Wikipedia nnwiki https://nn.wikipedia.org/wiki/Hovudside MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Filpeikar Spesial Diskusjon Brukar Brukardiskusjon Wikipedia Wikipedia-diskusjon Fil Fildiskusjon MediaWiki MediaWiki-diskusjon Mal Maldiskusjon Hjelp Hjelpdiskusjon Kategori Kategoridiskusjon Tema Temadiskusjon Undertekstar Undertekstdiskusjon Modul Moduldiskusjon Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 2675 3674461 3654268 2026-09-25T07:18:29Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3674461 wikitext text/x-wiki {{infoboks forfattar}} '''Olav Håkonsson Hauge''' ({{levde|18. august|1908|23. mai|1994|Hauge, Olav H.}}), mest kjend som '''Olav H. Hauge''', var ein [[Noreg|norsk]] [[forfattar]], ein av dei viktigaste [[lyrikar]]ane innanfor den [[Modernisme|modernistiske]] tradisjonen på 1900-talet. Han vart fødd i [[Ulvik]] i [[Hardanger]], der han budde heile livet. Han var [[gartnar]] av yrke og dreiv med [[fruktdyrking|fruktproduksjon]]. == Forfattarskap == [[Fil:Olav H Hauge1.jpg|mini|Teikning av Olav H. Hauge]] Han er kjend for ein kortfatta [[dikt]]stil der han skildrar kvardagslege ting og samtidig får fram ein djup livsvisdom. Dikta hans har vorte samanlikna både med den [[norrøn]]e [[sagastil]]en og [[japansk litteratur|japanske]] [[haiku]]dikt. Mange av dei beste dikta til Hauge er likevel [[sonett]]ar, dikt der han sameiner ei streng form med eit grenseoverskridande innhald. I lyrikken til Hauge er [[landskap]]et og [[natur]]en tydeleg til stades, både reint konkret og i symbolikken. Hauge var svært godt orientert i eldre og nyare [[Europa|europeisk]] og [[USA|amerikansk]] lyrikk, gjennom omfattande lesing og sjølvstudium. [[Alfred Tennyson]], [[William Butler Yeats]], [[Robert Browning]], [[Stephane Mallarmé]], [[Arthur Rimbaud]], [[Stephen Crane]], [[Friedrich Hölderlin]], [[Georg Trakl]], [[Paul Celan]], [[Bertolt Brecht]] og [[Robert Bly]] er alle vortne attdikta på norsk av Hauge. Hauge debuterte i 1946 med samlinga ''Glør i oska'', som inneheld dikt i tradisjonell form. Frå og med samlinga ''På Ørnetuva'' skjer det ei påtakeleg formell nyorientering mot eit modernistisk formspråk. Samlinga ''Dropar i austavind'' frå 1966 er vorten ståande som eit høgdepunkt i forfattarskapen. Her finn vi bl.a. ei lang rekkje «tingdikt», som det kjende ''Katten'': :''Katten sit'' :''i tunet'' :''når du kjem.'' :''Snakk litt med katten.'' :''Det er han som er varast i garden.'' Vi ser her ein [[konkretisme]] som til då var ukjend i norsk lyrikk, og som inspirerte generasjonar av seinare lyrikarar, for eksempel [[Jan Erik Vold]]. Frå og med 1966 skreiv Hauge dikt utan enderim, fast rytme og [[Metrikk|strofeform]] – med unntak av [[sonett]]ane, som han alltid vende attende til, og som han har vore ein fornyar av i norsk lyrikk. Naturbileta kan hjå Hauge anten fungere som [[symbol]] eller [[metafor]]ar for menneskelege grunnerfaringar, men i den seinare delen av forfattarskapen kan biletet stå heilt ukommentert, slik at lesaren må skape meining sjølv. == Utmerkingar == * [[Den norske Kritikerprisen for litteratur]] 1961 for ''På ørnetuva'' * [[Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond]] 1968 * Hauge fekk [[Doblougprisen]] i [[1969]] * [[Sunnmørsprisen]] 1972 for ''Spør vinden'' * [[Melsom-prisen]] 1973 * [[Aschehougprisen]] i [[1978]] * Nominert til [[Nordisk Råds litteraturpris]] [[1981]] for ''Dikt i samling'' * [[Nynorsk barnelitteraturpris]] 1983 for ''Regnbogane'' * I februar 2006 vart han heidra med eit [[frimerke]] ([[NK 1598]]). == Verk == === Diktsamlingar === * 1946 - ''Glør i oska.'' Noregs boklag, 1946. * 1951 - ''Under bergfallet.'' Noregs boklag, 1951. * 1956 - ''Seint rodnar skog i djuvet.'' Noregs boklag, 1956. * 1961 - ''På Ørnetuva.'' Noregs boklag, 1962 (1961). * 1966 - ''Dikt i utval : Dogg og dagar'' ved Ragnvald Skrede. [[Noregs boklag]], 1965. * 1966 - ''Dropar i austavind.'' Noregs boklag, 1966. * 1971 - ''Spør vinden.'' Noregs boklag, 1971 * 1972 - ''Dikt i samling''. (Bokklubben Dagens bok, 1996) (Noregs boklag, 1972). * 1975 - ''Syn oss åkeren din'' i utval ved Jan Erik Vold. Bokklubben, 1975. (Henta frå Dikt i samling) * 1980 - ''Janglestrå.'' (utgjeve som del av Dikt i samling) Samlaget 1980. * 1983 - ''Regnbogane.'' Samlaget, 1983. (Henta frå Dikt i samling) * 1988 - ''Mange års røynsle med pil og boge'' (lydopptak). Samlaget, 1992 (1988). * 1998 - ''Det er den draumen''. [[Samlaget]]. === Atterdikting og omsetjing === * 1967 - ''Utanlandske dikt''. Noregs boklag * 1974 - ''[[Stephen Crane]]: Svarte ryttarar''. Noregs boklag * 1978 - ''[[Bertolt Brecht]]: Til ettertidi''. [[Oktober Forlag]] * 1978 - ''Hand grip hand i svevne - dikt av [[Robert Bly]], [[Paul Celan]], [[Sylvia Plath]] og andre moderne lyrikarar''. Noregs boklag * 1982 - ''Dikt i umsetjing'' Noregs boklag, Samlaget 1992 * 1991 - ''Frå Rimbaud til Celan''. Samlaget === Andre utgjevingar === * 1986 - ''ABC''. Illustrert av [[Bodil Cappelen]] * 1994 - ''Under Hauges ord''. Utgjeve av [[Jan Erik Vold]]. Inneheld m.a. brevveksling mellom OHH og JEV * 1996 - ''Brev 1970 - 1975''. Olav H. Hauge og Bodil Cappelen. Samlaget * 2000 - ''Dagbok 1924-1994''. 5 bind. Samlaget === Prosastykke === * «Fjellet kring Uppsæte, Hallingskeid og Finse i eldre tid». Prenta i [[Norsk Årbok]] 2007. Først prenta i ''Den norske turistforeningens årbok 1950'', Den norske turistforeningen, Oslo, 1950 ==Kjelder== {{reflist}} {{manglar kjelder}} == Bakgrunnsstoff == * {{Nbsøk|Hauge, Olav H.|bøker av}} * [http://www.nrk.no/programmer/stemmer_fra_arkivet/stemmer_fra_litteraturen/2336729.html NRK: Lydfiler med Olav H. Hauge] * [http://www.nrk.no/nyheter/kultur/forfattere/195507.html Olav H. Hauge] i [[NRK|NRK Forfatter]] * [http://www.ht08.no Hauge-Tveitt jubileet 08] {{Autoritetsdata}} {{tidlegare utvald|år=2008}} [[Kategori:Norske lyrikarar]] [[Kategori:Forfattarar frå Hordaland]] [[Kategori:Folk frå Ulvik]] [[Kategori:Vinnarar av Kritikerprisen]] [[Kategori:Vinnarar av Doblougprisen]] [[Kategori:Vinnarar av Melsom-prisen]] [[Kategori:Vinnarar av Nynorsk barnelitteraturpris]] [[Kategori:Norske dagbokforfattarar]] [[Kategori:Vinnarar av Aschehougprisen]] 19rg7tphvi4smdov1uvuqgpawh6crjc 0 10594 3674427 3234764 2026-09-24T16:45:23Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3674427 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Eirik Vandvik''' ({{levde|16. oktober|1904|19. september|1953|Vandvik}}) var ein norsk [[språkvitar]] og [[omsetjar]]. Han vart fødd i [[Suldal]], og døydde i [[Oslo]]. == Bakgrunn og oppvekst == Eirik Vandvik var son av Bertrand Vandvik frå Vanvik i Hylsfjord og Inger Albertsdotter f. Aarhus, frå Bråtveit i Suldal. Han vart fødd i [[Bråtveit]] i [[Suldal kommune]], der faren då var lærar. Eirik vart nummer 3 av ein seinare samla syskenflokk av 7 brør. I 1910 flytte familien til strandstaden [[Sand i Suldal|Sand]], der faren hadde fått stilling som lærar og seinare var overlærar gjennom mange år, dertil ordførar i ein lengre periode. Eirik Vandvik kjente seg alltid seinare i livet sterkt knytt til Suldal og gav i både skrift og tale ofte uttrykk for si kjensle av gjeld til det suldalsk kultur, språk og forteljartradisjon hadde gjeve han i barndom og oppvekst. Vandvik vart gift 1935 (i Oslo) med fysioterapeut Ragna Hamar f. 10.06.1909; foreldre folkehøgskulestyrar Olav S. Hamar og husmor Johanne Elisabet f. Vassbotn, frå Hovdebygda i Ørsta, Sunnmøre. Born Bodvar f. 01.08.1937, Jorunn Inger f. 16.01.1939, Tone f. 06.06.1947. == Utdanning == Vandvik to [[examen artium]] ved [[Volda Landsgymnas]] i 1923. Han tok språkleg-historisk [[embetseksamen]] ([[latin]] [[hovudfag]], [[gresk]] og [[tysk]] bifag) ved [[Universitetet i Oslo]] (UiO) i 1934. Innan sluttført embetsstudium vann han i 1933 H.M. [[Kongens gullmedalje]] for avhandlinga ''Genitivus und Ablativus Qualitatis im Latein''. Fire år etter sluttført embetsstudium vart han på grunnlag av avhandlinga ''Rhytmus und Metrum. Akzent und Iktus'' tildelt [[doktorgrad]]en og kreert [[dr.philos.]] i 1938. == Yrkesliv == I yngre vaksne år hadde Eirik Vandvik mangt arbeid ved sida av studiane, m.a. som lærar i folkeskulen i Jelsa i Ryfylke (1923-24), og som lektorvikar ved Sand middelskule (1924-26), ved Eidsvoll Landsgymnas (1928-29) og Rogaland Landsgymnas på Bryne (1931-32) Etter embetseksamen hadde han ulike tilsetjingar ved Klassisk Institutt ved UiO med plikt til undervisning i latin til førebuande prøver (1935-46). Han var universitetsstipendiat i klassisk filologi (1936-41) og seinare i 1940-åra professorvikar i klassisk filologi og mellomalderlitteratur og lærar i latinsk stil for filologistudentane. Etter eitt år som lærar ved Nansenskulen i Lillehammer (1946-47), kom han tilbake til UiO der han vart utnemnd til professor i mellomalderlitteratur (etter avlidne Fredrik Paasche) i 1949. I 1952-53 var han gjesteprofessor med Fulbright-stipend ved Yale-universitetet i USA; under USA-opphaldet vart han alvorleg sjuk og døydde kort etter heimkoma hausten 1953. == Verksemd == I tillegg til sin innsats i vitskapleg arbeid, var Eirik Vandvik aktiv på mange andre felt. Særskilt kan det nemnast hans formidling av antikkens kultur og åndsverdiar gjennom ei rad skriftstykke og bøker i tillegg til omsetjingar av ''[[Iliaden]]'' og fleire av dei store greske tragediane til nynorsk, og ei omfattande skribent- og føredragsverksemd innanfor den norske kultur- og samfunnsdebatten, mellom anna om målsak, skule og oppseding. Han var medlem av [[Det norske vitenskapsakademi]] frå 1950, i 1952 vart han innvotert som medlem av [[Den norske forfatterforening]]. == Bibliografi == * Marcus Tullius Cicero: Um alderdomen (Cato den eldre). Umsett frå latin. Oslo 1931. 66 s. (Klassiske bokverk i norsk umsetjing. Utgj. Av Studentmållaget 19 s.) * Aischylos: Agamemnon. Umsett frå gresk. Oslo 1932. 104 s. (Klassiske bokverk i norsk umsetjing. Utgj. Av Studentmållaget. 21 s.) * Så er sagt -. Utdrag av gresk og romersk litteratur. Red. av Nic. Stang og E.V.(Riksmål.) * Rhythmus und Metrum. Akzent und iktus. (Dr.avh.) Oslo 1937. 237 s. (Symbolae Osloensis. Fasc. Supplet. VIII.) * Marcus Tullius Cicero: Talen for M. Marcellus og Talen for Deiotarus. Med merknader ved E.V. Oslo 1938. 60 s. (Latinske skuletekster med merknader. 9.) * Platon: Gjestebodet. På norsk ved E.V. Oslo 1939. 99 s.) Klassiske bokverk i norsk omsetning. Utgj. av Studentmållaget. 24.) * Latin for medisinarar. Av Ingjald Reichborn-Kjennerud og E.V. Oslo 1940. * Genitivus und Ablativus qualitatis. Oslo 1942. 116 s. (Avhandlinger utg. av Det norske videnskapsakademi i Oslo. II/1941 no 2.) * Fâr etter menneske. Glimt av gresk ånd. Noregs boklag, Oslo 1945. * Greske tragediar. I. Aischylos. Oresteia. I. Agamemnon. II. Gravofferet. III. Semja. Frå gresk ved E.V. Oslo (1948). 217 s. * Homer: Iliaden. På norsk ved E.V. Oslo 1951. XV/479 s., illustr. 4°. – 2. utg. 1965. 416 s. (Orion-bøkene. 30.) * Greske tragediar. 2. Aischylos: Persarane. – Sofokles: Kongs Oidipus og Antigone. Frå gresk ved E.V. Oslo 1954. 240 s. * Blant gudar på Olymp. Gresk mytologi illustrert med sitat frå gresk litteratur og bilete av gresk kunst. Oslo 1956. 240 s. – 2. utg. Oslo 1963. 240 s. (Orion-bøkene II.) * Latinsk ordbok. Av Asgaut Steinnes og E.V. Oslo 1958. XI/879 s. * Magnus Erlingssons privilegiebrev og kongevigsle. Utg. av Vegard Skånland. Oslo 1962. 91 s. (Skrifter utg. av Det norske videnskapsakademi i Oslo. II. Ny serie, no. 1.) * Greske tragediar. Aiskylos. Sofokles. Til Norsk ved E.V. Oslo 1964. 260 s. (Orionbøkene. 26.) Posthumt vart òg utgjeve * Vardar på vegen. Frå Suldal til Akropolis. Artiklar i utval ved Egil A. Wyller. Oslo 1974. 268 s. portr. == Priser == * [[Sunnmørsprisen]] [[1956]], for ''Blant Gudar på Olymp'' * [[Melsom-prisen]] [[1946]] == Bakgrunnsstoff == * {{Nbsøk|Vandvik, Eirik|bøker av}} * [http://www.barum.folkebibl.no/tema/vandvik.html Bærum bibliotek sin nettstad om Eirik Vandvik] {{Død lenkje}} * [http://www.norsk-plan.no/vandvik/ Frå Suldal til Akropolis - Eirik Vandvik dagar i Suldal] {{Død lenkje}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Norske omsetjarar]] [[Kategori:Folk frå Suldal]] [[Kategori:Vinnarar av Melsom-prisen]] 29x9m2mluq6i1mjjpjzzfjahpldp55h 3674481 3674427 2026-09-25T08:36:41Z Ranveig 39 Flikk, fjerna daudt bakgrunnsstoff. 3674481 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Eirik Vandvik''' ({{levde|16. oktober|1904|19. september|1953|Vandvik, Eirik}}) var ein norsk [[språkvitar]] og [[omsetjar]]. Han vart fødd i [[Suldal]], og døydde i [[Oslo]]. == Bakgrunn og oppvekst == Eirik Vandvik var son av Bertrand Vandvik frå Vanvik i Hylsfjord og Inger Albertsdotter f. Aarhus, frå Bråtveit i Suldal. Han vart fødd i [[Bråtveit]] i [[Suldal kommune]], der faren då var lærar. Eirik vart nummer 3 av ein seinare samla syskenflokk av 7 brør. I 1910 flytte familien til strandstaden [[Sand i Suldal|Sand]], der faren hadde fått stilling som lærar og seinare var overlærar gjennom mange år, dertil ordførar i ein lengre periode. Eirik Vandvik kjente seg alltid seinare i livet sterkt knytt til Suldal og gav i både skrift og tale ofte uttrykk for si kjensle av gjeld til det suldalsk kultur, språk og forteljartradisjon hadde gjeve han i barndom og oppvekst. Vandvik vart gift 1935 (i Oslo) med fysioterapeut Ragna Hamar f. 10.06.1909; foreldre folkehøgskulestyrar Olav S. Hamar og husmor Johanne Elisabet f. Vassbotn, frå Hovdebygda i Ørsta, Sunnmøre. Born Bodvar f. 01.08.1937, Jorunn Inger f. 16.01.1939, Tone f. 06.06.1947. == Utdanning == Vandvik to [[examen artium]] ved [[Volda Landsgymnas]] i 1923. Han tok språkleg-historisk [[embetseksamen]] ([[latin]] [[hovudfag]], [[gresk]] og [[tysk]] bifag) ved [[Universitetet i Oslo]] (UiO) i 1934. Innan sluttført embetsstudium vann han i 1933 H.M. [[Kongens gullmedalje]] for avhandlinga ''Genitivus und Ablativus Qualitatis im Latein''. Fire år etter sluttført embetsstudium vart han på grunnlag av avhandlinga ''Rhytmus und Metrum. Akzent und Iktus'' tildelt [[doktorgrad]]en og kreert [[dr.philos.]] i 1938. == Yrkesliv == I yngre vaksne år hadde Eirik Vandvik mangt arbeid ved sida av studiane, m.a. som lærar i folkeskulen i Jelsa i Ryfylke (1923-24), og som lektorvikar ved Sand middelskule (1924-26), ved Eidsvoll Landsgymnas (1928-29) og Rogaland Landsgymnas på Bryne (1931-32) Etter embetseksamen hadde han ulike tilsetjingar ved Klassisk Institutt ved UiO med plikt til undervisning i latin til førebuande prøver (1935-46). Han var universitetsstipendiat i klassisk filologi (1936-41) og seinare i 1940-åra professorvikar i klassisk filologi og mellomalderlitteratur og lærar i latinsk stil for filologistudentane. Etter eitt år som lærar ved Nansenskulen i Lillehammer (1946-47), kom han tilbake til UiO der han vart utnemnd til professor i mellomalderlitteratur (etter avlidne Fredrik Paasche) i 1949. I 1952-53 var han gjesteprofessor med Fulbright-stipend ved Yale-universitetet i USA; under USA-opphaldet vart han alvorleg sjuk og døydde kort etter heimkoma hausten 1953. == Verksemd == I tillegg til sin innsats i vitskapleg arbeid, var Eirik Vandvik aktiv på mange andre felt. Særskilt kan det nemnast hans formidling av antikkens kultur og åndsverdiar gjennom ei rad skriftstykke og bøker i tillegg til omsetjingar av ''[[Iliaden]]'' og fleire av dei store greske tragediane til nynorsk, og ei omfattande skribent- og føredragsverksemd innanfor den norske kultur- og samfunnsdebatten, mellom anna om målsak, skule og oppseding. Han var medlem av [[Det norske vitenskapsakademi]] frå 1950, i 1952 vart han innvotert som medlem av [[Den norske forfatterforening]]. == Bibliografi == * Marcus Tullius Cicero: Um alderdomen (Cato den eldre). Umsett frå latin. Oslo 1931. 66 s. (Klassiske bokverk i norsk umsetjing. Utgj. Av Studentmållaget 19 s.) * Aischylos: Agamemnon. Umsett frå gresk. Oslo 1932. 104 s. (Klassiske bokverk i norsk umsetjing. Utgj. Av Studentmållaget. 21 s.) * Så er sagt -. Utdrag av gresk og romersk litteratur. Red. av Nic. Stang og E.V.(Riksmål.) * Rhythmus und Metrum. Akzent und iktus. (Dr.avh.) Oslo 1937. 237 s. (Symbolae Osloensis. Fasc. Supplet. VIII.) * Marcus Tullius Cicero: Talen for M. Marcellus og Talen for Deiotarus. Med merknader ved E.V. Oslo 1938. 60 s. (Latinske skuletekster med merknader. 9.) * Platon: Gjestebodet. På norsk ved E.V. Oslo 1939. 99 s.) Klassiske bokverk i norsk omsetning. Utgj. av Studentmållaget. 24.) * Latin for medisinarar. Av Ingjald Reichborn-Kjennerud og E.V. Oslo 1940. * Genitivus und Ablativus qualitatis. Oslo 1942. 116 s. (Avhandlinger utg. av Det norske videnskapsakademi i Oslo. II/1941 no 2.) * Fâr etter menneske. Glimt av gresk ånd. Noregs boklag, Oslo 1945. * Greske tragediar. I. Aischylos. Oresteia. I. Agamemnon. II. Gravofferet. III. Semja. Frå gresk ved E.V. Oslo (1948). 217 s. * Homer: Iliaden. På norsk ved E.V. Oslo 1951. XV/479 s., illustr. 4°. – 2. utg. 1965. 416 s. (Orion-bøkene. 30.) * Greske tragediar. 2. Aischylos: Persarane. – Sofokles: Kongs Oidipus og Antigone. Frå gresk ved E.V. Oslo 1954. 240 s. * Blant gudar på Olymp. Gresk mytologi illustrert med sitat frå gresk litteratur og bilete av gresk kunst. Oslo 1956. 240 s. – 2. utg. Oslo 1963. 240 s. (Orion-bøkene II.) * Latinsk ordbok. Av Asgaut Steinnes og E.V. Oslo 1958. XI/879 s. * Magnus Erlingssons privilegiebrev og kongevigsle. Utg. av Vegard Skånland. Oslo 1962. 91 s. (Skrifter utg. av Det norske videnskapsakademi i Oslo. II. Ny serie, no. 1.) * Greske tragediar. Aiskylos. Sofokles. Til Norsk ved E.V. Oslo 1964. 260 s. (Orionbøkene. 26.) Posthumt vart òg utgjeve * Vardar på vegen. Frå Suldal til Akropolis. Artiklar i utval ved Egil A. Wyller. Oslo 1974. 268 s. portr. == Prisar og utmerkingar == * [[Sunnmørsprisen]] 1956, for ''Blant Gudar på Olymp'' * [[Melsom-prisen]] 1946 == Bakgrunnsstoff == * {{Nbsøk|Vandvik, Eirik|bøker av}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Norske omsetjarar]] [[Kategori:Folk frå Suldal]] [[Kategori:Vinnarar av Melsom-prisen]] thc6tqtpb8e5vjk3zy0jq4j4uuyu1iq 0 10939 3674490 3665731 2026-09-25T08:57:04Z Ranveig 39 Rett. 3674490 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Republikken Irak |andre namn = {{ikkjekursiv|{{lang|ar|جمهورية العـراق|}}{{*}} }}<small>Jumhūrīyyat al-‘Irāq<br /></small>{{ikkjekursiv|{{lang|ku|كۆماريى عێراق}}{{*}} }}<small>Komarî Êraq</small> |adjektiv = irakisk |riksvåpen = Coat of arms of Iraq (2008–present).svg |riksvåpenstorleik = 65 |flagg = Flag of Iraq.svg{{!}}border |motto = Allahu Akbar ('Gud er stor') |nasjonaldag = 3. oktober |nasjonalsong = [[Mawtini]] |hovudstad = Bagdad |språk = [[arabisk]], [[kurdisk]] |styresett = [[Republikk]] |statsoverhovudtype = [[President]] |statsoverhovud = Nizar Amidi |statsminister = Ali al-Zaidi |grunnlagdtype = [[Irakisk histoire|Historie]] |grunnlagd = &nbsp; |grunnlagd1type = Sjølvstende frå<br />&nbsp;&nbsp; &nbsp;[[Storbritannia]] |grunnlagd1 = [[3. oktober]] [[1932]] |vassareal = 0&nbsp;% |valuta = [[Irakisk dinar]] |tidssone = [[UTC]] +3 |retningsnummer = 964 |domene = .iq }} '''Irak''',{{mrk|[[arabisk]] العراق, ''al-‘Irāq''; [[kurdisk]] عێراق, ''Êraq''}} offisielt '''Republikken Irak''',{{mrk|[[arabisk]] جمهورية العـراق, ''Jumhūrīyyat al-‘Irāq''; [[kurdisk]] كۆماريى عێراق, ''Komarî Êraq''}} er eit land i [[Vest-Asia]].<ref>{{snl||}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://lex.dk/Irak|tittel=Irak|forfattar=Nygaard, Anders; Mellemøst-Information|språk=da|utgjevar=Lex på lex.dk|vitja=2026-06-10}}</ref> Det grensa til [[Tyrkia]] i nord, [[Iran]] i aust, [[Kuwait]] i søraust, [[Saudi-Arabia]] i sør, [[Jordan]] i sørvest og [[Syria]] i vest. Hovudstaden og den største byen er [[Bagdad]]. Dei største folkegruppene er [[arabarar]] og [[kurdarar]], og andre grupper er [[assyrarar]], [[irakiske turkmenarar|turkmenarar]], [[shabakar]], [[jesidiar]], [[armenarar i Irak|armenarar]], [[mandearar]], [[tsjerkessarar]] og [[Kawliya]].<ref>Paragraf 125 i den irakiske grunnlova.http://www.refworld.org/pdfid/454f50804.pdf</ref> Kring 95&nbsp;% av landet, 36 millionar innbyggjarar, er [[muslimar]], men [[kristendom]], [[yarsanisme]], [[jesidisme]] og [[mandeisme]] finst òg. Det offisielle språket i Irak er [[arabisk]] og [[kurdisk]]. Irak har ei 58 km lang kystlinje heilt nord i [[Persiabukta]] og omfattar [[Tigris-Eufrat-systemet|den mesopotamiske elvesletta]], nordvestenden av [[Zagrosfjella]] og den austlege delen av [[Den syriske ørkenen]].<ref>{{cite web |url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2007/11/20071126-11.html |title=Declaration of Principles for a Long-Term Relationship of Cooperation and Friendship Between the Republic of Iraq and the United States of America |date=2007-11-26}}</ref> To store elvar, [[Tigris]] og [[Eufrat]] renn sørover gjennom Irak og ut i [[Shatt al-Arab]] nær Persiabukta. Desse elvane dannar viktig jordbruksland i Irak. Regionen [[Tigris-Eufrat-systemet|mellom Tigris og Eufrat]], historisk kjend som [[Mesopotamia]], vert ofte omtalt som [[vogga til sivilisasjonen]]. Det var her mennesket først byrja å lese, skrive, skape lover og bu i byar under eit organisert styre - særleg [[Uruk]] som namnet «Irak» kjem frå. Fleire siviliasjonar har følgd kvarandre i dette området sidan 5000-talet fvt. Irak var senteret i Dei [[Det akkadiske riket|akkadiske]], [[Det nysumeriske riket|sumeriske]], [[Det nyassyriske riket|assyriske]] og [[Det nybabylonske riket|babylonske]] rika. Det var òg ein del av dei [[medarar|medeiske]], [[Akamenidsk Assyria|akamenidiske]], [[Selevkidriket|hellenistisk]], [[partia|partiske]], [[Sasanideriket|sasanidiske]], [[Romarriket|romerske]], [[Rashidun-kalifatet|Rashidun]], [[Omajadekalifatet|omajadiske]], [[Abbasidane|abbasidiske]], [[Ajjubide-dynastiet|ajjubidiske]], [[Ilkhanatet|mongolske]], [[Safavidane|safavidiske]], [[Afsharid-dynastiet|afsharidiske]] og [[Det osmanske riket|osmanske]] rika.<ref>{{cite web|url=http://www.livescience.com/history/top10_iraq_battles.html |title=Top 10 Battles for the Control of Iraq |publisher=Livescience.com |accessdate=7. september 2017}}</ref> Dei moderne grensene til Irak vart stort sett trekte i 1920 av [[Folkeforbundet]] då Det osmanske riket vart delt etter [[Sèvres-traktaten]]. Irak vart sett under styret til Storbritannia som [[Det britiske mandatet for Mesopotamia]]. Eit monarki vart grunnlagd i 1921 og [[Kongedømet Irak]] fekk sjølvstende frå Storbritannia i 1932. I 1958 vart monarkiet styrta og den irakiske republikken vart skapt. Irak vart [[Ba'athist-Irak|kontrollert av]] [[Ba'ath-partiet|det arabiske, sosialistiske Ba'ath-partiet]] frå 1968 til 2003. Etter USA og deira allierte [[invasjonen av Irak i 2003|invaderte landet]] i 2003, vart Ba'ath-partiet til [[Saddam Hussein]] fjerna frå makta og eit parlamentarisk val for fleire parti vart halde i 2005. [[Irakkrigen|Amerikanarane trekte seg ut av Irak]] i 2011,<ref name="cnn-dec11">{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2011/12/17/world/meast/iraq-troops-leave/index.html|title=Deadly Iraq war ends with exit of last U.S. troops |last=Basu |first=Moni |date=2011-12-18 |work=CNN.com |accessdate=7. september 2017}}</ref> men [[Det irakiske opprøret (2011–13)|det irakiske opprøret]] heldt fram og intensiverte seg då kampane under [[den syriske borgarkrigen]] spreidde seg inn i landet. Ut av opprøret kom ein av dei mest destruktive gruppene gjennom tidene, [[Den islamske staten av Irak og Levanten|ISIL]], som tok over store delar av nord og vest. Gruppa har sidan stort sett blitt fjerna og har berre att små område. Striden om suvereniteten over [[Irakisk Kurdistan]] har halde fram. Irak har vore medlemsland i [[Dei sameinte nasjonane]] frå starten av, i tillegg til [[Den arabiske ligaen]], [[Organisasjonen for islamsk samarbeid]] (OIC), [[Organisasjonen av alliansefrie nasjonar]] og [[Det internasjonale pengefondet]] (IMF). Landet er ein [[føderasjon|føderal]] [[parlamentarisk system|parlamentarisk]] [[republikk]] som består av [[guvernement i Irak|19 guvernement (provinsar)]] og ein sjølvstyrt region ([[Irakisk Kurdistan]]). Statsreligionen er [[Islam i Irak|islam]]. [[Kultur i Irak|Kulturelt]] har Irak ei særs rik arv og hyllar bragdene som vart gjort i førislamsk tid og er kjend for diktarane sine. Målarane og biletkunstnarane er blant dei beste i [[Den arabiske verda]]. ==Namn== Det [[arabisk]]e namnet العراق (''al-ʿIrāq'') har vore i bruk sidan før 500-talet. Det finst fleire forslag til namneopphavet. Eit går attende til den [[sumer]]iske byen [[Uruk]] (I Bibelen ''Erek'') og vil dermed ha eit [[sumerisk]] opphav, sidan ''Uruk'' var det [[akkadisk]]e namnet på den sumeriske byen ''Urug'', med det sumeriske ordet for «by», [[oldtidsbyen Ur|Ur]].<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?search=iraq |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date=1979-12-10 |accessdate=7. september 2017}}</ref><ref>{{cite web|last=Halloran|first=John A.|title=Sumerian Lexicon|url=http://sumerian.org/sumerlex.htm|year=2000|quote=The name of the very ancient city of URUK- City of Gilgamesh is made up from the UR-city and UK- thought to mean existence (a-ku, a-Ki & a-ko. The Aramaic and Arabic root of IRQ and URQ denotes rivers or tributaries at the same times referring to condensation (of water).}}</ref> Ein arabisk folketradisjon er at namnet tyder «med djupe røter, godt vatna, frodig».<ref>"often said to be from Arabic ''`araqa'', covering notions such as "perspiring, deeply rooted, well-watered," which may reflect the impression the lush river-land made on desert Arabic. [http://www.etymonline.com/index.php?search=iraq etymonline.com]; see also "{{cite book|last=Rassam|first=Suha|title=Christianity in Iraq: Its Origins and Development to the Present Day|date=2005-10-31|publisher=Gracewing Publishing|isbn=978-0-85244-633-1|page=9}}</ref> I mellomalderen var det ein region kalla ''ʿIrāq ʿArabī'' («Arabisk Irak») i Nedre [[Mesopotamia]] og ''[[Persisk Irak|ʿIrāq ʿajamī]]'' («Utanlandsk Irak»),<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293631/Iraq |title=Iraq |publisher=Britannica Online Encyclopedia}}</ref> for regionen som no ligg i det sentrale og vestlege Iran.<ref name="ʿERĀQ-EʿAJAMĪ Persian Iraq">{{cite web |title=ʿERĀQ-E ʿAJAM(Ī) |url=http://www.iranicaonline.org/articles/eraq-e-ajami |publisher=Encyclopaedia Iranica |accessdate=7. september 2017}}</ref> Omgrepet omfatta historisk sletta sør for [[Hamrinfjella]] og omfatta ikkje dei nordlegaste og [[Al-Jazira i Mesopotamia|vestlegaste]] delane av dagens Irak.<ref name="Bernhardsson-97">{{cite book|author=Magnus Thorkell Bernhardsson|title=Reclaiming a Plundered Past: Archaeology And Nation Building in Modern Iraq|url=https://books.google.com/books?id=MVHtRZwU-cAC&pg=PA97|year=2005|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-70947-8|page=97|quote=The term Iraq did not encompass the regions north of the region of Tikrit on the Tigris and near Hīt on the Eufrat.}}</ref> Før midten av 1800-talet vart omgrepet '''Eyraca Arabic''' ofte nytta for å skildre Irak.<ref>{{cite book|last1=Salmon|first1=Thomas|title=A New Geographical and Historical Grammar|date=1767|publisher=Sands, Murray, and Cochran|url=https://books.google.com/books?id=FlttD01OMU4C&pg=PA1&dq=%22Mentz,+Germany%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVj-2N2b7TAhUHbiYKHdxQA8sQ6AEINjAD#v=onepage&q=%22Mentz%2C%20Germany%22&f=false}}</ref> Omgrepet ''[[Sawad]]'' vart òg nytta i tidleg islamsk tid om regionen på elvesletta mellom Tigris og Eufrat, som stod i kontrast til den tørre arabiske ørkenen. Som arabisk ord, عراق, tyder det «breidd» eller «kant», så på folkemunne vart tolkinga «skrenten», som ligg sør og aust for [[Al-Jazira i Mesopotamia|Jazira]]-platået, nord og vest i «al-Iraq arabi»-området.<ref>{{cite journal|last=Boesch|first=Hans H.|title=El-'Iraq|journal=Economic Geography|date=1 October 1939|volume=15|issue=4|page=329|doi=10.2307/141771}}</ref> ==Historie== ===Førhistorisk tid=== For 65&nbsp;000 til 35&nbsp;000 år sidan budde det [[neandertalar]] nord i Irak, og det er gjort arkeologiske funn etter dei i [[Shanidargrotta]]<ref>Edwards, Owen (March 2010). "The Skeletons of Shanidargrotta". Smithsonian. Henta 7. september 2017.</ref> Det er gjort funn av fleire graver frå før [[yngre steinalder]], kring 11&nbsp;000 år fvt.<ref name="Ralph S. Solecki 2004 s. 3">Ralph S. Solecki, Rose L. Solecki, and Anagnostis P. Agelarakis (2004). The Proto-Neolithic Cemetery in Shanidar Cave. Texas A&M University Press. s. 3–5. {{ISBN|9781585442720}}.</ref> Sidan kring 10&nbsp;000 fvt. var Irak (i lag med [[Vesleasia]] og [[Levanten]]) eit av sentera for ein [[kaukasisk]] [[yngre steinalder]]kultur (kjend som [[før-keramisk yngre steinalder A]]) der ein først byrja med jordbruk og kvegavl i verda. Den neste perioden ([[før-keramisk yngre steinalder B]]) er representert av firkanta hus. Folk i denne tida brukte ilåt av stein, gips og brend kalk. Funn av reiskap av [[obsidian]] frå Anatolia er bevis på tidleg handel. Andre viktige stader for tidlege menneskelege framsteg var [[Jarmo]] (kring 7100 fvt,),<ref name="Ralph S. Solecki 2004 s. 3"/> [[Halaf-kulturen]] og [[Ubaid-perioden]] (mellom 6500 fvt. og 3800 fvt.).<ref>Carter, Robert A. and Philip, Graham Beyond the Ubaid: Transformation and Integration in the Late Prehistoric Societies of the Middle East (Studies in Ancient Oriental Civilization, Number 63) The Oriental Institute of the University of Chicago (2010) {{ISBN|978-1-885923-66-0}} s.2, at http://oi.uchicago.edu/research/pubs/catalog/saoc/saoc63.html; "Radiometric data suggest that the whole Southern Mesopotamian Ubaid Period, including Ubaid 0 and 5, is of immense duration, spanning nearly three millennia from about 6500 to 3800 B.C".</ref> I desse periodane vart det gjort stadige framsteg innan jordbruk, reiskap og arkitektur. ===Irak i antikken=== [[Fil:Cylinder Seal, Old Babylonian, formerly in the Charterhouse Collection 09.jpg|mini|[[Sylindersegl]], frå gammalbabylonsk tid, kring 1800 fvt., [[hematitt]]. Kongen gjev eit dyreoffer til [[Shamash]]. Dette segleg vart truleg laga i [[Sippar]].<ref>Al-Gailani Werr, L., 1988. Studies in the chronology and regional style of Old Babylonian Cylinder Seals. Bibliotheca Mesopotamica, Volume 23.</ref> ]] Den historiske perioden i Irak byrjar truleg under [[Uruk-tida]] (4000 fvt. til 3100 fvt.) då fleire [[sumer]]iske [[by]]ar vart grunnlagde, og det vart nytta [[biletskrift]], [[sylindersegl]] og masseproduserte varer.<ref>Crawford 2004, s. 75</ref> «[[Krybba til sivilisasjonen]]» er eit vanleg omgrep om området som i dag utgjer Irak og som var heimstad for dei tidlegaste kjende [[sivilisasjon]]en, den [[Sumer|sumeriske sivilisasjonen]], som oppstod i den frodige [[Tigris-Eufrat-systemet|Tigris-Eufrat-dalen]] i Sør-Irak i [[koparsteinalderen]] ([[Ubaid-perioden]]). Det var her, seint på 3000-talet fvt, at det første [[kileskrift|skrivesystemet]] og den skriftlege historia oppstod. [[Sumer]]arane var òg blant dei første som nytta [[hjul]]et og skapte [[bystat]]ar. Dei nedteikna òg dei første bevisa på [[matematikk]], [[astronomi]], [[astrologi]], [[skriven rett]], [[medisin]] og [[organisert religion]]. [[Sumerisk|Språket]] til sumerarane er eit [[isolert språk]]. Dei store bystatane i den tidlege sumeriske perioden var [[Eridu]], [[Bad-tibira]], [[Larsa]], [[Sippar]], [[Shuruppak]], [[Uruk]], [[Kish i Sumer|Kish]], [[oldtidsbyen Ur|Ur]], [[Nippur]], [[Lagash]], [[Girsu]], [[Umma]], [[Hamazi]], [[Adab i Sumer|Adab]], [[Mari i Syria|Mari]], [[Isin]], [[Kutha]], [[Der i Sumer|Der]] og [[Akshak]]. Byar i nord, som [[Ashur]], [[Arbil|Arbela]] (dagens [[Irbil]]) og [[Arrapkha]] (dagens [[Kirkuk]]) eksisterte òg i det som kom til å bli Assyria frå 2400-talet fvt., men i den første tida var dei sumeriske bystatar. [[Fil:P1150890 Louvre stèle de victoire Akkad AO2678 rwk.jpg|mini|Sigersstele av [[Naram-Sin av Akkad]].]] ==== Bronsealderen ==== På 2500-talet fvt. skapte [[Eannatum]] av [[Lagash]] det kanskje første [[rike]]t i historia, sjølv om det var kortvarig. Seinare styrta [[Lugal-Zage-Si]], prestekongen av [[Umma]], overhovudet i Lagash-dynastiet i området, og erobra så [[Uruk]], som vart hovudstaden hans, og gjorde krav på eit rike som strekte seg frå [[Persiabukta]] til [[Middelhavet]].<ref>Roux, Georges (1993), "Ancient Iraq" (Penguin)</ref> Det var på denne tida at [[Gilgamesj]] oppstod med soga om [[Syndefloden]]. Frå 2800-talet fvt. byrja akkadiske, semittiske namn å dukke opp på kongelister og administrative dokument i dei forskjellige bystatane. Opphavet til Akkadia er ukjend, som heilt nøyaktig kvar det låg og korleis det kom til makta. Folket her snakka [[akkadisk]], eit [[aust-semittisk]] språk.<ref>{{Cite news|url=http://www.ancient.eu/akkad/|title=Akkad|work=Ancient History Encyclopedia|access-date=7. september 2017}}</ref> På 2000-talet fvt., utvikla det seg ein kulturell symbiose mellom sumerarane og akkadiarane, som mellom anna med ein omfattande [[bilingvisme]]. Påverknaden frå [[sumerisk]] og [[akkadisk]] er tydeleg i alle område, mellom anna ordlåning på massiv skala - og syntaktisk, morfologisk og fonologisk samanfall. Denne felles påverknaden har gjort at forskarar omtalar sumerisk og akkadisk på 2000-talet fvt. som eit [[sprachbund]].<ref>Deutscher, Guy (2007). Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation. Oxford University Press US. s. 20–21. {{ISBN|978-0-19-953222-3}}.</ref> Frå denne perioden vart sivilisasjonen i Irak kalla [[sumer-akkadisk]]. [[Fil:Bill of sale Louvre AO3765.jpg|mini|venstre|Skøyte for ein mannleg slave og ein bygning i [[Shuruppak]], sumerisk steintalve, kring 2600 fvt.]] Mellom 2800- og 2300-taet fvt., byrja fleire kongedøme og bystatar i Irak å ha akkadisktalande dynasti, inkludert [[Assyria]], [[Ekallatum]], [[Isin]] og [[Larsa]]. Men sumerarane vart verande den dominerande makta før [[Det akkadiske riket]] (2335–2124 fvt.) tok over, basert i byen [[Akkad]] ssentralt i Irak. [[Sargon av Akkad]], opphavleg ein [[rabshakeh]] for ein sumerisk konge, grunnla riket, og erobra alle bystatane i det sørlege og sentrale Irak, og tvang under seg kongane av Assyria. Slik vart sumerarane og akkadiarane samla i ein stat. Han byrja så å utvide riket sitt, erobra [[Gutium]], [[Elam]] og hadde sigrar som ikkje førte til ei full erobring mot [[amorittane]] og [[ebla]]ittane i [[Syria i antikken|Syria]]. Etter Det akkadiske riket kollapsa seint på 2100-talet fvt, okkuperte [[gutianarane]] dei sørlege områda eit par tiår, medan Assyria på nytt fekk sjølvstende i nord. Dette vart følgd av ein sumerisk renessanse i form av [[Det nysumeriske riket]]. Sumerarane under kong [[Shulgi]] erobra nesten heile Irak, utanom dei nordlegaste områda av Assyria, og hevda seg over [[gutianarane]], [[elamittane]] og [[amorittane]] ved å drepe dei første og halde andre borte. Ein [[elam]]ittisk invasjon i 2004 fvt førte til slutten for sumerarane. Midt på 2000-talet fvt. hadde det akkadisktalande kongedømet [[Assyria]] teke over nord i Irak. Assyria utvida områda sine inn i den nordaustlege [[Levanten]], sentrale Irak og austlege [[Anatolia]], og danna [[Det gammalassyriske riket]] (kring 2035–1750 fvt.) under kongar som [[Puzur-Ashur I]], [[Sargon I]], [[Ilushuma]] og [[Erishum I]]. Erishum I skreiv ned den mest detaljerte lovsamlinga verda hadde sett til då{{treng kjelde}}. Dei sørlege områda braut saman til fleire akkadisktalande statar, der [[Isin]], [[Larsa]] og [[Eshnunna]] var dei største. På 1900-talet fvt. byrja dei [[kanaanittisk]]talande [[amorittane]] å flytte inn i det sørlege Mesopotamia. Etter kvart byrja dei å sette opp små småkongedøme i sør, og reiv til seg trona i eksisterande bystatar som [[Isin]], [[Larsa]] og [[Eshnunna]]. [[Fil:P1050771 Louvre code Hammurabi bas relief rwk.JPG|mini|[[Hammurabi]] får sine kongelege emblem frå [[Shamash]]. Relieff på den øvre delen av ein stele som syner [[lovboka til Hammurabi]].]] Eit av desse små, amorittiske kongedøma vart grunnlagd i 1894 fvt. og med den vesle administrative byen [[Babylon]] innafor grensene sine. Han vart verande ein uviktig by i over eit hundreår, og stod i skuggen til eldre og mektigare statar som Assyria, Elam, Isin, Ehnunna og Larsa. I 1792 fvt. kom ein amorittisk herskar kalla [[Hammurabi]] til makta i denne staten, og byrja raskt å utvide Babylon til ein storby, og erklærte seg sjølv konge. Hammurabi erobra heile det sørlege og sentrale Irak, i tillegg til Elam i aust og Mari i vest, og starta ein langvarig krig med den assyriske kongen [[Ishme-Dagan]] om heile regionen. Slik skapte han det kortvarige [[Det babylonske riket|babylonske riket]]. Han vann til slutt krigen over etterfølgjaren til Ishme-Dagan og la under seg Assyria og koloniane deira i Antolia. Det er frå tida til Hammurabi at det sørlege Irak vart kjend som [[Babylonia]], medan dei nordlege områda hadde blitt samla saman til [[Assyria]] hundrevis av år tidlegare. Riket hans vart kortvarig, og kollapsa raskt etter han døydde, og både Assyria og det sørlege Irak, i form av [[Havland-dynastiet]], fall attende i akkadiske hender. Dei utanlandske amorittane klamra seg fast til makta i eit lite og svakt Babylonia før det vart plyndra av det [[indoeuropeisk]]-talande [[hittitane]] frå [[Anatolia]] i 1595 fvt. Etter dette tok eit anna utanlandsk folk, [[kassittane]], som kom frå [[Zagrosfjella]] i [[Iran i antikken|Iran]], kontroll over Babylonia, der dei styrte i nesten 600 år, det klårt lengste dynastiet som styrte Babylon. Irak var frå denne tida delt i tre statar: [[Assyria]] i nord, [[kassitisk]] [[Babylonia]] i sør og sentral, og [[Havland-dynastiet]] lengst sør. Havlanddynatiet art til slutt erobra av Babylonia kring 1380 fvt. [[Det mellomassyriske riket]] (1365–1020 fvt.) vart den mektigaste nasjonen i den kjende verda. Frå og med felttoga til [[Ashur-uballit I]], øydela Assyria det rivaliserande riket til [[hurrittane]] og [[Mitanni]], og annekterte store område som hadde høyrt til hittitane, det nordlege Babylonia frå kassittane, tvang [[Det egyptiske riket]] bort frå området og slo [[elamittar]], [[frygarar]], [[kanaanittar]], [[fønikarar]], [[kilikiarar]], [[gutianarane]], [[dilmun]]ittar og [[aramearar]]. På det største strekte [[Det mellomassyriske riket]] seg frå [[Kaukasus]] til [[Dilmun]] (dagens [[Bahrain]]) og frå [[Fønikia]] ved kysten av [[Middelhavet]] til [[Zagrosfjella]] i [[Iran]]. I 1235 fvt. tok [[Tukulti-Ninurta I]] av Assyria over trona i [[Babylon]], og vart der med den aller første ''innfødde mesopotamiaren'' som styrte staten. [[Fil:Jehu-Obelisk-cropped.jpg|mini|venstre|[[Jehu]], kongen av [[Kongedømet Israel (Samaria)|Israel]], bukkar for Shalmaneser III av [[Assyria]], 825 fvt.]] Under [[bronsealderkollapsen]] (1200–900 fvt) var Babylonia i ein kaostilstand, og var i lange periodar dominert av Assyria og [[Elam]]. Kassittane vart drivne frå makta av Assyria og Elam, og tillegg innfødde, sørmesopotamiske kongar å styre Babylonia for første gongen, sjølv om dei var underlagt dei assyriske og elamittiske herskarane. Men dese [[aust-semittisk|austsemittisk]]-akkadiske kongane, klarte ikkje å hindre nye bølgjer av [[vestsemittisk]]e innflyttarar å kome inn i Sør-Irak, og på 1000-talet fvt. kom [[aramearar]] og [[suteanarar]] inn i Babylonia frå [[Levanten]], og desse vart etterfølgd seint på 900- til tidleg på 800-talet fvt. av immigrantar frå [[Khaldea]], som hadde nære band til dei tidlegare [[aramearane]]. ==== Jernalderen ==== Etter ei nedgangstid i Assyria, byrja riket på ny å vekse med [[Det nyassyriske riket]] (935–605 fvt.). Dette var det største riket som hadde vore til då i regionen, og under herskarar som [[Adad-Nirari II]], [[Ashurnasirpal I|Ashurnasirpal]], [[Shalmaneser III]], [[Semiramis]], [[Tiglath-pileser III]], [[Sargon II]], [[Sennacherib]], [[Esarhaddon]] og [[Ashurbanipal]], vart Irak senteret i eit rike som strekte seg frå [[Persia]], [[Partia]] og [[Elam]] i aust, til [[Kypros]] og [[Antiokia]] i vest og frå [[Kaukasus]] i nord til [[Egypt]], [[Nubia]] og [[Arabia]] i sør. [[Arabarar]] og [[khaldea]]rar er først nemnde i skriftleg historie (kring 850 fvt) i annalane til [[Shalmaneser III]]. Det vart på denne tida at ei akkadisk-påverka form av [[austarameisk]] vart teken opp av assyrarane som [[fellesspråk]] i det vidstrekte riket, og mesopotamisk arameisk byrja å fortrengje akkadisk som talespråk i den generelle ålmogen i både Assyria og Babylonia. Etterkomande dialektar av dette språket har overlevd blant [[mandearar]] i Sør-Irak og [[assyrarar]] i Nord-Irak heilt fram til i dag. [[Fil:Loewenjagd -645-635 Niniveh.JPG|mini|Relieff som syner [[løvejakt]], frå det nordlege palasset i [[Nineveh]], 645–635 fvt.]] Seint på 600-talet fvt., vart Det assyriske riket rive sunt av ei rekkje brutale borgarkrigar,, og svekte seg sjølv så mykje at ein koalisjon av tidlegare undersåttar, babylonarar, khaldearar, [[medearar]], [[Persia|persarar]], partarar, [[Skytia|skytarar]] og [[kimmeriarar]], klarte å gå til åtak på Assyria, og styrta riket i 605 fvt.<ref>Georges Roux – Ancient Iraq</ref> ==== Babylonarar og persarar ==== Det kortvarige [[Det nybabylonske riket|Nybabylonske riket]] (620–539 fvt.) overtok etter Assyria. Det klarte ikkje å bli like stort, mektig og langvarig som føregangaren, men dominerte [[Levanten]], [[Kanaan]], [[Arabia]], [[Kongedømet Israel (Samaria)|Israel]] og [[Kongedømet Judea|Judea]] og slo [[Egypt]]. I starten vart Babylon styrt av nok eit anna utanlandsk dynasti, det frå [[Khaldea]], som hadde flytta inn i regionen seint på 900- eller tidleg på 800-talet. Den største kongen, [[Nebukhadnezzar II]], rivaliserte med ein annan utanlandsk herskar, den [[amorittar|amorittiske]] kongen [[Hammurabi]], om å vere den største kongen i Babylon. Men i 556 fvt hadde khaldearane blitt fjerna frå makta av den assyrisk fødde [[Nabonidus]] og sonen hans og regenten [[Belshazzar]]. På 500-talet fvt. slo [[Kyros den store]] frå nabostaten [[Akamenide-dynastiet|Persia]] [[Det nybabylonske riket]] i [[slaget ved Opis]] og Irak vart ein del av [[Akamenide-dynastiet]] i nesten to hundreår. Akamenidane gjorde [[Babylon]] til hovudstaden sin. Khaldearane og Khaldea forsvann på denne tida, men både Assyria og Babylonia bestod og treivst under akamenide-styret ([[Akamenidsk Assyria]]). Lite endra seg under persarane, som hadde vore tre hundreår under assyrisk styre, og kongane deira såg på seg sjølv som etterfølgjarane til Ashurbanipal, og dei heldt assyrisk arameisk som språk i riket. [[Fil:Diadochen1.png|mini|Det greskstyrte [[Selevkidriket]] (i gult) med hovudstad i [[Selevkia]] ved Tigris, nord for Babylon.]] Seint på 300-talet fvt. erobra [[Aleksander den store]] regionen og la det under det [[hellenistisk sivilisasjon|hellenistisk]] [[Selevkidriket|selevkid]]styre i over to hundreår.<ref>{{cite web|url=https://lsa.umich.edu/kelsey/research/past-field-projects/seleucia-tigris-iraq-1927-32-1936-37.html |title=Seleucia on the Tigris |publisher=Umich.edu |date=1927-12-29 |accessdate=8. september 2017}}</ref> Selevkidane innførte det [[indoanatolisk]]e og [[gresk]]e omgrepet ''Syria'' om regionen. Dette namnet hadde i mange hundreår vore det indoeuropeiske ordet for ''Assyria'' og hadde berre denne tydinga. Men selevkidane brukte òg omgrepet om [[Levanten]] ([[Aramea]]), slik at både Assyria og assyrarane i Irak og [[aramearar]] og Levanten vart kalla Syria og syrarar i den [[greskromersk]]e verda.<ref>Rollinger, Robert (2006). "The terms "Assyria" and "Syria" again" (PDF). Journal of Near Eastern Studies 65 (4): 284–287. doi:10.1086/511103.</ref> [[Fil:Hatra ruins.jpg|mini|venstre|Den sterkt festningsverna partiske byen [[Hatra]] blømde på 100-talet og syner ei unik blanding av både klassisk og iransk arkitektur.<ref>{{cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0006:entry=hatra|title=The Princeton Encyclopedia of Classical Sites, Iraq.|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hatra|title=HATRA – Encyclopaedia Iranica|first=|last=electricpulp.com|publisher=}}</ref>]] [[Partia]]rar (247 fvt. – 224 evt.) frå Persia erobra regionen under regjeringstida til [[Mithridates I av Partia]] (regjerte 171–138 fvt.). Frå [[Syria i Romarriket|Syria]] invaderte [[Romarriket|romarane]] vestlege delar av regionen [[dei romersk-partiske krigane|fleire gonger]], og grunnla for ein kort periode ''Assyria Provincia'' i Assyria. [[Kristendom]] byrja å få feste i Irak (særleg i [[Assyria]]) mellom det første og tredje hundreåret, og Assyria vart eit senter for [[gammalsyrisk kristendom]], [[den austlege kyrkja]] og [[gammalsyrisk litteratur]]. Fleire innfødde, sjølvstendige [[nyassyrisk]]e statar utvikla seg i nord under Partia, som [[Adiabene]], [[Assur]], [[Osroene]] og [[Hatra]]. [[Sasanidedynastiet|Sasanidane]] frå Persia under [[Ardashir I]] øydela det partiske riket og erobra regionen i 224 evt. I 240- og 250-åra evt. erobra sasanidane gradvis dei vesle nyassyriske statane og kulminerte med Assur i 256 evt. Regionen var dermed ein provins i [[Sasanideriket]] i over fire hundreår, og vart eit grenseområde og slagmark mellom Sasanideriket og [[Austromarriket]], og begge rika svekte kvarandre, og bana veg for den [[arabisk]]-[[muslimsk erobringa av Persia]] midt på 600-talet. ===Mellomalderen=== [[Fil:Abbasids850.png|mini|[[Abbasidane]] på det største kring år 850.]] Den arabisk-islamske erobringa midt på 600-talet etablerte [[islam]] i Irak og mange [[arabarar]] flytta inn i området. Under [[Rashidun-kalifatet]] flytta syskenbarnet og svigersonen til [[Muhammed]], [[Ali]], hovudstaden til [[Kufa]] der han vart den fjerde [[kalif]]en. [[Omajadekalifatet]] styrte provinsen Irak frå [[Damaskus]] på 600-talet. [[Abbasidane]] bygde byen [[Bagdad]] på 700-talet som hovudstaden sin, og byen vart den leiande metropolen i den [[den arabiske verda|arabiske]] og [[den muslimske verda|muslimske verda]] i fem hundreår. Bagdad var den største multikulturelle byen i [[mellomalderen]] og hadde meir enn ein million innbyggjarar,<ref>{{cite web|url= http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm |title=Largest Cities Through History |publisher= Geography.about.com |date=2011-04-06 |accessdate= 8. september 2017}}</ref> og var eit sentrum for læring under [[den islamske gullalderen]]. [[Mongolriket|Mongolane]] øydla byen og brende biblioteket her under [[kringsetjinga av Bagdad (1258)|kringsetjinga av Bagdad]] på 1200-talet.<ref>{{cite web|url=http://www.acs.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/learning/conclusion.html |title=The Islamic World to 1600: The Arts, Learning, and Knowledge (Conclusion) |publisher=Acs.ucalgary.ca |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090815080358/http://www.acs.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/learning/conclusion.html |archivedate=August 15, 2009 }}</ref> I 1257 samla [[Hulagu Khan]] ein uvanleg stor armé, ein stor del av dei mongolske styrkane, for å erobre Bagdad. Då dei kom fram til den islamske hovudstaden, kravde Hulagu Khan at dei overgav seg, men den siste abbaside-kalifen [[Al-Musta'sim]] nekta. Hulagu vart sint og som mongolane ofte gjorde for å hindre motstand, [[kringsetjinga av Bagdad i 1258|kringsette han Bagdad]], plyndra byen og massakrerte mange av innbyggjarane.<ref>{{cite web|url=http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Ibn_Battuta/Battuta's_Trip_Three.html |title=Battuta's Travels: Part Three – Persia and Iraq |publisher=Sfusd.k12.ca.us |accessdate=8. september 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080423014420/http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Ibn_Battuta/Battuta%27s_Trip_Three.html |archivedate=April 23, 2008 |deadurl=yes |df= }}</ref> Estimat på dødstala varierer frå 200&nbsp;000 til ein million.<ref>{{cite web|last= Frazier |first= Ian |url= http://www.newyorker.com/archive/2005/04/25/050425fa_fact4?currentPage=4 |title= Annals of history: Invaders: Destroying Bagdad |publisher= The New Yorker |date= 2005-04-25 |page= 4 |accessdate=8. september 2017}}</ref> [[Fil:Bagdad1258.jpg|mini|[[kringsetjinga av Bagdad (1258)|Den mongolske plyndring av Bagdad]].]] Mongolane utsletta abbasidane og øydela [[Visdomshuset]] i Bagdad, som inneheld tallause dyrebare og historiske dokument. Byen fekk aldri attende den tidlegare stordomen som eit stort kultursenter med stor påverknad. Somme historikarar meiner at den mongolske invasjonen øydela mykje av vatningssystemet som hadde gjort Mesopotamia berekraftig i tusenvis av år. Andre historikarar meiner at [[jordforsalting]] førte til nedgang i jordbruket.<ref>{{cite web|url= http://www.waterencyclopedia.com/Hy-La/Irrigation-Systems-Ancient.html |title= Irrigation Systems, Ancient |publisher= Waterencyclopedia.com |date=2009-01-11 |accessdate=8. september 2017}}</ref> Midt på 1300-talet herja [[svartedauden]] det meste av [[den islamske verda]].<ref>{{cite web|url=https://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/mongols/blackDeath.html |title=The Islamic World to 1600: The Mongol Invasions (The Black Death) |publisher=The University of Calgary |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090131180742/http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/mongols/blackDeath.html |archivedate=January 31, 2009 }}</ref> Dei beste estimata for Midtausten er at kring ein tredjedel av folkesetnaden døydde.<ref>{{cite web|author=Kathryn Jean Lopez |url=http://old.nationalreview.com/interrogatory/kelly200509140843.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216075334/http://old.nationalreview.com/interrogatory/kelly200509140843.asp|archive-date=2012-02-16 |dead-url=yes|title=Q&A with John Kelly on The Great Mortality on National Review Online |publisher=Nationalreview.com |date=14 September 2005 |accessdate=9. september 2017}}</ref> I 1401 invaderte ein krigsherre av mongolsk avstamming, [[Timur Lenk]], Irak. Etter Bagdad var erobra, vart 20&nbsp;000 av innbyggjarane massakrerte.<ref>{{cite web|url= http://asianhistory.about.com/od/profilesofasianleaders/p/TimurProf.htm |title= Tamerlane – Timur the Lame Biography |publisher= Asianhistory.about.com |date= 2010-02-15 |accessdate=8. september 2017}}</ref> Timur gav ordre om at kvar soldat måtte kome attende og vise han han minst to avhogde menneskehovud kvar. Fleire av soldatane var så redde at dei drap fangar fanga tidlegare i felttoget for å sikre eg at dei hadde hovud å vise Timur.<ref>{{cite web |url=http://mertsahinoglu.com/research/14th-century-annihilation-of-iraq |title= 14th century annihilation of Iraq |publisher= Mert Sahinoglu |accessdate= 8. september 2017}}</ref> Timur utførte òg massakrar på dn innfødde [[assyrarar|assyriske]], [[kristne]] folkesetnaden, som fram til då framleis var den største folkesetnaden i det nordlege Mesopotamia, og det var på denne tida at den gamle assyriske byen [[Assur]] omsider vart fråflytta.<ref> ^ Nestorians eller Ancient Eastern Church på Encyclopædia Britannica</ref> ===Osmansk Irak=== [[Fil:Cedid Atlas (Middle East) 1803.jpg|mini|[[Cedid-atlaset]] frå 1803 syner området i dag kjend som Irak delt mellom [[Øvre Mesopotamia|Al Jazira]] (rosa), [[Kurdistan]] (blått), Irak (grønt) og [[Al Sham]] (gult).]] Seint på 1300- og tidleg på 1400-talet styrte dei tyrkiske [[Kara Koyunlu]] området som i dag vert kalla Irak. I 1466 slo [[Aq Qoyunlu]] Kara Koyunlu og tok kontroll. Frå tidleg på 1500-talet, i 1508, hamna alle områda til dei tidlegare Aq Qoyunlu, inkludert Irak, i hendene på dei iranske [[safavidane]]. I den over hundre år lange tyrkisk-iranske striden mellom safavidane og dei [[osmanske tyrkarar|osmanske tyrkarane]] i naboområdet, var Irak ofte slagmark i dei mange [[osmansk-persiske krigar|osmansk-persiske krigane]]. Etter [[Zuhab-traktaten]] i 1639 hamna det meste av dagens Irak til slutt under [[Det osmanske riket]] som [[Bagdad eyalet]]. Gjennom det meste av perioden under osmansk styre (1533-1918) var dagens Irak ei slagmark mellom rivaliserande regionale rike og stammealliansar. På 1600-talet hadde dei mange konfliktane med safavidane tappa Det osmanske riket for krefter og svekt kontrollen dei hadde over provinsane sine. Den nomadiske folkesetnaden auka då mange [[beduin]]ar frå [[Najd]] kom inn i området. Beduinraid mot busetjingar vart umogeleg å hindre.<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/iraq/18.htm |title=Iraq – The Ottoman Period, 1534–1918 |publisher=Countrystudies.us |accessdate=8. september 2017}}</ref> [[Fil:Layard Nineveh.jpg|mini|Den engelske arkeologen [[Austen Henry Layard]] i den eldgamle [[Assyria|assyriske]] byen [[Nineveh]] i 1852.]] I åra 1747–1831 vart Irak styrt av eit [[Mamelukkdynastiet i Irak|Mamelukk-dynasti]] av [[georgiarar|georgisk]]<ref name="bbs">{{cite book|author=Reidar Visser|title=Basra, the Failed Gulf State: Separatism And Nationalism in Southern Iraq|url=https://books.google.com/books?id=pCC4ffbOv_YC&pg=PA19|year=2005|publisher=LIT Verlag Münster|isbn=978-3-8258-8799-5|page=19|accessdate=7. september 2017}}</ref> opphav, som klarte å få sjølvstyre av den [[osmansk porte|osmanske porten]], stoppa stammeopprøra, dempa makta til [[janitsjar]]ane, innførte orden og moderniserte økonomi og forsvar. I 1831 klarte osmanarane å styrte Mamelukk-regimet og la Irak under direkte kontroll. Folketalet i Irak var estimert til å vere 30 millionar i 800 evt., men var berre fem millionar på byrjinga av 1900-talet.<ref>{{cite web|url=http://www.valerieyule.com.au/poprus.htm |title=Population crises and cycles in history A review of the book ''Population Crises and Population cycles'' by Claire Russell and W.M.S. Russell. |isbn=0-9504066-5-1 |publisher=valerieyule.com.au |accessdate=7. september 2017}}</ref> Under [[fyrste verdskrigen]] støtta osmanarane [[Tyskland]] og [[Sentralmaktene]]. I [[det mesopotamiske felttoget]] mot Sentralmaktene, invaderte [[Storbritannia|britiske]] styrkar landet og leid først eit stort nederlag i møte med den tyrkiske hæren under [[kringsetjinga av Kut]] (1915–1916). Men sidan fekk britane overtaket og fekk etter kvart støtte av lokale [[arabarar]] og [[assyrarar]]. I 1916 laga britane og franskmennene ein plan for delinga av [[Vest-Asia]] etter krigen med [[Sykes-Picot-avtalen]].<ref>[http://archive.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS094.pdf s.8] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317073736/http://archive.law.fsu.edu/library/collection/limitsinseas/IBS094.pdf |date=2016-03-17 }}</ref> Britiske styrkar omgrupperte og [[fallet til Bagdad i 1917|erobra Bagdad]] i 1917, og slo osmanarane. Ein våpenkvileavtale vart signert i 1918. Under fyrste verdskrigen vart osmanarane slått og driven frå det meste av området av Storbritannia. Britane tapte 92&nbsp;000 soldatar i det mesopotamiske felttoget. Dei osmanske tapa er ukjende, men britane tok i alt 45&nbsp;000 [[krigsfange|krigsfangar]]. Mot slutten av 1918 hadde britane 410&nbsp;000 mann i området, og 112&nbsp;000 av desse var kamptroppar. ===Britisk styre og sjølvstendig kongedøme=== [[Fil:BritsLookingOnBaghdad1941.jpg|mini|Britiske soldatar i Bagdad, juni 1941.]] Den 11. november 1920 vart Irak eit [[mandat i Folkeforbundet]] under britisk kontroll med namnet [[det britiske mandatet for Mesopotamia|staten Irak]]. Britane sette inn [[hasjimittane|hasjimitt]]-kongen [[Faisal I av Irak]], som hadde blitt tvungen ut av [[Syria]] av franskmennene. Dei britiske styresmaktene valde òg den [[sunniislam|sunni]]-arabiske eliten til stillingar i staten og embetskontora.<ref>{{cite book|last=Tripp|first=Charles|title=A History of Iraq|url=https://books.google.com/books?id=WR-Cnw1UCJEC|year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52900-6|accessdate=7. september 2017}}</ref> På grunn av stadig aukande kostnadaer og påverka av offentlege protestar frå krigshelten [[T.E. Lawrence]]<ref> {{cite book|first1=Jeremy |last1=Wilson |authorlink=Jeremy Wilson |title=Lawrence of Arabia: The Authorised Biography of T. E. Lawrence|date=1998|publisher=Sutton|location=Stroud|isbn=0750918772|url=https://books.google.com/books?id=OsEhAQAAIAAJ&q=%22Lawrence+of+Arabia%22&dq=%22Lawrence+of+Arabia%22&hl=en&sa=X&ei=ruwjVeanJsfZaofAgeAG&ved=0CCAQ6AEwAA|quote=The exploits of T.E. Lawrence as British liaison officer in the Arab Revolt, recounted in his work Seven Pillars of Wisdom, made him one of the most famous Englishmen of his generation. This biography explores his life and career including his correspondence with writers, artists and politicians.}}</ref> i ''[[The Times]]'', erstatta britane [[Arnold Wilson]] i oktober 1920 med ein ny kommissær, [[Percy Zachariah Cox|Sir Percy Cox]].<ref>{{cite web|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/32604|title=Oxford DNB article: Cox, Sir Percy Zachariah|publisher=}}</ref> Cox klarte å roe eit opprør, men var òg ansvarleg for å setje i verk den lagnadstunge politikken med å ha nært samarbeid med den irakiske sunni-minoriteten.<ref>{{cite book|author1=Liam Anderson|author2=Gareth Stansfield|title=The Future of Iraq: Dictatorship, Democracy, Or Division?|url=https://books.google.com/books?id=4JMHAI1C91gC&pg=PA6|year=2005|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-4039-7144-9|page=6|quote=Sunni control over the levels of power and the distribution of the spoils of office has had predictable consequences- a simmering resentment on the part of the Shi'a...}}</ref> [[Slaveri]]et vart avskaffa i 1920-åra.<ref name="zanj"/> Storbritannia gav sjølvstende til [[Kongedømet Irak]] i 1932,<ref>Ongsotto et.al. ''Asian History Module-based Learning Ii' 2003 Ed''. p69. [https://books.google.com/books?id=KE6f6Ni5lrsC&pg=PR7&lpg=PR7&dq=asian+history+module+based+learning&source=bl&ots=S7dsbT75jf&sig=IqWlp3Yj6vxv3SI0aTUTyBeqwZE&hl=iw&sa=X&ei=r3jjVLjZIsKrU9Kgg-gK&ved=0CCEQ6AEwAA#v=onepage&q=asian%20history%20module%20based%20learning&f=false]</ref> etter innstendig oppfordring frå [[Faisal I av Irak|kong Faisal]], men britane heldt [[militærbase|militærbasane]] sine, ein lokal milits i form av [[den assysirke hæren]] og gjennomfartsrettar for styrkane sine. Kong [[Ghazi av Irak|Ghazi]] styrte som gallionsfigur etter kong Faisal døydde i 1933, men vart underminert av forsøk på militære [[statskupp|kupp]] før han døydde i 1939. Ghazi vart etterfølgd av den mindreårige sonen [[Faisal II av Irak|Faisal II]]. [['Abd al-Ilah]] tente som [[regent]] før Faisal vart gammal nok. 1. april 1941 iverksette [[Rashid Ali al-Gaylani]] og medlemmar av [[det gylne kvadratet i Irak|Det gylne kvadratet]] eit [[det irakiske statskuppet i 1941|statskupp og styrta regjeringa til 'Abd al-Ilah]]. Under den påfølgjande [[den engelsk-irakiske krigen|engelsk-irakiske krigen]], invaderte [[Storbritannia]] (som framleis hadde flybasar i Irak) Irak i frykt for at Rashid Ali-regjeringa skulle kutte oljeforsyningane til vestlege nasjonar på grunn av banda hans til [[Aksemaktene]]. Krigen byrja 2. mai og britane, i lag med den lojale assyriske hæren,<ref>Lyman, s.23</ref> slo styrkane til Al-Gaylani, og tvang fram ein våpenkvile 31. mai. Ein [[militærokkupasjon]] følgde gjeninnsetjinga av det [[hasjimittane|hasjimittiske]] monariket. Okkupasjonen enda 26. oktober 1947, men Storbritannia heldt på militærbasane sine i Irak fram til 1954, då den assyriske militsen vart oppløyst. Statsleiarar under okkupasjon og det attverand hasjimittiske monarkiet var [[Nuri as-Said]], den autokratiske statsmininsteren som òg styrte frå 1930 til 1932, og 'Abd al-Ilah, den tidlegare regenten som tente som rådgjevar for kong Faisal II. ===Republikk og ba'athist-Irak=== [[Fil:1958 revolution in Iraq.jpg|mini|[[14. juli-revolusjonen]] i 1958.]] I 1958 vart eit statskupp kalla [[14. juli-revolusjonen]] leia av brigadesjefen [[Abd al-Karim Qasim]]. Denne revolusjonen var sterkt antiimperialistisk og antimonarkisk og hadde sterke sosialistiske element. Mange vart drepne i kuppet, inkludert kong [[Faysal II]], prins [[Abd al-Ilah]] og [[Nuri al-Sa'id]].<ref>{{cite book|last1=Cleveland|first1=William|title=A History of the Modern Middle East|date=2016|publisher=Westview Press|location=Boulder, CO}}</ref> Qasim kontrollerte Irak gjennom militærstyre og i 1958 sette han i gang ein prosess for å redusere overskotsland som eit fåtal borgarar med tvang. Dette vart fordelt på ny av staten. Han styrta oberst [[Abdul Salam Arif]] i eit [[Ramadan-revolusjonen|kupp i februar 1963]]. Etter han døydde i 1966 vart han etterfølgd av broren [[Abdul Rahman Arif]], som vart [[17. juli-revolusjonen|styrta]] av [[Det arabisk-sosialistiske Ba'ath-partiet i Irak|Ba'ath-partiet]] i 1968. [[Ahmed Hassan al-Bakr]] vart den første Ba'ath-[[presidenten av Irak]], men etter kvart kom rørsla gradvis under kontrollen til [[Saddam Hussein]], som tok over presidentskapet og kontrollen av [[Det irakiske revolusjonære kommandorådet|Det revolusjonære kommandorådet]] (RCC), som då var det øvste leiande organet i Irak, i juli 1979. I 1979 skjedde [[den iranske revolusjonen]]. Etter månader med raid over grensene til dei to landa, erklærte Hussein krig mot Iran i september 1980, og sette i gang [[den iransk-irakiske krigen]] (eller den første Golfkrigen). Irak drog fordel av kaoset som oppstod i Iran etter revolusjonen og erobra somme området sørvest i Iran, men Iran tok attende dei tapte territoria i løpet av to år, og dei neste seks åra var Iran på offensiven.<ref>{{cite book|last=Karsh|first=Efraim|title=The den iransk-irakiske krigen, 1980–1988|year=2002|publisher=Osprey Publishing|location=Oxford, Oxfordshire|isbn=978-1841763712}}</ref> Krigen, som gjekk i stå i 1988, hadde kravd mellom ein halv million og 1,5 millionar menneskeliv.<ref>{{cite news|last=Hardy |first=Roger |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4260420.stm |title=The Iran–Iraq war: 25 years on |publisher=BBC News |date=2005-09-22 |accessdate=8. september 2017}}</ref> I 1981 bomba israelske fly [[operasjon Opera|ein irakisk testreaktor for kjernematerie i Osirak]] og vart kraftig kritisert av Dei sameinte nasjonane.<ref>S-RES-487(1981) Security Council Resolution 487 (1981)". United Nations. Henta 19 June 2011., {{cite web|url=http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/0/6c57312cc8bd93ca852560df00653995?OpenDocument |title=Archived copy |accessdate=8. september 2017 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110621231947/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/0/6c57312cc8bd93ca852560df00653995?OpenDocument |archivedate=2011-06-21 |df= }}</ref><ref>Jonathan Steele (7 June 2002). "The Bush doctrine makes nonsense of the UN charter". The Guardian. Henta 29 November 2010, https://www.theguardian.com/politics/2002/jun/07/britainand911.usa</ref> Under den åtte år lange krigen med Iran, brukte Saddam Hussein ofte [[kjemisk våpen|kjemiske våpen]] mot iranarane.<ref>Tyler, Patrick E. [https://www.nytimes.com/2002/08/18/world/officers-say-us-aided-iraq-in-war-despite-use-of-gas.html "Officers Say U.S. Aided Iraq in War Despite Use of Gas"] ''New York Times'' August 18, 2002.</ref> I dei siste etappane av den iransk-irakiske krigen leia Ba'athist-regimet i Irak [[Al-Anfal-felttoget]], eit [[folkemord]]<ref name="hrw.org">{{cite web|url=https://www.hrw.org/en/reports/2006/08/14/genocide-iraq-anfal-campaign-against-kurds |title=The Anfal Campaign Against the kurdarar A Middle East Watch Report |publisher=Human Rights Watch |date=2006-08-14 |accessdate=8. september 2017}}</ref> mot irakiske kurdarar,<ref>{{cite book |last=Black |first=George|title=Genocide in Iraq: The Anfal Campaign against the Kurds / West Asia Watch |origyear=1993 |url=http://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/|accessdate=8. september 2017 |publisher=Human Rights Watch |location=New York • Washington • Los Angeles • London|isbn=1-56432-108-8 |date=July 1993}}</ref><ref>{{cite book|last=Hiltermann |first=Joost R. |title=Bureaucracy of Repression: The Iraqi Government in Its Own Words / Vest-Asia Watch |origyear=1994 |url=https://www.hrw.org/reports/1994/iraq/TEXT.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061028211739/http://www.hrw.org/reports/1994/iraq/TEXT.htm |archivedate=2006-10-28 |accessdate=8. september 2017 |publisher=Human Rights Watch |isbn=1-56432-127-4 |date=February 1994 |deadurl=yes |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.institutkurde.org/en/afp/archives/070108093217.hrifbdh6.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090101055802/http://www.institutkurde.org/en/afp/archives/070108093217.hrifbdh6.html |archivedate=2009-01-01 |title=Charges against Saddam dropped as genocide trial resumes |publisher=Agence France-Presse |date=January 8, 2007 |deadurl=yes |df= }}</ref> og leia drapet på 50&nbsp;000 til 100&nbsp;000 sivile.<ref>{{cite book|last=Hiltermann|first=J. R.