleg hovudstad’). (Det må ikkje forvekslast med dagens [[Nanjing]], den byen som no er hovudstad i [[Jiangsu]]-provinsen). Liao-dynastiet var ein regionalt nordkinesisk dynasti; elles var det øvrige Kina i denne perioden regjerte av Song-dynastien. På 1000-talet fekk byen namnet '''''Yenjing'''''. I 1125 annekterte Jin-dynastien til jurchenarane Liao, og i 1153 flytta det hovudstaden sin til Liaos ''Nanjing'', som dei igjen gav nytt namn. No fekk byen namnet '''''Zhongdu''''' (中都, ‘sentral hovudstad’). Zhongdu låg i det området som no er rundt Tianningsi, noko sørvest for det sentrale Beijing. Pagode til Tianningtemplet er det viktigaste arkitektoniske monumentet som har overlevd av Nanjing og Zhongdu. === Yuan-dynastiet (1271-1368) === [[Fil:Map_of_Cambaluk.jpg|mini|Khanbaliq, Beijing i [[Yuan-dynastiet]]]] I 1264 kom [[Mongolar|mongolane]] under [[Kublai khan|Kublai-khan]], og etter få år etablerte dei eigne dynasti, [[Yuan-dynastiet]], i Kina. Dei bygde ein direkte tilgrensande bybygging nordøst for det som var igjen av dei gamle husane av Liao-dynastiets hovudstad. Den byen hadde blitt brent og plyndra allereie i 1215. [[Kublai khan|Kublai-khan]] bygde faktisk opp ein heilt ny by. Han stod ferdig i 1293. Denne nye byen heitte på kinesisk '''''Dadu''''', som tyder den store hovudstaden. Men byen var best kjend med det [[mongolsk]] namnet '''''Khanbaliq'''''. Dette var der palasset til khanen låg. Khanbaliq hadde sine keisarlege palasar omtrent der dei òg var i dei seinare Ming- og Qing-dynastia, og rundt regjeringsområdet i det moderne Kina. Khanbaliq låg sentrert noko nord for det moderne sentrale Beijing. Den geografiske midten hans var nærare den nordlege langsida av Andre ringveg, og byen strekte seg nordover til eit stad mellom tredje og fjerde ringveg. Nokre beskjedne restar av den nordlege muren frå mongoltida er framleis att.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.tuniu.com/places/17645|tittel=元大都土城遗址公园|språk=kinesisk|verk=Tuniu.com|vitja=2008-06-15}}</ref> Det var til denne byen - som han kalla '''''Cambaluc''''' - den italienske reisande [[Marco Polo]] kom frå [[Venezia]] og teneste for khanen i 17 år; han kunne fortelje om ei høgt utvikla sivilisasjon med både [[krut]] og [[papir]]. === Ming-dynastiet (1398-1644) === [[Fil:Beijing_old_city_walls.jpg|mini|Deler av Gamle bymurar i Bejing ann 1902]] [[Fil:Tiananmen.JPG|mini|Den himmelske fredsporten (Tiananmen) ]] I 1368 overtok [[Ming|Ming-dynastiet]] makta. [[Hongwu-keisaren]], den fyrste av Ming- keisarane, forlét residensen sin til Nanjing lenger sør i Kina, og denne byen blei dermed hovudstaden. Dadu fekk no namnet '''''Peiping'''''. Ho blei likevel verande ein viktig by, særleg som forsvarsfeste mot stammane i nord. I 1408 byrja Yongle-keisaren ei fullstendig nybygging av byen, som han gav namnet Beijing. Han bygde blant anna Den forbodne byen og Himmeltempelet, og la dermed dei viktigaste føringane for bybildet og utbyggingsaksane. I 1421 flytta han hovudstadfunksjonen tilbake til Beijing. Tiananmenporten blei seinare til statemblemet for Folkerepublikken Kina. Han brann ned to gonger under Ming-dynastiet, og blei gjenoppbygd for siste gong i 1651. Det var under Ming-dynastiet at Beijing fekk den noverande forma si, som gjeld store delar av den indre byen. Nordlege bydel av Ming-dynastiet var trekt noko sørover i tilhøyring til bymuren i Yuan-tida. Resten av den nordlegare Yuan-muren er framleis å finna i det moderne Beijing. Dei er kjende som ''Tucheng'' 土城, som tyder ⁇ jordvollen ⁇ . Bymuren i Mingtida gjorde teneste som bymur i Beijing heilt til den frå 1950-talet blei revet for å gje plass til anleggsarbeidene av ringvegen rundt den indre byen. Det blir gjeve at Beijing var den største byen i verda frå 1425 til 1650 og frå 1710 til 1825. === Qing-dynastiet (1644-1911) === I 1644 erobra [[Mandsjuar|mannsjuane]] byen og etablerte [[Qing|Qing-dynastiet]] sitt i Kina. Inntoget i den då stygt borgerkrigsherjede byen blei følgt av store omstillingar. Mansjusoldatar og familjer deira fekk ordre om å flytta inn i den nordlege delen av byen, med keiserbyen og dei omgjengelege delane innanfor bymuren i nord. For at dei skulle få plass, blei alle kinesiske borgarar kasta ut. Dermed blei heile norddelen av Beijing reservert for mandsjuar, som fekk bustader etter det mandsjuiske banner dei tilhøyrde. Denne delen fekk i seinare vestlege skildringar namnet ''Tartarbyen''. Kinesarane fekk trenga seg saman i den sørlege halvdelen, som fekk tilnamnet ''Kineserbyen''. Under Qing-dynastiet blei byen berika med fleire tempel og palass. Både palassområdet og dei aller fleste viktige templane og embeta låg i Tatarbyen. Det var lite slik i Kineserbyen; blant dei få unntakane var Himmelstempellet. Her pleidde keisaren å dra om morgonen til [[Solkverv|vintersolverv]], og der frembar han eit offer til Shangdi på eit friluftsal. Ved tørke eller hungersnød sende han bønner til den same guddommen. Ved sidan av mot vest er Åkerbrukets tempel: Hver vårevndøgn drog keisaren der for å innleida vårarbeidet ved å pløye ein fure i jorda. I første del av 1700-talet, under [[Kangxi|Kangxi-]], Yongzheng- og Qianlong-keisarane opplevde byen sin sterkeste blomstringstid. Litt nord for byen bygde Qing-herskarane det legendariske sommarpalasset for keisarslekten og adelen, eit einestående anlegg òg i verdsamsetning med 200 paviljongar, tempelr og palas, i eit vakkert landskap med kunstige innsjøar og åser. Saman med keisarpalasset i Den forbodne byen representerte det gamle og det nye sommarpalasset midtpunktet og symbolet for det kinesiske keisardommens herlegdom og maktutøving. Under andre opiumskrig trengte sigrikke [[Storbritannia|britiske]] og [[Frankrike|fransk]] troppestyrkar fram til byen i 1860. Sommerpalasset nordvest for sentrum blei plyndra og deretter brent. Sivilbefolkningen gjekk tunge tider i møte, medan keisarhoffet framleis kunne leva livet sitt på det store området innanfor Murane til den forbodne byen. [[Fil:Peking_1916.jpg|mini|Beijing i 1916]] Sommarpalasset blei seinare gjenoppbygd og var ferdig igjen i 1895. Men slik som i 1860 blei det brent av utanlandske styrkar nokre år etter at det var ferdig, denne gongen i samband med åttenasjonsalliansen sin intervensjon mot oppstanden til boksarane i 1900. Etter at dei hadde unnsatt dei beleira utlendingane og kristne i legasjonkvarteret og i Nordkyrkja, starta dei straffeaksjonar. Det ærverdige Hanlin-akademiet mellom Tiananmen og legasjonsområdet hadde blitt plyndra og brent av dei beleide diplomatane allereie før dei vestlege troppane kom, men det var mykje anna i bykjernen som blei øydelagd av dei. Dei var først inne på å jøvna Den forbodne byen med jorda som straff for opprøret, men ombestemde seg og gjekk i staden laus på Sommarpalasset. Sommarpalasset blei likevel i nokon grad gjennombygd og stod ferdig igjen i 1902. === Republikken Kina (1912-1949) === Etter at mandsjuane og dynastiet deira blei styrta og [[Taiwan|Republikken Kina]] blei grunnlagt, var det meininan til dei revolusjonære at [[Nanjing]] skulle bli hovudstad. Men det gjekk ikkje sånn til å byrja med. embetsmannen [[Yuan Shikai]] i Beijing, som hadde betytt mykje for at revolusjonen slapp, fekk igjennom at han sjølv skulle bli presidenten til den unge republikken og at hovudstaden skulle verande i Beijing. Før han døydde i 1916 hadde han blitt mykje omstridd og upopulær - han hadde forsøkt å oppkastta seg til keisar. Etter døden hans forfall landet til borgarkrigar mellom ulike krigsherrar, og fleire av dei freista å sikre seg kontrollen over Beijing. Sjølv om Beijing i teorien forblev det politiske sentrum til 1928, var det ikkje noko maktsentrum av landsomfattende karakter. Det var ikkje før i 1927 at det nasjonalistiske partiet [[Kuomintang]] frå sin maktbase i sør klarte å nedkjempa krigsherrane i nord. Nanjing blei offisielt hovudstad i 1928, og Beijing endra namn til ''Beiping'' (''Peip'ing'') (北平) den 28. juni same år. Med hendinga ved Marco Polo-broen (''Lugouqiao'') den 19. juli 1937 som påskudd bråka den andre sino-japanske krigen ut, og Beiping blei inntatt av Japan den 29. juli 1937. Under okkupasjonen blei namnet Beijing gjeninnført, og byen blei sete for Kina provisorisk regjering som leidde ein av lydstatane som japanarane oppretta på kinesisk jord. Seinare blei det forente med den meir omfattande Wang Jingweis regjering med sete i Nanjing. Den japanske hæren etablerte eit bakteriologisk forskingsinstitutt i byen, ein del av forskingsprogrammet deira der japanske lækar eksperimenterte med menneske. Først på slutten av [[andre verdskrigen]] i 1945 blei Beijing frigjort av [[Kuomintang|Kuomintanghæren]] og av [[United States Marine Corps|US Marines]]. No fekk han namnet Beiping igjen. Etter verdskrigen blussa [[den kinesiske borgarkrigen]] opp for fullt, og mykje av kampane skjedde nord for Beiping, i [[Mandsjuria]]. Etter nederlaget til nasjonalistane i Mandsjuria i 1948 kunne kommunistane fokusera på områda sør for [[Den kinesiske muren]]. Den 21. januar 1949 leid Kuomintangstyrkane katastrofale tap i eit slag mot [[Mao Zedong|Mao]] sin [[Folkets frigjeringshær|Raude armé]]. Beiping blei inntatt av kommunistane ti dagar etter, og dei bestemte seg for å kalla byen Beijing igjen. === Folkerepublikken Kina (frå 1949) === [[Fil:Tiananmen_Square_Visit.jpg|mini|Det er den store folkehalen. I forgrunnen til venstre er Monumentet For Folkets Helter på Den himmelske freds plass. <templatestyles src="Byline/stil.css" />{{Byline|Jacob Ehnmark}}]] [[Fil:Beijing_1968_I.jpg|mini|Eit bykart frå 1967 viser korleis gatar og landemerker fekk nye og revolusjonære namn under [[kulturrevolusjonen]]. For eksempel blei Andingmen indre gate til ⁇ Det store sprang framad-gaten ⁇ , Taijichanggaten blei ⁇ Den evigvarende revolusjonsgate ⁇ , Dongjiaominxiang i det tidlegare Legasjonområdet i Beijing blei ⁇ Antiimperialistgaten ⁇ . Dei fleste namnebyta blei seinare reversert.]] I oktober 1949 blei [[Kina|Folkerepublikken Kina]] oppretta, og hovudstaden kom igjen nordover, til Beijing. Då Folkerepublikken blei grunnlagt, bestod det politiske-administrative området Beijing berre av det bymessige området og dei næraste av forstadane. Det bymessige området var inndelt i ei mengde små distriktar innanfor det som no er Andre ringveg. Sidan då er mange omliggende fylker blitt inkorporert, og dermed er Beijings administrative område blitt mangedoblet i utstrekning. Den kjende bymuren i Beijing blei riven, meste mellom 1965 og 1969. Ombygginga av hovudstaden og fjerninga av det som kunne minna om det forrige regimet var eit høgt prioritert forhandlande for [[Kinas kommunistparti|det kinesiske kommunistpartiet]]. Man skulle frigjera seg frå fortida, og det innebar at ein svært stor del av den gamle bygningsmassen blei riven eller kraftig ombygd. I pakt med den aktive [[Ateisme|ateistiske]] politikken gjekk det ikkje minst ut over gamle tempel. For eksempel blei Tempelet for den sublime visdommen gjort om til ein fabrikkbygning. I Tempelet for eldguden blei det produsert lyspærer. Medan det i 1940-åra var 8 000 tempel og religiøse minnehallar og -stadar i byen, var det berre 150 igjen i 1960-åra.&nbsp; Byen har hatt eksplosiv vekst sidan dei økonomiske reforma blei igangsatt under [[Deng Xiaoping]] sidan 1979.<ref>[http://www.globalis.no/atlas/satellittbilder/beijing Satellittbilde som viser utviklingen mellom 1974 og 2004] {{Wayback|url=http://www.globalis.no/atlas/satellittbilder/beijing|date=20080106105359}}</ref> Byen spreidde seg raskt ut over både Andre ringveg og Tredje ringveg, og presser no mot og tildels forbi dei nyare ytre ringvegane, Femte ringveg og Sjette ringveg. Store jordbruksområde er lagt under asfalt og har fått høghusbebygging. Eit nytt forretningsområde er blitt utvikla i Guomao-området, Wangfujing og Xidan har utvikla seg til blomstrande innkjøpsområde, og Zhongguancun er blitt eit større senter for elektronikk i Kina. [[Fil:Cctv-building-april2008.JPG|høgre|mini|Det nesten ferdigbygde hovudkvarteret for det kinesiske statsfjernsynet (中央电视台总部大楼) i Chaoyang, april 2008.]] Problem som tung og treg trafikk, dårlegare luftkvalitet, tap av historiske nabolag og ein betydeleg tilstrømning av folk frå fattige landlege område i landet, har følgt veksten til Beijing. Tidleg i 2005 godkjente regjeringa ein plan om å stansa veksa i alle retningar. For framtida skulle veksten heller skje i to semisirkulære bånd aust og vest for sentrum, i staden for å veksa i konsentriske ringer i alle retningar. Forberedingane til OL utløyste ei rekkje handfaste saneringstiltak. Fabrikar som ikkje var i stand til å modernisera seg slik at dei forurenset mindre, blei stengde. Det blei ryddet plass for mange store og små frieområde og andre grøntarealer. Tilskittne kanaler blei drenert og reinsa. == Geografi og klima == === Plassering === Beijing ligg 110 kilometer vest for [[Bohai]], den vestlegaste bukta av [[Gulehavet|Gulhavet]], og er omslutt av provinsen [[Hebei]], som byen tidlegare var del av og provinshovedstad for. Ho er forvaltningsmessig ein enhet på provinsnivå, og har eit areal på 16 807,8 km2. &nbsp;&nbsp;Det er litt større enn [[Hordaland fylke|Hordaland]], litt mindre enn [[Sør-Trøndelag fylke|Sør-Trøndelag]]. Darabær høyrer berre 1 369,9 km2 (ott prosent) til den eigentlege byen. &nbsp;&nbsp;15 398,4 km2 (92%) består av forstad og landlege område. &nbsp;&nbsp; Metropolregionen Beijing, det vil seia den eigentlege byen og forstadane hennar, har eit areal på 8 859,9 km².&nbsp;&nbsp; Byen er i den nordlege randen av ein tette befolka lavlandsslette som ligg i gjennomsnitt 63 [[Meter over havet|moh]], og er halvveg omkransert av fjellane framfor det mongolske høyplatået. &nbsp;I nord-sør-retning er dette området 180 kilometer langt, i aust-vest-retning over 170 kilometer. Andre store byar i Beijing-byprovinsen er Mentougou (205 574 innbyggjarar, pr. 1. januar 2007), Tongzhou (169 770 innb.), Shunyi (122 264 innb.), Huangcun (109 043 innb.) og Fangshan (100 855 innb.).<ref> {{Kjelde www|url=http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1191157889&men=gcis&lng=de&dat=32&geo=-973&srt=pnan&col=aohdq|tittel=De viktigste byer med befolkningsstatistikk|språk=de|utgjevar=World Gazetteer}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1191157889&men=gcis&lng=de&dat=32&geo=-973&srt=pnan&col=aohdq|tittel=De viktigste byer med befolkningsstatistikk|utgjevar=bevoelkerungsstatistik.de|vitja=2025-09-03}}</ref>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Beijing ligg i nordenden av den omtrent trekanta [[nordkinesiske sletta]], som opnar seg sør og aust for byen. Fjellane i nord, nordvest og vest skjermar byen og det nordkinesiske jordbruksområdet mot ørkensteppane på den andre sida. [[Fil:2005-07-08_street_news.JPG|mini|Dagbladlesarar i Beijing <templatestyles src="Byline/stil.css" />{{Byline|David Maximillian Waterman}}]] Dei største elvene som renn gjennom Beijing byprovins er [[Yongdingelva]] og Chaobaielva. Begge desse elvene renn mot sør, og er del av elvesystemet som er knytt til [[Hai He]]. Beijing er også det nordlige endepunktet for [[Keisarkanalen]]. Eit stort reservoar bygd i den øvre delen av Chaobaielva i fylket [[Misunderstanding av Genesis|Miyun]] er det største reservoaret i området, og svært viktig for ferskvasstilførsla til Beijing. Den nordvestre delen av byprovinsen, særleg distrikta Yanqing og Huairou, er dominert av [[Jundufjella]], medan dei vestlege delane er innramma av [[Xishanfjella]]. [[Den kinesiske muren]], som går tvers over den nordlege delen av området, nytta det ruglete fjellterrenget for å danna forsvarsverk mot innfall frå nomadestammane på dei nordlege steppene. Donglingfjellet i Xishanfjellane på grensa mot [[Hebei]] er det høgaste punktet i Beijing, med ei høgd på 2303 meter. === Geologi === [[Fil:Beijing_river_bend.jpg|mini|Elv ved Beijing {{Byline|Peter Morgan}}]] Den nordkinesiske sletta som Beijing ligg på, er eit forkastningsområde som er tilført sediment frå deltaer ved utløpet til dei nordkinesiska elvene. Sletta består av [[Løss|lsøs]] og sand som er tilført frå fjellandet i vest og nordvest. [[Gulelva]] i sør er den viktigaste elva som har fylt ut dette området med masse. Denne elva er den slamrikaste elva i verda, og har fylt på sediment både nord og sør for [[Shandonghalvøya]]. Området er utsett for sterke [[Tektonikk|tektoniske]] spenningar som stadig utløyser [[jordskjelv]]. Årsaka er at [[Den eurasiske plata|Den eurasiske kontinentalplata]] rører seg sørover mot [[Den australske plata]] med ein snøggleik på fire til fem centimetar i året. Den 28. juli 1976 fann det stad eit jordskjelv i [[Tangshan]], 140 kilometer aust for Beijing som òg medførte skader i Beijing. [[Jordskjelvet i Tangshan 1976|Jordskjelvet i Tangshan]] var det alvorlegaste jordskjelvet på 1900-talet, med styrken 8,2 på [[Richterskalaen|Richters skala]]. Offisielt kosta det 242 419 menneske livet, men utanlandske overslag var så høge som oppimot 800 000.&nbsp;&nbsp; === Klima === [[Fil:ClimateBeijingChina.PNG|mini|Klimatbel]] Sjølv om Beijing berre ligg rundt 150 kilometer frå kysten, har det på grunn av ligginga i eit vestavindbelte eit [[Kontinentalklima|innlandsklima]] sterkt prega av [[Sibirhøgtrykket|Sibirhøytrykket]]. Det inneber varme og våte sommar, samt kalde og tørre vintrar. Nedbørsmengden er i gjennomsnitt på 578 millimeter, der 62% fell i månadane juli og august. {| class="wikitable" align="style=&quot;text-align:center;" |+'''Klimatbel'''<ref>{{Kjelde www|url=http://worldweather.wmo.int/001/c00237.htm|tittel=World Weather Information Service &ndash; Beijing|språk=en|utgjevar=WMO}}</ref> |- bgcolor="#efefef" ! !Jan !Feb !Mar !Apr !Mai !Jun !Jul !Aug !Sep !Okt !Nov !Dei !Hele året |- | align="left" |Gj.snittlegmaksimums-temperatur<br /><br /> |1,6 |4,0 |11,3 |19,9 |26,4 |30,3 |30,8 |29,5 |25,8 |19,0 |10,1 |3,3 |17,7 |- | align="left" |Gj.snittligminumums-temperatur<br /><br /> |−9,4 |−6,9 |−0,6 |7,2 |13,2 |18,2 |21,6 |20,4 |14,2 |7,3 |−0,4 |−6,9 |6,5 |- | align="left" |Gj.snittlignedbør (mm) <br /> |3 |6 |9 |26 |29 |71 |176 |182 |49 |19 |6 |2 |578 |- | align="left" |Gj.snittlegregnværsdagar<br /> |2 |3 |4 |5 |6 |9 |14 |12 |7 |5 |3 |2 |72 |} Gjennomsnitttemperaturen gjennom eit år er på 11,8 °C. &nbsp;Den varmeste månaden er juli med maksimum 30,8 °C og minimum 21,6 °C midlare dagstemperatur. &nbsp;&nbsp;Den kallaste månaden er januar med maksimum 1,6 °C og minimum −9,6 °C dagstemperatur. &nbsp;&nbsp;Om vinteren kan ein oppleve temperaturar på inntil −20 °C og ein isning vind som kjem frå høyslettene i [[Indre Mongolia|Inne Mongolia]].&nbsp; [[Fil:Smog_pekin.JPG|mini|Smog i Beijing 10. august 2006]] Sommaren (juni til august) er klam og varm med temperaturar inntil 40 °C.&nbsp; Den korte våren (april og mai) er tørr, men med mykje vind. Om høsten (september og oktober) dominerer tørr og mildt veður. Når vinden kjem frå sør eller sørøst er sikten, særleg i juni til august, svært låg. Men når det er nordavind blir det om vinteren svært kaldt, og om våren kan det innebära sandstormar. Den høgaste temperaturen som er blitt offisielt registrert var 15. juni 1942 på heilt 42,6 °C, den laveste var 22. &nbsp;februar 1966 med −27,4 °C.<ref> {{Kjelde www|url=http://www.meteorologyclimate.com/extreme-temperature-records.htm|tittel=Extreme temperature records|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20071008104939/http://www.meteorologyclimate.com/extreme-temperature-records.htm|arkivdato=2007-10-08|språk=en|utgjevar=Meteorologyclimate.com}}</ref>&nbsp; === Forurensingsproblem === [[Fil:BejingSmog_MODIS_20060305_lrg.jpg|mini|Smog over Beijing - satellittbilde frå mars 2006]] Den kinesiske hovudstaden må kjempa med ei rekkje forurensingsutfordringar. Fjellane er sterkt fororenede, og det er problem med drikkevatnet og luftkvaliteten. Trafikken er svært tett og kollektivtransportnettet, som stadig utbyggjer seg, er utilstrekkeleg. Sidan tidleg i 1990-åra har ein arbeidd målrettet for å redusera forurensinga. Det er blitt vedteke lover om gjenbruk, forurensingsmålingar og grenseløkk, effektivisering av energiforbruket og luftrenhet. Utbygginga av Beijing held fram med stor fart, og denne veksten påfører byen mange slag problem. Smog er eit vesentleg problem; likadå det som styresmaktene kallar kraftsparande tiltak - som planlagte strømbortfall og ⁇ brownouts ⁇ . Beijingborgar klaga stadig over vannkvaliteten og prisane på grunnleggende tenesta som elektrisitet og gass. Dei større industriområda utanfor byområdet fekk beskjed om å få ordninga på utsleppane sine eller forlate området. Dei fleste fabrikane som ikkje klarte å oppdatera reinsansaleggane sine flytta til stadar som [[Xian|Xi'an]]. Etter 1. januar 2003 har ein berre tillate personbilar som oppfyller det som tilsvarer CENs Euronorm 2. Mange dieseldrivne bussar blir erstatta med gassdrivne. I tillegg steg (til 2007) talet på elektrisk drivne trolleybussar til fem prosent av Beijings i alt 18 000 bussar. &nbsp;Den skinnebundne nærtrafikken, framfor alt undergrunnsbanen, utbyggjer seg i aggressiv fart. Men luftforurensinga i Beijing er framleis (2008) betenkelig høg, med mykje støv og ein stor del [[Karbonmonoksid|kolos]]. Støvstorma som heimsøker byen til stadighet ber til erosjon i ørkenlandskapene i det nordlege og nordvestre Kina. Nokre gongar utløyser Beijings værmodifikasjonsbyrå regnvêr på kunstig vis for å dempa følgene av desse støvvindene.<ref> {{Kjelde www|url=http://www.msnbc.msn.com/id/12644965/from/RSS/|tittel=China says it made rain to wash off sand|dato=5. mai 2006|språk=en|utgjevar=MSNBC}} </ref> I løpet av dei fire første månadane av 2006 var det åtte slike støvstormar.<ref>{{Cite news|date=2006-04-17|title=Beijing hit by eighth sandstorm|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia-pacific/4915690.stm}}</ref> I april 2002 etterlét ein slik storm seg nesten 50 000 tonn støv i Beijing før den trekte vidare til [[Korea]] og [[Japan]].