|title=A Poisonous Affair: America, Iraq, and the Gassing of Halabja|year=2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87686-5|pages=134–135|url=https://books.google.com/books?id=5JGldonhk6wC&pg=PA134|accessdate=7. september 2017}}</ref> Kjemiske våpen vart òg nytta mot [[sjiaislam i Irak|irakiske sjiamuslimar]] under [[opprøra i Irak i 1991]]. I august 1990 [[invasjonen av Kuwait|invaderte Irak og annekterte Kuwait]]. Dette førte til [[Golfkrigen]] leia av [[USA]]. Koalisjonsssstyrkane bomba militære mål<ref name=Crusade>{{cite book|author=Rick Atkinson|title=Crusade: The Untold Story of the Persian Gulf War|url=https://books.google.com/books?id=TVVwADcYOcgC&pg=PA284|year=1993|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=978-0-395-71083-8|pages=284–285|accessdate=7. september 2017}}</ref><ref name=Arbuthnot>{{cite web|url=http://www.uruknet.de/?p=m30603&hd=&size=1&l=e |title=The Ameriya Shelter – St. Valentine's Day Massacre |publisher=Uruknet.de |accessdate=8. september 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716220215/http://www.uruknet.de/?p=m30603&hd=&size=1&l=e |archivedate=2011-07-16}}</ref><ref name=CSM2002>{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/2002/1022/p01s01-wosc.htm |title='Smarter' bombs still hit civilians |work=Christian Science Monitor |date=2002-10-22 |accessdate=8. september 2017}}</ref> og sette i gang eit 100 timar langt bakkeåtak mot irakiske styrkar i Sør-Irak og dei som okkuperte Kuwait. Dei væpna styrkane i Irak vart øydelagde i krigen. Kort tid etter krigen slutta i 1991, leia sjiaer og [[kurdarar i Irak|kurdiske irakarar]] [[opprøra i Irak i 1991|fleire opprør]] mot regimet til Saddam Hussein, men desse vart slått ned ved hjelp av irakiske tryggingsstyrkar og kjemiske våpen. Det er estimert at så mange som 100&nbsp;000 menneske, inkludert mange sivile, vart drepne.<ref>{{cite news|author=Ian Black |url=https://www.theguardian.com/world/2007/aug/22/iraq.ianblack |title='Chemical Ali' on trial for brutal crushing of Shia uprising |work=The Guardian |date=2007-08-22|accessdate=8. september 2017 |location=London}}</ref> Under opprøra oppretta USA, Storbritannia, Frankrike og Tyrkia, med støtte frå [[Tryggingsrådet]], irakiske [[flyforbundssone]]r for å verne dei kurdiske og sjiamuslimske innbyggjarane frå åtak frå Saddam-regimet sine fly (men ikkje helikopter). Irak fekk ordre om å destruere alle kjemiske og biologiske våpen og SN prøvde å overtyde regjeringa til å nedruste og gå med på våpenkvile med å innføre fleire sanksjonar mot landet, i tillegg til dei første sanksjonane som vart innført etter den irakiske invasjonen av Kuwait. Den irakiske regjeringa verken nedrusta eller gjekk med på våpenkvile og dette førte til sanksjonane som vart verande fram til 2003. Effekten av sanksjonane for den sivile folkesetnaden i Irak er omstridd.<ref name=unicef99>[http://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm Iraq surveys show 'humanitarian emergency'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806193122/http://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm |date=2009-08-06 }} [[UNICEF]] Newsline August 12, 1999</ref><ref name="Rubin">{{cite journal|last=Rubin |first=Michael |title=Sanctions on Iraq: A Valid Anti-American Grievance? |publisher=[[Middle East Review of International Affairs]] |volume=5 |issue=4 |url=http://www.iraqwatch.org/perspectives/meria-rubin-sanctions-1201.htm |pages=100–115 |date=December 2001 |authorlink=Michael Rubin |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028003924/http://www.iraqwatch.org/perspectives/meria-rubin-sanctions-1201.htm |archivedate=2012-10-28 |df= }}</ref> Det vart mykje trudd at sanksjonane førte til ein kraftig auke i barnedøydelegheit, men nyare forsking har vist at dei mykje siterte rapportane var fabrikkerte av dei irakiske styresmaktene og at det ikkje var noko auke i barnedøydelegheit i Irak etter 1990 og under sanksjonsperioden.<ref name=Spagat>{{cite web|url=http://personal.rhul.ac.uk/uhte/014/Truth%20and%20Death.pdf |title=Truth and death in Iraq under sanctions |first=Michael |last=Spagat |date=September 2010 |publisher=[[Significance (journal)|Significance]] }}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last=Dyson|first=Tim|last2=Cetorelli|first2=Valeria|date=2017-07-01|title=Changing views on child mortality and economic sanctions in Iraq: a history of lies, damned lies and statistics|url=http://gh.bmj.com/content/2/2/e000311|journal=BMJ Global Health|language=en|volume=2|issue=2|pages=e000311|doi=10.1136/bmjgh-2017-000311|issn=2059-7908}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/08/04/saddam-hussein-said-sanctions-killed-500000-children-that-was-a-spectacular-lie/|title=Saddam Hussein said sanctions killed 500,000 children. That was ‘a spectacular lie.’|last=|first=|date=|website=Washington Post|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=9. september 2017}}</ref> Ein olje-for-mat-plan vart oppretta i 1996 for å minke effekten av sanksjonane. Etter [[terroråtaka 11. september 2001]] byrja president [[George W. Bush]] ein plan for å styrte regimet til Saddam Hussein og i oktober 2002 vedtok den amerikanske kongressen planen. I november 2002 vedtok Tryggingsrådet i SN resolusjon 1441 og i mars 2003 invaderte USA og deira allierte Irak. ===2003–2007=== [[Fil:SaddamStatue.jpg|mini|upright|I april 2003 vart statuen av [[Saddam Hussein]] på [[Firdosplassen]] i [[Bagdad]] riven ned kort tid etter [[Irakkrigen]] var i gang.]] 20. mars 2003 invaderte ein USA-leia koalisjon Irak under påskot om at Irak ikkje hadde avslutta masseøydeleggingsvåpenprogrammet sitt og dermed brote SN-resolusjon 687. Dette påskotet var basert på dokumentasjon frå [[CIA]] og dei britiske styresmaktene<ref>{{cite web|url=http://www.factcheck.org/bushs_16_words_on_iraq_uranium.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100305071446/http://www.factcheck.org/bushs_16_words_on_iraq_uranium.html |archivedate=2010-03-05 |title=Bush's "16 Words" on Iraq & Uranium: He May Have Been Wrong But He Wasn't Lying |publisher=FactCheck.org |date=July 26, 2004 |deadurl=yes |df= }}</ref> og viste seg seinare å vere upålitelege.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2004/oct/07/usa.iraq1 |title=There were no weapons of mass destruction in Iraq |accessdate=2008-04-28 |last=Borger |first=Julian |date=2004-10-07 |publisher=[[Guardian Media Group]] |work=[[guardian.co.uk]] |location=London}}</ref><ref>{{cite news|title=John Simpson: 'The Iraq memories I can't rid myself of'|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-21829269|publisher=BBC News|accessdate=9. september 2017|date=2013-03-19}}</ref> Etter invasjonen innførte USA eit mellombels koalisjonsstyre (CPA) i Irak. I mars 2003 gav [[L. Paul Bremer]], øvste leiar for CPA, ordre om å ekskludere Baath-medlemmar frå den nye irakiske regjeringa og oppløyse den irakiske hæren.<ref>{{cite journal|last=Pfiffner|first=James|title=US Blunders in Iraq: De-Baathification and Disbanding the Army|journal=Intelligence and National Security|date=February 2010|volume=25|issue=1|pages=76–85|doi=10.1080/02684521003588120|url=http://pfiffner.gmu.edu/files/pdfs/Articles/CPA%20Orders,%20Iraq%20PDF.pdf|accessdate=9. september 2017}}</ref> Avgjersla oppløyste den store sunni-irakiske hæren<ref>{{cite news|title=Fateful Choice on Iraq Army Bypassed Debate|url=https://www.nytimes.com/2008/03/17/world/middleeast/17bremer.html?pagewanted=all|publisher=New York Times|date=2008-03-17|first=Michael R.|last=Gordon}}</ref> og ekskluderte mange av dei tidlegare embetsmennene frå å delta i styret av landet, inkludert 40&nbsp;000 lærarar som hadde blitt medlemmar av Baath-partiet berre for å få halde jobbane sine.<ref>[http://pfiffner.gmu.edu/files/pdfs/Articles/CPA%20Orders,%20Iraq%20PDF.pdf " US Blunders in Iraq" ] "Intelligence and National Security Vol. 25, No. 1, 76–85, February 2010"</ref> Dette var medverkande til ei kaotisk tid i landet etter invasjonen.<ref>{{cite news|title=Can the joy last?|url=http://www.economist.com/node/21528299|work=The Economist|date=2011-09-03}}</ref> [[Det irakiske opprøret 2003-2006|Eit opprør]] mot [[invasjonen av Irak i 2003|det USA-leia koalisjonsstyret]] i Irak byrja sommaren 2003 blant element frå det tidlegare irakiske tryggingspolitiet og hæren, som danna geriljaeiningar. Hausten 2003 byrja sjølvoppnemnte «[[jihad]]ist»-grupper å målrette koalisjonsstyrkane. Forskjellige sunni-militsar vart oppretta i 2003, som [[Jama'at al-Tawhid wal-Jihad]] leia av [[Abu Musab al-Zarqawi]]. Opprøret omfatta intens inter-etnisk vald mellom sunniar og sjiaer.<ref name="cnn.com">{{cite news |title=U.S. cracks down on Iraq death squads |url=http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/07/24/iraq.main/index.html |publisher=CNN |date=24 July 2006}}</ref> [[Abu Ghraib-skandalen]] vart kjend seint i 2003 i rapportar frå [[Amnesty International]] og [[Associated Press]]. [[Fil:US Navy 031016-N-3236B-043 A marine patrols the streets of Al Faw, Iraq.jpg|mini|Amerikanske marinesoldatar patruljerer gatene i [[Al Faw]], oktober 2003.]] [[Mahdi-hæren]]—ein sjiamilits oppretta sommaren 2003 av [[Muqtada al-Sadr]]<ref name=mehdi />—byrja å kjempe mot koalisjonsstyrkane i april 2004.<ref name=mehdi>{{cite news|title=Who are Iraq's Mehdi Army?|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3604393.stm|publisher=BBC News|accessdate=9. september 2017|date=2007-05-30|first=Patrick|last=Jackson}}</ref> I 2004 kjempa sunni- og sjiamilitante mot kvarandre og mot det nye irakiske interimstyret som vart innsett i i juni 2004, og mot koalisjonsstyrkane. I tillegg vart [[det første slaget ved Fallujah]] utkjempa i april og [[det andre slaget ved Fallujah]] i november. Sunni-militsen Jama'at al-Tawhid wal-Jihad vart [[Al-Qaida i Irak]] i oktober 2004 og målretta koalisjonsstyrkar og sivile, hovudsakleg sjiamuslimar, og ytterlegare forverra dei etniske spaningane.<ref>{{cite news|title=Al Qaeda's hand in tipping Iraq toward civil war|url=http://www.csmonitor.com/2006/0320/p09s01-coop.html|newspaper=Christian Science Monitor / Al-Quds Al-Arabi|date=2006-03-20}}</ref> I januar 2005 vart det første valet sidan invasjonen halde og i oktober vart [[den irakiske grunnlova|ei ny grunnlov]] vedteke. Eit nytt parlamentsval vart halde i desember. Men det var ofte åtak frå opprørarar og auka til 34&nbsp;131 i 2005 frå 26&nbsp;496 i 2004.<ref>Thomas Ricks (2006) ''Fiasco'': 414</ref> I 2006 heldt kampane fram og valdsbruken nådde eit topppunkt og fleire [[Haditha-drapa|krigslovbrotskandalar]] vart avslørte. [[Abu Musab al-Zarqawi]], leiaren for [[Al-Qaida i Irak]] vart drepen av amerikanske styrkar og den tidlegare irakiske diktatoren, [[Saddam Hussein]], vart dømd til døden for lovbrot mot menneskja og hengd.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6219861.stm|title=Saddam death 'ends dark chapter'|publisher=BBC News|date=2006-12-30|accessdate = 9. september 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=adlWxYxfI4bE |title=Saddam Hussein's Two Co-Defendants Hanged in Iraq |publisher=[[Bloomberg L.P.]] |date=2007-01-15 |accessdate=9. september 2017 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930043806/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=adlWxYxfI4bE |archivedate=2007-09-30 |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=2965027 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070323194534/http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=2965027 |archivedate=2007-03-23 |title=Saddam's Former Deputy Hanged in Iraq |author=Qassim Abdul-Zahra |date=2007-03-20 |publisher=Abcnews.go.com |accessdate=7. september 2017 |deadurl=yes |df= }}</ref> Seint i 2006 tilrådde dei amerikanske styresmaktene at USA skulle byrje å fokusere på opplæring av irakisk militærpersonell og i anuar 2007 annonserte president George W. Bush ei «bølgje» av nye, amerikanske soldatar til landet.<ref>{{cite web |last=Ferguson |first=Barbara |title=Petraeus Says Iraq Troop Surge Working |work=Arab News |date=11 September 2007 |url=http://www.arabnews.com/?page=4&section=0&article=101078&d=11&m=9&y=2007 |accessdate=9. september 2017}}</ref> I mai 2007 bad det irakiske parlamentet USA om å leggje ein plan for tilbaketrekking<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,271210,00.html Iraq Bill Demands U.S.&nbsp;Troop Withdraw] Associated Press, ''[[Fox News]]'', 10 May 2007</ref> og dei koalisjonspartnarane til USA, som Storbritannia og Danmark byrja å trekke soldatane sine ut av landet.<ref>BBC NEWS 21 February 2007, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/6380933.stm ''Blair announces Iraq troops cut'']</ref><ref>[[Al-Jazeera]] ENGLISH, 22 February 2007, [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2007/02/200852513931496402.html Blair announces Iraq troop pullout]</ref> Krigen i Irak har ført til at mellom 151&nbsp;000 og 1,2 millionar irakarar har mista livet.<ref>"[https://www.theguardian.com/world/2008/jan/10/iraq.iraqtimeline 151,000 civilians killed since Iraq invasion]". ''[[The Guardian]]''. 10 January 2008.</ref><ref>"[http://articles.latimes.com/2007/sep/14/world/fg-iraq14 Civilian deaths may top 1 million, poll data indicate]". ''[[Los Angeles Times]]''. 14 September 2007.</ref> ===2008 til i dag=== I 2008 heldt kampane fram og dei nye opplærte irakiske styrkane utførte åtak mot militante. Den irakiske regjeringa signerte ein avtale om at USA skulle trekkje styrkane sine ut av irakiske byar innan 30. juni 2009 og trekkje seg heilt uta av Irak innan 31. desember 2011. Amerikanske troppar gav frå seg tryggingoppgåvene til irakiske styrkar i juni 2009, men heldt fram å arbeide med irakiske styrkar etter dei trekte seg ut.<ref>{{cite news |title=US soldiers leave Iraq's cities|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8125547.stm|work=BBC|date= 9. september 2017|accessdate = 9. september 2017}}</ref> Morgonen den 18. desember 2011 trekte den siste kontingenten av amerikanske soldatar seg attende i ein seremoni på grensa til [[Kuwait]].<ref name="cnn-dec11" /> Kriminalitet og vald auka i månadane etter amerikanarane trekte seg ut av byane i midten av 2009<ref name="The Associated Press and Yahoo.com">{{cite news|title=After years of war, Iraqis hit by frenzy of crime|url=http://www.msnbc.msn.com/id/32955876/ns/world_news-mideast_n_africa/t/after-years-war-iraqis-hit-frenzy-crime/#.UOs2ZbaqTMg|agency=Associated Press}}</ref><ref>{{cite news |title=Violence Grows in Iraq as American troops withdraw|url=http://www.foxnews.com/politics/2009/05/09/violence-grows-iraq-american-troops-withdraw/|publisher=FOX |date=2009-05-09}}</ref> men trass i dette, rapporterte [[det irakiske innanriksdepartementet]] i november 2009 at talet på sivile dødsoffer i Irak hadde falle til det lågaste nivået sidan invasjonen i 2003.<ref>{{cite news |title=Iraqi civilian deaths drop to lowest level of war |url=https://www.reuters.com/article/2009/11/30/us-iraq-toll-idUSTRE5AT3ZE20091130 |publisher=Reuters |date=2009-11-30 |access-date=2017-09-09 |archive-date=2015-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001055357/http://www.reuters.com/article/2009/11/30/us-iraq-toll-idUSTRE5AT3ZE20091130 |url-status=yes }}</ref> Etter USA trekte ut soldatane sine i 2011, fortsette opprøra og Irak leid av politisk ustabilitet. I februar 2011 spreidde opprøra i [[den arabiske våren]] seg til Irak.<ref>{{cite news |title=Egyptian revolution sparks protest movement in democratic Iraq |first=Liz |last=Sly |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/12/AR2011021202100.html |work=The Washington Post |date=9. september 2017 |accessdate=9. september 2017}}</ref> men dei første demonstrasjonane velta ikkje regjeringa. [[Den irakiske nasjonalrørsla]], som visstnok representerte størsteparten av dei irakiske sunniane, boikotta parlamentet i fleire veker seint i 2011 og tidleg i 2012, og hevda at den sjia-dominerte regjeringa prøvde å setje sunniane på sidelinja. [[Fil:Iraq war map.png|mini|venstre|Militærsituasjonen 11. juni 2017:<br />{{legend|#db8ca6|Kontrollert av dei irakiske styresmaktene}}{{legend|#b4b2ae|kontrollert av [[Den islamske staten i Irak og Levanten]] (ISIL)}}{{legend|#d7e074|Kontrollert av [[Peshmerga|irakiske kurdarar]]}}]] I 2012 og 2013 auka valdsnivået og væpna grupper i Irak stadig meir oppildna av [[den syriske borgarkrigen]]. Både sunniar og sjiaer kryssa grensa for å kjempe i Syria.<ref name=Kurd-Shiite-Sunni-Split>{{cite web|last=Salem|first=Paul|title=INSIGHT: Iraq's Tensions Heightened by Syria Conflict|url=http://middleeastvoices.voanews.com/2012/11/insight-iraqs-tensions-heightened-by-syria-conflict-96791/|publisher=Middle East Voices ([[Voice of America]])|accessdate=9. september 2017|date=29 November 2012}}</ref> I desember 2012 gjorde sunni-arabarar opprør mot styresmaktene og hevda at dei marginaliserte dei.<ref>{{cite news|title=Iraq Sunni protests in Anbar against Nouri al-Maliki|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20860647|accessdate=9. september 2017|publisher=BBC News|date=28 December 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Protests engulf west Iraq as Anbar rises against Maliki|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20887739|accessdate=9. september 2017|publisher=BBC News|date=2 January 2013}}</ref> I 2013 auka sunnimilitante grupper åtak mot sjiaene i Irak i eit forsøk på å underminere tiltrua til den [[Nouri al-Maliki]]-leia regjeringa.<ref name=latimes2701>{{cite news|title=Suicide bomber kills 32 at Bagdad funeral march|url=http://www.foxnews.com/world/2012/01/27/car-bombing-kills-26-in-baghdad/|agency=Associated Press|publisher=Fox News|accessdate=9. september 2017|date=27 January 2012}}</ref> I 2014 trok sunni-opprørarar som høyrde til terroritgruppa [[Den islamske staten]] (IS) kontroll over store landområde, inkludert fleire store irakiske byar, som [[Tikrit]], [[Fallujah]] og [[Mosul]] og førte hundretusenvis av folk på flukt mellom rapportar av grusame handlingar utført av IS.<ref>{{cite news|title=Iraq crisis: Battle grips vital Baiji oil refinery|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-27897648|accessdate=9. september 2017|agency=BBC}}</ref> Etter eit uavgjort val i april 2014, tente Nouri al-Maliki som førebels statsminister.<ref name=guar11-8-14>{{cite web|author=Spencer Ackerman and agencies|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/11/us-iraqi-maliki-accuses-president|title=Kerry slaps down Maliki after he accuses Iraqi president of violating constitution|publisher=The Guardian|date=11 August 2014|accessdate=9. september 2017}}</ref> Den 11. august avgjorde den irakiske høgsteretten at blokka til Maliki var den største i parlamentet, og han kunne halde fram som statsminister.<ref name=guar11-8-14/> Men innan 13. august hadde den irakiske presidenten bede [[Haider al-Abadi]] om å danne ei ny regjering, og Dei sameinte nasjonane, USA, EU, Saudi-Arabia, Iran, og somme irakiske politikarar uttrykte ønske om eit nytt leiarskap i Irak, til dømes frå [[Haider al-Abadi]].<ref>{{cite web|last=Salama|first=Vivian|url=http://www.stripes.com/tensions-high-in-iraq-as-support-for-new-pm-grows-1.297997|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140813212654/http://www.stripes.com/tensions-high-in-iraq-as-support-for-new-pm-grows-1.297997|archivedate=2014-08-13|title=Tensions high in Iraq as support for new PM grows|publisher=Stripes|date=13 August 2014|accessdate=9. september 2017}}</ref> Den 14. august gjekk Maliki av som statsminister for å støtte al-Abadi og «trygge interessene til landet». Dei amerikanske styresmaktene omtalte dette som «eit stort steg framover» for eit samla Irak.<ref>{{cite web|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/middleeast/iraq/article4177222.ece|title=White House hails al-Maliki departure as 'major step forward'|publisher=The Times|date=15 August 2014|accessdate=9. september 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/world/2014/08/15/iraq-al-maliki-backs-new-prime-minister/|title=Iraq's new prime minister-designate vows to fight corruption, terrorism|publisher=Fox News|date=|accessdate=9. september 2017}}</ref> Den 9. september 2014 hadde [[Haider al-Abadi]] danna ei ny regjering og vart den nye statsministeren. Stadige konfliktar mellom sunniane, sjiaane og kurdarane har ført til aukande debatt om å dele Irak i tre sjølvstyrte regionar, inkludert Kurdistan i nordaust, eit [[Sunnistan]] i vest og eit Sjiastan i søraust.<ref>The Revenge of Geography, p 353, Robert D. Kaplan – 2012</ref> ==Geografi== [[Fil:Iraq.A2003060.0750.500m.jpg|mini|Satellittkart over Irak.]] [[Fil:Iraq map of Köppen climate classification.svg|mini|Köppen si klimaklassifisering i Irak.]] {{detaljar|irakisk geografi|guvernement i Irak}} Irak ligg mellom [[29. nordlege breiddesirkelen|29°]] og [[38. parallelle breiddesirkelen|38° N]], og lengdegradene [[39. austlege lengdegraden|39°]] og [[49. austlege lengdegraden|49° E]] (eit lite område ligg vest for 39°). Det dekkjer {{areal|437072}} og er det 58. største landet i verda. Irak består hovudsakleg av [[ørken]], men nær dei to store elvane ([[Eufrat]] og [[Tigris]]) er det frodige [[elveslette]]r, og elva fører kring 60&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m³ [[silt]] kvart år til [[elvedelta|deltaet]]. Dei nordlege områda av landet består stort sett av fjellområde og det høgaste punktet ligg 3&nbsp;611&nbsp;moh., som lokalt vert kalla [[Cheekah Dar]] (Svart telt). Irak har ei lita, 58&nbsp;km lang kystlinje langs [[Persiabukta]]. Nær kysten og langs [[Shatt al-Arab]] brukte det å vere sumpland, men mange av sumpområda vart drenerte i 1990-åra. ===Klima=== I Irak finn ein nokre av dei høgaste [[temperatur]]ane i verda, og særleg dei vestlege [[ørken]]områda har eit barskt [[klima]]. Den steikande varmen kjem i tillegg til ein nordvestleg vind, kalla [[shamal]], som ofte fører til støvete forhold. Fjellområda i nordaust ([[Kurdistan]]) har litt lågare temperaturar, og ein kan få snø i desse områda og Nord-Irak om vinteren. Vinteren i sør er derimot mild. Det meste av landet har [[ørken]] eller [[steppeklima]] med mindre enn 200&nbsp;mm kvart år. [[Bagdad]] har ein årleg nedbørsnormal på 140&nbsp;mm. Berre i dei nordlege områda, og i Kurdistanfjella får ein litt meir nedbør. Frå mai til september er det så godt som heilt tørt, og den våtaste tida på året er desember til mars. Smeltande snø i fjellområda i [[Tyrkia]], [[Iran]] og Kurdistan kan gje flaum i elvene [[Tigris]] og [[Eufrat]] seint på våren eller tidleg på sommaren. ==Styre og politikk== [[Fil:Baghdad Convention Center inside.jpg|mini|Bagdad konferansesenter, den noverande møtestaden til [[Representantrådet i Irak]].]] [[Forbundsregjeringa i Irak]] er definert under den noverande [[den irakiske grunnlova|grunnlova]] som ein [[representativt demokrati|demokratisk]], [[føderasjon|føderalt]] [[parlamentarisk system|parlamentarisk]] [[islamsk republikk]]. Forbundsregjeringa består av ei [[utøvande makt|utøvande]], [[lovgjeande makt|lovgjevande]] og [[dømande makt|dømande]] makt, i tillegg til fleire sjølvstendige komitear. Utanom forbundsregjeringa, er det regionar (som består av eit eller fleire guvernement), guvernement og distrikt i Irak som tek seg av forskjellige saker definert i lova. [[Nasjonalalliansen i Irak|Nasjonalalliansen]] er den største parlamentariske blokka til sjiamuslimane, og vart oppretta då partiet til statsministeren Nouri Maliki og [[Den irakiske nasjonalalliansen]] vart slått saman.<ref name=bbc-gpi/> [[Den irakiske nasjonalrørsla]] er leia av [[Iyad Allawi]], ein sekulær sjia som har stor støtte hos sunniane. Partiet har eit meir anti-sekterisk perspektiv enn dei fleste rivalane.<ref name=bbc-gpi/> [[Kurdistan-lista]] er dominert av to parti, [[Kurdistan demokratiske parti i Irak|Kurdistan demokratiske parti]] leia av [[Masood Barzani]] og [[Den patriotiske unionen frå Kurdistan]] leia av [[Jalal Talabani]]. Begge partia er sekulære og har nære band til Vesten.<ref name=bbc-gpi>{{cite news|title=Guide to political groups in Iraq|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11730332|publisher=BBC News|date=11 November 2010}}</ref> I 2010 vart Irak rekna som det sjuande mest politisk ustabile landet i verda i følgje [[Failed States-indeksen]].<ref>{{cite web|url=http://www.fundforpeace.org/web/index.php?option=com_content&task=view&id=452&Itemid=908 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100628005435/http://www.fundforpeace.org/web/index.php?option=com_content&task=view&id=452&Itemid=908 |archivedate=2010-06-28 |title=Failed States Index Scores 2010 |work=fundforpeace.org |deadurl=yes |df= }}</ref><ref>{{cite web |url=https://foreignpolicy.com/articles/2010/06/21/2010_failed_states_index_interactive_map_and_rankings |title=The Failed States Index 2010 |work=fundforpeace.org}}</ref> Maktkonsentasjonen i hendene til statsministeren [[Nouri al-Maliki]] og aukande press frå opposisjonen har ført til auka uro om framtida for politiske rettar i Irak.<ref name=fh13>{{cite web|title=Freedom in the World 2013|url=http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/FIW%202013&nbsp;%20Booklet%20-%20for%20Web.pdf|publisher=Freedom House|page=21|year=2013|accessdate=7. september 2017}}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Likevel er det gjort framsteg og i 2013 var landet på 11. plassen.<ref>{{cite web|url=http://ffp.statesindex.org/rankings-2013-sortable |title=The Failed States Index 2013 |work=fundforpeace.org |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150206052056/http://ffp.statesindex.org/rankings-2013-sortable |archivedate=2015-02-06 |df= }}</ref> I august 2014 var regjeringstida til al-Maliki over. Han annonserte 14. august 2014 at han ville tre av og la [[Haider Al-Abadi]], som vart nominert berre dagar tidlegare av den nyleg innsette presidenten [[Fuad Masum]], ta over. Fram til då hadde al-Maliki halde fast på makta og til og med bede forbundsdomstolen om å forkaste nominasjonen til presidenten sidan han meinte det var eit brot på grunnlova.<ref name="NewPM">{{cite news|title=Iraq's Incumbent PM Nouri Al-Maliki Grows More Isolated As He Clings To Power |url=http://www.huffingtonpost.com/2014/08/12/iraq-maliki-isolated_n_5671154.html |date=13 August 2014 |accessdate=14 August 2014 |publisher=Huffington Post |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140813210044/http://www.huffingtonpost.com/2014/08/12/iraq-maliki-isolated_n_5671154.html |archivedate=13 August 2014 |df= }}</ref> Transparency International rangerer den irakiske staten som den åttande mest korrupte staten i verda. Dei statlege tilsette har auka frå ein million tilsette under [[Saddam Hussein]] til kring sju millionar tilsette i 2016. I samband med fallande oljeprisar, er det statlege underskotet på nesten 25&nbsp;% av BNP i 2016.<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21696954-two-new-governments-month-abadi-agonistes|title=Abadi agonistes|newspaper=The Economist|issn=0013-0613|access-date=9. september 2017}}</ref> Etter opprettinga av den irakiske flyforbodssonen etter Golfkrigen i 1990-1991, har kurdarane oppretta sin eigen sjølvstyrte region. ===Rettsvesen=== I oktober 2005 vart den nye irakiske grunnlova godkjend i ei folkeavstemming med eit fleirtal på 78&nbsp;%, men støtta til grunnlova varierte kraftig frå område til område.<ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=1248677 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060218133809/http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=1248677 |archivedate=2006-02-18 |title=Iraq's Constitution Adopted by Voters |author=Wagner, Thomas |publisher=ABC News |date=2005-10-25 |accessdate=8. september 2017 |deadurl=yes |df= }}</ref> Den nye grunnlova fekk støtte hos sjia- og kurdarsamfunna, men vart avvist av dei arabiske sunniane. Som følgje av grunnlova, utførte landet ei nytt parlamentarisk val den 15. desember 2005. Alle dei tre store folkegruppene i Irak stemnde langs etniske linjer, og det same gjorde dei assyriske og tyrkiske minoritetane. Lov nr. 188 frå 1959 (Sivil status-lova)<ref>{{cite web|title=Iraq Personal Status Law of 1959 (ABA Translation)|url=http://apps.americanbar.org/rol/publications/iraq_personal_status_law_1959_english_translation.pdf|publisher=American Bar Association|accessdate=7. september 2017|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714055355/http://apps.americanbar.org/rol/publications/iraq_personal_status_law_1959_english_translation.pdf|url-status=yes}}</ref> gjorde polygami særs vanskeleg, gav mødre foreldreretten ved skilsmisse, gjorde forkasting av ekteskap (muslimske menn kan somme stader oppløyse ekteskap berre ved å uttale orda) og ekteskap til barn under 16 år ulovleg.<ref name="unesco1">{{cite web|title=Women In Personal Status Laws: Iraq, Jordan, Lebanon, Palestine, Syria|url=http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/SHS/pdf/Women_in_Personal_Status_Laws.pdf|work=SHS Papers in Women's Studies/ Gender Research, No. 4|publisher=UNESCO|date=July 2005}}</ref> Paragraf 1 i sivilretten identifiserer islamsk lov som ei formell lovkjelde.<ref>{{cite web|url=http://www.law.emory.edu/ifl/legal/iraq.htm |title=Iraq, Republic of |publisher=Law.emory.edu |date=1983-03-16 |accessdate=9. september 2017}}</ref> Irak hadde ikkje sjariadomstolar, men den sivile domstolen nytta sjaria for personlege saker som ekteskap og skilsmisse. I 1995 innførte Irak sjariastraff for somme lovbrot.<ref>{{cite book|author=Fox, Jonathan |title=A World Survey of Religion and the State|url=https://books.google.com/books?id=rE0NcgxNaKEC&pg=PA238|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-47259-3|page=238|accessdate=7. september 2017}}</ref> Rettsystemet er basert på fransk sivilrett, i tillegg til sunni- og sjiatolkingar av sjaria.<ref>{{cite web|url=http://www.islamopediaonline.org/country-profile/iraq/islam-and-legal-system/religion-law-and-iraq%E2&nbsp;%80&nbsp;%99s-personal-status-code |title=Religion, Law, and Iraq's Personal Status Code |publisher=Islamopedia Online |accessdate=7. september 2017 }}</ref> I 2004 sa [[Coalition Provisional Authority|CPA]]-leiaren L. Paul Bremer at han kom til å legge ned veto mot alle grunnlovsforslag som hadde sjaria som grunnlag for lovverket.<ref>{{cite web|title=Bremer will reject Islam as source for law|url=http://www.nbcnews.com/id/4276149/#.USXa9xmqTMg|publisher=NBC News|accessdate=9. september 2017}}</ref> Dette hissa opp mange lokale, geistlege sjiaer,<ref>{{cite web|title=Shia fume over Bremer sharia threat|url=http://www.aljazeera.com/archive/2004/02/20084916951281437.html|publisher=Al Jazeera English|accessdate=9. september 2017}}</ref> og innan 2005 gav USA etter og tillet ei rolle for sjaria i grunnlova for å få grunnlovsforhandlingane som hadde gått i stå i mål.<ref>{{cite news|title=US relents on Islamic law to reach Iraq deal|url=https://www.theguardian.com/world/2005/aug/22/iraq.rorycarroll|publisher=The Guardian, 21 August 2005 | location=London|first1=Rory|last1=Carroll|first2=Julian|last2=Borger|date=2005-08-22}}</ref> ===Forsvaret=== [[Fil:BMP-1 Iraq 3.jpg|mini|Ein BMP-1 frå den irakiske hæren.]] Irakiske tryggingsstyrkar består av styrkar som tener under [[innanriksdepartement]]et (som kontrollerer politiet og mobiliseringsstyrkar) og [[det irakiske forsvarsdepartementet|forsvarsdepartementet]], i tillegg til det irakiske [[Antiterrorismebyrået]], som rapporterer direkte til statsministeren i Irak, og som har tilsyn med [[irakiske spesialstyrkar]]. Det irakiske forsvaret består av [[den irakiske hæren]], [[det irakiske flyvåpenet]] og [[den irakiske marinen]]. [[Peshmerga]] er ein separat væpna styrke som er lojale til styret i [[Kurdistan]]. Det regionale styret og sentralstyret er ikkje samde om desse er underlagt styret i Bagdad og eventuelt i kva grad dei er det.<ref>{{cite web|url=http://home.comcast.net/~djyae/site/?/page/Iraq_Order_of_Battle/ |title=Annex H 2010 Updates |publisher=Home.comcast.net |date=January 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026045154/http://home.comcast.net/~djyae/site/?%2Fpage%2FIraq_Order_of_Battle%2F |archivedate=2012-10-26 |df= }}</ref> [[Den irakiske hæren]] er ein objektiv antiopprørsstyrke som frå november 2009 omfatta 14 divisjonar, der kvar divisjon bestod av fire brigadar.<ref name="ltcolswanson-040308">Swanson, Daniel M. (April 3, 2008) [http://www.defenselink.mil/dodcmsshare/BloggerAssets/2008-04/04030817225620080403_LtColSwanson_transcript.pdf Coalition team assists in building combat force] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20091123014704/http://www.defenselink.mil/dodcmsshare/BloggerAssets/2008-04/04030817225620080403_LtColSwanson_transcript.pdf |date=November 23, 2009 }}, U.S. Department of Defense.</ref> Styrken er skildra som det viktigaste elementet i kampen mot opprørarar.<ref name="The New Iraqi Security Forces">{{cite web|url=http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060718161447/http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=11 |archivedate=2006-07-18 |title=The New Iraqi Security Forces |publisher=Web.archive.org |date=2006-04-20 |accessdate=8. september 2017 |deadurl=yes |df= }}</ref> Det irakiske flyvåpenet er oppretta for å støtte bakkestyrkane med overvaking, rekognosering og troppeforflytting. I dag tel personellet 3&nbsp;0000 menn, men det er planlagt auka til 18&nbsp;000 med 550 fly innan 2018.<ref name="The New Iraqi Security Forces"/> Den irakiske marinen er ein liten styrke med 2&nbsp;000-2&nbsp;500 matrosar og offiserar, inkludert 800 marinesoldatar. Marinen er ansvarleg for å trygge oljeplattformar til havs.<ref name="WSR070321">{{cite web|title=Iraq Weekly Status Report March 21, 2007|url=http://2001-2009.state.gov/documents/organization/82192.pdf|publisher=Bureau of Near Eastern Affairs US Department of State|accessdate=7. september 2017}}</ref> ===Utanrikspolitikk=== [[Fil:Barack Obama & Jalal Talabani in Baghdad 4-7-09.JPG|mini|Den amerikanske presidenten [[Barack Obama]] samtalar med den irakiske presidenten [[Jalal Talabani]] i 2009.]] 17. november 2008 inngjekk USA og Irak ein [[Status of forces-avtale]],<ref>{{cite web|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/iraq/SE_SOFA.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090825022056/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/iraq/SE_SOFA.pdf |archivedate=2009-08-25 |title=US-Iraq SOFA |accessdate=2008-12-18 |deadurl=yes |df= }}</ref> som eit ledd i ein breiare strategisk rammeverksavtale.<ref>{{cite web|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/11/20081127-2.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100414161624/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/iraq/SE_SFA.pdf |archivedate=2010-04-14 |title=Strategic Framework Agreement |accessdate=2015-11-16 |format=PDF |page=8 |deadurl=yes |df= }}</ref> Avtalen sa at «den irakiske staten bed» amerikanske styrkar om å mellombels vere i Irak for å «oppretthalde tryggleik og stabilitet» og at Irak har øvste ansvar for militære entreprenørar og amerikansk personell når dei ikkje er på amerikanske basar eller på vakt. Den 12. februar 2009 vart Irak offisielt det 186. medlemslandet i [[Kjemiske våpen-konvensjonen]]. I følgje denne avtalen vert Irak rekna som eit land med eit erklært lager av [[kjemiske våpen]]. Sidan dei kom seint inn i avtalen, er Irak det einaste landet som er unntaket tidsgrensa for å destruere dei kjemiske våpna sine.<ref>{{cite web|url=http://www.opcw.org/news/article/iraq-joins-the-chemical-weapons-convention |title=Iraq Joins the Chemical Weapons Convention |publisher=The Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons -Opcw.org |accessdate=8. september 2017}}</ref> Forholdet til Iran har betra seg sidan 2005. Den irakiske statsministeren Nouri al-Maliki vitja ofte Iran, i tillegg til at Jalal Talabani ofte var på besøk. Ein konflikt oppstod i desember 2009 då Irak skulda Iran for å ta ein oljebrunn på grensa.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2009/12/19/us-iraq-iran-idUSTRE5BH1Y920091219|title=Iran, Iraq seek diplomatic end to border dispute|author=Muhanad Mohammed|publisher=Reuters|date=December 19, 2012|accessdate=9. september 2017|archive-date=2013-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208083622/http://www.reuters.com/article/2009/12/19/us-iraq-iran-idUSTRE5BH1Y920091219|url-status=yes}}</ref> Forholdet til Tyrkia er spent, hovudsakleg på grunn av [[Kurdistan regionale styresmakt]], sidan striden mellom Tyrkia og [[Kurdistan arbeidarparti|PKK]] heldt fram.<ref>{{cite web|url=http://www.ipsnews.net/2007/10/turkey-relations-with-iraq-become-explosive/ |title=TURKEY:Relations with Iraq become explosive |publisher=Ipsnews.net |date= October 30, 2007}}</ref> I oktober 2011 fornya det tyrkiske parlamentet ei lov som gjev tyrkise styrkar høvet til å forfølgje opprørarar over grensa til Irak.<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2011/10/19/world/meast/turkey-attack/index.html?hpt=hp_t2 |date=2011-10-19 |title=24 soldiers killed in attack in Turkey |work=CNN}}</ref> ===Menneskerettar=== Forholdet mellom Irak og den [[Irakisk Kurdistan|kurdiske folkesetnaden]] har vore dårleg i nyare historie, særleg med [[Anfal|folkemordet til Saddam Hussein]] mot dei i 1980-åra. Etter [[opprøra i Irak i 1991|opprøra tidleg i 1990-åra]], flykta mange kurdarar frå heimlandet og ein flyforbodssone vart oppretta nord i Irak for å hindre fleire konfliktar. Trass i historisk dårleg forhold, er det gjort nokre framsteg, og Irak valde den første krudiske presidenten sin, [[Jalal Talabani]], i 2005. I tillegg er [[kurdisk]] no offisielt språk i Irak i lag med [[arabisk]] i følgje paragraf 4 i grunnlova.{{sfn|Iraqi Constitution|loc=Article 4}} LHBT-rettar i Irak er avgrensa. Sjølv om [[homoseksualitet]] er avkriminalisert, er det framleis [[homofobi|stigmatisert i det irakisk samfunnet]].<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/02/24/here-are-the-10-countries-where-homosexuality-may-be-punished-by-death/ |title=Here are the 10 countries where homosexuality may be punished by death |date=February 24, 2014 |publisher=''[[The Washington Post]]''}}</ref> Det er ikkje uvanleg å hetse folk på grunn av kjønnsidentiteten sin eller seksuell orientering og vert vanlegvis utført som ei [[æresdrap|familieære]sak]. Folk kledde i [[emo]]stil vert feilaktig knytt til homoseksualitet og kan lide same lagnad.<ref>{{cite news |last=Graff |first=Peter |url=https://www.reuters.com/article/2012/03/12/us-iraq-gays-emo-idUSBRE82B0VZ20120312 |title=Fear as death squads hunt Iraq's gays and emos |publisher=Reuters |date=2012-03-12 |accessdate=8. september 2017 |archive-date=2013-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130129045818/http://www.reuters.com/article/2012/03/12/us-iraq-gays-emo-idUSBRE82B0VZ20120312 |url-status=yes }}</ref> Ein BBC-artikkel publisert i 009 med intervju av homoseksuelle og transkjønna irakarar, indikerer at LHBT-folk var mindre utsett for vald under regimet til Hussein.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8133639.stm |title=Saddam's rule 'better' for gay Iraqis |publisher=BBC News |date=2009-07-06 |accessdate=8. september 2017}}</ref> ===Administrativ inndeling=== {{detaljar|guvernement i Irak}} [[Fil:Iraq, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg|300px|høgre]] Irak er delt inn i nitten [[guvernement]] (eller [[provins]]ar) (arabisk ''muhafadhat'' (eintal ''muhafadhah''); kurdisk پارێزگا ''Pârizgah''). Guvernementa er vidare delt inn i [[distrikt i Irak|distrikt]] (eller ''qadhas''), som er vidare delt inn i [[Nahiyah|underdistrikt]] (eller ''nawāḥī''). [[Irakisk Kurdistan]] ([[Erbil guvernement|Erbil]], [[Dohuk guvernement|Dohuk]], [[As Sulaymaniyah guvernement|Sulaymaniyah]] og [[Halabja guvernement|Halabja]]) er den einaste lovleg definerte regionen i Irak, med si eiga [[Kurdistan regionale styresmakt|styresmakkt]] og den halvoffisielle hæren [[Peshmerga]]. {{kolonner}} # [[Dohuk guvernement|Dohuk]] # [[Nineveh Province|Nineveh]] # [[Erbil Province|Erbil]] # [[Kirkuk Province|Kirkuk]] # [[Sulaymaniyah Province|Sulaymaniyah]] # [[Saladin Province|Saladin]] # [[Al Anbar guvernement|Al Anbar]] # [[Bagdad guvernement|Bagdad]] # [[Diyala Province|Diyala]] # [[Karbala Province|Karbala]] # [[Babil guvernement|Babil]] # [[Wasit Province|Wasit]] # [[Najaf Province|Najaf]] # [[Al-Qādisiyyah guvernement|Al-Qādisiyyah]] # [[Maysan Province|Maysan]] # [[Muthanna Province|Muthanna]] # [[Dhi Qar Province|Dhi Qar]] # [[Basra Province|Basra]] # [[Halabja guvernement|Halabja]] (ikkje vist) ==Økonomi== [[Fil:Iraq GDP per capita 1950-2008.png|mini|BNP per innbyggjar i Irak frå 1950 til 2008.]] [[Fil:2006Iraqi exports.PNG|mini|venstre|Global fordeling av irakisk eksportvarer i 2006.]] Irakisk økonomi er dominert av [[Petroleum|oljesektoren]], som tradisjonelt har stått for kring 95&nbsp;% inntektene frå utanlandshandelen. Mangelen på utvikling i andre sektorar har ført til ei arbeidsløyse på 18&nbsp;%–30&nbsp;% og ein nedtrykt BNP per innbyggjar på 4&nbsp;000 amerikanske dollar.<ref name=cia/> Offentlege tilsette stod for neste 60&nbsp;% av fulltidstilsette i 2011.<ref name=usaid11>{{cite web|title=Unemployment Threatens Democracy in Iraq|url=https://www.inma-iraq.com/sites/default/files/10_unemployment_threatens_democracy_2011jan00.pdf|publisher=USAID Iraq|date=January 2011|access-date=2017-09-10|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511015353/https://www.inma-iraq.com/sites/default/files/10_unemployment_threatens_democracy_2011jan00.pdf|url-status=yes}}</ref> Oljeeksportindustrien, som dominerer irakisk økonomi, skapar få arbeidsplassar.<ref name=usaid11/> I dag er det berre få kvinner i jobb (det høgaste estimatet for 2011 var 22&nbsp;%).<ref name=usaid11/> Før den amerikanske okkupasjonen, hindra [[planøkonomi]]en til Irak utanlandske eigarar av irakiske føretak, og styrte dei fleste industriane som statseigde selskap. I tillegg innførte dei høg toll på utanlandske varer.<ref>{{cite web|url=http://reliefweb.int/report/iraq/iraqs-economy-past-present-future |title=Iraq's economy: Past, present, future |publisher=Reliefweb.int |date=2003-06-03 |accessdate=9. september 2017}}</ref> Etter [[invasjonen av Irak i 2003]], sende koalisjonsstyresmakta raskt ut bindande ordrar som privatiserte den irakiske økonomien og opna opp for utanlandske investeringar. [[Fil:Iraqi Kurdish villagers in field near Turkish border.jpg|mini|Jordbruk er den vanlegaste næringa i landet.]] 20. november 2004 vart kreditornasjonane i [[Parisklubben]] samde om å avskrive 80&nbsp;% (33 milliardar amerikanske dolar) av gjelda til Irak på 42 milliardar amerikanske dollar til medlemmar i klubben. Den totale gjelda til Irak var i 2003 120 milliardar amerikansk dollar.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/newsArticle.jhtml?type=worldNews&storyID=6874713 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041121210518/https://www.reuters.com/newsArticle.jhtml?type=worldNews&storyID=6874713 |archivedate=2004-11-21 |title=G7, Paris Club Agree on Iraq Debt Relief |publisher=Web.archive.org |date=2004-11-21 |accessdate=8. september 2017 |deadurl=yes |df= }}</ref> I februar 2011 inkluderte [[Citigroup]] Irak på ei liste over land dei hevda ville oppleve kraftig økonomisk vekst i framtida.<ref>{{cite web|author=Joe Weisenthal |url=http://www.businessinsider.com/willem-buiter-3g-countries-2011-2?slop=1 |title=FORGET THE BRICs: Citi's Willem Buiter Presents The 11 "3G" Countries That Will Win The Future |publisher=Business Insider |date=2011-02-22 |accessdate=8. september 2017}}</ref> Den offisiele valutaen i Irak er [[irakisk dinar]].<ref>{{cite web|author=[[Coalition Provisional Authority]] |url=http://www.cpa-iraq.org/budget/IraqCurrencyExchange.html |title=Iraq Currency Exchange |accessdate=2007-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070515093736/http://www.cpa-iraq.org/budget/IraqCurrencyExchange.html |archivedate=2007-05-15 |deadurl=yes |df= }}</ref> ===Olje og energi=== [[Fil:Tankers at the Iraqi Al Basra Oil Terminal in the Northern Arabian Gulf.jpg|mini|Tankskip ved [[Basra oljeterminal]].]] Med ein oljereserve på 143,1 milliardar fat, har Irak den nest største oljereserven i verda etter [[Saudi-Arabia]].<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/international/reserves.html |title=World Proved Reserves of Oil and Natural Gas, Most Recent Estimates |publisher=Energy Information Administration |date=2009-03-03 |accessdate=8. september 2017}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/meast/10/04/iraq.oil.reserves/index.html | work=CNN | title=Iraqi oil reserves estimated at 143B barrels | date=2010-10-04}}</ref> Oljeproduskjonen nådde eit nivå på 3,4 millionar fat per dag i desember 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.washingtontimes.com/news/2013/feb/3/iraqs-flood-of-cheap-oil-could-rock-world-markets-/?page=all |title=Iraq's flood of 'cheap oil' could rock world markets |publisher=The Washington Times |date=2013-02-03 |accessdate=2013-02-07}}</ref> Irak auka produksjonen til 5 millionar fat olje kvar dag i 2014.<ref>{{cite web|title=Iraq Opens New Oil Terminal|url=http://www.camerairaq.com/iraq-opens-new-oil-terminal/|publisher=Nuqudy English|date=2012-02-12}}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Det er berre bora kring 2&nbsp;000 [[oljebrunn]]ar i Irak, samanlikna med kring ein million brunnar i berre [[Texas]].<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/epa/epat6p3.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101109035129/http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/epa/epat6p3.html |archivedate=2010-11-09 |title=U.S. Electricity Imports from and Electricity Exports to Canada and Mexico Data for 2008 |publisher=Web.archive.org |date=2010-07-26 |accessdate=8. september 2017 |deadurl=yes |df= }}</ref> Irak var eit av dei første medlemmane i [[OPEC]].<ref>{{cite web|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/164.htm |title=Iraq facts and figures |publisher=OPEC |accessdate=2013-02-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iraqidinar123.com/opec-announces-it-will-absorb/ |title=OPEC Announces it Will Absorb The Increase in Iraq's |publisher=Iraqidinar123 |accessdate=10. september 2017}}</ref> Fram til minst 2010 produserte Irak berre kring halvparten av straumbehovet til landet, trass i betre tryggleik og milliardar i oljeinntekter, noko som førte til protestar i varme sommarmånader.<ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128000162|title=Iraqi Minister Resigns Over Electricity Shortages|accessdate=10. september 2017|date=2010-06-22}}</ref> I følgje ein amerikansk studie frå mai 2007, vart mellom 100&nbsp;000 og 300&nbsp;000 fat olje mellom 2003 og 2007 leia bort gjennom korrupsjon og smugling.<ref>{{cite news | url=http://www.globalpolicy.org/security/oil/2007/0512billionsoil.htm | title=Billions in Oil Missing in Iraq, US Study Says | publisher=New York Times | author=Glanz, James |date=2007-05-12}}</ref> I 2008 rapporterte Al Jazeera at irakiske oljeinntekter i amerikansk bevaring verdt 13 milliardar dollar ikkje er skikkeleg gjort reie for, og 2,6 milliardar er sporlaust forsvunne.<ref>{{cite web |author=AlJazeeraEnglish |url=https://www.youtube.com/watch?v=noT9auswz0A |title=Inside Story – Iraq's missing billions |publisher=YouTube |date=2010-07-29 |accessdate=8. september 2017}}</ref> Somme rapporterer at staten har redusert korrupsjon i offentleg innkjøp av olje, men pålitelege rapportar om muting og pengar under bordet til embetsmenn held likevel fram.<ref>{{cite web|title=Iraq Country Profile|url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/iraq|publisher=Business Anti-Corruption Portal|access-date=2017-09-10|archive-date=2018-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615214351/https://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/iraq/|url-status=yes}}</ref> Den 30. juni og 11. desember 2009 gav det irakiske oljedepartementet entrepenøravtalar til internasjonale oljeselskap for somme av dei mange oljefelta i Irak.<ref name="aljazeera091211">{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2009/12/200912117243440687.html |title=Oil firms awarded Iraq contracts|publisher=English.aljazeera.net |date=2009-12-11 |accessdate=8. september 2017}}</ref><ref name="aljazeera090630">{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2009/06/200963093615637434.html |title="BP group wins Iraq oil contract", Al Jazeera English, June 30, 2009 |publisher=English.aljazeera.net |date=9. september 2017 |accessdate=8. september 2017}}</ref> Oljefelta det gjaldt var mellom andre det enorme [[Majnoonfeltet]], [[Halfayafeltet]], [[Vest-Qurnafeltet]] og [[Rumailafeltet]].<ref name="aljazeera090630"/> [[BP]] og [[China National Petroleum Corporation]] fekk jobben med utvikle Rumaila, det største oljefeltet i Irak.<ref>Wong, Edward (June 28, 2011) [https://www.nytimes.com/2011/06/29/world/asia/29chinairaq.html "China Opens Oil Field in Iraq"]. The New York Times.</ref><ref>Iraq123 News (October 01, 2013) [http://www.iraqidinar123.com/export-of-iraq/ "Development is Main Dependent on Export of Iraq"]. Iraq123 News.</ref> Den 14. mars 2014 sa [[International Energy Agency]] at den irakiske oljeproduksjonen steig med ein halv million fat per dag i februar til i snitt 3,6 millionar fat per dag. Landet hadde ikkje pumpa opp så mykje olje sidan 1979, då Saddam Hussein kom til makta.<ref>The Wall Street Journal(March 14, 2014) [https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304914904579438860227481506 "Iraq's Oil Output Surges to Highest Level in Over 30 Years"]. The Wall Street Journal.</ref> Den 14. juli 2014 oppstod det ein sekterisk strid. Kurdiske styrkar tok kontroll over Bai Hassan- og [[Kirkukfeltet]] i nord. Bagdad fordømde overtakinga og truga med «strenge tiltakt» om felta ikkje vart gjevne attende.<ref name="kurdararOilfields">{{cite news|title=Tensions mount between Baghdad and kurdisk region as kurdarar seize oil fields|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/tensions-mount-between-baghdad-and-iraqs-kurds/2014/07/11/7baeea5e-2bfe-4d07-942b-1653af3d60a3_story.html|accessdate=10. september 2017|publisher=Washington Post}}</ref> ===Vassforsyning og reinhald=== [[Fil:20160104-Lake in Samawa desert Iraq 0356.jpg|mini|Eit reservoar i [[Samawa]]ørkenen i Sør-Irak.]] [[Vassforsyning]] og [[sanitærteknikk]] i Irak er prega av dårleg vatn og låg kvalitet på tenestene. Tre tiår med krig, kombinert med lite omsyn til miljøet, har øydelagd systemet for vassforsyningsforvalting. Tilgang til drikkevatn varierer kraftig frå guvernement til guvernement og mellom by og landsbygd. 91&nbsp;% av heile folkesetnaden har tilgang til drikkevatn, men på landsbygda har berre 77&nbsp;% av innbyggjarane tilgang til drikkevatn, samanlikna med 98&nbsp;% i byområde.<ref name=":0" /> Store vassmengder vert òg sløst bort under produksjon.<ref name=":0" /> ===Infrastruktur=== [[Fil:Mosul Dam USACE NWD.jpg|mini|venstre|[[Mosuldammen]].]] Sjølv om det pågår mange prosjekt for å betre infrastrukturen i landet, har Irak stor bustadmangel, og innan 2016 var det venta at det krigsherja landet berre hadde fullført fem prosent av dei 2,5 millionar heimane dei trong.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2013/09/16/iraq-housing-idUSL5N0HC2GD20130916 | work=Reuters | first=Matt | last=Smith | title=Iraq faces chronic housing shortage, needs foreign investment -minister | date=2013-09-16 | access-date=2017-09-10 | archive-date=2015-09-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924184736/http://www.reuters.com/article/2013/09/16/iraq-housing-idUSL5N0HC2GD20130916 | url-status=yes }}</ref> ==Demographics== {{historisk folketal |kjelde = <ref name="Issawi1988">{{cite book|author=Charles Philip Issawi|title=The Fertile Crescent, 1800–1914: A Documentary Economic History|url=https://books.google.com/books?id=F2TGkO7G43oC&pg=PA17|year=1988|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-504951-0|page=17|accessdate=7. september 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Population Census|url=http://cosit.gov.iq/AAS/AAS2012/section_2/test.htm|publisher=Central Organization for Statistics|accessdate=7. september 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Population Of Iraq For The Years 1977 – 2011 (000)|url=http://cosit.gov.iq/AAS/AAS2012/section_2/1.htm|publisher=Central Organization for Statistics|accessdate=7. september 2017}}</ref> |tittel = Historisk folketal i millionar |percentages = pagr |1878 |2.0 |1947 |4.8 |1957 |6.3 |1977 |12.0 |1987 |16.3 |1997 |22.0 |2009 |31.6 |2015 | 37 }} I april 209 vart det estimert at det totale folketalet i Irak var 31&nbsp;234&nbsp;000.<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=41&pr.y=12&sy=2014&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=433&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CNGSD_NGDP%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CPCPIE%2CPCPIEPCH%2CLP%2CGGR%2CGGR_NGDP%2CGGX%2CGGX_NGDP%2CGGXCNL%2CGGXCNL_NGDP%2CGGXONLB%2CGGXONLB_NGDP%2CGGXWDG%2CGGXWDG_NGDP%2CNGDP_FY%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a= |title=Iraq |publisher=International Monetary Fund}}</ref> I 1878 var folketalet estimert til kring to millionar.<ref name="Issawi1988"/> I etterkrigstida har folketalet no auka til over 35 millionar.<ref>{{cite web|url=http://en.aswataliraq.info/(S(s0hfzsnuvqwhq445fuqqwg55))/Default1.aspx?page=article_page&id=153148&l=1 |title=Iraqi population reaches about 35 million |publisher=Aswat Al Iraq |date=2013-04-27 |accessdate=2013-07-01 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150114203319/http://en.aswataliraq.info/%28S%28j2xgdq450hsdyz455nf0n125&nbsp;%29&nbsp;%29/Default1.aspx?page=article_page&id=153148&l=1 |archivedate=January 14, 2015 |df= }}</ref> ===Folkegrupper=== [[Arabarar]] utgjer 75&nbsp;%–80&nbsp;% av folkesetnaden.<ref name=cia>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |title=Iraq |work=[[CIA Factbook]] |access-date=2017-09-10 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224065934/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |url-status=yes }}</ref> 15&nbsp;% av irakarane er [[kurdarar]]. [[Assyrarar]], [[irakiske tyrkarar]] og andre mykje mindre minoritetar, som [[mandearar]], [[armenarar]], [[tsjerkassarar]], [[iranarar]], [[shabaki]]ar, [[jesidiar]] og [[kawliya]], utgjer dei siste 5&nbsp;%–10&nbsp;% av folkesetnaden.<ref name=cia/><ref>Assyria. UNPO (2008-03-25). Henta 10. september 2017.</ref> Kring 20&nbsp;000 [[sumparabarar]] bur i Sør-Irak.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2807821.stm|title=BBC News – Iraq's 'devastated' sumparabarar|date=March 3, 2003|accessdate = 10. september 2017 | first=Heather | last=Sharp}}</ref> Iraq har eit samfunn på 2&nbsp;500 [[tsjetsjenarar]].<ref>{{cite web |url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/12785/chechens_in_the_middle_east.html |title=Chechens in the Middle East: Between Original and Host Cultures |publisher=Belfer Center for Science and International Affairs |date=2002-09-18 |accessdate=8. september 2017 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722061015/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/12785/chechens_in_the_middle_east.html |url-status=yes }}</ref> I Sør-Irak er det eit samfunn med irakarar av afrikansk avstamming, som går attende til [[slaveri]]et i dei islamske kalifata før [[Zanj-opprøret]] på 800-talet og [[Basra]] si rolle som viktig hamneby.<ref name="zanj">{{cite news|last=Williams|first=Timothy|title=In Iraq's African Enclave, Color Is Plainly Seen|url=https://www.nytimes.com/2009/12/03/world/middleeast/03basra.html?_r=0|publisher=The New York Times|date=2009-12-02}}</ref> ===Språk=== [[Fil:Children puppy sulaimania.jpg|mini|[[Kurdarar|Kurdiske]] barn i [[Sulaymaniyah]].]] [[Arabisk]] er det mest brukte språket i landet, [[kurdisk]] vert talt av kring 10–15&nbsp;% av innbyggjarane og [[irakiske tyrkarar]],{{sfn|Iraqi Constitution|loc=Article 4}} [[nyarameisk]] av [[assyrarar]] og andre, i alt 5&nbsp;%.<ref name=cia/> Andre mindre språk er [[mandaisk]], [[shabaki]], [[armensk]], [[tsjerkassisk]] og [[persisk]]. Arabisk, kurdisk, persisk og tyrkisk er skriven med versjonar av [[arabisk skrift]], nyarameisk i [[gammalsyrisk skrift]] og armensk med [[armensk skrift]]. Før invasjonen i 2003 var [[arabisk]] det einaste offisielle språket. I den nye irakiske grunnlova frå juni 2004, er både arabisk og kurdisk offisielle språk{{sfn|Iraqi Constitution|loc=Article 4, 1st section}}, medan [[nyarameisk]] og [[tyrkisk]] er respektert som regionale språk.{{sfn|Iraqi Constitution|loc=Article 4, 4th section}} I tillegg kan kvar region eller provins sjølv erklære andre offisielle språk, om dette blir vedteke i ei folkeavstemming.{{sfn|Iraqi Constitution|loc=Article 4, 5th section}} ===Religion=== [[Fil:ImamAliMosqueNajafIraq.JPG|mini|venstre|[[Imam Ali-moskeen]] i Najaf.]] Irak er eit land med ein muslimsk majoritet. [[Islam|Muslimane]] utgjer kring 85&nbsp;% av innbyggjarane, medan ikkje-muslimar (hovudsakleg [[assyriske kristne]]) utgjer berre 15&nbsp;%.<ref name=cia /> Det er ei blanding av [[sjiaislam|sjiaer]] og [[sunniislam|sunniar]]. CIA World Factbook estimerer at kring 65&nbsp;% av musliane i Irak er sjiamuslimar, og kring 35&nbsp;% er sunnimuslimar.<ref name=cia /> Estimat frå Pew Research Center frå 2011 at 51&nbsp;% av muslimane i Irak er sjiamuslimar, medan 42&nbsp;% er sunni. 5&nbsp;% identifiserte seg sjølv som «berre ein muslim».<ref>{{cite web|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2014/06/18/the-sunni-shia-divide-where-they-live-what-they-believe-and-how-they-view-each-other/|title=Iraq's unique place in the Sunni-Shia divide – Pew Research Center|date=9. september 2017|work=Pew Research Center}}</ref> Sunni-folkesetnaden klagar over diskriminering frå staten i nesten alle aspekt ved livet. Statsminister Nouri al-Maliki har derimot nekta for at det finst slik diskriminering.<ref>{{cite news|title=Shias dominate Sunnis in the new Iraq|url=http://www.cbc.ca/news/world/shias-dominate-sunnis-in-the-new-iraq-1.1269416|publisher=CBC news World|accessdate=10. september 2017}}</ref> [[kristendom i Irak|Kristne]] har budd i området i kring to tusen år, og mange stammar frå ''førarabiske'' [[mesopotamia]]ar-[[assyria|assyrarar]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/3526386.stm |title=Iraqi Christians' long history |publisher=BBC News |date=2010-11-01 |accessdate=8. september 2017}}</ref> Dei talde 1,4 millionar i 1987 eller 8&nbsp;% av den estimerte folkesetnaden på 16,3 millionar og 550&nbsp;000 i 1947 eller 12&nbsp;% av folkesetnaden.<ref>{{cite web|title=IRAQ: Christians live in fear of death squads|url=http://www.irinnews.org/report/61897/iraq-christians-live-in-fear-of-death-squads|work=IRIN Middle East|publisher=IRIN|accessdate=10. september 2017|date=19 October 2006}}</ref> Innfødde [[nyarameisk]]-talande [[assyrarar]], som stort sett er tilslutta [[den khaldeisk-katolske kyrkja]], [[den assyriske kyrkja]], [[den assyriske pinsekyrkja]] og [[den gammalsyriske ortodokse kyrkja]] utgjer det meste av den kristne folkesetnaden. Estimart for talet på kristne indikerer ein nedgang frå 8–12&nbsp;% midt på 1900-talet til 5&nbsp;% i 2008. Meir enn halvparten av [[irakiske kristne]] har flykta til nabolanda sidan starten av krigen, og mange har ikkje kome attende, sjølv om fleire har flytta attende til det tradisjonelle, assyriske heimlandet i Kurdistan.<ref>[http://www.unpo.org/members/7859 Assyria]. UNPO (2008-03-25). Henta 10. september 2017.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cnsnews.com/news/article/48185 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429203337/http://www.cnsnews.com/news/article/48185 |archivedate=2011-04-29 |title=In Iraq, an Exodus of Christians |agency=Associated Press |author=Paul Schemm |date=2009-05-15 |accessdate=10. september 2017 |deadurl=yes |df= }}</ref> Det finst òg små etnoreligiøse minoritetar av [[Mandaeanisme|mandearar]], [[shabakar]], [[yarsanisme|yarsanarar]] og [[jesidiar]]. Det irakiske, jødiske samfunnet talte kring 150&nbsp;000 i 1941, men nesten alle har forlate landet.<ref>{{cite news|last=Stone |first=Andrea |url=https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2003-07-27-iraq-jews-usat_x.htm |title=Embattled Jewish community down to last survivors |publisher=Usatoday.com |date=2003-07-27 |accessdate=8. september 2017}}</ref> Iraq er heimstad til to av dei heilegaste plassane i verda blant sjiamuslimane: [[Najaf]] og [[Karbala]].<ref>On Point: The United States Army In Operation Iraqi Freedom – Page 265, Gregory Fontenot – 2004</ref> ===Diaspora og flyktningar=== [[Fil:Iraqi Refugees, Damascus, Syria.jpg|mini|Irakiske flyktningar i [[Damaskus]] i Syria.]] Utbreiinga av innfødde irakarar til andre land er kjend som [[irakisk diaspora]]. [[Høgkommisæren for flyktningar i SN]] har estimert at nesten to millionar irakarar har flykta landet etter invasjonen av Irak i 2003, hovudsakleg til [[Syria]] og [[Jordan]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6286129.stm|title=Warnings of Iraq refugee crisis|publisher=BBC News|date=2007-01-22|accessdate = 9. september 2017}}</ref> I tillegg er det estimert at ytterlegare 1,9 millionar er forflytta internt i landet.<ref>{{cite web|url=http://www.internal-displacement.org/middle-east-and-north-africa/iraq/2007/iraq-a-displacement-crisis/|title=A displacement crisis|date=March 30, 2007|accessdate=10. september 2017|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030941/http://www.internal-displacement.org/middle-east-and-north-africa/iraq/2007/iraq-a-displacement-crisis/|url-status=yes}}</ref> In 2007, the UN said that about 40&nbsp;% of Iraq's middle class is believed to have fled and that most are fleeing systematic persecution and have no desire to return.<ref>{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/01/16/MNG2MNJBIS1.DTL|title=40&nbsp;% of middle class believed to have fled crumbling nation | work=The San Francisco Chronicle | first=Carolyn | last=Lochhead | date=2007-01-16}}</ref> Flyktningane er ført ut i fattigdom sidan dei ofte er hindra for å ta arbeid i landa dei har kome til.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6293807.stm|title=Doors closing on fleeing Iraqis | work=BBC News | date=2007-01-24 | accessdate=10. september 2017 | first=Jon | last=Leyne}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.irinnews.org/Report/72768/IRAQ-Plight-of-refugees-worsens-as-Syria-Jordan-impose-restrictions|title=Plight of Iraqi refugees worsens as Syria, Jordan impose restrictions}}</ref> I nyare år har diasporaen byrja å vende heim att etter kvart som tryggleiken har auka. Dei irakiske styresmaktene estimerte at 46&nbsp;000 flyktningar kom heim att berre i oktober 2007.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/Iraq/Story/0,,2214918,00.html|title=Iraqi refugees start to head home|format=PDF | work=The Guardian | location=London | first=Ian | last=Black | date=2007-11-22 | accessdate=10. september 2017}}</ref> I 2011 var nesten 3 millionar irakarar forflytta, 1,3 million innafor Irak og 1,6 millionar i nabolanda, hovudsakleg Jordan og Syria.<ref>{{cite news|title=Will Iraq's 1.3 million refugees ever be able to go home? |publisher=''[[The Independent]]'' |date=December 16, 2011 |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/will-iraqs-13-million-refugees-ever-be-able-to-go-home-6277667.html |location=London}}</ref> Meir enn halvparten av irakiske kristne har flykta landet sidan den USA-leia invasjonen i 2003.<ref>{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11724378 | title = Christian areas targeted in Bagdad attacks | date = 10 November 2010 | work = [[BBC]] | accessdate = 10. september 2017 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/2007-03-22-christians-iraq_N.htm|title=Christians, targeted and suffering, flee Iraq |publisher=USA Today|date=March 23, 2007|first1=Zaid|last1=Sabah|first2=Rick|last2=Jervis}}</ref> For å kome seg unna borgarkrigen har over 160&nbsp;000 syriske flyktningar flykta til Irak sidan 2012.<ref>{{cite web|title=Demographic Data of Registered Population|url=http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=103|publisher=UNHCR|accessdate=7. september 2017|archive-date=2015-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922080939/http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=103|url-status=yes}}</ref> Auka vald under [[den syriske borgarkrigen]] førte til at mange av irakarane òg vende attende til heimlandet.<ref>{{cite web|title=Iraqi refugees flee war-torn Syria and seek safety back home|url=http://www.unhcr.org/51c0399c9.html|publisher=UNHCR|date=18 June 2013}}</ref> ===Helse=== I 2010 utgjorde helsevesenet 6,84&nbsp;% av bruttonasjonalproduktet til landet. I 2008 var det 6,96 legar og 13,92 sykepleiarar per 10&nbsp;000 innbyggjarar.<ref>{{cite web|title=Health|url=http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-infigures.php?c_code=24&cat_code=8|publisher=SESRIC|accessdate=7. september 2017}}</ref> Forventa levealder ved fødselen var 68,49 år i 2010, eller 65,13 år for menn og 72,01 år for kvinner.<ref>{{cite web|title=Demography|url=http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-infigures.php?c_code=24&cat_code=7|publisher=SESRIC|accessdate=7. september 2017}}</ref> Dette er ned frå ein venta levealder på 71,31 år i 1996.