<ref> {{Kjelde www|url=http://cnnstudentnews.cnn.com/2002/WEATHER/04/03/dust.storm/|tittel=More than a dust storm in a Chinese teacup|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20070113212753/http://cnnstudentnews.cnn.com/2002/WEATHER/04/03/dust.storm/|arkivdato=2007-01-13|etternamn=Weaver, Lisa Rose|dato=4. april 2002|språk=en|utgjevar=[[CNN]]|vitja=7. februar 2008}}</ref>&nbsp; Luftkvaliteten i Beijing er ifølge [[Verdsorganisasjonen for helse|Verldshelseorganisasjonen]] (WHO) ein av dei verste i verda. Blant årsakane må både dei mange fabrikkane og kraftverkane i området, trafikksituasjonen, og bustadfyringa fremheves. Ettersom urbaniseringa i Beijings byprovins held fram, er det vanskeleg å oppnå nettoforbedringar. == Politisk leiing == [[Fil:Frozen_Liangmahe_with_cyclist.jpg|mini|Liangmaelven i Beijing tilfrosset <templatestyles src="Byline/stil.css" />{{Byline|Felix Andrews}}]] Som i resten av landet er det politiske systemet organisert med parallelle strukturar: Den kinesiske kommunistpartiets struktur, og den statlege strukturen. Borgarmeisteren er den høgtestrangerande i den offisielle borgarlege strukturen. Borgarmeisteren har same rang som provinsguvernøren. Men med omsyn til reell makt har den øvste kommunistiske partisekretæren for Beijing vesentleg meir makt enn borgarmeisteren. Borgermester av Beijing er Guo Jinlong (fødd 1947 i [[Nanjing]]). Han tiltredde dette embeta i november 2007 etter å ha vore partisekretær i provinsen [[Anhui]]. Det har vore noko uro i embetet; i april 2003 måtte borgarmesteren Meng Xuenong fratre fordi ein meinte at han hadde svikta under [[SARS]]-utbrotet i hovudstaden. Det er [[Kinas kommunistparti|Det kinesiske kommunistpartiet]] som avgjer kven som skal ha dei politiske verva. Man meinte at han fortiet og deretter bagatelliserte dei problemane. Fleire tusen blei sjuke av SARS i byen, og hundrevis døydde. Byregjeringa er overordnet instans for Beijings 16 bydistrikter og fylkar. Desse einingane er inndelte i stadig mindre einingar, heilt ned til nabolags- og landsbykomitear. Avgjerder blir ofte teke raskt, og styresettet er slik at tekne avgjerder blir følgde utan å gje mykje tid eller høve til protester eller borgarinitiativ, eller klagar gjennom rettssystemet. Ved gjennomføring av store infrastrukturprosjekt som inneber riving slik at bebuarar og bedrifter må flyttast, blir dei tildelte andre tilhaldsstader og gjevne eit flyttebidrag. Dersom dei ikkje har flytta innan fristen, risikerer dei ikkje berre å bli fysisk fjerna, men òg at kostnadane til dette blir lagt på dei, slik at erstatningsutbetalinga blir redusert eller fell. == Administrative einingar == [[Fil:Juyongguan09.JPG|mini|Ein pailou i Juyongguan i Changping-distriktet i vest]] [[Fil:Baliqiao,_Tongzhou_District,_Beijing.jpg|mini|Baliqiao-broen i Tongzhou-distriktet i aust]] Hovudstaden Beijing har jurisdiksjon over 16 distriktar (区 ''qū'')). To distrikt i bykjernen, Chongwen (''崇文区'') og Xuanwu (''宣武区''), blei 1. juli 2010 innlemma i distriktane Dongcheng (''东城区'') og Xicheng (''西城区'') respektivt. {| class="wikitable" align="center" style="font-size:90%;" ! colspan="7" align="center" |Kart |- | colspan="7" align="center" |[[Fil:Beijing_mcp.png|300x300pk|Nummerert kart over Beijings distrikter og fylker]] |- !# !Namn ![[Hanzi]] ![[Pinyin|Hanyu Pinyin]] !Folkesetnad (2005 est.) !Areal (km²) !Tettleik (/km²) |- | colspan="7" align="center" bgcolor="#D3D3D3" |'''Distrikter i bykjernen''' |- |1 |Dongcheng |东城区 |Dōngchéng Qū |970 000 |42 |23 095 |- |2 |Xicheng |西城区 |Xīchéng Qū |1 287 000 |51 |25 235 |- |3 |Chaoyang |朝阳区 |Cháoyáng Qū |1 711 000 |455 |3 761 |- |4 |Fengtai |丰台区 |Fēngtái Qū |974 000 |306 |3 183 |- |5 |Shijingshan |石景山区 |Shíjǐngshān Qū |350 000 |84 |4 167 |- |6 |Haidian |海 ⁇ 区 |Hǎidiàn Qū |1 918 000 |431 |4 450 |- | colspan="7" align="center" bgcolor="#D3D3D3" |'''Distrikt i forstadane''' |- |7 |Mentougou |门头沟区 |Méntóugōu Qū |238 000 |1 451 |164 |- |8 |Fangshan |房山区 |Fángshān Qū |754 000 |1 990 |379 |- |9 |Tongzhou |通州区 |Tōngzhōu Qū |629 000 |906 |694 |- |10 |Shunyi |顺义区 |Shùnyì Qū |559 000 |1 020 |548 |- |11 |Changping | ⁇ 平区 |Chāngpíng Qū |482 000 |1 344 |359 |- |12 |Daxing |大兴区 |Dàxīng Qū |566 000 |1 036 |546 |- | colspan="7" align="center" bgcolor="#D3D3D3" |'''Distrikt på landsbygda''' |- |13 |Huairou |怀柔区 |Huáiróu Qū |273 000 |2 123 |129 |- |14 |Pinggu |平谷区 |Pínggǔ Qū |395 000 |950 |416 |- |15 |Miyun |密云区 |Mìyún Qū |425 000 |2 229 |191 |- |16 |Yanqing |延庆区 |Yánqìng Qū |276 000 |1 994 |138 |} Distrikta og fylka i Beijing er vidare delt inn i 273 lågare administrative einingar: 119 bykommunar, 24 landsbykommunar, 5 etniske landsbykummunar og 125 underdistrikt. Fleire stadnamn i Beijing endar på ''mén'' (门), som tyder ‘port’ - det dreier seg då om stadar ved portane i den tidlegare bymuren. Andre stadnamn endar på ''cūn'' (村), som tyder ‘landsby’ - dette var ein gong landsbyar utanfor bymuren. == Folkesetnad == [[Fil:Pekin_hutong_i_fragment_Wielkiego_Kanalu_Chinskiego_05.JPG|mini|Ein hutong langs eit stykke av [[Keisarkanalen|Keiserkanalen]] i Beijing.]] Allereie i 1450 hadde byen kring 600 000 innbyggjarar. &nbsp;Dette gjekk fram til 1800 til 1,1 millionar. Etter ei midlertidig nedgang til 693 000 personar i 1900 vaks innbyggertallet til 1,6 millionar i 1930 og 2,8 millionar i 1953.&nbsp; {| class="wikitable" align="style=&quot;text-align:center;" ! colspan="3" align="center" |Etniske grupper i Beijing (tal frå 2000) |- ![[Folkegrupper i Kina|Folkegruppe]] !Folkesetnad !% |- |[[Han-kinesarar]] |12 983 696 |95,69 % |- |[[Mandsjuar|Mannsjuar]] |250 286 |1,84 % |- |Hui-kinesarar |235 837 |1,74 % |- |[[Mongolar|Mongolane]] |37 464 |0,28 % |- |Koreanarar |20 369 |0,15 % |- |[[Tujia]] |8 372 |0,062 % |- |[[Zhuangfolk|Zhuang]] |7 322 |0,054 % |- |[[Miao]] |5 291 |0,039 % |- |[[Uigurar|Uighurarar]] |3 129 |0,023 % |- |[[Tibetanarar|Tibetarar]] |2 920 |0,022 % |} Folket i byprovinsen Beijing, definert som det totale talet på menneske som bur der i seks månader eller lengre kvar år, var oppe i 17,43 millionar i 2007. 12,03 millionar av dei hadde ''[[hukou]]'' (lovleg fast busetjing) og dei øvrige hadde mellombels opphaldstillating.<ref name="exceeds 17">{{Kjelde www|url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-12/04/content_7197045.htm|tittel=Beijing's population exceeds 17.4 million|dato=4. desember 2007|språk=en|utgjevar=Xinhua News Agency}}</ref> I tillegg er det eit stort, men ukjent tal arbeidstilvandra som bur illegalt i Beijing utan offisielt løyve. Dei fleste barnefødsler skjer innanfor gruppa mellombels busatte, sjølv om ho er vesentlig mindre enn gruppa fast busatte. Folkesetnaden i Beijings bymessige kjerneområde er på rundt 7,5 millionar. Dei fleste av innbyggjarane bur i bustader. To bustadområde er særleg store: Wangjing i nordøst og Huilongguan i nordvest. Det blir bygd og planlagt store satellittbyar utanfor det nolege storbyområdet, som kvar vil ha rundt eller over 500 000 innbyggjarar. &nbsp; [[Fil:Beijing_northeast.jpg|mini|Blokker i Chaoyang]] Over 95 % av folkesetnaden i Beijing tilhøyrer den [[Han-kinesarar|hankinesiske]] fleirtalsbefolkninga i landet. Av andre etniske grupper kan ein nevna [[mandsjuar]], huikinesarar og mongoler. Byen har ein tibetansk høgskule for unge med tibetansk bakgrunn. Beijing har ein stor utanlandsk folkesetnad som for det meste arbeider innan handel. Mange bur i dei tette befolka nordlege, nordøstlege og austlege sektorane i byen. Det er kome mange [[Sør-Korea|sørkoreanske]] forretningsfolk og studentar til byen; mange bur i områda Wangjing og Wudaokou. == Kultur og sjåverde == [[Fil:Beijing_Theater.JPG|mini|Frå framføring i Beijingteateret i juli 2007]] [[Fil:Fearther03.jpg|mini|Frå eit Pekingopera-stykke]] === Opera og teater === Byen har mange konserthus og teatre, som til dømes Folketeaterets. Den berømte formen for [[kinesisk opera]] som blir kalla Pekingoperaen er oppkalla etter byen. Den har sin eigen blanding av særegne uttrykk innan song, dans, akrobatikk og mimikk. Handlinga byggjer som regel rundt historisk eller mytologisk stoff. Mye av Pekingoperaen blir framført på eit arkaisk scenespråk som er temmeleg skilnad både frå standard mandarin og frå beijingdialekten.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/art/jingxi|tittel=jingxi {{!}} History, Opera, Dance, Genre, & Facts {{!}} Britannica|språk=en|verk=www.britannica.com|vitja=2022-09-13}}</ref> Det moderne teateret er i rask utvikling og endring, og det blir gjerne framført kinesiske versjonar av vestlege stykkar. Viljen til å eksperimentere er stor. Talteateret kom ikkje til Beijing før på 1900-talet. Det fekk Folkekunstteateret i Beijing som særleg heimstavn, og fram til [[kulturrevolusjonen]] hadde det ofte på repertoaren europeiske verk med eit tydleg sosialt budskap. I 1968 fekk [[Mao Zedong|Mao Zedongs]] sin tredje hustru, Jiang Qing, for det meste forbyde dei fleste teaterstykkar innan sjangeren. Teatret og dei fleste kinoar var stengde i dei ca. ti år med den kulturelle revolusjonen. Det tyder ikkje at det var full stans på kulturarbeidet under kulturrevolusjonen. Det hadde likevel blitt ein einsretta og straumlinjeforma «kulturfront». Blant dei få operastykka som var tillate oppført, var Jiang Qing ''Dei raudte lanterna'' (''Hongdeng ji'') frå 1964. Her skildrar Maos kona jernbanearbeidar Li Yuhe og kona hans som kjempet mot [[Japan|japanarar]], der jernbanelanterna hans spelte ei viss rolle. Denne raudte lanternen overla han seinare til dottera Li Tiemei. Det tilspilte på kvinnelege raudte lanternar til bokseropprøret, og var ment å oppbrenna raudegardistane. Slik blei lanternen symbol på den vedvarende revolusjonære patriotiske kampen som gjekk i arv frå generasjon til generasjon. Omfattande propaganda utnytta symbolet for å trekka trådar tilbake frå raudegardistarane til boksarane, som blei framstilt som dei åndelege forløparane for samtidige revolusjonære rettleia av [[Mao Zedong|Mao]], den raude morgengrysola. I tida etter kulturrevolusjonen har den klassiske [[Beijingopera|Beijingoperaen]] og annan kinesisk opera opplevd ein renessanse. Stykka som blir oppført er av klassisk merk, men det skjer òg nyskaping innan rammar som er tru mot sjangeren. Det klassiske repertoaret innan sjangeren omfattar om lag 1 400 stykke.&nbsp; Beijing symfoniorkester blei grunnlagt i 1977. === Musear === [[Fil:QingmingshangHetu.jpg|mini|Festdekorasjon frå Qing-tida, nokre utsnitt frå [[Qingmingrullen]]. Han er no ved Palassmuseet i Beijing.]] [[Fil:NationalMuseumofChinapic1.jpg|mini|Det kinesiske nasjonalmuseet]] Palassmuseet er utan tvil byens viktigaste museum. Det omfattar både bygningene i Den forbødne byen, det vil seia den tidlegare residensen for keisarfamilien og hoffet, og dei samlinga som blir oppbevarde der, og av nokre bygningar i sørleg forkant av dette. På 1930-talet blei desse gjenstandane evakuerte og dermed sikra frå japansk plyndring. Det kom seinare tilbake, og delar av det er fast utstilt, andre på rullande utstilling, i Den forbodne byen. Palassmuseet omfattande samlingar av kunst og gjenstander er for det meste bygd på samlingar oppsto i Ming- og Qing-epokane. Gjenstandar derfra er òg ofte på vandreutstyttingar rundt om i verda. Men ikkje alt kom tilbake til Beijing; viktige delar hamna i Det nasjonale palatsmuseum i [[Taipei]]. På grunn av ein av samlemaniet til Qing-keisarane er det eit interessant og uvanleg ''urmuseum'' i Palassmuseet. Dei fleste av urane er barokkeksemplar frå Europa, mange av dei tilpassa dei kinesiske kundane: Man har til dømes eit urapparatur med ein mekanisk figur av ein mandarin; på klokkeslaget kalligraferar figuren tre [[Hanzi|kinesiske teikn]]. Det er òg ein interessant kjempestort kinesisk vannur i museet. Beijing har òg eit godt ''naturhistorisk museum'' og Kinas geologiske museum. Beijing har eit stort tal kunstmusear. Det er likevel vanskeleg å finna god moderne kunst<ref>{{Kjelde www|url=https://23win1.jpn.com/|tittel=23win|dato=2023-04-02|utgjevar=23win1.jpn.com|vitja=2025-09-02}}</ref>. Det meste av det er i alternativgallerier som lenge ikkje blei oppført i byens eige guideshefter. Dei mest kjende er ''Courtyard Gallery'' i Donghuamen Dajie og ''Red Gate Gallery'' i ''China World Hotel'' i Jianguomenwai Dajie. 60 kilometer nord for byen er eit interessant luftfartmuseum. I ein kjempehangar og i ein utstillingshal er det utstilt meir enn 300 luftfartøyer, frå ein kopi av [[Wright-brørne|brørne Wrights]] fly, og fram til kamphelikoptrar frå slutten av 1900-talet. Til samlinga høyrer òg fly frå [[Koreakrigen|Koregrigen]], bombeflyet som slapp den første kinesiske [[Atomvåpen|atombomben]] i 1964, [[Mao Zedong|Mao Zedongs]] personlege fly, og det flyet der aska til [[Zhou Enlai|Zhou Enlais]] blei spreidd for alle vindar. I bydistriktet Chaoyang ligg Kina jernbanemuseum. Beijing har òg eit museum for ''den antijapanske krigen'', framført etter [[Kinas kommunistparti|Det kinesiske kommunistpartiet]] historiografi. Den samfunnskritiske forfattaren Lu Xuns residens då han bodde i Beijing er blitt eit viktig museum. Han var eit leiande medlem av 4. mai-bevegelsen som skulle betyda mykje for den kulturelle utviklinga i landet utover 1920-åra. Museet ligg inne blant hutongane nær Baitaisi, og er heim til 21 842 gjenstander knytt til forfattaren.&nbsp; === Bygningar === ==== Gamlebyen og keisarpalasset ==== [[Fil:Tiananmen.jpg|mini|Bild av [[Mao Zedong|Mao]] på Tiananmen minner om leiingsrollen til [[Kinas kommunistparti|kommunistpartiet]] <templatestyles src="Byline/stil.css" />{{Byline|Bernd Gutte}}]] [[Fil:Hydrant_Verbotene_Stadt.jpg|mini|Hydrant i Den forbodne byen]] Gamlebyen, som opphavleg var omringa av ein svært kraftig bymur, blei sett på som eit bilde på [[kosmos]]. Han hadde fire firkanta distrikt. Langs hovudakseen i byen, i nord-sør-retning, var det portbyggverk, palasar og seremonielle byggverk. Den forbodne byen, som låg innanfor Keiserbyen og som opphavleg var forboden område for vanlege borgarar, er framleis omringa av muren sin. Innanfor er det tidlegare keisarpalasset, som i 1987 vart oppført på [[UNESCO|UNESCOs]] lista over [[Verdsarv|verds kulturarv]]. Her hadde alt i alt 24 kinesiske keisar frå [[Ming|Ming-]] og [[Qing|Qing-dynastiane]] sitt residens saman familie og slekt. I dag er anlegget offisielt designa som Beijings palatsmuseum, men sidan det er ei heilt overlappande storleike med Den forbødne byen, er det for meste denne nemninga som står sterkast. Dette komplekset frå 1400-talet har mange store hallar og palasar. Vest for dette er området Zhongnanhai, ein stor park med to sjøar. Ho er òg omslutt av ein mur. Zhongnanhai tyder ⁇ sentral- og sørsjøen ⁇ , dei to innsjøane som ligg innanfor området. Dei to sjøane er del av ei serie av irrigasjonsprosjekter som blei gjennomført då Den forbodne byen blei anlagd. Ein tredje og nordlegare innsjø, ⁇ Nordsjøen ⁇ , ligg rett utanfor Zhongnanhai. Desse tre innsjøane var opphavleg del av ein keisarleg lystpark, med parkanlegg, paviljongar og templar. Dei meir religiøst innrettede anleggane var rundt Nordsjøen, medan Sentralsjøen og Sørsjøen snarare hadde palasar ved breiddene sine. Dei fleste av desse bygningene står framleis. Gamlebyen bestod av den ytre byen, og den kvadratiske nordlegare indre byen som blei bygd mellom 1409 og 1420 og omringa av ein brei og 15 meter høg mur med ni portar. Den indre byens omfang tilsvarer for mesteparten hovudstaden til [[Yuan-dynastiet]] Dadu (1271-1368). Keiserbyen låg i den indre byen, med regjeringsbygg, palasar, templar, hag- og parkanlegg og Den forbodne byen. Utanfor Keiserbyen låg bydeler med marknader, tempel og bustader. Muren var ca. 25 kilometer lang. Den sørlegare ytre byen blei bygd under [[Ming|Ming-dynastiet]] mellom 1521 og 1566. Ho var rektangulær og var omslutt av ein 23,5 kilometer lang mur. Her var det viktige tempellegg og dessutan bustader for vanlege folk. Etter kommunistane tok makten i Kina den 1. oktober 1949 blei dei gamle bymurane etter kvart revet, men fleire stadar er det mogleg å sjå rester og bruddstykkar. ==== Siheyuanar og hutongar ==== [[Fil:Hutong_1_(Snowyowls).jpg|mini|Ein gateport frå ein hutong til ein siheyuan i Beijing]] Siheyuananlegg (四合院) representerer ein tradisjonell pekingnesisk arkitektonisk stil. Ein siheyuan består av eit kvadratisk bostedskompleks med rom rundt ein indre gardsplass. Denne gardsplassen har gjerne eit [[Granateple|granatepletre]] eller eit anna slag tre, potteplanter og ein fiskedam. Siheyuanar ligg langs huthongar (胡同), det vil seia strete som går gjennom det indre av gamlebyen. Dei er vanlegvis heilt rette og går frå aust til vest, slik at dørportane kan venda mot nord eller sør, av [[feng shui]]-grunnar. Dei varierer i breidd - nokre er svært tronge slik at berre nokre få fotgjengarar kan nytta dei på ein gong. Ein gong var det siheyuar og hutongar over heile Beijing, men dei forsvinn i dag raskt ettersom heile kvartal blir jamna med jorda for å bli erstatta av høge, moderne bygningar. Befolkningen langs hutongane har rett til å få nye bustader som er minst like store som dei som dei måtte flytta, men mange klaga over at det sterke tradisjonelle nabolagssamholdet som prega hutonglivet ikkje lèt seg gjengjå då dei kjem til. Nokre hutongar som er særleg historiske eller pittoreske er blitt verna og haldne i stand av det offentlege. Nokre døme på dette kan ein sjå blant anna i nabolaget Nanchizi nær Den forbodne byen. ==== Tehus ==== Det finst mange [[tehus]] i Beijing. [[Kinesisk te]] finst i mange variantar. Nokre av dei er svært kostbare, og kan hevdast å ha medisinale virkestoff. ==== Møte mellom gammal og moderne arkitektur ==== [[Fil:Beijing_Military_Museum_Front_-_troops_towards_the_sky.jpg|mini|Militærmuseet i Beijing, ein av dei ti store bygningene frå 1959.]] [[Fil:National_Grand_Theater.jpg|høgre|mini|Gammal i forgrunnen (Den forbodne byen), nytt i bakgrunnen (Det nasjonale senteret for dei utøvande kunst, «Egget») ]] [[Fil:Beijing_National_Aquatics_Centre_1.jpg|mini|Vasskuben, med Fuglereiret i bakgrunnen.]] Tre arkitektoniske stiltyper skil seg ut blant Beijings annars nokså pregløse for det meste høgthusbygging. Den fyrste er den tradisjonelle arkitekturen frå keisartida Kina, kanskje best eksemplifisert ved den massive Tian'anmen (''Den himmelske fredsporten''), Den forbødte byen og tempelet til himmelen. Ein ser det òg i blant anna dei keisarlege sommarpalassane og i mange av dei gamle templane i den grad dei er blitt bevard. Den historiske hutong-arkitekturen og dei etterligningsformer som er komne med moderniseringa av sentrum fell òg inn i den tradisjonelle arkitekturen. Deretter det som nokre gonger blir kalla ''sinosov-stilen'', byggverk reist frå 1950-åra til 1970-åra - dei er gjerne bokslignende, ubestemmelege og ofte dårleg utført. Nokre er likevel nokså særlegne. Beijing fekk ti monumentale bygningar oppført på kort tid frå utgangen av 1958 og fram til 1. oktober 1959 - dei hadde tiårsdagen for Folkerepublikken som absolutt tidsfrist. Dei er kjende som dei ti store bygningane, og var med på å gje Beijing eit moderne hovudstadspeg med monumentale offentlege bygningar, slik som til dømes [[Washington, D.C.|Washington D.C.]] Ved Himmelfredplassen blei det i full fart bygd to slike rett overfor kvarandre: Folketets store hall og Det kinesiske nasjonalmuseet. Arkitekturen av dei bygningene som skaut i vêret var ei blanding av tre hovudtendenser: Ein modernisme av internasjonal type, den stalinistiske arkitekturen sin «sosialistiske realisme», og ei form for [[Historismen|historisme]] basert på tradisjonell [[kinesisk arkitektur]].<ref name="Rowe/Kuan2">Peter G. Rowe og Seng Kuan: ''Architectural Encounters With Essence and Form in Modern China'', MIT Press, 2002. ISBN 026268151X</ref> [[Mao Zedong-mausoleet]], som òg ligg ved Himmelfredplassen, er frå 1976 til 1977 og dermed frå ei seinare epoke. Til slutt har ein dei mykje meir moderne utførte arkitektoniske stilar, oppført frå 1990-åra og framover. Han finn ein mange stadar i byen, men kanskje særleg konsentrert i Beijing CBD-strøket. Nokre av dei ultramoderne bygningene er likevel heilt ned i det historiske sentrum, og dette har utløyst heftige diskusjonar for eller imot ettersom dei i øynene til nokon berikar og i øynene till andre forringar helhetsinntrykket i området. Blant dei mange meir iaugefallande døma på storslått moderne arkitektur er den nasjonale idrettstadionen populært kalla «Fuglereiret» i olympiadeområdet, China Central Television Headquarters som er nybyggd til det nasjonale statsfjernsynsselskapet [[China Central Television|CCTV]] i Beijing CBD, og operahuset bak Folket store hall og dermed ikkje langt frå Den himmelske freds plass, kalla «Egget». CCTV-hovudkvarteret er teikna av den nederlandske arkitekten [[Rem Koolhaas]] og den tyske arkitekten Ole Scheeren, «Egget» av den franske arkitekten [[Paul Andreu]]. Dei olympiske leker har òg etterlat seg eit flunkende nytt [[Beijing nasjonale vassportsenter|vassportsenter]], som på grunn av utforminga si har fått tilnamnet «Vasskuben». ==== Den kinesiske muren ==== Med ei lengd på 6 000 kilometer buktar [[Den kinesiske muren]] seg gjennom det nordlege Kina. &nbsp; [[Fil:GreatWallNearBeijingWinter.jpg|mini|[[Den kinesiske muren]] ved Badaling nær Beijing. {{Byline|Andreas Tille}}]] Fleire delar av muren ligg innanfor grensene til provinsen Beijing. Det mest kjende avsnittet er ved [[Badaling]], 70 kilometer nordvest for Beijing. Dette delstykket var det første som blei restaurert i moderne tid. Det skjedde i 1957. Muren er der seks meter brei og bestykket med vakttårn frå Mingtiden (1368-1644). Forløpet løpar langs ei kjede av høgdedrag, og kunne ikkje ha vore anlagt betre enn dette frå eit forsvarsmessig synspunkt. Muren blei aldri freista å bli angrepa på dette staden. Mindre kjend er delen ved [[Mutianyu]], som ligg 90 kilometer nordaust for Beijing. Avsnittet der, som blei bygd i 1368 og restaurert i 1983, har mange vakttårn på to kilometer langs ein høgdekam i eit grønt og vakkert landskap. Ein tredje del innan provinsen Beijing er ved [[Simatai]], som ligg 110 kilometer nordaust for byen. Størsteparten av det ein kan sjå der er i sin opphavlege tilstand frå Ming-dynastiets tid, og det er berre gjort små utbetringar seinare - som ramper for kanonar, og nokre moderne små restaureringar. === Parker === [[Fil:Water_calligraphy_-_Beihai_Park.JPG|mini|Vasskalligrafi i Beihaiparken.]] Det nye sommarpalasset (''Yiheyuan'') i nordvest er eit av dei mest interessante parkanleggea i Bejing. Det dekker eit svært stort område som òg omfattar ein stor kunstig innsjø, [[Kunmingsjøen]]. Det var her, eller til det gamle sommarpalasset like ved, at dei siste keisarane trekte seg tilbake til når sommaren var på det varmaste. Anlegga går tilbake til 1000-talet, men det meste av haganleggane og dei mange tempelbygningane blei til i den noverande formasi under Qianlong-keisaren på 1700-talet. Begge sommerpalassa blei raserte heilt mot slutten av keisertida, men Det nye sommerpalasset blei relativt godt restaurert tidleg på 1900-talet. I det gamle sommarpalasset ligg mykje framleis i ruinar, men på langt nær alt, og med hagane og sjøane er dette òg eit ynda besøksmål. Inne i sentrum ligg [[Beihaiparken]] nordvest for Keisarpalasset. Han er kjent for vakre kinesiske hagar. Parken byrja i 1179 som sommerpalass for [[Jin-dynastiet|Jin]]-keisaren [[Shizong]]. Også nær og nord for Den forbodne byen ligg Jingshanparken, Shichahai og Ditanparken. Fleire av dei viktige tempela i byen, som til dømes Himmeltempelet, har større eller mindre parkanlegg. Nokre vest for det historiske sentrumet er Bejing dyrehage, der både dyr og parkanlegg tiltrekk seg vitjande. I Xishanfjella vest for byen ligg ei rekkje parkar, som til dømes Badachu og Xiangshanparken. Ein kan òg nemna dei to botaniske hagane i vest. === Matkultur === [[Fil:Quanjude_roastduck.JPG|mini|Ein kokk i den tradisjonelle restauranten Quanjude i arbeid.]] Den lokale varianten av det kinesiske kjøkkenet går under namnet