<ref>{{cite web|title=Life expectancy at birth, total (Iraq)|url=http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-linecharts.php?ind_code=12&c_code=24|publisher=SESRIC|accessdate=7. september 2017}}</ref> Irak utvikla eit sentralisert, gratis helsevesen i 1970-åra med eit sjukehusbasert, kapitalintensiv modell for helsevesenet. Landet var avhengig av omfattande import av medisinar, medisinsk utstyr og sjølv sjukeplarar, betalt for av oljeinntektene i juli 2003. I motsetnad til andre, fattigare land, som fokuserer på helsevesen med primæromsorgsarbeidarar, har Irak utvikla eit meir vestleg system med sofistikerte sjukehus med avanserte medisinske prosedyrar og spesialiserte legar. [[UNICEF]]/[[WHO]] rapporterte at før 1990 hadde 97&nbsp;% av innbyggjarar i byar og 71&nbsp;% av innbyggjarar på landsbygda tilgang til gratisk helsetilbod, og berre 2&nbsp;% av sjukehussengene vart drivne privat.<ref name=corpwatch>{{cite web|title=High-Tech Healthcare in Iraq, Minus the Healthcare |url=http://www.warprofiteers.com/article.php?id=14290 |publisher=CorpWatch |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070717084814/http://www.warprofiteers.com/article.php?id=14290 |archivedate=2007-07-17 |date=January 8, 2007 |deadurl=yes |df= }}</ref> ===Utdanning=== [[Fil:Iraqi medical students at Basra University College of Medicine (2010).JPG|mini|Studentar ved det medisinske fakultetet i [[Universitetet i Basra]] i 2010.]] CIA World Factbook estimerte at i 200 var [[lesekunne|lesekunna]] hos vaksne 84&nbsp;% for menn og 64&nbsp;% for kvinneer, og SN indikerete eit lite fall i lesekunna hos irakarar mellom 15 og 25 år gamle frå 2000 til 2008, frå 84,8&nbsp;% til 82,4&nbsp;%.<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656|work=[[Millennium Development Goals]] Indicators|title=Literacy rates of 15–24 years old, both sexes, percentage|publisher=[[United Nations]]|accessdate=30 January 2011}}</ref> Det provisoriske koalisjonsstyret gjennomførte ein komplett reform av utdanningssystemet i Irak. [[Baathist]]-ideologien vart fjerna frå pensum og lærarløna vart auka kraftig. I 2003 vart det estimert at 80&nbsp;% av dei 15&nbsp;000 skulebygningane i Irak trengde rehabilitering og mangla grunnleggjande sanitære forhold, og dei lfeste skulane mangla bibliotek og laboratorium.{{treng kjelde}} Utdanning er berre obligatorisk fram til sjette klasse, og etter dette avgjer nasjonale prøvar om ein for lov å fortsette. Sjølv om det er mogeleg å fortsette eit yrkesfagleg spor for dei som ikkje klarar prøven, er det få studentar som vel dette på grunn av låg kvalitet. Gutar og jenter går stort sett på separate skular frå og med sjuande klasse. I følgje [[Webometrics Ranking of World Universities]] er dei øvst rangerte universiteta i landet [[Universitetet i Dohuk]] (1717. plass i verda), [[Universitetet i Bagdad]] (3160. plass) og [[Babylon universitet]] (3946. plass).<ref>{{cite web|title=Iraq|url=http://www.webometrics.info/en/aw/Iraq|publisher=Ranking Web of Universities|accessdate=10. september 2017}}</ref> ==Kultur== Offentlege fridagar i Irak omfattar Republikkdagen den 14. juli og [[nasjonaldag]]en den 3. oktober. ===Musikk=== [[Fil:Al-Qubanchi.jpg|mini|upright|Den irakisk [[Maqam al-iraqi|maqam]]-artisten Muhammad al-Qubbanchi.]] Irak er hovudsakleg kjend for den rike [[arabisk maqam|maqam]]arva som er overlevert munnleg frå maqam-meistrar i ei ubroten rekkje frå gamal tid til i dag. [[Maqam al-Iraqi]] vert rekna som den flottaste og mest perfekte forma av maqam. Al-maqam al-Iraqi er ei samlinga av sungne dikt skrivne anten i ein av dei seksten versemåla i klassisk arabisk eller i irakisk dialekt (Zuhayri).<ref>{{cite book |last=Touma |first=Habib Hassan |authorlink=Habib Hassan Touma |title=The Music of the arabarar |isbn=1574670816 |year=1996 |publisher=Amadeus Press}}</ref> UNESCO har anerkjent denne kunstforma som «ei uhandgripeleg menneskearv».<ref>{{cite web |url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00076 |title=The Iraqi Maqam}}</ref> Tidleg på 1900-talet var mange av dei mest prominente musikarane i Irak [[jødar]].<ref name="Kojaman">{{cite web |title=Jewish Role in Iraqi Music |last=Kojaman |url=http://www.dangoor.com/72page42.html |accessdate=10. september 2017}}</ref> [[Irak Radio]] vart grunnlagd i 1936 med eit ensemble som berre bestod av jødar, medan unntak av ein perkusjonist. På nattklubbar i Bagdad betod banda av [[oud]], [[qanun]] og to perkusjonistar, medan det same formatet med ein [[ney]] og [[cello]] vart nytta på radio.<ref name="Kojaman"/> Den mest kjende songaren frå 1930- og 1940-åra er kanskje den jødiske [[Salima Pasha]] (seinare Salima Murad).<ref name="Kojaman"/><ref name="Manasseh">{{cite news|last=Manasseh |first=Sara |publication-date=February 2004 |title=An Iraqi samai of Salim Al-Nur |periodical=Newsletter |publication-place=London |publisher=Arts and Humanities Research Board Research Centre for Cross-Cultural Music and Dance Performance |issue=3 |page=7 |url=http://www.soas.ac.uk/ahrbmusicanddance/newsletter/musicanddance3.pdf |accessdate=10. september 2017 |format=PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051202084829/http://www.soas.ac.uk/ahrbmusicanddance/newsletter/musicanddance3.pdf |archivedate=December 2, 2005 |deadurl=yes |df= }}</ref> Respekten og beundringa for Pasha var uvanleg for si tid, sidan offentlege framføringar av ei kvinne vart rekna som skamfullt, og fordi dei fleste kvinnelege songarane vart rekrutterte frå bordell.<ref name="Kojaman"/> Den mest kjende, tidlege komponisten frå Irak var [[Ezra Aharon]], ein [[oud]]-musikar, medan den mest kjende instrumentalisten var [[Saleh og Daoud Al-Kuwaity|Daoud Al-Kuwaiti]].{{treng kjelde}} Daoud og broren [[Saleh and Daoud Al-Kuwaity|Saleh]] danna ei offisiell gruppe for irakisk radio og var ansvarleg for å introdusere cello og ney i det tradisjonelle ensemblet.<ref name="Kojaman"/> ===Kunst og arkitektur=== [[Fil:Ancient ziggurat at Ali Air Base Iraq 2005.jpg|mini|[[Store Ziggurat i Ur]] nær [[Nasiriyah]].]] Viktige kulturinstitusjonar i hovudstaden er [[Det irakiske nasjonale symfoniorkesteret]]. Nasjonalteateret i Irak vart plyndra under invasjonen i 2003, men det er gjort forsøk på å restaurere det. Teaterscenen fekk ein oppsving i 1990-åra då SN-sanksjonane avgrensa import av utanlandsk film. Så mange som 30 kionar vart omgjorte til teaterscenar, og produserte ei rekkje komediar og dramatiske verk. Institusjonar som tilbyr kulturell utdanning i Bagdad er mellom anna Musikkakademiet, Kunstinstituttet og [[Musikk- og ballettskulen i Bagdad]]. Bagdad har òg mange museum som [[Nasjonalmuseet i Iraq]] – som husar den største og finaste samlinga av gjenstandar frå siviliasajonen i det gamle Irak. Somme av dei vart stolne under okkupasjonen av Irak i 2003-2011. [[Fil:Hatra-109728.jpg|mini|Fasaden til tempelet i Hatra, som vart ein [[verdsarv]]stad i 1985.]] ===Media=== Etter full statskontroll var over i 2003, var det ein periode med stor vekst for kringkastingsmedia i Irak. Forbodet mot satellittantenner tok slutt og alt i løpet av 2003 var det 20 radiostasjonar og 17 fjernsynsstasjonar, og i alt 200 irakiske aviser. Mange stader har særs mange aviser i forhold til innbyggjartalet. I [[Najaf]], som har kring 300&nbsp;000 innbyggjarar, er det til dømes meir enn 30 aviser. ===Mat=== [[Fil:Masgouf, an Iraqi tradition - Flickr - Al Jazeera English.jpg|mini|venstre|[[Masgouf]].]] Det irakiske kjøkenet har ei lang historie som går 10&nbsp;000 år attende - til sumerarane, akkadiarane, babylonarane, assyrarane og dei gamle persarane.<ref name="Salloum">{{cite web|url=http://www.thingsasian.com/stories-photos/3592 |title=Foods of Iraq: Enshrined With A Long History |publisher=ThingsAsian |accessdate=8. september 2017}}</ref> Ein har funne tavler i gamle ruinar i Irak som syner matoppskrifter som vart nytta i templa under religiøse høgtider - den første kokeboka i verda.<ref name="Salloum" /> [[Mesopotamia]] var heimstad til mange sofistikerte og avanserte sivilisasjonar innan alle fagfelt, inkludert matlaging.<ref name="Salloum" /> Men det var i [[den islamske gullalderen|mellomalderen]] då Bagdad var hovudstaden til [[abbasidane]] at det irakiske kjøkenet nådde eit høgdepunkt.<ref name="Salloum" /> I dag reflekterer det irakiske kjøkenet denne rike arva og har òg ein sterk påverknad frå mattradisjonar i nabolanda [[Tyrkia]], [[Iran]] og [[Stor-Syria]].<ref name="Salloum" /> Somme karakteristiske ingredientar i irakisk matlaging er grønsaker som [[aubergine]], [[tomat]], [[okra]], [[lauk]], [[potet]], [[squash]], [[kvitlauk]], [[paprika]] og [[chilipepper|chili]], kornprodukt som [[ris]], [[bulgur]] [[kveite]] og [[kornsorten bygg|bygg]], belgfrukter som [[linser]], [[kikerter]] og [[bønner]], frukt som [[dadlar]], [[rosiner]], [[aprikos]], [[fiken]], [[druer]], [[melon]], [[granateple]] og [[sitrus]], særleg [[sitron]] og [[lime]].<ref name="Salloum" /> På liknande vis som mange andre land i [[Vest-Asia]], er kylling og særleg lam populære varer. Dei fleste rettne vert servert med ris, vanlegvis [[basmati]], som vert dyrka i våtmarksområda i Sør-Irak.<ref name="Salloum" /> [[Bulgur]]-kveite vert nytta i mange rettar og har vore i bruk sidan dei gamle assyrarane.<ref name="Salloum" /> ===Idrett=== [[Fotball]] er den mest populære idretten i Irak. Fotball har vore ei samlande faktor i Irak etter år med krig og uro. Andre populære idrettar er [[basketball]], [[symjing]], [[vektløfting]], [[kroppsbygging]], [[boksing]], [[kickboksing]] og [[tennis]]. ==Teknologi== ===Mobiltelefonar=== Trass i at det har vore mobiltelefonar i Midtausten sidan 1995, kunne irakarar først kjøpe mobiltelefonar etter 2003. Telefonane var forbode under styret til Saddam Hussein. I dag har meir enn 78&nbsp;% irakarar sin eigen mobiltelefon.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-21752819 BBC News – Iraq 10 years on: In numbers]. Bbc.co.uk (2013-03-20). Henta 10. september 2017.</ref> ===Undersjøisk kabel=== 18. januar 2012 kopla Irak seg til eit undersjøisk kommunikasjonsnettverk for første gongen.<ref>{{Cite web|url=http://globalcurrencyreset.net/iraq/undersea-cable-aids-iraqs-slow-development/|title=FT - Undersea Cable Aids Iraq’s Slow Development|website=globalcurrencyreset.net|language=en-US|access-date=10. september 2017}}</ref> Dette hadde enorm innverknad på fart, tilgjengelegheit og bruk av Internett i Irak. Den 2. oktober 2013 gav den irakiske kommunikasjonsministeren ordre om å kutte internettprisane med ein tredjedel. Dette var eit forsøk på å auke bruken og betre infrastrukturen for Internett i landet.<ref>[https://web.archive.org/web/20131006033130/http://www.moc.gov.iq/demo/index.php?t=news&n=214 Ministry of Communications]. Moc.gov.iq (2013-02-04). Henta 2015-11-15.</ref> ==Merknader== {{merknadar}} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Iraq|Iraq]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. september 2017.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{wikivoyage|Iraq}} *{{offisiell nettstad}} {{Vest-Asia}} {{Midtausten}} {{OPEC}} {{Den arabiske ligaen}} {{Organisasjonen for islamsk samarbeid}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Irak| ]] [[Kategori:Arabisktalande land]] [[Kategori:Forbundsrepublikkar]] [[Kategori:Medlemsland i OPEC]] [[Kategori:Medlemsland i Den arabiske ligaen]] [[Kategori:Medlemsland i Organisasjonen for islamsk samarbeid]] [[Kategori:Medlemsland i Dei sameinte nasjonane]] [[Kategori:Land i Midtausten]] [[Kategori:Land i Det nære austen]] [[Kategori:Statar og territorium skipa i 1932]] [[Kategori:Land i Asia]] jkek780cn1icentcksj4oaeiud1x4mw 0 13892 3674394 3549146 2026-09-24T13:10:19Z HerVal7752 105842 Landboks, fjerna daudt/unødvendig bakgrunnsstoff 3674394 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Det islamske emiratet Afghanistan |andre namn = {{ikkjekursiv|{{lang|ps|د افغانستان اسلامي امارت}} }} <br /> {{lang|ps|Də Afğānistān Islāmi Imārat}}<br/> {{ikkjekursiv|{{lang|prs|امارت اسلامی افغانستان}} }}<br />{{lang|prs|Imārat-i Islāmī-yi Afğānistān }} |adjektiv = afghansk |riksvåpen = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg |riksvåpenstorleik = 70 |flagg = Flag of the Taliban.svg{{!}}border |motto = {{ikkjekursiv|{{lang|ar|لَا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ}} }}<br />Lā ʾilāha ʾillā llāh, Muhammadun rasūlu llāh<br />«Ikkje finst nokon annan gud enn Allah, og Muhammad er Bodberaren åt Allah» ([[Shahada]]) |nasjonaldag = 19. august |nasjonalsong = [[Dā Də Bātorāno Kor]] |hovudstad = Kabul |språk = [[pasjto]] og [[dari]] |styresett = [[Totalitær]]t [[teokratisk]] [[islam]]sk [[emirat]] |statsoverhovudtype = Øvste leiar |statsoverhovud = Hibatullah Akhundzada |statsminister = Hasan Akhund |grunnlagdtype = [[Sjølvstende]]{{ikkjefeit| frå [[Det britiske imperiet|Det<br />britiske imperiet]]}} |grunnlagd = 1919 |vassareal = 0&nbsp;% |valuta = [[Afghani]] |tidssone = [[UTC]] +4,30 |telefonkode = +670 |domene = .af }} '''Afghanistan''',{{mrk|[[pasjto]] افغانستان, ''Afğānistān''; [[dari]] افغانستان, ''Afğānistān''}} offisielt '''Det islamske emiratet Afghanistan''',{{mrk|[[pasjto]] د افغانستان اسلامي امارت, ''Də Afğānistān Islāmi Imārat''; [[dari]] امارت اسلامی افغانستان, ''Imārat-i Islāmī-yi Afğānistān''}} er eit land på grensa mellom [[Sentral-Asia]] og [[Sør-Asia]]. Det grensar til [[Pakistan]], [[Iran]], [[Turkmenistan]], [[Usbekistan]], [[Tadsjikistan]] og [[Folkerepublikken Kina|Kina]]. Afghanistan er ein [[innlandsstat]], og størstedelen av landet er vanskeleg tilgjengelege fjellområde. [[Fil:Flag of the Taliban.svg|mini|Flagget brukt av Taliban etter at dei kapra makta i 2021. Flagget vart òg brukt då dei sat ved makta frå 1996-2001.]] Afghanistan er eit fleiretnisk land som har vore gjennomfartsåre både for fleire [[Silkevegen|handelsruter]] mellom Asia og Europa/Midtausten, og for ulike erobrarar. Landet fekk si noverande utforming på 1800-talet, då det blei prega av russisk og britisk rivalisering i området. Sidan midten av 1900-talet har stoda i landet vore uroleg, med mange maktbytte og fleire tiår med krig. Afghanistan blei okkupert av [[Sovjetunionen]] i 1979 og av ein koalisjon leidd av [[USA]] i 2001. Samstundes har ulike grupperingar i landet kjempa mot kvarandre.<ref name="Britannica" /> Sidan den 15. august 2021 har Afghanistan vorte styrt av [[Taliban]] etter eit maktkupp, etter at [[NATO]] trakk seg ut, og den afghanske regjeringa kollapsa.<ref>{{Citation|title=Taliban sweep into Afghan capital after government collapses|url=https://apnews.com/article/afghanistan-taliban-kabul-bagram-e1ed33fe0c665ee67ba132c51b8e32a5|website=AP NEWS|date=2021-08-15|accessdate=2022-09-28|language=en}}</ref> ==Namn== [[Fil:Ancient Khorasan highlighted.jpg|mini|venstre|Historisk kart over det noverande Afghanistan-området som Khorasan i Persia, Sind og Hindustan.]] Namnet «Afghanistan» kjem av det alternative namnet for [[pasjtunarar]], «[[afghanarar]]», tradisjonelt brukt av ikkje-pasjtunarar.<ref name=Iranica_Afghan>Ch. M. Kieffer, [http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation «Afghan»], ''Encyclopaedia Iranica'', Online Edition, 1982</ref> Pasjtunarane var grunnleggjarane av det moderne Afghanistan. Siste del kjem frå det persiske ordet ''[[-stan|stān]]'' ('land, stad'). Namnet blei brukt om heile landet i den anglo-persiske fredsavtalen frå 1801 og i seinare diplomatiske avtalar, og er stadfesta i den første afghanske grunnloven frå 1923.<ref>[http://www.afghan-web.com/history/const/const1923.html THE CONSTITUTION OF AFGHANISTAN APRIL 9, 1923] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150226102808/http://www.afghan-web.com/history/const/const1923.html |date=2015-02-26 }}, Constitutions of the Past (1923), afghan-web.com</ref> Tidlegare hadde stormogul [[Babur]] omtalt eit område sør for [[Kabul]] som Afghanistan. Tidlegare former av namnet er ''Avagana'' (''Afghana'') nemnd av den indiske astronomen Varahamihira på 500-talet,<ref name=Iranica_Afghan/> og ''Abgan'', brukt av [[sasanidane]] på 200-talet.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/226138/The-arts-and-cultural-institutions#toc129450 «History of Afghanistan»], ''Encyclopædia Britannica Online''.]</ref> Andre namn brukt om landet er Kabulistan eller kongeriket [[Kabul]], men historisk var området gjerne omtalt som [[Khorasan]].<ref>«Khorāsān», ''Encyclopædia Britannica'' (2011), Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.</ref> == Geografi == [[Fil:Afghan topo en.jpg|mini|venstre|Topografisk kart over landet.]] Med eit areal på {{areal|647500}} er Afghanistan det 41. største landet i verda. Det er om lag dobbelt så stort som Noreg.<ref name=Britannica_Afghanistan>«Afghanistan», ''Encyclopædia Britannica'' (2011), Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica</ref> [[Tadjikistan]], [[Turkmenistan]] og [[Usbekistan]] grensar til Afghanistan i nord, [[Iran]] i vest, Pakistan i sør og [[Folkerepublikken Kina|Kina]] i aust. [[Fil:Mountains in Badakhshan Province of Afghanistan.jpg|mini|Fjellandskap i [[Badakhshan-provinsen]] nordaust i Afghanistan.]] Afghanistan er eit fjellendt land utan kyst med sletter i nord og sørvest. Det høgaste punktet er [[Nowshak]] på 7485&nbsp;meter over havet. Klimaet varierer frå region til region og endrar seg ofte raskt. Store delar av landet er tørt og det er få ferskvasskjelder. Det [[endorheisk nedslagsfelt|endorheiske]] [[Sistan-bekkenet]] er eit av dei tørraste områda i verda.<ref>{{cite web|url=http://postconflict.unep.ch/publications/sistan.pdf|format=PDF|title=History of Environmental Change in the Sistan Basin 1976–2005|accessdate=1. mars 2010|archive-date=2007-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070807214557/http://postconflict.unep.ch/publications/sistan.pdf|url-status=yes}}</ref> Medan sørvestlege område av landet er [[ørken]] eller særs tørre og berre, finst meir fruktbare delar nord i landet. Her finst [[steppe]]område og [[dyrka mark]].<ref name=Philips_Afghanistan>[http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-153 «Afghanistan»], ''World Encyclopedia'', Philip's. Henta 29. mai 2013</ref> Landet vert ofte utsett for mindre [[jordskjelv]], særleg nordaust for fjellområdet [[Hindukush]]. I 1998 vart om lag 125 landsbyar øydelagde og 4000 menneske mista livet. I mars 2002 råka ei rekkje jordskjelv landet der 1800 mista livet og tusenvis av heimar vart øydelagde. ===Naturressursar=== Landet har mange naturresursar, som [[gull]], [[sølv]], [[kopar]], [[sink]], [[jernmalm]] i søraust, [[edelstein]]ar (som [[lapis]], [[smaragd]] og [[asur]]) i nordaust og kanskje omfattande [[petroleum]]- og [[naturgass]]felt i nord. Landet har òg [[uran]], [[kol]], [[kromitt]], [[talkum]], [[barytt]], [[svovel]], [[bly]] og [[salt]].<ref name="CIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html ''Afghanistan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709035637/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |date=2016-07-09 }}, CIA World Factbook.</ref><ref name="AfghanMinerals">[http://www.bgs.ac.uk/AfghanMinerals/docs/Gold_A4.pdf#search='gold%20and%20copper%20discovered%20in%20afghanistan' ''Gold and copper discovered in Afghanistan''].</ref><ref>[http://www.wise-uranium.org/uissr05.html#NEWDISC Uranium Mining Issues: 2005 Review].</ref><ref>[http://www.pajhwak.com/viewstory.asp?id=29308 ''16 detained for smuggling chromites''], Pajhwok Afghan News.</ref> Mange av desse [[mineral]]a og energikjeldene er i stor grad urørte på grunn av all uroa i landet. Det er likevel planar om å starte utvinning av ressursane i nær framtid.<ref name="Eurasianet">[http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav090306.shtml ''Afghanistan’s Energy Future and its Potential Implications''], Eurasianet.org.</ref><ref name="Pajhwok">[http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=27383 ''Govt plans to lease out Ainak copper mine''], Pajhwok Afghan News.</ref> === Klima === Fjellområda like sør for landet stoppar [[monsun]]en før den går inn i landet, og Afghanistan har dermed eit [[tørt klima]]. Ytterkanten av [[lågtrykk]] som kjem inn over [[Midtausten]] frå [[Middelhavet]] kan gje litt [[regn]] om vinteren, eller [[snø]] i høgda. Temperaturane er derimot låge, særleg i høgda som ofte kan få frost. Om sommaren kan det derimot bli svært varmt, spesielt i låglandet. [[Kabul]] har ein årleg nedbørsnormal på 339&nbsp;mm, medan [[Kandahar]] berre har 178&nbsp;mm. ===Plante- og dyreliv=== [[Fil:Snow leopard in Afghanistan.jpg|mini|venstre|Snøleopard i Afghanistan.]] Den tørre sørlege delen av landet har sparsomt plantedekke, mange plantar som blomar, gras og urter veks hovudsakleg berre under regntida om våren. Nordlege område har meir vegetasjon, og nokre fjellområde kan vera meir grøderike. Tre veks nesten berre i fjella, der ein kan finna bartre som gran og furu i dei høgaste områda og [[sedertre]], [[eik]], [[ask]], [[or]], [[einer]] og [[valnøtt]]. Berre rundt 3&nbsp;% av landet er skogdekt.<ref name=Britannica/> Dyrelivet trivst i tynt folkesette område. Det omfattar fjellevande dyr som [[villgeit]] og [[villsau]], [[brunbjørn]], [[rev]], [[ulv]], [[sjakal]], [[stripehyene]] og [[snøleopard]], og meir lågtlevande dyr som [[gaselle]], [[mungo]], [[piggsvin]], [[flaggermus]], [[spissmus]] og [[springrotte]]. Tidlegare levde også [[tiger|tigrar]] i landet, men dei er blitt utrydda.<ref name=Britannica/> Det lever fleire rovfuglar her, som [[ørn]]er og [[gribb]]ar. Andre lokale fuglar er [[kråke]], [[vaktel]], [[fasan]] og [[rapphøns]] og våtmarkfuglar som [[trane]], [[bekkasin]] og [[pelikan]]. Fleire [[trekkfugl]]ar stoppar her om våren og hausten.<ref name=Britannica/> I elvene lever ulike typar ferskvassfisk, mellom anna aure, som det finst mykje av nord i Hindukushfjella.<ref name=Britannica/> Det lever også fleire reptilar i landet, nokre med Afghanistan som hovudleveområde, som {{ikkjeraud|afghansk bekksalamander}} eller {{ikkjeraud|Paghman-bekksalamander}} (''Paradactylodon mustersi'' og {{ikkjeraud|afghansk leopardgekko}} (''Eublepharis macularius afghanicus''). ==Demografi== [[Fil:Ethnolinguistic Groups Afghanistan EN.svg|mini|Eit etnolingvistisk kart over Afghanistan frå 1997 viser eit samansett land.]] I 2012 var det estimerte folketalet til Afghanistan 31&nbsp;108&nbsp;077.<ref name="CIA-pop">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af |title=Population of Afghanistan |work=The World Factbook |publisher=CIA |year=2010 |accessdate=29. mai 2013 |archive-date=2017-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607234625/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af |url-status=yes }}</ref> Kriginga har ført til store forflyttingar, både inne i landet, til dømes til relativt trygge Kabul,<ref name=Britannica/> og til andre land som [[flyktning]]ar, særleg i Pakistan og Iran.<ref name=Oxford_Guide>Stalker, Peter, «[http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199580729.001.0001/acref-9780199580729-e-0001 Afghanistan]», ''A Guide to Countries of the World'', Oxford University Press, 2010.</ref> Størsteparten av afghanarar bur på landsbygda.<ref name=Britannica/> Den einaste byen med over ein million innbyggjarar er hovudstaden [[Kabul]]. Dei andre større byane er, i synkande rekkjefølgje etter innbyggjartal, [[Kandahar]], [[Herat]], [[Mazar-i-Sharif]], [[Jalalabad]], [[Lashkar Gah]], [[Taloqan]], [[Khost]], [[Sheberghan]] og [[Ghazni]]. Afghanarar tilhøyrer fleire ulike folkegrupper. Den største er [[pastjunarar]], som utgjer rundt 42&nbsp;% av alle. Deretter følgjer [[tadsjikar]] (27&nbsp;%), [[hazarafolk]] (9&nbsp;%), [[usbekar]] (9&nbsp;%), aimakfolk (4&nbsp;%), turkmenarar (3&nbsp;%), balotsjar (2&nbsp;%) og andre (4&nbsp;%).<ref name="CIA-Af">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |title=South Asia: Afghanistan |work=The World Factbook |publisher=CIA |year=2010 |accessdate=29. mai 2013 |archive-date=2016-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709035637/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |url-status=yes }}</ref> [[Dari]] (afghansk persisk) og [[pasjto]] er [[offisielle språk]] og blir snakka av eit fleirtal i landet, med dari som [[lingua franca]]. Mindre språk er [[usbekisk]], [[turkmensk]], [[balotsji]], [[pasjai]], [[nuristani]] og [[pamiri]].<ref name="CIA-Af"/> Språka høyrer til fire ulike språkgrupper ([[indoariske språk|indoarisk]], [[iranske språk|iransk]], [[altaiske språk|altaisk]] og [[dravidiske språk|dravidisk]]), noko som gjer dei svært forskjellige.<ref name=Ethnologue_mao>[http://www.ethnologue.com/map/AF Afghanistan Language Families]. Kart ved Ethnologue.com</ref> [[Sunni]]islam er den største religionen i landet, og omfattar rundt 80 % av folkesetnaden. Rundt 19 % er [[sjia]]muslimar, medan 1 % tilhøyrer andre religionar.<ref name="CIA-Af"/> == Historie == [[Fil:Kabul during the First Anglo-Afghan War 1839-42.jpg|mini|[[Litografi]] frå [[Kabul]] under [[den første anglo-afghanske krigen]] (1839-42).]] Afghanistan vert ofte kalla «vegkrysset i Sentral-Asia», og har ei turbulent historie. Regionen som i dag heiter Afghanistan har opp gjennom tidene vorte okkupert av mange styrkar inkludert [[Aleksander den store]], [[Det persiske riket]], [[Kusjan]]riket og [[Djengis khan]]. Overgangen til [[islam]] byrja på 600-talet, og fleire lokale muslimske rike blei seinare erobra av [[det mongolske riket|mongolar]] i [[1222]].<ref name=World_Af>[http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192807007.001.0001/acref-9780192807007-e-51 «Afghanistan»], ''A Dictionary of World History'', Wright, Edmund (red.), Oxford University Press, 2006.</ref> [[Ghaznavidane]] bygde eit rike som strekte seg til dagens India, og blei seinare sultanar av Delhi. Dei blei etterfølgd av [[ghoridane]].<ref name=Britannica/> Den afghanske staten slik vi kjenner den i dag, oppstod i [[1746]] under [[Durrani-dynastiet]].<ref name=World_Af/> Kampen om kontroll over Afghanistan var del av «[[det store spelet]]» mellom Storbritannia og Russland, og britane hadde stort sett kontroll over landet fram til kong [[Amanullah Khan|Amanullah]] kom på trona i [[1919]] og oppnådde [[sjølvstende]].<ref name=World_Af/> Sidan 1900 har elleve leiarar vorte fjerna udemokratisk: [[1919]] (attentat), [[1929]] (abdisert), 1929 (avretting), [[1933]] (attentat), [[1973]] (fjerna), [[1978]] (avretting), [[1979]] (avretting), 1979 (avretting), [[1987]] (fjerna), [[1992]] (kasta), [[1996]] (kasta) og [[2001]] (kasta). Den siste stabile perioden i Afghanistan var mellom 1933 og 1973 då landet var under kong [[Zahir Shah]]. I 1973 gjennomførte kongen sin svoger, [[Mohammed Daoud Khan]], eit kupp. Daoud og heile hans familie vart myrda i [[1978]] då det afghanske kommunistpartiet overtok styret gjennom eit kupp. Motstanden mot regjeringane som fylgde var betydeleg, og påverka av andre land. I tillegg var regjeringane prega av innbyrdes konflikt. Då regjeringa stod i fare for kollaps, intervenerte Sovjet [[24. desember]] [[1979]]. Mujahedin sin motstand, støtta av [[USA]], [[Pakistan]] og andre land, førte til at rundt 15000 sovjetiske soldatar mista livet i [[Den afghansk-sovjetiske krigen]]. Dette i tillegg til internasjonalt press førte til at Sovjet trekte seg ut ti år seinare i [[1989]]. Den afghanske konflikten heldt fram mellom ulike mujahedin-fraksjonar. Dette førte til opprettinga av ein tilstand der krigsherrar regjerte og [[Taliban]] oppstod. Dei mest alvorlege samanstøyta hende i 1994 då 10&nbsp;000 menneske vart drepne frå ulike fraksjonar i kampane rundt [[Kabul]]. Støtta av Pakistan og Pakistan sine allierte utvikla Taliban seg til ein politisk og religiøs maktfaktor og tok til slutt makta i [[1996]]. Taliban klarte å erobre 90 % av landet, bortsett frå [[Nordalliansen]] sine festningar fyrst og fremst i nordaust. Taliban freista å gjennomføre ei streng tolking av [[islam]]sk [[sharia]]-lov. Alliansen mellom Pakistan og Taliban gav muslimske terroristar støtte og ein trygg gøymestad (særleg [[Osama bin Laden]] sitt [[al-Qaida]]) og var sentrum for islamistisk [[terrorisme]]. Den [[USA|amerikansk]]-leia alliansen sin militære intervensjon som starta [[7. oktober]] [[2001]] førte til Taliban sitt fall. Angrepet var eit svar på terroristangrepet i USA [[Terrorangrepet 11. september 2001|11. september]] same året. Seint i 2001 møtte leiarar frå motstandsgruppene i Afghanistan og områda rundt i [[Bonn]] og vart einige om ein plan for opprettinga av ein ny regjeringsstruktur der [[Hamid Karzai]] vart formann i et afghansk interimstyre i [[desember]] 2001. Etter eit landsdekkjande [[loya jirga]] i 2002 vart Karzai vald til [[Presidenten i Afghanistan|president]]. I tillegg til sporadiske valdelege politiske opptøyar og pågåande militære aksjonar for å reinske ut restane av [[al-Qaida]] og [[Taliban]], slit landet med enorm fattigdom, krigsherrar som tek seg til rette, ein svært svak infrastruktur og landminer. Landet har også vore råka av [[tørke]] på 2000-talet og var jordskjelv i 1998 og 2002. ==Politikk== Afghanistan er ein [[islamsk republikk]] som sidan 2001 har vore styrt etter [[maktfordelingsprinsippet]]. President og leiar for den utøvande makta i landet er [[Hamid Karzai]], den todelte [[den afghanske nasjonalforsamlinga|nasjonalforsamlinga]] utgjer den lovgjevande makta, medan domstolane utgjer den dømmande makta. Den langvarige væpna konflikten og etniske, religiøse og stammekonfliktar set også preg på styret av samfunnet. I dei ulike institusjonane går ei skiljeline mellom «moderne», vestleg-orientert på den eine sida og «tradisjonelle», fundamentalistisk-orienterte på den andre.<ref>Amin Tarzi, [http://www.e-ariana.com/ariana/eariana.nsf/allDocs/E78CB0C74F5E7142872571C90048D8BD?OpenDocument «New Supreme Court Could Mark Genuine Departure»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230235035/http://www.e-ariana.com/ariana/eariana.nsf/allDocs/E78CB0C74F5E7142872571C90048D8BD?OpenDocument |date=2013-12-30 }}, RFE/RL, e-ariana.com, 13/08/2008.</ref> ===Administrativ inndeling=== Afghanistan er delt inn i 34 provinsar (''velayat''): {| | * <small>1</small> [[Badakhshan-provinsen|Badakhshan]] * <small>2</small> [[Badghis-provinsen|Badghis]] * <small>3</small> [[Baghlan-provinsen|Baghlan]] * <small>4</small> [[Balkh-provinsen|Balkh]] * <small>5</small> [[Bamiyan-provinsen|Bamiyan]] * <small>6</small> [[Daikondi-provinsen|Daikondi]] * <small>7</small> [[Farah-provinsen|Farah]] * <small>8</small> [[Faryab-provinsen|Faryab]] * <small>9</small> [[Ghazni-provinsen|Ghazni]] * <small>10</small> [[Ghowr-provinsen|Ghowr]] * <small>11</small> [[Helmand-provinsen|Helmand]] * <small>12</small> [[Herat-provinsen|Herat]] * <small>13</small> [[Jowzjan-provinsen|Jowzjan]] * <small>14</small> [[Kabul-provinsen|Kabul]] * <small>15</small> [[Kandahar-provinsen|Kandahar]] * <small>16</small> [[Kapisa-provinsen|Kapisa]] * <small>17</small> [[Khost-provinsen|Khost]] | * <small>18</small> [[Konar-provinsen|Konar]] * <small>19</small> [[Kunduz-provinsen|Kunduz]] * <small>20</small> [[Laghman-provinsen|Laghman]] * <small>21</small> [[Lowgar-provinsen|Lowgar]] * <small>22</small> [[Nangarhar-provinsen|Nangarhar]] * <small>23</small> [[Nimruz-provinsen|Nimruz]] * <small>24</small> [[Nurestan-provinsen|Nurestan]] * <small>25</small> [[Oruzgan-provinsen|Oruzgan]] * <small>26</small> [[Paktia-provinsen|Paktia]] * <small>27</small> [[Paktika-provinsen|Paktika]] * <small>28</small> [[Panjshir-provinsen|Panjshir]] * <small>29</small> [[Parvan-provinsen|Parvan]] * <small>30</small> [[Samangan-provinsen|Samangan]] * <small>31</small> [[Sar-e Pol-provinsen|Sar-e Pol]] * <small>32</small> [[Takhar-provinsen|Takhar]] * <small>33</small> [[Wardak-provinsen|Wardak]] * <small>34</small> [[Zabol-provinsen|Zabol]] | [[Fil:Afghanistan provinces numbered.png|mini|350px|right|Kart som viser provinsane i Afghanistan]] |} == Økonomi == [[Fil:Afghanistan herdsmen.jpg|mini|[[Nomadisk husdyrhald]] i fjella i Afghanistan.]] Jordbruk og dyrehald er dei viktigaste næringane i Afghanistan, både når det gjeld sysselsetting og verdiskaping. I normale tider står landbruket for halvparten av [[BNP]], og tradisjonelt har 85&nbsp;% vore sysselsette i desse næringane. Berre ein åttandedel av landet kan dyrkast, og mykje av det treng [[kunstig vatning]]. Tradisjonelt driv ein [[sjølvberging]], men det blir også produsert ein del varer til handel og eksport.<ref name=Britannica>«Afghanistan», ''Encyclopædia Britannica'' (2011), Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.</ref> Den viktigaste matavlinga er [[kveite]], men ein dyrker også mais, ris, bygg,<ref name=Britannica/> grønsaker som potet, lauk og tomat, frukt som [[melon]], [[plomme]], [[aprikos]] og [[granateple]] og nøtter som [[mandel]], [[valnøtt]] og [[pistasj]].<ref>[http://afghanag.ucdavis.edu/a_horticulture «Fruit, Nuts and Vegetables»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506122837/http://afghanag.ucdavis.edu/a_horticulture |date=2013-05-06 }}, afghanag.ucdavis.edu</ref> [[Bomull]] og avleidd industri var tidlegare ei viktig næring i landet. Ulovleg [[opiumsvalmue]]dyrking og tilhøyrande [[narkotika]]framstilling og [[smugling]] utgjer ein tidvis stor del av økonomien.<ref name=Britannica/> Dyr som [[sau]]ar, [[geit]]er, [[kyr]], [[vassbøflar]], [[kamel]]ar, [[hest]]ar og [[esel]] er viktige husdyr. Dyr blir brukt til transport og til å produsera mjølk, kjøt og ull som mellom anna blir brukt i [[afghanteppe|teppeproduksjon]]. Det blir også produsert [[pels]] frå dyr som [[karakul]].<ref name=Britannica/> Industriverksemd har vore hindra av dei langvarige konfliktane i landet og dårleg infrastruktur. Tekstilindustrien har tradisjonelt vore viktig, både bomull, ull og kunstfiberproduksjon. Det blir også produsert varer som sukker, matolje, møblar, sko, såpe og sement i landet.<ref name=Britannica/> ===Korrupsjon=== Afghanistan er særs utsett for [[korrupsjon]]. I ei undersøking frå 2010 var den offentlege sektoren i landet sett på som den tredje mest korrupte i verda.<ref>[http://www.transparency.org/cpi2010/results «Corruption Perceptions Index 2010 Results»], ''Transparency International'', 2010.</ref> I ei SN-undersøking frå same året rekna afghanarar offentleg korrupsjon som det største problemet i landet. Ein rekna med at summar tilsvarande rundt 23 % av GDP gjekk til [[muting]] i 2009.<ref>[http://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2010/January/corruption-widespread-in-afghanistan-unodc-survey-says.html «Corruption widespread in Afghanistan, UNODC survey says»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140416023007/http://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2010/January/corruption-widespread-in-afghanistan-unodc-survey-says.html |date=2014-04-16 }}, unodc.org</ref> ==Samfunn== [[Fil:Afghan nurse.jpg|mini|Afghansk sjukepleiar med pasient i 2006. {{foto|Ben Barber (USAID)}}]] ===Helse=== Av ulike årsaker har Afghanistan ein svært høg [[spedbarnsdøydelegheit|spedbarn-]] og [[barselsdøydelegheit]] (119,41 døde spedbarn per 1&nbsp;000 levande fødslar, 460 mødredødsfall per 100&nbsp;000 levande fødslar i 2010) og ein låg [[forventa levealder]] (50,11 år ved fødselen).<ref name="CIA-Af"/> Landet har eit dårleg utbygd helsesystem, mange har ikkje tilgang til helsetenester i det heile. Vidare har få tilgang på reint [[drikkevatn]] (berre 1/8 av befolkninga på 1990-talet), noko som gjer [[vassborne sjukdommar]] utbreidde. Krigsskader i form av [[bombe]]r og [[landmine]]r har råka mange, utan at dei får hjelp.<ref name=Britannica/> Islamistisk motstand mot kvinneleg arbeid utanfor heimen førte til at kvinnelege helsearbeidarar ikkje kunne arbeida under Taliban-styret. Vidare har mistru mot [[vaksine|vaksinasjonsprogram]] ført til trugsmål og åtak mot helsearbeidarar.<ref>Emma Graham-Harrison, [http://www.guardian.co.uk/world/2012/dec/05/afghanistan-woman-health-volunteer-assassinated «Afghan gunmen kill polio vaccination worker in latest attack on women»], Guardian.co.uk (5. desember 2012); [http://www.guardian.co.uk/world/2013/mar/12/taliban-stopping-polio-vaccinations-afghanistan «Taliban stopping polio vaccinations, says Afghan governor»], Guardian.co.uk (13. mars 2013)</ref> [[Fil:Carpet Classroom (5300843904).jpg|mini|Gutar på utandørsskule i 2010.]] ===Utdanning=== Sjølv om [[grunnskule]]utdanning i teorien er gratis og obligatorisk, går berre under ein fjerdedel av afghanske ungar på skule. Særleg jenter er hindra i å gå på skule. Over 70&nbsp;% av befolkninga over 15 år [[analfabetisme|manglar skrivekunne]], blant kvinner galdt dette nær 90&nbsp;% i 2000.<ref name="CIA-Af"/> Ungdoms- og vidaregåande skular finst berre i provinshovudstader og større busetnader. Landet hadde lenge berre to universitet, [[Universitetet i Kabul]] og [[Nangarhar-universitetet]] i [[Jalalabad]], men sidan invasjonen i 2001 er fleire nye institusjonar blitt opna.<ref name=Britannica/> ===Media og kommunikasjon=== Ved byrjinga av 2000-talet hadde Afghanistan eit svært dårleg kommunikasjonsnettverk. Landet hadde ikkje noko [[mobilnettverk]] eller [[internett]]ilgang i 2002.<ref name=Britannica/> I 2011 hadde landet framleis berre rundt 75&nbsp;000 fasttelefonar, men over 17 millionar [[GSM]]-abonnentar og over 1 million internettbrukarar.<ref>{{cite web|url=http://mcit.gov.af/en|title=Statistics|publisher=Ministry of Communications (Afghanistan)|year=2006|accessdate=17 January 2012}} Henta frå Engelsk Wikipedia.</ref> [[Radio Kabul]] har, under ulike namn, vore eit offisielt organ i landet frå han starta senda i 1920-åra. To fjernsynskanalar blei opna i 1974, med [[RTA TV]] som den offisielle kanalen som framleis er i drift. Medan radiomottakarar er utbreidde i Afghanistan, er fjernsyn mindre utbreidd. Rikare innbyggjarar kan ha [[parabol]]antennar og slik ta imot sendingar frå andre land.<ref name=Britannica/> ===Samferdsle=== [[Fil:US Provincial Reconstruction Teams in Afghanistan.jpg|mini|venstre|Hovudvegnettet i Afghanistan.]] [[Fil:Afghanistan scene.jpg|mini|Gatesene med hest og vogn.]] [[Fil:Colourful afghan truck.jpg|mini|Afghanistan er avhengig av landtransport. Afghansk lastebilar er ofte [[Køyretøydekorasjon i Sør-Asia|rikt dekorerte]].]] Afghanistan er avhengig av landtransport med nabolanda, då elvane i landet er lite farbare. Tradisjonelt brukte ein [[karavane]]frakt, som framelis er i bruk. På 1960-talet byrja ei utbygging av vegnettet som band saman dei viktigaste handelssentera og transportknutepunkta i Afghanistan og nabolanda. Dette gav landet vegsamaband med mellom anna [[Gushgy]] i Turkmenistan, [[Termiz]] i Uzbekistan og [[Chaman]] og [[Peshawar]] i Pakistan og andre grensebyar.<ref name=Britannica/> Desse vegane blei mellom anna nytta av [[Hippie trail|hippiar]] som reiste landvegen mellom Europa og India. Mange stader har likevel vore utan vegsamband. I tillegg forfall dei nye vegane under krigane, og blei ikkje reparerte. For mange afghanarar er dermed hest, esel og kamel framleis dei viktigaste transportmidla.<ref name=Britannica/> Etter invasjonen av Afghanistan i 2001 blei det lagt vekt på oppgradering av vegnettet. Det finst jernbanesamband med Usbekistan og Turkmenistan nord i landet, med ei linje under utbygging til Kabul og vidare til Pakistan.<ref>Tamim Shaheer, [http://tolonews.com/en/business/4215-construction-on-kabul-torkham-railway-to-start-soon-ministry-of-mines-says «Construction on Kabul-Torkham Railway to Start Soon, Ministry of Mines Says»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109024009/http://tolonews.com/en/business/4215-construction-on-kabul-torkham-railway-to-start-soon-ministry-of-mines-says |date=2013-11-09 }}, tolonews.com (18 October 2011)</ref> I fleire tiår fanst ein veteranjernbane gjennom [[Khaibarpasset]], mellom Afghanistan og Pakistan, men delar av denne blei vaska vekk av regn i 2006. Landet har 53 flyplassar, mange av dei berre grusdekte [[flystripe]]r. Den største er [[Kabul internasjonale lufthamn]]. ==Kultur== [[Fil:16 2-8-2005-Noahs-ark-Hafis-Abru-2.jpg|mini|[[Persisk miniatyr]]bilde av [[Noahs ark]] laga i [[Herat]] rundt 1425.]] Den afghanske kulturen ber preg av ein mangfaldig nasjon som i fleire tusen år har blitt påverka frå områda rundt. [[hellenisme|Hellenistisk]] kunst, [[hinduismen|hinduiske]] og særleg [[buddhisme|buddhistiske]] idear, [[mongolar|mongolsk]], [[persarar|persisk]] og [[muslimar|muslimsk]] kultur er berre nokre av innverknadane. Under [[Mogulriket|mogultida]] var [[Kabul]] og [[Herat]] regionale kultur- og kunnskapssenter.<ref name=Britannica/> ===Daglegliv=== [[Fil:AfghanMilitia.jpg|mini|Menn i eit tehus dekorert med knytte teppe.]] Det afghanske samfunnet er [[slekt]]- og gruppebasert. Språkleg, etnisk og religiøs gruppe er viktig, men afghanarar identifiserer seg også etter ''qawm'', ei sosial eining som byggjer på slektskap, bustad eller yrke og som blir styrt av eit grupperåd (''jirga'' eller ''sjura''). Rådet er styrt av eldre menn, og reflekterer at det afghanske samfunnet er svært [[patriarkat|patriarkalsk]].<ref name=Britannica/> [[Afghansk mat]] er basert rundt flate kveitebrød ([[nán]]) ete ferskt med kjøt- eller grønsakstuingar. Andre typiske retter er innbakte kjøtpaiar (''sanbūseh''), [[pilaff]]ris, den lapskausaktige suppa ''[[āsh]]'' som kan innehalda belgfrukt, grønsaker og [[nudlar]], [[jogurt]]baserte sausar og [[frukt]].<ref name=Britannica/> Den tradisjonelle klesdrakta for menn er laus buksedrakt med lang vest over og eit hovudplagg som ''[[pakol]]'' eller ''[[klesplagget karakol|karakol]]''. Kvinner bruker ofte [[salvar kamiz]] med lang kamiz, gjerne med belte. På hovudet kan dei ha eit slør ([[hidsjab]]) og over dette kan mange bera heildekkande [[burka]] eller [[tsjador]]. Under Taliban-styret var burkatildekking påkravd, og fleire islamistiske grupperingar insisterer framleis på å gjera dette obligatorisk.<ref name=Britannica/> Medan tsjador/burka har persiske røter, er vinterfrakken [[tsjapan]], brukt av menn, meir sentralasiatisk. ===Sport og spel=== [[Drakeflyging]] er ein utbreidd ungdomssport der målet kan vera å skjera over drakelina til motstandarar. [[Bryting]] og den valdsame hestesporten ''[[buzkashī]]'' er også populære. [[Skyting]] blir både gjort til jakt og som idrett.<ref name=Britannica/> [[Afghansk mynde]] er ein rask jakthund frå Afghanistan som er blitt verdskjend. [[Hanekamp]] er ein annan form for dyresport som er utbreidd i landet. Denne [[blodsport]]en, der ein ofte også driv med [[veddemål]], blei også forboden under Taliban.<ref> Nick Tann, [http://darkroom.baltimoresun.com/2013/03/cockfighting-in-kabul/#1 Cockfighting in Kabul], ''The Dark Room'', ''Baltimore Sun'' (1. mars 2013)</ref> ===Arkitektur og biletkunst=== Til store afghanske kunstperiodar kan ein rekna [[gandharakunst]] frå hundreåra før år 1, ei form for gresk-buddhistisk kunst som mellom anna omfattar dei no øydelagde [[buddhastatuane i Bamiyan]]. Eit anna høgdepunkt er [[timuride]]tida på 1400-talet, då [[Herat]] var eit kunstsentrum for [[persisk miniatyr]]måling. Timuridearkitektur er framleis eit førebilete for byggjekunst i landet.<ref name=Britannica/> [[Afghanteppe|Handvevde teppe]] av lokal ull blir laga av ulike grupper med sine eigne mønstertradisjonar. Desse teppa blir brukt på golv og veggar, eller er del av reiseutstyr for [[nomade]]livet mange av dei stammar frå.<ref>[http://www.afghan-web.com/culture/afghan_rugs.html Carpets and Rugs of Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117001805/http://www.afghan-web.com/culture/afghan_rugs.html |date=2012-01-17 }}, ''Afghanistan Online'', afghan-web.com</ref> Teppa har gjerne abstrakte og repeterande mønster, men nokre kan vera figurative. Ein tradisjon som byrja på 1970-talet var «krigsteppe», avbildingar knytte til krigen i landet.<ref>[http://www.textilemuseum.ca/apps/index.cfm?page=exhibition.detail&exhId=271 Battleground: War Rugs from Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701200407/http://www.textilemuseum.ca/apps/index.cfm?page=exhibition.detail&exhId=271 |date=2013-07-01 }}, textilemuseum.ca; [http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/war-rugs.html Rug-of-War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404012627/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/war-rugs.html |date=2013-04-04 }}, smithsonianmag.com</ref> ===Forteljande og utøvande kunst=== [[fil:Local men dance outside of the Zhari District Center, Kandahar province, Afghanistan, Dec 111224-A-VB845-369.jpg|mini|Dans under ein pause i ein brytekamp i Kandahar-provinsen i 2011.]] [[Afghansk litteratur]] byggjer på tradisjonar frå fleire språk og kulturar. I [[Herat]] budde den vidkjende arabiskspråklege forfattaren [[al-Hamadhani]] på 900-talet, medan persiskspråklege [[Jami]] budde der på 1400-talet. [[Rumi]] var fødd i kultursenteret [[Balkh]] på 1200-talet. [[Khushhal Khan Khatak]] frå 1600-talet var ein pasjtunsk leiar og diktar som er rekna som far til pastjolitteraturen.<ref name=Britannica/> ''Attan'' er ein dans som tradisjonelt blir framført utandørs i samband med høgtider og festar som bryllaup. Dansen var opphavleg pasjtunsk, men er blitt spreidd til heile landet. Under Taliban var både dans og musikk forbodne.<ref name=Britannica/> ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{referansar}} ---- {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Afghanistan|Afghanistan]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. mars 2010.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Vest-Asia}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Afghanistan| ]] [[Kategori:Land i Asia]] [[Kategori:Kystlause land]] a799vwdkqi8v6wm2arnsiabiwbxsx7z 10 13931 3674395 3391107 2026-09-24T13:10:39Z HerVal7752 105842 [[Kategori:Utgåtte malar]] 3674395 wikitext text/x-wiki <div align=right>{{endre|Mal:Fakta om Afghanistan}}</div> {{Infoboks_land| lokalt_namn =<span style="line-height:1.33em;"><big>جمهوری اسلامی افغانستان </big><br/><small>([[dari]], ''Jamhūrī-ye Islāmī-ye Afġānistān'')</small></span><br/><big> د افغانستان اسلامي جمهوریت </big><br/><small>([[pasjto]], ''De Afġānistān Islāmī Jomhoriyat'')</small> Den islamske republikken Afghanistan| norsk_namn = Afghanistan| adjektiv = afghansk| bilete_riksvåpen = | bilete_flagg = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg| bilete_kart = Afghanistan in its region.svg| nasjonale_motto =| nasjonaldag = [[19. august]]| nasjonalsong = [[Milli Surood]]| hovudstad = [[Kabul]]| offisielle_språk = [[Pasjto]] og [[dari]]| styresett = [[Islamsk republikk]]| leiar_titlar = Leiar| leiar_namn = omstridd| sjølvstende_type = Sjølvstende| sjølvstende_hendingar = frå [[Det britiske imperiet]]| sjølvstende_datoar = [[1919]]| flatevidd_andel_vatn = 0&nbsp;%| folketal_tettleik_rangering = 46| bnp_år = 2005| bnp_rangering = 68| bnp_totalt = 63&nbsp;857 [[million|mill.]] [[Amerikansk dollar|USD]]| valuta = [[Afghani]]| tidssone = [[UTC]]+4,30| internasjonal_telefonkode = 670| nasjonale_toppdomene = .af| fotnotar =| }}<noinclude> [[Kategori:Utgåtte malar]] </noinclude> 61vgi4objykqkwcvrlw4mqc10jb207j 0 15254 3674390 3577867 2026-09-24T13:04:37Z HerVal7752 105842 Landboks + kjelder 3674390 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Republikken Kasakhstan |andre namn = {{ikkjekursiv|{{lang|kk|Қазақстан Республикасы}} }}<br />{{lang|kk|Qazaqstan Respublıkasy}}<br />{{ikkjekursiv|{{lang|ru|Республика Казахстан}} }} |adjektiv = kasakhstansk |riksvåpen = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |riksvåpenstorleik = 65 |flagg = Flag of Kazakhstan.svg |motto = Ikkje noko |nasjonaldag = 25. oktober |hovudstad = Astana |styresett = [[Presidentialisme|Presidentiell]] [[republikk]]<ref>{{Kjelde www|url=https://lex.dk/Kasakhstan|tittel=Kasakhstan|forfattar=Çakın, Yusuf; Tarp, Mia|språk=da|utgjevar=Lex på lex.dk|vitja=2026-09-24}}</ref> |statsoverhovudtype = [[President]] |statsoverhovud = Qazym-Zjomart Toqajev |statsminister = Olzjas Bektenov |grunnlagdtype = [[Sjølvstende]]{{ikkjefeit| frå<br />[[Sovjetunionen]]}} |grunnlagd = [[16. desember]] [[1991]] |vassareal = Ubetydeleg |valuta = [[Tenge]] |tidssone = [[UTC]] +5<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/obshestvo/6425975-kazakhstan-perekhodit-na-edinyy-chasovoy-poyas-chto-nuzhno-znat.html|title=Казахстан переходит на единый часовой пояс: что нужно знать|lang=ru|website=zakon.kz|date=2024-02-29}}</ref> |telefonkode = +7 |domene = .kz }} '''Kasakhstan''',{{mrk|[[kasakhisk]] Қазақстан, ''Qazaqstan''; [[russisk]] Казахстан, ''Kazakhstan''}} offisielt '''Republikken Kasakhstan''',{{mrk|[[kasakhisk]] {{lang|kk|Қазақстан Республикасы}}, ''Qazaqstan Respublikasy''; [[russisk]] {{lang|ru|Республика Казахстан}}, ''Respublika Kazakhstan'' }} er eit land som ligg i [[Sentral-Asia]],<ref>{{snl}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/place/Kazakhstan|tittel=Kazakhstan|språk=en|utgjevar=Britannica|vitja=2026-09-24}}</ref> men der delar av landet i vest ligg i [[Europa]]. Det er det niande største landet i verda, og er til dømes større enn [[Grønland]] med eit areal på 2&nbsp;724&nbsp;900&nbsp;km². Kasakhstan strekkjer seg frå [[Kaspihavet]] heilt til [[Kina]] og grensar til [[Russland]], [[Kirgisistan]], [[Turkmenistan]], [[Usbekistan]] og [[Folkerepublikken Kina]]. Over dei enorme områda som Kasakhstan dekkjer finn ein mange forskjellige terreng, frå [[slette]]r, [[taiga]], åsar, [[elvedelta]], fjell, somme av dei snødekte, og store [[ørken]]ar. Ut i frå innbyggjartal er Kasakhstan det 62. største landet i verda med ein folketettleik på mindre enn seks menneske per kvadratkilometer. Kasakhstan var ein av dei femten [[sovjetrepublikk]]ane i [[Sovjetunionen]] fram til desember 1991, då landet erklærte sjølvstende. Det totale folketalet har falle noko sidan sjølvstende frå 16,46 millionar i 1989 til om lag 15,3 millionar i 2006.<ref>{{Citation |title=stat.kz |url=http://www.stat.kz/ru/dynamic/svedenia_rk/population/nas.htm |accessdate=2008-01-16 |archive-date=2005-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050323063127/http://www.stat.kz/ru/dynamic/svedenia_rk/population/nas.htm |url-status=yes }}</ref> Dette kjem hovudsakleg av russarane og [[volgatyskarane]] si utvandring etter oppløysinga av Sovjetunionen. I dag er Kasakhstan eit medlem av [[Samveldet av sjølvstendige statar]]. [[Fil:Kazakhstan-CIA WFB Map.png|mini|venstre|Kart over Kasakhstan.]] == Oblast og rajonar == {{detaljar|Oblast i Kasakhstan}} Kasakhstan er delt inn i 14 [[oblast i Kasakhstan|oblast]] (облыстар, ''oblystar'') eller provinsar og to kommunedistrikt (қалалар, ''kalalar'')*: [[Almaty oblast|Almaty]] ([[Taldykorgan]]), [[Almaty]]*, [[Akmola oblast|Akmola]] ([[Koksjetau]]), [[Aktobe oblast|Aktobe]], [[Astana]]*, [[Atyrau oblast|Atyrau]], [[Vest-Kasakhstan oblast]] ([[Oral i Kasakhstan|Oral]]), [[Mangystau oblast]] ([[Aktau]]), [[Sør-Kasakhstan oblast]] ([[Sjymkent]]), [[Pavlodar oblast|Pavlodar]], [[Karagandy oblast|Karagandy]], [[Kostanaj oblast|Kostanaj]], [[Kyzylorda oblast|Kyzylorda]], [[Aust-Kasakhstan oblast]] ([[Oskemen]]), [[Nord-Kasakhstan oblast]] ([[Petropavl]]), [[Zjambyl oblast]] ([[Taraz]]). ''Merk:'' Provinsane har det same namnet som dei administrative sentera (bortsett frå der dei er nemnd i parantes). I 1995 inngjekk styresmaktene i Kasakhstan og Russland ein avtale der Russland i ein periode på tjue år kunne leige eit område på 6&nbsp;000&nbsp;km² rundt [[Kosmodrome Bajkonur]] og byen Bajkonur. Nyleg vart denne leigeavtalen forlenga til 2050.<ref name=CIA>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/kz.html CIA World Factbook: Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921125528/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/kz.html |date=2008-09-21 }}.</ref> Kvar provins vert styrt av ein Akim (provinsguvernør) som presidenten peikar ut. Kommune-akimar vert så utpeikt av oblast akimane. Styresmaktene i Kasakhstan overførte hovudstanden frå Alamty til Astana 10. desember 1997. Provinsane er vidare delt inn i [[rajon]]ar. == Geografi == {{detaljar|Kasakhstansk geografi}} Med eit areal på 2,6 millionar kvadratkilometer er Kasakhstan det niande største landet i verda og er om lag like stort som [[Vest-Europa]]. 6&nbsp;846&nbsp;km av landegrensene deler Kasakhstan med [[Russland]], 2&nbsp;203&nbsp;km med [[Usbekistan]], 1&nbsp;533&nbsp;km med [[Kina]], 1&nbsp;051&nbsp;km [[Kirgisistan]] og 379&nbsp;km med [[Turkmenistan]]. Av store byar finn ein [[Astana]] (hovudstaden sidan desember 1997), [[Almaty]] (den tidlegare hovudstaden), [[Karaganda]], [[Tsjimkent]], [[Semipalatinsk]] og [[Hazrat-e Turkestan|Turkestan]]. [[Fil:Syrdrya River.jpg|mini|venstre|Elva [[Syr-Darja]] i [[Kyzylorda]].]] Terrenget strekkjer seg frå [[Kaspihavet]] og austover til til [[Altajfjella]] og frå dei enorme slettene i [[Sibir|Vest-Sibir]] og sørover til oasane og ørkenane i [[Sentral-Asia]]. [[Den kasakhstanske steppa]] dekkjer eit område på rundt 804&nbsp;500&nbsp;km², eller ein tredjedel av landet, og er den største tørre [[steppe|steppa]] i verda. Steppa har store [[grasslette]]r og sandområde. Viktige elvar og innsjøar i landet er [[Aralsjøen]], [[Ili]], [[Irtysj]], [[Isjim]], [[Uralelva]] [[Tsjaryn]], [[Balkhasjsjøen]] og [[Zajsan]]sjøen. [[Tsjarynravinen]] er 150–300 meter djup og 80&nbsp;km lang og kuttar ned i det raude [[sandstein]]splatået langs [[Tsjaryn]]elva nord i [[Tian Shan]] (200&nbsp;km aust for [[Almaty]]). == Klima == Kasakhstan er det største landet i [[Sentral-Asia]], men har eit [[klima]] som er lite variert. Berre [[Kaspihavet]] og [[Aralsjøen]] har ein viss påverknad på klimaet, elles er det stort sett berre [[steppe|kontinentalt steppeklima]]. [[Aktau]] på austkysten av Kaspihavet har mindre enn 150&nbsp;mm [[nedbør]] i året med [[vind]] over 15&nbsp;m/s ([[stiv kuling]]) meir enn 80 dagar i året. Fleire tiår med [[kunstig vatning]] har tappa Aralsjøen, som no nesten er tom. Dette har øydelagt både økonomien og dei økologiske forholda i området. Dei nordlege [[steppe]]ne får ein del [[regn]]- og [[torevêr|torebyer]] om sommaren, og har ein årleg normalnedbør på om lag 500&nbsp;mm. Dei sørlege delane av fjellområda, inkludert byen Almaty, har ofte ein våtare periode frå mars til mai etterfølgd av torebyer tidleg på sommaren. Temperaturane i landet varierer mykje i løpet av året, og ofte har ein mykje vind. Vinteren er [[sky]]a og kald, og dei fleste stader får ofte temperaturar under –10&nbsp;°C, og enkelte stader ned mot –50&nbsp;°C. Av og til kan ein [[fønvind]] strøyme over fjella og gje stigande temperaturar. Denne vinden kan derimot verte kraftig i enkelte smale dalar, som [[Dzjungarisk Alatau]] i nordaustlege område av Almaty, og her kan vinden kome opp i 45&nbsp;m/s. Om sommaren kan det verte særs varmt i dei lågareliggande områda (over 40&nbsp;°C), medan områda i høgda har behagelege temperaturar. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Sentral-Asia}} {{Aust-Europa}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kasakhstan| ]] [[Kategori:Land i Europa]] [[Kategori:Land i Asia]] [[Kategori:Den eurasiatiske steppa]] [[Kategori:Sentral-Asia]] doxc1po4pdt6acv1sq7e1niaz1bph0r 10 15256 3674391 3572484 2026-09-24T13:04:54Z HerVal7752 105842 [[Kategori:Utgåtte malar]] 3674391 wikitext text/x-wiki <div align=right>{{rediger|Mal:Fakta om Kasakhstan}}</div> {{Infoboks_land| lokalt_namn = Қазақстан Республикасы <br /> Qazaqstan Respublıkasy <br /> Республика Казахстан <br /> Respublika Kazakhstan| norsk_namn = Kasakhstan| bilete_riksvåpen = Coat_of_arms_of_Kazakhstan.svg| bilete_flagg = Flag of Kazakhstan.svg| bilete_kart = LocationKazakhstan.png| nasjonale_motto = Ikkje noko| nasjonaldag = [[25. oktober]]| adjektiv = kasakhstansk| hovudstad = [[Astana]]| offisielle_språk = [[Kasakhisk språk|Kasakhisk]] og [[Russisk språk|russisk]]| styresett = [[Republikk]]| leiar_titlar = [[President]] <br /> [[Statsminister]]| leiar_namn = [[Qazym-Zjomart Toqajev]] <br /> [[Olzjas Bektenov]]| sjølvstende_type = Sjølvstende| sjølvstende_hendingar = &nbsp; - Erklært| sjølvstende_datoar = Frå [[Sovjetunionen]] <br /> [[16. desember]] [[1991]]| flatevidd_andel_vatn = Ubetydeleg| folketal_tettleik_rangering = 182| valuta = [[Tenge]]| tidssone = [[UTC]] +5<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/obshestvo/6425975-kazakhstan-perekhodit-na-edinyy-chasovoy-poyas-chto-nuzhno-znat.html|title=Казахстан переходит на единый часовой пояс: что нужно знать|lang=ru|website=zakon.kz|date=2024-02-29}}</ref>| internasjonal_telefonkode = 7| nasjonale_toppdomene = .kz| fotnotar =| }}<noinclude> [[Kategori:Utgåtte malar]] </noinclude> mni93zyoe9wwrwpg56wekx62s8pzy2z 0 26932 3674455 3674091 2026-09-25T06:17:40Z ~2026-49449-44 159300 not hindi verry dfirent 3674455 wikitext text/x-wiki {{infoboks språk |heimnamn=اُردوُ |brukarnamn= |familycolor=indoeuropeisk |land=India, Pakistan og i fleire land gjennom innvandrarar (t.d. Storbritannia, USA, Saudi-Arabia) |distrikt=[[Sør-Asia]] |abc=Urdualfabetet [[nastaliq]] (basert på persisk-arabisk) |talarar= |utbreiing= |slekt=[[indoeuropeiske språk|indoeuropeisk]] |slekt2=[[indoiranske språk|indoiransk]] |slekt3=[[indoariske språk|indoarisk]] |slekt4=sentral sone |nasjon= |byrå= |iso1=ur |iso2=urd |iso3=urd |wiki=ur }} '''Urdu''' er eit [[indoeuropeiske språk|indoeuropeisk]] språk av [[indoariske språk|indoarisk]] type som hovudsakleg blir tala i [[Pakistan]] og [[India]]. Urdu er offisielt språk i [[Pakistan]], og eitt av dei 24 nasjonale språka i [[India]]. == Slektskap == I utgangspunktet var urdu og [[hindi]] eitt og same språk, kjent som [[hindustani]], men dei utvikla seg i ulik retning under [[persisk]] påverknad, og seinare ved hjelp av offisiell språkpolitikk i [[India]] og [[Pakistan]]. == Skriftspråk == Urdualfabetet er utvikla av [[det persiske alfabetet]] som igjen kjem frå det [[det arabiske alfabetet|arabiske]]. Det blir kalla ''nastalíq''. == Litteratur == [[Fil:Ghalib poem in Nastaliq.jpg|mini|Ein ghazal av [[Mirza Ghalib|Ghalib]].]] Urdu har ein rik [[munnleg litteratur]], men ei kort historie som litteraturspråk ettersom dei som tala det anten var [[analfabet]]ar eller brukte [[persisk]]. I dei siste hundreåra har ein også utvikla ein skriftleg litteratur på dette språket. Den best kjende litteraturforma er [[ghazal]]en, ei [[dikt]]form som omhandlar [[kjærleik]], særleg lengt. Ein særskild variant av urdu som blir brukt til [[dikt]]ing blir kalla [[rekhta]]. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.crulp.org/English%20Site/main.html CRULP] Center for research in Urdu language processing * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=URD Ethnologue-rapport for Urdu] * [http://dsal.uchicago.edu/digbooks/dig_toc.html?BOOKID=PK1983.N2_1999_V1 Introductory Urdu (Volume 1)] * [http://dsal.uchicago.edu/digbooks/dig_toc.html?BOOKID=PK1983.N2_1999_V2 Introductory Urdu (Volume 2)] * [http://ur.wiktionary.org Urdu Wiktionary] * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Hindi-Urdu_phrasebook Wikivoyage Hindi-Urdu-parlør] * [http://www.jang.com.pk/thenews/sep2003-daily/08-09-2003/oped/o5.htm The New Urdu] == Kjelder == * [[:sv:Urdu]] * [[:en:Urdu]] {{Indoariske språk}} {{Språkspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Hindustani]] [[Kategori:Urdu| ]] [[Kategori:Indoariske språk]] [[Kategori:Språk i Pakistan]] [[Kategori:Språk i India]] [[Kategori:Einskildspråk]] 0jzlrbz44s320th0stzr87vwgzr5v2y 3674471 3674455 2026-09-25T08:27:48Z Ranveig 39 Attenderulla endringa gjord av [[Special:Contributions/~2026-49449-44|~2026-49449-44]] ([[User talk:~2026-49449-44|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:Veritas Sapientiae|Veritas Sapientiae]] 2900193 wikitext text/x-wiki {{infoboks språk |heimnamn=اُردوُ |brukarnamn= |familycolor=indoeuropeisk |land=India, Pakistan og i fleire land gjennom innvandrarar (t.d. Storbritannia, USA, Saudi-Arabia) |distrikt=[[Sør-Asia]] |abc=Urdualfabetet [[nastaliq]] (basert på persisk-arabisk) |talarar= |utbreiing= |slekt=[[indoeuropeiske språk|indoeuropeisk]] |slekt2=[[indoiranske språk|indoiransk]] |slekt3=[[indoariske språk|indoarisk]] |slekt4=sentral sone |nasjon= |byrå= |iso1=ur |iso2=urd |iso3=urd |wiki=ur }} '''Urdu''' er eit [[indoeuropeiske språk|indoeuropeisk]] språk av [[indoariske språk|indoarisk]] type som hovudsakleg blir tala i [[Pakistan]] og [[India]]. Det er svært likt [[hindi]], men blir skrive med ein tilpassa utgåve av [[det arabiske alfabetet]]. Urdu er offisielt språk i [[Pakistan]], og eitt av dei 24 nasjonale språka i [[India]]. == Slektskap == I utgangspunktet var urdu og [[hindi]] eitt og same språk, kjent som [[hindustani]], men dei utvikla seg i ulik retning under [[persisk]] påverknad, og seinare ved hjelp av offisiell språkpolitikk i [[India]] og [[Pakistan]]. == Skriftspråk == Urdualfabetet er utvikla av [[det persiske alfabetet]] som igjen kjem frå det [[det arabiske alfabetet|arabiske]]. Det blir kalla ''nastalíq''. == Litteratur == [[Fil:Ghalib poem in Nastaliq.jpg|mini|Ein ghazal av [[Mirza Ghalib|Ghalib]].]] Urdu har ein rik [[munnleg litteratur]], men ei kort historie som litteraturspråk ettersom dei som tala det anten var [[analfabet]]ar eller brukte [[persisk]]. I dei siste hundreåra har ein også utvikla ein skriftleg litteratur på dette språket. Den best kjende litteraturforma er [[ghazal]]en, ei [[dikt]]form som omhandlar [[kjærleik]], særleg lengt. Ein særskild variant av urdu som blir brukt til [[dikt]]ing blir kalla [[rekhta]]. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.crulp.org/English%20Site/main.html CRULP] Center for research in Urdu language processing * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=URD Ethnologue-rapport for Urdu] * [http://dsal.uchicago.edu/digbooks/dig_toc.html?BOOKID=PK1983.N2_1999_V1 Introductory Urdu (Volume 1)] * [http://dsal.uchicago.edu/digbooks/dig_toc.html?BOOKID=PK1983.N2_1999_V2 Introductory Urdu (Volume 2)] * [http://ur.wiktionary.org Urdu Wiktionary] * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Hindi-Urdu_phrasebook Wikivoyage Hindi-Urdu-parlør] * [http://www.jang.com.pk/thenews/sep2003-daily/08-09-2003/oped/o5.htm The New Urdu] == Kjelder == * [[:sv:Urdu]] * [[:en:Urdu]] {{Indoariske språk}} {{Språkspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Hindustani]] [[Kategori:Urdu| ]] [[Kategori:Indoariske språk]] [[Kategori:Språk i Pakistan]] [[Kategori:Språk i India]] [[Kategori:Einskildspråk]] t3zaz3usrhny3zwsbxltnv6rfxdwupx 0 43577 3674503 3518914 2026-09-25T09:06:48Z Ranveig 39 Flikk 3674503 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi | namn = Bertha von Suttner | bilete = Bertha-von-Suttner-1906.jpg | biletstorleik = | bilettekst = Bertha von Suttner i 1906 | fødd = [[9. juni]] [[1843]] | fødestad = [[Praha]] | død = {{dødsdato og alder|1914|07|21|1843|06|09}} | dødsstad = [[Wien]] | yrke = [[forfattar]] }} {{nobelpristakar | type=Nobels fredspris| år=[[1905]]}} '''Bertha Sophie Felicitas Freifrau von Suttner''' ({{levde|9. juni|1843|21. juli|1914|Suttner, Bertha von}}) var ein [[Austerrike|austerriksk]] [[forfattar]] og [[pasifist]]. Ho vart fyrste kvinnelege vinnar av [[Nobels fredspris]] i [[1905]]. == Biografi == Bertha von Suttner vart fødd i [[Praha]] som Berha Kinsky, dottera til ein [[Bøhmen|bøhmisk]] general. Faren døydde før ho vart fødd, og ho vart difor oppdregen av mora i Praha. I 1873 tok Bertha Kinsky ei stilling som guvernante hjå rikmannen Karl von Suttner i [[Wien]]. Her underviste ho døtrene hans i språk og musikk. Ho forelska seg i yngste sonen til von Suttner, Arthur, men i 1876 vart ho send til [[Paris]] av ekteparet von Suttner der ho var privatsekretær for [[Alfred Nobel]] i to veker. Då Nobel vart kalla tilbake til heimlandet av svenskekongen, reiste Bertha kjapt tilbake til Wien, der ho løyndomsfullt gifte seg med Arthur von Suttner – mot viljen til svigerforeldra. Arthur von Suttner vart med dette gjort arvelaus. Ekteparet reiste no utanlands, og enda til slutt i [[Georgia]] hjå fyrstinne Ekaterina Dadiani, der dei levde av å skriva. Då [[den russisk-tyrkiske krigen 1877-1878|den russisk-tyrkiske krigen]] braut ut i 1877, hadde Arthur hell med å skriva krigsrapportar for tyske tidsskrift. Bertha på si side tok til med å skriva noveller og essays for aviser i [[Austerrike]] under pseudonymet ''B. Oulet''. Lik ektemannen naut ho stor framgang. Dei vendte tilbake til [[Wien]] i 1885, forsona seg med familien von Suttner og fekk slå seg ned i slektsslottet i [[Niederösterreich]]. Tilbake i [[Austerrike]] vart Bertha von Suttner meir oppteken av [[naturvitskap]], [[filosofi]] og [[pasifisme]]. Ho korresponderte også med [[Alfred Nobel]] fram til han døydde i 1896. Rundt 1886 skreiv ho boka ''High Life'', som tematiserte den frie viljen til mennesket. I 1889 gav ho så ut ''Die Waffen Nieder!'' - «Ned med våpna!»<ref>Norsk utgåve 1954 med tittelen ''Ned med våpnene!'', omsett av Arne Engebret. Inneheld òg nobel-føredraget som Bertha von Suttner heldt i Christiania 18. april 1906.