pekingkjøkkenet, eller ''mandarinkjøkkenet''. Den best kjende og mest karakteristiske matretten er [[pekingand]], og byen har restauranter som utelukkende har spesialisert seg på denne retten. Man finn òg restauranter som serverer bankettmat, Manhan Quanxi (« [[mandsju]]-[[Han-kinesarar|han-kinesisk]] full bankett»), som skal gje inntrykk av festmåltider til Qing-hoffet. Ein kan òg skilja ut det keisarlege kjøkkenet, som i moderne tid nærast blir oppfatta som ein del av Beijingkjøkkenet, men som i keisartida var matstellet som var reservert dels for keisaren og dels for enkekeiserinna, med sitt eige separate hushold. Det keisarlege kjøkkenet blir no servert på utvalde finare restauranter, og er populært blant vitjande. Både Beijingkjøkkenet og det keisarlege kjøkkenet har gjeve impulsar til andre variantar av det kinesiske kjøkkenet; regionalt kanskje primært til Liaoningkjøkketet, sosialt til fleire variantar av den aristokratiske kjøkkenet. Som verdsmetropol byrjer Beijing òg på vestleg, japansk, thailandsk, indisk, arabisk og mykje anna av internasjonal eller kinesisk regional matkultur, og internasjonale hurtigmatkjeder er òg svært utbreide. I ei periode hadde [[McDonald’s|McDonald's]] ein hamburgerrestaurant inne i Den forbodne byen. [[Fuling jiabing]] er ein tradisjonell snack i Beijing. === Sport === [[Fil:Beijing_2008_olympic_venues.png|mini|OL-arena i Beijing 2008]] Beijing og Kina forventar særs store ringeffekter etter den spektakulære gjennomføringa av Sommer-OL 2008, både av sportsleg art og ved å heva renomme i verda. Ein ekstra drahjelp fekk ein av det tilhøyringa at desse olympiske leker er dei første der alle fjernsynsopptak blei gjort for [[Høgoppløysingsfjernsyn|HDTV]]. Dei fleste sportsøvelsene fann stad i Beijing, skjønt nokre blei halde i andre byar; som fotball (i [[Qinhuangdao]], [[Shanghai]], [[Shenyang]] og [[Tianjin]]), riding (i Hongkong) og seiling (utanfor kystbyen [[Qingdao]] i provinsen [[Shandong]]). I Beijing fann dei fleste av øvinga stad i dei nordlege bydella. Men det blei òg øvelser haldne vest og aust i byen. Byggeverksemda i og rundt byen var hektisk i fleire år i forkant av Dei olympiske leker, med idrettsanlegg, infrastrukturforbedringar av alle slag og prangande praktbygningar og skyskrapar. Kanskje på grunn av dei strenge tryggleikskrafta og visumprosedyrane tiltrakk leiken berre 400 000 utanlandske vitjarar til Beijing, langt færre enn dei hadde hemote to millionar man hadde håpa på. &nbsp;Sjølv om alle femstjernene sine hoteller var fullbookede, var belegget på dei firestjernene og lavere på ikkje meir enn 30-40 prosent. Også ein del forretningar leid på grunn av OL; restaurantane hadde inntil ein tredjedel færre besøkende enn vanleg. == Utdanning == [[Fil:Thu_gate.JPG|mini|Den gamle porten, som i dag ligg inne på universitetsområdet, er eit symbol på Tsinghuauniversitetet]] Beijing har eit stort tal universitet og høgare utdanningsinstitusjonar, og fleire av dei har internasjonalt renomme. Ein kan særleg merkje seg det som blir rekna som dei to mest framtredande lærestedane i landet, Pekinguniversitetet og Tsinghuauniversitetet Desse universiteta, og elles dei aller fleste andre av universitetene i byen og høgare lærestader, ligg i bydistriktet Haidian nordvest for den historiske bykjernen. Fleire av dei gjeveste utdanningsstadarne er etterfølgarinstitusjonar av kristne, for det meste [[Protestantisme|protestantiske]], lærestadar anlagde av misjonærar; det [[USA|amerikanskstifta]] Yenching University har både Peking- og Tsinghuauniversitetet som arvingar. Dei blei årestader for ei rekkje av dei politiske og sosiale nye rørslene i Kina frå slutten av keisartida og framover. Beijings pedagogiske universitet må òg nemnast som ein av dei leiande i landet. Det tok i 1952 opp i seg Fu Jen katolske universitet. Det er minst 59 lærestadar på universitetsnivå i Beijing. Dei tiltrekk seg òg mange studentar frå utlandet, frå [[Japan]], [[Korea]], [[Nord-Amerika]], [[Europa]] og [[Søraust-Asia|Sørøstasien]], og tilstrømningen er tiltagjande (2008). == Transport == === Fly === [[Fil:Beijing_Terminal_3.jpg|mini|Frå Terminal 3 i Hovudstadflyplassen <templatestyles src="Byline/stil.css" />{{Byline|Micah Sittig}}]] Hovudflyplassen ligg i Shunyi, rundt 20 kilometer nordaust for sentrum av byen. Han blir kalla Hovudstadflyplassen. Ho hadde nesten 54 millionar passasjerar i 2007, og 400 000 flyrbevegingar. &nbsp;Tallene har ein raskt økande trend. Flyplassen har rask motorveiforbinding mot sentrum, og kapasiteten blei utvida før for OL med nok ein motorvei og ein linje frå undergrunnsbanenettet. Nesten alle internasjonale flysamband i byen er frå denne flyplassen, og det same gjeld dei fleste og viktigaste innenriksrutane. Terminal 3, som blei teken i bruk i mars 2008, var ved opninga den største flyterminalen i verda. Ein langt mindre flyplass er Beijing Nanyuan flyplass. Han ligg berre 15 km sør for sentrale Beijing, i distriktet Fengtai. &nbsp;Han er nyare og relativt liten, med ein raskt aukande årleg passasjertrafikk på nærare ein million reisande (2007). [[Fil:Beijing_municapital_top.jpg|venstre|mini|162x162pk|Ringvegsystemet]] Det finst òg andre flyplassar rundt byen: Beijing Liangxiang, Beijing Xijiao, Beijing Shahe og Beijing Badaling. Men desse er først og fremst militære flyplassar. === Motorvegar og hovudvegar === [[Fil:BadalingExpwyNov02.jpg|mini|Badalingmotorveien ved sjette ringvei, retning nord (november 2002) ]] Beijing er knytt til andre byar med ni motorvegar. Motorvegnettet rundt Beijing blir stadleg betre og utvida. For trafikken i sjølve byområdet er fem store ringvegar (meir rektangulære enn sirkulære) og enkelte brede gjennomgående gatar/hovedveiar av vital betydning. Ein definerer Beijings bysentrum som det området som ligg innanfor den inste ringvegen (andre ringveg; nokon fyrste ringveg finst ikkje), og «Stor-Beijing» som alt som ligg innanom femte ringveien. På liknande måte som [[Moskva]] har Beijing eit i relativ forstand samanpressa sentrumsområde, men bustaden byggjer seg utover i ringform. Dette har medført store trafikkproblem. Trafikkork oppstår til stadighet, og utbygginga av nye eller breiare ringveiar tykkjer ikkje å løysa problemane. I sjølve byen er det offentlege kollektivtrafikk i form av nesten eitt tusen buss- og [[Trolleybuss|trolleybuslinjer]]. Den fyrste trolleybussen i byen blei sett i rute 26. februar 1957. Hovudgatenett i byen er i rutemønster, med gatar i nord-sør- og aust-vest-retning. Chang'an-avenyen er ein svært lang hovudgate, på heile 42 kilometer dersom ein ser bort frå namne skiftene til gateaksen, som løpar langs aust-vest-aksen gjennom det sentrale Beijing, forbi Tian'anmen. Han blir gjerne kalla for «Kinagata nummer ein» av styresmaktene.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.sinohotelguide.com/beijing/minzu/index.html|tittel=Minzu Hotel Beijing|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20080403094057/http://www.sinohotelguide.com/beijing/minzu/index.html|arkivdato=2008-04-03|språk=en|utgjevar=Sino Hotel Guide|vitja=2008-02-06}}</ref> === Skinnegåande transportmiddel === [[Fil:Beijing_railway_station-2005.JPG|mini|Sentralstasjonen]] Beijing har to større jernbanestasjonar: Beijing jernbanestasjon (eller sentralestasjonen) og den no enda travlare Beijing vestbanestasjon. Det er òg andre jernbanestasjonar i byen rekna for vanleg passasjertrafikk, som Beijing Aust og Beijing Nord. Det finst òg ei rekkje mindre stasjonar/stoppestadar som tener forstadane. Per 1. august 2006 hadde Sentralstasjonen 167 passasjertogbevegingar, medan Vestbanestasjonen hadde 176 tog. Beijing er eit jernbanknutpunkt. Herfrå går det jernbanelinjer til [[Guangzhou]], [[Shanghai]], [[Harbin]], [[Baotou]], [[Taiyuan]], [[Chengde]] og [[Qinhuangdao]]. Ein høghastighetsbane til [[Tianjin]] opna den 1. august 2008,<ref>[http://en.beijing2008.cn/news/olympiccities/beijing/n214496303.shtml Den offisielle kinesiske OL-hjemmesiden: China opens Beijing-Tianjin railway one week ahead of Olympics] {{Wayback|url=http://en.beijing2008.cn/news/olympiccities/beijing/n214496303.shtml|date=20080801171511}} (Nettsted besøkt 1. august 2008)</ref> åtte dagar før opninga av Sommar-OL. Toga på strekninga kjem opp i ein hastighet på 350 km/t, slik at ho kan tilbakeleggjast på ein halvtime (lenger dersom toget stoppar ved dei tre stasjonane langs linja). &nbsp;Tryggleikssystemet er slik at det er mogleg å senda avgårde tog med treminuttersintervallar dersom det skulle vera nødvendig. Over 85 prosent av strekninga går togskinnene på bruer over bakkenivået. Denne høgstighetsbanen er den første av sitt slag i landet, og er av same type som for tida blir konstruert langs mange høgtrafikkerte aksar i Folkerepublikken. [[Fil:Beijing-Subway.png|mini|Undergrunnsbanenettet pr. Sommarolympia 2008]] Internasjonale tog, med trafikk til byar i [[Russland]] og til den [[Nord-Korea|nordkoreanske]] hovudstaden [[Pyongyang]], går gjennom Beijing. Det er direkte togsamband til [[Kowloon]] i Hongkong. Den internkontinentale jernbanelinja norderover fører via [[Ulan Bator|Ulaanbaatar]] og over på [[Den transsibirske jarnvegen|den transsibirske jernbanen]] vidare inn i Europa. Den 24. juni 1899 kom dei fyrste elektriske [[Sporvogn|trikkane]]. Driften blei likevel innstilt allereie under boksaropprøret, den 13. juni 1900. Den 17. desember 1924 blei trikkesystemet gjeninnført, og denne gongen var sporvegen i gang til 6. mai 1966. Riktignok har ikkje byen lenger noko sporvegnett, men det er bygd fire undergrunnsbanelinjer (to heilt underjordiske og to som for det meste er på bakkenivå). Undergrunnen blei opna 1. oktober 1969. Likevel er det stadig trafikkkorkar i byen. Tre undergrunnsbanelinjar til blei opna i juli 2008. === Kanalar === Med [[Keisarkanalen]] har Beijing samband med Gulelva (黄河, ''Huáng Hé'') og [[Chang Jiang|Yangtse]]. Kanalen er rettnok berre delvis farbar for kommersiell trafikk. Etter grunnlegginga av Folkerepublikken Kina i 1949 sette ein Keiserkanalen delvis i stand igjen. Han har deretter gjenvinnt ein del av betydinga sin, særleg som regional transportår. Den økonomiske betydinga av kanalen vil forventleg ta opp ettersom provinsregjeringa for [[Shandong]], [[Jiangsu]] og [[Zhejiang]] har valt å drenera og til dels utvida kanalen slik at skipskapasiteten kan aukast med 40 prosent fram til 2012. I byområdet er det elles eit nettverk av kanal som vel har spelt ut rolla si som kommersielle transportårer, men som er blitt populære innan turistnæringa. Beijings vannkonserveringsbyrå opna ei rekkje av desse kanalane for almennheten i 1999, og det blir driven ein passasjerbåtrute frå bakenfor [[Beijings utstillingssenter]] i Xizhimen og frå Yuyuantanparken i Fuxingmen til Sommarpalasset. Mange av elvebåtarne er utstyrt slik at dei liknar på dei keisarlege båtarne som førte fine folk frå Keiserbyen og ut der under [[Qing|Qing-dynastiet]]. Denne kanaltrafikken er operativ mellom 1. april og 30. oktober kvar år. [[Fil:Pekín_hutongs_agosto_2004.JPG|mini|Sykkeldrosjar i eit hutong-område i august.]] === Sykkeltaxi === Sykkeltaxiar, både pedaldrivne og motoriserte, er i bruk både i vanleg trafikkbefording særleg i dei gamle hutongane, men dessutan òg for turistar rundt om nokre av dei store turistattrakasjonane. [[Fil:Kina_521.jpg|mini|Transport blir framleis halde med sykkel]] === Sykkel === Sykkelen var i mange år av stor tyding som framkomstmiddel i sentrale delar av byen. Dei rundt 10 million privateide syklane hadde mange eigne sykkelveiar. Men etter hvert er dei blitt meir og meir fortrengt av private bilar. I framkant av Dei olympiske leker byrja likevel styresmaktene med å aktivt fremme sykkelen igjen etter modell frå andre land bikesharingsopplegg. Det blei kjøpt 50 000 syklar for denne opplegget.