</ref> Boka vekte stor oppsikt og gjorde Bertha von Suttner til ein av leiarfigurane i fredsrørsla på den tida. Her gav ho si eiga augnevitneskildring av krigsskrekken, noko som på den tida var eit brennheitt diskusjonstema. Ho definerte [[fred]]en som ein naturleg tilstand som alle har rett til, i motsetnad til [[krig]]en, som kom av ei menneskeleg vrangførestelling. Ho bygde også på [[Charles Darwin]] sin evolusjonsteori og sikta mot ei høgare utvikling av menneskja. Boka vart hennar største litterære suksess med 37 opplag, og ho vart omsett til 12 språk. I 1891 grunnla Bertha von Suttner eit ''Austerriksk selskap av fredsvener'', som fekk stor oppslutnad. Bertha von Suttner vart vald til fyrste president i selskapet. Året etter grunnla ho tidsskriftet ''Die Waffen Nieder!'' som ho dreiv fram til 1899. I 1892 grunnla ho òg [[Deutsche Friedensgesellschaft]] - «det tyske fredsselskapet», og ho deltok på fleire internasjonale fredskongressar utover 1890-åra. Bertha von Suttner gav anonymt ut framtidsromanen ''Die Maschinenzeitalter'' - «Maskintidsalderen» i 1899, der ho kasta eit kritisk blikk over fordommane i samtida. Ektemannen Arthur von Suttner døydde etter lang tids sjukdom i 1902, og Bertha von Suttner reiste deretter tilbake til [[Wien]]. Ho heldt aktivt fram med arbeidet for fredsrørsla også etter dette. I 1905 vart Bertha von Suttner som fyrste kvinne tildelt [[Nobels fredspris]], særleg for å ha skrive ''Die Waffen nieder!'' Ho vart også kreditert med å overtyda [[Alfred Nobel]] om kor viktig fredssaka var. Ho utgav memoara sine i 1909, og døydde i 1914. == Kjelder == {{fotnoteliste}} * {{snl|Bertha_von_Suttner|henta=8. januar 2012}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bertha von Suttner|Bertha von Suttner]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 8. januar 2012.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/suttner-facts.html Informasjon om nobelprisvinnaren] {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Vinnarar av Nobels fredspris]] [[Kategori:Austerrikske forfattarar]] [[Kategori:Austerrikske nobelprisvinnarar]] [[Kategori:Kvinner i historia]] [[Kategori:Pasifistar]] fquu62dl7m30rlac9h14dwhmgeskmzn 0 44804 3674431 3672515 2026-09-25T02:22:03Z Stephan1000000 97295 179 3674431 wikitext text/x-wiki {{Infoboks TV-serie |tittel = Futurama |bilete = Futurama 1999 logo.svg |originaltittel = Futurama |introduksjonsår = 1999 |produksjonsland = {{flagg|USA|lenkje}} |sesongar = 11 |episodar = 179 |skaparar = Matt Groening |språk = Engelsk |lengd = 22 minutt |komponist = Christopher Tyng |produksjonsleiar = {{Plainlist | *Matt Groening *David X. Cohen *[[Ken Keeler]] }} |produsent = {{Plainlist | *[[Lewis Morton]] *[[J. Stewart Burns]] *[[Patric M. Verrone]] *Jason Grode *[[Claudia Katz]] *Brian J. Cowan }} |medverkande = |røyster = {{Plainlist | *[[Billy West]] *[[Katey Sagal]] *[[John DiMaggio]] *[[Tress MacNeill]] *[[Maurice LaMarche]] *[[Phil LaMarr]] *[[Lauren Tom]] *[[David Herman]] *[[Frank Welker]] }} |fyrst = '''Originalserie'''<br />[[28. mars]] [[1999]] |sist = '''Originalserie'''<br />[[10. august]] [[2003]] |biletformat = {{Plainlist | *4:3 (SDTV) (1998-2003) *16:9 (HDTV) (2008-2013) }} |lydformat = Dolby Digital (1998-2003)<br />Dolby Surround (2008-2013) }} '''''Futurama''''' er ein [[USA|amerikansk]] [[animasjon|animert]] [[komedie]] laga av [[Matt Groening]], som også står bak ''[[Simpsons|The Simpsons]]''. Det er gjeve ut ''fire'' sesongar med Futurama på [[DVD]], med til saman 72 episodar frå dei fem sesongane (1999-2003) det gjekk som [[TV-serie]] i Sambandsstatane (men i ei litt anna rekkjefølgje). {{mediespire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Teiknefilmseriar]] [[Kategori:USA-amerikanske fjernsynsseriar]] [[Kategori:Fjernsynsseriar frå 1990-åra]] p7tkcuat0q79gt6bnjt9xjb860xnxty 0 45965 3674396 2600748 2026-09-24T13:11:03Z ~2026-51404-01 159338 Typo 3674396 wikitext text/x-wiki '''mmHg''', ''millimeter kvikksølv'' (òg kalla ''torr'') er ein eining for måling av [[trykk]]. Han er ikkje ein del av [[SI]]-systemet. mmHg blir helst nytta i [[helsevesen]]et som eining for [[blodtrykk]]. Eininga kjem opphavleg frå kor mange milimeter kvikksølvet i eit [[barometer]] steig eller sokk i samband med variasjonar i lufttrykket. 1&nbsp;mmHg svarar til 0,1333&nbsp;[[Pascal|kPa]]. Eininga torr er kalla opp etter [[Evangelista Torricelli]]. {{Trykkeiningar}} 0tdhzcivkfpo5z75oglzdxrdpj56bwg 3674398 3674396 2026-09-24T13:12:21Z HerVal7752 105842 Attenderulla endringa gjord av [[Special:Contributions/~2026-51404-01|~2026-51404-01]] ([[User talk:~2026-51404-01|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:Frokor|Frokor]] 2600748 wikitext text/x-wiki '''mmHg''', ''millimeter kvikksølv'' (òg kalla ''torr'') er ein eining for måling av [[trykk]]. Han er ikkje ein del av [[SI]]-systemet. mmHg blir helst nytta i [[helsevesen]]et som eining for [[blodtrykk]]. Eininga kjem opphavleg frå kor mange millimeter kvikksølvet i eit [[barometer]] steig eller sokk i samband med variasjonar i lufttrykket. 1&nbsp;mmHg svarar til 0,1333&nbsp;[[Pascal|kPa]]. Eininga torr er kalla opp etter [[Evangelista Torricelli]]. {{Trykkeiningar}} lvgzqdo55qbvdp11l3don4urjcba4hi 0 47808 3674426 3162018 2026-09-24T16:37:40Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3674426 wikitext text/x-wiki [[Fil:AmbrosianIliadPict20and21BattleScenes.jpg|mini|Stridsscenar frå den ambrosiske Iliaden, ei illustrert handskrift frå 400-talet e.Kr.]] '''''Iliaden''''' ([[gresk]] ''Ιλιάς'', ''Iliás'') er eit [[epos]] som plar verte halde for å vere den eldste bevarte teksten på gresk, og med det også den eldste europeiske litteraturen. Iliaden tek for seg ein del av historia om kringssetjinga av byen ''Ilion'' ([[Troja]]), det vil seie [[krigen om Troja|trojanarkrigen]]. ''Iliaden'' er saman med ''[[Odysséen]]'' dei to store diktverka som vert tilskrive den ioniske diktaren [[Homer]]. Om Homer eigentleg har levd og om han verkeleg er opphavsmannen til desse verka er omdiskutert, men det er truleg at begge diktverka kjem frå ein lang tradisjon av muntleg [[poesi]]. ''Iliaden'' og ''Odysséen'' vert tradisjonelt datert til 700-talet f.Kr., men somme forskarar meiner at dei er seinare. I alle høve skildrar Iliaden ei [[bronsealder]]-verd, noko som høver godt med tida Troja vart lagt i røys, om lag 1200 f. Kr. ''Iliaden'' er forfatta på [[daktylisk heksameter]] og omfattar cirka 16&nbsp;000 [[vers]] som av vert delt inn i 24 songar. Ordet ''Iliad'' tyder «høyrer til Ilion». Ilion er namnet på sjølve byen, medan Troja (gresk: Τροία) er staten rundt Ilion, som [[Priamos]] herska over. Ilion og Troja vert ofte brukt om einannan utan noko skilje i tyding. Iliaden vart omsett til nynorsk i [[1951]] for [[Det norske samlaget]] ved [[Eirik Vandvik]]. Med dette fullførte han det verket [[Arne Garborg]] hadde byrja med [[Odyssevs-kvædet|Odysséen]] mange år før. Denne omsetjinga braut opp nokre av dei bolkane som vart rekna som vidtfemnande, og desse avsnitta vart lagt til tillegga bakarst i boka. Dette gjeld særskild den kjende [[skipskatalogen]], som tek for seg alle hærhovdingane og skipa deira. == Handling == [[Fil:Aineias Aphrodite Martin-von-Wagner-Museum L793.jpg|mini|Atene redder sonen Æneas. Hending frå Iliaden på ein etruskisk vase frå 400-talet f.Kr.]] Kvadet tek føre seg den ti år lange kampen om byen [[Troja]], mellom [[akaiane]] på eine sida og trojanarane på hi. Handlinga i kvædet er trengd saman til siste året av krigen, med ei rekkje glimt attover. Bakgrunnen for krigen vert ikkje stort drøfta i diktet, som helst tek føre seg beine krigshandlingar og trette mellom menneske. Skildringane av kamp kan stundom vera svært livlege og heller brutale. Bak dei krigførande flokkane finn ein dei greske [[gud]]ane, som har skild seg i flokkar for og mot Troja. [[Hera]] og [[Athene]] held med akaiane, medan [[Afrodite]] held med trojanarane. Bakgrunnen for dette vert såvidt nemnd. [[Zevs]] syner seg å tvile noko på kva side han skal velja, men lyt helst føye Hera i hennar val. Iliaden sluttar med gravferda til [[Hektor]], sonen av kong [[Priamos]]. Såleis får vi ikkje her noko omtale av det endelege fallet, som er handsama i [[Æneiden]] og i Odyssevs-kvædet. ==Bakgrunnsstoff== {{Commonskat|Iliad}} * {{ Kjelde bok | forfattar = Homerus | utgjeve år = 1943 | tittel = Iliaden | stad = Oslo | forlag = Tanum | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012110706042 | side = }} {{litteraturspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Epos]] [[Kategori:Gresk litteratur]] [[Kategori:Homer]] fgced9l8giikn6oibhoxbppoxqcfmd2 3674539 3674426 2026-09-25T10:19:19Z Ranveig 39 Flikk 3674539 wikitext text/x-wiki [[Fil:AmbrosianIliadPict20and21BattleScenes.jpg|mini|Stridsscenar frå den ambrosiske Iliaden, ei illustrert handskrift frå 400-talet e.Kr.]] '''''Iliaden''''' ([[gresk]] ''Ιλιάς'', ''Iliás'') er eit [[epos]] som plar verte halde for å vere den eldste bevarte teksten på gresk, og med det også den eldste europeiske litteraturen. Iliaden tek for seg ein del av historia om kringssetjinga av byen ''Ilion'' ([[Troja]]), det vil seie [[krigen om Troja|trojanarkrigen]]. ''Iliaden'' er saman med ''[[Odysséen]]'' dei to store diktverka som vert tilskrive den ioniske diktaren [[Homer]]. Om Homer eigentleg har levd og om han verkeleg er opphavsmannen til desse verka er omdiskutert, men det er truleg at begge diktverka kjem frå ein lang tradisjon av muntleg [[poesi]]. ''Iliaden'' og ''Odysséen'' vert tradisjonelt datert til 700-talet f.Kr., men somme forskarar meiner at dei er seinare. I alle høve skildrar Iliaden ei [[bronsealder]]-verd, noko som høver godt med tida Troja vart lagt i røys, om lag 1200 f. Kr. ''Iliaden'' er forfatta på [[daktylisk heksameter]] og omfattar cirka 16&nbsp;000 [[vers]] som av vert delt inn i 24 songar. Ordet ''Iliad'' tyder «høyrer til Ilion». Ilion er namnet på sjølve byen, medan Troja (gresk: Τροία) er staten rundt Ilion, som [[Priamos]] herska over. Ilion og Troja vert ofte brukt om einannan utan noko skilje i tyding. Iliaden vart omsett til nynorsk i [[1951]] for [[Det norske samlaget]] ved [[Eirik Vandvik]]. Med dette fullførte han det verket [[Arne Garborg]] hadde byrja med [[Odyssevs-kvædet|Odysséen]] mange år før. Denne omsetjinga braut opp nokre av dei bolkane som vart rekna som vidtfemnande, og desse avsnitta vart lagt til tillegga bakarst i boka. Dette gjeld særskild den kjende [[skipskatalogen]], som tek for seg alle hærhovdingane og skipa deira. == Handling == [[Fil:Aineias Aphrodite Martin-von-Wagner-Museum L793.jpg|mini|Atene redder sonen Æneas. Hending frå Iliaden på ein etruskisk vase frå 400-talet f.Kr.]] Kvadet tek føre seg den ti år lange kampen om byen [[Troja]], mellom [[akaiane]] på eine sida og trojanarane på hi. Handlinga i kvædet er trengd saman til siste året av krigen, med ei rekkje glimt attover. Bakgrunnen for krigen vert ikkje stort drøfta i diktet, som helst tek føre seg beine krigshandlingar og trette mellom menneske. Skildringane av kamp kan stundom vera svært livlege og heller brutale. Bak dei krigførande flokkane finn ein dei greske [[gud]]ane, som har skild seg i flokkar for og mot Troja. [[Hera]] og [[Athene]] held med akaiane, medan [[Afrodite]] held med trojanarane. Bakgrunnen for dette vert såvidt nemnd. [[Zevs]] syner seg å tvile noko på kva side han skal velja, men lyt helst føye Hera i hennar val. Iliaden sluttar med gravferda til [[Hektor]], sonen av kong [[Priamos]]. Såleis får vi ikkje her noko omtale av det endelege fallet, som er handsama i [[Æneiden]] og i Odyssevs-kvædet. ==Bakgrunnsstoff== {{Commonskat|Iliad}} * {{ bok | forfattar = Homer | år = 1943 | tittel = Iliaden | stad = Oslo | forlag = Tanum | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012110706042 |kommentar=Nynorskutval ved Eirik Vandvik}} {{litteraturspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Epos]] [[Kategori:Gresk litteratur]] [[Kategori:Homer]] 87akg4ovbolwp1qgdmczk9k6tepoy6u 0 49017 3674485 3586479 2026-09-25T08:45:31Z Ranveig 39 menneskja 3674485 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkalbum | tittel = The Final Cut | format = Studioalbum | artist = [[Pink Floyd]] | utgjeve = 21. mars 1983 | innspelt = Juli til desember 1982 | studio = {{ubl|[[Mayfair Studios]], [[RAK Studios]], [[Olympic Studios]], [[Abbey Road Studios]], [[Eel Pie Studios]], Audio International Studios, and The Billiard Room, London|[[Hookend Manor]], [[Oxfordshire]]<ref name="Schaffner">{{Harvnb|Schaffner|1991|p=240}}</ref><ref name="Blakepp296298" /><ref name="Poveyp237" />}} | sjanger = [[Kunstrock]]<ref>{{Cite news|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/the-final-cut-248504/|title=The Final Cut|last=Loder|first=Kurt|date=14. april 1983|work=[[Rolling Stone]]|access-date=18. desember 2018|language=en-US}}</ref> | lengd = 43:14 | selskap = {{flatlist| * [[Harvest Records|Harvest]] * [[Columbia Records|Columbia]] }} | produsent = {{flatlist| * [[Roger Waters]] * [[James Guthrie]] * [[Michael Kamen]] }} | førre = ''[[A Collection of Great Dance Songs]]'' | førre år = 1981 | neste = ''[[Works av Pink Floyd|Works]]'' | neste år = 1983 | ymse = {{Singlar | namn = The Final Cut | format = Studioalbum | singel 1 = [[Not Now John]]» / «[[The Hero's Return]] | singel 1 dato = 3. mai 1983 }} }} '''''The Final Cut''''' er det 12. [[studioalbum]]et av det engelske rockebandet [[Pink Floyd]], gjeve ut 21. mars 1983 i Storbritannia og 2. april i USA via [[Harvest Records|Harvest]] og [[Columbia Records]]. Det består av songar som var att etter det førre Pink Floyd-albumet, ''[[The Wall]]'' (1979), i lag med nye songar spelte inn gjennom 1982. ''The Final Cut'' var det siste Pink Floyd-albumet med den opphavlege medlemmen [[Roger Waters]], som slutta i 1985. Det er òg det einaste Pink Floyd-albumet utan den opphavlege medlemmen og klaverspelaren [[Richard Wright]], som Waters sparka under innspelinga av ''The Wall''. Innspelinga var plaga av krangling. Gitaristen [[David Gilmour]] meinte mange av songane ikkje var gode nok, medan Waters skulda han for å ikkje bidra med materiale sjølv. Trommeslagaren [[Nick Mason]] sin bidrag var stort sett avgrensa til lydeffektar. Waters planla albumet som eit filmmusikkalbum for [[Pink Floyd – The Wall|filmutgåva frå 1982]] av ''The Wall.'' Då [[Falklandskrigen]] braut ut, skreiv han om musikken til eit [[konseptalbum]] og utforska det han rekna som sviket mot faren, som døydde under teneste i [[andre verdskrigen]]. Waters song solovokal på alle songane utanom ein, og skreiv alle songane sjølv. Det vart laga ein [[filmen The Final Cut (1983)|kortfilm]] til albumet som kom ut same året. ''The Final Cut'' fekk blanda kritikk då det kom, men har i nyare tid blitt sett i eit betre lys. Det selde òg godt og gjekk til topps i Storbritannia og nådde sjetteplassen i USA. Det har seld over to millionar eksemplar. ==Bakgrunn== ''The Final Cut'' var opphavleg planlagt som eit filmmusikkalbum for filmen ''[[Pink Floyd – The Wall]]'' frå 1982.<ref name="Blakepp294295">{{Harvnb|Blake|2008|pp=294–295}}</ref> Under arbeidstittelen ''Spare Bricks'' skulle det ha ny musikk eller songar som vart spelt inn på nytt for filmen, slik som «[[When the Tigers Broke Free]]». Bassisten, vokaliste og den fremste låtskrivaren [[Roger Waters]] planla òg å spele inn nokre nye songar, som fortsette soga på ''The Wall''.<ref name="Blakepp294295" /><ref name="Masonp264">{{Harvnb|Mason|2005|p=264}}</ref><ref>{{Citation | last = Grein | first = Paul | title = Pink Floyd's Next Album Will Have 'Wall' Tie-In | url = https://books.google.com/books?id=OyQEAAAAMBAJ | publisher = ''[[magasinet Billboard|Billboard]]'' | pages = 11, 44 | dato = 18. september 1982 | accessdate = 10. juli 2019}}</ref> Då [[Falklandskrigen]] braut ut, endra Waters meining og skreiv om songane. Han såg svaret til [[statsminister i Storbritannia|den britiske statsministeren]] [[Margaret Thatcher]] på invasjonen til [[Argentina]] av øyane som [[kraftpatriotisme|jingoistisk]] og unødvendig, og dediserte det nye albumet, som fekk den mellombelse tittelen ''Requiem for a Post-War Dream''—til faren, Eric Fletcher Waters. Han var [[fenrik]] i 8. [[Royal Fusiliers]] og døydde under andre verdskrigen i [[Aprilia i Lazio|Aprilia]] i Italia den 18. februar 1944.<ref>{{harvnb|Blake|2008|pp=13–14}}; for the Commonwealth War Graves Commission entry on Eric Waters see: {{cite web|title= Casualty Details|publisher= Commonwealth War Graves Commission|url=http://www.cwgc.org/find-war-dead/casualty/2099066/WATERS,%20ERIC%20FLETCHER|accessdate=1. mars 2013}}</ref> Waters sa: {{quote|''The Final Cut'' var om korleis etter velferdsstaten vart innført følte me at me flytta oss framover i noko som likna eit liberalt land der me alle passa på kvarandre&nbsp;... men eg såg alt det bli svindla bort og eg hadde sett at eit nesten Dickens-aktig samfunn kom attende under Margaret Thatcher. Eg følte då, som no, at den britiske regjeringa burde ha følgd diplomatiske vegar, i staden for å bruke makt i Sør-Atlanteren.<ref name="Blakepp294295"/>}} Gitaristen [[David Gilmour]] mislikte politiseringa til Waters, og den nye kunstnariske retninga førte til mange harde diskusjonar. Fleire spor som ikkje vart nytta på ''The Wall'', inkludert «[[Your Possible Pasts]]», «[[One of the Few]]», «[[songen The Final Cut|The Final Cut]]» og «[[The Hero's Return]]», hadde blitt sett til side for ''Spare Bricks'', og sjølv om Pink Floyd ofte hadde brukt opp att songar, meinte Gilmour at desse songane ikkje var gode nok for eit nytt album. Han ønskte å skrive nytt materiale, men Waters var tvilande sidan Gilmour i den seinare tida hadde bidrege med lite ny musikk.<ref name="Blakepp294295" /> Gilmour sa: {{Quote|Eg er absolutt skuldig i å vere lat til tider, og det var ein augneblink då Roger kunne seie «Vel, kva har du?» Og eg sa, «Vel, eg har ikkje noko akkurat no. Gje meg litt tid til å få nokre idear ned på band.» Det er element i alt dette som du år seinare kan sjå attende på og seie «Vel, du hadde eit poeng der.» Men det var ikkje riktig av han å ta med dårlege spor på ''The Final Cut''. Eg sa til Roger, «Om desse songane ikkje var gode nok for ''The Wall'', kvifor er dei gode nok no?»<ref>{{Harvnb|Blake|2008|p=295}}</ref>}} Tittelen ''The Final Cut'' er ein referanse til [[William Shakespeare]] sitt ''[[skodespelet Julius Cæsar|Julius Cæsar]]'': «This was the most unkindest cut of all».<ref>{{Harvnb|Schaffner|1991|p=238}}</ref> «When the Tigers Broke Free» var blitt gjeven ut på singel 26. juli 1982, med «Bring the Boys Back Home» som B-side,<ref name="Poveyp237">{{Harvnb|Povey|2007|p=237}}</ref> og singelen vart merka med «Teken frå albumet ''The Final Cut''» men kom ikkje med på albumet før CD-utgåva frå 2004.<ref>{{Cite book |publisher=[[Omnibus Press]] |isbn=978-1-84938-370-7 |last=Mabbett |first=Andy |title=Pink Floyd – The Music and the Mystery |location=London |year=2010 }}</ref> ==Konsept== [[Fil:Argentine POWs guarded by 2 Para.jpg|mini|Britiske [[fallskjermjeger]]ar vaktar argentinske krigsfangar på [[Falklandsøyane]]. Waters sin frustrasjon kring hendingane i Falklandskrigen er tydelege på albumet.]] ''The Final Cut'' er eit antikrigs-[[konseptalbum]] som utforskar det Waters rekna som sviket mot falne britiske tenestemenn – som faren – som ofra livet sitt i anda av etterkrigsdraumen. Denne etterkrigsdraumen var det sigeren deira ville føre til i ei meir fredfull verd,<ref name="Masonp264" /> der leiarane ikkje lenger var like ivrige til å løyse disputtar med krig. Tekstane på albumet er kritiske til Thatcher. Waters rekna politikken og avgjerslene hennar som eit døme på eit slikt svik. Ho vert omtalt som «Maggie» på heile albumet. Opningssporet «[[The Post War Dream]]» byrjar med ein innspelt annonsering om at erstatninga for [[SS «Atlantic Conveyor»|«Atlantic Conveyor»]], eit skip som gjekk tapt i Falklandskrigen, kom til å bli bygd i Japan. Teksten refererer til den døde faren til Waters, tapet av britisk skipsindustri til Japan og Margaret Thatcher, før han går vidare til «Your Possible Pasts», ein omskriven versjon av ein song som ikkje kom med på ''The Wall''. I «One of the Few», ein annan avvist song, er skulelæraren frå ''The Wall'' hovudkarakteren, presentert som ein krigshelt som vender attende til det sivile livet. Han klarar ikkje å fortelje om erfaringane sine til kona si, og i «The Hero's Return» vert han pint av tapet av ein i flymannskapet sitt. «[[The Gunner's Dream]]» diskuterer etterkrigsdraumen i ei verd fri for tyranni og trugselen om terrorisme (ein referanse til [[Hyde Park- og Regent's Park-bombinga|Hyde Park-bombinga]]). Denne vert etterfølgd av «[[Paranoid Eyes]]» der læraren vert alkoholikar.<ref name="Blakep299">{{Harvnb|Blake|2008|p=299}}</ref><ref>{{Harvnb|Mabbett|1995|pp=91–93}}</ref> I den andre halvdelen handlar det om forskjellige krigstema. Medan «[[Southampton Dock]]» er ein sørgjesong for krigsheltane som kjem heim og soldatane som dreg ut til ein sannsynleg død,<ref name="Blakep299" /> handlar «[[Not Now John]]» om korleis samfunnet ignorerer politiske og økonomiske problem.<ref>{{Citation | last = DeGagne | first = Mike | title = Not Now John – Song Review | url = {{Allmusic|class=song|id=t1530754|pure_url=yes}} | publisher = allmusic.com | accessdate = 10. juli 2019}}</ref> «Get Your Filthy Hands Off My Desert» handlar om kva Waters tenkjer om krig og invasjon, og «[[The Fletcher Memorial Home]]» (der tittelen er ein referanse til faren til Waters) omhandlar ein fantasifull bruk av «[[den endelege løysinga]]» for ei samling av politiske leiarar som [[Leonid Brezjnev]], [[Menachem Begin]] og Margaret Thatcher.<ref name="Schaffnerp242">{{Harvnb|Schaffner|1991|p=242}}</ref> Tittelsporet på albumet omhandlar etterverknaden av isolasjonen og den seksuelle undertrykkinga til ein mann, medan han tenkjer på å ta sjølvmord og kjempar med å få kontakt med omverda att. Albumet vert avslutta med «[[Two Suns in the Sunset]]», som skildrar starten på ein [[atomkrig]]: det ultimate resultatet av ei verd besett av krig og kontroll.<ref name="Blakep299" /><ref name="Schaffnerp242" /> ==Innspeling== Den amerikanske komponisten [[Michael Kamen]], som hadde arbeidd på ''The Wall'', var medprodusent og hadde ansvar for orkesterarrangementa, i tillegg til å mekle mellom Waters og Gilmour. Han erstatta òg klaverspelaren [[Richard Wright]], som fekk sparken frå bandet under innspelinga av ''The Wall''.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/09/16/arts/music/16wright.html|title=Richard Wright, Member of Pink Floyd, Dies at 65|last=Pareles|first=Jon|date=2008-09-15|work=The New York Times|access-date=2018-04-24|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> [[James Guthrie]] var lydteknikar og medprodusent, medan trommespelinga til Mason vart utfylt av [[Ray Cooper]] på perkusjon; og då Mason ikkje klarte å spele dei komplekse taktendringane på «Two Suns in the Sunset», vart han erstatta av [[Andy Newmark]]. Mason meinte òg at dei mange repetisjonane av «Maggie, what have we done» burde vore instrumentale, og ikkje sungne.<ref>{{Harvnb|Schaffner|1991|p=239}}</ref> [[Raphael Ravenscroft]] spelte saksofon. Innspelinga fann stad andre halvdelen av 1982 i åtte forskjellige studio, inkludert heimestudioet til Gilmour i [[Hookend Manor]] og Waters sitt Billiard Room Studios i [[East Sheen]].<ref name="Schaffner" /><ref name="Blakepp296298" /> Dei andre stadane var [[Mayfair Studios]], [[Olympic Studios]], [[Abbey Road Studios]], [[Eel Pie Studios]], Audio International og [[RAK Studios]].<ref name="Poveyp237" /> Kranglinga byrja etter kort tid, og sjølv om Waters og Gilmour først arbeidde saman, og spelte videospelet ''[[Donkey Kong]]'' når dei hadde ledig tid, valde dei til slutt å arbeide kvar for seg. Lydteknikaren [[Andrew Jackson|Andy Jackson]] arbeidde med Waters på vokal og Guthrie arbeidde med Gilmour på gitar. Dei møttest stundom for å diskutere arbeidet dei hadde gjort til då, og sjølv om denne metoden i seg sjølv ikkje var unik, byrja Gilmour å kjenne seg anstrengt, og klarte stundom berre så vidt å halde fatninga. Kamen kjende på presset òg. Waters hadde aldri vore veldig trygg på seg sjølv som vokalist, og ved eit høve, etter fleire forsøk, la Waters merke til at Kamen skreiv i notisblokka si. Han vart rasande og kravde å få sjå kva Kamen gjorde, berre for å sjå at Kamen hadde skrive «I Must Not Fuck Sheep» om att og om att.<ref name="Blakepp296298">{{Harvnb|Blake|2008|pp=296–298}}</ref><ref>{{Harvnb|Mason|2005|p=268}}</ref> Som tidlegare Pink Floyd-album, vart det nytta lydeffektar på ''The Final Cut'' kombinert med den nyaste lydteknologien. Mason sine bidrag var stort sett berre å spele inn lydeffektar for det eksperimentelle [[Holophonics|Holophonic]]-systemet, ein lydprosesseringsteknikk som vart nytta for å gje ein forsterka tredimensjonal effekt til innspelingane. ''The Final Cut'' var det andre albumet som nokon sinne brukte denne teknologien.<ref name="MabbettVisual">{{Citation|last=Mabbett|first=Andy|author2=Miles, Barry|title=Pink Floyd: The Visual Documentary|publisher=Omnibus Press|year=1994|isbn=0-7119-4109-2}}</ref> Teknikken er nytta på «Get Your Filthy Hands Off My Desert» og skapar ein lyd av ein eksplosjon som omringar lyttaren. Lydeffektar frå tidlegare Floyd-album vart òg nytta: vinden frå ''[[Meddle]]'' vart nytta om att og delar av ''[[The Dark Side of the Moon]]'', ''[[Wish You Were Here]]'', ''[[Animals av Pink Floyd|Animals]]'' og ''[[The Wall]]''.<ref>{{Harvnb|Schaffner|1991|p=241}}</ref> Etter månader med dårlege forhold og ein endeleg konfrontasjon, vart Gilmour fjerna frå lista som produsent, men vart likevel betalt produsenthonorar.<ref>{{Harvnb|Blake|2008|p=298}}</ref> Waters sa han òg var under mykje press og at han tidleg i produksjonen byrja å tvile på om han nokon gong kom til å spele inn musikk att med Gilmour og Mason. Han kan ha trua med å gje ut albumet som eit soloalbum, men sidan Pink Floyd hadde kontrakt med EMI var dette usannsynleg.<ref name="Blakepp296298" /> Mason heldt seg på avstand og sleit med ekteskapsproblem.<ref name="Masonp273">{{Harvnb|Mason|2005|p=273}}</ref> I eit intervju i juni 1987 sa Waters: {{quote|''The Final Cut'' var heilt forferdeleg å lage, sjølv om eg har lytta til det i det siste og likar det ganske mykje. Men eg likar ikkje korleis eg syng på det. Du kan høre den galne spenninga som går gjennom det heile. Om du prøver å uttrykkje noko eller vert hindra frå å gjere det fordi du er så prippen&nbsp;... Det var ei frykteleg tid. Me krangla som hundar og kattar. Me forstod til slutt – eller aksepterte om du vil – at det ikkje var noko band. Det vart verkeleg kasta i mot oss at me ikkje var noko band og ikkje hadde kome overeins på lang tid. Ikkje sidan 1975 då me laga ''Wish You Were Here''. Sjølv då hadde me store usemjer om korleis albumet skulle setjast saman&nbsp;... Men å lage ''The Final Cut'' var forferdeleg. Me arbeidde ikkje i lag i det heile. Eg måtte gjere det meste sjølv, i lag med Michael Kamen, medprodusenten min. Det er ein av dei få sakene eg og 'karane' var samde om. Men ingen andre ville gjere noko med det.<ref name="pinkfloydz.com">[http://www.pinkfloydz.com/Int%20June%2087%20Waters.html Roger Waters intervjua av Chris Salewicz, juni 1987].</ref>}} ==Plateomslag== [[Fil:Grand-Reng JPG02.jpg|mini|Valmuer er eit tema som går att på omslaget.]] [[Storm Thorgerson]], som var med å skipe [[Hipgnosis]], designerar som hadde laga dei fleste Pink Floyd-omslaga til då, vart ikkje nytta som designer på albumet. I staden gjorde Waters det sjølv, ved hjelp av fotografi som svogeren [[Willie Christie]] hadde teke.<ref name="Masonp273" /> På framsida kan ein sjå ein minnevalmue og fire medaljeband frå andre verdskrigen mot det svarte stoffet på ein jakke eller blazer. Valmuen går att i designet. På innsida av omslaget er det tre fotografi. Det førte syner ei utstrekt hand som held tre valmuar og i bakgrunnen ein soldat med ryggen til kamera. To andre fotografi syner ein sveisar som arbeider der det japanske flagget er teikna på maska hans og ein atombombeeksplosjon, som refererer til «Two Suns in the Sunset». Teksten er trykte i omslaget. Side ein av vinylplata har eit bilete av ei valmueeng og på side to ligg ein soldat med kniv med andletet ned i valmuene med ein hund ved sidan av seg. På baksida er eit fotografi av ein soldatar om står og held ein filmboks med ein kniv i ryggen.<ref name="Blakep299" /> Dette kan syne til det dårlege forholdet mellom Waters og filmregissøren på ''The Wall'', [[Alan Parker]].<ref name="Schaffnerp242" /> ==Utgjeving == Albumet kom ut samstundes med ein kortfilm, som òg var kalla ''[[filmen The Final Cut (1983)|The Final Cut]]''. Filmen består av fire songar frå albumet: «The Gunner's Dream», «The Final Cut», «The Fletcher Memorial Home» og «Not Now John».<ref>{{Harvnb|Povey|2007|p=359}}</ref> Han var produsert av Waters og regissert av svogeren Willie Christie, der Waters snakkar med ein psykiater kalla A. Parker-Marshall. [[Alex McAvoy]], som spelte læraren i ''Pink Floyd – The Wall'', er med i kortfilmen.<ref>{{Harvnb|Schaffner|1991|p=244}}</ref> ''The Final Cut'' kom ut i Storbritannia 21. mars 1983 og i USA den 2. april.<ref name="Povey 2007 348–349">{{Harvnb|Povey|2007|pp=348–349}}</ref> Albumet gjekk til topps på den britiske albumlista, som var høgare på lista enn både ''The Dark Side of the Moon'' og ''The Wall''. Albumet selde ikkje like godt i Amerika og nådde sjetteplassen ''[[magasinet Billboard|Billboard]]''-lista.<ref name="Povey 2007 348–349" /> «Not Now John» vart gjeven ut på singel og nådde topp 30 i Storbritannia, men refrenget med «Fuck all that» vart sensurert til «Stuff all that».<ref name="Blakep300" /> ''The Final Cut'' kom ut på [[compact disc|CD]] i 1983. Ei ommastra utgåve kom ut på CD i 2004 med ein ekstra song, «When the Tigers Broke Free», som ikkje var gjeven ut før.<ref name="ultratop">{{Citation | title = Pink Floyd – The Final Cut (album) | url = http://www.ultratop.be/en/showitem.asp?interpret=Pink+Floyd&titel=The+Final+Cut&cat=a | publisher = ultratop.be | accessdate = 25. september 2009}}</ref> I 2007 vart ei ommastra utgåve gjeve ut som ein del av plateboksen ''[[Oh, by the Way]]'', innpakka i ei miniatyrutgåve av det originale dobbeltfalsa LP-omslaget.<ref>{{Citation | last = Zuel | first = Bernard | title = One last brick in the wall | url = http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_product=AWNB&p_theme=aggregated5&p_action=doc&p_docid=11E0E4D4026E7B78&p_docnum=2&p_queryname=24 | page = 25 |publisher = ''The Sydney Morning Herald'' hosted at infoweb.newsbank.com | dato = 9. januar 2008 | format = registration required | accessdate = 10. juli 2019}}</ref> Med over ein million selde eksemplar i USA vart plata sertifisert til platinaplate i mai 1983. Det hadde oppnådd dobbel platinastatus i 1997.<ref>{{Citation|title=US Certifications database |url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH |publisher=riaa.com |accessdate=28. mars 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626050454/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH |archivedate=26. juni 2007 |df= }}</ref> ''The Final Cut'' vart det Pink Floyd-albumet som selde dårlegast i USA og verda sidan ''Meddle''. Gilmour hevda at dette synte at han hadde rett når han sa at materialet var svakt.<ref name="Povey 2007 230">{{Harvnb|Povey|2007|p=230}}</ref> Waters svarte: {{quote|Det er absolutt latterleg å dømme ei plate berre etter salstala. Om du skal bruke salstala som det einaste kriteriet, så er ''[[Grease: The Original Soundtrak from the Motion Picture|Grease]]'' ei betre plate enn ''[[Graceland av Paul Simon|Graceland]]''. Uansett, eg var i grønsaksbutikken og ei kvinne i førtiåra og pelskåpe kom bort til meg. Ho sa det var den mest rørande plata ho hadde høyrd. Faren hennar hadde òg mista livet i andre verdskrigen. Og eg gjekk attende til bilen med seks kilo poteter og køyrde heim og tenkte at det var godt nok.<ref name="pinkfloydz.com"/>}} ==Mottaking== {{Platemeldingar | kritikk1 = [[AllMusic]] | kritikk1karakter = {{Rating|3|5}}<ref name="Allmusic" /> | kritikk2 = ''[[The Daily Telegraph]]'' | kritikk2karakter = {{Rating|2|5}}<ref>{{Citation|last=McCormick|first=Neil|date=20. mai 2014|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/8790376/Pink-Floyds-14-studio-albums-rated.html|title=Pink Floyd's 14 studioalbums rated|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|location=London|accessdate=9. juli 2019}}</ref> | kritikk3 = ''[[Drowned in Sound]]'' | kritikk3karakter = 4/10<ref name="Drowned" /> |kritikk4 = [[MusicHound]] |kritikk4karakter = 2.5/5{{sfn|Graff|Durchholz|1999|p=872}} | kritikk5 = ''[[magasinet Paste|Paste]]'' | kritikk5karakter = 7.8/10<ref name="paste">{{cite web |url=http://www.pastemagazine.com/articles/2011/10/pink-floyd-why-pink-floyd-reissue-series.html |title=Assessing a Legacy: ''Why Pink Floyd?'' Reissue Series |last=Deusner |first=Stephen |date=16. oktober 2011 |work=[[magasinet Paste|Paste]] |accessdate=20. juni 2019}}</ref> | kritikk6 = ''[[Pitchfork Media]]'' | kritikk6karakter = 9.0/10<ref name="Pitchfork">{{Citation|last=Ott |first=Chris |url=http://pitchfork.com/reviews/albums/6308-the-final-cut |title=Pink Floyd ''The Final Cut'' |publisher=[[Pitchfork Media]] |date=3. juni 2004 |accessdate=9. juli 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141228201243/http://pitchfork.com/reviews/albums/6308-the-final-cut |archivedate=28. desember 2014 |df= }}</ref> | kritikk7 = [[Robert Christgau]] | kritikk7karakter = C+<ref>{{cite web|url=http://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=Pink+Floyd |title=Album: Pink Floyd: The Final Cut |first=Robert |last=Christgau |date= |accessdate=10. september 2012}}</ref> | kritikk8 = ''[[Rolling Stone]]'' | kritikk8karakter = {{Rating|5|5}}<ref>{{Citation|last=Loder|first=Kurt|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/the-final-cut-19830414|title=The Final Cut|magazine=[[Rolling Stone]]|date=14. april 1983|accessdate=1. april 2016|archive-date=2008-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080622041133/http://www.rollingstone.com/artists/pinkfloyd/albums/album/107472/review/5943392/the_final_cut|url-status=yes}}</ref> | kritikk9 = ''[[The Rolling Stone Album Guide]]'' | kritikk9karakter = {{Rating|2|5}}<ref>{{Citation|last=Sheffield|first=Rob|authorlink=Rob Sheffield|url=https://www.rollingstone.com/music/artists/pink-floyd/albumguide|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110217230328/http://www.rollingstone.com/music/artists/pink-floyd/albumguide|title=Pink Floyd: Album Guide|work=[[Rolling Stone]]|publisher=[[Jann Wenner|Wenner Media]], [[Fireside Books]]|date=2. november 2004|archivedate=17. februar 2011|accessdate=9. juli 2019}}</ref> }} ''The Final Cut'' fekk blanda kritikk.<ref name="Blakep300">{{Harvnb|Blake|2008|p=300}}</ref> ''[[Melody Maker]]'' såg på det som «ein milepåle i historia om grufulle hendingar»,<ref name="Blakep299" /> og ''[[NME]]''-skribenten Richard Cook skreiv: «Som dei stakkars, fordømde [[Tommy Atkins|Tommies]] som brydde tankane hans, har låtskrivinga til Roger Waters blitt sprengd til helvete&nbsp;... Waters stoppa med ''The Wall'', og ''The Final Cut'' isolerer og sjonglerer dei same temaa og konseptet utan ny drivkraft.»<ref>{{Citation|last=Cook|first=Richard|title=Over The Wall And Into The Dumper: Pink Floyd's ''The Final Cut''|work=[[NME]]|date=19. mars 1983}}; available at [http://www.rocksbackpages.com/Library/Article/over-the-wall-and-into-the-dumper-pink-floyds-ithe-final-cuti- Rock's Backpages] (krev brukar)</ref> [[Robert Christgau]] skreiv: «det er trøystande å kome over antikrigsrock som har tyngda av mange år med sjølvmedynk bak seg», og gav albumet karakteren C+.<ref name="Christgau">{{Citation|last=Christgau|first=Robert|authorlink=Robert Christgau|title=Consumer Guide Album|work=[[The Village Voice]]|publisher=robertchristgau.com|year=1983 |url=http://www.robertchristgau.com/get_album.php?id=5685|accessdate=10. juli 2019}}</ref> ''[[Rolling Stone]]'' og [[Kurt Loder]] var meir imponert og skreiv «det er i røynda eit soloalbum av Roger Waters&nbsp;... ei ypparleg utføring på fleire nivå».<ref name="Blakep299" /><ref name="Loder">{{Cite web | last = Loder | first = Kurt | title = Pink Floyd – The Final Cut | url = https://www.rollingstone.com/music/reviews/album/3045/22114 | publisher = rollingstone.com | dato = 14. april 1983 | accessdate = 10. juli 2019 | archive-date = 2010-10-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101017071512/http://www.rollingstone.com/music/reviews/album/3045/22114 | url-status = yes }}</ref> Dan Hedges i ''Record'' var òg nøgd og skreiv «På papiret høyrest det banalt og utstudert ut – den slags som har blitt laga til det uendelege av alle frå [[P.F. Sloan]] til [[Paul Kantner]]. For Pink Floyd fungerer det framleis, delvis gjennom underdrivinga og den kløktige musikken og spesialeffektane&nbsp;... men mest av alt gjennom omsorga Waters har hatt i å plotte ut bileta i dei nakne visjonane sine.»<ref>{{Citation |last=Hedges|first=Dan |title=The Final Cut review|journal=Record|date=June 1983|volume=2 |issue=8|page=24}}</ref> ==Etterverknad== Utan planar om å turnere med albumet,<ref>{{Harvnb|Mason|2005|p=274}}</ref> byrja Waters og Gilmour i staden på kvar sine soloprosjekt. Gilmour spelte inn og turnerte med ''[[About Face]]'' i 1984, og brukte det til å uttrykkje kjenslene sine om ei rekkje tema frå drapet på [[John Lennon]] til forholdet hans til Waters, som òg la ut på turné med det nye soloalbumet sitt, ''[[The Pros and Cons of Hitch Hiking]]''.<ref>{{Harvnb|Blake|2008|pp=302–309}}</ref> Mason gav ut det andre soloalbumet ''[[Profiles av Nick Mason og Rick Fenn|Profiles]]'', i august 1985.<ref name="Blakepp311313">{{Harvnb|Blake|2008|pp=311–313}}</ref> Med fare for eit potensielt kostbart søksmål frå plateselskapet og bandmedlemmane,<ref>{{Harvnb|Povey|2007|p=240}}</ref> slutta Waters i 1985. Han meinte at Pink Floyd var «utbrent».<ref>{{Harvnb|Schaffner|1991|pp=262–263}}</ref><ref>{{Citation | last = Jones | first = Peter | title = It's the Final Cut: Pink Floyd to Split Officially | url = https://books.google.com/books?id=9SQEAAAAMBAJ | page = 70 | publisher = ''[[magasinet Billboard|Billboard]]'' | dato = 22. november 1986 | accessdate = 10. juli 2019}}</ref> Han gjekk heilt til [[høgsteretten]] for å hindre at Pink Floyd-namnet kunne brukast igjen.<ref name="Blakepp311313" /> Advokatane hans oppdaga at partnarskapen deira aldri var blitt formelt stadfesta, og Waters vende attende til høgsteretten i eit forsøk på å få lagt ned eit veto mot vidare bruk av bandnamnet. Teamet kring Gilmour svara med å sende ut ei pressemelding om at Pink Floyd kom til å halde fram. Han fortalte ein reporter frå ''[[Sunday Times]]'' at «Roger er ein [[hund i krybba]] og eg kjem til å kjempe mot han».<ref>{{Harvnb|Schaffner|1991|p=271}}</ref> Waters skreiv til EMI og Columbia om at han meinte å forlate gruppa og bad dei frigje han frå kontrakten. Med ei komande rettssak kutta han bandet til manageren [[Steve O'Rourke]] og tilsette Peter Rudge som sin eigen manager.<ref name="Blakepp311313" /> Han laga seinare filmmusikken til ''[[filmen When the Wind Blows (1986)|When the Wind Blows]]''<ref>{{Harvnb|Schaffner|1991|p=263}}</ref> og spelte inn eit nytt soloalbum, ''[[Radio K.A.O.S.]]''<ref name="Schaffnerpp264266">{{Harvnb|Schaffner|1991|pp=264–266}}</ref> Fordi Pink Floyd var dels oppløyst og Waters dominerte prosjektet vert ''The Final Cut'' stundom rekna som eit ''[[de facto]]'' soloalbum av Waters.<ref name="Povey 2007 230" /><ref>{{Harvnb|Watkinson|Anderson|2001|p=133}}</ref><ref>{{Harvnb|Mabbett|1995|p=89}}</ref> Den personlege kvaliteten i tekstane omhandlar kampen til Waters med å forlike seg med fortvilinga si kring eit britisk samfunn i endring og tapet av faren under andre verdskrigen. Gitarsoloane til Gilmour på «Your Possible Pasts» og «The Fletcher Memorial Home» er stundom trekt fram som like bra som dei han spelte på ''The Wall''.<ref name="Blakep299" /><ref>{{Harvnb|Schaffner|1991|pp=238–239}}</ref> I nyare tid har meldingane om albumet sett det i lys av at bandet var i ferd med å bli oppløyst. [[Stephen Thomas Erlewine]] skreiv for [[AllMusic]] at «med sitt sinne, vekt på tekst og lydmessige teksturar, er det klårt at dette er albumet slik Waters meinte det skulle vere. Og det er like klårt at Pink Floyd ikkje kunne ha halde fram i denne retninga.»<ref name="Allmusic">{{Citation | last = Erlewine | first = Stephen Thomas | title = The Final Cut – Overview | url = {{Allmusic|class=album|id=r46695|pure_url=yes}} | publisher = allmusic.com | accessdate = 10. juli 2019}}</ref> ''[[Stylus Magazine]]'' skreiv: «Det handlar om å forfølgje noko større sjølv når du har alle pengane du nokon gong kjem til å trengje. Og så anten mislukkast eller lukkast. Det er opp til det å avgjere om denne plata er ein suksess eller fiasko, men eg endar opp med førstnemnde kvar gong.»<ref name="Stylus">{{Citation | last = Burns | first = Todd | title = On Second Thought: Pink Floyd – The Final Cut | url = http://www.stylusmagazine.com/articles/on_second_thought/pink-floyd-the-final-cut.htm | publisher = stylusmagazine.com | dato = 1. september 2003 | accessdate = 10. juli 2019 | archive-date = 2010-02-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100205092832/http://stylusmagazine.com/articles/on_second_thought/pink-floyd-the-final-cut.htm | url-status = yes }}</ref> Rachel Mann frå [[The Quietus]] sa «sjølv om det har sine feil er ''The Final Cut'' eit frykteleg bra album» og «har framleis noko nytt å seie».<ref name="Quietus">{{Citation | last = Mann | first = Rachel | title = 30 Years On: Pink Floyd's The Final Cut Revisited | url = http://thequietus.com/articles/12504-pink-floyd-the-final-cut | publisher = The Quietus | dato = 17. juni 2013 | accessdate = 13. juni 2019}}</ref> Mike Diver frå ''[[Drowned in Sound]]'' var mindre sjenerøs: «Det er langt mellom lyspunkta og sjølv på papiret indikerer titlane – som 'The Gunner's Dream' og 'Paranoid Eyes' – ei vanskeleg gjennomlytting.»<ref name="Drowned">{{Citation | last = Diver | first = Mike | title = Pink Floyd: The Final Cut: Remastered | url = http://drownedinsound.com/releases/3671/reviews/9535- | publisher = drownedinsound.com | dato = 1. mai 2004 | accessdate = 10. juli 2019 | archive-date = 2010-09-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100909181913/http://drownedinsound.com/releases/3671/reviews/9535- | url-status = yes }}</ref> == Songar == === The Post War Dream === Songen opnar med ein bilradio som skiftar mellom forskjellige stasjonar, noko ein kan sjå i kortfilmen for 'The Final Cut'. :''«...a group of business men announced plans to build a nuclear fallout shelter at Peterborough in Cambridgeshire...»'' :[skiftar kanal] :''«...three high court judges have cleared the way...»'' :[skiftar kanal] :''«...It was announced today, that the replacement for the Atlantic Conveyor the container ship lost in the Falklands conflict would be built in Japan, a spokesman for...»'' :[skiftar kanal] :''«...moving in. They say the third world countries, like Bolivia, which produce the drug are suffering from rising violence...»'' Songen er tre minuttar lang og består av mange lydeffektar, som robåtar og skrik, som er typisk for albumet. Sjølve musikken startar roleg med synthesizerar og vokalen til Waters. Dette glir så over i ein meir høglydt, teatralsk del dominert av elektrisk gitar. I denne delen ropar Waters meir ut teksten enn han gjorde i starten av songen. === Your Possible Pasts === Songen har aldri blitt framført på konsertar, men teksten frå refrenget er med i [[Pink Floyd The Wall|The Wall-filmen]], i lag med tekst frå «5:11 A.M. (The Moment of Clarity)» frå ''[[The Pros and Cons of Hitch Hiking]]'', eit soloalbum av Roger Waters som kom ut året etter. Teksten vert lest opp av hovudrolla, Pink, på toalettet mellom songane «[[Waiting for the Worms]]» og «[[Stop av Pink Floyd|Stop]]». Songen vart mykje spelt på amerikansk FM-radio då han kom ut og nådde åttande plass på Billboard Mainstream Rock Tracks-lista våren 1983. === One of the Few === Songen er berre litt over eitt minutt lang og inneheld ei tikkande klokke i bakgrunnen og ein jamn trommerytme. Det britiske doom death metal-bandet [[Anathema]] har spelt inn songen på samlinga si ''Resonance'', som òg inneheld ein versjon av songen «[[Goodbye Cruel World]]». === The Hero's Return === Songen vart opphavleg kalla «Teacher, Teacher» og vart opphavleg spelt inn på Waters sin originale heimelaga demo for ''[[The Wall]]'' i 1978. Han har aldri vorte spelt live av bandet. Ein utvida versjon av songen, med eit ekstra vers, kalla «The Hero's Return (Parts 1 & 2)» vart gjeven ut som B-side til singelen «[[Not Now John]]». Teksten omhandlar ein krigsveteran som kjem attende til England og kjempar med samvitet sitt på grunn av ting han har gjort og vemmast over korleis ting er i heimlandet. Teksten <blockquote> Sweetheart, sweetheart are you fast asleep? Good. 'Cause that's the only time that I can really speak to you. </blockquote> syner skuldkjensla han føler kring eit minne frå krigen. === The Gunner's Dream === Songen fortel soga om og tankane til ein artillerist medan han fell død om. Songen starta med lyden av «the gunners dying words on the intercom» («dei siste orda til artilleristen på interkomen») nemnd i den førre songen, «The Hero's Return». Medan artilleristen fell gjennom lufta («floating down through the clouds») drøymer han om ei perfekt verd. Linja «Don't blow holes in bandsmen by remote control» er ein referanse til [[bombinga av Hyde Park og Regent's Park]] i 1982 då [[IRA]] plasserte bomber under ein musikktribune og sprengte orkesteret og sivile i nærleiken. === Paranoid Eyes === Teksten omhandlar ein mann som prøver å tilpasse seg etter å ha kome heim frå [[andre verdskrigen|krigen]] og prøver å ikkje syne for alle at han er svak. Dette omfattar å ikkje snakke om erfaringane sine, særleg når han vert stilt direkte spørsmål om dei. Teksten uttrykker også frykta veteranen har for evnene til menneske bak «''petrified eyes''» («skrekkslagne augo»). Han vert til slutt alkoholikar etter kvart som han vert eldre, og syner mangel på begeistring for «etterkrigsdraumen» («You believed in their stories / Of fame, fortune, and glory / And now you're lost in a haze / Of alcohol and soft middle-age / The pie in the sky / Turned out to be miles too high / And you hide hide hide / Behind brown and mild eyes»). === Get Your Filthy Hands off My Desert === Lydeffektar nytta i denne songen vart seinare nytta på soloalbumet til Roger Waters, ''[[Amused to Death]]'' i 1992, mellom dei to delane av songen «Late Home Tonight». Teksten listar opp fleire av verdsleiarane og konfliktar dei har vore involvert i, mellom anna [[Leonid Brezjnev]] og [[den sovjetiske invasjonen av Afghanistan|invasjonen hans av Afghanistan]], [[Menachem Begin]] og [[invasjonen av Libanon i 1982|åtaket på Beirut]], [[Leopoldo Galtieri]] invaderte [[Falklandsøyane]] og motåtaket til [[Margaret Thatcher]] som utløyste [[Falklandskrigen]]. === The Fletcher Memorial Home === Songen syner frustrasjonen til Waters med leiarane i verda etter andre verdskrigen<ref name="songfacts.com">{{Citation |title=arkivkopi |url=http://www.songfacts.com/detail.php?id=5155 |accessdate=2011-02-21 |archive-date=2011-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613233403/http://www.songfacts.com/detail.php?id=5155 |url-status=yes }}</ref>, og nemner mange verdsleiarar med namn ([[Ronald Reagan]], [[Alexander Haig]], [[Menachem Begin]], [[Margaret Thatcher]], [[Ian Paisley]], [[Leonid Brezjnev]], [[Joseph McCarthy]] og [[Richard Nixon]]), og foreslår at desse ''«colonial wasters of life and limb»'' bør isolerast på ein spesiell [[sjukeheim]]. Han kallar desse leiarane ''«overgrown infants»'' («vaksne spedborn») og ''«incurable tyrants»'' («ubotelege tyrannar») og foreslår at dei ikkje forstår anna enn vald eller sine eigne andlet på fjernsynsskjermen. I dei siste linjene samlar han alle «tyrannane» i Fletcher Memorial Home og tenkjer seg å utføre «[[den endelege løysinga]]» på dei. Dette knyter songen til det generelle temaet i songen, som endar med «Two Suns in the Sunset» («to soler i solnedgangen»), ein song som skildrar [[atomkrig]] som den endelege lagnaden til menneskja. Namnet ''Fletcher'' i songen er til ære og minne for faren til Waters, Eric Fletcher Waters, som døydde under andre verdskrigen i [[Anzio]].<ref name="songfacts.com"/> Songen vart framført live av Roger Waters for første gong i 2006. Songen finst òg på samleplate ''[[Echoes: The Best of Pink Floyd]]''.<ref>http://www.cduniverse.com/search/xx/music/pid/2232147/a/Echoes:+The+Best+Of+Pink+Floyd.htm</ref> === Southhampton Dock === Songen er spelt av Roger Waters på konsertar i 2000-åra og finst på konsertalbumet og DVDen ''[[In the Flesh av Roger Waters|In the Flesh]]''. Ein utvida versjon av «[[Outside the Wall]]» nytta i filmen The Wall (under rulleteksten), har eit instrumentalt mellomspel som liknar mellomspelet i denne songen. === The Final Cut === Som tittelsporet på albumet syner det dei mest intime kjenslene til Waters. Teksten omhandlar etterverknaden for ein mann som har vore isolert og seksuelt undertrykt, og han tenkjer på sjølvmord og kjempar for å nå attende til verda rundt seg. Orkestermotivet liknar det ein kan høyre på «[[Comfortably Numb]]», som òg vart instrumentert av Michael Kamen. Under videoen kan ein sjå [[Roger Waters]] som syng til ein psykolog ved sidan av gamle filmopptak frå livet på 1930- og 1940-talet. Han inneheld ein kort gitarsolo av [[David Gilmour]]. === Not Now John === {{detaljar|Not Now John}} === Two Suns in the Sunset === Songen omhandlar dei siste minutta til ein mann før verda går under i [[atomkrig]]. Midtvegs i songen kan ein høyre tekstlinja, ''«the sun is in the east, even though the day is done»'' («sola er i aust, sjølv om dagen er over»), som er ein metafor for eldkula etter ein [[atomeksplosjon]].<ref>{{citebook|title=Echoes: The Complete History of Pink Floyd|author=Glenn Povey|year= 2007|publisher=Mind Head Publishing|isbn=0-9554624-0-1}}</ref> Studiomusikar [[Andy Newmark]] spelar trommer på songen, fordi [[Nick Mason]] ikkje klarte å spele med dei kompliserte taktendringane. Songen vert spelt i ein uvanleg 5/4-takt.<ref>[http://www.classicrockmagazine.com/news/vintage-pink-floyd-interview-part-1/ Classic Rock Magazine, Vintage Pink Floyd Interview]</ref> ==Innhald== [[File:2018 Lieder am See - Status Quo - Andy Bown - by 2eight - DSC1540.jpg|thumb|[[Andy Bown]] frå [[Musikkgruppa Status Quo|Status Quo]] medverka på orgel på nokre spor.]] All solovokal framført av [[Roger Waters]], utanom «[[Not Now John]]» av [[David Gilmour]] og Waters. {{Sporliste | alle songar = Roger Waters | overskrift = Side ein | tittel1 = [[The Post War Dream]] | lengd1 = 3:02 | tittel2 = [[Your Possible Pasts]] | lengd2 = 4:22 | tittel3 = [[One of the Few]] | lengd3 = 1:23 | tittel4 = [[The Hero's Return]] | lengd4 = 2:56 | tittel5 = [[The Gunner's Dream]] | lengd5 = 5:07 | tittel6 = [[Paranoid Eyes]] | lengd6 = 3:40 | total lengd = 20:30 }} {{Sporliste | overskrift = Side to | tittel1 = [[Get Your Filthy Hands Off My Desert]] | lengd1 = 1:19 | tittel2 = [[The Fletcher Memorial Home]] | lengd2 = 4:11 | tittel3 = [[Southampton Dock]] | lengd3 = 2:13 | tittel4 = [[songen The Final Cut|The Final Cut]] | lengd4 = 4:46 | tittel5 = [[Not Now John]] | lengd5 = 5:01 | tittel6 = [[Two Suns in the Sunset]] | lengd6 = 5:14 | total lengd = 22:44 }} {{Sporliste | overskrift = 2004-utgåva | tittel1 = The Post War Dream | lengd1 = 3:00 | tittel2 = Your Possible Pasts | lengd2 = 4:26 | tittel3 = One of the Few | lengd3 = 1:11 | tittel4 = [[When the Tigers Broke Free]] | lengd4 = 3:16 | tittel5 = The Hero's Return | lengd5 = 2:43 | tittel6 = The Gunner's Dream | lengd6 = 5:18 | tittel7 = Paranoid Eyes | lengd7 = 3:41 | tittel8 = Get Your Filthy Hands Off My Desert | lengd8 = 1:17 | tittel9 = The Fletcher Memorial Home | lengd9 = 4:12 | tittel10 = Southampton Dock | lengd10 = 2:10 | tittel11 = The Final Cut | lengd11 = 4:45 | tittel12 = Not Now John | lengd12 = 4:56 | tittel13 = Two Suns in the Sunset | lengd13 = 5:23 | total lengd = 46:18 }} ==Medverkande== {{col-begin}} {{col-2}} '''Pink Floyd''' *[[Roger Waters]]&nbsp;– [[Solovokalist|solovokal]], [[bassgitar]], [[akustisk gitar]], [[rytmegitar]], [[synthesizer]]s, [[lydband]]effektar *[[David Gilmour]]&nbsp;– [[sologitar|solo-]] og [[rytmegitar]], [[Solovokalist|felles solovokal]] på «[[Not Now John]]», ekstra korvokal *[[Nick Mason]]&nbsp;– [[trommer]], [[lydband]]effektar '''Andre medverkande''' *[[Michael Kamen]]&nbsp;– [[piano]], [[pumpeorgel|harmonium]] *[[Andy Bown]]&nbsp;– [[piano]], [[Hammondorgel]] *[[Ray Cooper]]&nbsp;– [[perkusjon]] *[[Andy Newmark]]&nbsp;– trommer på «[[Two Suns in the Sunset]]» *[[Raphael Ravenscroft]]&nbsp;– [[tenorsaksofon]] *[[Doreen Chanter]]&nbsp;– korvokal på «[[Not Now John]]» *[[Irene Chanter]]&nbsp;– korvokal på «[[Not Now John]]» *[[National Philharmonic Orchestra]], dirigert og arrangert av Michael Kamen {{col-2}} '''Produksjon''' *Roger Waters&nbsp;– [[plateprodusent|produsent]], design *[[James Guthrie]]&nbsp;– produsent, [[lydteknikar]] *Michael Kamen&nbsp;– produsent *David Gilmour&nbsp;– produsent (berre på «When the Tigers Broke Free») *Andrew Jackson&nbsp;– lydteknikar *Andy Canelle&nbsp;– assisterande lydteknikar *Mike Nocito&nbsp;– assisterande lydteknikar *Jules Bowen&nbsp;– assisterande lydteknikar *Willie Christie&nbsp;– fotografi *Artful Dodgers&nbsp;– design *Zuccarelli Labs ltd&nbsp;– holophonics *[[Doug Sax]]&nbsp;– [[lydmastering|mastering]] {{col-end}} ==Salslister og salstrofé== {{col-begin}} {{col-2}} ===Salslister=== {|class="wikitable sortable" |- ! style="width:20em;"|Liste (1983) !Plassering |- |Australia ([[Kent Music Report]])<ref>{{cite book|last=Kent|first=David|authorlink=David Kent (historian)|title=Australian Chart Book 1970–1992|publisher=Australian Chart Book|location=St. Ives, N.S.W.|year=1993|edition=Illustrated|page=233|isbn=0-646-11917-6}}</ref> |align="center"|3 |- |{{albumchart|Austria|3|artist=Pink Floyd|album=The Final Cut|accessdate=9. juli 2019}} |- |{{albumchart|Canada|2|chartid=6293a|artist=Pink Floyd|album=The Final Cut|accessdate=9. juli 2019}} |- |{{albumchart|France|1|artist=Pink Floyd|album=The Final Cut|accessdate=9. juli 2019}} |- |{{albumchart|Nederland|2|artist=Pink Floyd|album=The Final Cut|accessdate=9. juli 2019}} |- |{{albumchart|Tyskland4|1|id=6659|artist=Pink Floyd|album=The Final Cut|accessdate=9. juli 2019}} |- |{{albumchart|New Zealand|1|artist=Pink Floyd|album=The Final Cut|accessdate=9. juli 2019}} |- |{{albumchart|Norway|1|artist=Pink Floyd|album=The Final Cut|accessdate=9. juli 2019}} |- |Spanish Albums ([[Productores de Música de España|AFYVE]])<ref>{{cite book|last=Salaverri|first=Fernando|title=Sólo éxitos: año a año, 1959–2002|edition=1st|date=September 2005|publisher=Fundación Autor-SGAE|location=Spain|isbn=84-8048-639-2}}</ref> |align="center"|2 |- |{{albumchart|Sweden|1|artist=Pink Floyd|album=The Final Cut|accessdate=9. juli 2019}} |- |{{albumchart|UK|1|artist=Pink Floyd|album=The Final Cut|accessdate=9. juli 2019}} |- |{{albumchart|Billboard200|6|artist=Pink Floyd|album=The Final Cut|accessdate=9. juli 2019}} |- ! style="width:20em;"|Liste (2017) !Plassering |- {{album chart|Poland|41|id=1065|accessdate=2. februar 2017}} |} {{col-2}} ===Salstrofé=== {{Certification Table Top}} {{Certification Table Entry|region=Austria|award=Gull|relyear=1983|certyear=1994|artist=Pink Floyd|title=The Final Cut|type=album|accessdate=9. juli 2019}} {{Certification Table Entry|region=Germany|award=Gull|relyear=1983|certyear=1990|artist=Pink Floyd|title=The Final Cut|type=album|accessdate=9. juli 2019}} {{Certification Table Entry|region=Italy|award=Gull|relyear=1983|certyear=2017|artist=Pink Floyd|title=The Final Cut|type=album|accessdate=30. januar 2017}} {{Certification Table Entry|region=Netherlands|award=Gull|relyear=1983|certyear=1986|artist=Pink Floyd|title=The Final Cut|type=album|accessdate=13. september 2018}} {{Certification Table Entry|region=United Kingdom|award=Sølv|relyear=1983|certyear=1983|artist=Pink Floyd|title=The Final Cut|type=album|accessdate=9. juli 2019}} {{Certification Table Entry|region=United States|award=Platina|number=2|relyear=1983|certyear=1997|artist=Pink Floyd|title=The Final Cut|type=album|accessdate=9. juli 2019}} {{Certification Table Bottom}} {{col-end}} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Final Cut|The Final Cut]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 10. juli 2019.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' *{{Citation | last = Blake | first = Mark | authorlink = Mark Blake (writer) | title = Comfortably Numb – The Inside Story of Pink Floyd | publisher = Da Capo Press | year = 2008 | isbn = 0-306-81752-7}} *{{Citation | last1 = Graff | first1 = Gary | last2 = Durchholz | first2 = Daniel (eds) | title = MusicHound Rock: The Essential Album Guide | publisher = Visible Ink Press | location = Farmington Hills, MI | year = 1999 | isbn = 1-57859-061-2}} *{{Citation | last = Mason | first = Nick | authorlink = Nick Mason | title = Inside Out – A Personal History of Pink Floyd | publisher = Phoenix | edition = Paperback | editor = Philip Dodd | year = 2005 | isbn = 0-7538-1906-6}} *{{Citation | last = Mabbett | first = Andy | title = The Complete Guide to the Music of Pink Floyd | publisher = Omnibus Pr | year = 1995 | isbn = 0-7119-4301-X}} *{{Citation | last = Povey | first = Glenn | title = Echoes | url = https://books.google.com/books?id=qnnl3FnO-B4C | publisher = Mind Head Publishing | year = 2007 | isbn = 0-9554624-0-1 }} *{{Citation | last = Schaffner | first = Nicholas | title = Saucerful of Secrets | publisher = Sidgwick & Jackson | year = 1991 | edition = 1 | isbn = 0-283-06127-8 }} *{{Citation | last1 = Watkinson | first1 = Mike | last2 = Anderson | first2 = Pete | title = Crazy Diamond: Syd Barrett & the Dawn of Pink Floyd | url = https://books.google.com/books?id=kPJlLjf4OogC | edition = Illustrated | publisher = Omnibus Press | year = 2001 | isbn = 0-7119-8835-8}} {{refslutt}} {{fotnoteliste|3}} ==Bakgrunnsstoff== {{Wikiquote|språk=en}} {{Pink Floyd}} {{DEFAULTSORT:Final Cut, The}} [[Kategori:Pink Floyd-album]] [[Kategori:Musikkalbum frå 1983]] [[Kategori:Album produserte av James Guthrie]] [[Kategori:Album produserte av Roger Waters]] [[Kategori:Capitol Records-album]] [[Kategori:Columbia Records-album]] [[Kategori:Konseptalbum]] [[Kategori:Rockeoperaer]] [[Kategori:EMI Records-album]] [[Kategori:Harvest Records-album]] [[Kategori:Album produserte av Michael Kamen]] [[Kategori:Album spelte inn i Abbey Road Studios]] [[Kategori:Album spelte inn i RAK Studios]] [[Kategori:Engelske politiske musikkalbum]] [[Kategori:Album spelte inn i heimestudio]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2023]] hu68fxscxubqk40l4ssl169f0te8n30 0 51515 3674486 3503816 2026-09-25T08:46:07Z Ranveig 39 menneskja 3674486 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikkalbum| |tittel=David Bowie |format=Studioalbum |omslag=David Bowie Logo.svg |gruppe=[[David Bowie]] |utgjeve=[[1. juni]] [[1967]] |innspeling=Decca Studios i [[London]] <br />[[11. november]] [[1966]] -<br />[[25. februar]] [[1967]] |sjanger=[[Pop]], [[varieté]], [[folkrock]] |lengd=37:07 |selskap=[[Deram Records]] |produsent=[[Mike Vernon]] |kronologi=ja | førre= |neste=''[[David Bowie (1969)|David Bowie (Space Oddity)]]''<br />(1969) }} {{platemeldingar |kritikk1 = [[AllMusic]] |kritikk1karakter = {{Rating|2.5|5}}<ref>{{cite web|author=Dave Thompson |url=http://www.allmusic.com/album/david-bowie-mw0000198656 |title=David Bowie – David Bowie &#124; Songs, Reviews, Credits, Awards |publisher=AllMusic |accessdate=2014-06-28}}</ref> |kritikk2 = ''[[Blender (magazine)|Blender]]'' |kritikk2karakter = {{Rating|1|5}}<ref>{{cite web |title=David Bowie – Blender |url=http://www.blender.com/guide/back-catalogue/53907/david-bowie.html |work=[[bladet Blender|Blender]] |accessdate=16. juni 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100928085728/http://www.blender.com/guide/back-catalogue/53907/david-bowie.html|archivedate=28 September 2010}}</ref> }} '''''David Bowie''''' er debutalbumet til den britiske musikkartisten [[David Bowie]], gjeve ut i 1967 av [[Deram Records]], som var ein del av [[Decca Records]]. Innhaldet på plata var ganske så annleis musikksjangrane Bowie seinare vart kjend for, slik som [[folkrock]] på ''[[Space Oddity]]'' eller [[glamrock]] på ''[[The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders From Mars]]''. ''[[NME]]''-kritikarane Roy Carr og Charles Shaar Murray har sagt at «ein som høyrer på debutalbumet, som er vand med musikken hans frå 70-talet, vil truleg meine at det anten er sjokkerande eller rett og slett gammaldags».<ref name="Bowie: An Illustrated Record">Roy Carr & Charles Shaar Murray (1981). ''Bowie: An Illustrated Record'': s.21-25</ref> {{toclimit|limit=2}} == Påverknad == Bowie var på denne tida påverka av mellom anna dei teatralske tonane til [[Anthony Newley]], av [[varieté]]musikk av artistar som [[Tommy Steele]], og meir underleg britisk musikk av artistar som [[Ray Davies]] og [[The Kinks]], barnerima til [[Syd Barrett]] frå den tidlege utgåva av [[Pink Floyd]], og enkelte songar av [[The Beatles]] som «[[Being for the Benefit of Mr. Kite!]]».<ref name="Strange Fascination">David Buckley (1999). ''Strange Fascination - David Bowie: The Definitive Story'': pp.35-45</ref> Ynskje til Bowie sin dåverande manager, Ken Pitt, var at Bowie skulle verte ein «all-round artist» i staden for ei «rockestjerne». Pitt påverka òg musikkstilen hans på denne tida, og dei unngjekk stort sett totalt [[rock ’n’ roll]]-stilen.<ref>Nicholas Pegg (2000). ''The Complete David Bowie'': p.253</ref> == Musikkstil og tema == «Rubber Band» var [[marsjmusikk]] med [[tuba]] som hovudinstrument. «Little Bombardier» og «Maid of Bond Street» var [[vals]]ar, og inneheldt mykje blåseinstrument og strykarar. «Love You Till Tuesday» og «Come and Buy My Toys» var ein av få songar som hadde ein akustisk gitar som hovudinstrument. «Join the Gang» var eit sjeldan tilfelle der han utforska den samtidige ungdomskulturen, eit bittert syn på [[gruppepress]] og [[narkotikamisbruk]], med [[sitar]] som eit av instrumenta. Den siste songen «Please Mr. Gravedigger», er «ein makaber duett for vokal og lydeffektar»,<ref name="Bowie: An Illustrated Record"/> og har vorte skildra som ein av «eit av dei verkeleg skrullete augneblikka i popmusikken».<ref name="Strange Fascination"/> Sjølv om albumet stiller seg på sida av musikken Bowie seinare skulle gje ut, har enkelte kritikarar oppdaga enkelte tema som viste fram mot seinare songar og album.<ref name="Bowie: An Illustrated Record"/><ref name="Strange Fascination"/> «We Are Hungry Men» vert fortalt av Bowie som ein «[[messias]]-liknande» person, som seinare dukkar opp igjen i songar som «Cygnet Committee» (frå ''[[Space Oddity]]''), «Saviour Machine» (frå ''[[The Man Who Sold the World]]'') og «Oh! You Pretty Things» (frå ''[[Hunky Dory]]''), i tillegg til hovudpersonen på ''[[The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars]]''. Songen referer òg til tema som [[abort]], barnemord og [[kannibalisme]]. «There is a Happy Land» var første gong Bowie såg på born som ein eigen rase i forhold til vaksne, eit tema som dukka opp att på ''The Man Who Sold the World'', ''Hunky Dory'' og ''Ziggy Stardust''. «She's Got Medals» var ei soge med [[homofil]]e og [[lesbisk]]e tydingar som kom før «kjoleomslaget» på ''The Man Who Sold the World'' og den [[biseksuell]]e/[[androgyn]]e karakteren til Ziggy Stardust. == Utgjeving == Albumet vart gjeve ut i Storbritannia i både mono- og stereoutgåve [[1. juni]] [[1967]], same datoen som [[The Beatles]] gav ut ''[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]''. To singlar vart gjeve ut før albumet med dei same musikarane som spelte på albumet, «[[Rubber Band]]» med «The London Boys» som b-side (desember 1966) og «[[The Laughing Gnome]]» med «The Gospel According to Tony Day» som b-side (april 1967). «The London Boys» har vorte kalla Bowie sitt første meisterverk,<ref name="Bowie: An Illustrated Record"/><ref>Kris Needs (1983). ''Bowie: A Celebration'': p.15</ref> ein melankolsk observasjon av [[Mod-rørsla]] i [[London]] på den tida. «The Laughing Gnome» var nærast for ei barneplate å rekne med «[[smurf]]eliknande» vokal, men denne effekten med varierande tonehøgd var brukt meir seriøst på seinare songar som «After All», «The Bewlay Brothers», «Fame» og «Scream Like a Baby». Ei nyinnspelt utgåve av «[[Love You Till Tuesday]]» med b-sida «Did You Ever Have a Dream» vart gjeven ut på singel i juli 1967. Ingen av singlane gjekk inn på listene. ''David Bowie'' vart gjeve ut i [[USA]] i august 1967 utan songane «We Are Hungry Men» og «Maid of Bond Street». Alle songane frå albumet og singlane frå denne perioden vart gjevne ut på fleire samlealbum, inkludert ''The World of David Bowie'' (1970), ''Images 1966-1967'' (1973), ''Rock Reflections'' (1990), og ''[[The Deram Anthology 1966-1968]]'' (1997). Fleire av songane vart brukt i [[Ken Pitt]] sin salsfremmande film ''Love You Till Tuesday'' i 1969, men denne kom ikkje ut før i 1984. == Innhald == {{sporliste | alle songar = David Bowie | overskrift = Side ein | tittel1 = [[Uncle Arthur]] | lengd1 = 2:07 | låtskrivar1 = | tittel2 = [[Sell Me a Coat]] | lengd2 = 2:58 | låtskrivar2 = | tittel3 = [[Rubber Band]] | lengd3 = 2:17 | låtskrivar3 = | tittel4 = [[Love You Till Tuesday]] | lengd4 = 3:09 | låtskrivar4 = | tittel5 = [[There is a Happy Land]] | lengd5 = 3:11 | låtskrivar5 = | tittel6 = [[We Are Hungry Men]] | lengd6 = 2:58 | låtskrivar6 = | tittel7 = [[When I Live My Dream]] | lengd7 = 3:22 | låtskrivar7 = }} {{sporliste | overskrift = Side to | tittel8 = [[Little Bombardier]] | lengd8 = 3:24 | låtskrivar8 = | tittel9 = [[Silly Boy Blue]] | lengd9 = 4:36 | låtskrivar9 = | tittel10 = [[Come and Buy My Toys]] | lengd10 = 2:07 | låtskrivar10 = | tittel11 = [[Join the Gang]] | lengd11 = 2:17 | låtskrivar11 = | tittel12 = [[She's Got Medals]] | lengd12 = 2:23 | låtskrivar12 = | tittel13 = [[Maid of Bond Street]] | lengd13 = 1:43 | låtskrivar13 = | tittel14 = [[Please Mr. Gravedigger]] | lengd14 = 2:35 | låtskrivar14 = }} I 2010 vart ''David Bowie'' gjeven ut på ny i ei omfattande deluxe-utgåve. Utgåva bestod av to plater. Den første plata inneheld originalalbumet, medan spor 15 til 28 var heile albumet på nytt i monoutgåve. {{sporliste | overskrift = Bonussdisk i deluxe-utgåva | tittel1 = Rubber Band | lengd1 = 02:04 | merknad1 = singelversjon | tittel2 = [[The London Boys]] | lengd2 = 03:22 | merknad2 = mono | tittel3 = [[The Laughing Gnome]] | lengd3 = 02:59 | merknad3 = mono | tittel4 = [[The Gospel According to Tony Day]] | lengd4 = 02:49 | merknad4 = mono | tittel5 = Love You Till Tuesday | lengd5 = 03:01 | merknad5 = singelversjon | tittel6 = [[Did You Ever Have a Dream]] | lengd6 = 02:08 | merknad6 = | tittel7 = When I Live My Dream | lengd7 = 03:52 | merknad7 = singelversjon | tittel8 = [[Let Me Sleep Beside You]] | lengd8 = 03:27 | merknad8 = mono | tittel9 = [[Karma Man]] | lengd9 = 03:06 | tittel10 = [[London Bye Ta-Ta]] | lengd10 = 02:38 | tittel11 = [[In the Heat of the Morning]] | lengd11 = 02:48 | tittel12 = The Laughing Gnome | lengd12 = 03:00 | merknad12 = singelversjon - 2010 stereomiks | tittel13 = The Gospel According to Tony Day | lengd13 = 02:52 | merknad13 = singelversjon - 2010 stereomiks | tittel14 = Did You Ever Have a Dream | lengd14 = 02:09 | merknad14 = singelversjon - 2010 stereomiks | tittel15 = Let Me Sleep Beside You | lengd15 = 03:22 | merknad15 = stereo | tittel16 = Karma Man | lengd16 = 03:06 | merknad16 = stereo | tittel17 = In the Heat of the Morning | lengd17 = 03:00 | merknad17 = stereo | tittel18 = [[When I'm Five]] | lengd18 = 03:08 | merknad18 = Love You Till Tuesday-versjonen | tittel19 = [[Ching-a-Ling]] | lengd19 = 02:52 | merknad19 = full-length version stereo mix | tittel20 = Sell Me a Coat | lengd20 = 02:58 | merknad20 = remix - mono | tittel21 = Love You Till Tuesday | lengd21 = 03:00 | merknad21 = BBC Top Gear 18. desember 1967 | tittel22 = When I Live My Dream | lengd22 = 03:35 | merknad22 = BBC Top Gear 18. desember 1967 | tittel23 = Little Bombardier | lengd23 = 03:28 | merknad23 = BBC Top Gear 18. desember 1967 | tittel24 = Silly Boy Blue | lengd24 = 03:25 | merknad24 = BBC Top Gear 18. desember 1967 | tittel25 = In the Heat of the Morning | lengd25 = 04:18 | merknad25 = BBC Top Gear 18. desember 1967 }} ==Songar== ====Uncle Arthur==== «Uncle Arthur» er opningssporet på albumet og òg ein av dei første som vart spelt inn for albumet. Teksten skildrar ein person, på liknande vis som [[Ray Davies]] gjorde i [[The Kinks]], men Bowie sin person er meir surrealistisk og lausrive frå menneskja.