&nbsp; == Presse == === Fjernsyn og radio === [[Beijingtelevisjonen|Beijing-televisjonen]] kringkastar på nummererte kanar frå 1 til 10. Till skilnad frå det riksdekkande [[China Central Television|CCTV]] har stasjonen ingen kanal som utelukkende sender på engelsk. Derimot har tre radiostasjonar programmer på engelsk: ''Hit FM'' på FM 88,7, ''Easy FM'' frå ''China Radio International'' (CRI) på FM 91,5, og ''Radio 774'' på AM 774. === Presse === [[Fil:2005-07-08_street_news.JPG|mini|Avislesarar i Beijing {{Byline|David Maximillian Waterman}}]] Avisen ''[[Beijing Wanbao]]'' (Beijing sin kveldsnyheter) blir distribuert kvar ettermiddag, og dekker nyhet frå Beijing på kinesisk. Byen har òg avisane ''The Beijing News'', ''Xin Jing Bao'' (Beijingings nyheter), ''Beijing Stjerne dagblad'', Beijing morgennyheter, ''Beijing Qingnian Bao'' (''Beijings Ungdoms dagblad''), liksom dei engelskspråklege ukedabisane ''Beijing Weekend'' og ''Beijing Today''. Riksavisane ''Renmin Ribao'' og ''China Daily'' (engelsk) blir òg utgjeve i Beijing. Det blir òg utgjevne nokre publikasjonar som primært retar seg mot internasjonale vitjarar eller busetjar: ''City Weekend'', ''Beijing This Month'', ''Beijing Talk'', that's Beijing og ''MetroZine''. Ein kan òg finna internasjonal presse, deriblant engelsk- og japanskspråklege avisar og magasinar, i dei større internasjonale hotella, og innhaldet er ofte fullt. == Økonomi == I 2006 var nominell GDP for Beijing på 772,03 milliard [[Kinesisk renminbi|RMB]] (om lag 97 milliard [[US-dollar|amerikansk dollar]]), noko som representerte ei vekst i tilhøyring til året før på 12 prosent. GDP per kapita var 49 505 RMB, ein auka på 8,8% og meir enn det dobla av tallet frå 2000. &nbsp; I 2005 var Beijings primær-, sekundær- og tertiærindustriar verd 9,77 milliard RMB, 210,05 milliard RMB og 461,63 milliard RMB. I 2006 var byborane tilgjengelige inntekt per capita på 19 978 yuan, ein realøking på 12,9% frå året før. &nbsp; Tilsvarende per capita-inntekt for landbefolkningen var på 8 620 RMB, ein reell aukning på 9,6%. &nbsp; Per capita disponibel inntekt for dei 20% busetane med laveste inntekt auka med 16,7%, 11,4 prosentpoeng meir enn vekstraten for den 20% med høgaste inntekt. Bytingsmarknaden og bilindustrien i Beijing har vore særleg raskt auke. I 2005 blei det seld 28.032 millionar kvadratmeter boligarealer, for totalt 175,88 milliard RMB. Totalt tal av Beijing-registrerte bilar i Beijing i 2004 var 2 146 000, av dei 1 540 000 var i privat eige (ein årleg vekst på 18,7%).<ref name="urban construction">{{Kjelde www|url=http://www.bjstats.gov.cn/esite/bjsq/csjs/|tittel=Urban Construction|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20080519170209/http://www.bjstats.gov.cn/esite/bjsq/csjs/|arkivdato=2008-05-19|etternamn=|førenamn=|år=|språk=|format=|verk=|sider=|utgjevar=Beijing Municipal Bureau of Statistics|doi=|vitja=2008-03-15|sitat=}} </ref> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Beijing CBD, i og rundt Guomao, blir rekna som det nye sentrale forretningsområdet i byen. Der har ei rekkje konsernar sine hovudkontor, og området har handlegater og bustader av svært høg standard. [[Fil:WangfujingCathedral.jpg|mini|Wangfujing er kanskje Kinas mest synlege kyrkje, midt på Beijings gjeveste handlegate Wangfujing.]] Dei gamle finansielle sentera i Beijing, i Fuxingmen og Fuchengmen, har framleis stor tyding. Områda Wangfujing og Xidan har dei viktigaste handlegatane. Zhongguancun, som blir kalla den kinesiske [[Silicon Valley]], er eit viktig senter for elektronikk- og datarrelaterte industriar og for farmasøytisk forsking. Yizhuang, som ligg søraust for det bymessige området, er i ferd med å bli eit nytt senter for farmasi, IT og materialingeniørkunst. Beijing er òg kjend for å vera eit sentrum for piratproduksjon av alt frå merkevarekjær til DVD-ar av nye filmar, ofte særleg overfor vitjande utenlandskinesarar og andre frå utlandet. Byen er òg verdsleiande for produksjon og distribusjon av [[melamin]] og melaminrelaterte produkter (ammelin, ammelid og cyanurisk syre). Blant dei større industriområda kan ein nemna Shijingshan, som ligg i vestlege periferi av byen. Jordbruket utanfor det bymessige området har kveite og [[mais]] som viktigaste grøt, dessutan er det ein omfattande dyrking av grønnsaker. Over to millionar arbeidstagar i byprovinsen er sysselsette i industrien. Det vidareforedlar matvarer og blir produsert klede, [[Bomull|bomullsstoff]], syntetiske tøyer, farvestoffer, papir, smøremidler, elteknoproduksar og mykje anna. Bygningsbransjen byrja å veksa for alvor som følgje av reformar av dengism frå 1978 av, og sysselsetter rundt 700 000 bygningsarbeidar.&nbsp; Beijing har blitt stadig meir kjend for sine innovative entreprenørar og raskt veksande nyhetsableringar. Denne kulturen har ryggdekning frå kapitalinnsprøyting frå ei stor mengd kinesiske og utanlandske investorfirma, som til dømes Sequoia Capital, som har hovudkontor i Kina i Chaoyang-distriktet i Beijing. Blant store kinesiske føretak som har hovudkontorane sine i Beijing kan mellom anna nemnast PC-produsenten [[Lenvik kommune|Lenovo]], som xkjøpte PC-avdelinga til [[IBM]] i 2004, og oljeselskapa [[PetroChina]] og [[Sinopec]], som begge er blant dei viktigaste i verda. Shanghai blir rettvis rekna som det økonomiske sentrumet av Kina, men dette er mest på grunn av det store talet av korporasjonar som har hovudkontorane sine der, og ikkje fordi det er det store senteret for kinesisk entreprenørskap. == Bilde == <gallery mode="nolines"> Fil:Kina_032.jpg Fil:Kina_025.jpg Fil:Kina_018.jpg Fil:Kina_347.jpg Fil:Kina_017.jpg Fil:Kina_016.jpg </gallery> [[Fil:National_mourning_for_2008_Sichuan_earthquake_victims_-_Tiananmen_Square,_Beijing,_2008-05-19_(Cropped).jpg|mini|Tiananmenplassen 19. mai 2008, under den tre minutts stilta for offerene for [[Jordskjelvet i Wenchuan i 2008|Jordskjelvet i Wenchuan]]]] <references> <ref name="exceeds 17" /> <ref name="Rowe/Kuan">Peter G. Rowe og Seng Kuan: ''Architectural Encounters With Essence and Form in Modern China'', MIT Press, 2002. ISBN 026268151X</ref> <ref name="urban construction" /> </references> [[Fil:Eduard_Hildebrandt_Peking_Runde_Strasse.jpg|mini|Gatebild frå Beijing ca. 1864 (⁇ Den runde gate ⁇).]] <nowiki> [[Kategori:Vertsbyar for sommar-OL]] [[Kategori:Provinsar i Kina]] [[Kategori:Beijing]] [[Kategori:Artiklar der bilete er henta frå Wikidata]] [[Kategori:116°E]] [[Kategori:39°N]] [[Kategori:Sider utan gjennomgåtte omsetjingar]]</nowiki> ssqd670mg99limuush7soxhr6vmp3eo 0 434029 3672617 2026-09-15T07:03:01Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Pertoltice''' kan vise til: * [[Pertoltice i Kutná Hora]], ein kommune i [[Kutná Hora]] i distriktet Kutná Hora okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Pertoltice i Liberec]], ein kommune i [[Frýdlant]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Pertoltice pod Ralskem]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672617 wikitext text/x-wiki '''Pertoltice''' kan vise til: * [[Pertoltice i Kutná Hora]], ein kommune i [[Kutná Hora]] i distriktet Kutná Hora okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Pertoltice i Liberec]], ein kommune i [[Frýdlant]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Pertoltice pod Ralskem]], ein kommune i [[Česká Lípa]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} gsv8vgii9yq3rlp005pofiiz5ob11ar 0 434030 3672618 2026-09-15T07:04:38Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Verdscuprenna i alpine greiner 2012 i Kvitfjell''' vart avvikla dagane frå 2. til 4. mars i [[Ringebu]] i [[Oppland]] og omfatta to vidlåm-tevlingar (super-g) og eit utforrenn. [[Kjetil Jansrud]] sigra i den andre vidlåm-tevlinga og vart nummer 2 i utforrennet og nummer 3 i den fyrste vidlåm-tevlinga. [[Aksel Lund Svindal]] kom på tredjeplass i utfor og på tredjeplass i den siste vidlåm-tevlinga. === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padd…» 3672618 wikitext text/x-wiki '''Verdscuprenna i alpine greiner 2012 i Kvitfjell''' vart avvikla dagane frå 2. til 4. mars i [[Ringebu]] i [[Oppland]] og omfatta to vidlåm-tevlingar (super-g) og eit utforrenn. [[Kjetil Jansrud]] sigra i den andre vidlåm-tevlinga og vart nummer 2 i utforrennet og nummer 3 i den fyrste vidlåm-tevlinga. [[Aksel Lund Svindal]] kom på tredjeplass i utfor og på tredjeplass i den siste vidlåm-tevlinga. === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | [[Beat Feuz]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | Klaus Kröll | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.32,35 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | [[Kjetil Jansrud]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.32,38 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | [[Didier Cuche]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.32,45 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | [[Aksel Lund Svindal]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.32,52 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | [[Matthias Mayer]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.32,84 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" |} </div> Dato: 2. mars<br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | Klaus Kröll | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.45,76 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left" | [[Kjetil Jansrud]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.45,78 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | [[Aksel Lund Svindal]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.46,24 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | [[Beat Feuz]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.46,42 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | [[Dominik Paris]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 1.46,63 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | [[David Poisson]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 1.46,64 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" |} </div> Dato: 3. mars<br /> {{clear}} === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | [[Kjetil Jansrud]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.34,02 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left" | [[Aksel Lund Svindal]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.34,23 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | [[Beat Feuz]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.34,28 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | Klaus Kröll | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,75 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | Max Franz | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,76 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | [[Didier Cuche]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.34,88 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" |} </div> Dato: 4. mars<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/df9f92dbd208651a30ebdd84c174c64f?page=39&searchText=feuz Varden, 3. mars 2012] *[https://www.nb.no/items/59a2b6c9353ffe6178d8e67bfa7b1a5d?page=37&searchText=feuz Varden, 5. mars 2012] [[Kategori:Verdscupen