<ref name=arthur>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/08/31/uncle-arthur/| tittel=Uncle Arthur| utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> Den Batman-elskande personen er både eit trist portrett av ein mellomaldrande mann som ikkje aksepterer lukka han snublar over, og av ein liten gut som førestiller seg at han er vaksen, ein som rømmer frå utstrekt kontakt med jenter. Han fortel at personen berre er kjend som Uncle Arthur, og gjev ei kjensle av at teksten er fortalt frå eit barneperspektiv, der det forvirrande vaksenlivet vert forklat av barnelogikk, t.d. at onkel Arthur forlét Sally, fordi han ikkje likte maten hennar, ''or so mum says'').<ref name=arthur/> Songen vart spelt inn 14. november 1966. ====Sell Me a Coat==== Lenge før Bowie gav ut debutalbumet sitt, sende manageren hans Ken Pitt, songar til amerikanske musikarar i håp om at han først skulle bli kjend som låtskrivar. Han sendte då «She’s Got Medals» og «Silly Boy Blue» til [[Jefferson Airplane]] og [[Big Brother and the Holding Company]]. Begge avslo begge songane. «Sell Me a Coat» er av dei meir pop-aktige songane på albumet.<ref name=coat>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/09/15/sell-me-a-coat/| tittel= Sell Me a Coat| utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> Versa har ein melodi i lågt toneleie, medan Bowie syng teksten langsamt og roleg. Refrenga har eit meir livleg tempo, i eit høgare toneleie og består av korte, slagkraftige frasar, som «little patch pockets»). Teksten består av bilete av vinter og fortviling, som at kjærasten hans har forlate han, og seinare varme og fornying, der han i refrenget leitar etter ein ny kjæraste.<ref name=coat/> Songen vart spelt inn 8. desember 1966. Ein versjon av songen vart nytta i promofilmen ''Love You Till Tuesday'' i 1969 med ny korvokal frå Hermione Farthingale og John Hutchinson. ====Rubber Band==== {{detaljar|Rubber Band}} ====Love You Till Tuesday==== {{detaljar|Love You Till Tuesday}} ====There is a Happy Land==== {{sitatboks|tekst = You’ve had your chance, and now the doors are closed, sir. |opphav = David Bowie (1967)|flyt=venstre}} Songen er ein av fleire Bowie skreiv på denne tida der teksten er sett frå synspunktet til eit barn. Dette var ganske vanleg i psykedeliaen på denne tida, der ein utforska barndomen og rekna tenkemåten til barn på liknande måte som LSD-inspirerte syn.<ref name=happy>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/09/10/there-is-a-happy-land/| tittel= There is a Happy Land| utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> Ein annan av Bowie sine songar som gjer det same er «[[When I'm Five]]». Teksten skildrar barndomen som ein slags eigen orden, med sine eigne rangar og laug, legender og fraksjonar som var ukjende for vaksne. Songen er sett til ei slette i skumringa, timen før middagstid, når «barneriket» er på høgdepunktet sitt.<ref name=happy/> Songen har eit musikalsk arrangement som er av dei meir ambisiøse på plata, med ein 16-taktar lang instrumental introduksjon, med ein første solo som høyres ut som ein [[celesta]] og ein andre solo som vert spelt av eit [[valthorn]]. Delar av soloane dukkar opp som motiv seinare i songen, i lag med fleire andre tema. Bowie syng mykje av teksten i lange, langsame tonar, utanom replikkane til dei vaksne, som er korte, mot slutten av kvart vers.<ref name=happy/> Tittelen kjem kanskje frå «There Is a Happy Land (Far, Far Away)», ei skotsk salme frå 1800-talet.<ref name=happy/> Songen vart spelt inn 24. november 1966. ====We are Hungry Men==== Songen opnar med ein vanvitig «BBC-programvert» som fortel at verda er i ferd med å bli overfolka, har eit mellomspel med teikneserieaktig Nazi-skrål og når eit høgdepunkt når Bowie syng over skrikande blåsarar: ''«I’ve prepared a document legalizing mass abortion! We will turn a blind eye to infanticide!»''<ref name=hungry>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/09/13/we-are-hungry-men/| tittel=We are Hungry Men | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> («Eg har førebudd eit dokument for legalisering av masseabort! Vi skal vende det blinde auga til barnedrap!») I lag med «She’s Got Medals» er dette det første forsøket til Bowie på eit tema som han var oppteken av det neste tiåret med Messias-liknande fascistiske politikarar og dystopiane som dei kom til makta i. Seinare døme på dette er «[[Cygnet Committee]]», «[[The Supermen]]» og det meste av [[Diamond Dogs]].<ref name=hungry/> Songen vart spelt inn 24. november 1966. ====When I Live My Dream==== Albumet ''David Bowie'' var i røynda ferdig i midten av desember 1966, men Deram venta seks månadar før dei gav ut albumet. I februar 1967 spelte Bowie inn to ny songar, som vart inkludert på albumet. Det kan verke som om Bowie og manageren hans Ken Pitt meinte at songen kunne bli gjennombrotet hans.<ref name=dream>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/10/02/when-i-live-my-dream/| tittel=When I Live My Dream | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> Den første versjonen var enkel, men vart raskt etterfølgd av eit meir avansert arrangement av Ivor Raymonde. Denne versjonen vart føreslått som singel, men Deram avslo. Bowie nytta songen ved fleire høve resten av 1960-åra, og inkluderte songen i pantomimeshowet ''Pierrot in Turquoise'', spelte inn ein tyskspråkleg versjon («Mit Mir in Deinem Traum») og nytta songen som avslutningsnummer i promofilmen ''Love You Till Tuesday''. Han gav til slutt opp i juli 1969, då Bowie spelte «When I Live My Dream» i eit storbandarrangement i ein internasjonal songfestival i [[Valetta]] på [[Malta]] og tapte til eit spansk barnetalent kalla Cristina.<ref name=dream/> Songen leid av dårleg timing, delvis på grunn av den sentimentale stemninga som høyrtes banalt ut då han kom sommaren 1967.<ref name=dream/> [[Leos Carax]] nytta songen i filmen sin ''[[Boy Meets Girl]]'' i 1984 og [[Seu Jorge]] spelte inn ein portugisk språkleg versjon i 2004 for filmmusikken til ''[[Life Aquatic]]''. Den første versjonen vart spelt inn 25. februar 1967, og ein ny versjon 3. juni 1967. ====Little Bombardier==== Teksten handlar om ein fattigsleg, gammal krigsveteran som lever eit trist liv aleine, men som får gleda attende når han spionerer på to barn. Han kjøper snop og gåver til dei, og dei elskar han. Han vert så mistenkt for å vere [[pedofili|pedofil]] og vert jaga ut av byen. Om den gamle mannen verkeleg var pedofil eller ikkje, får ein ikkje vite.<ref>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/09/16/little-bombardier/| tittel=Little Bombardier | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> Songen går i [[vals]]etakt. I 1966 var det uvanleg for ein rockemusikar å bruke 3/4-takt. Songen vart spelt inn 8. desember 1966. BBC likte songen godt nok til at dei bad han framføre songen under den første [[Top Gear]]-framføringa hans seint i 1967. ====Silly Boy Blue==== «Silly Boy Blue» er eit forsøk frå Bowie på å skildre [[tibet]]ansk kultur i ein popsong. Bowie hadde vore interessert i tibetansk [[buddhisme]] sidan midten av tenåra, då han las [[Heinrich Harrer]]-boka ''Seven Years in Tibet'' frå 1952, og etter kvart møtte og vart ven med den tibetanske lamaen Chimi Youngdong Rimpoche, som budde i eksil i London.<ref name=silly>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/09/19/silly-boy-blue/| tittel=Silly Boy Blue | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> Songen er strukturert i fire vers, delt i par av eit mellomspel. Songen går opp ein toneart på det tredje, ordlause verset. Den første versjonen av songen vart spelt inn seint i 1965 med the Lower Third, og hadde ein grunnleggande Beatles-rytme. På albumversjonen, som vart spelt inn den 8. desember 1966, nyttar Bowie ein annan rytme med større dynamisk effekt.<ref name=silly/> Bowie spelte «Silly Boy Blue» to gonger for BBC, mellom anna i 1968 med eit forseggjort arrangement av [[Tony Visconti]] med mellom anna [[gong]]ar og klokkespel. Denne versjonen finst på ''[[Bowie at the Beeb]]''. Songen vart spelt inn av [[Billy Fury]] same året. Bowie-songen «[[Seven Years in Tibet av David Bowie|Seven Years in Tibet]]» har eit liknande tema.<ref name=silly/> Bowie spelte òg inn «Silly Boy Blue» inn på nytt for det uutgjevne albumet ''[[Toy av David Bowie|Toy]]'' kring år 2000 og framførte han under Tibet House Benefit i [[Carnegie Hall]] in februar 2001. Biografen Nicholas Pegg skriv at [[Right Said Fred]] nytta ein del av melodien i hitten deira «Don’t Talk Just Kiss» i 1991.<ref name=silly/> ====Come and Buy My Toys==== «Come and Buy My Toys» har eit av dei enklaste arrangementa på ''David Bowie'' med akustisk gitar spelt av [[John Renbourn]], bass og vokalen til Bowie. Songen har eit liknande tema som «There is a Happy Land». Songen vart spelt inn 12. desember 1966. ====Join the Gang==== {{sitatboks|tekst=It’s all a big illusion, but at least you’re in<br /> At least you’re in.|opphav=David Bowie|flyt=venstre}} «Join the Gang» er ei hyllest til det hippe ungdomsmiljøet i London og gjengen det er snakk om består av ein toppmodell, ein sitarspelar som vurderer å bli buddhist, og ein [[West End]]-versjon av [[Jim Morrison]], som opptrer full på scenen for eit betalande publikum.<ref name=gang>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/09/04/join-the-gang/| tittel=Join the Gang | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> Musikken byrjar med ein funky trommeintroduksjon, manisk sitarspel i opningsverset, honkytonk-piano og ein parodi av opningsriffet på [[Spencer Davis Group]] sin «[[Gimme Some Lovin’]]».<ref name=gang/> Songen endar i eit nervøst samanbrot. Biografiforfattaren David Buckely spurte Gus Dudgeon om kva lydane i slutten av songen var. Dudgeon sa: «Det er ein støvsugar, promping og jafsing. Eg syns prompinga høyres ganske så ekte ut, spør du meg. Ein av dei har til og med ekko-effekt på seg.»<ref name="Strange Fascination"/> Songen vart spelt inn 24. november 1966. ====She's Got Medals==== Teksten handlar om ei lokal kvinne som forkler seg som ein mann for å verve seg i hæren under krigen («passed the medical/don’t ask me how it’s done») før ho vert lei av «å sjekke opp jenter og barbere krøllene sine». Ho deserterer under bomberegn og går attende til kvinnelivet. Som i «Uncle Arthur», indikerer songen at bak kvar normal nabo (her ei respektabel, eldre kvinne) ligg eksentrisitet, galskap og skummel skandale. Songen vert sungen av Bowie med ei forvridd, teatralsk [[Cockney]]-stemme.<ref>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/09/02/shes-got-medals/| tittel=She's Got Medals| utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> Songen vart spelt inn 14. november 1966. ====Maid of Bond Street==== «Maid of Bond Street» er ein ordrik, hoppande song. Teksten handlar om ei einsam, glamorøs jente som består av leppestift og filmklipp, og ein sjalu landsbygut som er utestengd frå verda hennar, og som sjølv ønsker å bli ei stjerne.<ref name=bond>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/09/17/maid-of-bond-street/| tittel=Maid of Bond Street | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> Songen går i ein valsetakt og vart spelt inn 8. desember 1966. Songen vart ikkje gjeven ut på den amerikanske utgåva av albumet. ====Please Mr. Gravedigger==== {{sitatboks|tekst = «Eg hugsar Bowie stå der med kragen snudd oppover som om han stod i regnet, <br />bøygd framover og gravande rundt i ein boks med grus. Og du trudde [[Brian Wilson]] var gal!»|opphav = Gus Dudgeon om innspelinga av «Please Mr. Gravedigger».|flyt=venstre}} «Please Mr. Gravedigger» er den siste songen på albumet og ein av dei siste som vart spelt inn. Songen er ein gravplassmonolog, framført acapella, av ein barnemordar, i lag med lydar av tore, regndropar, ringande kyrkjeklokker, spadetak, fotsteg og fugleskrik, og eit nys. Bowie går inn i rolla og etter eit nys syng han resten av songen som om han har tett nase. Songen er som eit radioteater med bisarre stemmer og lydeffektar. Bowie nytta seg av lydbiblioteket til Decca for å finne lydeffektane til songen, på liknandevis som [[the Beatles]] gjorde med biblioteket til [[EMI]].<ref name=gravedigger>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/09/23/please-mr-gravedigger/| tittel=Please Mr. Gravedigger | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> Stemninga er uhyggeleg med ein mørk humor og ein forkjølt mordar. Teksten er fylt med bilete om det som ein gong var ein fin gravplass og som er blitt øydelagd av ei bombe, der dei døde ligg oppå kvarandre.<ref name=gravedigger/> Ein mann som har drepe ei 10 år gammal jente står og ser på ein gammal man som grav ei grav, før han finn ut at han må drepe gravaren (anten for å dekkje over drapet sitt, eller dekkje over at han tok eit hårlokk frå jenta).<ref name=gravedigger/>. Når songen sluttar byrjar mordaren å grave grava til gravaren. Songen vart spelt inn 13. desember 1966. Demoversjonen av «Please Mr. Gravedigger» vart spelt inn samstundes med «Rubber Band» og «The London Boys», men har aldri vore tilgjengeleg, ikkje ein gong på piratkopiplater. Denne versjonen skal visstnok vere berre Bowie og eit orgel, utan lydeffektane.<ref name=gravedigger/>. Han framførte òg songen på det tyske TV-programmet ''4-3-2-1 Musik Für Junge Leute'' i februar 1968, men desse filmklippa skal ikkje finnast lenger.<ref name=gravedigger/> ===Andre songar frå perioden 1966-1969=== ====Over the Wall We Go==== «Over the Wall We Go» er ein song som var dels ein julesong, og dels ein kommentar til dei mange rømmingane frå fengsel i Storbritannia i midten av 1960-åra, som kommunistspionen George Blake i oktober 1966. Songen vart spelt inn kring desember 1966 og er aldri blitt gjeven ut offisielt av Bowie, men finst på piratkopiplater. Ken Pitt gav demoen til Robert Stigwood i januar 1967, som gav han vidare til den nye artisten han hadde i stallen sin, [[Oscar Beuselinck]]. Oscar spelte inn songen og gav han ut på singel tidleg i 1967. ====The Laughing Gnome==== {{detaljar|The Laughing Gnome}} ====The Gospel According to Tony Day==== «The Gospel According to Tony Day» vart gjeven ut som B-sida til «The Laughing Gnome». Songen er ein langsam 10-takts blues, med bass, gitar, obo og fagott. Songen vart spelt inn 26. januar 1967. Songen vart covra av [[Edwyn Collins]] i 2003. ====Did You Ever Have a Dream==== {{detaljar|Love You Till Tuesday}} ====Little Toy Solider==== «Little Toy Soldier» handlar om den vesle jenta Sadie, ein leikesoldat S&M og mykje pisking.<ref name=solider>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/10/07/little-toy-soldier/| tittel=Little Toy Solider | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=13. januar 2016}}</ref> Songen er aldri blitt gjeve ut offisielt og markerer slutte på rekkja av «novelty»-songar Bowie skreiv på denne tida. Songen finst på fleire piratkopiplater. Songen er sterkt inspirert av [[Velvet Underground]] sin «[[Venus In Furs]]» og Bowie nyttar mellom anna heile linjer frå denne songen.<ref name=solider/>. [[Gus Dudgeon]], som var lydteknikar for Bowie på denne tida, prydar versa med kakling, piskelydar og knirkande fjører. Halvvegs gjennom, etter at soldaten tar livet av Sadie, endar songen i indianske krigsrop, eksplosjonar, knust glas, hosting, motorvegstøy og nokon som snyt seg.<ref name=solider/> Songen vart spelt inn 5. april 1967 med the Riot Squad, eit band frå London som Bowie tok over nokre månader i 1967. Dei spelte kring 20 konsertar og han spelte nokre få demoar med dei. Bandet bestod av Rod Davies på gitar, Croke Prebble på bass, Bob Evans på saksofon og fløyte, George Butcher på klaverinstrument og Derek Roll på trommer. ====Silver Treetop School for Boys==== «Silver Treetop School for Boys» er ein av dei «tapte» songane til Bowie frå 60-åra. I månadane medan han venta på at Deram skule gje ut debutplata, spelte Bowie inn eit par demoar og håpa at lovande band skulle spele dei inn. Han var visstnok inspirert til å skrive «Silver Treetop» etter å ha lese i avisa om ein marihuana-skandale på Lancing College. Ken Pitt sende demoversjonen til Bowie og the Riot Squad til produsenten [[Steve Rowland]] i mai 1967. Nokre få månader seinare spelte to britiske band inn songen, [[The Beatstalkers]] frå [[Glasgow]], som òg hadde Pitt som manager og som var kjend for skotskrutete bukser og konsertar som enda i opprør, og The Slender Party, som ein veit lite om. Forskjellige forfattarar har hevda at Bowie syng korvokal på begge, ein av dei, eller ingen av dei.<ref name=school>{{kjelde www|url= https://bowiesongs.wordpress.com/2009/10/08/silver-treetop-school-for-boys/| tittel=Silver Treetop School for Boys | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=15. januar 2016}}</ref> Bowie sin demo vart spelt inn kring april-mai 1967. The Beatstalkers sin versjon kom ut med «Sugar Chocolate Machine» som B-side i desember 1967, medan the Slender Party sin versjon kom i 1967 på Polydor med «I’ve Lost a Friend And Found A Lover» som B-side. Ingen av singlane gjekk inn på salslistene.<ref name=school/> Andre demosongar som vart spelte inn samstundes var «Everything is You» og «Social Girl». Ingen av desse vart gjevne ut av Bowie, og dukka først opp på [[acetat]]plater i nyare tid. The Beatstalkers spelte inn ein versjon av «Everything Is You» som B-sida til «Rain Coloured Roses» i 1968.<ref>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/10/12/1967-demos/| tittel=1967-demoes | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=15. januar 2016}}</ref> Bowie spelte òg inn to songar skrivne av den belgiske songaren [[Andrée Giroud]], òg kalla Dee Dee og komponisten [[Willy Albimoor]], då han vart spurt av forlaget sitt, Essex Music, om han kunne skrive ein engelsk tekst. Dei to songane var «Pancho» og «Love is Always».<ref>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/10/14/the-dee-dee-translations/| tittel=The Dee Dee Translations | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=15. januar 2016}}</ref> ====Let Me Sleep Beside You==== «Let Me Sleep Beside You» er ein song Bowie spelte inn 1. september 1967, og vart den første songen hans som var produsert av [[Tony Visconti]].<ref name=sleep/> Kort tid etter Bowie gav ut albumet sitt i juni 1967, møtte han Visconti på kontoret til David Platz, som var buisnesspartnaren til den britiske produsenten [[Denny Cordell]] og songforleggaren til Bowie. Visconti kom til Storbritannia frå [[Brooklyn]] som ein 22 år gammal bassist i april 1967 for å arbeide ulovleg som plateprodusent i lære. Han klarte å overtyde tollen om at han reiste med fire gitarar fordi han var ein omreisande musikar som måtte øve på gitarane sine kvar dag. I New York vart han oppdaga av Cordell og då han skreiv eit komplett arrangement for ei innspeling for [[Georgie Fame]] i løpet av ein times tid, og då han kom til Storbritannia vart Visconti sett i arbeid på songar av [[The Move]], som «Cherry Blossom Clinic», «Flowers In the Rain», «Mist on a Monday Morning» og [[Manfred Mann]] med «So Long Dad». Platz meinte at Visconti ville gå fint i hop med Bowie, sidan han hadde eit rykte for å kunne arbeide godt med artistar som var «vanskeleg å forstå», som [[Marc Bolan]] i [[bandet Tyrannosaurus Rex]]. Visconti og Bowie vart raskt vener, så då Bowie skulle spele inn ein ny song for Deram mot slutten av sommaren, spurte han Visconti om å arrangere og produsere songen for han. Visconti smigra Bowie med å kalle songen «nesten amerikansk». Bowie var på denne tida nesten blakk, sidan salet av albumet hadde stagnert. «Let Me Sleep Beside You» var eit forsøk på etterape suksessen til [[Rolling Stones]]-songen «[[Let’s Spend the Night Together]]». Songen er eit steg bort frå det eksentriske og teatralske som hadde prega songane til Bowie på Deram, og er meir ein grunnleggande rock and roll sex-song. Songen har ein ganske enkel akkordprogresjon på versa (C-B-F), den klassiske rocke-progresjonen, og Visconti nytta ein [[cello]]seksjon, ein dominerande bass og trommer frå [[Alan White]] (seinare i [[Plastic Ono Band]] og [[Yes]]), i lag med den akustiske gitaren, som driv songen.<ref name=sleep>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/10/16/let-me-sleep-beside-you/| tittel=Let Me Sleep Beside You | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=15. januar 2016}}</ref> Songen vart avvist av Deram som singel, og songen vart først gjeven ut i 1970 på samlealbumet ''[[World of David Bowie]]'' som Deram gav ut for å utnytte populariteten til Bowie etter «Space Oddity». Songen finst òg på ''[[Deram Anthology]]'' og på bonusplata som følgde 2010-utgåva av ''David Bowie'', der han òg finst i ein nymiksa stereomiks. ====Karma Man==== «Karma Man» var den andre songen Bowie skreiv som var inspirert av tibetansk buddhisme. Bowie hadde studert tibetansk buddhisme sidan 1965, om ikkje før, og «Karma Man» vart ein slags oppfølgjar til den tidlegare songen «[[Silly Boy Blue]]». Men der «Silly Boy Blue» hadde skildra tibetansk kultur ganske så bokstavleg og realistisk,<ref name=karma>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/10/19/karma-man/| tittel= Karma Man| utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=15. januar 2016}}</ref> var «Karma Man» om ein person kledd i safrangul kappe, knelande på golvet i meditasjon, som ein buddhistisk superhelt. Han er i opposisjon til Vesten, dei bedradde og blinde gjer narr av han, reknar han som ein karneval-særing, og prøver å moderere han.<ref name=karma/> Songen vart spelt inn 1. september 1967 og var føreslått som B-side til «Let Me Sleep Beside You», men denne singelen vart avvist av plateselskapet og aldri gjeve ut. Songen kom ut på ''[[Deram Anthology]]'' og vart framført for BBC, arrangert av Visconti, den 13. mai 1968. Dette BBC-opptaket finst på ''[[Bowie at the Beeb]]''. Det skal ha blitt spelt inn ein versjon av songen for ''[[Toy av David Bowie|Toy]]'', men denne er ikkje blitt lekka, slik mange av songane frå dette prosjektet er.<ref name=karma/> ====Ernie Johnson==== ''Ernie Johnson'' var ein rockeopera som Bowie skreiv. Han skreiv mellom anna eit fire sider langt utdrag, med sceneinstruksjonar og kameravinklar, sidan han tenkte at det kanskje kunne hamne på fjernsyn. Soga var inspirert av Anthony Newley sin ''Gurney Slade'', men Cann skreiv i biografien om Bowie at somme av songane i ''Ernie Johnson'' vart brukt om att frå eit skodespel Bowie skreiv i 1966, kalla ''Peacock's Farm''. Songane som vart skrivne er «Tiny Tim (You're Smart, You're Pretty Tiny Tim)», «Where's the Loo», «Season Folk», «Just One Moment Sir», «Varioius Times of Day», «Early Morning», «Noon, Lunch-Time», «Evening», «Ernie Boy», «This is My Day» og «Untitled». Dette er den største samlinga av Bowie-songar frå 1960-åra som ikkje er gjevne ut, men har overlevd på eit firespors lydband med Bowie på vokal og korvokal, elektrisk og akustisk gitar og perkusjon. Denne vart auksjonert bort i 1996.<ref name=RebelRebel>{{{kjelde bok|tittel=Rebel Rebel|forfattar=Chris O'Leary|utgjeve=2015|forlag=Zero Books}}</ref> ====C'est La Vie==== «C'est La Vie» vart skriven av Bowie sommaren 1967 og spelt inn i september. Han var ein av demoane som Ken Pitt sendte til forleggarar og til den amerikanske songaren [[Chris Montez]], men ingen ville ha songen. Lydbandet hadde åtte instrumentale og vokale versjonar av songen. Songen var ein av songane som var planlagt for det andre Deram-albumet til Bowie, men han vart aldri spelt inn på ny. Han nytta seinare ei tekstlinje for «[[An Occasional Dream]]» («burns my wall with time») og nytta noko av melodien om att i songen «[[Shadow Man]]».<ref name=RebelRebel/> ====April's Tooth of Gold==== «April's Tooth of Gold» vart spelt inn seint i 1967 eller tidleg i 1968, og er aldri blitt gjeve ut offisielt. Demoversjonen hamna først ut på piratkopiplate i 2010.<ref name=RebelRebel/> Songen er driven av ein stødig akustisk gitar, liknande [[The Kinks]] sin «Autumn Almanac», og handlar om merkelege, unge folk med blått hår og gulltenner, og den eldre generasjonen som undrar seg over desse. Det same temaet dukka opp att i den seinare songen «[[Oh! You Pretty Things]]». ====Pantomime-songane==== Mot slutten av 1960-åra vart Bowie ein profesjonell pantomimikar, som stundom song på scenen. Selskapet hans ynskte å bli kvitt han, sidan ingen av platene hans hadde seld noko særleg. Han hadde ikkje noko band, så ofte fekk han berre inntekter frå pantomimeshowa, anten i sceneproduksjonar eller som oppvarmingsartist for rockeband som Tyrannosaurus Rex. Pantomime var ein viktig del av kunsten til Bowie, og han kledde seg til dømes som Pierrot i musikkvideoen til «[[Ashes to Ashes]]». Bowie følgde stigen til ei typisk framtidig britisk rockestjerne, og spelte i beat-grupper, fekk ein manager, spelte inn singlar, laga eit dels psykedelisk album. Pantomimetida braut med dette mønsteret, og markerte han med ein annan estetikk enn ein typisk rockar.<ref name=mime>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/10/21/the-mime-songs/| tittel= The Mime Songs| utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=15. januar 2016}}</ref> Bowie gjekk i lære hos [[Lindsay Kemp]] som sa om Bowie: «Han drakk opp alle orda mine og gjorde akkurat som han fekk beskjed om. Og eit par år seinare, då han inviterte med til å oppføre [[Ziggy Stardust]] for han på [[Rainbow Theatre|Rainbow]], var han framleis ein glede å regissere. Eg oppfordra han til å gjere framføringane sine enkle, noko han gjorde, og me hadde aldri kunstnariske usemjer. Han var ein ideell elev.» Bowie møtte Kemp i midten av 1967 og då hausten kom tok han dansetimar hos han. Kemp sa seinare at han hadde redda Bowie frå å bli ein buddhistisk munk, sidan Bowie hadde vitja eit buddhistkloster i Skottland og visstnok vurderte å avlegge løfte.<ref name=mime/> Kemp bad Bowie spele og skrive songar for eit nytt stykke han skulle sette opp, «Pierre in Turquoise». Stykket bestod av Pierrot, den triste, godtruande hanreien, hans elska Columbine og kjærasten hennar Harlequin, som var variasjonar på klassiske ''[[Commedia dell’arte]]''-typar. Stykket vart ein reisande såpeopera.<ref name=mime/> Bowie hadde eit forhold til både Kemp og kostymedesigneren Natasha Korniloff, og då Kemp fann ut av dette, levde han opp til rolla som den forsmådde Pierrot og kutta handledda sine før eit show. Då såra opna seg og byrja å blø under framsyninga den kvelden, gjekk blodet gjennom Pierrot-kostymet og publikum jubla over den dristige realisme.<ref name=mime/> Bowie skreiv tre nye songar for ''Pierrot in Turquoise'', «Threepenny Pierrot», «Columbine» og «The Mirror» og henta igjen inn att «[[When I Live My Dream]]». «Threepenny Pierrot» vart sidan omskriven til «[[London Bye Ta-Ta]]» og kunne ha passa inn på albumet ''David Bowie''. «Columbine» og «The Mirror» var ein ny stil for Bowie i form av rolege viser, med utførlege tekstar. Denne stilen kom til å dominere det neste albumet til Bowie, ''[[Space Oddity]]''.<ref name=mime/> Bowie nytta ei gitarlinje frå «Columbine» om att i songen «[[Unwashed and Somewhat Slightly Dazed]]» og ein variasjon dukkar igjen opp att i «[[Width of a Circle]]» i 1970.<ref name=mime/> Bowie fortsette å arbeidde som pantomimikar og dansar i 1968 og 1969, som den Kemp-koreograferte versjonen av [[Pusjkin]] sin ''The Pistol Shot'' og den eigne Tibet-inspirerte framsyninga ''Yet-San and The Eagle''. Då manageren til Bowie, Ken Pitt, prøvde å få liv att i karrieren hans, fekk han Bowie til å spele inn ein promofilm, der Bowie tok med eit lite pantomimestykke (med forteljarstemme) han hadde skrive, kalla «The Mask». «Threepenny Pierrot», «Columbine» og «The Mirror» fekk debuten sin i ''Pierrot in Turquoise'' i Oxford den 28. desember 1967. Dei einaste innspelingane av desse songane er frå ein produksjon av showet frå 1970, kalla ''The Looking Glass Murders'', som gjekk på BBC. «The Mask» vart spelt inn for promofilmen ''Love You Till Tuesday'' den 5. februar 1969. ====Even a Fool Learns to Love==== Etter at Bowie hadde skrive engelsk tekst for «Pancho», fekk han førespurnad om å skrive ein engelsk tekst for [[Claude François]]-songen «Comme D’Habitude», som var skriven av François, Gilles Thibault og Jacques Revaux. Der den franske teksten handla om eit mislukka kjærleiksforhold, handla Bowie sin tekst om sjølvmedlidenheit og triste klovnar, og var i røynda nok ein versjon av «When I Live My Dream», kombinert med Pierrot-bilete.<ref name=fool>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/10/25/even-a-fool-learns-to-love/| tittel=Evne a Fool Learns to Love | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=15. januar 2016}}</ref> Teksten til Bowie vart avvist. Geoffrey Heath, som arbeidde i Essex Music, sa seinare at sjefane i selskapet ønskte «ei stjerne til å spele inn songen, ikkje denne pøbelen frå Bromley».<ref name=fool/> Kort tid etter høyrte [[Paul Anka]] «Comme D’Habitude» på fransk fjernsyn og skreiv ein ny tekst for han, som heller ikkje følgde den opphavlege tydinga på fransk. Anka kalla songen «[[My Way]]», som raskt vart ein særs kjend song for mellom anna [[Frank Sinatra]]. Bowie syng over den opphavlege franske versjonen på demoinnspelinga med teksten hans. Denne innspelinga vart gjort i januar-februar 1968. Bowie var misnøgd med at teksten hans vart avvist og framførte mellom anna songen, med sin eigen tekst, på ein mislukka opptaksprøve for ein kabaret seinare i 1968. Songen «[[Life on Mars]]» er Bowie sitt svar til «My Way», og har visse likskapar til denne.<ref name=fool/> ====In the Heat of the Morning==== «In the Heat of the Morning» var den siste songen Bowie spelte inn medan han var på Deram, og det var den andre singelen på rad som Deram nekta å gje ut, trass i at både denne og «Let Me Sleep Beside You» var langt meir kommersielle enn tidlegare Bowie-innspelingar.<ref name=heat>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/10/27/in-the-heat-of-the-morning/| tittel=In the Heat of the Morning | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=15. januar 2016}}</ref> Deram ønskte å kvitte seg med Bowie og han forlét selskapet i april 1968. Songen var meint å vere sentral på det neste albumet til Bowie for Deram, og Bowie og Visconti gjorde sitt beste for å få songen til så skine med eit frodig strykearrangement og litt rar instrumentering, mellom anna gitar dobla med ein Sooty Pixie [[xylofon]].<ref name=heat/> Xylofonen vart spelt av [[Steve Peregrin Took]] i Tyrannosaurus Rex, som kalla instrumentet «Pixiephone».<ref name=heat/> Bowie slutta òg å synge i [[Anthony Newley]]-stil og har ein meir grov og dominerande tone. Songen vart først spelt inn for BBC den 18. desember 1967 med ein noko anna tekst («where cunning magpies steal your name») og opningsriffet hadde ikkje utvikla seg enno. Denne versjonen har truleg hatt den falske tittelen «Something I Would Like to Be». Versjonen som Bowie ønskte å gje ut på singel, vart spelt inn 12. mars 1968 og ein annan BBC-versjon vart spelt inn seinare på dagen. Songen vart sidan gjeven ut på ''[[Deram Anthology]]''. The Last Shadow Puppets spelte inn songen i 2008 på EP-plata ''The Age of The Understatement''. ====London Bye Ta-Ta==== Bowie skal ein gong ha stått på Victoria Station i London då han såg ein vestindisk familie som ropte «London bye ta-ta!» til slektningar som drog med toget.<ref name=london>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/10/29/london-bye-ta-ta/| tittel=London Bye Ta-Ta | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=15. januar 2016}}</ref> Songen «London Bye Ta-Ta» handlar nettopp om immigrasjon i London. På slutten av 1960-åra hadde det flytta mange vestindarar, afrikanarar, pakistanarar, indarar og andre folk til London. Mange hadde budd i det britiske koloniriket. Songen er den siste varianten av songar Bowie skreiv om å kome til London, i lag med «Can’t Help Thinking About Me» og «The London Boys». Songen er ei omskriving av «[[Threepenny Pierrot]]». Songen vart spelt inn 12. mars 1968 og var føreslått som B-side til den avviste singelen «In the Heat of the Morning». Songen vart òg spelt for BBC dagen etter, og denne versjonen finst på ''[[Bowie at the Beeb]]''. Bowie meinte songen hadde potensiale, og vurderte han som ein oppfølgjar til singelen «[[Space Oddity]]», og spelte inn ein ny versjon med [[Marc Bolan]] på gitar mellom 8. og 15. januar 1970. Denne vart til slutt skrinlagt. Bolan-versjonen vart først gjeve ut i 1989 i plateboksen ''[[Sound + Vision]]''. ====Mother Grey==== «Mother Grey» vart spelt inn ein gong mellom desember 1967 og våren 1968, og vart registret hos songforlaget til Bowie, Essex, i desember 1967. Tittelen har vore kjend sidan 1973 då Essex saksøkte Bowie for opphavsretten til songen. Songen vart først gjeven ut i 2019 då han kom ut på å samlealbumet ''[[Spying Through a Keyhole]]''. Songen var truleg meint for det andre albumet til Bowie for Deram, som aldri vart noko av.<ref name=deram>{{kjelde bok|tittel=Deram Years 1966-1968 | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary}}</ref> ====Angel Angel Grubby Face==== «Angel Angel Grubby Face» var ein song som var tenkt for det andre Deram-albumet, og som kan ha blitt spelt inn samstundes med «[[London Bye Ta-Ta]]». Ein demoversjon vart seld på auksjonshuset Christie's i 1993, men har ikkje blitt frigjeven. Ken Pitt fortalte Cann i 1981 at han framleis hadde ein kopi. Demoversjonen vart spelt inn mellom desember 1967, då songen vart registret hos songforlaget, og tidleg på våren 1968. Songen kom ut første gongen offisielt 5. april 2019 på samleplata ''Spying Through a Keyhole''. ====The Reverend Raymond Brown (Attends the Garden Fête on Thatchwick Green)==== Denne songen vart spelt inn mellom seinhausten 1967 og mars 1968. Songen vart først gjeven ut 15. november 2019 i plateboksen ''[[plateboksen Conversation Piece|Conversation Piece]]''. Songen var meint for det andre albumet til Bowie på Deram, som aldri vart noko av.<ref name = deram/> ====Goodbye 3d (Threepenny) Joe==== Tittelen var kjend i mange år og songen vart truleg spelt inn omtrent samstundes med «In the Heat of the Morning», i følgje platenotata til plateboksen ''Conversation Piece''. Songen vart først gjeven ut 15. november 2019 i denne plateboksen.<ref name=keyhole>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2019/01/08/the-past-grows-larger/| tittel=The Past Grows Larger | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=28. juli 2021}}</ref> ====Love All Around==== Songen vart først gjeven ut på samleplata ''Spying Through a Keyhole'' i 2019 og fram til denne plata vart annonsert tidleg på året og innhaldet vart kjend, var denne songen heilt ukjend.<ref name=keyhole/> ====When I'm Five==== «When I’m Five» er sungen av eit barn som ynskjer å vere eit barn. Han handlar om den hierarkiske rolla alder speler for eit barn. For ein fireåring er sju år noko ein lengtar etter å bli, ein tiåring ein stor meister, medan dei over 13 høyrer til ei anna, mystisk verd.<ref name=five>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/11/02/when-im-five/| tittel=When I'm Five | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=15. januar 2016}}</ref> Tematisk sett er «When I’m Five» ein oppfølgjar til «[[There Is a Happy Land]]» og Bowie brukar til og med om att mellomspelet frå «Happy Land».<ref name=five/> Medan «Happy Land» vert sungen frå utgangspunktet til ein altsjåande forteljar, som stundom tar stemma til barna han observerer, er «When I’m Five» sungen i førsteperson. Bowie syng songen med ei barnsleg stemme, og mimar eit barn i promofilmen ''Love You Till Tuesday''. Songen verkar å vere sjøvbiografisk med referansar til bestefaren Jones, ein far som gret og ei mor som gøymer løyndomar i skuffa si.<ref name=five/> Bowie spelte inn ein demoversjon av songen tidleg i1 968, og den første skikkelege innspelinga vart gjort for BBC den 13. mai 1968. BBC-utgåva vart nytta i filmen ''Love You Till Tuesday''. [[The Beatstalkers]] vart overtydd til å spele inn songen, og gav ut sin versjon som den siste singelen deira, med B-sida «Little Boy» (CBS 3936).<ref name=five/> ====Back to Where I've Never Been==== «Back to Where I've Never Been» var ein song skriven av Tony Hill, som var med i visetrioen Turquoise i lag med Bowie og Hermione Farthingale. Han vart spelt inn 24. oktober 1968, same dag som «[[Ching-a-Ling]]». Songen vart droppa etter Hill slutta i trioen, berre nokre dagar seinare. Bowie spelte truleg 12-strengs akustisk gitar og song korvokal på songen.<ref name=RebelRebel/> ====Ching-a-Ling==== Sommaren 1968 vart òg omsider David Bowie [[hippie]]. Han let håret vekse ned til skuldrene, sat naken i huset til manageren sin, laga makrobiotisk mat, vart med i kollektive kunstverkstader og danna sin eigen visetrio. Trioen fekk namnet Turquoise, og etter kort tid namnet Feathers. Turquoise vart starta av Bowie, den første seriøse kjærasten hans, Hermione Farthingale, som var ballettdansar og amatørsongar, og visesongaren (og tidlegare gitarist i The Misunderstood) Tony Hill, som etter kort tid vart erstatta av John «Hutch» Hutchinson, som tidlegare var gitarist i det gamle bandet til Bowie, The Buzz. Hutchinson hadde nyleg kome attende til Storbritannia frå Canada, og hadde med seg mykje kanadisk visemusikk, som [[Gordon Lightfoot]], [[Joni Mitchell]] og [[Leonard Cohen]]. Han oppdaga at Bowie no var meir oppteken av meir dempa musikk, og trengde ikkje lenger eit band. Feather spelte på universitet og viseklubbar, medan Ken Pitt ønskte at Bowie skulle halde fram å spele konsertar som soloartist og kabaretartist. Bowie har seinare sagt at Feathers vart starta opp for å kunne vere meir med kjærasten. Feather spelte nokre av dei nyare Bowie-songane, som «When I'm Five», nokre [[Jacques Brel]]-songar, las dikt, med pantomime innimellom. Lindsey Kemp kalla det «forferdeleg» i ein biografi av Marc Spitz.<ref name=ching>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2009/11/04/ching-a-ling/ | tittel=Ching-a-Ling | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=15. januar 2016}}</ref> Den einaste songen som Feather spelte inn var «Ching-a-ling», som Tony Visconti spelte inn i smug i [[Trident Studios]], utan løyve frå leiinga. Dei håpa at nokon skulle plukke opp songen og gje han ut som singel. B-sida var meint å vere Tony Hill sin «Back to Where You’ve Never Been», men då Hill brått vart erstatta av Hutchinson, gjekk dei bort frå den planen. Bowie nytta seinare delar av melodien i songen «[[Saviour Machine]]». Songen vart spelt inn 24. oktober 1968 og han vart sidan gjeven ut på ''[[Deram Anthology]]'' og seinare på 2010-utgåva av ''David Bowie''. Bowie og Hutchinson spelte òg inn ein demoversjon av songen i midten av april 1969. ====Animal Farm==== Bowie spelte inn ein demo kalla «Animal Farm» mellom seinvåren og hausten 1968, kanskje til og med tidleg 1969. Songen høyrest ut som ein uferdig song som Bowie prøver seg fram på med berre han og ein akustisk gitar. Songen kom først ut offisielt 15. november 2019 i plateboksen ''Conversation Piece''.<ref>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2020/01/14/animal-farm/| tittel=Animal Farm | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=28. juli 2021}}</ref> ====Jerusalem==== Ein demo Bowie spelte inn kring 1969 med vokal og akustisk gitar som ein Bob Dylan-aktig song. Songen kom første gongen ut 15. november 2019 på ''Conversation Piece''.<ref>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2021/05/24/jerusalem/| tittel=Jerusalem | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=28. juli 2021}}</ref> ====Hole in the Ground==== «Hole in the Ground» var ein demo spelt inn kring 1969. Han kom ut første gongen 15. november 2019 på ''Conversation Piece''. == Medverkande == * '''[[Musikar]]ar''': ** David Bowie – vokal, gitar, saksofon ** Derek Boyes – orgel ** Dek Fearnley – bassgitar ** John Eager – trommer ** I tillegg til fleire studiomusikarar som ikkje er oppførte på omslaget * '''[[Lydteknikar]]''': ** [[Gus Dudgeon]] * '''[[Arrangement]]''': ** David Bowie ** Dek Fearnley == Kjelder == {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:David Bowie (1967 album)|David Bowie (1967 album)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 20. januar 2007.'' ** ''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{David Bowie}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:David Bowie-album]] [[Kategori:Debutalbum frå 1967|David Bowie]] [[Kategori:Psykedeliske rockealbum]] [[Kategori:Album produserte av Mike Vernon]] [[Kategori:Deram Records-album]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2016]] hzxhhy18fmdgwiaas8bfvxhkduy46mh 0 51538 3674519 3587444 2026-09-25T09:37:43Z Ranveig 39 Ref-flikk 3674519 wikitext text/x-wiki {{om|albumet|songen|songen The Man Who Sold the World}} {{Infoboks musikkalbum | tittel = The Man Who Sold the World | format = Studioalbum | gruppe = [[David Bowie]] | utgjeve = 4. november 1970 <small>(US)</small><br />April 1971 <small>(UK)</small> | innspeling = [[Trident Studios|Trident]] og Advision Studios i London<br />18. april–22. mai 1970 | sjanger = [[Folkrock]], [[hardrock]], [[heavy metal]], [[glamrock]], [[bluesrock]] | lengd = 40:37 | selskap = [[Mercury Records|Mercury]] | produsent = [[Tony Visconti]] |kronologi=ja | førre=''[[David Bowie (1969)|David Bowie]]''<br />(1969) |neste=''[[Hunky Dory]]''<br />(1971) }} '''''The Man Who Sold the World''''' er det tredje studioalbumet til den britiske artisten [[David Bowie]]. Det kom først ut i USA på [[Mercury Records]] i november 1970 og Storbritannia i april 1971. Dette var det første Bowie-albumet som inneheldt kjernen i det som kom til å bli bandet «Spiders from Mars», som akkompagnerte Bowie på på den vidkjende plata ''[[The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars]]'' i 1972. Sjølv om enkelte meiner at karrieren til Bowie starta for fullt med plata ''[[David Bowie (1969)|David Bowie]]'' i 1969,<ref>David Buckley (1999). ''Strange Fascination - David Bowie: The Definitive Story'': s.78</ref> hevda andre at det var med ''The Man Who Sold the World'' det verkeleg starta for Bowie.<ref name="Bowie: An Illustrated Record">Roy Carr & Charles Shaar Murray (1981). ''Bowie: An Illustrated Record'': a.37</ref> Det var eit stort steg bort frå den hovudsakleg akustiske musikken frå det andre albumet til Bowie,<ref name="Perone">{{cite book|last=Perone|first=James E.|page=90|url=https://books.google.com/books?id=M5Dh_Owq0agC&pg=RA1-PA90#v=onepage&q&f=false|title=The Album: A Guide to Pop Music's Most Provocative, Influential, and Important Creations|year=2012|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=0-313-37906-8|accessdate=20. januar 2016}}</ref> og ''The Man Who Sold the World'' er av enkelte rekna som eit [[hardrock]]- og [[heavy metal]]-album.<ref>{{cite book|last=Perone|first=James E.|page=19|url=https://books.google.com/books?id=C6bz2BFdPawC&pg=PA19#v=onepage&q&f=false|accessdate=15 June 2013|title=The Words and Music of David Bowie|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|year=2007|isbn=0-275-99245-4}}</ref> Det har blitt hevda at dette albumet er påverka av glamrockovergangen til [[Marc Bolan]] tidlegare det året.<ref name=Bourgoin /> Det har òg vorte hevda at albumet markerte starten på [[glamrock]].<ref name=Bourgoin >{{Cite book | editor-last = Bourgoin | editor-first = Suzanne M. | editor-last2 = Byers | editor-first2 = Paula K. | title = Encyclopedia of World biography 18 Supplement: A-Z | place = Detroit, London | publisher = Gale | year = 1998 | edition = 2. | page = 59 | isbn = 0787629456}}.</ref> == Produksjon og stil == Albumet vart skriven og innøvd heime hos Bowie i Haddon Hall i [[Beckenham]], eit herskapshus frå tidleg på 1900-talet omgjort til fleire leilegheiter og ein som vitja Bowie der meinte stemninga var som i «stova til Dracula».<ref>Martin Aston (2007). "Scary Monster", ''MOJO 60 Years of Bowie'': s. 24.</ref> Sidan Bowie var mykje oppteken med den nye kona si [[Angela Bowie|Angie]] på denne tida, vart musikken hovudsakleg arrangert av gitarist [[Mick Ronson]] og bassist/produsent [[Tony Visconti]].<ref name="The Complete David Bowie">[[Nicholas Pegg]] (2000). ''The Complete David Bowie'': s. 260–265.</ref> Sjølv om Bowie offisielt er tilskriven som låtskrivar av all musikk på albumet, har biografar som Peter Dogett hevda det motsette og siterte Visconti som sa at songane vart skrivne av alle fire. «Me jamma i kjellaren, og Bowie sa berre om han likte dei eller ikkje.» Dogget sa vidare: «Bandet (stundom med Bowie på gitar, stundom utan han) spelte inn eit instrumentalspor, som kan eller ikkje ha vore basert på ein original Bowie-idé. Så, i siste augneblink, kom Bowie motvillig opp av sofaen, der han koste seg med kona, og skreiv tekst til musikken.»<ref>Peter Doggett, ''The Man Who Sold the World: David Bowie and the 1970s''. HarperCollins, 2012.</ref> Trass i at han hissa seg opp på at Bowie var for lite fokusert på innspelinga, meinte Visconti sidan at ''The Man Who Sold the World'' var det beste albumet hans med Bowie fram til ''[[Scary Monsters (and Super Creeps)]]'' i 1980.<ref name="Strange Fascination">David Buckley (1999). ''op. cit.'' s. 99–105.</ref> Bowie er sitert i eit intervju i 1998 der han sa «Eg protesterte kraftig på inntrykket om at eg ikkje skreiv songane på ''The Man Who Sold the World''. Du treng berre å høyre på akkordskifta. Ingen skriv akkordendringar som det.» «[[The Width of a Circle]]» og «[[The Supermen]]» eksisterte alt før innspelinga starta.<ref>{{cite book|last=Pegg|first=Nicholas|title=The Complete David Bowie Revised And Updated Second Edition|year=2002|publisher=Reynolds & Hearn Ltd|page=224}}</ref> Ralph Mace spelte ein [[Moog modular synthesizer]] han lånte av [[George Harrison]]. Mace var ein 40 år gammal konsertpianist som òg var sjef for den klassiske musikkavdelinga i Mercury Records.<ref name=Gibson>{{cite web |url= http://www2.gibson.com/News-Lifestyle/Features/en-us/Tony-Visconti-Talks-about-Tour.aspx |title= Revisiting a Classic: Tony Visconti Talks about Taking David Bowie’s The Man Who Sold The World on the Road |publisher= www2.gibson.com/ |date= 2015-05-06 |accessdate= 20. januar 2016 |archive-date= 2015-05-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150510013841/http://www2.gibson.com/News-Lifestyle/Features/en-us/Tony-Visconti-Talks-about-Tour.aspx }}</ref> == Musikk og tekst == Mykje av albumet har ein [[heavy metal]]-stil som skil seg kraftig ut frå dei tidlegare albuma til Bowie, og vert i staden samanlikna med samtidige rockeband som [[Led Zeppelin]] og [[Black Sabbath]].<ref name="Bowie: An Illustrated Record"/>. Bowie sette derimot sitt eige preg på denne hardrock-musikken, mellom anna tittelsporet der han blanda inn latinske rytmar.<ref name="Strange Fascination"/> Den tunge musikken på albumet passa temaa i songane, som inkluderte galskap («All the Madmen»), born med emne utover det foreldra forstår («After All»), massemord («Running Gun Blues»), allvitande datamaskinar («Saviour Machine») og [[H.P. Lovecraft]]-aktige gudar («The Supermen»).<ref name="Bowie: An Illustrated Record"/> Fleire av songane på albumet skal òg vere påverka av personar som [[Aleister Crowley]], [[Franz Kafka]] og [[Friedrich Nietzsche]].<ref name="Strange Fascination"/> == Plateomslag == Den opphavleg amerikanske utgåva av ''The Man Who Sold the World'' nytta ein teikneserieaktig teikning teikna av venen til Bowie, [[Michael J. Weller]], med ein cowboy føre eit mentalsjukehus.<ref>[http://www.simoncornwell.com/urbex/projects/ch/index.htm THE CULT OF CANE HILL]. [http://www.simoncornwell.com/urbex/ Urbex | UK]. Henta 1. mai 2011.</ref> Tittelen på dette omslaget, som òg opphavleg var meint å vere tittelen på plata, var ''Metrobolist'', eit orspel på [[Fritz Lang]] sin ''Metropolis''. Det første britiske omslaget, der ein ser Bowie liggjande i det han kalla ein «manne-kjole», var ein tidleg indikasjon på interessa hans i å utnytte den [[androgyn]]e utsjånaden hans.<ref name="The Complete David Bowie"/> Kjolen var designa av den britiske motedesigneren [[Michael Fish]], og Bowie nytta han òg i februar 1971 under den første turneen hans i USA, der han gjekk med kjolen under intervju trass i at amerikanarane ikkje visste om det britiske plateomslaget<ref>{{cite book|last=Poulsen|first=Jan|title=David Bowie – Station til station|origyear=2006|url=http://www.boghandel.dk/webapp/wcs/stores/servlet/product-10001-10002-203935-100|accessdate=1. mai 2011|edition=2.|year=2007|publisher=Gyldendal|isbn=978-87-02-06313-4|pages=63–64|archive-date=2008-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20081214034810/http://www.boghandel.dk/webapp/wcs/stores/servlet/product-10001-10002-203935-100}}</ref> Det vert sagt at blandinga av «bleika, blonde lokkar, fallande nedover skuldrene», var inspirert av eit måleri av [[Dante Gabriel Rossetti]].<ref>{{Citation | last = Jones | first = Mablen | title = Getting It On: The Clothing of Rock 'n' Roll | place = New York | publisher = Abbeville | year = 1987 | page = 197 | isbn = 0896596869}}.</ref> Den tyske utgåva frå 1971 hadde ein hybridskapning med vengjer med hovudet til Bowie og ei hand som kropp, klar til å knipse bort jorda. Utgåva som kom ut i resten av verda i 1972 på [[RCA Records]] nytta eit svartkvittbilete av Ziggy Stardust på omslaget. Slik vart det verande fram til 1990, då [[Rykodisc]] gav ut albumet med det originale britiske «kjole-omslaget». Dette omslaget vart òg nytta på den nymastra utgåva i 1999 på [[EMI]]. == Singlar == Ingen av songane vart på den tida gjeve ut på singlar, men «All the Madmen» vart gjeve ut i USA i 1971 for å marknadsføre albumet, og den same songen vart gjeve ut på singel i Aust-Europa i 1973, i tillegg til «The Width of a Circle». «Black Country Rock» vart gjeven ut som b-sida til «[[Holy Holy]]» i Storbritannia i januar 1971, kort tid før albumet kom ut her. Tittelsporet vart seinare ein hit for popsongerinna [[Lulu]] (produsert av Bowie og Ronson), og vart seinare spelt av mange andre band. Kanskje mest kjend av desse versjonane er [[Rockegruppa Nirvana|Nirvana]] sin akustiske versjon frå 1993. == Utgjeving == {{platemeldingar |kritikk1 = [[AllMusic]] |kritikk1karakter = {{Rating|4.5|5}}<ref name="Erlewine">[[Stephen Thomas Erlewine|Erlewine, Stephen Thomas]] (1 April 2002). [http://www.allmusic.com/album/the-man-who-sold-the-world-r2479/review The Man Who Sold the World – David Bowie | AllMusic]. [[AllMusic]]. Vitja 20. januar 2016.</ref> |kritikk2 = ''[[Chicago Tribune]]'' |kritikk2karakter = {{Rating|2.5|4}}<ref name="Kot">{{cite news|last=Kot|first=Greg|authorlink=Greg Kot|issue=10 June|year=1990|url=http://articles.chicagotribune.com/1990-06-10/entertainment/9002170173_1_space-oddity-scary-monsters-ziggy-stardust|title=Bowie`s Many Faces Are Profiled On Compact Disc|newspaper=[[Chicago Tribune]]|accessdate=20. januar 2016}}</ref> |kritikk3 = ''[[Pitchfork Media]]'' |kritikk3karakter = 8.5/10<ref>{{cite web|last=Wolk|first=Douglas|authorlink=Douglas Wolk|date=1 October 2015|url=http://pitchfork.com/reviews/albums/21066-five-years-1969-1973/|title=David Bowie: Five Years 1969–1973|work=[[Pitchfork Media]]|accessdate=1 October 2015}}</ref> |kritikk4 = ''[[magasinet Q|Q]]'' |kritikk4karakter = {{Rating|3|5}}<ref name="Qmag">{{cite journal |author=Columnist |date=November 1999 |title=David Bowie – The Man Who Sold the World (EMI) |journal=[[magasinet Q|Q]] |issue=158 |pages=140–1 |publisher=EMAP Metro Ltd }}</ref> |kritikk5 = ''[[The Rolling Stone Album Guide]]'' |kritikk5karakter = {{Rating|3.5|5}}<ref name="Sheffield">[[Rob Sheffield|Sheffield, Rob]] (2 November 2004). [https://web.archive.org/web/20131110072743/http://www.rollingstone.com/music/artists/david-bowie/albumguide David Bowie: Album Guide | Rolling Stone Music]. ''Rolling Stone''. [[Fireside Books|Fireside]]. Archived version retrieved on 27 October 2014.</ref> }} ''The Man Who Sold the World'' gjorde det generelt noko betre i USA enn i Storbritannia i 1970-1971.<ref name="Bowie: An Illustrated Record"/> Musikkmagasina ''[[Melody Maker]]'' og ''[[NME]]'' meinte det var høvesvis «overraskande glimrande» og «heller hysterisk».<ref name="The Complete David Bowie" /> [[John Mendelsohn]] i ''[[Rolling Stone]]'' kalla det «einskapleg glimrande», og skreiv at bruken av ekko, faseeffektar og andre teknikkar på stemma ti Bowie var med på å forsterke ujamnheita i teksten og musikken til Bowie, som han tolka som «skrått og fragmenterte bilete som er nesten ugjennomtrengelege kvar for seg, men som i lag overfører ei ironisk og bitter kjensle av verda».<ref name="The Complete David Bowie"/> Det selde ikkje godt nok til å prege listene i noko land då det kom ut, men nådde 26. plass i Storbritannia og 105. plass i USA då det kom ut på ny 25. november 1972 etter gjennombrotet til Bowie med ''[[The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars]]''. Albumet vert sagt å ha påverka [[goth rock]], [[darkwave]] og science fiction-elementa i musikken til artistar som [[Siouxsie and the Banshees]], [[The Cure]], [[Gary Numan]], [[John Foxx]] og [[Nine Inch Nails]].<ref name="Strange Fascination"/> I dagboka si, rangerte [[Kurt Cobain]] frå [[rockegruppa Nirvana|Nirvana]] albumet på 45. plass på lista si over dei 50 favorittalbuma hans.<ref>[http://www.nirvanaclub.com/info/nirvinfoa/journals.txt Kurt's Journals – His Top 50 Albums]. www.nirvanaclub.com. Henta 1. mai 2011.</ref> I 1993 spelte bandet hans inn [[songen The Man Who Sold the World|tittelsporet]] på ''[[MTV Unplugged in New York]]''. Det har vorte hevda at [[glamrock]] starta då albumet kom ut, men denne æra vert oftare gjeven til [[Marc Bolan]] då han spelte på det britiske fjernsynsprogrammet ''[[Top of the Pops]]'' i desember 1970 ikledd glitter,<ref>{{Citation | editor-last = Bourgoin | editor-first = Suzanne M. | editor-last2 = Byers | editor-first2 = Paula K. | title = ibid.}}; {{Citation | last = Auslander | first = Philip | title = Performing Glam Rock: Gender and Theatricality in Popular Music | place = Ann Arbor, MI | publisher = University of Michigan | year = 2006 | page = 196 | isbn = 0472068687}}.</ref> og framførte det som vart den første britiske hitten hans under namnet [[T. Rex]], «[[Ride a White Swan]]», som nådde 2. plass på lista.<ref>British Hit Singles & Albums, Guinness World Records</ref> I seinare tid har [[AllMusic]]-skribenten [[Stephen Thomas Erlewine]] omtalt ''The Man Who Sold the World'' som «byrjinga på den klassiske David Bowie-tida» og likte den «stramme, vrengde gitaren som verkar enkel på overflata, men som høyres meir knurrande ut for kvar gong ein lytter».<ref name="Erlewine" /> Erlewine såg på musikken og Bowie sine «paranoide, futuristiske soger» som «bisarre» og la til at «musikalsk er det ikkje mykje nyskaping... det er nesten berre hard bluesrock og psykedelisk folkrock - men det er ein urovekkande brodd i framføringa til bandet, som gjer albumet til eit av dei beste av Bowie».<ref name="Erlewine" /> ''[[magasinet Q|Q]]'' kalla det «ein robust, seksuelt ladd sak»,<ref name="Qmag" /> medan ''[[magasinet Mojo|Mojo]]'' skreiv, «Ei robust samling som snurrar med svimlande disorientering … arsenalet til Bowie vart sett saman i all hast, men vart aldri sett ut i live på så spennande vis igjen».<ref name="Mojo">{{cite journal |author=Columnist |date=February 2002 |title=David Bowie – The Man Who Sold the World (EMI) |journal=[[Mojo (magazine)|Mojo]] |issue=99 |pages=84 |publisher=[[EMAP]] Metro Ltd }}</ref> == Innhald == {{Sporliste|overskrift=Side ein |alle låtar = [[David Bowie]] | tittel1 = [[The Width of a Circle]] |lengd1 = 8:05 | tittel2 = [[All the Madmen]] |lengd2 = 5:38 | tittel3 = [[Black Country Rock]] |lengd3 = 3:32 | tittel4 = [[After All av David Bowie|After All]] |lengd4 = 3:31 }} {{Sporliste|overskrift=Side to | tittel5 = [[Running Gun Blues]] |lengd5 = 3:11 | tittel6 = [[Saviour Machine]] |lengd6 = 4:25 | tittel7 = [[She Shook Me Cold]] |lengd7 = 4:13 | tittel8 = [[Songen The Man Who Sold the World|The Man Who Sold the World]] |lengd8 = 3:55 | tittel9 = [[The Supermen]] |lengd9 = 3:38 }} == Andre utgåver == ''The Man Who Sold the World'' kom først på CD av RCA i 1984. Den tyske (for den europeiske marknaden) og japanske (for den amerikanske marknaden) masterlydbanda vart tekne frå forskjellige lydband og er ikkje identiske for kvar region. Albumet kom ut att på Rykodisc (RCD 10132)/EMI (CDP 79 1837 2) den 30. januar 1990 med fire bonusspor, mellom anna ei nyinnspeling av «[[Holy Holy]]» frå 1971, feilaktig omtalt i plateomslaget som den originale singelversjonen frå 1970. Bowie la ned veto mot å ta med den tidlegare innspelinga, som sidan er blitt gjeven ut på plateboksen ''Five Years (1969–1973)''. Rykodisk gav seinare ut albumet i AU20-serien med 24-bit digital nymastra lyd. I 2015 kom albumet ut på ny med nymastra lyd igjen. === Bonusspor på 1990-utgåva === {{sporliste | tittel10 = [[Lightning Frightening]] | lengd10 = 3:38 | merknad10 = ikkje tidlegare gjeven ut | tittel11 = [[Holy Holy]] | lengd11 = 2:20 | merknad11 = nyinnspeling frå 1972 av singelen frå 1970 | tittel12 = [[Moonage Daydream]] | lengd12 = 3:52 | merknad12 = [[Arnold Corns]]-versjon frå 1971 | tittel13 = [[Hang on to Yourself]] | lengd13 = 2:51 | merknad13 = [[Arnold Corns]]-versjon frå 1971 }} ==Songar== ===The Width of a Circle=== {{detaljar|The Width of a Circle}} ===All the Madmen=== {{detaljar|All the Madmen}} ===Black Country Rock=== «Black Country Rock» var arbeidstittelen på ein song Mick Ronson og Tony Visconti gav til eit riff dei hadde arbeidd med i studio. Bowie skreiv eit enkelt vers og eit refreng basert på tittelen. Då Bowie spelte inn vokalen valde han å parodiere venen og rivalen [[Marc Bolan]], som var i ferd med å slå gjennom for fullt. Særleg liknar Bowie på Bolan i det siste refrenget og Visconti gjorde vokalsporet til Bowie tynnar ved hjelp av ein equalizer, slik at stemma vart enno meir lik Bolan si.<ref name=black>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2010/01/24/black-country-rock/| tittel=Black Country Rock | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=20. januar 2016}}</ref> Songen består av fire gitarriff som motiv. Det første riffet går frå låge til høge strengar i E, det andre dukkar opp i introen til Ronson og tener så som motiv i verset. Riff 2 dukkar opp att på anna kvar takt, medan riff 1 knyter kvart 8-taktsvers i lag. Refrenget består av dei to andre riffa, der riff 3 kjem i slutten av den første linja, medan riff 4 avsluttar refrenget og strekkjer seg inn i ein 16-taktar lang solo. Songen vart gjeven ut som B-side til singelen «[[Holy Holy]]» i 1971. ===After All=== {{detaljar|After All}} ===Running Gun Blues=== «Running Gun Blues» er ein satirisk song som handlar om ein tidlegare Vietnam-soldat som vert seriemordar. Bowie høyres sinnsforvirra ut i versa og trugande i refrenga, der han syng om å knuse hovuda på «gulingane».<ref name=gun>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2010/01/11/running-gun-blues/| tittel=Running Gun Blues | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=20. januar 2016}}</ref> Bowie byrjar med eit akustisk gitarriff i D-C-G som Mick Ronson sidan kjem inn på. Angela Bowie, kona til Bowie, hugsar at han skreiv teksten til denne songen ein ettermiddag då han stadig vart avbroten for å gjere intervju, noko som går att i linjene «for I promote oblivion/and I’ll plug a few civilians».<ref name=gun/> Songen vart aldri spelt på konsertar av Bowie. ===She Shook Me Cold=== Bowie var ikkje til stades under delar av innspelinga av ''The Man Who Sold The World''. Han var lukkeleg nygift og levde eit noko dekadent liv heime i Haddon Hall, og var oppteken med å sparke den langvarige manageren sin Ken Pitt og erstatte han med [[Tony Defries]].<ref name=cold>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2010/01/20/she-shook-me-cold/| tittel= She Shook Me Cold| utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=20. januar 2016}}</ref> Bowie hadde kome med nokre tekstutdrag og akkordprogresjonar for songane, som han gav til Tony Visconti og Mick Ronson under øvingane til albumet i Haddon Hall, men han let Visconti og Ronson arrangere dei, spele dei fleste instrumenta, redigere og legge på fleire lydspor, og stundom til og med gje songane titlar (som «Black Country Rock»). Berre mot slutten, hovudsakleg under miksinga, møtte Bowie opp for å spele inn vokalen.<ref name=cold/> Særleg på «She Shook Me Cold» var Bowie gjesteartist på si eiga plate, sidan songen i røynda var skriven av Mick Ronson inspirert av dei mange powertrioane han likte så godt, som [[Cream]], [[Jimi Hendrix]] Experience og Led Zeppelin (i hovudsak ein powertrio med ein ekstra vokalist), og songen vart slik Bowie si reise inn i [[heavy metal]].<ref name=cold/> Songen opnar med ei hyllest til Jimi Hendrix. Mellomspelet er dominert av bassen til Visconti, etterfølgd av ein 64 taktar lang, nesten to minuttar lang gitarsolo av Ronson. ===Saviour Machine=== «Saviour Machine» er ein [[høvessong]], sidan datamaskinar som kontroller alle sider ved samfunnet og etter kvart svekkjer, erobrar og utryddar menneskja var eit dommedagsscenario i 1970.<ref name=saviour>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2010/01/07/saviour-machine/| tittel=Saviour Machine | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=20. januar 2016}}</ref> Songen, som heiter ein «frelsarmaskin» på norsk, opnar med ein liberal amerikansk president Joe som blir vald fordi han skal installere eit datasystem kalla «The Prayer» (Bøna), som skal gjere slutt på krig og hungersnaud. Maskina klarar jobben utan problem, men han tykkjer perfeksjon er keisamt. Maskina tenkjer derfor på å innføre nye krigar og plager for gøy, og fordi han etter kvart foraktar menneskja, straffar han dei som ein Gud frå [[Gamletestamentet]].<ref name=saviour/> «Saviour Machine» har fleire komplekse taktendringar. Songen har berre eitt vers, etterfølgd av fleire mellomspel og refreng. I mellomspela held Bowie lange tonar med ei mektig røyst.<ref name=saviour/> Ronson spelar ein solo etter kvart vokalparti. Den første og tredje soloen er begge 24 taktar lang og nyttar eit ordlaust refreng frå den gamle Bowie-songen «[[Ching-a-Ling]]». Melodien vert først spelt av gitaren til Ronson, og så av Moog synthesizeren til Ralph Mace. Den andre soloen til Ronson er ein dans mellom Am7 og D, medan den siste soloen i avslutninga vert stadig meir støyande og manisk etter kvart som han tonar ut.