i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Innlandet]] [[Kategori:Sport i 2012]] gtw34vpxaro4q1403pc2lw358qv0jfm 3672622 3672618 2026-09-15T07:08:35Z Migne 2086 /* Utfor */ 3672622 wikitext text/x-wiki '''Verdscuprenna i alpine greiner 2012 i Kvitfjell''' vart avvikla dagane frå 2. til 4. mars i [[Ringebu]] i [[Oppland]] og omfatta to vidlåm-tevlingar (super-g) og eit utforrenn. [[Kjetil Jansrud]] sigra i den andre vidlåm-tevlinga og vart nummer 2 i utforrennet og nummer 3 i den fyrste vidlåm-tevlinga. [[Aksel Lund Svindal]] kom på tredjeplass i utfor og på tredjeplass i den siste vidlåm-tevlinga. === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | [[Beat Feuz]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | Klaus Kröll | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.32,35 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | [[Kjetil Jansrud]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.32,38 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | [[Didier Cuche]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.32,45 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | [[Aksel Lund Svindal]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.32,52 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | [[Matthias Mayer]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.32,84 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" |} </div> Dato: 2. mars<br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | Klaus Kröll | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.45,76 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left" | [[Kjetil Jansrud]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.45,78 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | [[Aksel Lund Svindal]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.46,24 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | [[Beat Feuz]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.46,42 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | [[Dominik Paris]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 1.46,63 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | David Poisson | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 1.46,64 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" |} </div> Dato: 3. mars<br /> {{clear}} === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | [[Kjetil Jansrud]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.34,02 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left" | [[Aksel Lund Svindal]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.34,23 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | [[Beat Feuz]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.34,28 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | Klaus Kröll | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,75 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | Max Franz | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,76 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | [[Didier Cuche]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.34,88 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" |} </div> Dato: 4. mars<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/df9f92dbd208651a30ebdd84c174c64f?page=39&searchText=feuz Varden, 3. mars 2012] *[https://www.nb.no/items/59a2b6c9353ffe6178d8e67bfa7b1a5d?page=37&searchText=feuz Varden, 5. mars 2012] [[Kategori:Verdscupen i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Innlandet]] [[Kategori:Sport i 2012]] etahsokpwx9k2guk9n7cmg6nthog94w 0 434031 3672621 2026-09-15T07:07:38Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Kunratice''' kan vise til: * [[Kunratice i Děčín]], ein kommune i [[Děčín]] i distriktet Děčín okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Kunratice i Liberec]], ein kommune i [[Frýdlant]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Kunratice u Cvikova]], ein kommune i [[Nový Bor]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672621 wikitext text/x-wiki '''Kunratice''' kan vise til: * [[Kunratice i Děčín]], ein kommune i [[Děčín]] i distriktet Děčín okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Kunratice i Liberec]], ein kommune i [[Frýdlant]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Kunratice u Cvikova]], ein kommune i [[Nový Bor]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 9ezzxrhb56gb1gtfmxfznna1au87q3t 0 434032 3672627 2026-09-15T07:12:05Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:da:Special:Redirect/revision/9984102|Læskedrik]]» 3672627 wikitext text/x-wiki [[Fil:Pepsi_Tailand.JPG|mini|Leskedrikkar i Thailand]] Ein '''leskedrikk''' er ein alkoholfri [[Drikke|drikk]] med eller uten [[kolsyre]]. Nemninga «leskedrikk» viser til at han er ein drikk som leskar, dvs. sløkker tørsten.<ref> {{Kjelde www|url=http://sproget.dk/search?SearchableText=l%C3%A6skedrik|tittel=Opslag "læskedrik"|utgjevar=Den Danske Ordbog på nettet|vitja=2008-06-06}}</ref> Nemninga er ikkje juridisk definert og kan derfor blir brukt fritt av produsentar. Produkttypar som normalt blir rekna som leskedrikker, er [[brus]], [[Saftdrikk|saft]], [[iste]] og [[iskaffi]]. [[Fruktsaft]], fruktnektar, [[juice]] og [[eplemost]] er leskedrikkprodukt med krav til m.a. minimalt fruktinnhald. [[Te]], [[kaffi]] og mjølkeprodukt (som kakao, drikkejogurt o.a.) blir normalt ikkje rekna som leskedrikker. == Kjelder == {{Fotnoteliste}}{{Autoritetsdata}} [[Kategori:Alkoholfrie drykkar]] qpfc19g4pro65kkysyyiyy58en76o9o 3672630 3672627 2026-09-15T07:13:53Z Ranveig 39 3672630 wikitext text/x-wiki [[Fil:Pepsi_Tailand.JPG|mini|Leskedrikkar i Thailand]] Ein '''leskedrikk''' er ein alkoholfri [[Drikke|drikk]] med eller uten [[kolsyre]]. Nemninga «leskedrikk» viser til at han er ein drikk som leskar, dvs. sløkker tørsten.<ref> {{Kjelde www|url=http://sproget.dk/search?SearchableText=l%C3%A6skedrik|tittel=læskedrik|verk=Den Danske Ordbog på nettet|vitja=2008-06-06}}</ref> Nemninga er ikkje juridisk definert og kan derfor blir brukt fritt av produsentar. Produkttypar som normalt blir rekna som leskedrikker, er [[brus]], [[Saftdrikk|saft]], [[iste]] og [[iskaffi]]. [[Fruktsaft]], fruktnektar, [[juice]] og [[eplemost]] er leskedrikkprodukt med krav til m.a. minimalt fruktinnhald. [[Te]], [[kaffi]] og mjølkeprodukt (som kakao, drikkejogurt o.a.) blir normalt ikkje rekna som leskedrikker. == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:da:Læskedrik|Læskedrik]]» frå {{Wikipedia-utgåve|da}}, den 15. september 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Alkoholfrie drykkar]] inpqzsl3dtoa1gatykbjj9pandl7505 0 434033 3672628 2026-09-15T07:12:40Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Krásný Les''' kan vise til * [[Krásný Les i Karlovy Vary]], ein kommune i [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov]] i distriktet Karlovy Vary okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Krásný Les i Liberec]], ein kommune i [[Frýdlant]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3672628 wikitext text/x-wiki '''Krásný Les''' kan vise til * [[Krásný Les i Karlovy Vary]], ein kommune i [[Ostrov i Karlovy Vary|Ostrov]] i distriktet Karlovy Vary okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Krásný Les i Liberec]], ein kommune i [[Frýdlant]] i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 04srqh9harezcvvuqbdyxw1l1qpmk46 0 434034 3672632 2026-09-15T07:21:39Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Skiskyting under vinter-OL 2026''' vart avvikla i tida 8. til 21. februar 2026 og fann stad i [[Rasen-Antholz]] i provinsen Sør-Tirol i [[Italia]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. 198 utøvarar frå 30 land var påmeld tevlingane. {{spire}}» 3672632 wikitext text/x-wiki '''Skiskyting under vinter-OL 2026''' vart avvikla i tida 8. til 21. februar 2026 og fann stad i [[Rasen-Antholz]] i provinsen Sør-Tirol i [[Italia]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. 198 utøvarar frå 30 land var påmeld tevlingane. {{spire}} ezr15vm9qnc3lhfqai8eq0lj8bfx16o 3672633 3672632 2026-09-15T07:22:46Z Migne 2086 la til [[Kategori:Vinter-OL 2026]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3672633 wikitext text/x-wiki '''Skiskyting under vinter-OL 2026''' vart avvikla i tida 8. til 21. februar 2026 og fann stad i [[Rasen-Antholz]] i provinsen Sør-Tirol i [[Italia]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. 198 utøvarar frå 30 land var påmeld tevlingane. {{spire}} [[Kategori:Vinter-OL 2026]] s6c6pcxqrmbdszrakcrl4xj00tjcx5l 3672634 3672633 2026-09-15T07:23:06Z Migne 2086 la til [[Kategori:Skiskyting under vinter-OL]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3672634 wikitext text/x-wiki '''Skiskyting under vinter-OL 2026''' vart avvikla i tida 8. til 21. februar 2026 og fann stad i [[Rasen-Antholz]] i provinsen Sør-Tirol i [[Italia]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. 198 utøvarar frå 30 land var påmeld tevlingane. {{spire}} [[Kategori:Vinter-OL 2026]] [[Kategori:Skiskyting under vinter-OL]] 7dxxvt39m2742vl4jak2tlzjfjcr5xu 3672640 3672634 2026-09-15T07:36:32Z Migne 2086 3672640 wikitext text/x-wiki '''Skiskyting under vinter-OL 2026''' vart avvikla i tida 8. til 21. februar 2026 og fann stad i [[Rasen-Antholz]] i provinsen Sør-Tirol i [[Italia]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. 198 utøvarar frå 30 land var påmeld tevlingane. == Menn == === 10 kilometer === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 22.53,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.06,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,0 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.18,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.36,1 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.39,8 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.51,3 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.55,2 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 24.02,3 | 0+1 |} </div> Laurdag 13. februar <div style="clear:both;"></div> {{spire}} [[Kategori:Vinter-OL 2026]] [[Kategori:Skiskyting under vinter-OL]] 6lci56swelyzc0wpisqxnwqkjfap1qo 3672645 3672640 2026-09-15T07:46:08Z Ranveig 39 Infoboks 3672645 wikitext text/x-wiki {{infoboks OL-konkurranse}} '''Skiskyting under vinter-OL 2026''' vart avvikla i tida 8. til 21. februar 2026 og fann stad i [[Rasen-Antholz]] i provinsen Sør-Tirol i [[Italia]]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. 198 utøvarar frå 30 land var påmeld tevlingane. == Menn == === 10 kilometer === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 22.53,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.06,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,0 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.18,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.36,1 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.39,8 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.51,3 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.55,2 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 24.02,3 | 0+1 |} </div> Laurdag 13. februar <div style="clear:both;"></div> {{spire}} [[Kategori:Vinter-OL 2026]] [[Kategori:Skiskyting under vinter-OL]] ihxrfzmccyjwqbxoanjj0tly50otbo8 0 434035 3672635 2026-09-15T07:24:24Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Frýdlant, radnice 02.jpg | bilettekst = Rådhuset i Frýdlant | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = Frýdlant CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Liberec okres|Liberec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | are…» 3672635 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Frýdlant, radnice 02.jpg | bilettekst = Rådhuset i Frýdlant | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = Frýdlant CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Liberec okres|Liberec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 349,37<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 23696 | folketal1type = kommune | folketal1 = 7255 | folketal_by = 6356 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Frýdlant'''{{mrk|[[tysk]] ''Friedland''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Liberec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Frýdlant.png|mini|250px|Det administrative området til Frýdlant innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Frýdlant er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> Fem kommunar frå det administrative området til Frýdlant inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 7 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Frýdlant omfattar 18 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 4 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bílý Potok]] * [[Bulovka]] * [[Černousy]]* * [[Dětřichov]]* * [[Dolní Řasnice]] * '''[[Frýdlant]]'''* * [[Habartice]] * '''[[Hejnice]]''' * [[Heřmanice]]* * [[Horní Řasnice]] * [[Jindřichovice pod Smrkem]] * [[Krásný Les i Liberec|Krásný Les]] * [[Kunratice i Liberec|Kunratice]] * [[Lázně Libverda]] * '''[[Nové Město pod Smrkem]]''' * [[Pertoltice i Liberec|Pertoltice]] * '''[[Raspenava]]''' * [[Višňová i Liberec|Višňová]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Frýdlant SO || 24 285 || 24 124 || 23 696 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Frýdlant''' || 7 255 |- | style=text-align:left; | [[Nové Město pod Smrkem]] || 3 496 |- | style=text-align:left; | [[Raspenava]] || 2 730 |- | style=text-align:left; | [[Hejnice]] || 2 634 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Višňová i Liberec|Višňová}} || 1 288 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Frýdlant''' || 6 356 |- | style=text-align:left; | [[Nové Město pod Smrkem]] || 3 122 |- | style=text-align:left; | [[Raspenava]] || 2 730 |- | style=text-align:left; | [[Hejnice]] || 2 360 |- |} ===Bydelar i Frýdlant=== Bydelane og tettstadene i Frýdlant: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Frýdlant || 6 356 |- ! '''Frýdlant by''' ! style=text-align:right; | 6 356 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Albrechtice u Frýdlantu}} || 159 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Větrov}} || 740 |- ! Frýdlant kommune !style=text-align:right; | 7 255 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Frydlant]] [[Kategori:Kommunar i Liberec okres|Frydlant]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Frydlant]] 03u7e36ek16dd8m1o2c7iwn16t25wmc 0 434036 3672637 2026-09-15T07:30:41Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Raspenava Kirche.JPG | bilettekst = Kyrkje i Raspenava | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = Raspenava CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Liberec okres|Liberec]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt…» 3672637 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Raspenava Kirche.JPG | bilettekst = Kyrkje i Raspenava | kart = | karttekst = | flagg = | symbol = Raspenava CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Liberec okres|Liberec]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Frýdlant|Frýdlant SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2730 | folketal_by = 2730 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Raspenava'''{{mrk|[[tysk]] ''Raspenau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Liberec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Raspenava ligg administrativt under [[Frýdlant]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Liberec okres|Raspenava]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Raspenava]] 2m139klaxaz84wnjlfuayh6kxw164y9 14 434037 3672638 2026-09-15T07:31:46Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Liberec]]» 3672638 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Kommunar i Liberec kraj|Liberec]] n4f1ax7ucf6duruw8pv381heni6aeqs 0 434038 3672639 2026-09-15T07:34:52Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Hejnice from Ořešník.JPG | bilettekst = Utsyn over Hejnice | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Hejnice LB CZ.svg | symbol = Hejnice CoA LB CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Liberec okres|Liberec]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med utvida fullmakter…» 3672639 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Hejnice from Ořešník.JPG | bilettekst = Utsyn over Hejnice | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Hejnice LB CZ.svg | symbol = Hejnice CoA LB CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Liberec okres|Liberec]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Frýdlant|Frýdlant SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2634 | folketal_by = 2360 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Hejnice'''{{mrk|[[tysk]] ''Haindorf''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Liberec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Hejnice ligg administrativt under [[Frýdlant]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Liberec okres|Hejnice]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Hejnice]] q9hsw6ifej9pfzdoaffm5godmn5v4wu 0 434039 3672641 2026-09-15T07:38:20Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Nové Město pod Smrkem, městské lázně (3).jpg | bilettekst = Rådhuset i Nové Město pod Smrkem | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Nove Mesto pod Smrkem.jpg | symbol = Nove Mesto pod Smrkem CoA CZ 2.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Liberec okres|Liberec]] | distrikttype =…» 3672641 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Nové Město pod Smrkem, městské lázně (3).jpg | bilettekst = Rådhuset i Nové Město pod Smrkem | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Nove Mesto pod Smrkem.jpg | symbol = Nove Mesto pod Smrkem CoA CZ 2.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Liberec okres|Liberec]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Frýdlant|Frýdlant SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 3496 | folketal_by = 3122 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Nové Město pod Smrkem'''{{mrk|[[tysk]] ''Neustadt an der Tafelfichte''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Liberec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Nové Město pod Smrkem ligg administrativt under [[Frýdlant]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Liberec okres|Nove]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Nove]] 2w04khi4wez3unoqyr06aoosunxr12k 0 434040 3672653 2026-09-15T08:23:53Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''[[Nové Město na Moravě]]''' er ein vintersportsstad i distriktet Nové Město i regionen Vysočina kraj i Tsjekkia '''Nové Město''' kan òg vise til: * [[Nové Město i Praha]], ein bydel i Praha i Tsjekkia * [[Nové Město nad Metují]], ein kommune i distriktet Náchod okres i regionen Hradec Králové i Tsjekkia * [[Nové Město pod Smrkem]], ein kommune i Frýdlant i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia Sjå òg: *Nové Mesto (fle…» 3672653 wikitext text/x-wiki '''[[Nové Město na Moravě]]''' er ein vintersportsstad i distriktet Nové Město i regionen Vysočina kraj i Tsjekkia '''Nové Město''' kan òg vise til: * [[Nové Město i Praha]], ein bydel i Praha i Tsjekkia * [[Nové Město nad Metují]], ein kommune i distriktet Náchod okres i regionen Hradec Králové i Tsjekkia * [[Nové Město pod Smrkem]], ein kommune i Frýdlant i distriktet Liberec okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia Sjå òg: *[[Nové Mesto (fleirtyding)]] {{fleirtyding}} fiil0yr9twvuydphun94swqh1jtyzbz 0 434041 3672654 2026-09-15T08:24:02Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''[[Nové Mesto]]''' er ein bydel i Bratislava i Slovakia. '''Nové Mesto''' kan òg vise til: * [[Nové Mesto nad Váhom]], ein kommune i distriktet Nové Mesto nad Váhom okres i regionen Trenčín kraj i Slovakia * [[Nové Mesto nad Váhom okres]], eit distrikt i regionen Trenčín kraj i Slovakia * [[Kysucké Nové Mesto]], ein kommune i distriktet Kysucké Nové Mesto okres i regionen Žilina kraj i Slovakia * [[Kysucké Nové Mesto okres]], eit distrikt i regio…» 3672654 wikitext text/x-wiki '''[[Nové Mesto]]''' er ein bydel i Bratislava i Slovakia. '''Nové Mesto''' kan òg vise til: * [[Nové Mesto nad Váhom]], ein kommune i distriktet Nové Mesto nad Váhom okres i regionen Trenčín kraj i Slovakia * [[Nové Mesto nad Váhom okres]], eit distrikt i regionen Trenčín kraj i Slovakia * [[Kysucké Nové Mesto]], ein kommune i distriktet Kysucké Nové Mesto okres i regionen Žilina kraj i Slovakia * [[Kysucké Nové Mesto okres]], eit distrikt i regionen Žilina kraj i Slovakia * [[Slanské Nové Mesto]], ein kommune i distriktet [[Košice-okolie okres]] i regionen Košice kraj i Slovakia * [[Slovenské Nové Mesto]], ein kommune i distriktet [[Trebišov okres]] i regionen Košice kraj i Slovakia Sjå òg *[[Nové Město]] {{fleirtyding}} 2uoqs8n01ko811df95h5rmcnrzqbkv8 0 434042 3672657 2026-09-15T08:30:21Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Nove Mesto''' omdirigerer til '''[[Nové Město na Moravě]]'''. Sjå elles: *[[Nové Město]] *[[Nové Mesto (fleirtyding)]] {{fleirtyding}}» 3672657 wikitext text/x-wiki '''Nove Mesto''' omdirigerer til '''[[Nové Město na Moravě]]'''. Sjå elles: *[[Nové Město]] *[[Nové Mesto (fleirtyding)]] {{fleirtyding}} 5tuef85oe3v5oxc0fcepa3vyqye226g 0 434043 3672659 2026-09-15T08:32:02Z Johshh 122989 Oppretta sida med «{{Infoboks avis}} '''''Sivilisasjonen''''' er eit norsk tidsskrift som har kome ut sidan 2019.<ref>https://sivilisasjonen.no/om-oss</ref> [[Carl Korsnes]] er redaktør. Tidsskriftet driver podkasten '''The Cave of Apelles'''. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{Offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skipingar i 2019]]» 3672659 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''''Sivilisasjonen''''' er eit norsk tidsskrift som har kome ut sidan 2019.<ref>https://sivilisasjonen.no/om-oss</ref> [[Carl Korsnes]] er redaktør. Tidsskriftet driver podkasten '''The Cave of Apelles'''. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{Offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skipingar i 2019]] qc4vljm8fn4nrm49v8gscdvkd9puqom 3672680 3672659 2026-09-15T09:33:46Z Ranveig 39 Flikk 3672680 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''''Sivilisasjonen''''' er eit norsk tidsskrift som har kome ut sidan 2019.<ref>{{Citation|title=Om oss|url=https://sivilisasjonen.no/om-oss/|website=Sivilisasjonen|date=2018-12-03|accessdate=2026-09-15|language=nb-NO|last=Redaksjonen}}</ref> [[Carl Korsnes]] er redaktør. Tidsskriftet driv [[podkast]]en ''The Cave of Apelles''. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{Offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske tidsskrift]] [[Kategori:Skipingar i 2019]] 79lyvryh285qhhafttbwu9duwv5k2oq 14 434044 3672669 2026-09-15T08:38:34Z Ranveig 39 Oppretta sida med «{{CS1 language sources|ga}}» 3672669 wikitext text/x-wiki {{CS1 language sources|ga}} ca8yk92hwvkuzt7wumeo0cyjbk5a9ax