<ref name=saviour/> Songen har generelt blitt gløymd og vart aldri spelt på konsertane til Bowie. Han vart covra av [[Redd Kross]] i 1980-åra og eit kristent [[goth]]band kalla seg opp etter songen. ===The Man Who Sold the World=== {{detaljar|songen The Man Who Sold the World}} ===The Supermen=== {{detaljar|The Supermen}} ===Andre songar frå 1970=== ====Tired of My Life==== «Tired of My Life» er ein song Bowie spelte inn som ein demo på denne tida. Ein er ikkje sikker på når han vart spelt inn, men biografen Nicholas Pegg meiner han vart spelt inn kring innspelinga av ''The Man Who Sold The World'', kring mai 1970 heime hos Bowie i Haddon Hall. Songen er eit steg attende til visesongen frå ''Space Oddity'', men no i ein meir [[Crosby, Stills & Nash]]-aktig stil, særleg på mellomspelet.<ref name=tired>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2010/01/29/tired-of-my-life/| tittel=Tired of My Life | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=21. januar 2016}}</ref> Mick Ronson syng truleg harmonivokal.<ref name=tired/> Bowie let songen ligg i kring ti år, før han henta songen fram att. Han nytta om att eit par linjer og det meste av melodien for «[[It's No Game]]» på ''[[Scary Monsters (and Supercreeps)]]'' i 1980. ====Holy Holy==== {{detaljar|Holy Holy}} == Medverkande == * [[David Bowie]] – Vokal, gitar, [[stylophone]], orgel, saksofon * [[Mick Ronson]] – gitar, korvokal * [[Tony Visconti]] – bass, piano, gitar, blokkfløyte, produsent, korvokal * [[Mick Woodmansey]] – trommer, perkusjon * Ralph Mace – [[Moog-synthesizer]] * [[Ken Scott]] - lydteknikar == Lister == {| class="wikitable" border="1" cellspacing="2" cellpadding="2" !align="left"|År !align="left"|Liste !align="left"|Plassering |- |align="left"|1972 |align="left"|[[UK Albums Chart]] |align="left"|26 |- |align="left"|1973 |align="left"|[[Billboard 200|''Billboard'' 200]] |align="left"|105 |- |align="left"|2016 |align="left"|[[UK Albums Chart]] |align="left"|89 |- |} == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Man Who Sold the World|The Man Who Sold the World]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 20. januar 2007.'' ** ''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{Discogs master|1929|type=album|name=The Man Who Sold the World}} {{David Bowie}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Man Who Sold the World, The}} [[Kategori:David Bowie-album]] [[Kategori:Musikkalbum frå 1970]] [[Kategori:Album produserte av Tony Visconti]] [[Kategori:Album spelte inn i Trident Studios]] [[Kategori:EMI Records-album]] [[Kategori:Engelskspråklege album]] [[Kategori:Mercury Records-album]] [[Kategori:Parlophone-album]] [[Kategori:RCA Records-album]] [[Kategori:Rykodisc-album]] [[Kategori:Virgin Records-album]] 6v2xhxq2zd7g8pg14vq1t79f6imw8a7 0 51667 3674513 3484528 2026-09-25T09:28:55Z Ranveig 39 Flikk 3674513 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikkalbum| |tittel=The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars |format=Studioalbum |gruppe=[[David Bowie]] |utgjeve=[[6. juni]] [[1972]] |innspeling=[[Trident Studios]] i [[London]], [[9. september]] [[1971]], november 1971, [[12. januar]]-[[18. januar]] [[1972]] |sjanger=[[Glamrock]] |lengd=38:37 |selskap=[[RCA Records]], [[Virgin Records]] |produsent=[[David Bowie]] og [[Ken Scott]] | kritikk = * [[Allmusic]] {{Rating|5|5}} [{{Allmusic|class=album|id=r2473|pure_url=yes}} lenkje] * ''[[magasinet Blender|Blender]]'' {{Rating|5|5}}[http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=3888 lenkje] * [[Robert Christgau]] (B+) [http://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=david+bowie lenkje] * ''[[magasinet Circus|Circus]]'' [http://www.5years.com/circusreview.htm lenkje] * ''[[PopMatters]]'' [http://www.popmatters.com/pm/review/14019/bowiedavid-riseandfall lenkje] * ''[[Rolling Stone]]'' (positiv) [http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/the-rise-fall-of-ziggy-stardust-and-the-spiders-from-mars-19720720 lenkje] * ''[[magasinet Spin|Spin]]'' {{Rating|8|10}} |kronologi=ja (dersom ikkje, fjern variablane kronologi, føre og neste) | førre=''[[Hunky Dory]]''<br />(1971) |neste=''[[Aladdin Sane]]''<br />(1973) }} '''''The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars''''', eller berre '''''Ziggy Stardust''''', er eit [[konseptalbum]] av den britiske musikkartisten [[David Bowie]] frå 1972, laust basert på soga om ei rockestjerne kalla Ziggy Stardust.<ref>{{Allmusic|class=album|id=ziggy-stardust-r2473/review|pure_url=yes}}</ref> Albumet er rekna som eit av dei store i rockehistoria, og musikkmagasinet ''[[Melody Maker]]'' har utpeikt albumet som det definitive albumet frå [[1970-talet]]. Albumet klatra til femteplass på den britiske albumlista, og til 75. plass i USA. I 1997 vart ''Ziggy Stardust'' stemd fram til 20. plass over dei største platene gjennom tidene i ein «Music of the Millenium»-avstemming leia av fleire aviser og magasin i Storbritannia. Musikkmagasinet Q plasserte albumet på 24. plass på ei liknande liste, medan fjernsynskanalen [[VH1]] hadde det på 48. plass. Musikkmagasinet ''[[Rolling Stone]]'' hadde albumet på 35. plass på si liste over dei 500 beste albuma gjennom tidene. I 2000 hadde Q albumet på 25. plass på ei liste over dei 100 beste britiske albuma gjennom tidene. == Soge == Albumet presenterer soga, om noko uklårt, om rockestjerna Ziggy Stardust, ein marsbuar som kjem til jorda for å frigjere menneskja frå banalitet.<ref>{{cite web |url={{Allmusic|class=album|id=ziggy-stardust-r2473/review|pure_url=yes}} |title=Ziggy Stardust – David Bowie |publisher=www.allmusic.com |accessdate=2. mai 2011}}</ref> Ziggy Stardust er den definitive rockestjerna, seksuelt lett på tråden, med stort narkotikamisbruk og med ei melding om [[fred]] og [[kjærleik]]. Han vert derimot til slutt øydelagd av [[narkotika]] og [[sex]], og til slutt riven sundt av tilhengjarane han inspirerte. Den mytologiske soga om ein fordømd [[messias|rockemessias]], vart godt likt av tilhengjarar både då og i dag. [[Fil:David-Bowie Early.jpg|mini|venstre|David Bowie under [[Ziggy Stardust-turneen]].]] Karakteren Ziggy var opphavleg inspirert av den britiske rock 'n' roll-artisten [[Vince Taylor]] som Bowie møtte etter Taylor hadde hatt eit samanbrot og trudde han var ei blanding av ein [[gud]] og eit [[romvesen]].<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tdpz8 |title=BBC – BBC Radio 4 Programmes – Ziggy Stardust Came from Isleworth |publisher=www.bbc.co.uk |accessdate=2. mai 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.davidbowie.com/users/spaceface/vincetaylor.html |title=The Leper Messiah : Vince Taylor |publisher=www.davidbowie.com |accessdate=2. mai 2011 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727134222/http://www.davidbowie.com/users/spaceface/vincetaylor.html }}</ref> sjølv om Taylor berre var ein blåkopi for karakteren.<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2010/aug/20/vincent-taylor-ziggy-stardust-radio-review |title=Ziggy Stardust Came from Isleworth – review - Television & radio |journal= The Guardian |publisher=guardian.co.uk |accessdate=2. mai 2011}}</ref> Andre påverknader var mellom andre [[Legendary Stardust Cowboy]]<ref>{{cite book |url=http://books.google.co.uk/books?id=chj91X0dWzUC&pg=PA488&dq=ziggy+stardust+vince+taylor&hl=en&ei=7eHTTKCkNMbxsgau2OD-BA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA#v=onepage&q=ziggy%20stardust%20vince%20taylor&f=false |title=Icons of Rock|author=Scott Schinder, Andy Schwartz|page=448 |publisher=Greenwood Publishing Group|year= 2008|ISBN= 0313338469|accessdate=2. mai 2011}}</ref> og [[Kansai Yamamoto]], som designa kostyma Bowie gjekk med under turneen.<ref>{{cite book |url=http://books.google.co.uk/books?id=6rA75-Qp4msC&pg=PA111&dq=kansai+yamamoto+ziggy+stardust&hl=en&ei=RebTTKaYAoTIswbqzLTaBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&q=kansai%20yamamoto%20ziggy%20stardust&f=false |title=The aesthetics of self-invention: Oscar Wilde to David Bowie|author=Shelton Waldrep|pages=111–112|publisher=U of Minnesota Press|year= 2004 |ISBN= 0816634181 |accessdate=2. mai 2011}}</ref> Ziggy Stardust-namnet kom delvis frå Legendary Stardust Cowboy, og delvis, som Bowie fortalte ''[[Rolling Stone]]'', fordi «Ziggy var eit av få fornamn eg klarte å finne som byrja på bokstaven 'Z'.»<ref>{{cite web |url=http://www.album-review.co.uk/artists/news/1925 |title=the album review site: La Roux Gets Sidetracked |publisher=www.album-review.co.uk |accessdate=2. mai 2011 |archive-date=2016-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310021719/http://album-review.co.uk/artists/news/1925 }}</ref> Han forklarte seinare i eit intervju i 1990 for ''[[Q Magazine]]'' at Ziggy-delen av namnet kom frå ein skreddar kalla Ziggy's som han passerte på toget, og han likte det fordi det hadde «den Iggy-samanhengen [som i [[Iggy Pop]]]», men var ein skreddar, og eg tenkte, vel dette skal omhandle klede, så det var ein liten intern spøk for meg sjølv at eg kalla han Ziggy. Så Ziggy Stardust var ein kombinasjon av ting.»<ref>{{cite book |url=http://books.google.com/books?ei=uSLUTNrHE825hAfK9bihBQ&ct=result&id=ly4YAQAAIAAJ&dq=ziggy+tailor+shop&q=London+tailor+shop#search_anchor|title=Popular music in America: the beat goes on|author=Michael Campbell|publisher=Wadsworth/Thomson Learning|year= 2005|ISBN=0534555349}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pauldunoyer.com/pages/journalism/journalism_item.asp?journalismID=249 |title=David Bowie interview by Paul Du Noyer 1990 |publisher=Pauldunoyer.com |date=25 August 2009 |accessdate=2. mai 2011 |archive-date=2011-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715053347/http://www.pauldunoyer.com/pages/journalism/journalism_item.asp?journalismID=249 }}</ref> «Stardust» kom frå ein av artistane som var på same selskap som Bowie, countryartisten Norman Carl Odam, The [[Legendary Stardust Cowboy]].<ref>{{cite web |url=http://www.5years.com/faq.htm |title=ZSC:Frequently Asked Questions |work=The Ziggy Stardust Companion |accessdate=2. mai 2011}}</ref> Bowie spelte ein Legendary Stardust Cowboy-song, «I Took a Trip (On a Gemini Spaceship)», tretti år seinare på ''[[Heathen]]''. == Produksjon == ''Ziggy Stardust''-innspelinga starta berre nokre veker etter ''[[Hunky Dory]]'' kom ut. Den første songen som vart spelt inn for albumet var «It Ain't Easy», spelt inn september 1971. den første innspelinga i november gav «Hang on to Yourself», «Ziggy Stardust», «Rock 'n' Roll Star» (seinare forkorta til «Star»), «Moonage Daydream», «Soul Love», «Lady Stardust» og «Five Years». To coverversjonar vart òg spelte inn i november, meint for albumet som enno ikkje hadde fått namn. Desse var [[Chuck Berry]] sin «[[Around and Around]]» (kalla «Round and Round») og [[Jacques Brel]] sin «[[Amsterdam av Jacques Brel|Amsterdam]]» (kalla «Port of Amsterdam»). Ei nyinnspeling av «[[Holy Holy]]» (først spelt inn i 1970 og gjeven ut som singel til dårleg sal, i januar 1971) vart først meint for ''Ziggy'', men droppa til fordel for «Rock 'n' Roll Suicide». «Round and Round» vart erstatta av «Starman» og «It Ain't Easy» erstatta «Amsterdam» på det endelege albumet. Alle tre vart sidan gjevne ut som B-sider på singlar. «[[Velvet Goldmine]]», først spelt inn under ''Hunky Dory''-innspelinga, var òg meint for Ziggy, men vart erstatta av «Suffragette City». RCA gav han i 1975 ut som B-sida til den britiske nyutgjevinga av «[[songen Space Oddity|Space Oddity]]» etter å ha remiksa han og mastra han utan løyve frå Bowie. Etter innspelinga av nokre nye songar for ''[[Sounds of the Seventies|Sounds of the 70s]]'' med [[Bob Harris]] (som finst på ''[[Bowie at the Beeb]]'') som det nykalla Spiders from Mars i januar-februar 1972, gjekk bandet attende til Trident. Dei spelte inn «Starman», «Suffragette City» og «Rock 'n' Roll Suicide» mot slutten av månaden. «Starman» kom ut som singel i april (ikkje først meint for albumet), men kom ikkje ut i den originale «høglydte» miksen på CD. Han skil seg noko ut med at han har ein dempa «morsekode» mellom verset og refrenget<ref>{{cite web |url=http://www.stevehoffman.tv/forums/showthread.php?t=106219 |title=Starman – David Bowie. Original UK LP and 45 mix is AWOL!! |accessdate=2. mai 2011}}</ref> samanlikna med den originale utgjevinga i 1972. B-sida til «Starman» var «Suffragette City», som vart mastra for albumet med ein tre tonar i avslutninga som førte han inn frå «Ziggy Stardust» slik at songane hang saman. dei vart aldri spelte slik av Bowie på konsertar. Innspelt og gjeven ut under den pågåande ''Ziggy''-turneen var to andre songar. Den første var «[[John, I'm Only Dancing]]», spelt inn i Trident seint i juni og gjeven ut (berre i Storbritannia) i september. «[[The Jean Genie]]» vart spelt inn i RCA Studios i New York tidleg i oktober på starten av den amerikanske turneen, og gjeven ut i USA i november. Songen vart miksa på ny for ''[[Aladdin Sane]]''. Rockklaverspelaren [[Rick Wakeman]] fekk høvet til å spele keyboard på albumet, men valde å verte med i den [[progressiv rock|progressive rockegruppa]] [[Yes]] i staden. == Ziggy Stardust-soga == Albumet var av Bowie meint som eit filmmusikkalbum og eit musikalsk grunnlag for eit scene show og/eller fjernsynsproduksjon som fortalte soga om Ziggy Stardust.. I tillegg til songar frå albumet ønskte Bowie å ha med songar som «[[All the Young Dudes]]», «[[Rebel Rebel]]» og «[[Rock 'n' Roll With Me]]» (dei to siste spelte inn for ''[[Diamond Dogs]]''). I eit intervju med ''Rolling Stone'' med [[William S. Burroughs]] forklarte Bowie Ziggy Stardust-soga ytterlegare: {{quote|Tida er fem år før jorda går under. Det har vorte annonasert at jorda vil gå under på grunn av mangel på naturressursar. Ziggy er i ei stilling der alle ungdommane har tilgang til ting dei trudde dei ønskte. Dei eldre har mista grepet om røyndomen og ungdomen er overlaten til seg sjølv og plyndrar det dei vil ha. Ziggy var i eit rock-and-roll-band, og ungdomen vil ikkje lenger ha rock-and-roll. Det finst ikkje elektrisitet til å spele det. Rådgjevaren til Ziggy bed han om å samle nyhender og synge det, for det finst ingen nyhender. Så Ziggy gjer dette og det er forferdelege nyhender. 'All the young dudes' er ein song om denne nyhenda. Det er ikkje ein hymne til ungdomen slik folk trur. Det er det heilt motsette... Slutten kjem når uendelegeheita kjem. Dei er eigentleg eit svart hol, men eg gjort dei til folk fordi det ville vere særs vanskeleg å forklare eit svart hol på scenen.[...] Ziggy får råd i ein draum av dei uendelege om å skrive at Starman kjem, så han skriv 'Starman', som er den første nyhenda om håp folk har høyrt. Så dei grip tak i dette. Stjernemenneskene han snakkar om er dei kalla dei uendelege, og dei hoppar frå svart hol til svart hol. Ziggy har snakka om desse fantastiske rommenneskene som kjem for å redde jorda. Dei kjem ein stad nær Greenwich Village. Dei bryr seg ikkje om verda og er ikkje nyttige for oss. Dei berre hoppar rundt om i universet via dei svarte hola. Heile livet deira er å reise frå univers til univers. I sceneoppføringa liknar ein av dei Brando, ein annan er ein Black New Yorker. Eg har ein som heiter Queenie, the Infinite Fox...Ziggy startar no å tru på alt dette sjølv og ser på seg sjølv som ein profet for framtidige stjernemenneske. Han tar seg sjølv opp til utrulege spirituelle høgder og vert halde i live av disiplane sine. Når dei uendelege kjem, tar dei bitar av Ziggy for å gjere dei verkelege, fordi i den opphavlege tilstanden deira er dei antistoff og kan ikkje eksistere i verda vår. Og dei riv han sunt under songen 'Rock 'n' roll suicide'. Så snart Ziggy døyr på scenen tar dei uendelege elementa hans og gjer seg sjølv synlege.<ref>{{cite book |url=http://books.google.co.uk/books?id=qUhaAAAAMAAJ&q=%22Ziggy+is+advised+in+a+dream+by+the+infinites+to+write+the+coming+of+a+Starman.%22&dq=%22Ziggy+is+advised+in+a+dream+by+the+infinites+to+write+the+coming+of+a+Starman.%22&hl=en&ei=i-3TTMikOMn3sgbI6_zkBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDwQ6AEwAw |title=Burroughs live: the collected interviews of William S. Burroughs, 1960–1997|page=231|author=William S. Burroughs|author2=Sylvère Lotringer |publisher=Semiotext(e)|year= 2001|ISBN= 1584350105 |accessdate=2. mai 2011}}</ref>}} == Utgjeving og ettermæle == Då det kom ut den 6. juni 1972, nådde ''Ziggy Stardust'' 5. plass i Storbritannia og 75. plass i USA. Albumet selde etter kvart til platinaplate i Storbritannia og gullplate i USA.<ref>{{cite web |url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php |title=RIAA Gold and Platinum |accessdate=2. mai 2011}}</ref><ref name=BPI>{{cite web |url=http://www.bpi.co.uk/ |title=BPI Certified Awards |accessdate=2. mai 2011}}</ref> Den einaste singelen frå albumet, «Starman», nådde 10. plass i Storbritannia og 65. plass i USA. I utgåva av ''Rolling Stone'' frå 20. juli 1972, gav Richard Cromelin albumet særs god kritikk og «minst 99 poeng» (truleg ut av 100), men skreiv at sjølv om han syns albumet var bra, trudde han ikkje det kom til å vare. I meldinga skriv Cromelin «me bør alle be ei bøn om at lagnaden hans ikkje er skapt til å stige og falle med lagnaden til «drag-rock»-syndromet».<ref>Paytress, Mark. Rise and fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars David Bowie. New York: Schirmer Books, 1998. Print. s 117–120</ref> I 1997 vart ''Ziggy Stardust'' kåra til det 20. beste albumet gjennom tidene i ei [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/50266.stm ''Music of the Millennium'']-undersøking utført i Storbritannia av [[HMV Group]], [[Channel 4]], ''[[The Guardian]]'' og [[Classic FM i Storbritannia|Classic FM]]. I 1998 kåra lesarane av [[magasinet Q|''Q'' magazine]] det på 24. plass og [[Virgin Group|Virgin]] All-time Top 1000 Albums rangerte det på 11. plass, medan [[VH1]] i 2003 plasserte det på 48. plass. Det vart kåra til det 35. beste albumet av ''[[Rolling Stone]]'' på lista deira over dei 500 største albuma gjennom tidene. I 2000 plasserte ''Q'' albumet på 25. plass på lista deira over dei 100 beste britiske albuma gjennom tidene. I 2004 vart det plassert på 81. plass på lista til [[Pitchfork Media]] over dei 100 beste albuma frå 1970-åra. I boka ''The Alternative Music Almanac'', plasserte [[Alan Cross]] albumet på 3. plass på lista over '10 Classic Alternative Albums'. I 2006 vart albumet valt ut av ''[[Time magazine|TIME]]'' som eit av dei 100 beste albuma gjennom tidene.<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/2006/100albums/index.html |title=The All-TIME 100 Albums |accessdate=3. mai 2011 |work=time.com |archive-date=2007-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109195005/http://www.time.com/time/2006/100albums/index.html }}</ref> I 2005 spelte den brasilianske songaren [[Seu Jorge]] inn 14 Bowie-songar, mange av dei frå ''Ziggy Stardust'', som filmmusikk for filmen ''[[The Life Aquatic with Steve Zissou]]'' kalla ''[[The Life Aquatic Studio Sessions]]''. Songane var omsette til portugisisk, men omsetjinga var ikkje eksakt. Bowie sa om versjonane til Seu Jorge: «Hadde ikkje Seu Jorge spelte inn songane mine på portugisisk hadde eg aldri få tt høyre dette nye nivået av venleik som han la i songane.»<ref>{{cite web|url=http://www.musicianguide.com/biographies/1608004799/Seu-Jorge.html |title=Seu Jorge Biography |publisher=Musicianguide.com |date= |accessdate=3. mai 2011}}</ref> Musikaren [[Saul Williams]] kalla albumet sitt frå 2007, produsert av [[Trent Reznor]] ''[[The Inevitable Rise and Liberation of NiggyTardust!]]''. I 2009 spelte Techno Cowboy inn heile albumet frå start til slutt med berre [[Omnichord]] kalla ''The Ziggy Stardust Omnichord Album''. == Plateomslag == Biletet på plateomslaget vart teken utanfor [[pelsverk]]et «K. West» på 23 [http://maps.google.co.uk/maps?f=q&source=s_q&hl=en&geocode=&q=heddon+st&sll=51.501904,-0.09613&sspn=0.802708,1.930847&ie=UTF8&ll=51.511106,-0.137608&spn=0.00627,0.011008&z=17&iwloc=addr&lci=lmc:panoramio Heddon Street] i London, W1.<ref>Time Out (1998), [[Q Magazine]] (12–18 October 1984). {{cite web |url=http://www.5years.com/heddon.htm |title=ZSC:Heddon St. |work=The Ziggy Stardust Companion |accessdate=3. mai 2011}}</ref> sett søraustover mot sentrum av byen. Postkontoret i bakgrunnen (no «The Living Room, W1» bar) var staden der den første nattklubben i London låg, [[The Cave of the Golden Calf]], som opna i 1912. Sidan delar av gata vart renovert i 1997, vart ein raud telefonkiosk plassert ut att i gata, som erstatta ein moderne blå telefonkiosk som hadde erstatta den som er på baksida av omslaget.<ref>{{cite web|author=Michael Harvey |url=http://www.5years.com/heddon.htm |title=The ZIGGY STARDUST Companion – Heddon Street, London at |publisher=5years.com |date= |accessdate=26 April 2011}}</ref> Omslaget vart valt ut av [[Royal Mail]] for samlinga av [[frimerke]] kalla «Classic Album Cover» i januar 2010.<ref>{{cite web| title=Classic Album Covers: Issue Date – 7&nbsp;January 2010| url= http://www.royalmail.com/portal/stamps/content1?catId=32300674&mediaId=112400790 | publisher= [[Royal Mail]]| accessdate=3. mai 2011}}</ref><ref>{{cite news| url= http://www.guardian.co.uk/music/2010/jan/08/coldplay-album-stamp-approval | title=Coldplay album gets stamp of approval from Royal Mail | publisher=The Guardian |date=8 January 2010| accessdate=3. mai 2011| location=London | first=Sean | last=Michaels}}</ref> Baksida av omslaget hadde meldinga '''«TO BE PLAYED AT MAXIMUM VOLUME»'''. Denne instruksjonen vart derimot fjerna då EMI gav ut albumet på ny i 1999.<ref>{{cite web |url=http://www.5years.com/backlcov.htm |title=Rear cover |work=The Ziggy Stardust Companion |accessdate=3. mai 2011}}</ref> == Musikk påverka av Ziggy Stadust == ''Ziggy Stardust'' vart eit monumentalt album i musikkhistoria. Lydbilete på albumet endra måten [[heavy metal]], [[pønk]], [[hardrock]], [[glamrock]] og [[progrock]] høyrdest ut. Band og artistar som vart påverka av album er mellom anna glamartistar som [[Alice Cooper]], [[Labelle]] og [[Gary Glitter]]. Av heavy metal-band finn ein [[Mötley Crüe]], [[Van Halen]] [[Blue Öyster Cult]] og [[Black Sabbath]] og innan [[progrock]] band som [[Musikkgruppa Yes|Yes]]. ''Ziggy Stardust'' kombinerte òg protopønken ein finn hos [[The Stooges]] med tekstane og musikken til [[The Velvet Underground]], og dette skal ha påverka tidlege pønkmusikarar som [[Elvis Costello & the Attractions]], [[Adam & the Ants]], [[Graham Parker]], [[The Jam]], [[The Clash]], [[The Ramones]], [[Patti Smith]] og [[Musikkgruppa Television|Television]]. Mot 1990-talet viste band som [[Suede]] (''[[Dog Man Star]]'' - 1994), [[Morrissey]] (''[[Viva Hate]]'' - 1988), og [[My Bloody Valentine]] (''[[Isn't Anything]]'' - 1988) kraftige spor av David Bowie frå perioden rundt ''Ziggy Stardust''. Suede sitt album ''Dog Man Star'' er til og med kalla opp etter tre Bowie-album (''[[Diamond Dogs|Diamond '''Dog'''s]]'', ''[[The Man Who Sold the World|The '''Man''' Who Sold the World]]'' og ''Ziggy '''Star'''dust'') Meir nyleg har sjokkrockaren [[Marilyn Manson]] uttalt at han er svært inspirert av av Ziggy Stardust. Dette kan ein høyre mest igjen på albumet ''[[Mechanical Animals]]''. == Innhald == {{Sporliste|overskrift=Side ein |alle songar= [[David Bowie]], bortsett frå der andre er nemnde | tittel1 = [[Five Years]] |lengd1 = 4:44 | tittel2 = [[Soul Love]] |lengd2 = 3:33 | tittel3 = [[Moonage Daydream]] |lengd3 = 4:35 | tittel4 = [[Starman]] |lengd4 = 4:13 | tittel5 = It Ain't Easy | merknad5 = [[Ron Davies]] |lengd5 = 3:00 }} {{Sporliste|overskrift=Side to | tittel6 = [[Lady Stardust]] |lengd6 = 3:20 | tittel7 = [[Star av David Bowie|Star]] |lengd7 = 2:50 | tittel8 = [[Hang on to Yourself]] |lengd8 = 2:40 | tittel9 = [[Ziggy Stardust]] |lengd9 = 3:13 | tittel10 = [[Suffragette City]] |lengd10 = 3:25 | tittel11 = [[Rock 'n' Roll Suicide]] |lengd11 = 3:00 }} === Andre utgåver === ''The Rise and Fall of Ziggy Stardust'' har vore gjeve ut på CD to gongar med bonusspor, først i 1990 av RykoDisc, og så i 2002 i samband med 30-årsjubileumet til plata, der ho kom med ei heil ekstra bonussplate i pappomslag. Denne utgåva har etter kvart vorte eit samleobjekt sidan berre eit fåtall vart trykt opp. I 1999 vart plata òg gjeve ut på ny, med nymastra digitallyd, men utan bonusspor. ==== Bonusspor (1990) ==== # «[[John, I'm Only Dancing]]» (singel frå 1972) # «[[Velvet Goldmine]]» (b-side frå 1975, spelt inn under ''Hunky Dory''-innspelingane) # «[[Sweet Head]]» (spelt inn i 1972, men ikkje gjeve ut før) # «Ziggy Stardust» (demo) # «Lady Stardust» (demo) ==== Bonusdisk (2002) ==== Kalla ''30th Anniversary Reissue'' med ein ekstra bonus-CD, dei fleste av desse vart gjevne ut som bonusspor i 1990-1992. # «Moonage Daydream» ([[Arnold Corns]]-versjon) # «Hang on to Yourself» (Arnold Corns-versjon) # «Lady Stardust» (demo) # «Ziggy Stardust» (demo) # «[[John, I'm Only Dancing]]» # «[[Velvet Goldmine]]» # «[[Holy Holy]]» (nyinnspeling frå 1972) # «[[Amsterdam av Jacques Brel|Amsterdam]]» # «[[The Supermen]]» (nyinnspeling frå 1971) # «Round and Round» # «Sweet Head» (take 4) # «Moonage Daydream» (ny miks) == Medverkande == * [[David Bowie]] – gitar, tangentinstrument, saksofon, vokal * [[Trevor Bolder]] – bassgitar * [[Mick Ronson]] – gitar, piano, vokal * [[Mick Woodmansey|Mick «Woody» Woodmansey]] – trommer * [[Dana Gillespie]] – harmonivokal på «It Ain't Easy» ==Songar== ===Five Years=== «Five Years» opnar albumet med ein enkel trommerytme frå Woody Woodmansey, som går uendra gjennom heile songen. Woodmansey har sagt at han prøvde å legge «håplausheit inn i trommerytmen». Mick Ronson spelar piano på songen. «Five Years» handlar om at verda kjem til å gå under om fem år. Han seier ikkje kvifor, men følgjer i staden songaren som skildrar korleis forskjellige folk reagerer på meldinga som politimenn som kneler og kyssar føtene til prestar eller tenåringsjenter som prøver å drepe barn.<ref name=five>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2010/04/30/five-years/ | tittel=Five Years | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=28. januar 2016}}</ref> Bowie spelte inn vokalen i to opptak. På det første song han versa og mellomspelet, på det andre refrenget, fordi Ken Scott måtte tilbakestille lydnivåa då Bowie song så høgt.<ref name=five/> Songen vart spelt inn 8.-15. november 1971. Ein versjon vart spelt inn for BBC i januar 1972, og songen vart spelt på ''[[Old Grey Whistle Test]]'' på TV den 8. februar det året. Songen vart framført på konsertane til Bowie i 1972-1973, 1976 og 1978, mellom anna på Dinah Shore Show den 3. januar 1976. Songen vart igjen spelt av Bowie på konsertane hans i 2003. Bowie spelte songen i lag med [[the Arcade Fire]] den 8. september 2005 på Fashion Rocks. Plateboksen ''[[plateboksen Five Years|Five Years]]'' frå 2015 er kalla opp etter songen. Det same er ein dokumentarfilm om Bowie i perioden kring 1969-1974 frå 2015. ===Soul Love=== «Soul Love» starta med ein trommerytme frå Woody Woodmansey, litt raskare enn den langsame rytmen som startar og avsluttar den førre songen «Five Years», i lag med bongotrommer og shaker. Bowie kjem så inn med akustisk gitar, og Trevor Bolder spelar fem tonar på bassen sin. Mick Ronson held seg i bakgrunnen fram til refrenget. Han og Bowie spelar ein solo kvar, der Bowie spelar ein altsaksofonsolo. Ronson held seg stort sett til vokalmelodien i gitarsoloen sin. Songen går i ein 7/4-takt i introen og versa. Songen vart spelt inn 12. november 1971. Han vart spelt på eit par konsertar i 1973, ofte på turneen i 178 og ein og annan gong i 1983. Han vart gjeven utsom B-sida til ei nyutgjeving av «[[All the Madmen]]» og versjonen frå «[[Stage av David Bowie|Stage]]» vart gjeven ut som singel i Japan. Mick Ronson laga ein country-ska-versjon i 1975 kalla «Stone Love» som seinare kom ut på ''[[Play Don’t Worry]]''. ===Moonage Daydream=== {{detaljar|Moonage Daydream}} ===Starman=== {{detaljar|Starman}} ===It Ain't Easy=== «It Ain’t Easy» vart skriven av den amerikanske låtskrivaren Ron Davies. 20 år gammal fekk han platekontrakt med [[A&M Records]] og i 1970 gav han ut ''Silent Song Through the Land'', som denne songen kjem frå. Det er uklårt korleis Bowie fekk tak i songen, men somme biografar hevdar at Mick Ronson spelte songen med det gamle bandet sitt, The Rats. I tillegg hadde både [[Three Dog Night]] og [[Long John Baldry]] og spelt songen, så Bowie kan ha plukka den opp derifrå òg. Bowie spelte først «It Ain’t Easy» for BBC 3. juni 1971, der han hadde med seg forskjellige songarar. På denne songen song kvar songar kvar sitt vers, før dei alle var med på det gospelinspirerte refrenget. Bowie spelte inn songen i studio 9. juli 1971, og gav han ut som siste song på den første sida av Ziggy Stardust. Songen vart aldri framført på konsertane til Bowie. ===Lady Stardust=== Tidleg i 1972 var Bowie framleis relativt ukjend, medan [[Marc Bolan]] hadde blitt ei popstjerne med fire førsteplassar på den britiske singellista på 14 månader. Ziggy Stardust er på sett og vis ein slags parodi på korleis Bolan vart ei stjerne.<ref name=lady>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2010/04/22/lady-stardust/| tittel=Lady Stardust | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=26. januar 2016}}</ref> «Lady Stardust» heitte opphavleg «Song For Marc». Då Bowie framførte «Lady Stardust» i Rainbow Theater i august 1972, var det med bilete av andletet til Bolan på ein skjerm bak han. Songen handlar om korleis Lady Stardust sjølv, om det er Bolan eller Ziggy, blir tilbeden av gutar og jenter i konsertsalen. Til slutt forbannar han publikum, syng dødsballadar og forbanningar med eit smil, før han visnar bort til eit svart minne medan han framleis er på scenen.<ref name=lady/> Mick Ronson spelar piano på ein melankolsk og avslappa måte, medan Bowie høyres litt ut som [[Elton John]].<ref name=lady/> «Song For Marc» vart spelt inn kring april 1971 og kom sidan ut som bonusspor på Rykodisc-utgåva av ''Ziggy Stardust''. Ziggy-versjonen vart spelt inn 12. november 1971. Bowie spelte inn to versjonar av songen for BBC i 1972, og den siste av desse kom med på ''[[Bowie at the Beeb]]''. I januar 1997 spelte Bowie inn ein ny versjon av «Lady Stardust» med bass og korvokal av [[Gail Ann Dorsey]]. Denne versjonen vart send på radiosendinga ''ChangesNowBowie''. ===Star=== Bowie skreiv «Star», opphavleg kalla «Rock & Roll Star», seint i 1970 eller tidleg i 1971 og tilbaud demoversjonen til ei gruppe frå Princes Risborough kalla Chameleon. Versjonen deira vart aldri gjeve ut. I følgje biografen Nicholas Pegg hadde Bowie gløymd songen fram til ein konsert i Aylesburgy i september 1971, då noko spurte han om denne songen. Bowie var på den tida i ferd med å skrive soga for ''Ziggy Stardust'' og såg at «Star» kunne passe perfekt inn i konseptet. Han plasserte songen mellom «Lady Stardust» og «Hang Onto Yourself». Bowie sa seinare at den intrikate korvokalen var inspirert av [[Beatles]] sin «[[Lovely Rita]]», men mest av alt var han inspirert av [[Velvet Underground]] sin «[[Sweet Jane]]». Opningsversa i begge songane nemner fleire personar frå den verkelege verda. Songen vart spelt inn 8.-11. november 1971. Bowie framførte «Star» på turneen sin i 1978 og ei innspeling frå [[Philadelphia]] finst på ''[[Stage av David Bowie|Stage]]'', og vart òg gjeven ut som singel. På konsertane i 1983 opna han ofte konsertane med denne songen, i lag med eit lite utdrag frå «[[Jean Genie]]». ===Hang on to Yourself=== {{detaljar|Hang on to Yourself}} ===Ziggy Stardust=== {{detaljar|Ziggy Stardust}} ===Suffragette City=== {{detaljar|Suffragette City}} ===Rock and Roll Suicide=== {{detaljar|Rock and Roll Suicide}} ===Andre songar frå denne tida=== ====Round and Round==== «Round and Round» var ein song av [[Chuck Berry]] (kalla «[[Around and Around]]») som nesten kom med på ''Ziggy Stardust'', og til og med nesten vart tittelen på albumet. Songen var meint å følgje «Moonage Daydream». Då Bowie kom attende til Trident Studios tidleg i 1972 for å fullføre albumet, kom han opp med «Suffragette City». Sidan denne høyrdest ut som ein Chuck Beryr-song, vart «Round and Round» overflødig og Bowie sette han til sides for ei framtidig B-side i staden.<ref name=round/> Bowie si utgåve er dominert av den forvrengde gitaren til Ronson og basslinja til Trevor Bolder. Ken Scott har fortalt at det var ingen andre songar spelt inn i denne tida som trong færre ekstra lydspor enn denne. Songen vart spelt inn kring 8-11. november 1971 og vart sidan gjeven ut som B-sida til «[[Drive-In Saturday]]» i april 1973. Seinare kom han ut i plateboksen ''[[Sound + Vision]]''. Songen var den siste songen framført på «Ziggy Stardust»-konserten i Hammersmith den 3. juli 1973, men kom ikkje med på den påfølgjande konsertfilmen (visstnok etter ønskje frå [[Jeff Beck]], som spelte på songen).<ref name=round>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2010/05/04/round-and-round/| tittel=Round and Round | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=29. juli 2021}}</ref> ====Shadowman==== «Shadow Man» var ein song som vart spelt inn som demo på eit tidleg stadium for ein oppfølgjar til ''Hunky Dory'', den 14. september 1971. Bowie hadde enno ikkje utvikla Ziggy Stardust-konseptet, og den nye plata byrja som ei tilfeldig samling med songar, mellom andre nokre songar som var att etter [[Arnold Corns]]-prosjektet, nyinnspelingar av «[[Holy Holy]]» og «[[The Supermen]]», songar av [[Biff Rose]], [[Chuck Berry]] og [[Jacques Brel]], og eit par nye songar (mellom anna «It’s Gonna Rain Again» og «Only One Paper Left», songar som utgjevarar av piratkopiplater ikkje har fått tak i og som derfor er uhøyrt for Bowie-fansen). Bowie la etter kort tid den [[Neil Young]]-aktige songen på hylla medan ''Ziggy Stardust''-konseptet tok form, og spelte ikkje inn ein full studioversjon før i 2000. Bowie spelte då inn ein omarbeidd versjon av songen for det skrinlagde albumet ''[[Toy av David Bowie|Toy]]''. Denne versjonen vart sidan gjeven ut som B-side til singlane «[[Slow Burn]]» og «[[Everyone Says Hi]]». ====Velvet Goldmine==== «Velvet Goldmine» heitte opphavleg «He's a Goldmine» og var meint for den andre sida av ''Ziggy Stardust'', fram til Bowie skreiv fleire songar i januar 1972 og han vart lagt i skuffa. Bowie sa i eit radiointervju i februar 1972 at han følte at teksten var litt for på kanten. Somme biografar har undra seg på om songen var for openlyst homofil, sjølv om Bowie kort tid etter annonserte i ''[[Melody Maker]]'' at han var biseksuell og gav ut ein annan homofil singel, «[[John, I'm Only Dancing]]» eit par månader seinare.<ref name=goldmine>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2010/04/16/velvet-goldmine/| tittel=Velvet Goldmine | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=26. januar 2016}}</ref> Bowie kan ha kutta ut «Velvet Goldmine» fordi han syns songen høyrdest for gammaldags ut samanlikna med andre songar på Ziggy. Pianoet i refrenget gjev ei varieté-kjensle, på liknande vis som «[[Oh! You Pretty Things]]» på ''Hunky Dory'' gjorde. Songen vart spelt inn 11. november 1971. Han vart gjeven ut i september 1975 som B-sida til ei nyutgjeving av «[[Space Oddity]]», som då vart den første singelen til Bowie som førsteplassen på singellista i Storbritannia. Bowie sa seinare at denne utgjevinga vart gjort utan at Bowie godkjende det. Songen er òg gjeve ut som bonusspor på fleire seinare utgåver av ''Ziggy Stardust''. ====Sweet Head==== «Sweet Head» var ein song spelt inn under ''Ziggy Stardust'' som få folk visste om før han vart gjeven ut som bonusspor på Rykodisc-utgåva av ''Ziggy Stardust'' i 1990. [[Ken Scott]], som produserte albumet, har sagt at han ikkje kan hugsa å ha spelt inn denne songen. Bowie har aldri spelt songen på konsertar og var nær ved å ikkje ta med songen som bonusspor. Likevel vart songen spelt inn på skikkelig vis og pussa på, og teksten nemner «Ziggy», og det verkar som om songen opphavleg skulle ha ein sentral plass på albumet.<ref name=sweet>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2010/04/19/sweet-head/| tittel= Sweet Head| utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=26. januar 2016}}</ref> Ein trur årsaka til at songen vart skrinlagt var den vulgære teksten.<ref name=sweet/>. Det første verset er valdeleg og rasistisk, medan refrenget har fleire tvitydige, og ikkje fullt så tvitydige linjer, som «I’m your rubber peacock angelic whore» og «my guitar and Mr. Fag, we can give you sweet head». Bowie fortalte ''Musician'' i 1990 «Han handla om oralsex, og eg trur ikkje det var ein song RCA ønskt eå ha med i særleg grad».<ref name=sweet/> Songen vart spelt inn 11. november 1971. ====You Got to Have a Job (If You Don’t Work, You Can’t Eat) og Hot Pants==== «You Got to Have a Job (If You Don’t Work, You Can’t Eat)» og «Hot Pants» er to [[funk]]songar skrivne av [[James Brown]] som vart spelte under Ziggy Stardust and the Spiders From Mars-konsertane i Storbritannia for omkring ein månad våren 1972. ====John, I'm Only Dancing==== {{detaljar|John, I'm Only Dancing}} ====My Death==== «My Death» er ein song skriven av [[Jacques Brel]] som «La Mort» og omsett til engelsk av [[Mort Shuman]]. Bowie spelte den engelske omsetjinga første gongen i august 1972 på dei to konsertane sine på [[Rainbow Theatre]]. Bowie fortsette å spele «My Death» for resten av Spiders from Mars-konsertane, først som eit solostykke på akustisk gitar, og seinare i lag med den nye pianisten hans, [[Mike Garson]]. «My Death» erstatta Brel sin «[[Amsterdam av Jacques Brel|Amsterdam]]». Bowie hadde anten blitt lei av å spele «Amsterdam», eller så høvde ikkje songen i lag med resten av Spiders-songane.<ref name=death>{{kjelde www|url=https://bowiesongs.wordpress.com/2010/06/02/my-death/| tittel=My Death | utgjevar = Pushing Ahead of the Dame| forfattar = Chris O’Leary|vitja=1. februar 2016}}</ref> På sett og vis spelte «My Death» rolla som var meint for «Rock 'n' Roll Suicide», eit opprivande stykke som fungerte som ''[[memento mori]]'' i midten av ein rockekonsert.<ref name=death/> Brel spelte inn «La Mort» i 1959 på ''[[La Valse à Mille Temps]]''. Både «Amsterdam» og «My Death» vart sett om av Mort Shuman for revyen ''[[Jacques Brel Is Alive and Well and Living In Paris]]'', og [[Scott Walker]], spelte songen i 1967 på debutalbumet sitt ''[[Scott Walker av Scott Walker|Scott Walker]]''. Konsertopptak av «My Death» frå 1972 finst på ''[[RarestOneBowie]]'' og ''[[Live at Santa Monica]]'', medan eit opptak frå 1973, den siste konserten til Spiders, finst på ''[[Ziggy Stardust: The Motion Picture]]''. Bowie og Garson byrja å spele songen att i midten av 1990-åra. == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars|The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 21. januar 2011.'' ** ''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' * {{cite book | last= Weisbard | first= Eric | author2= Craig Marks | title= Spin Alternative Record Guide |publisher= Vintage Books |year= 1995 |isbn= 0679755748 }} {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.5years.com/start.htm The Ziggy Stardust Companion] * [http://www.genesis-publications.com/books/bowie/index.html ''Moonage Daydream: The Life & Times of Ziggy Stardust''] av [[David Bowie]] & [[Mick Rock]] {{RS500-2020|40 | album = The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders From Mars | artist = David Bowie | førre album = [[Let It Bleed]] | førre artist = [[The Rolling Stones]] | neste album = [[Remain in Light]] | neste artist = [[Talking Heads]] }} {{RS500|35 | album = The Rise And Fall Of Zingy Stardust | artist = David Bowie | førre album = [[Tapestry]] | førre artist = [[Carole King]] | neste album = [[Music from Big Pink]] | neste artist = [[The Band]] }} {{David Bowie}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:David Bowie-album|Rise and Fall]] [[Kategori:Musikkalbum frå 1972|Rise and Fall]] [[Kategori:Konseptalbum|Rise and Fall]] [[Kategori:Glamrock-album|Rise and Fall]] [[Kategori:Beste album gjennom tidene hos Rolling Stone 2012| 035]] [[Kategori:Beste album gjennom tidene hos Rolling Stone 2020| 040]] [[Kategori:Album produserte av Ken Scott]] [[Kategori:Album produserte av David Bowie]] [[Kategori:Album spelte inn i Trident Studios]] [[Kategori:Plateomslag av Mick Rock]] [[Kategori:EMI Records-album]] [[Kategori:Grammy Hall of Fame Award]] [[Kategori:Parlophone-album]] [[Kategori:RCA Records-album]] [[Kategori:Rykodisc-album]] [[Kategori:Virgin Records-album]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2011]] [[Kategori:Musikkalbum med science fiction-konsept]] 2qxnbxsywfjwz41oz1jmfzb72svex2z 0 57769 3674416 3673952 2026-09-24T14:28:06Z TU-nor 12071 3674416 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = HradecKralove04 2004-12-23.jpg | bilettekst = Elva [[Elbe]] i Hradec Králové | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Hradec Kralove.svg | symbol = Hradec_Kralove_CoA_CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Hradec Králové kraj|Hradec Králové]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Hradec Králové okres|Hradec Králové]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 677,45<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 146003 | folketal1type = kommune | folketal1 = 92649 | folketal_by =92649 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | lat_d=50 |lat_m=12 |lat_s= |lat_NS=N | long_d=15 |long_m=15 |long_s= |long_EW=E | nettstad = www.hradeckralove.org }} '''Hradec Králové'''{{mrk|[[tysk]] ''Königgrätz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Hradec Králové okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Hradec Králové kraj]] i [[Tsjekkia]]. Byen ligg ved elva [[Elbe|Labe (Elbe)]]. Økonomien i byen er basert på næringsmiddelindustri, fotokjemi og elektronikkindustriar. I tillegg vert det produsert musikkinstrument i byen, mest kjend er [[piano]]merket PETROF. Byen har eit universitet, og [[Karlsuniversitet]] i [[Praha]] har ei medisinsk avdeling her. Byen er kjend for [[Slaget ved Königgrätz]] den 3. juli 1866, eit slag i [[den prøyssisk-austerrikske krigen]]. == Historie == {{stack|[[Fil:Hradec Králové K2 - 7.jpg|mini|250px|Luftfoto av sentrum i byen]]}} Hradec Králové er ein av dei eldste busetnadane i Tsjekkia. Byen hadde festning alt i 1062, og [[katedral]]en i byen vart bygd i 1303. Hradec Králové heitte opphavleg berre Hradec (''slottet''), Králové (''dronningas'') vart seinare lagt til då byen dronning Elisabeth fekk byen av kong [[Wenceslaus II av Böhmen|Wenceslaus II]]. Byen var sentral under [[Hussittkrigane]], då han var med på opprørarane si side. [[Trettiårskrigen]] førte til at den [[protestantisme|protestantiske]] folkesetnaden vart jaga frå byen etter [[slaget ved Bílá hora]] i 1620. I [[1639]] vart byen omleira av [[Sverige|svenskane]] i åtte månadar. Under [[Josef II av Det tysk-romerske rike|Josef II]] si regjeringstid vart mange av kyrkjene i byen rive ned for å gjere plass til festningsverk. Desse festningsverka stod heilt til 1884. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Hradec Králové.png|mini|250px|Det administrative området til Hradec Králové innanfor regionen [[Hradec Králové kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Hradec Králové er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Hradec Králové har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> 66 kommunar frå det administrative området til Hradec Králové inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 49 kommunar frå det administrative området til Pardubice og 37 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Hradec Králové omfattar 81 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Běleč nad Orlicí]]* * [[Benátky i Hradec Králové|Benátky]] * [[Blešno]]* * [[Boharyně]]* * [[Černilov]]* * [[Černožice]]* * '''[[Chlumec nad Cidlinou]]''' * [[Chudeřice]] * [[Čistěves]]* * [[Divec]]* * [[Dobřenice]]* * [[Dohalice]]* * [[Dolní Přím]]* * [[Habřina]]* * [[Hněvčeves]] * [[Holohlavy]]* * [[Hořiněves]]* * '''[[Hradec Králové]]'''* * [[Hrádek i Hradec Králové|Hrádek]]* * [[Hvozdnice i Hradec Králové|Hvozdnice]]* * [[Jeníkovice]]* * [[Jílovice i Hradec Králové|Jílovice]]{{mrk|name="a"|Overført frå [[Rychnov nad Kněžnou okres]] til [[Hradec Králové okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}}* * [[Káranice]]* * [[Klamoš]] * [[Kosice i Hradec Králové|Kosice]] * [[Kosičky]]* * [[Kratonohy]]* * [[Kunčice]]* * [[Ledce i Hradec Králové|Ledce]]{{mrk|name="a"}} * [[Lejšovka]]* * [[Lhota pod Libčany]]* * [[Libčany]]* * [[Libníkovice]]* * [[Librantice]]* * [[Libřice]]* * [[Lišice]] * [[Lochenice]]* * [[Lodín]]* * [[Lovčice i Hradec Králové|Lovčice]] * [[Lužany i Hradec Králové|Lužany]]* * [[Máslojedy]]* * [[Mokrovousy]]* * [[Mžany]]* * '''[[Nechanice]]'''* * [[Neděliště]]* * [[Nové Město i Hradec Králové|Nové Město]] * [[Obědovice]]* * [[Olešnice i Hradec Králové|Olešnice]] * [[Osice]]* * [[Osičky]]* * [[Písek i Hradec Králové|Písek]] * [[Praskačka]]* * [[Předměřice nad Labem]]* * [[Převýšov]] * [[Pšánky]]* * [[Puchlovice]]* * [[Račice nad Trotinou]]* * [[Radíkovice]]* * [[Radostov]]* * [[Roudnice]]* * [[Sadová i Hradec Králové|Sadová]]* * [[Sendražice]]* * [[Skalice i Hradec Králové|Skalice]]* * '''[[Smiřice]]'''* * [[Smržov i Hradec Králové|Smržov]]* * [[Sovětice]]* * [[Stará Voda i Hradec Králové|Stará Voda]] * [[Stěžery]]* * [[Stračov]]* * [[Střezetice]]* * [[Světí]]* * [[Syrovátka]]* * [[Těchlovice i Hradec Králové|Těchlovice]]* * '''[[Třebechovice pod Orebem]]'''* * [[Třesovice]]* * [[Urbanice i Hradec Králové|Urbanice]]* * [[Vrchovnice]] * [[Všestary i Hradec Králové|Všestary]]* * [[Výrava]]* * [[Vysoká nad Labem]]* * [[Vysoký Újezd i Hradec Králové|Vysoký Újezd]]{{mrk|name="a"}}* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Hradec Králové SO || 144 125 || 145 373 || 146 003 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Hradec Králové''' || 92 649 |- | style=text-align:left; | [[Třebechovice pod Orebem]] || 5 634 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec nad Cidlinou]] || 5 552 |- | style=text-align:left; | [[Smiřice]] || 2 796 |- | style=text-align:left; | [[Nechanice]] || 2 391 |- | style=text-align:left; | [[Černilov]] || 2 264 |- | style=text-align:left; | [[Stěžery]] || 2 112 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoká nad Labem}} || 1 794 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Předměřice nad Labem}} || 1 779 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Všestary i Hradec Králové|Všestary}} || 1 692 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černožice}} || 1 100 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Praskačka}} || 1 073 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Hradec Králové''' || 92 649 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec nad Cidlinou]] || 5 057 |- | style=text-align:left; | [[Třebechovice pod Orebem]] || 4 687 |- | style=text-align:left; | [[Smiřice]] || 2 590 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoká nad Labem}} || 1 794 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Předměřice nad Labem}} || 1 779 |- | style=text-align:left; | [[Stěžery]] || 1 487 |- | style=text-align:left; | [[Nechanice]] || 1 361 |- | style=text-align:left; | [[Černilov]] || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černožice}} || 1 100 |- |} ===Bydelar i Hradec Králové=== [[Fil:Katastrální mapa Hradec Králové.svg|mini|250px|Bydelane i Hradec Králové]] Bydelane og tettstadene i Hradec Králové: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Březhrad || 899 |- | style=text-align:left; | Hradec Králové || 14 782 |- | style=text-align:left; | Kukleny || 2 617 |- | style=text-align:left; | Malšova Lhota || 869 |- | style=text-align:left; | Malšovice || 2 557 |- | style=text-align:left; | Moravské Předměstí || 4 966 |- | style=text-align:left; | Nový Hradec Králové || 22 458 |- | style=text-align:left; | Piletice || 186 |- | style=text-align:left; | Plácky || 1 108 |- | style=text-align:left; | Plačice || 737 |- | style=text-align:left; | Plotiště nad Labem || 2 087 |- | style=text-align:left; | Pouchov || 2 007 |- | style=text-align:left; | Pražské Předměstí || 13 045 |- | style=text-align:left; | Roudnička || 873 |- | style=text-align:left; | Rusek || 411 |- | style=text-align:left; | Slatina || 742 |- | style=text-align:left; | Slezské Předměstí || 8 948 |- | style=text-align:left; | Svinary || 1 064 |- | style=text-align:left; | Svobodné Dvory || 2 632 |- | style=text-align:left; | Třebeš || 7 225 |- | style=text-align:left; | Věkoše || 2 436 |- ! Hradec Králové by ! style=text-align:right; | 92 649 |- ! Hradec Králové kommune !style=text-align:right; | 92 649 |- |} == Kjende personar frå Hradec Králové == * [[Karl Freiherr von Rokitansky]] (1804 - 1887), austerriksk patolog, [[politikar]] og [[filosof]]. * [[Václav Vladivoj Tomek]] (1818 - 1905), tsjekkisk historikar * [[Zuzana Navarová]] (1959 - 2004), tsjekkisk songarinne og komponist ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Hradec Králové kraj|Hradec]] [[Kategori:Kommunar i Hradec Králové okres|Hradec]] [[Kategori:Byar i Hradec Králové kraj|Hradec]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Hradec]] mo5atykf9funl5jlalohnzfcx1gzy43 3674439 3674416 2026-09-25T04:36:59Z TU-nor 12071 3674439 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = HradecKralove04 2004-12-23.jpg | bilettekst = Elva [[Elbe]] i Hradec Králové | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Hradec Kralove.svg | symbol = Hradec_Kralove_CoA_CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Hradec Králové kraj|Hradec Králové]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Hradec Králové okres|Hradec Králové]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 677,45<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 146003 | folketal1type = kommune | folketal1 = 92649 | folketal_by =92649 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | lat_d=50 |lat_m=12 |lat_s= |lat_NS=N | long_d=15 |long_m=15 |long_s= |long_EW=E | nettstad = www.hradeckralove.org }} '''Hradec Králové'''{{mrk|[[tysk]] ''Königgrätz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Hradec Králové okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Hradec Králové kraj]] i [[Tsjekkia]]. Byen ligg ved elva [[Elbe|Labe (Elbe)]]. Økonomien i byen er basert på næringsmiddelindustri, fotokjemi og elektronikkindustriar. I tillegg vert det produsert musikkinstrument i byen, mest kjend er [[piano]]merket PETROF. Byen har eit universitet, og [[Karlsuniversitet]] i [[Praha]] har ei medisinsk avdeling her. Byen er kjend for [[Slaget ved Königgrätz]] den 3. juli 1866, eit slag i [[den prøyssisk-austerrikske krigen]]. == Historie == {{stack|[[Fil:Hradec Králové K2 - 7.jpg|mini|250px|Luftfoto av sentrum i byen]]}} Hradec Králové er ein av dei eldste busetnadane i Tsjekkia. Byen hadde festning alt i 1062, og [[katedral]]en i byen vart bygd i 1303. Hradec Králové heitte opphavleg berre Hradec (''slottet''), Králové (''dronningas'') vart seinare lagt til då byen dronning Elisabeth fekk byen av kong [[Wenceslaus II av Böhmen|Wenceslaus II]]. Byen var sentral under [[Hussittkrigane]], då han var med på opprørarane si side. [[Trettiårskrigen]] førte til at den [[protestantisme|protestantiske]] folkesetnaden vart jaga frå byen etter [[slaget ved Bílá hora]] i 1620. I [[1639]] vart byen omleira av [[Sverige|svenskane]] i åtte månadar. Under [[Josef II av Det tysk-romerske rike|Josef II]] si regjeringstid vart mange av kyrkjene i byen rive ned for å gjere plass til festningsverk. Desse festningsverka stod heilt til 1884. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Hradec Králové.png|mini|250px|Det administrative området til Hradec Králové innanfor regionen [[Hradec Králové kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Hradec Králové er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Hradec Králové har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> 66 kommunar frå det administrative området til Hradec Králové inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 49 kommunar frå det administrative området til Pardubice og 37 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Hradec Králové omfattar 81 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Běleč nad Orlicí]]* * [[Benátky i Hradec Králové|Benátky]] * [[Blešno]]* * [[Boharyně]]* * [[Černilov]]* * [[Černožice]]* * '''[[Chlumec nad Cidlinou]]''' * [[Chudeřice]] * [[Čistěves]]* * [[Divec]]* * [[Dobřenice]]* * [[Dohalice]]* * [[Dolní Přím]]* * [[Habřina]]* * [[Hněvčeves]] * [[Holohlavy]]* * [[Hořiněves]]* * '''[[Hradec Králové]]'''* * [[Hrádek i Hradec Králové|Hrádek]]* * [[Hvozdnice i Hradec Králové|Hvozdnice]]* * [[Jeníkovice i Hradec Králové|Jeníkovice]]* * [[Jílovice i Hradec Králové|Jílovice]]{{mrk|name="a"|Overført frå [[Rychnov nad Kněžnou okres]] til [[Hradec Králové okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}}* * [[Káranice]]* * [[Klamoš]] * [[Kosice i Hradec Králové|Kosice]] * [[Kosičky]]* * [[Kratonohy]]* * [[Kunčice]]* * [[Ledce i Hradec Králové|Ledce]]{{mrk|name="a"}} * [[Lejšovka]]* * [[Lhota pod Libčany]]* * [[Libčany]]* * [[Libníkovice]]* * [[Librantice]]* * [[Libřice]]* * [[Lišice]] * [[Lochenice]]* * [[Lodín]]* * [[Lovčice i Hradec Králové|Lovčice]] * [[Lužany i Hradec Králové|Lužany]]* * [[Máslojedy]]* * [[Mokrovousy]]* * [[Mžany]]* * '''[[Nechanice]]'''* * [[Neděliště]]* * [[Nové Město i Hradec Králové|Nové Město]] * [[Obědovice]]* * [[Olešnice i Hradec Králové|Olešnice]] * [[Osice]]* * [[Osičky]]* * [[Písek i Hradec Králové|Písek]] * [[Praskačka]]* * [[Předměřice nad Labem]]* * [[Převýšov]] * [[Pšánky]]* * [[Puchlovice]]* * [[Račice nad Trotinou]]* * [[Radíkovice]]* * [[Radostov]]* * [[Roudnice]]* * [[Sadová i Hradec Králové|Sadová]]* * [[Sendražice]]* * [[Skalice i Hradec Králové|Skalice]]* * '''[[Smiřice]]'''* * [[Smržov i Hradec Králové|Smržov]]* * [[Sovětice]]* * [[Stará Voda i Hradec Králové|Stará Voda]] * [[Stěžery]]* * [[Stračov]]* * [[Střezetice]]* * [[Světí]]* * [[Syrovátka]]* * [[Těchlovice i Hradec Králové|Těchlovice]]* * '''[[Třebechovice pod Orebem]]'''* * [[Třesovice]]* * [[Urbanice i Hradec Králové|Urbanice]]* * [[Vrchovnice]] * [[Všestary i Hradec Králové|Všestary]]* * [[Výrava]]* * [[Vysoká nad Labem]]* * [[Vysoký Újezd i Hradec Králové|Vysoký Újezd]]{{mrk|name="a"}}* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Hradec Králové SO || 144 125 || 145 373 || 146 003 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Hradec Králové''' || 92 649 |- | style=text-align:left; | [[Třebechovice pod Orebem]] || 5 634 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec nad Cidlinou]] || 5 552 |- | style=text-align:left; | [[Smiřice]] || 2 796 |- | style=text-align:left; | [[Nechanice]] || 2 391 |- | style=text-align:left; | [[Černilov]] || 2 264 |- | style=text-align:left; | [[Stěžery]] || 2 112 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoká nad Labem}} || 1 794 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Předměřice nad Labem}} || 1 779 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Všestary i Hradec Králové|Všestary}} || 1 692 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černožice}} || 1 100 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Praskačka}} || 1 073 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Hradec Králové''' || 92 649 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec nad Cidlinou]] || 5 057 |- | style=text-align:left; | [[Třebechovice pod Orebem]] || 4 687 |- | style=text-align:left; | [[Smiřice]] || 2 590 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoká nad Labem}} || 1 794 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Předměřice nad Labem}} || 1 779 |- | style=text-align:left; | [[Stěžery]] || 1 487 |- | style=text-align:left; | [[Nechanice]] || 1 361 |- | style=text-align:left; | [[Černilov]] || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černožice}} || 1 100 |- |} ===Bydelar i Hradec Králové=== [[Fil:Katastrální mapa Hradec Králové.svg|mini|250px|Bydelane i Hradec Králové]] Bydelane og tettstadene i Hradec Králové: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Březhrad || 899 |- | style=text-align:left; | Hradec Králové || 14 782 |- | style=text-align:left; | Kukleny || 2 617 |- | style=text-align:left; | Malšova Lhota || 869 |- | style=text-align:left; | Malšovice || 2 557 |- | style=text-align:left; | Moravské Předměstí || 4 966 |- | style=text-align:left; | Nový Hradec Králové || 22 458 |- | style=text-align:left; | Piletice || 186 |- | style=text-align:left; | Plácky || 1 108 |- | style=text-align:left; | Plačice || 737 |- | style=text-align:left; | Plotiště nad Labem || 2 087 |- | style=text-align:left; | Pouchov || 2 007 |- | style=text-align:left; | Pražské Předměstí || 13 045 |- | style=text-align:left; | Roudnička || 873 |- | style=text-align:left; | Rusek || 411 |- | style=text-align:left; | Slatina || 742 |- | style=text-align:left; | Slezské Předměstí || 8 948 |- | style=text-align:left; | Svinary || 1 064 |- | style=text-align:left; | Svobodné Dvory || 2 632 |- | style=text-align:left; | Třebeš || 7 225 |- | style=text-align:left; | Věkoše || 2 436 |- ! Hradec Králové by ! style=text-align:right; | 92 649 |- ! Hradec Králové kommune !style=text-align:right; | 92 649 |- |} == Kjende personar frå Hradec Králové == * [[Karl Freiherr von Rokitansky]] (1804 - 1887), austerriksk patolog, [[politikar]] og [[filosof]]. * [[Václav Vladivoj Tomek]] (1818 - 1905), tsjekkisk historikar * [[Zuzana Navarová]] (1959 - 2004), tsjekkisk songarinne og komponist ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Hradec Králové kraj|Hradec]] [[Kategori:Kommunar i Hradec Králové okres|Hradec]] [[Kategori:Byar i Hradec Králové kraj|Hradec]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Hradec]] 4wwy62xwwxv6v4qetba06fhis8nxza7 0 57780 3674399 3674272 2026-09-24T13:22:40Z TU-nor 12071 3674399 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Pardubice CZ main square.JPG | bilettekst = Hovudtorget i Pardubice | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Pardubice.svg | symbol = Pardubice CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | grunnlagdtype = Først dokumentert | grunnlagd = 1295 | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =213,67<ref name="Areal"/> | areal1type = by | areal1 =77,7 | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 130165 | folketal1type = kommune | folketal1 = 89619 | folketal_by = 59457 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | lat_d=50 |lat_m=02 |lat_s=19 |lat_NS=N | long_d=15 |long_m=46 |long_s=45 |long_EW=E | høgd = 237 | nettside = http://www.mesto-pardubice.cz/en/ }} '''Pardubice'''{{mrk|[[tysk]] ''Pardubitz''}} ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. Han ligg ved elva [[Elbe|Labe (Elbe)]], 104 km aust for [[Praha]]. Byen vart grunnlagd rundt 1340, men det hadde vore eit [[kloster]] her sidan tidleg på [[1200-talet]]. Pardubice er ein viktig industriby, og her finst mellom anna ein kjemisk fabrikk (som produserer [[Semtex]], eit plastisk eksplosiv), eit oljeraffineri, ein fabrikk for tungt maskineri og elektronisk utstyr. Sidan 1874 har det vorte halde eit vidkjend hesteløp her, ''Velká Pardubická''. Det er sagt at dette er det hardaste hesteløpet på kontinentet. Pardubice har eit gamalt sentrum med mange restaurantar. Her finn ein eit gamalt tårn og eit nyleg renovert slott. [[Arnošt av Pardubice]], den første erkebiskopen i [[Praha]], vart fødd i Pardubice i 1297. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Pardubice.png|mini|250px|Det administrative området til Pardubice innanfor regionen [[Pardubice kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Pardubice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Pardubice har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Bydistrikt=== Som lovbestemt by har Plzeň rett til på eiga hand å opprette sjøvstyrande bydistrikt (tsjekkisk ''městské obvody'').<ref name="bydistrikt"/> Det er oppretta åtte slike distrikt. Grensene mellom dei følgjer ikkje alltid grensene mellom dei bydelane som ein ellers refererer til. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> 49 kommunar frå det administrative området til Pardubice inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 66 kommunar frå det administrative området til Hradec Králové og 37 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Pardubice omfattar 56 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 4 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Barchov i Pardubice|Barchov]]* * [[Bezděkov i Pardubice|Bezděkov]] * [[Borek i Pardubice|Borek]]* * [[Bukovina nad Labem]]* * [[Bukovka]]* * [[Časy]]* * [[Čeperka]]* * [[Čepí]]* * [[Černá u Bohdanče]]* * '''[[Dašice]]'''* * [[Dolany i Pardubice|Dolany]]* * [[Dříteč]]* * [[Dubany]]* * [[Hrobice]]* * [[Choteč i Pardubice|Choteč]]* * [[Chýšť]] * [[Jezbořice]]* * [[Kasalice]] * [[Kostěnice]]* * [[Křičeň]]* * [[Kunětice]]* * [[Lány u Dašic]]* * '''[[Lázně Bohdaneč]]'''* * [[Libišany]]* * [[Malé Výkleky]] * [[Mikulovice]]* * [[Moravany i Pardubice|Moravany]]* * [[Němčice i Pardubice|Němčice]]* * [[Neratov]]* * [[Opatovice nad Labem]] * [[Ostřešany]]* * '''[[Pardubice]]'''* * [[Plch]]* * [[Podůlšany]]* * [[Pravy]]* * [[Ráby]]* * [[Rohovládova Bělá]]* * [[Rohoznice i Pardubice|Rohoznice]]* * [[Rokytno]]* * [[Rybitví]]* * '''[[Sezemice]]'''* * [[Slepotice]] * [[Spojil]]* * [[Srch]]* * [[Srnojedy]]* * [[Staré Hradiště]]* * [[Staré Jesenčany]]* * [[Staré Ždánice]]* * [[Starý Mateřov]]* * [[Stéblová]]* * [[Třebosice]]* * [[Úhřetická Lhota]]* * [[Újezd u Sezemic]]* * [[Vlčí Habřina]] * [[Voleč]] * [[Živanice]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Pardubice SO || 120 979 || 126 780 || 130 165 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Pardubice''' || 89 619 |- | style=text-align:left; | [[Sezemice]] || 4 087 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Bohdaneč]] || 3 407 |- | style=text-align:left; | [[Opatovice nad Labem]] || 2 786 |- | style=text-align:left; | [[Dašice]] || 2 211 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Hradiště}} || 1 950 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Moravany i Pardubice|Moravany}} || 1 784 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srch}} || 1 685 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mikulovice}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rybitví}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čeperka}} || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostřešany}} || 1 095 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Pardubice''' || 89 619 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Bohdaneč]] || 3 407 |- | style=text-align:left; | [[Sezemice]] || 2 846 |- | style=text-align:left; | [[Opatovice nad Labem]] || 2 195 |- | style=text-align:left; | [[Dašice]] || 1 698 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rybitví}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srch}} || 1 316 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Moravany i Pardubice|Moravany}} || 1 251 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čeperka}} || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Hradiště}} || 1 173 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostřešany}} || 1 095 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mikulovice}} || 1 043 |- |} ===Bydelar i Pardubice=== [[Fil:Katastrální mapa Pardubic.png|mini|250px|Matrikkelområde i Pardubice]] Bydelane og tettstadene i Pardubice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Bílé Předměstí{{mrk|name=a|inngår i matrikkelområdet Pardubice}} || 11 779 |- | style=text-align:left; | Cihelna{{mrk|name=a}} || 2 078 |- | style=text-align:left; | Pardubice-Staré Město{{mrk|name=a}} || 1 471 |- | style=text-align:left; | Polabiny{{mrk|name=a}} || 15 986 |- | style=text-align:left; | Zámek{{mrk|name=a}} || 1 |- | style=text-align:left; | Zelené Předměstí{{mrk|inngår i hovudsak i matrikkelområdet Pardubice med små delar i Nové Jesenčany og Dražkovice}} || 28 142 |- ! Pardubice indre by{{mrk|omfattar matrikkelområdet Pardubice}} ! style=text-align:right; | 59 457 |- | style=text-align:left; | Černá za Bory || 962 |- | style=text-align:left; | Doubravice{{mrk|inngår i matrikkelområdet Semtín}} || 481 |- | style=text-align:left; | Dražkovice || 677 |- | style=text-align:left; | Drozdice || 103 |- | style=text-align:left; | Hostovice || 275 |- | style=text-align:left; | Lány na Důlku || 433 |- | style=text-align:left; | Mnětice || 364 |- | style=text-align:left; | Nemošice || 1 294 |- | style=text-align:left; | Nové Jesenčany || 582 |- | style=text-align:left; | Ohrazenice || 2 124 |- | style=text-align:left; | Opočínek || 249 |- | style=text-align:left; | Pardubičky || 1 582 |- | style=text-align:left; | Popkovice || 472 |- | style=text-align:left; | Rosice || 2 155 |- | style=text-align:left; | Semtín || 91 |- | style=text-align:left; | Staré Čívice || 1 164 |- | style=text-align:left; | Staročernsko || 215 |- | style=text-align:left; | Studánka || 10 721 |- | style=text-align:left; | Svítkov || 4 065 |- | style=text-align:left; | Trnová || 2 106 |- | style=text-align:left; | Žižín{{mrk|inngår i matrikkelområdet Černá za Bory}} || 47 |- ! Pardubice kommune !style=text-align:right; | 89 619 |- |} ===Bydistrikt i Pardubice=== Dei 27 bydelane fordeler seg slik på dei sjølvstyrande bydistrikta:<ref name="bydistrikt"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! scope="col" style="width: 150px;" | Bydistrikt ! scope="col" style="width: 120px;" | Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> ! Bydelar |- | style=text-align:left; | Pardubice I || 20 928 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Pardubice-Staré Město, Zámek, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice II || 18 064 || style=text-align:left; | Cihelna, Polabiny, Rosice<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice III || 15 275 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Studánka <small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice IV || 5 232 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Černá za Bory, Drozdice, Mnětice, Nemošice, Pardubičky, Staročernsko, Studánka<small> (del)</small>, Žižín |- | style=text-align:left; | Pardubice V || 16 505 || style=text-align:left; | Dražkovice, Nové Jesenčany, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice VI || 6 383 || style=text-align:left; | Lány na Důlku, Opočínek, Popkovice, Staré Čívice, Svítkov, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice VII || 6957 || style=text-align:left; | Doubravice, Ohrazenice, Rosice<small> (del)</small>, Semtín, Trnová |- | style=text-align:left; | Pardubice VIII || 275 || style=text-align:left; | Hostovice |- ! Pardubice kommune !style=text-align:right; | 89 619 || |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pardubice|Pardubice]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. mars 2007.'' {{refslutt}} <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name="bydistrikt">{{cite web |title=Městské obvody |url=https://pardubice.eu/mestske-obvody |publisher= Město Pardubice |language=cs |access-date=2026-09-24 }}</ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Pardubice kraj|Pardubice]] [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Pardubice]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Pardubice]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Pardubice]] m77zrm36rmxwijh7b817slpblsxxles 3674400 3674399 2026-09-24T13:35:43Z TU-nor 12071 /* Kommunar */ 3674400 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Pardubice CZ main square.JPG | bilettekst = Hovudtorget i Pardubice | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Pardubice.svg | symbol = Pardubice CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | grunnlagdtype = Først dokumentert | grunnlagd = 1295 | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =213,67<ref name="Areal"/> | areal1type = by | areal1 =77,7 | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 130165 | folketal1type = kommune | folketal1 = 89619 | folketal_by = 59457 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | lat_d=50 |lat_m=02 |lat_s=19 |lat_NS=N | long_d=15 |long_m=46 |long_s=45 |long_EW=E | høgd = 237 | nettside = http://www.mesto-pardubice.cz/en/ }} '''Pardubice'''{{mrk|[[tysk]] ''Pardubitz''}} ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. Han ligg ved elva [[Elbe|Labe (Elbe)]], 104 km aust for [[Praha]]. Byen vart grunnlagd rundt 1340, men det hadde vore eit [[kloster]] her sidan tidleg på [[1200-talet]]. Pardubice er ein viktig industriby, og her finst mellom anna ein kjemisk fabrikk (som produserer [[Semtex]], eit plastisk eksplosiv), eit oljeraffineri, ein fabrikk for tungt maskineri og elektronisk utstyr. Sidan 1874 har det vorte halde eit vidkjend hesteløp her, ''Velká Pardubická''. Det er sagt at dette er det hardaste hesteløpet på kontinentet. Pardubice har eit gamalt sentrum med mange restaurantar. Her finn ein eit gamalt tårn og eit nyleg renovert slott. [[Arnošt av Pardubice]], den første erkebiskopen i [[Praha]], vart fødd i Pardubice i 1297. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Pardubice.png|mini|250px|Det administrative området til Pardubice innanfor regionen [[Pardubice kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Pardubice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Pardubice har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Bydistrikt=== Som lovbestemt by har Plzeň rett til på eiga hand å opprette sjøvstyrande bydistrikt (tsjekkisk ''městské obvody'').<ref name="bydistrikt"/> Det er oppretta åtte slike distrikt. Grensene mellom dei følgjer ikkje alltid grensene mellom dei bydelane som ein ellers refererer til. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> 49 kommunar frå det administrative området til Pardubice inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 66 kommunar frå det administrative området til Hradec Králové og 37 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Pardubice omfattar 56 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 4 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Barchov i Pardubice|Barchov]]* * [[Bezděkov i Pardubice|Bezděkov]] * [[Borek i Pardubice|Borek]]* * [[Bukovina nad Labem]]* * [[Bukovka]]* * [[Časy]]* * [[Čeperka]]* * [[Čepí]]* * [[Černá u Bohdanče]]* * '''[[Dašice]]'''* * [[Dolany i Pardubice|Dolany]]* * [[Dříteč]]* * [[Dubany]]* * [[Hrobice]]* * [[Choteč i Pardubice|Choteč]]* * [[Chýšť]] * [[Jezbořice]]* * [[Kasalice]] * [[Kostěnice]]* * [[Křičeň]]* * [[Kunětice]]* * [[Lány u Dašic]]* * '''[[Lázně Bohdaneč]]'''* * [[Libišany]]* * [[Malé Výkleky]] * [[Mikulovice]]* * [[Moravany i Pardubice|Moravany]]* * [[Němčice i Pardubice|Němčice]]* * [[Neratov]]* * [[Opatovice nad Labem]]* * [[Ostřešany]]* * '''[[Pardubice]]'''* * [[Plch]]* * [[Podůlšany]]* * [[Pravy]]* * [[Ráby]]* * [[Rohovládova Bělá]]* * [[Rohoznice i Pardubice|Rohoznice]]* * [[Rokytno]]* * [[Rybitví]]* * '''[[Sezemice]]'''* * [[Slepotice]] * [[Spojil]]* * [[Srch]]* * [[Srnojedy]]* * [[Staré Hradiště]]* * [[Staré Jesenčany]]* * [[Staré Ždánice]]* * [[Starý Mateřov]]* * [[Stéblová]]* * [[Třebosice]]* * [[Úhřetická Lhota]]* * [[Újezd u Sezemic]]* * [[Vlčí Habřina]] * [[Voleč]] * [[Živanice]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Pardubice SO || 120 979 || 126 780 || 130 165 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Pardubice''' || 89 619 |- | style=text-align:left; | [[Sezemice]] || 4 087 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Bohdaneč]] || 3 407 |- | style=text-align:left; | [[Opatovice nad Labem]] || 2 786 |- | style=text-align:left; | [[Dašice]] || 2 211 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Hradiště}} || 1 950 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Moravany i Pardubice|Moravany}} || 1 784 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srch}} || 1 685 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mikulovice}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rybitví}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čeperka}} || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostřešany}} || 1 095 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Pardubice''' || 89 619 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Bohdaneč]] || 3 407 |- | style=text-align:left; | [[Sezemice]] || 2 846 |- | style=text-align:left; | [[Opatovice nad Labem]] || 2 195 |- | style=text-align:left; | [[Dašice]] || 1 698 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rybitví}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srch}} || 1 316 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Moravany i Pardubice|Moravany}} || 1 251 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čeperka}} || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Hradiště}} || 1 173 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostřešany}} || 1 095 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mikulovice}} || 1 043 |- |} ===Bydelar i Pardubice=== [[Fil:Katastrální mapa Pardubic.png|mini|250px|Matrikkelområde i Pardubice]] Bydelane og tettstadene i Pardubice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Bílé Předměstí{{mrk|name=a|inngår i matrikkelområdet Pardubice}} || 11 779 |- | style=text-align:left; | Cihelna{{mrk|name=a}} || 2 078 |- | style=text-align:left; | Pardubice-Staré Město{{mrk|name=a}} || 1 471 |- | style=text-align:left; | Polabiny{{mrk|name=a}} || 15 986 |- | style=text-align:left; | Zámek{{mrk|name=a}} || 1 |- | style=text-align:left; | Zelené Předměstí{{mrk|inngår i hovudsak i matrikkelområdet Pardubice med små delar i Nové Jesenčany og Dražkovice}} || 28 142 |- ! Pardubice indre by{{mrk|omfattar matrikkelområdet Pardubice}} ! style=text-align:right; | 59 457 |- | style=text-align:left; | Černá za Bory || 962 |- | style=text-align:left; | Doubravice{{mrk|inngår i matrikkelområdet Semtín}} || 481 |- | style=text-align:left; | Dražkovice || 677 |- | style=text-align:left; | Drozdice || 103 |- | style=text-align:left; | Hostovice || 275 |- | style=text-align:left; | Lány na Důlku || 433 |- | style=text-align:left; | Mnětice || 364 |- | style=text-align:left; | Nemošice || 1 294 |- | style=text-align:left; | Nové Jesenčany || 582 |- | style=text-align:left; | Ohrazenice || 2 124 |- | style=text-align:left; | Opočínek || 249 |- | style=text-align:left; | Pardubičky || 1 582 |- | style=text-align:left; | Popkovice || 472 |- | style=text-align:left; | Rosice || 2 155 |- | style=text-align:left; | Semtín || 91 |- | style=text-align:left; | Staré Čívice || 1 164 |- | style=text-align:left; | Staročernsko || 215 |- | style=text-align:left; | Studánka || 10 721 |- | style=text-align:left; | Svítkov || 4 065 |- | style=text-align:left; | Trnová || 2 106 |- | style=text-align:left; | Žižín{{mrk|inngår i matrikkelområdet Černá za Bory}} || 47 |- ! Pardubice kommune !style=text-align:right; | 89 619 |- |} ===Bydistrikt i Pardubice=== Dei 27 bydelane fordeler seg slik på dei sjølvstyrande bydistrikta:<ref name="bydistrikt"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! scope="col" style="width: 150px;" | Bydistrikt ! scope="col" style="width: 120px;" | Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> ! Bydelar |- | style=text-align:left; | Pardubice I || 20 928 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Pardubice-Staré Město, Zámek, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice II || 18 064 || style=text-align:left; | Cihelna, Polabiny, Rosice<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice III || 15 275 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Studánka <small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice IV || 5 232 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Černá za Bory, Drozdice, Mnětice, Nemošice, Pardubičky, Staročernsko, Studánka<small> (del)</small>, Žižín |- | style=text-align:left; | Pardubice V || 16 505 || style=text-align:left; | Dražkovice, Nové Jesenčany, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice VI || 6 383 || style=text-align:left; | Lány na Důlku, Opočínek, Popkovice, Staré Čívice, Svítkov, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice VII || 6957 || style=text-align:left; | Doubravice, Ohrazenice, Rosice<small> (del)</small>, Semtín, Trnová |- | style=text-align:left; | Pardubice VIII || 275 || style=text-align:left; | Hostovice |- ! Pardubice kommune !style=text-align:right; | 89 619 || |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pardubice|Pardubice]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. mars 2007.'' {{refslutt}} <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name="bydistrikt">{{cite web |title=Městské obvody |url=https://pardubice.eu/mestske-obvody |publisher= Město Pardubice |language=cs |access-date=2026-09-24 }}</ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Pardubice kraj|Pardubice]] [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Pardubice]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Pardubice]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Pardubice]] a01xkp6f7ye3phoq166ggabuondhp4f 3674456 3674400 2026-09-25T06:27:06Z TU-nor 12071 /* Kommunar */ 3674456 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Pardubice CZ main square.JPG | bilettekst = Hovudtorget i Pardubice | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Pardubice.svg | symbol = Pardubice CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | grunnlagdtype = Først dokumentert | grunnlagd = 1295 | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =213,67<ref name="Areal"/> | areal1type = by | areal1 =77,7 | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 130165 | folketal1type = kommune | folketal1 = 89619 | folketal_by = 59457 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | lat_d=50 |lat_m=02 |lat_s=19 |lat_NS=N | long_d=15 |long_m=46 |long_s=45 |long_EW=E | høgd = 237 | nettside = http://www.mesto-pardubice.cz/en/ }} '''Pardubice'''{{mrk|[[tysk]] ''Pardubitz''}} ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. Han ligg ved elva [[Elbe|Labe (Elbe)]], 104 km aust for [[Praha]]. Byen vart grunnlagd rundt 1340, men det hadde vore eit [[kloster]] her sidan tidleg på [[1200-talet]]. Pardubice er ein viktig industriby, og her finst mellom anna ein kjemisk fabrikk (som produserer [[Semtex]], eit plastisk eksplosiv), eit oljeraffineri, ein fabrikk for tungt maskineri og elektronisk utstyr. Sidan 1874 har det vorte halde eit vidkjend hesteløp her, ''Velká Pardubická''. Det er sagt at dette er det hardaste hesteløpet på kontinentet. Pardubice har eit gamalt sentrum med mange restaurantar. Her finn ein eit gamalt tårn og eit nyleg renovert slott. [[Arnošt av Pardubice]], den første erkebiskopen i [[Praha]], vart fødd i Pardubice i 1297. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Pardubice.png|mini|250px|Det administrative området til Pardubice innanfor regionen [[Pardubice kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Pardubice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Pardubice har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Bydistrikt=== Som lovbestemt by har Plzeň rett til på eiga hand å opprette sjøvstyrande bydistrikt (tsjekkisk ''městské obvody'').<ref name="bydistrikt"/> Det er oppretta åtte slike distrikt. Grensene mellom dei følgjer ikkje alltid grensene mellom dei bydelane som ein ellers refererer til. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> 49 kommunar frå det administrative området til Pardubice inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 66 kommunar frå det administrative området til Hradec Králové og 37 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Pardubice omfattar 56 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 4 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Barchov i Pardubice|Barchov]]* * [[Bezděkov i Pardubice|Bezděkov]] * [[Borek i Pardubice|Borek]]* * [[Bukovina nad Labem]]* * [[Bukovka]]* * [[Časy]]* * [[Čeperka]]* * [[Čepí]]* * [[Černá u Bohdanče]]* * [[Choteč i Pardubice|Choteč]]* * [[Chýšť]] * '''[[Dašice]]'''* * [[Dolany i Pardubice|Dolany]]* * [[Dříteč]]* * [[Dubany]]* * [[Hrobice]]* * [[Jezbořice]]* * [[Kasalice]] * [[Kostěnice]]* * [[Křičeň]]* * [[Kunětice]]* * [[Lány u Dašic]]* * '''[[Lázně Bohdaneč]]'''* * [[Libišany]]* * [[Malé Výkleky]] * [[Mikulovice]]* * [[Moravany i Pardubice|Moravany]]* * [[Němčice i Pardubice|Němčice]]* * [[Neratov]]* * [[Opatovice nad Labem]]* * [[Ostřešany]]* * '''[[Pardubice]]'''* * [[Plch]]* * [[Podůlšany]]* * [[Pravy]]* * [[Ráby]]* * [[Rohovládova Bělá]]* * [[Rohoznice i Pardubice|Rohoznice]]* * [[Rokytno]]* * [[Rybitví]]* * '''[[Sezemice]]'''* * [[Slepotice]] * [[Spojil]]* * [[Srch]]* * [[Srnojedy]]* * [[Staré Hradiště]]* * [[Staré Jesenčany]]* * [[Staré Ždánice]]* * [[Starý Mateřov]]* * [[Stéblová]]* * [[Třebosice]]* * [[Úhřetická Lhota]]* * [[Újezd u Sezemic]]* * [[Vlčí Habřina]] * [[Voleč]] * [[Živanice]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Pardubice SO || 120 979 || 126 780 || 130 165 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Pardubice''' || 89 619 |- | style=text-align:left; | [[Sezemice]] || 4 087 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Bohdaneč]] || 3 407 |- | style=text-align:left; | [[Opatovice nad Labem]] || 2 786 |- | style=text-align:left; | [[Dašice]] || 2 211 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Hradiště}} || 1 950 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Moravany i Pardubice|Moravany}} || 1 784 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srch}} || 1 685 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mikulovice}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rybitví}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čeperka}} || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostřešany}} || 1 095 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Pardubice''' || 89 619 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Bohdaneč]] || 3 407 |- | style=text-align:left; | [[Sezemice]] || 2 846 |- | style=text-align:left; | [[Opatovice nad Labem]] || 2 195 |- | style=text-align:left; | [[Dašice]] || 1 698 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rybitví}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srch}} || 1 316 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Moravany i Pardubice|Moravany}} || 1 251 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čeperka}} || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Hradiště}} || 1 173 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostřešany}} || 1 095 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mikulovice}} || 1 043 |- |} ===Bydelar i Pardubice=== [[Fil:Katastrální mapa Pardubic.png|mini|250px|Matrikkelområde i Pardubice]] Bydelane og tettstadene i Pardubice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Bílé Předměstí{{mrk|name=a|inngår i matrikkelområdet Pardubice}} || 11 779 |- | style=text-align:left; | Cihelna{{mrk|name=a}} || 2 078 |- | style=text-align:left; | Pardubice-Staré Město{{mrk|name=a}} || 1 471 |- | style=text-align:left; | Polabiny{{mrk|name=a}} || 15 986 |- | style=text-align:left; | Zámek{{mrk|name=a}} || 1 |- | style=text-align:left; | Zelené Předměstí{{mrk|inngår i hovudsak i matrikkelområdet Pardubice med små delar i Nové Jesenčany og Dražkovice}} || 28 142 |- ! Pardubice indre by{{mrk|omfattar matrikkelområdet Pardubice}} ! style=text-align:right; | 59 457 |- | style=text-align:left; | Černá za Bory || 962 |- | style=text-align:left; | Doubravice{{mrk|inngår i matrikkelområdet Semtín}} || 481 |- | style=text-align:left; | Dražkovice || 677 |- | style=text-align:left; | Drozdice || 103 |- | style=text-align:left; | Hostovice || 275 |- | style=text-align:left; | Lány na Důlku || 433 |- | style=text-align:left; | Mnětice || 364 |- | style=text-align:left; | Nemošice || 1 294 |- | style=text-align:left; | Nové Jesenčany || 582 |- | style=text-align:left; | Ohrazenice || 2 124 |- | style=text-align:left; | Opočínek || 249 |- | style=text-align:left; | Pardubičky || 1 582 |- | style=text-align:left; | Popkovice || 472 |- | style=text-align:left; | Rosice || 2 155 |- | style=text-align:left; | Semtín || 91 |- | style=text-align:left; | Staré Čívice || 1 164 |- | style=text-align:left; | Staročernsko || 215 |- | style=text-align:left; | Studánka || 10 721 |- | style=text-align:left; | Svítkov || 4 065 |- | style=text-align:left; | Trnová || 2 106 |- | style=text-align:left; | Žižín{{mrk|inngår i matrikkelområdet Černá za Bory}} || 47 |- ! Pardubice kommune !style=text-align:right; | 89 619 |- |} ===Bydistrikt i Pardubice=== Dei 27 bydelane fordeler seg slik på dei sjølvstyrande bydistrikta:<ref name="bydistrikt"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! scope="col" style="width: 150px;" | Bydistrikt ! scope="col" style="width: 120px;" | Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> ! Bydelar |- | style=text-align:left; | Pardubice I || 20 928 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Pardubice-Staré Město, Zámek, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice II || 18 064 || style=text-align:left; | Cihelna, Polabiny, Rosice<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice III || 15 275 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Studánka <small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice IV || 5 232 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Černá za Bory, Drozdice, Mnětice, Nemošice, Pardubičky, Staročernsko, Studánka<small> (del)</small>, Žižín |- | style=text-align:left; | Pardubice V || 16 505 || style=text-align:left; | Dražkovice, Nové Jesenčany, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice VI || 6 383 || style=text-align:left; | Lány na Důlku, Opočínek, Popkovice, Staré Čívice, Svítkov, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice VII || 6957 || style=text-align:left; | Doubravice, Ohrazenice, Rosice<small> (del)</small>, Semtín, Trnová |- | style=text-align:left; | Pardubice VIII || 275 || style=text-align:left; | Hostovice |- ! Pardubice kommune !style=text-align:right; | 89 619 || |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pardubice|Pardubice]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. mars 2007.'' {{refslutt}} <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name="bydistrikt">{{cite web |title=Městské obvody |url=https://pardubice.eu/mestske-obvody |publisher= Město Pardubice |language=cs |access-date=2026-09-24 }}</ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Pardubice kraj|Pardubice]] [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Pardubice]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Pardubice]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Pardubice]] 96viiopavtczwltox5gpx27ujfat821 3674527 3674456 2026-09-25T09:52:47Z TU-nor 12071 3674527 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Pardubice CZ main square.JPG | bilettekst = Hovudtorget i Pardubice | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Pardubice.svg | symbol = Pardubice CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | grunnlagdtype = Først dokumentert | grunnlagd = 1295 | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =213,67<ref name="Areal"/> | areal1type = by | areal1 =77,7 | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 130165 | folketal1type = kommune | folketal1 = 89619 | folketal_by = 59457 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | lat_d=50 |lat_m=02 |lat_s=19 |lat_NS=N | long_d=15 |long_m=46 |long_s=45 |long_EW=E | høgd = 237 | nettside = http://www.mesto-pardubice.cz/en/ }} '''Pardubice'''{{mrk|[[tysk]] ''Pardubitz''}} ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. Mladá Boleslav har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> Pardubice ligg ved elva [[Elbe|Labe (Elbe)]], 104 km aust for [[Praha]]. Byen vart grunnlagd rundt 1340, men det hadde vore eit [[kloster]] her sidan tidleg på 1200-talet. Pardubice er ein viktig industriby, og her finst mellom anna ein kjemisk fabrikk (som produserer [[Semtex]], eit plastisk eksplosiv), eit oljeraffineri, ein fabrikk for tungt maskineri og elektronisk utstyr. Sidan 1874 har det vorte halde eit vidkjend hesteløp her, ''Velká Pardubická''. Det er sagt at dette er det hardaste hesteløpet på kontinentet. Pardubice har eit gamalt sentrum med mange restaurantar. Her finn ein eit gamalt tårn og eit nyleg renovert slott. [[Arnošt av Pardubice]], den første erkebiskopen i [[Praha]], vart fødd i Pardubice i 1297. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Pardubice.png|mini|250px|Det administrative området til Pardubice innanfor regionen [[Pardubice kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Pardubice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Pardubice har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1990.<ref name="Lovbestemt"/> ===Bydistrikt=== Som lovbestemt by har Plzeň rett til på eiga hand å opprette sjøvstyrande bydistrikt (tsjekkisk ''městské obvody'').<ref name="bydistrikt"/> Det er oppretta åtte slike distrikt. Grensene mellom dei følgjer ikkje alltid grensene mellom dei bydelane som ein ellers refererer til. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> 49 kommunar frå det administrative området til Pardubice inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 66 kommunar frå det administrative området til Hradec Králové og 37 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Pardubice omfattar 56 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 4 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Barchov i Pardubice|Barchov]]* * [[Bezděkov i Pardubice|Bezděkov]] * [[Borek i Pardubice|Borek]]* * [[Bukovina nad Labem]]* * [[Bukovka]]* * [[Časy]]* * [[Čeperka]]* * [[Čepí]]* * [[Černá u Bohdanče]]* * [[Choteč i Pardubice|Choteč]]* * [[Chýšť]] * '''[[Dašice]]'''* * [[Dolany i Pardubice|Dolany]]* * [[Dříteč]]* * [[Dubany]]* * [[Hrobice]]* * [[Jezbořice]]* * [[Kasalice]] * [[Kostěnice]]* * [[Křičeň]]* * [[Kunětice]]* * [[Lány u Dašic]]* * '''[[Lázně Bohdaneč]]'''* * [[Libišany]]* * [[Malé Výkleky]] * [[Mikulovice]]* * [[Moravany i Pardubice|Moravany]]* * [[Němčice i Pardubice|Němčice]]* * [[Neratov]]* * [[Opatovice nad Labem]]* * [[Ostřešany]]* * '''[[Pardubice]]'''* * [[Plch]]* * [[Podůlšany]]* * [[Pravy]]* * [[Ráby]]* * [[Rohovládova Bělá]]* * [[Rohoznice i Pardubice|Rohoznice]]* * [[Rokytno]]* * [[Rybitví]]* * '''[[Sezemice]]'''* * [[Slepotice]] * [[Spojil]]* * [[Srch]]* * [[Srnojedy]]* * [[Staré Hradiště]]* * [[Staré Jesenčany]]* * [[Staré Ždánice]]* * [[Starý Mateřov]]* * [[Stéblová]]* * [[Třebosice]]* * [[Úhřetická Lhota]]* * [[Újezd u Sezemic]]* * [[Vlčí Habřina]] * [[Voleč]] * [[Živanice]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Pardubice SO || 120 979 || 126 780 || 130 165 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Pardubice''' || 89 619 |- | style=text-align:left; | [[Sezemice]] || 4 087 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Bohdaneč]] || 3 407 |- | style=text-align:left; | [[Opatovice nad Labem]] || 2 786 |- | style=text-align:left; | [[Dašice]] || 2 211 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Hradiště}} || 1 950 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Moravany i Pardubice|Moravany}} || 1 784 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srch}} || 1 685 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mikulovice}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rybitví}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čeperka}} || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostřešany}} || 1 095 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Pardubice''' || 89 619 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Bohdaneč]] || 3 407 |- | style=text-align:left; | [[Sezemice]] || 2 846 |- | style=text-align:left; | [[Opatovice nad Labem]] || 2 195 |- | style=text-align:left; | [[Dašice]] || 1 698 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rybitví}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srch}} || 1 316 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Moravany i Pardubice|Moravany}} || 1 251 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čeperka}} || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Hradiště}} || 1 173 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostřešany}} || 1 095 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mikulovice}} || 1 043 |- |} ===Bydelar i Pardubice=== [[Fil:Katastrální mapa Pardubic.png|mini|250px|Matrikkelområde i Pardubice]] Bydelane og tettstadene i Pardubice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Bílé Předměstí{{mrk|name=a|inngår i matrikkelområdet Pardubice}} || 11 779 |- | style=text-align:left; | Cihelna{{mrk|name=a}} || 2 078 |- | style=text-align:left; | Pardubice-Staré Město{{mrk|name=a}} || 1 471 |- | style=text-align:left; | Polabiny{{mrk|name=a}} || 15 986 |- | style=text-align:left; | Zámek{{mrk|name=a}} || 1 |- | style=text-align:left; | Zelené Předměstí{{mrk|inngår i hovudsak i matrikkelområdet Pardubice med små delar i Nové Jesenčany og Dražkovice}} || 28 142 |- ! Pardubice indre by{{mrk|omfattar matrikkelområdet Pardubice}} ! style=text-align:right; | 59 457 |- | style=text-align:left; | Černá za Bory || 962 |- | style=text-align:left; | Doubravice{{mrk|inngår i matrikkelområdet Semtín}} || 481 |- | style=text-align:left; | Dražkovice || 677 |- | style=text-align:left; | Drozdice || 103 |- | style=text-align:left; | Hostovice || 275 |- | style=text-align:left; | Lány na Důlku || 433 |- | style=text-align:left; | Mnětice || 364 |- | style=text-align:left; | Nemošice || 1 294 |- | style=text-align:left; | Nové Jesenčany || 582 |- | style=text-align:left; | Ohrazenice || 2 124 |- | style=text-align:left; | Opočínek || 249 |- | style=text-align:left; | Pardubičky || 1 582 |- | style=text-align:left; | Popkovice || 472 |- | style=text-align:left; | Rosice || 2 155 |- | style=text-align:left; | Semtín || 91 |- | style=text-align:left; | Staré Čívice || 1 164 |- | style=text-align:left; | Staročernsko || 215 |- | style=text-align:left; | Studánka || 10 721 |- | style=text-align:left; | Svítkov || 4 065 |- | style=text-align:left; | Trnová || 2 106 |- | style=text-align:left; | Žižín{{mrk|inngår i matrikkelområdet Černá za Bory}} || 47 |- ! Pardubice kommune !style=text-align:right; | 89 619 |- |} ===Bydistrikt i Pardubice=== Dei 27 bydelane fordeler seg slik på dei sjølvstyrande bydistrikta:<ref name="bydistrikt"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! scope="col" style="width: 150px;" | Bydistrikt ! scope="col" style="width: 120px;" | Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> ! Bydelar |- | style=text-align:left; | Pardubice I || 20 928 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Pardubice-Staré Město, Zámek, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice II || 18 064 || style=text-align:left; | Cihelna, Polabiny, Rosice<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice III || 15 275 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Studánka <small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice IV || 5 232 || style=text-align:left; | Bílé Předměstí<small> (del)</small>, Černá za Bory, Drozdice, Mnětice, Nemošice, Pardubičky, Staročernsko, Studánka<small> (del)</small>, Žižín |- | style=text-align:left; | Pardubice V || 16 505 || style=text-align:left; | Dražkovice, Nové Jesenčany, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice VI || 6 383 || style=text-align:left; | Lány na Důlku, Opočínek, Popkovice, Staré Čívice, Svítkov, Zelené Předměstí<small> (del)</small> |- | style=text-align:left; | Pardubice VII || 6957 || style=text-align:left; | Doubravice, Ohrazenice, Rosice<small> (del)</small>, Semtín, Trnová |- | style=text-align:left; | Pardubice VIII || 275 || style=text-align:left; | Hostovice |- ! Pardubice kommune !style=text-align:right; | 89 619 || |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pardubice|Pardubice]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. mars 2007.'' {{refslutt}} <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name="bydistrikt">{{cite web |title=Městské obvody |url=https://pardubice.eu/mestske-obvody |publisher= Město Pardubice |language=cs |access-date=2026-09-24 }}</ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Pardubice kraj|Pardubice]] [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Pardubice]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Pardubice]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Pardubice]] j24wysojpbry0v65ygyxq53k32388q6 0 65122 3674389 3510312 2026-09-24T13:01:51Z HerVal7752 105842 Har vore -> var 3674389 wikitext text/x-wiki {{om|det geopolitiske området|utbrytarrepublikken|Republikken Artsakh}} [[Fil:Location Nagorno-Karabakh2.png|mini|Nagorno-Karabakh mellom Aserbajdsjan og Armenia.]] '''Nagorno-Karabakh'''{{mrk|På [[aserbajdsjansk]] ''Dağlıq Qarabağ'' eller ''Yuxarı Qarabağär''; på [[armensk]] Լեռնային Ղարաբաղ (Lernayin Gharabagh)'' eller ''Արցախ (Artsakh); på [[russisk]] Нагорный Карабах (''Nagornyj Karabach'')}} (‘Fjellrik svart hage’) er eit område i [[Aserbajdsjan]] som var okkupert av [[Armenia]] frå 1993 til 2023. Før området blei lagt att under Aserbajdsjan budde det rundt 145&nbsp;000 menneske i området, hovudsakleg armenarar. Hovudstaden av den autonome republikken var [[Stepanakert]]. Delar av området som ikkje var under armensk kontroll er i hovudsak folkesett av aserbajdsjanarar og kurdarar. == Historie == Sidan [[antikken]] har Nagorno-Karabakh vore ein del av andre, mektige statar, som [[Armenia]], [[Kaukasisk Albania]] og [[Persarriket]], før området blei overført til [[Russland]] ved [[Gulestan-freden]] ved slutten av [[den første russisk-persiske krigen]] i 1813. I 1822 blei området ein del av den russiske og seinare sovjetiske provinsen [[Aserbajdsjan]]. Tilflytting av armenarar førte til at denne folkegruppa var i fleirtal (76 %) då [[Sovjetunionen]] blei oppløyst i 1991, og krav om overføring av området førte til ei [[folkeavstemming]] i desember same året. Eit stort fleirtal stemte for sjølvstende frå Aserbajdsjan, men avstemminga blei [[boikott]]a av det aseriske mindretalet (23 %). Den aukande spenninga i området førte til valdsaksjonar mot armenarar i Aserbajdsjan og aseriar i Armenia, deretter flyktningestraumar begge vegar. I 2001 var 95 % av innbyggjarane armenarar. Konflikten førte etter kvart til [[Nagorno-Karabakh-krigen|open krig mellom Armenia og Aserbajdsjan]]. Med russisk hjelp kom partane fram til ei uoffisiell [[våpenkvile]] den 12. mai 1994. Våpenkvila gjeld enno, men situasjonen mellom dei to landa er framleis spent. Nagorno-Karabakh var før okkupasjonen i praksis sjølvstendig, men svært tett knytt til Armenia. Til dømes var valutaen i området, [[armensk dram|dram]], den same som i Armenia, og den tidlegare presidenten i Nagorno-Karabakh, [[Robert Kocharian]], blei først statsminister (1997), og deretter president (1998) i Armenia. Men det internasjonale samfunnet ser stadig på Nagorno-Karabakh som del av Aserbajdsjan.<ref>[https://www.regjeringen.no/no/tema/europapolitikk/tema-norge-eu/utenriks-sikkerhetspolitisk-samarbeid/fusp-erklaringer/2006/karabakh/id521409/ Erklæring frå EU-formannskapet om "folkerøystinga om grunnlova" i Nagorno-Karabakh 10.12.2006]</ref> I september 2023 blei republikken okkupert av aserbajdsjanske militærstyrkar. Dette førte til masseflukt av den armenske befolkinga. Ni månadar før okkupasjonen hadde Aserbajdsjan blokkert alle ferdselsårer rundt Nagorno-Karabakh, noko som skapte mangel på mat og medisin der.<ref name=CTV>{{cite news|last= Hauer|first= Neil|title= Tragedy in real time: The Armenian exodus from Nagorno-Karabakh|url= https://www.ctvnews.ca/world/tragedy-in-real-time-the-armenian-exodus-from-nagorno-karabakh-1.6583223|publisher= [[CTV News]]|location= Canada|date= 29. september 2023}}</ref> Sjølv om flukta av den armenske befolkinga skjedde som fylgje av at flyktningane var redde for folkemord, fann det også stad tvangsutkastingar av armenarar. I bygda Vaghuhas avfyrte til dømes aserbajdsjanske soldatar skot i vêret og gav bygdefolket ordre om å dra til Armenia.<ref name=CTV/><ref>{{cite news|last1= Grigoryan|first1= Rima|last2= Makiyan|first2= Hayk|title= Stranded in Goris: Karabakh Family Sleeps in Van|url= https://hetq.am/en/article/160623|location= Armenia|date= 27. september 2023|publisher= [[Hetq]]}}</ref> ==Kart== <gallery> Five principalities of karabakh.png Red kurdistan 1930.png Nagorno Karabakh03.png Nagorno-Karabakh regions named english.png Karabach-Kaart.jpg Location Artsakh en.png </gallery> ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nagorno-Karabakh|Nagorno-Karabakh]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 30. juni 2007.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} * [https://www.aftenposten.no/norge/i/1OlEM/konflikt-med-gamle-roetter «Konflikt med gamle røtter»] hjå Aftenposten. * [https://www.bbc.com/news/world-europe-18270325 Nagorno-Karabakh profile] hjå BBC. {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Aserbajdsjan]] [[Kategori:Armenia]] [[Kategori:Kaukasus]] [[Kategori:Omstridde område i Asia]] 6e32kino6licv026dm2jdqq17ty175y 0 66663 3674384 3674373 2026-09-24T12:18:24Z Sigmundg 835 /* Sjå òg */ 3674384 wikitext text/x-wiki [[Fil:HomeEarthRodAustralia1.jpg|mini|Ein typisk jordleiar som terminerast ned i eit jordspyd. Legg merke til fargekoden på sjølve jordleiaren: gul og grøn.]] '''Jording i sterkstraumsanlegg''' er viktig for tryggleiken i [[elnettet]] og elektrisk installasjonar i bygg. I samband med sterkstraumsanlegg er jording ein kritisk del av forskrifter, prosjekteringar, installasjonar<ref name="Joffe"/>. I [[sterkstraumsanlegg]] har kvar einskild kurs ein separat leiar, kalla sikkerheitsjord, frå ei jordskinne i [[sikringsspap]]et til alle [[stikkontakt]]ane tilkopla kursen. Jordskinna i sikringslapet er kopla til eit jordspyd av [[koppar]], som er slege ned i jorda, eller ein uisloert leiar plassert i ei grøft rundt bygget. Om det oppstår ein feil i eit apparat, slik at chassiet til apparatet kjem i kontakt med tilførsesleiarane kan det få ei spenning på 230 V ([[effektivverdi]]). Om ein person har kontakt med jord i elnettet, ved at han til dømes står på eit fuktig underlag, og samstundes er i kontakt med det spenningsførande chassiet, kan det gå ein stor nok straum gjennom han til at hjarta stoggar. For å hindra dette er chassiet kopla til sikkerheitsjord. Elektiske innstallasjonar er utstyrte med ein [[jordfeilbrytar]], plasseert i sikringskapet, som detekterer at det går ein straum i jordleiaren, noko det ikkje skal gjera i ein feilfri innstallasjon. Jordfeilbrytaren vil då kopla ut kursen med feil. Alle apparat som ikkje er [[Dobbeltisolasjon|dobbeltisolerte]] bør vera kopla til jorda kontaktar. == Referansar == <references> <ref name="Joffe">E.B. Joffe og K.-S. Lock, ''Grounding - A circuit-to-system handbook'', IEEE Press / John Wiley & Sons, 2010.</ref> </references> == Sjå òg == * [[Elektrisk jord]] * [[Jordingssystem i elnettet]] * [[Lynavleiar]] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elektroteknikk]] [[Kategori:Elektrisk tryggleik]] 9fyc7wlylg47yvoc9547idm4zbfmysv 0 66682 3674383 2802670 2026-09-24T12:17:56Z Sigmundg 835 3674383 wikitext text/x-wiki [[Fil:Pointed Lightning Rod.jpg|thumb|150px|Toppen av ein enkel lynavleiar.]] Ein '''lynavleiar''' er ei metallstong eller ein leidning som vert plassert på toppen av (eller nær) ein bygning for å verne han mot skader eit [[lynnedslag]] kan årsaka. Lynet vert leitt ned til ein [[Jording i sterkstraumsanlegg|jordleiar]] som spreier ladninga ut i bakken. Sidan [[kopar]] leier straum særs godt, er jordleiaren ofte laga av kopar. Lynavleiaren vart første gong konstruert i [[1752]] av [[Benjamin Franklin]]. {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elektrisk tryggleik]] 0qfw89c5cw2e7mk7fmowqn6ykovlus2 0 79008 3674379 3674378 2026-09-24T12:04:42Z Sigmundg 835 /* Tekst */ 3674379 wikitext text/x-wiki '''Pål sine høner''', òg kjend som '''Pål på haugen''', er ei av dei mest kjende [[norsk]]e [[folkevise]]ne. Visa vart opphavleg utgjeven av [[Peter Christen Asbjørnsen]] i [[1848]],<ref>{{ Kilde bok | utgivelsesår = 1848 | tittel = Norske Huldreeventyr og Folkesagn | forlag = Forlagt af C.A. Dybwad. Trykt hos Fabritius | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012061313001 | side = 24}}</ref> og vart skriven ned på [[dialekt]] frå [[Gudbrandsdalen]]. I nyare visebøker har ein elles attgjeve teksta på normert [[nynorsk]]. ==Tekst== {| class="mw-collapsible mw-collapsed" align="right" |+ Den opphavlege teksta: | :''Pål sine høno på haugæin utsleppte,'' :''hønun så lett over haugæin sprang''; :''Pål på hønom kunna fornemme'' :''at røven va ute med rompun så lang'': :''«klukk, klukk, klukk!» sa høna på haugom''. :''Pål han flaug og rengde mæ augom'': :"''Nå tør e ikkje komå heim åt`n mor!''"'' :''Pål hæin gjekk lite lenger utpå haugæin,'' :''fekk hæin sjå røven på hønun og gnog;'' :''Pål hæin tok se ein stein uti nevæin,'' :''dugle` hæin da te røvé slo.'' :''Røven flaug, så rompa ho rista,'' :''Pål hæin gret for høna hæin mista:'' :''«Nå tør e ikkje komå heim åt`n mor!»'' :''"Ha e nå nebb, å ha e så klø,'' :''å visste e berre kor røvæin låg'', :''skulle e døm både rispe å klore'' :''frama te nakka å bak over lår.'' :''Skam få æille røvæin raue,'' :''Gu`gje at døm æille var daue,'' :''så skull e komå heim åt`n mor!'' :''Ikkje kæin`o verpe, å ikkje kæin`o gålå,'' :''ikkje kæinn`o krupe, å ikkje kæin`o gå,'' :''E fær gå me åt kvæinn å målå'' :''å få att mjølé e forliste i går."'' :''«Men skitt,» sa`n Pål, "e æ ikkje bange,'' :''kjeften å mo`e ha hjòlpé så mange.'' :''Nå tør e nok komå heim åt`n mor!"'' :''Pål hæin køinne på kvæinné te å sleppe,'' :''så at dæ jomma i kór ein væigg.'' :''så atte agnæin tok te å fuke'' :''å døm vart lange som [[geit]]eræigg.'' :''Pål hæin ga se te å læje å knæiggje:'' :''"Nå fekk e like for høna å æiggjé,'''' :''nå tør e komå heim åt´n mor!"'' |} Visa fortel om korleis Pål har mista [[høne]]ne sine til [[rev]]en, og korleis han tek hemn over reven. Seinare tek han seg opp og går til [[kvern]]a for å mala [[mjøl]]. Vendinga «Pytt, sa`n Pål» er frå denne visa. I Asbjørnsen si nedskrift seier han rettnok «[[skitt]]». Ein kan merke seg at visa handlar mykje om [[økonomi]]ske tilhøve, og at Pål vert nøgd når han får skadebota dekt for dei hønene han har tapt, i form av [[korn]]. Det finst andre viser med same emne, mellom dei ''[[Eg gjette Tulla]].'' I [[eventyr]]forskinga har det vore framlagt at [[rev]] og [[ulv]] ofte har vore [[symbol]] på [[styresmakt]]ene i [[einevaldstida]], [[fut]] og [[Sorenskrivar|skrivar]]. Tolkar ein visa slik, ligg det ein sosialkritisk bodskap i botn. == Melodi == [[Peter Christen Asbjørnsen]] trykte visa i forteljinga «[[Høyfjeldsbilleder]]» i eventyrsamlinga si. Her skriv han at visa er sungen på ein «eiendommelig melodi». Dette høver heller dårleg med den melodien som er nytta i dag, som er ein klår og lett attkjenneleg [[dur]]tone i [[halling]]rytme. Stundom har denne vore nytta til dans. Som danseslått er tona skriven opp etter spelemannen [[Jens A. Myro]] frå [[Ål i Hallingdal|Ål]], [[Hardingfeleverket]] nr 180 band VII ([[Sven Nyhus]] [[1978]]) [http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1960]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[Hilmar Aleksandersen]] spela inn ein annan, mindre kjent melodi, som ligg nærare den skildringa som er gjeven av Asbjørnsen. Her finn ein fleire av dei gamle [[naturtone]]-trinna som er typisk for eldre folkemusikk. Ein variant av denne melodien er skriven ned av [[Leopold Mozart]] i 1761, og kalla ein «alte Deutsches Volkslied». Denne tona er og nærskyldt den engelske visa ''Twinkle, twinkle little star'' («Jeg er trett og går til ro»). [[Kvedar]]en [[Talleiv Røysland]] song inn ein eigen versjon av visa for [[NRK]], ei innspeling som seinare vart grunnlag for den mest kjende kor-versjonen, arrangert av [[Knut Nystedt]]. Melodien er elles handsama som [[fuge]]. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske folkeviser]] 6w90doxxaszqv7gd7e09gswrvz41va2 0 82802 3674428 3401389 2026-09-24T16:52:39Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3674428 wikitext text/x-wiki [[Fil:Fritjofvangsnes.jpg|mini|Statue av Fridtjof den frøkne på Vangsnes, laga av Max Unger (1854–1918) 1910-12, overlevert juli 1913.]] '''Soga om Fridtjov den frøkne''' (norrønt ''Friðþjófs saga ins frækna'') er ei islandsk [[fornaldersoge]] frå 1300-talet. Soga skildrar Fridtjofs kamp for å få gifta seg med Ingebjørg. == Innhald == Fridtjov den frøkne og kongsdattera Ingebjørg voks opp som fostersysken hos ein god bonde inne i Sogn med namnet Hilding. Far til sogehelten var hersen Torstein Vikingsson, som budde på Framnes. Ingebjørg var dotter av Kong Bele, og søster til Helge og Halvdan. Bele og sønene synest ikkje at Fridtjov var god nok for Ingebjørg, og får sendt han utanlands. Ingebjørg blir gifta bort til den gamle kong Ring, for å hindre ein krig. Når Fridtjov omsider kjem heim til Noreg, går han i løynd i teneste hos kong Ring. Hans truskap til kongen vert løna når kongen døyr kort tid etter: Fridtjov arvar både riket og dronninga. [[Fil:Fritiofs saga (1876), titelillustration.png|right|thumb|Framside av ''Frithiofs Saga'' <br />av Esaias Tegnér (1876)]] == Teksthistorie == Ei fritt dikta framstilling av den islandske soga om Fridtjov den frøkne er [[Esaias Tegnér]] sin diktsyklus ''[[Frithiofs saga]]'', ei romantisk skildring i diktform frå 1820 til 1825. Utover 1800-talet blei Tegners bok svært populær i [[Skandinavia]] og [[Tyskland]]. Ho blei yndlingslektyren til tyske Keisar [[Wilhelm II]] som nærast identifiserte seg med helten i sagaen. Det blei sagt at høglesing frå boka var eit fast ritual om bord på keisarbåten [[Hohenzollern]] når keisaren var på reise. I 1858 omsette [[Ivar Aasen]] historia om Fridtjov den Frøkne til [[nynorsk]]. Ho blei prenta som tilleggshefte til bladet ''[[Folkevennen]]''. == Musikalske tolkingar av Fridtjovsoga == Fridtjovsoga har gjennom tidene inspirert ei rekkje [[komponist]]ar. Til dømes skreiv den tyske komponisten og [[dirigent]]en [[Max Bruch]] i 1864 ei [[kantate]] med tittelen ''Frithjof, Op. 23'' basert på Esaia Tegnér si gjendikting av sagaen. [[Heinrich Hofmann]] publiserte 1874 ''Frithjof-Sinfonie op. 22'' som i ein periode var det mest spelte [[orkester]]stykket i Tyskland. Ei nyare tolking av soga er musikken til [[Fridtjovspelet]] som hadde premiere i 2008 på Vangsnes. Musikken er skrive av [[Magne Rutle]] og omfattar stykke for orkester, [[kor]] og solistar. Musikken er også spelt inn på ein CD. == Statuen av Fridtjov den Frøkne == I 1913 reiste keisar Wilhelm II av Tyskland ei [[statue]] av Fridtjov den Frøkne på [[Vangsnes]]. Statuen er 10,5 meter høg og står på ein 12 meter høg sokkel, slik at han totalt når 22,5 meters høgd.<ref>{{Citation|title=NRK.no - Fylkesleksikon|url=https://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/2024731.html|website=www.nrk.no|accessdate=2022-09-05}}</ref> Statuen står i ein liten park med utsikt over [[Sognefjorden]]. Avdukinga av statuen føregjekk den 31. juli både med kong [[Haakon VII av Noreg|Haakon]] og den tyske keisaren til stades. Det var ein folkefest med truleg over 5000 tilskodarar. Det blei laga ei [[revy]]vise om statuen av [[Vilhelm Dybwad]], som blei framført på [[Chat Noir]] i Oslo i 1913 og som ser kritisk på dimensjonane til statuen og keisar Wilhelm II. Ved avdukinga 31. juli 1913 sa keiseren blant anna<ref>''Morgenbladet'' 30/31.juli 1913, sitert i ''Morgenbladet'' 26.juli 2013.</ref>: «For at hvile efter tungt og ansvarsfuldt arbeide søker jeg herop. Jeg har nu i tyve aar paa mitt skib reist til Nordden og er blit mottatt i Norge med gammel germansk gjestfrihet. Det var mig en trang at vise et ydre tegn paa min taknemlighet mot det norske folk. Gjennem de hellige sagn fandt jeg anledning til dette. Særlig tiltalte mig sagnet om Herskeren i Balestrand, Kong Bele, Ingeborgs fader, den tapre helt. Dette staar nu formet for os, Kong Bele av Gørtz’ kyndige haand paa gravhaugen, medens Fridtjof er det mesterverk, som professor Unger har skapt.» Kraftige tømmerstokkar som var flyteelement då dei frakta statuen frå Tyskland til Noreg, vart nytta til å reisa [[Sygna Uldvarefabrik]] på [[Hermansverk]] seinare same året. == Referansar == {{refopning}} * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010020312008 ''Fridtjofs Saga''. I Omskrift i det nyere Landsmaal ved Ivar Aasen]. 1858 * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014012306028 ''Soga om Fridtjov den frøkne'']. Omsett av Ivar Aasen, revidert av Ola Hr. Rue. Norrøne Bokverk. [[Det Norske Samlaget]] 1976 * ''Fridtjov den frøkne. Historia om statuen.'' av Arne Inge Sæbø. Vik lokalhistorisk arkiv 2001 * ''Fridtjov den frøkne. Historia om statuen og soga.'' av Arne Inge Sæbø. Vik lokalhistorisk arkiv 2013 * [http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/1890750.html Segna om Fridtjof]. NRK Fylkesarkivet vitja 10. februar 2008 * [http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/2024731.html Fridtjof den frøkne på Vangsnes]. NRK Fylkesarkivet vitja 10. februar 2008 {{refslutt}} {{referansar}} == Bakgrunnsstoff == * {{ Kjelde bok | utgjeve år = 1858 | tittel = Fridtjofs Saga | stad = Kristiania | forlag = Selskabet | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010020312008 | side = }} * [http://www.heimskringla.no/wiki/Friðþjófs_saga_ins_frækna Friðþjófs saga ins frækna] på norrønt * [http://www.heimskringla.no/wiki/Fridthjof_hin_Fr%C3%A6knes_Saga heimskringla.no] dansk fulltekst * [http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/1890750.html NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon] ''Segna om Fridtjof'' {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norrøn tid]] [[Kategori:Fornaldersoger]] kau90ulywhuium51cfr214ue842f9c0 3674479 3674428 2026-09-25T08:34:51Z Ranveig 39 Fmt. 3674479 wikitext text/x-wiki [[Fil:Fritjofvangsnes.jpg|mini|Statue av Fridtjof den frøkne på Vangsnes, laga av Max Unger (1854–1918) 1910-12, overlevert juli 1913.]] '''Soga om Fridtjov den frøkne''' (norrønt ''Friðþjófs saga ins frækna'') er ei islandsk [[fornaldersoge]] frå 1300-talet. Soga skildrar Fridtjofs kamp for å få gifta seg med Ingebjørg. == Innhald == Fridtjov den frøkne og kongsdattera Ingebjørg voks opp som fostersysken hos ein god bonde inne i Sogn med namnet Hilding. Far til sogehelten var hersen Torstein Vikingsson, som budde på Framnes. Ingebjørg var dotter av Kong Bele, og søster til Helge og Halvdan. Bele og sønene synest ikkje at Fridtjov var god nok for Ingebjørg, og får sendt han utanlands. Ingebjørg blir gifta bort til den gamle kong Ring, for å hindre ein krig. Når Fridtjov omsider kjem heim til Noreg, går han i løynd i teneste hos kong Ring. Hans truskap til kongen vert løna når kongen døyr kort tid etter: Fridtjov arvar både riket og dronninga. [[Fil:Fritiofs saga (1876), titelillustration.png|right|thumb|Framside av ''Frithiofs Saga'' <br />av Esaias Tegnér (1876)]] == Teksthistorie == Ei fritt dikta framstilling av den islandske soga om Fridtjov den frøkne er [[Esaias Tegnér]] sin diktsyklus ''[[Frithiofs saga]]'', ei romantisk skildring i diktform frå 1820 til 1825. Utover 1800-talet blei Tegners bok svært populær i [[Skandinavia]] og [[Tyskland]]. Ho blei yndlingslektyren til tyske Keisar [[Wilhelm II]] som nærast identifiserte seg med helten i sagaen. Det blei sagt at høglesing frå boka var eit fast ritual om bord på keisarbåten [[Hohenzollern]] når keisaren var på reise. I 1858 omsette [[Ivar Aasen]] historia om Fridtjov den Frøkne til [[nynorsk]]. Ho blei prenta som tilleggshefte til bladet ''[[Folkevennen]]''. == Musikalske tolkingar av Fridtjovsoga == Fridtjovsoga har gjennom tidene inspirert ei rekkje [[komponist]]ar. Til dømes skreiv den tyske komponisten og [[dirigent]]en [[Max Bruch]] i 1864 ei [[kantate]] med tittelen ''Frithjof, Op. 23'' basert på Esaia Tegnér si gjendikting av sagaen. [[Heinrich Hofmann]] publiserte 1874 ''Frithjof-Sinfonie op. 22'' som i ein periode var det mest spelte [[orkester]]stykket i Tyskland. Ei nyare tolking av soga er musikken til [[Fridtjovspelet]] som hadde premiere i 2008 på Vangsnes. Musikken er skrive av [[Magne Rutle]] og omfattar stykke for orkester, [[kor]] og solistar. Musikken er også spelt inn på ein CD. == Statuen av Fridtjov den Frøkne == I 1913 reiste keisar Wilhelm II av Tyskland ei [[statue]] av Fridtjov den Frøkne på [[Vangsnes]]. Statuen er 10,5 meter høg og står på ein 12 meter høg sokkel, slik at han totalt når 22,5 meters høgd.<ref>{{Citation|title=NRK.no - Fylkesleksikon|url=https://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/2024731.html|website=www.nrk.no|accessdate=2022-09-05}}</ref> Statuen står i ein liten park med utsikt over [[Sognefjorden]]. Avdukinga av statuen føregjekk den 31. juli både med kong [[Haakon VII av Noreg|Haakon]] og den tyske keisaren til stades. Det var ein folkefest med truleg over 5000 tilskodarar. Det blei laga ei [[revy]]vise om statuen av [[Vilhelm Dybwad]], som blei framført på [[Chat Noir]] i Oslo i 1913 og som ser kritisk på dimensjonane til statuen og keisar Wilhelm II. Ved avdukinga 31. juli 1913 sa keiseren blant anna<ref>''Morgenbladet'' 30/31.juli 1913, sitert i ''Morgenbladet'' 26.juli 2013.</ref>: «For at hvile efter tungt og ansvarsfuldt arbeide søker jeg herop. Jeg har nu i tyve aar paa mitt skib reist til Nordden og er blit mottatt i Norge med gammel germansk gjestfrihet. Det var mig en trang at vise et ydre tegn paa min taknemlighet mot det norske folk. Gjennem de hellige sagn fandt jeg anledning til dette. Særlig tiltalte mig sagnet om Herskeren i Balestrand, Kong Bele, Ingeborgs fader, den tapre helt. Dette staar nu formet for os, Kong Bele av Gørtz’ kyndige haand paa gravhaugen, medens Fridtjof er det mesterverk, som professor Unger har skapt.» Kraftige tømmerstokkar som var flyteelement då dei frakta statuen frå Tyskland til Noreg, vart nytta til å reisa [[Sygna Uldvarefabrik]] på [[Hermansverk]] seinare same året. == Kjelderr == {{refstart}} * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010020312008 ''Fridtjofs Saga''. I Omskrift i det nyere Landsmaal ved Ivar Aasen]. 1858 * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014012306028 ''Soga om Fridtjov den frøkne'']. Omsett av Ivar Aasen, revidert av Ola Hr. Rue. Norrøne Bokverk. [[Det Norske Samlaget]] 1976 * ''Fridtjov den frøkne. Historia om statuen.'' av Arne Inge Sæbø. Vik lokalhistorisk arkiv 2001 * ''Fridtjov den frøkne. Historia om statuen og soga.'' av Arne Inge Sæbø. Vik lokalhistorisk arkiv 2013 * [http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/1890750.html Segna om Fridtjof]. NRK Fylkesarkivet vitja 10. februar 2008 * [http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/2024731.html Fridtjof den frøkne på Vangsnes]. NRK Fylkesarkivet vitja 10. februar 2008 {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{ bok | år = 1858 | tittel = Fridtjofs Saga : i Omskrift i det nyere Landsmaal | stad = Kristiania | forlag = Selskabet | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010020312008 |kommentar=Omsett av Ivar Aasen}} * [http://www.heimskringla.no/wiki/Friðþjófs_saga_ins_frækna Friðþjófs saga ins frækna] på norrønt * [http://www.heimskringla.no/wiki/Fridthjof_hin_Fr%C3%A6knes_Saga heimskringla.no] dansk fulltekst * [http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/1890750.html NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon] ''Segna om Fridtjof'' {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norrøn tid]] [[Kategori:Fornaldersoger]] 19jbo7j70ldcxlv93nitp1bttdr6h8e 0 113648 3674449 3673959 2026-09-25T05:30:08Z TU-nor 12071 3674449 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Tabor CZ aerial old town from north B1.jpg | bilettekst = Gamlebyen i Tábor | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka města Tábor.gif | symbol = Tabor CoA CZ.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Tábor okres|Tábor]] | borgarmeister = Hana Randová | grunnlagd = 1420 | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 1002,40<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 78640 | folketal1type = kommune | folketal1 = 33360 | folketal_by = 6510 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | lat_d=49 |lat_m=24 |lat_s= |lat_NS=N | long_d=14 |long_m=39 |long_s= |long_EW=E | høgd = 437 | postnummer = 390 01 | nettstad = www.tabor.cz }} '''Tábor'''{{mrk|[[tysk]] ''Sobieslau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Tábor okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Han er kalla opp etter fjellet [[Tabor i Israel|Tabor]] i [[Israel]], men namnet vart raskt populært og tyder i dag noko slikt som «leir» på [[tsjekkisk]]<ref name="Profous/> Byen vart grunnlagd våren 1420 av Petr Hromádka av Jistebnice og Jan Bydlínský frå Bydlín, som høyrde til den mest radikale greina av [[hussittane]], og vart raskt kjend som [[taborittar]]. Byen er kjend for åra han fungerte som eit sosialistisk bondesamfunn. Denne anda vart hylla i [[Bedřich Smetana|Smetana]] sin «Song for Fridom», som vart gjort kjend i den engelsketalande verda av [[Paul Robeson]]. Den historiske delev av byen ligg på toppen av ein isolert ås, som er skild frå landområda omkring av elva [[Lužnice]] og ein stor innsjø, som hussittane gav det bibelske namnet [[Jordanelva|Jordán]]. Innsjøen, som vart danna i 1492, er det eldste reservoaret av sitt slag i Mellom-Europa. Tábor er historisk kjend fordi han vart erobra av kong [[Georg av Poděbrady]] i 1452, ei hending som gjorde ende på [[taborittar|taborittane]] sin innflytelse som politisk og relegiøs gruppe. Sjølv om mykje av dei gamle festningsverka er øydelagde er borga i Tábor (Hradiště Hory Tábor) framleis bevart med mange minner frå fortida. I sentrum av byen ligg Žižka-plassen som berre smale gater fører til, slik at det var vanskeleg å nå han i krigsperiodar. Under gamlebyen er ein labyrint av eit tunnelsystem, som oppstod då innbyggjarane grave ut kjellarar og knytte desse saman. Om lag 1&nbsp;km av tunnelsystemet er i dag ope for turistar. Midt på plassen står ein statue av [[Jan Žižka]], den største av husittarleiarane. Her ligg òg ei kyrkje og rådhuset. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Tábor.png|mini|250px|Det administrative området til Tábor innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Tábor er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Tábor omfattar 79 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og 4 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Balkova Lhota]] * '''[[Bechyně]]''' * [[Bečice i Tábor|Bečice]] * [[Běleč]] * ''[[Borotín]]'' * [[Bradáčov]] * [[Březnice i Tábor|Březnice]] * [[Černýšovice]] * [[Chotoviny]] * [[Choustník]] * [[Chrbonín]] * '''[[Chýnov]]''' * [[Dlouhá Lhota i Tabor|Dlouhá Lhota]] * [[Dobronice u Bechyně]] * [[Dolní Hořice]] * [[Dolní Hrachovice]] * [[Dražice i Tábor|Dražice]] * [[Dražičky]] * [[Drhovice]] * [[Haškovcova Lhota]] * [[Hlasivo]] * [[Hodětín]] * [[Hodonice]] * [[Jedlany]] * '''[[Jistebnice]]''' * [[Košice i Tábor|Košice]] * [[Košín]] * [[Krátošice]] * [[Krtov]] * [[Libějice]] * [[Lom i Tábor|Lom]] * ''[[Malšice]]'' * [[Meziříčí]] * '''[[Mladá Vožice]]''' * [[Mlýny]] * ''[[Nadějkov]]'' * [[Nasavrky]] * [[Nemyšl]] * [[Nová Ves u Chýnova]] * [[Nová Ves u Mladé Vožice]] * [[Oldřichov]] * [[Opařany]] * '''[[Planá nad Lužnicí]]''' * [[Pohnánec]] * [[Pohnání]] * [[Pojbuky]] * [[Psárov]] * [[Radenín]] * [[Radětice]] * [[Radimovice u Tábora]] * [[Radimovice u Želče]] * [[Radkov]] * [[Rataje]] * [[Ratibořské Hory]] * [[Řemíčov]] * [[Řepeč]] * [[Rodná]] * [[Šebířov]] * '''[[Sezimovo Ústí]]''' * [[Skopytce]] * [[Skrýchov u Malšic]] * [[Slapsko]] * [[Slapy]] * [[Smilovy Hory]] * ''[[Stádlec]]'' * [[Sudoměřice u Bechyně]] * [[Sudoměřice u Tábora]] * [[Svrabov]] * '''[[Tábor]]''' * [[Turovec]] * [[Ústrašice]] * [[Vilice]] * [[Vlčeves]] * [[Vodice i Tábor|Vodice]] * [[Zadní Střítež]] * [[Záhoří i Tábor|Záhoří]] * [[Želeč]] * [[Zhoř u Mladé Vožice]] * [[Zhoř u Tábora]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tábor SO || 80 753 || 79 336 || 78 640 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tábor''' || 33 360 |- | style=text-align:left; | [[Sezimovo Ústí]] || 6 868 |- | style=text-align:left; | [[Bechyně]] || 4 870 |- | style=text-align:left; | [[Planá nad Lužnicí]] || 4 234 |- | style=text-align:left; | [[Mladá Vožice]] || 2 631 |- | style=text-align:left; | [[Chýnov]] || 2 455 |- | style=text-align:left; | [[Jistebnice]] || 2 039 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malšice}} || 1 818 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotoviny}} || 1 801 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Opařany}} || 1 316 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tábor''' || 25 625 |- | style=text-align:left; | [[Sezimovo Ústí]] || 6 868 |- | style=text-align:left; | [[Bechyně]] || 4 670 |- | style=text-align:left; | [[Planá nad Lužnicí]] || 3 012 |- | style=text-align:left; | [[Mladá Vožice]] || 2 196 |- | style=text-align:left; | [[Chýnov]] || 1 949 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Měšice i Tábor|Měšice}}{{mrk|name="a"|busetnad i kommunen Tabor}} || 1 759 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čekanice}}{{mrk|name="a"}} || 1 355 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klokoty}}{{mrk|name="a"}} || 1 092 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malšice}} || 1 081 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horky}}{{mrk|name="a"}} || 1 047 |- | style=text-align:left; | [[Jistebnice]] || 952 |} ===Bydelar i Tábor=== [[Fil:Katastrální mapa Tábora.png|mini|250px|Bydelane i Tábor]] Bydelane og tettstadene i Tábor: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tábor || 25 625 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Smyslov}} || 58 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Větrovy}} || 393 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Všechov}} || 37 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zahrádka}} || 49 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Záluží i Tábor|Záluží}} || 189 |- ! '''Tábor by''' ! style=text-align:right; | 26 351 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čekanice}} || 1 355 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čelkovice}} || 680 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hlinice}} || 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horky}} || 1 047 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klokoty}} || 1 092 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Měšice i Tábor|Měšice}} || 1 759 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Náchod i Tábor|Náchod}} || 340 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stoklasná Lhota}} || 180 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zárybničná Lhota}} || 348 |- ! '''Tábor kommune''' ! style=text-align:right; | 33 360 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Tábor|Tábor]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. november 2008.'' {{refslutt}} <references> <ref name="Profous>{{kjelde bok|forfattar=Antonín Profous|utgjeve=1957|tittel=Místní jména v Čechách: Jejich vznik, původní význam a změny; part 4, S-Ž|publisher=Czechoslovak Academy of Sciences|stad=Praha i Tsjekkoslovakia}}</ref> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == * [http://old.tabor.cz/1ja/index.htm Ei nettside om byen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050409144212/http://old.tabor.cz/1ja/index.htm |date=2005-04-09 }} * [http://sechtl-vosecek.ucw.cz/cml/dir/Tabor.html Historiske bilete av byen] * [http://old.tabor.cz/1ja/1historie/8.htm Tunnelane med bilete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050327021316/http://old.tabor.cz/1ja/1historie/8.htm |date=2005-03-27 }} {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Sobeslav]] [[Kategori:Kommunar i Tábor okres|Sobeslav]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Sobeslav]] qzgguv9e4yfsu7c978mll2ipj16rrg4 3674528 3674449 2026-09-25T09:55:17Z TU-nor 12071 3674528 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Tabor CZ aerial old town from north B1.jpg | bilettekst = Gamlebyen i Tábor | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka města Tábor.gif | symbol = Tabor CoA CZ.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Tábor okres|Tábor]] | borgarmeister = Hana Randová | grunnlagd = 1420 | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 1002,40<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 78640 | folketal1type = kommune | folketal1 = 33360 | folketal_by = 6510 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> | lat_d=49 |lat_m=24 |lat_s= |lat_NS=N | long_d=14 |long_m=39 |long_s= |long_EW=E | høgd = 437 | postnummer = 390 01 | nettstad = www.tabor.cz }} '''Tábor'''{{mrk|[[tysk]] ''Sobieslau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Tábor okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Han er kalla opp etter fjellet [[Tabor i Israel|Tabor]] i [[Israel]], men namnet vart raskt populært og tyder i dag noko slikt som «leir» på [[tsjekkisk]]<ref name="Profous/> Byen vart grunnlagd våren 1420 av Petr Hromádka av Jistebnice og Jan Bydlínský frå Bydlín, som høyrde til den mest radikale greina av [[hussittane]], og vart raskt kjend som [[taborittar]]. Byen er kjend for åra han fungerte som eit sosialistisk bondesamfunn. Denne anda vart hylla i [[Bedřich Smetana|Smetana]] sin «Song for Fridom», som vart gjort kjend i den engelsketalande verda av [[Paul Robeson]]. Den historiske delev av byen ligg på toppen av ein isolert ås, som er skild frå landområda omkring av elva [[Lužnice]] og ein stor innsjø, som hussittane gav det bibelske namnet [[Jordanelva|Jordán]]. Innsjøen, som vart danna i 1492, er det eldste reservoaret av sitt slag i Mellom-Europa. Tábor er historisk kjend fordi han vart erobra av kong [[Georg av Poděbrady]] i 1452, ei hending som gjorde ende på [[taborittar|taborittane]] sin innflytelse som politisk og relegiøs gruppe. Sjølv om mykje av dei gamle festningsverka er øydelagde er borga i Tábor (Hradiště Hory Tábor) framleis bevart med mange minner frå fortida. I sentrum av byen ligg Žižka-plassen som berre smale gater fører til, slik at det var vanskeleg å nå han i krigsperiodar. Under gamlebyen er ein labyrint av eit tunnelsystem, som oppstod då innbyggjarane grave ut kjellarar og knytte desse saman. Om lag 1&nbsp;km av tunnelsystemet er i dag ope for turistar. Midt på plassen står ein statue av [[Jan Žižka]], den største av husittarleiarane. Her ligg òg ei kyrkje og rådhuset. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Tábor.png|mini|250px|Det administrative området til Tábor innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Tábor er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Tábor omfattar 79 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og 4 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Balkova Lhota]] * '''[[Bechyně]]''' * [[Bečice i Tábor|Bečice]] * [[Běleč]] * ''[[Borotín]]'' * [[Bradáčov]] * [[Březnice i Tábor|Březnice]] * [[Černýšovice]] * [[Chotoviny]] * [[Choustník]] * [[Chrbonín]] * '''[[Chýnov]]''' * [[Dlouhá Lhota i Tabor|Dlouhá Lhota]] * [[Dobronice u Bechyně]] * [[Dolní Hořice]] * [[Dolní Hrachovice]] * [[Dražice i Tábor|Dražice]] * [[Dražičky]] * [[Drhovice]] * [[Haškovcova Lhota]] * [[Hlasivo]] * [[Hodětín]] * [[Hodonice]] * [[Jedlany]] * '''[[Jistebnice]]''' * [[Košice i Tábor|Košice]] * [[Košín]] * [[Krátošice]] * [[Krtov]] * [[Libějice]] * [[Lom i Tábor|Lom]] * ''[[Malšice]]'' * [[Meziříčí]] * '''[[Mladá Vožice]]''' * [[Mlýny]] * ''[[Nadějkov]]'' * [[Nasavrky]] * [[Nemyšl]] * [[Nová Ves u Chýnova]] * [[Nová Ves u Mladé Vožice]] * [[Oldřichov]] * [[Opařany]] * '''[[Planá nad Lužnicí]]''' * [[Pohnánec]] * [[Pohnání]] * [[Pojbuky]] * [[Psárov]] * [[Radenín]] * [[Radětice]] * [[Radimovice u Tábora]] * [[Radimovice u Želče]] * [[Radkov]] * [[Rataje]] * [[Ratibořské Hory]] * [[Řemíčov]] * [[Řepeč]] * [[Rodná]] * [[Šebířov]] * '''[[Sezimovo Ústí]]''' * [[Skopytce]] * [[Skrýchov u Malšic]] * [[Slapsko]] * [[Slapy]] * [[Smilovy Hory]] * ''[[Stádlec]]'' * [[Sudoměřice u Bechyně]] * [[Sudoměřice u Tábora]] * [[Svrabov]] * '''[[Tábor]]''' * [[Turovec]] * [[Ústrašice]] * [[Vilice]] * [[Vlčeves]] * [[Vodice i Tábor|Vodice]] * [[Zadní Střítež]] * [[Záhoří i Tábor|Záhoří]] * [[Želeč]] * [[Zhoř u Mladé Vožice]] * [[Zhoř u Tábora]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tábor SO || 80 753 || 79 336 || 78 640 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tábor''' || 33 360 |- | style=text-align:left; | [[Sezimovo Ústí]] || 6 868 |- | style=text-align:left; | [[Bechyně]] || 4 870 |- | style=text-align:left; | [[Planá nad Lužnicí]] || 4 234 |- | style=text-align:left; | [[Mladá Vožice]] || 2 631 |- | style=text-align:left; | [[Chýnov]] || 2 455 |- | style=text-align:left; | [[Jistebnice]] || 2 039 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malšice}} || 1 818 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotoviny}} || 1 801 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Opařany}} || 1 316 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tábor''' || 25 625 |- | style=text-align:left; | [[Sezimovo Ústí]] || 6 868 |- | style=text-align:left; | [[Bechyně]] || 4 670 |- | style=text-align:left; | [[Planá nad Lužnicí]] || 3 012 |- | style=text-align:left; | [[Mladá Vožice]] || 2 196 |- | style=text-align:left; | [[Chýnov]] || 1 949 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Měšice i Tábor|Měšice}}{{mrk|name="a"|busetnad i kommunen Tabor}} || 1 759 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čekanice}}{{mrk|name="a"}} || 1 355 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klokoty}}{{mrk|name="a"}} || 1 092 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malšice}} || 1 081 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horky i Tábor|Horky}}{{mrk|name="a"}} || 1 047 |- | style=text-align:left; | [[Jistebnice]] || 952 |} ===Bydelar i Tábor=== [[Fil:Katastrální mapa Tábora.png|mini|250px|Bydelane i Tábor]] Bydelane og tettstadene i Tábor: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tábor || 25 625 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Smyslov}} || 58 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Větrovy}} || 393 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Všechov}} || 37 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zahrádka}} || 49 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Záluží i Tábor|Záluží}} || 189 |- ! '''Tábor by''' ! style=text-align:right; | 26 351 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čekanice}} || 1 355 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čelkovice}} || 680 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hlinice}} || 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horky i Tábor|Horky}} || 1 047 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klokoty}} || 1 092 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Měšice i Tábor|Měšice}} || 1 759 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Náchod i Tábor|Náchod}} || 340 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stoklasná Lhota}} || 180 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zárybničná Lhota}} || 348 |- ! '''Tábor kommune''' ! style=text-align:right; | 33 360 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Tábor|Tábor]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. november 2008.'' {{refslutt}} <references> <ref name="Profous>{{kjelde bok|forfattar=Antonín Profous|utgjeve=1957|tittel=Místní jména v Čechách: Jejich vznik, původní význam a změny; part 4, S-Ž|publisher=Czechoslovak Academy of Sciences|stad=Praha i Tsjekkoslovakia}}</ref> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == * [http://old.tabor.cz/1ja/index.htm Ei nettside om byen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050409144212/http://old.tabor.cz/1ja/index.htm |date=2005-04-09 }} * [http://sechtl-vosecek.ucw.cz/cml/dir/Tabor.html Historiske bilete av byen] * [http://old.tabor.cz/1ja/1historie/8.htm Tunnelane med bilete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050327021316/http://old.tabor.cz/1ja/1historie/8.htm |date=2005-03-27 }} {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Sobeslav]] [[Kategori:Kommunar i Tábor okres|Sobeslav]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Sobeslav]] 2cqdrmv3ga4z4tfplzwb64etz6uql0q 0 128413 3674421 3436983 2026-09-24T14:46:42Z TU-nor 12071 3674421 wikitext text/x-wiki {{Infoboks elv | namn = Ondava | utspring = [[Dei låge Beskidane]] | munning = Renn saman med [[Latorica]] og dannar [[Bodrog]] | land = Slovakia | lengd = 146.5 | middelvassføring = 22.6 | nedslagsfelt = 3400 | sideelvar = <nowiki>444</nowiki> }} '''Ondava''' er ei 146,5 km lang elv i [[Slovakia]], og den nordlege kjeldeelva til [[Bodrog]]. Ho spring ut frå [[Dei låge Beskidane]] (aust i [[Karpatane]]), nær landsbyen [[Nižná Polianka]] og grensa til [[Polen]]. Ondava renn sørover gjennom byane [[Svidník]], [[Stropkov]] og [[Trhovište]]. Nær landsbyen [[Cejkov]] renn Ondava saman med [[Latorica]] og dannar [[Bodrog]], som igjen er ei sideelv til [[Tisza]]. 44 % av Ondava er regulert.<ref>Donau tal og fakta - Slovakia (Mars 2007)[http://www.icpdr.org/icpdr-files/13378 (.pdf)]</ref> ==Sideelvar== *Store sideelvar frå venstre: [[Mirošovec]], [[Ladomírka]], [[Chotčianka]], [[Brusnička]], [[Oľka]] og [[Ondavka]].<ref name="cover"/> *Store sideelvar frå høgre: [[Topľa]].<ref name="cover"/> **Mindre sideelvar frå høgre: [[Olšavanka]] og [[Trnávka ved Ondava[Trnávka]].<ref name="cover">Nedslagsfeltet til Bodrog. [http://wise2.jrc.it/documents/treaties/SKen_Bodrog_200407.doc (.doc)]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ondava|Ondava]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 4. april 2009.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} {{koord|48|27|N|21|49|E|vising=tittel|region:SK_type:river_source:GNS-enwiki}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elvar i Slovakia]] gpkwmlf0bupdnpma99vtvhcnb79rm4s 0 128544 3674517 3072256 2026-09-25T09:35:30Z TU-nor 12071 3674517 wikitext text/x-wiki {{Infoboks elv |namn = Kysuca |bilete = Kysuca.jpg |bilettekst = Kysuca nær [[Kysucké Nové Mesto]] etter eit sommaruvêr |utspring = nær landsbyen [[Makov]] |munning = [[Váh]] |land = Slovakia |lengd = 66 |høgd_utspring = |høgd_munning = |middelvassføring = 17.3 |nedslagsfelt = 1053 |sideelvar = |byar = }} '''Kysuca''' ([[ungarsk språk|ungarsk]] ''Kiszuca'') er ei 66 km lang elv nord i [[Slovakia]] og ei av sideelvane til [[Váh]] frå høgre. Elva har gjeve namn til den uoffisielle regionen [[Kysuce]]. Elva spring ut nær landsbyen [[Makov i Čadca|Makov]]. Først renn elva sørvestover, rundt [[Javorníky]] til høgre og [[Kysucké Beskydy]]-fjella til venstre, før ho renn gjennom [[Turzovka]] og byen [[Čadca]]. Frå her snur ho sørover og renn mellom Javorníky til høgre og [[Kysucká vrchovina]] til venstre. Ho passerer [[Horelica]], [[Krásno nad Kysucou]], [[Kysucké Nové Mesto]] før ho munnar ut i Váh i [[Žilina]]. I Kysucadalen sør for Čadca, går ei jernbanelinje og [[Europaveg 75|E75]]. == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kysuca|Kysuca]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 5. april 2009.'' </div> {{koord|49|14|N|18|44|E|vising=tittel|region:SK_type:river_source:GNS-enwiki}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elvar i Slovakia]] lq64807crrh2svp5u1dvo2zmpkph3vg 0 139755 3674491 3406243 2026-09-25T08:59:00Z Ranveig 39 Flikk 3674491 wikitext text/x-wiki [[Fil:Choghazanbil2.jpg|mini|''Dur-Untash'', eller ''Choqa zanbil'', bygt på 1200-talet f.Kr. av ''Untash Napirisha'', er ein av dei best bevarte zigguratane i verda. Han ligg nær [[Susa]] i [[Iran]].]] [[Fil:Ancient ziggurat at Ali Air Base Iraq 2005.jpg|mini|Den 4100 år gamle [[Store ziggurat i Ur]], nær [[Nasiriyah]] i [[Irak]].]] Ein '''zig·gu·rat''' (z<sub>ĭ</sub>g'''`'''_ə-r_ăt) er eit [[tempel]]-tårn i [[Mesopotamia]] og [[Iran|Persia]] i [[antikken]], som har forma av ein [[pyramide]] med terrasser. == Skildring == Ein av dei flottaste gjenverande er [[Choqa Zanbil]] vest i [[Iran]], som har overlevd trass i ein øydeleggjande åtte år lang [[Iran-Irak-krigen|krig mellom Iran og Irak]] i 1980-åra, då mange arkeologiske stader vart øydelagd. Den [[Sialk|eldste overlevande zigguraten]] er i [[Kashan]] i Iran og er datert tilbake til det 4000-talet f.Kr. Forma på zigguratane varierer frå enkle grunnmurar som det var plassert eit tempel på, til matematisk kompliserte konstruksjonar som strekte seg fleire etasjar med terrasser og som hadde eit tempel plassert på toppen for ein [[gud]]. Eit døme på ein enklare ziggurat var det kvite tempelet i [[Uruk]], i [[Sumer]] i antikken. Sjølve zigguraten er basen som tempelet stod på. Føremålet til denne er å løfte tempelet nærare himlane, og gjeve tilkomst frå grunnflaten via trapper. Døme på ein omfattande og massiv ziggurat er [[Marduk]]-zigguraten, eller [[Etemenanki]], i [[Babylon]] i antikken. Dessverre er det ikkje mykje att, sjølv av grunnflata, av denne massive konstruksjonen, men arkeologiske funn og historiske skildringar plasserer tårnet på sju mangefarga etasjar, med eit flott tempel på toppen. Tempelet er trudd å ha vore måla og vedlikehalde i fargen [[indigo]], som stod i stil med flata på etasjane. Det er kjent at der var tre trapper som førte til tempelet, to på kvar side var trudd berre å nå halvparten opp på zigguraten. Etemenanki er [[sumerisk]] og tyder «grunnlaget for himmelen og jorda». Han er mest truleg bygt av [[Hammurabi]] og ein fann ut at kjernen i zigguraten hadde restane av tidlegare ziggurater og strukturar. Den siste etappen bestod av 15 meter med herda mursteinskappe konstruert av kong [[Nebukadnesar II]]. For tida er det kjent at 32 zigguratar eksisterte i frå og rundt Mesopotamia. Fire av dei er i Iran, og resten er hovudsakleg i [[Irak]]. Den siste som vart oppdaga var Sialk, i det sentrale Iran. Den bibelske skildringa om [[Babels tårn]] kan ha vore basert på skildringar av mesopotamiske zigguratar. == Tyding == Dei mesopotamiske zigguratane var ikkje staden for offentleg tilbeding eller seremoniar, men ein meinte at det var opphaldsstaden for guddommen. Gjennom zigguratane kunne gudane vere nærare menneskja og kvar by hadde sin eigen vernar, gud eller gudinne. Berre prestane hadde lov til å gå inn i zigguraten og det var deira ansvar å ta seg av guden og sørgje for deira behov. Resultatet var at prestane var mektige medlemmer av det sumeriske samfunnet. Det har òg vorte foreslått at zigguraten var ein symbolsk representasjon av den opphavlege haugen som [[universet]] hadde vorte skapt av. Zigguraten kan ha vorte bygd som ei [[bru]] mellom [[himmelen]] og [[jorda]]. Templa til sumerarane var trudd å vere aksar, eit vertikalt band mellom himmel og jord, og jorda og underverda, og eit horisontalt band mellom landa. Bygt på sju etasjar representerte zigguraten sju himlar og eksistensnivå, dei sju [[planet]]ane og dei sju [[metall]]a vart assosiert med dei og deira tilsvarande fargar. == Moderne arkitektur == [[Fil:Norfolk_Terrace_halls_of_residence.JPG|mini|Studenthyblane ved Norfolk Terrace i [[University of East Anglia]], fotografert januar [[2004]].]] Ziggurat-stilen innan arkitektur vert framleis nytta og kopiert rundt om i verda. Kanskje er det beste dømet det sentrale biblioteket til [[Universitetet i Tennessee]] i [[Knoxville]]. Eit anna er zigguraten ved elva nær sentrum i [[Sacramento]] i [[California]], brukt som kontor. I Europa er studentbustadane Norfolk Terrace og Suffolk Terrace ved [[University of East Anglia]] i [[Norwich]] velkjente døme. == Kjelder == {{refstart}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ziggurat|Ziggurat]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 3. oktober 2009.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.crystalinks.com/ziggurat.html Mesopotamske zigguratar] - Informasjon om zigguratar generelt. * [http://www.choghazanbil.ir/english/eindex.aspx Choqa Zanbil-zigguraten, Iran.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060219081241/http://choghazanbil.ir/english/eindex.aspx |date=2006-02-19 }} * [http://www.iranian.com/History/2004/April/Sialk/index.html Artikkel om statusen til Sialk-zigguraten, Iran.] {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Babylon]] [[Kategori:Pyramidar]] [[Kategori:Irakisk historie]] [[Kategori:Tempel]] pr1tcp5u8q7qocwj6scrap7282j6ppx 0 153716 3674496 3583945 2026-09-25T09:02:20Z Ranveig 39 Rett. 3674496 wikitext text/x-wiki {{infoboks klassisk verk| |tittel=Lagrime di San Pietro |format=[[Madrigal]]ar |komponist=Orlande de Lassus |sjanger= [[Vokalmusikk]] |periode = [[renessansemusikk|Renessansen]] |publiseringsdato=1595 |revidert= |lengd=55:37 }} '''''Lagrime di San Pietro''''' (‘Tårene til St. Peter’) er ein syklus på 20 [[madrigal]]ar og ein avsluttande [[motett]] av [[Orlande de Lassus]] frå [[renessansemusikk|seinrenessansen]]. Det var den siste komposisjonen hans, skriven i 1594 og gjeven ut i [[München]] i 1595 etter han døydde. Han vart tileigna [[pave Klemens VIII]] den 24. mai 1594, berre tre veker før han døydde. Verket består av 21 dikt av den [[Italia|italienske]] diktaren [[Luigi Tansillo]] (1510&ndash;1568) som syner forskjellige [[sorg|sorgstadium]] hos [[Apostelen Peter|sankt Peter]] etter at han fornekta [[Jesus]] og hugsar åtvaringa til Jesus.(Matt. 26:69–75). Verket er for [[talet 7|sju]] stemmer og talsymbolismen kjem att gjennom heile verket: Dei sju stemmene representerer dei sju sorgene til [[Jomfru Maria]], i tillegg er mange madrigalane i sju delar. I tillegg nytta Lassus alle sju [[kyrkjetoneart]]ar. Madrigalane er gruppert på rad med madrigal 1 til 4 i toneart 1, 5 til 8 i toneart 2, 9 til 12 i toneart 3 og 4, 13 til 15 i toneart 5, 16 til 18 i toneart 6 og 19 og 20 i toneart 7. Den avsluttande motetten er basert på ''[[tonus perigrinus]]''. Musikalsk er ''Lagrime'' ei oppsummering av stilane til Lassus gjennom heile karrieren hans. I syklusen nyttar han teknikkar han lærte tidleg i karrieren som komponist av verdslege madrigalar; [[kromatisisme]] knytt til det tidlegare meisterverket hans ''[[Prophetiae Sibyllarum]]''; og det konsise, raffinerte og nesten spartanske språket han utvikla seinare i karrieren, knytt til [[Giovanni Pierluigi da Palestrina|Palestrina]]-stilen, der ingen tonar er overflødige. Musikken er nøye skapt med tanke på ordval og inneheld pausar der det er naturleg for songaren å trekke pusten. Verket er heilt [[gjennomkomponert]] utan gjentaking eller overflod. Det siste stykket i settet er ikkje ein mardrigal, men ein latinsk [[motett]], ''Vide homo, quae pro te patior'' (Sjå, menneske, korleis eg lid for dykk). Her talar den krossfesta Kristus i førsteperson og konfronterer sviket til Peter og synda til alle menneskja. ''Lagrime di San Pietro'' er truleg det mest kjende settet av ''[[madrigali spirituali]]'' som nokon gong er skriven. Sjølv om det var få religiøse madrigalar av alle madrigalane som vart skriven, vert dette settet av Lassus ofte rekna som det aller beste dømet på [[polyfoni]] frå [[renessansen]] og kom heilt på slutten av epoken. Berre ti år etter verket kom ut hadde mange senter bytta stilen ut med [[monodi]] og [[basso continuo]], som kjenneteiknar [[barokkmusikk|barokken]]. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lagrime di San Pietro|Lagrime di San Pietro]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 5. april 2010.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' * «Orlande de Lassus» i ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'', red. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1-56159-174-2 * Alfred Einstein, ''The Italian Madrigal.'' Three volumes. Princeton, New Jersey, Princeton University Press, 1949. ISBN 0-691-09112-9 * [[Gustave Reese]], ''Music in the Renaissance''. New York, W.W. Norton & Co., 1954. ISBN 0-393-09530-4 * James Haar: «Orlande de Lassus», ''Grove Music Online ed''. L. Macy (Accessed juni 7, 2005), [http://www.grovemusic.com (subscription access)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516041031/http://www.grovemusic.com/ |date=2008-05-16 }} * David Crook, ''Orlando di Lasso's Imitation Magnificats for Counter-Reformation Munich''. Princeton University Press, 1994. ISBN 0691036144 </div> ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.cpdl.org/wiki/index.php/Lagrime_di_San_Pietro_(Orlando_di_Lasso) Choral Public Domain Library] {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Renessansemusikk]] p2yrqt2sgt01th4mztj97h006tipm1n 0 162382 3674380 3425672 2026-09-24T12:04:49Z Ranveig 39 Fmt. 3674380 wikitext text/x-wiki [[Fil:Roller coaster vertical loop.ogv|mini|[[Berg- og dalbane]]vogner vert pressa gjennom ei løkke ved at banen utøver ei sentripetalkraft på dei. Den [[reaktiv sentrifugalkraft|reaktive sentrifugalkrafta]] på vognene, knytt til tregleiken deira, held dei i banen sin.]] [[Fil:Centripetal force diagram.svg|mini|Figur 1: Eit enkelt døme på [[uniform sirkelrørsle]]. Ei kule bunden til ein rotasjonsakse som roterer mot klokka rundt ein bane med konstant vinkelsnøggleik ω. Snøggleiken til kula er ein vektor tangent til banen og endrar kontinuerleg retning.]] '''Sentripetalkraft''' er ei kraft som gjer at ein lekam følgjer ein krum bane: ho er alltid [[ortogonal]] til snøggleiken til lekamen, mot det momentane senteret for krumminga til banen.<ref name=Hibbeler>{{cite book |title=Engineering Mechanics: Dynamics |author=Russelkl C Hibbeler |url=http://books.google.com/?id=tOFRjXB-XvMC&pg=PA131 |page=131 |chapter=Equations of Motion: Normal og tangential coordinates |isbn=0136077919 |year=2009 |edition=12 |publisher=Prentice Hall}}</ref><ref name=Tipler0>{{cite book |title=Physics for scientists og engineers |page=129 |author= Paul Allen Tipler, Gene Mosca |url=http://books.google.com/?id=2HRFckqcBNoC&pg=PA129 |isbn=0716783398 |edition=5th |publisher=Macmillan |year=2003 }}</ref> Uttrykket ''sentripetalkraft'' kjem frå dei [[latinsk|latinske]] orda ''centrum'' («senter») og ''petere'' («tendere mot», «sikte på»), som syner til at krafta er retta innover mot sentrum av krumminga til banen. [[Isaac Newton]] skildra det som: «Ei sentripetalkraft er krafta som gjer at lekamar vert trekte eller drivne fram, eller på ein eller annan måte går i retning mot eit punkt, med omsyn til eit senter».<ref name=Sommerfeld>{{cite book |title=The Theory of the Top |author= Felix Klein, Arnold Sommerfeld |url=http://books.google.com/?id=xdxGF918uI8C&pg=PA232 |page=232 |isbn=0817647201 |year=2008 |edition=Reprint with translators' notes of 1897 |publisher=Birkhäuser |location=Boston, Mass.}} </ref> ==Formel== Storleiken til sentripeltalkrafta til ein lekam er massen ''m'' med ein viss fart ''v'' langs ein bane med [[krummingsradius]] ''r'':<ref>{{cite book | title = Facts og Practice for A-Level: Physics | author = Chris Carter | year = 2001 | isbn = 9780199147687 | page = 30 | publisher = Oxford Univ Press | location = S.l. }}</ref> :<math>F = \frac{m v^2}{r}</math> Retninga til krafta er retta inn mot senteret av sirkelen som lekamen flyttar seg langs, eller sirkelen som best passar den lokale banen til lekamen om banen ikkje er sirkulær.<ref> {{cite book | title = Experimental physics | author = Eugene Lommel og George William Myers | publisher = K. Paul, Trench, Trübner & Co | year = 1900 | isbn = | page = 63 | url = http://books.google.com/?id=4BMPAAAAYAAJ&pg=PA63&dq=centripetal-force+osculating-circle }}</ref> Krafta vert stundom òg skriven med [[vinkelsnøggleik]]en ''ω'' til lekamen rundt senteret til ein sirkel: :<math>F = m r \omega^2 \,</math> ==Kjelder til sentripetalkrafta== For ein [[satellitt]] i bane rundt ein [[planet]], er den delvis verkelege sentripetalkrafta eit resultat av den klassiske newtonske [[gravitasjon]]smodellen mellom satellitten og planaten. [[Tyngdekraft|Tyngdekreftene]] på kvar lekam verkar mot den andre, som er mot [[massesentrum]]et til dei to lekamane. For lekamar i krinslaup er dette tyngdesentrumet sentrumet for sirkulære krinslaup. For ikkje-sirkulære krinslaup eller trajektoriar, er det berre komponenten til tyngdekrafta som er ortogonal til banen (mot senteret av [[smygekurve]]n) som vert kalla sentripetalkrafta. Den andre komponenten aukar eller sakkar ned farten til satellitten i banen.<ref>{{cite book | title = The Complete Idiot's Guide to Physics | author = Johnnie T. Dennis | publisher = Alpha Books | year = 2003 | isbn = 9781592570812 | page = 91 | url = http://books.google.com/?id=P1hL1EwElX4C&pg=PA91&dq=centripetal+component+gravity }}</ref> Enkelte kjelder, inkludert [[Issac Newton|Newton]], omtalar heile tyngdekrafta som sentripetal, sjølv om ho ikkje strengt tatt er sentripetal når banen ikkje er sirkulær<ref>{{cite book | title = Physics, with Illustrative Examples from Medicine og Biology: Mechanics | author = George Bernard Benedek og Felix Villars | publisher = Springer | year = 2000 | isbn = 9780387987699 | page = 52 | url = http://books.google.com/?id=GeALYXiy9sMC&pg=PA52&dq=gravity+%22centripetal+force%22+intitle:mechanics }}</ref>. For ein lekam som er festa til enden av eit tau og som roterer rundt ein vertikal rotasjonsakse, er sentripetalkrafta den horisontale komponenten til spenninga i tauet, som verkar mot rotasjonsaksen. For ein lekam som spinn rundt er det den indre [[trekkspenning]]a som gjev sentripetalkreftene som gjer at delane av lekamen flyttar seg i lag i sirkelrørsler. == Sjå òg == * [[Fiktiv kraft]] * [[Sentrifugalkraft]] * [[Sirkelrørsle]] * [[Corioliskrafta]] * [[Reaktiv sentrifugalkraft]] *[[Ortogonale koordinatar]] *[[Statikk]] *[[Kinematikk]] *[[Praktisk mekanikk]] *[[Analytisk mekanikk]] *[[Klassisk mekanikk]] ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Centripetal force|Centripetal force]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 7. august 2010.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == *[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/HBASE/cf.html#cf Physics and Astronomy HyperPhysics ved Georgia State University] *[http://www.britannica.com/eb/topic-102869/centripetal-acceleration Britannica] *[http://www.ac.wwu.edu/~vawter/PhysicsNet/Topics/RotationalKinematics/CentripetalForce.html PhysicsNet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605114931/http://www.ac.wwu.edu/~vawter/PhysicsNet/Topics/RotationalKinematics/CentripetalForce.html |date=2010-06-05 }} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kraft]] [[Kategori:Mekanikk]] [[Kategori:Kinematikk]] [[Kategori:Rotasjon]] [[Kategori:Akselerasjon]] qxpgva73hjw1m8szuw2drhf78ddykgb 0 164520 3674484 3236291 2026-09-25T08:44:52Z Ranveig 39 menneskja 3674484 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi |alias=Эль Лисицкий |verkeleg namn=Лазарь Маркович Лисицкий) }} '''Lazer «El» Markovitsj Lisitskij''' ({{levde|23. november|1890|30. desember|1941|Lisitskij, El}}) var ein [[Russland|russisk]] målar, [[grafikk]]designar, arkitekt, typograf, fotograf og polemikar. Han var ein viktig aktør i den russiske [[avantgarde]]n, ytte sitt til å utvikle [[suprematisme]]n saman med [[Kasimir Malevitsj]], og designa tallause kunstutstillingar, framsyningar og [[propaganda]]arbeid for [[Sovjetunionen]]. Stilen hans kom i si tid til å prege formutviklinga. Størst innverknad hadde verksemda hans på kunstrørslene [[Bauhaus]] og De Stijl, i tillegg til kunstretninga [[konstruktivisme]] som han var med på å grunnleggje. Lisitskij prøvde seg med talrike, heilt ulike metodar og idear. Mange av dei hadde stor innverknad på samtidskunsten, særleg innanfor område som grafikkdesign, utstillingsformer og på arkitekturen. [[Geometri]]ske element vart forvandla til lettfattelege, politiske symbol. Lisitskij forkasta blysatsen, som han fann formmessig innskrenkande, og varsla slik overgangen til fotosats. Lisitskijs aktivitet basert seg på ei tru på at kunstnaren kunne vere ein agent for endring, seinare oppsummert med hans programerklæring, «das zielbewußte Schaffen», den målbevisste skapinga. == Liv og gjerning == Lisitskij var fødd i småbyen [[Potsjinok]]. Etter barne- og ungdomsår i [[Vitebsk]] og [[Smolensk]] søkte han i 1909 plass på [[St. Petersburg]]s [[kunstakademi]], men vart avvist ettersom han var jøde. Berre eit avgrensa tal jødar fekk plass. Til liks med mange andre russarar i same situasjon reiste han deretter til [[Tyskland]] og studerte 1909-14 arkitektur på den tekniske høgskulen i [[Darmstadt]] under professor Joseph Maria Olbrich. Han avslutta studiane i 1915 med ingeniørdiplom. Sommaren 1912 reiste Lisitskij gjennom [[Europa]], brukte tid i [[Paris]] og gjekk mange mil til fots i [[Italia]]. Han lærde seg sjølv i dei skjønne kunstar og laga skisser over bygningar og landskap han vart interessert i. Interessa hans for gammal jødisk kultur oppstod i kontakta med ei gruppe russiske jødar som heldt til i Paris. Skulptøren [[Ossip Zadkine]], ein livslang venn av Lisitskij frå barndomen av, var leiande i gruppa som overfor Lisitskij berrla konfliktar mellom ulike grupper i [[diaspora]]en. Same året, 1912, vart verk frå hans hand for fyrste gong tekne med i ei utstilling, halden av St. Petersburgs kunstnarforeining. Han budde i Tyskland til utbrotet av [[1. verdskrigen]]. Saman med mange landsmenn vart han då tvinga til å reise til heimlandet, ei ferd som gjekk gjennom [[Sveits]] og over [[Balkan]]. I [[Moskva]] arbeidde Lisitskij for arkitektane Boris Velikovskij og Roman Klein, samstundes som han studerte ved eit polyteknisk institutt. Eksamen som ingeniørarkitekt tok han i 1918. I 1917 oppheva [[Kerenskij]]-regjeringa eit dekret som forbaud trykking av [[hebraisk]] litteratur. Lisitskij gjekk då i gang med jødisk kunst, stilte ut arbeid av lokale jødiske kunstnarar, reiste til [[Mahiljov]] for å studere tradisjonell [[arkitektur]] og [[ornament]]a på gamle [[synagoge|synagogar]], og illustrerte mange barnebøker på [[jiddisch]]. Hans fyrste bokdesign kom i 1917 med boka ''Sihas hulin: Eyne fun di geshikhten'' (Ein daglegdags samtale). Her fanst hebraiske ord i ein stil som viste sans for [[art nouveau]]. Neste boka hans var ei visuell gjenforteljing av den jødiske [[pesah]]-songen ''Had gadya'' (Ei geit). I denne boka viste Lisitskij ei [[typografi]]sk oppfinning som han seinare nytta ofte. Han integrerte bokstavar og bilete gjennom eit system som matcha fargane til karakterane i soga, med ord som refererte til dei same karakterane. I [[oktoberrevolusjonen]] 1917 såg Lisitskij ei kunstnarisk og sosial nybyrjing for menneskja. Temaene i verka hans tok sterkt preg av den politiske innstillinga hans. === Avantgarde. Suprematisme === [[Fil:Design by El Lissitzky 1922.jpg|mini|Bokomslag frå 1922]] I mai 1919 vart Lisitskij invitert til Vitebsk for å undervise i grafiske kunstar, trykking, og arkitektur på den nystarta Folkets kunstskule. Invitasjonen kom frå den jødiske kunstnaren [[Marc Chagall]], som hadde skapt skulen etter å ha vorte kommissær for kunstsaker i Vitebsk i 1918. Lisitskij vart engasjert i utforming og trykking av [[propaganda]][[plakat]]ar. Han var ein aktiv og drivande læremeister. Mengda av desse plakatane er nok til å rekne dei som ein eigen sjanger i Lisitskijs arbeid. I oktober 1919 kom også [[Kasimir Malevitsj]] til skulen i Vitebsk. Han var full av idear, Lisitskij vart inspirert av mange av dei. Derimot støytte ideane mot synet til det lokale publikum og hos kunstnarane som likte [[figurativ kunst]]. Malevitsj bytta ut klassisk undervisning med sitt eige og spreidde sine suprematistteoriar og -teknikkar. Chagall heldt på klassiske ideal og Lisitskij, lojal mot Chagall, vart sliten mellom desse to syna på kunst. Til sist valde Lisitskij Malevitsj si suprematisme og braut med jødisk tradisjonskunst. Straks etter forlet Chagall skulen. Lisitskij gjekk heilhuga inn for suprematismen, godt støtta av Malevitsj utvikla han stilen vidare. Kanskje det meste kjende verket av Lisitskij i denne perioden var propagandaplakaten «Slå dei kvite med den raude kilen» frå 1919. Biletet av den raude kilen som smadrar det kvite formidla ein kraftfull bodskap som ikkje etterlèt tvil om intensjonen. Med sin politiske symbolikk var arbeidet eit av Lisitskijs viktige steg bort frå Malevitsj sin gjenstandsfrie suprematisme, og over til ein særeigen stil. Vinteren 1920 vart Listskij med i kunstnargruppa UNOVIS (Utøvarar av ny kunst). Under Malevitsj si leiing arbeidde gruppa med ein «suprematist[[ballett]]», koreografert av Nina Kogan, basert på [[futurisme|futurist]][[opera]]en ''Siger over sola'' av [[Mikhail Matjusjin]] og [[Aleksej Krutsjonykh]] frå 1913. Operaen vart laga utan original orkestermusikk. Gruppa tok samla æra og ansvaret for verket, nesten alle delane vart signert med ein svart firkant. Dels vart dette gjort som ei hylling av eit liknande arbeid av Malevitsj, dels ei symbolsk tilslutning til [[kommunist]]idealet. Gruppa vart oppløyst i 1922, men var avgjerande for spreiinga av suprematistidear i Russland og utanlands. Ho var viktig for Lisitskijs posisjon som ein av dei leiande i avantgarden. Signaturen El Lisitskij kjem til syne for fyrste gongen i det handlaga ''UNOVIS Miscellany'', i to utgåver frå våren 1920, med hans manifest for bokkunsten; «boka kjem inn i skallen gjennom auga, ikkje øyra». Med sine såkalla proun-bilete gjekk Lisitskij eit steg vidare. Bileta vart komponert av geometriske figurar, der siktemålet var å skape ei oppleving av rom på ei todimensjonal flate. Utdanna som arkitekt såg Lisitskij på arbeida sine som samhandlingar mellom arkitektur og biletkunst. === Proun === [[Fil:El Lissitzky - 1o Kestnermappe Proun (Proun. 1st Kestner Portfolio) - Google Art Project.jpg|mini|''1o Kestnermappe Proun'', 1923]] Lisitskij heldt fram og utvikla sin eigen suprematiststil, beståande av ein serie [[abstrakt]]e, geometrisk måleri som han kalla ''Proun''. Kva som meintest med omgrepet «Proun» vart aldri heilt klarlagt. Nokre hevda det er ein samandraging av «proekt unovisa» (designa av UNOVIS) eller «proekt utverzhdenya novogo» (design til stadfesting av det nye). Proun var i hovudsak Lisitskij si utforsking av det visuelle språket i suprematismen. Suprematismen hadde til dess halde seg til flate, todimensjonelle former. Lisitskij med sitt blikk for arkitektur og andre tredimensjonelle konsept, prøvde å take suprematismen vidare. Prounverka hans spenner over eit halvt tiår og utvikla seg frå vanlege måleri og [[litografi]] til tredimensjonelle installasjonar. Desse la grunnlaget for dei seinare eksperimenta med arkitektur og utstillingsdesign. Måleria var i seg sjølv kunstnariske, dei hadde likevel større verknad som rampe for å presentere dei arkitektoniske ideane hans. I desse verka vert basiselementa i arkitekturen, volum, masse, farge, rom og rytme, underlagt formlar tilpassa suprematist-ideala. Gjennom sine proun utvikla Lisistskij utopiske modellar til ei ny og betre verd. Denne tilnærminga, der kunstnaren skapar kunst til eit sosialt definert føremål, samsvara med programmet hans om den målbevisste skapinga. === Retur til Tyskland === I 1921 byrja suprematismen å kløyve seg i to ideologisk motstridande leirar. Den eine gjekk inn for ein utopisk, åndeleg kunst, den andre for ein meir [[utilitarisme|utilitaristisk]] kunst som tente samfunnet. Lisitskij var ikkje på linje med korkje og forlet Vitebsk i 1921. Han fekk jobb som russisk kulturattache og flytta til [[Berlin]], der han skulle etablere kontaktar mellom russiske og tyske kunstnarar. Medan han var der, arbeidde han som forfattar og designar for internasjonale magasin og aviser, og hjelpte fram avantgarden gjennom ulike [[galleri]]show. Under opphaldet utvikla Lisitskij dugleiken sin som grafisk designar med viktige verk som bøkene ''Dlia Golossa'' (Til røysta), ei samling dikt av [[Vladimir Majakovskij]], og ''Die Kunstismen'' saman med [[Jean Arp]]. I Berlin vart han kjend med andre kunstnarar, som [[Kurt Schwitters]], László Moholy-Nagy og Theo van Doesburg. Året etter publiseringa av dei fyrste proun-seriane i [[Moskva]] i 1921, fekk Lisitskij gjennom Schwitters innpass på galleriet Kestner-Gesellschaft i [[Hannover]]. Her heldt han si fyrste separatutstilling. Den andre serien av proun-verk, trykt i Hannover i 1923, nytta nye trykketeknikkar og var ein suksess. === Utstillingar på 1920-talet === Lisitskij vart sjuk i oktober 1923. Få veker seinare fekk han [[diagnose]]n [[tuberkulose|lungetæring]]. I februar 1924 fekk han plass på eit [[sanatorium]] nær [[Locarno]] i Sveits. Under opphaldet laga han reklameplakatar og eksperimenterte med typografiske utformingar og med [[fotografi]]. I 1925 returnerte Lisitskij til [[Moskva]], då Sveits nekta han forlenga opphaldsløyve. Åra fram til 1930 underviste han i interiørdesign, metallarbeid og arkitektur på ein høgskule i Moskva som samordna kunstnarisk og teknisk arbeid. Han slutta heilt med proun, og vart stendig meir oppteken med arkitektoniske former og propagandadesign. I denne perioden designa Lisitskij utstillingane ved Sovjetunionens paviljongar på internasjonale utstillingar, heilt til verdsutstillinga 1939 i [[New York]]. Ved framsyninga under den [[polygrafi]]ske utstillinga i Moskva august-oktober 1927, leia Lisitskij designteamet og installeringsmannskapet ved avdelinga for [[fotomontasje]]. Ved sidan av utstillingsdesign, byrja Lisitskij på nytt å eksperimentere med trykksaker. Kanskje var arbeidet hans med å gje form til bøker og tidsskrift det mest fullenda og det som vekte mest åtgaum. Han lanserte radikalt nytt, både i [[typografi]] og fotomontasje. Nokre av hans mest nyskapande arbeid innan bokutforming skulle elles kome i hans seinare år. Han oppfatta bøker som varige objekt fylt med makt. Denne makta var unik, sidan ho kunne overføre idear til folk uavhengig av tid, kultur og interesser, på eit vis ingen andre kunstformer kunne. === Seinare år === I 1932 forbaud [[Josef Stalin]] dei frie kunstnarforeiningane; tidlegare avantgarde-kunstnarar måtte tilpasse seg totalitære krav eller verte svartelista. Lisitskij bevarte ryet som ein meister i utstillingkunst til sist i 1930-åra. Lisitskij leia i 1937 arbeidet med utsmykkinga til den komande landbruksutstillinga. Kunstarbeida hans låg milevis unna den modernistiske kunsten frå 1920-åra, her viste han sin velvilje for den [[Sosialistisk realisme|sosialistiske realismen]]. Ei [[ikon]]lik statue av Stalin framfor hovudpaviljongen var foreslått av Lisitskij sjølv: «denne vil gje plassen både hovud og ansikt». Også stalinistpropaganda utførte Lisitskij. I eit tidsskrift kom nokre av hans villaste eksperiment i bokdesign. Kvar utgåve krinsa om eit særskilt emne, eitt som Stalin var oppteken av; bygginga av ein ny dam, reformer i lovverket, [[Den raude arméen]], framsteg med meir. I 1941 forverra tuberkulosen seg. Mellom dei siste arbeida til Lisitskij var ein propagandaplakat til støtte for Russlands strid i [[andre verdskrigen]], med oppropet «Davaite pobolsje tankov!» ('Gjev oss fleire tanks!') Han døydde 30. desember 1941 i Moskva. == Kjelder== <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:El Lissitzky|El Lissitzky]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. september 2010.'' </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Abstrakte målarar]] [[Kategori:Russiske målarar]] [[Kategori:Konstruktivisme]] [[Kategori:Suprematisme]] jkx3dvzwf97yhrqsej88djwtgw7q535 0 180867 3674495 2401083 2026-09-25T09:01:42Z Ranveig 39 Flikk 3674495 wikitext text/x-wiki '''Primitivisme''' er trua på at livet var betre eller meir moralsk i den tidlege fasen til menneskja og mellom primitive folkeslag, og sidan gradvis har forverra seg med veksten av [[sivilisasjon]]. I biletkunsten er det fleire og ulike tilvisingar av omgrepet primitivisme. Ein bruk refererer til kunsten til anten [[førhistorisk]]e eller hos ikkjevestlege folkegrupper. Brukt i den samanhengen vert ord som primitiv eller primitivisme ofte vist i hermeteikn. Dette for å vise noko ibuande unøyaktig ved bruken, eller ein [[etnosentrisme|etnosentrisk]] synsstad. Ein annan type primitivisme er arbeid gjort av kunstnarar som kan vere sjølvlærde. Ein tredje førekomst av primitivisme refererer til lån av visuelle skjema frå ikkjevestlege eller forhistoriske folk. [[Paul Gauguin]] sin bruk av [[tahiti]]ske motiv i måleria er eit døme på den siste praksisen. Lån frå primitiv kunst har vore viktig for utviklinga av [[moderne kunst]]. Omgrepet «primitivisme» er ofte brukt om andre profesjonelle målarar som arbeider i stil med naiv kunst eller [[folkekunst]], som [[Mikhail Larionov]], [[Paul Klee]] og Sergej Zagrajevskij. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Primitivism|Primitivism]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 16. april 2011.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kunsthistorie]] [[Kategori:Stilartar]] odry4e7krr7qv8b958zd4nicvpm7fze 0 181687 3674507 3380380 2026-09-25T09:12:05Z Ranveig 39 Flikk 3674507 wikitext text/x-wiki {{Infoboks song | | tittel = The Supermen | gruppe = [[David Bowie]] | album = [[The Man Who Sold the World]] | utgjeve = 4. november 1970 <small>([[USA]])</small><br>April 1971 <small>([[Storbritannia|UK]])</small> | innspeling = [[Trident Studios|Trident]] og Advision Studios, [[London]]<br>18. april - 22. mai 1970 | sjanger = [[Hardrock]], [[psykedelisk rock]], [[glamrock]] | lengd = 3:38 | selskap = [[Mercury Records]] | låtskrivar = [[David Bowie]] | produsent = [[Tony Visconti]] }} «'''The Supermen'''» er ein song skriven av [[David Bowie]] i 1970 og gjeven ut som det siste sporet på albumet ''[[The Man Who Sold the World]]''. Han var ein av fleire songar på albumet som var inspirert av verka til forfattarar som [[Friedrich Nietzsche]] og [[H.P. Lovecraft]]. ==Musikk og tekst== {{sitatboks|tekst=Strange games they would play then<br /> No death for the perfect men<br /> Life rolls into one for them<br /> So softly a super-god cries|opphav=David Bowie (1970)|flyt=venstre}} Bowie, som aldri hadde vore særleg solfylt av natur, vart apokalyptisk i starten av 1970-åra. Songen vert ofte omtalt for vere påverka av [[tysk romantikk]], med tema og tekst som refererer til dei apokalyptiske visjonane til [[Friedrich Nietzsche]] og dei tydelege [[pauke]]ne som minnar om [[Richard Strauss]] sin ''[[Also sprach Zarathustra av Richard Strauss|Also Sprach Zarathustra]]''.<ref name="The Complete David Bowie">[[Nicholas Pegg]] (2000). ''The Complete David Bowie'': s.209-210</ref> Bowie sa seinare «eg heldt framleis på med denne greia der eg let som om eg forstod Nietzsche... og eg prøvde å omsetje det til mine eigne uttrykk for å forstå det, så 'Supermen' kom ut av det.»<ref>David Buckley (1999). ''Strange Fascination - David Bowie: The Definitive Story'': s.267</ref> Kritikarar har òg sett påverknad frå [[H.P. Lovecraft]]-sogene om «kvilande gamle gudar».<ref>[[Roy Carr]] & [[Charles Shaar Murray]] (1981). ''Bowie: An Illustrated Record'': s.38</ref> «The Supermen» er i slekt med «[[Altantis av Donovan|Atlantis]]» av [[Donovan]] frå 1968, men der Donovan ser for seg eit par overlevande frå [[Atlantis]] som gjev menneskja kunst og sivilisasjon, er supermennene til Bowie dyriske, marerittaktige, urgermanske halvgudar. I eit intervju i 1976 kalla Bowie songen «pre-fascistisk». I følgje Bowie sjølv fekk han gitarriffet av [[Jimmy Page]], eit enkelt riff mellom F og G, då Page, som var studiogitaristen til [[Shel Talmy]] på midten av 1960-talet, spelte på ein av dei tidlege utgjevingane til Bowie, «[[I Pity the Fool]]».<ref name="The Complete David Bowie" /> På albumet vert riffet først spelt av [[Tony Visconti]] på bass og så av [[Mick Ronson]] på gitar. Riffet vart seinare nytta i ein annan Bowie-song, «[[Dead Man Walking av David Bowie|Dead Man Walking]]» frå ''[[Earthling]]'' i 1997. Songen vart først spelt inn for BBC den 25. mars 1970 med Cambridge på trommer. Denne versjonen er ikkje blitt frigjort. For albumversjonen, som vart spelt inn mellom 18. april og 22. mai 1970, skapte Bowie, Ronson og Visconti det Visconti seinare kalla «eit valdsamt lydlandskap». Songen opnar med ein trommefanfare med ekko på trommesporet, som på same måte som slutten av «[[Width of a Circle]]», minnar [[pauke]]ne i den første satsen av Strauss sin «[[Also Sprach Zarathustra av Strauss|Also Sprach Zarathustra]]». Dette er debuten til [[Woody Woodmansey]], som Ronson henta inn for å erstatte [[John Cambridge]] på trommer etter at Cambridge ikkje klarte å spele til den rare takten på songen. Eit kor nynnar gjennom heile songen, medan Ronson spelar ein solo laga av tre gitarspor lagt oppå kvarandre i harmoni. Bowie syng teksten i ei overdriven nasal stemme med nær [[Cockney]]-dialekt («strAYnge gAYmes thAY would plAY then»). Bowie spelte inn The Supermen på ny den 12. november 1971 under innspelinga av ''Ziggy Stardust'' og gav songen til eit samlealbum til inntekt for [[Glastonbury Fair]] (noko som har gjort at nyinnspelinga stundom feilaktig er blitt merka som eit konsertopptak). Det nye arrangement er enklare med berre Bowie sin akustiske gitar på versa, medan Ronson kjem hardt inn på refrenga. Bandet nytta dette arrangementet på konsertane deira i 1972-1973. Bowie har stundom spelt songen på nyare turnear. ==Konsertversjonar== *Bowie spelte songen på [[BBC]]-showet ''Sounds of the 70s'' med [[Bob Harris]] den 21. september 1971. Dette vart sendt 4. oktober 1971 og i 2000 gjeven ut på albumet ''[[Bowie at the Beeb]]''. *Ein konsertversjon frå [[Boston]] Music Hall den 1. oktober 1972 vart gjeven ut på ''[[Sound + Vision-boksen]]'' i 1989. Han vart òg gjeven ut på bonussdisken til ''[[Aladdin Sane]] - 30th Anniversary Edition'' i 2003. *Eit anna konsertopptak frå [[Santa Monica Civic Auditorium]] den 20. oktober 1972 vart gjeven ut på albumet ''[[Santa Monica '72]]''. ==Andre utgjevingar== Ein alternativ versjon av songen vart spelt inn 12. november 1971 under innspelinga av ''[[The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars]]''. Denne kom først ut på albumet ''[[Glastonbury Fayre|Revelations - A Musical Anthology for Glastonbury Fayre]]'' i juli 1972, sett saman av arrangørane av [[Glastonbury Festival]] der Bowie hadde spelt i 1971.<ref>Roy Carr & Charles Shaar Murray (1981). Ibid: s.49</ref> Han vart seinare gjeven ut som bonusspor på [[Rykodisc]]-utgåva av ''[[Hunky Dory]]'' i 1990 og igjen på bonusdisken til ''Ziggy Stardust - 30th Anniversary Reissue'' i 2002. ==Andre versjonar== * Doctor Mix and the Remix (aka [[Metal Urbain]]) - ''Wall of Noise'' (1979) * Aquaserge - ''Repetition - A Tribute to David Bowie'' (2010) * Sampla på «Culture Shock» av [[Death Grips]] (2011) ==Medverkande== *[[David Bowie]]: Vokal og korvokal *[[Mick Ronson]]: [[elektrisk gitar]], korvokal *[[Tony Visconti]]: [[bassgitar]], korvokal *[[Mick Woodmansey|Woody Woodmansey]]: [[trommer]] ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Supermen|The Supermen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. mai 2011.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * {{MetroLyrics song|david-bowie|the-supermen}}<!-- Licensed lyrics provider --> {{David Bowie-singlar}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Supermen, The}} [[Kategori:David Bowie-songar]] [[Kategori:Songar frå 1970]] [[Kategori:Songar skrivne av David Bowie]] [[Kategori:Songar produserte av Tony Visconti]] 4unv32tqe2dftw14kpuccfojbfvl5k7 0 182067 3674530 3385712 2026-09-25T09:58:08Z Ranveig 39 Flikk 3674530 wikitext text/x-wiki {{Infoboks song | tittel = Word on a Wing | artist = [[David Bowie]] | album = [[Station to Station]] | utgjeve = 23. januar 1976 | innspelt = September–November 1975 | studio = [[Cherokee Studios|Cherokee]], Los Angeles | sjanger = [[Blue-eyed soul]], [[art rock]] | lengd = 6:03 | selskap = [[RCA Records|RCA]] | låtskrivar = David Bowie | produsent = David Bowie, [[Harry Maslin]] }} «'''Word on a Wing'''» er ein song skriven og spelt inn av den engelske musikaren [[David Bowie]] i 1976 for albumet ''[[Station to Station]]''. Bowie innrømde at songen vart skriven i ei [[kokain]]-forvirra spirituell fortviling som han opplevde under filminga av filmen ''[[The Man Who Fell To Earth]]''. I 1980 snakka Bowie om songen til NME, og hevda «det var dagar med slik psykologisk terror under filminga av Roeg-filmen at eg starta å tilnærme meg fødd på ny-greia mi. Det var første gong eg verkeleg seriøst tenkte på [[Kristus]] og [[Gud]] i djupare grad, og 'Word on a Wing' var eit vern. Han kom som eit komplett opprør mot element som eg fann i filmen. Lidenskapen i songen var ekte...noko eg måtte skape frå inni meg sjølv forå verne meg mot nokre av situasjonane eg følte skjedde på filmsettet.» På tida under innspelinga byrja Bowie å gå med eit krusifiks i sølv, som han heldt fram å gå med. Trass i at han i teksten hevdar at han 'trying hard to fit among your scheme of things' (prøver hard å passe inn i verdsordenen din) ser Bowie ut til å vere mistenksam mot å ha blind tru med tanke på religion, og seier 'just because I believe don't mean I don't think as well, don't have to question everything in heaven or hell' (berre fordi eg trur, betyr det ikkje at eg ikkje tenkjer òg, treng ikkje stille spørsmål om alt mellom himmel og jord). Denne mistanken ser ut til å stå i strid med meininga Bowie hadde under innspelinga av «[[Golden Years]]», der han seier 'I believe all the way' (eg trur heile vegen). Bowie innrømde seinare at «det var eit punkt der eg nesten vart lurt inn i det snevre synet ... å finne krossen som ei frelse for menneskja rundt Roeg-perioden.» ==Konsertversjonar== * Eit konsertopptak frå Nassau Coliseum, Long Island den 23. mars 1976 vart gjeven ut som bonusspor på [[Rykodisc]]-utgåva av ''Station to Station''. Etter å ha vorte spelt regelmessig på 1976-turneen, vart ikkje songen spelt dei neste 20 åra. * Etter å ha blitt spelt regelmessig på [[Isolar-turneen i 1976]], vart ikkje «Word on a Wing» spelt igjen på over tjue år. Songen vart henta fram att i 1999 for fjernsynsserien [[VH1 Storytellers]], der Bowie stadfesta på ny at songen kom frå «dei mørkaste dagane i livet mitt ... eg er sikker på det var eit rop om hjelp», dagane då han var fascinert av [[fascisme]] og mystisismen til [[Det tredje riket]] og lurte på ting som «Kan eg skifte kanal på fjernsynet utan å bruke fjernkontrollen?»<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iyEIU1MoEzM |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613112031/http://www.youtube.com/watch?v=iyEIU1MoEzM&gl=US&hl=en |archive-date=2013-06-13 |url-status=dead|title = - YouTube|website = [[YouTube]]}}</ref> ==Andre utgjevingar== * Songen vart gjeven ut som B-side til singelen «[[Stay av David Bowie|Stay]]» i juli 1976. Singelversjonen er inkludert på ''Re:Call 2'', ein del av ''[[Who Can I Be Now? (1974–1976)]]'' i 2016. ==Medverkande== *[[David Bowie]] – solovokal, [[chamberlin]] *[[Warren Peace]] – perkusjon, korvokal *[[Roy Bittan]] – piano, organ *[[Earl Slick]] – sologitar *[[George Murray]] – bassgitar *[[Carlos Alomar]] – rytmegitar *[[Dennis Davis]] – trommer *[[Harry Maslin]] – synthesizer, [[vibrafon]] ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Word on a Wing|Word on a Wing]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 9. august 2021.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{David Bowie-singlar}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:David Bowie-songar]] [[Kategori:Songar frå 1976]] [[Kategori:Songar skrivne av David Bowie]] [[Kategori:Songar produserte av David Bowie]] a1i4rn18y7aygrgfgs9i29ts1az2opa 0 183514 3674381 3369346 2026-09-24T12:10:35Z Ranveig 39 Fmt., nokre ref., bibliografi frå en: 3674381 wikitext text/x-wiki [[Fil:Assinatura do Tratado de Methuen – História de Portugal, Popular e Ilustrada.jpg|mini|Underteikninga av Methuen-traktaten. Illustrasjon frå ''História de Portugal, Popular e Ilustrada''.]] [[Fil:SirPaulMethuen.JPG|mini|Sir [[Paul Methuen]]]] '''Methuen-traktaten''' var ein offensiv militær- og handelsavtale mellom [[Portugal]] og [[England]] signert i 1703 som ein del av [[den spanske arvefølgjekrigen]]. Avtalen stipulerte at det ikkje kunne påleggast toll på portugisiske vinar eksporterte til England eller engelske tekstilar eksporterte til Portugal, uansett korleis den geopolitiske situasjonen til kvar av dei to nasjonane var (dette for å sikre at England framleis ville aksepterte portugisisk vin i periodar når dei ikkje var i krig med Frankrike).<ref name="marques386">{{harvnb|Marques|1976|p=386}}</ref>{{sfn|Francis|1966|pages=196-198}} Somme historikarar hevdar at avtalen var negativt for Portugal, sidan det tydde at landet ikkje ville utvikle den industrielle infrastrukturen sin (og dermed tape i det industrielle kappløpet) og andre typar jordbruksprodukt. Dette er derimot omdiskutert, sidan det i denne perioden dukka opp andre industriar i Portugal, som produksjon av [[porselen]]. Somme av fabrikkane som dukka opp i denne perioden finst framleis i dag. På grunn av denne avtalen klarte Portugal å halde ein sterk politisk situasjon som viste seg å blir særs viktig for å behalde territoria i den viktigaste kolonien til landet, Brasil. ==Bakgrunn== I starten av den spanske arvefølgjekrigen var Portugal alliert med [[Frankrike]].{{sfn|Kamen|1969|pages=4,248}}{{sfn|McMurdo|1889|p=454}} Som ein del av denne avtalen hadde franskmennene lova å verne portugisarane til havs.{{sfn|Livermore|1969|pages=202-203}} I 1702 segla den britiske marinen nær [[Lisboa]] og synte for portugisarane at franskmennene ikkje kunne halde lovnaden sin. Dei byrja like etter forhandlingar med [[Storalliansen (Augsburgforbundet)|Storalliansen]] om å byte side.{{sfn|Livermore|1969|p=203}} Methuen-traktaten vart forhandla av [[baroniet Methuen|John Methuen]] (ca. 1650-1706) som var parlamentsmedlem, [[lordkanslar]] av [[Irland]], [[geheimråd]], [[sendebod]] og så ambassadør i Portugal. Avtalen innlemma Portugal blant dei allierte i den spanske arvefølgjekrigen. Dei første åra av krigen i [[Flandern]] hadde ikkje gjeve mange resultat. [[Tory]]-partiet i England var uroa over kostnaden av krigen og følte at sjøkrig var eit billigare alternativ med større potensiale for suksess. Portugal kunne tilby dei gode djupvasshamner nær Middelhavet som kunne nyttast for å ta den franske marinebasen i [[Toulon]]. ==Avtalen== Det var tre store element i Methuen-traktaten. Det første var at krigsmåla til Storalliansen vart nedsett. Det andre var [[Spania]] kom til å bli ein ny krigskodeplass i krigen. Det siste var at å opprette handelsforhold, særleg mellom Portugal og England. Fram til 1703 hadde ikkje Storalliansen nedsett nokre formelle krigsmål. Meuthen-traktaten endra dette og stadfesta av alliansen skulle prøve å sikre heile Det spanske imperiet for den austerrikske kandidaten til trona, erkehertug Karl, seinare [[Karl VI av Det tysk-romerske riket|Karl VI]] av Austerrike. Avtalen fastsette òg kor mange soldatar kvart av landa skulle bidra med i felttoget i Spania. Portugisarane insisterte òg på at erkehertug Karl skulle kome til Portugal for å leie styrkane for sikre at dei allierte gav full innsats i krigen i Spania. I tillegg hjelpte avtalen med å opprette handelsforhold mellom England og Portugal. Avtalen tillet Portugal å importere ullklede frå England tollfritt. Til gjengjeld kunne portugisiske vinar importerast til England med ein tredjedel av tollen på vinar importerte frå Frankrike. Dette var særleg viktig i utviklinga av [[portvin]]industrien. Sidan England var i krig med Frankrike, vart det stadig vanskelegare å få tak i vin, så portvinen vart raskt ei populært erstatning. Avtalen vart òg ofte kalla «Portvinavtalen». == Kjelder == {{refstart}} ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Methuen Treaty|Methuen Treaty]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. mai 2011.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' **Francis, A.D. ''John Methuen and the Anglo-Portuguese Treaties of 1703''. The Historical Journal Vol. 3, No. 2, s.&nbsp;103–124. *{{cite book |last1=Ball|first1=Francis Elrington |title=The judges in Ireland, 1221-1921 |date=1926 |url=https://archive.org/details/judgesinireland10002ball/page/14/mode/2up |access-date=1. november 2023}} *{{cite book |last1=Dyer |first1=Thomas Henry |title=Modern Europe Vol. 3, Ed. 2nd |date=1877 |publisher=George Bell and Sons |location=London|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.110000/page/n479/mode/2up |access-date=1. november 2023}} *{{cite book |last1=Francis |first1=A. D. |title=The Methuens and Portugal, 1691-1708 |date=1966 |publisher=Cambridge, Cambridge U.P. |isbn=978-0-521-05028-9 |url=https://archive.org/details/methuensportugal0000fran_a3z8/page/200/mode/2up |access-date=1. november 2023}} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=wrJmCvFY6ocC&pg=PA290 |title=The Treaties of the War of the Spanish Succession: An Historical and Critical Dictionary |author1-first= Linda |author1-last=Frey |author2-first= Marsha |author2-last=Frey |year= 1995}} *{{cite book |last1=Frey |first1=Linda |last2=Frey |first2=Marsha |title=A Question of Empire: Leopold I and the War of Spanish Succession 1701-1705 |date=1983 |url=https://archive.org/details/questionofempire0000lind/page/66/mode/2up}} *{{cite book |last1=Gregg |first1=Edward |title=Queen Anne |url=https://archive.org/details/queenanne0000greg_m3q7/page/n5/mode/2up|date=1984 |publisher=ARK Paperbacks |isbn=978-0-7448-0018-0 |access-date=31 October 2023}} *{{cite book |last1=Kamen |first1=Henry |title=The War of Succession in Spain, 1700-15 |date=1969 |publisher=Weidenfeld & Nicolson |location=London |isbn=978-0-297-17777-7 |url=https://archive.org/details/warofsuccessioni0000kame/page/4/mode/2up |access-date=1. november 2023}} *{{cite journal|last=Kelly|first=James|year=1990|title=The Irish Trade Dispute with Portugal 1780–87|journal=Studia Hibernica|publisher=Liverpool University Press|issue=25|pages=7–48|doi=10.3828/sh.1990.25.1 |jstor=20496249}} *{{cite book |last1=Lains |first1=Pedro |last2=Freire Costa |first2=Leonor |last3=Münch Miranda |first3=Susana |title=An Economic History of Portugal, 1143–2010 |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107035546 |url=https://www.ics.ulisboa.pt/fcteval/books/Lains16.pdf |access-date=1. november 2023}} *{{cite book |last=Livermore |first=H.V. |year=1969 |title=A New History of Portugal|url=https://archive.org/details/newhistoryofport0000unse_y9g3/page/n9/mode/2up |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521095716}} *{{cite book |last1=Marques |first1=Antonio Henrique R. de Oliveira |title=History of Portugal |date=1976 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-08353-9 |url=https://archive.org/details/historyofportuga1976marq}} *{{cite book |last1=McMurdo |first1=Edward |title=The history of Portugal, from the Commencement of the Monarchy to the Reign of Alfonso III |date=1889 |publisher=Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington|location=London |url=https://archive.org/details/historyportugal05mcmugoog/page/n10/mode/2up? |access-date=25. oktober 2023}} *{{cite book |last1=Robinson |first1=Joan |title=Aspects of Development and Underdevelopment |date=1979 |publisher=Cambridge University Press|url=https://archive.org/details/aspectsofdevelop0000robi/page/102/mode/2up |access-date=1. november 2023}} *{{cite book |last1=Stephens |first1=H. Morse|title=The Story of Portugal |author-link=Henry Morse Stephens|date=1891 |publisher=G. P. Putnam's Sons |location=New York |url=https://archive.org/details/storyofportugal00step |access-date=25. oktober 2023}} {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Avtalar i 1703]] [[Kategori:Portugisiske avtalar]] [[Kategori:Engelske avtalar]] ny45wfe6ffg3ji816tlc4nybl7xspt7 0 196648 3674523 3401634 2026-09-25T09:42:25Z Ranveig 39 Ref-flikk 3674523 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkalbum | tittel = Heathen | format = Studioalbum | artist = [[David Bowie]] | utgjeve = 11. juni 2002<ref name=EW02>{{cite news |last=Gordinier |first=Jeff |url=https://ew.com/article/2016/01/11/david-bowie-moby-ew-cover-2002/ |title=David Bowie EW Cover: Inside David Bowie and Moby's out-of-this-world 2002 tour |magazine=[[Entertainment Weekly]] |date=20. september 2021 |access-date=15. september 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715063137/http://ew.com/article/2016/01/11/david-bowie-moby-ew-cover-2002/ |archive-date=15. juli 2018 |url-status=live }}</ref> | innspelt = Oktober 2000 – januar 2002 | studio = {{ubl|Looking Glass (Manhattan i NY)|[[Glen Tonche#Allaire Studios|Allaire]] ([[Shokan i New York|Shokan i NY]])|606 ([[Alexandria i Virginia|Alexandria, VA]])|[[Eel Pie Studios|Eel Pie]] ([[Twickenham]] i England)}} | sjanger = {{hlist|[[Kunstrock]]|[[kunstpop]]<ref>{{cite web | url=http://drownedinsound.com/releases/17509/reviews/4146149 | title=David Bowie – The Next Day review | website=[[Drowned in Sound]] | date=11. mars 2013 | access-date=20. september 2021 | author=Lukowski, Andrej | archive-url=https://web.archive.org/web/20150913010402/http://drownedinsound.com/releases/17509/reviews/4146149 | archive-date=13. september 2015 | url-status=live }}</ref>}} | lengd = 52:08 | selskap = {{hlist|ISO|[[Columbia Records|Columbia]]}} | produsent = {{hlist|David Bowie|[[Tony Visconti]]|[[Mark Plati]]|Gary Miller|[[Brian Rawling]]}} | førre = ''[[All Saints av David Bowie|All Saints]]'' | førre år = 2001 | neste = ''[[Best of Bowie]]'' | neste år = 2002 | artist2 = Studioalbum av David Bowie | førre2 = ''[[Hours av David Bowie|Hours]]'' | førre2 år = 1999 | neste2 = ''[[Reality av David Bowie|Reality]]'' | neste2 år = 2003 |ymse = {{Singlar | namn = Heathen | format = Studioalbum | singel 1 = [[Slow Burn]] | singel 1 dato = 3. juni 2002 | singel 2 = [[Everyone Says 'Hi']] | singel 2 dato = 16. september 2002 | singel 3 = [[I've Been Waiting for You av Neil Young#David Bowie-versjonen|I've Been Waiting for You]] | singel 3 dato = Oktober 2002 }} }} {{Platemeldingar | MC = 68/100<ref name=MetaCritic>{{cite web |url=http://www.metacritic.com/music/heathen/david-bowie |title=Reviews for Heathen by David Bowie |website=[[Metacritic]] |access-date=20. september 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230075957/http://www.metacritic.com/music/heathen/david-bowie |archive-date=30. desember 2012 |url-status=live }}</ref> | kritikk1 = [[AllMusic]] | kritikk1karakter = {{Rating|3.5|5}}<ref name="Stephen Thomas Erlewine">{{cite web |url=https://www.allmusic.com/album/heathen-mw0000222046 |title=Heathen – David Bowie |website=[[AllMusic]] |access-date=20. september 2021 |last=Erlewine |first=Stephen Thomas |author-link=Stephen Thomas Erlewine |archive-url=https://web.archive.org/web/20120617095926/http://www.allmusic.com/album/heathen-mw0000222046 |archive-date=17. juni 2012 |url-status=live }}</ref> | kritikk2 = ''[[magasinet Blender|Blender]]'' | kritikk2karakter = {{Rating|3|5}}<ref>{{cite journal |url=http://www.blender.com:80/reviews/review_439.html |title=David Bowie: Heathen |journal=[[magasinet Blender|Blender]] |issue=8 |date=August 2002 |access-date=20. september 2021 |last=Aizlewood |first=John |page=115 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040806082150/http://www.blender.com/reviews/review_439.html |archive-date=6. august 2004 |url-status=dead}}</ref> | kritikk3 = ''[[Entertainment Weekly]]'' | kritikk3karakter = B+<ref>{{cite journal |url=http://ew.com/article/2002/06/14/heathen/ |title=Heathen |journal=[[Entertainment Weekly]] |date=14. juni 2002 |access-date=20. september 2021 |last=Browne |first=David |author-link=David Browne (journalist) |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912191655/http://ew.com/article/2002/06/14/heathen/ |archive-date=12. september 2017 |url-status=dead}}</ref> | kritikk4 = ''[[The Guardian]]'' | kritikk4karakter = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2002/may/31/shopping.mercuryprize2002 |title=CD of the week: David Bowie, Heathen |newspaper=[[The Guardian]] |date=31. mai 2002 |access-date=20. september 2021 |last=Petridis |first=Alexis |author-link=Alexis Petridis |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205123723/http://www.theguardian.com/lifeandstyle/2002/may/31/shopping.mercuryprize2002 |archive-date=5. desember 2013 |url-status=live }}</ref> | kritikk5 = ''[[NME]]'' | kritikk5karakter = 8/10<ref>{{cite journal |url=http://www.nme.com/reviews/david-bowie/6451 |title=Bowie, David : Heathen |journal=[[NME]] |date=11. juni 2002 |access-date=20. september 2021 |last=Dempster |first=Sarah |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030354/http://www.nme.com/reviews/david-bowie/6451 |archive-date=4. mars 2016 |url-status=dead}}</ref> | kritikk6 = ''[[Pitchfork]]'' | kritikk6karakter = 7.8/10<ref>{{cite web |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/882-heathen/ |title=David Bowie: Heathen |work=[[Pitchfork]] |date=16. juni 2002 |access-date=20. september 2021 |last=Carr |first=Eric |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201135141/http://pitchfork.com/reviews/albums/882-heathen/ |archive-date=1. desember 2011 |url-status=live }}</ref> | kritikk7 = ''[[magasinet Q|Q]]'' | kritikk7karakter = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite journal |title=David Bowie: Heathen |journal=[[magasinet Q|Q]] |issue=191 |date=June 2002 |page=108}}</ref> | kritikk8 = ''[[Rolling Stone]]'' | kritikk8karakter = {{Rating|3.5|5}}<ref>{{cite journal |url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/heathen-20020522 |title=Heathen |journal=[[Rolling Stone]] |date=22. mai 2002 |access-date=20. september 2021 |last=Fricke |first=David |author-link=David Fricke |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102055239/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/heathen-20020522 |archive-date=2. november 2017 |url-status=live }}</ref> | kritikk9 = ''[[magasinet Spin|Spin]]'' | kritikk9karakter = {{Rating|3|5}}<ref>{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=s5jfV6kXmTEC&pg=PA84 |title=How to Buy: David Bowie |journal=[[magasinet Spin|Spin]] |volume=22 |issue=7 |date=July 2006 |access-date=20. september 2021 |page=84 |last=Dolan |first=Jon |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002175230/https://books.google.com/books?id=s5jfV6kXmTEC&lpg=PP1&pg=PA84 |archive-date=2. oktober 2017 |url-status=live }}</ref> | kritikk10 = ''[[The Village Voice]]'' | kritikk10karakter = C+<ref>{{cite news |url=https://www.robertchristgau.com/xg/cg/cgv802-02.php |title=Consumer Guide: A Very Good Year |newspaper=[[The Village Voice]] |date=10. september 2002 |access-date=20. september 2021 |last=Christgau |first=Robert |author-link=Robert Christgau |archive-url=https://web.archive.org/web/20170903203731/http://www.robertchristgau.com/xg/cg/cgv802-02.php |archive-date=3. september 2017|url-status=live }}</ref> | noprose = yes }} '''''Heathen''''' er det 22. [[studioalbum]]et til den engelske musikaren [[David Bowie]], utgjeve 11. juni 2002 på selskapet hans ISO Records og på [[Columbia Records]]. Sjølv om produksjonen hadde byrja før [[terroråtaka 11. september 2001]], vart albumet fullført etter den datoen, som førte til at hendinga var med å påverke konseptet.<ref name=EW02 /><ref name="simongroth">{{cite book |author=Simon Groth |title=Off the Record: 25 Years of Music Street Press |page=310 |publisher=Univ. of Queensland Press |year=2010 |isbn=978-0-7022-3863-5}}</ref><ref name="jamesperone">{{cite book |author=James E. Perone |title=The Words and Music of David Bowie |page=137 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2007 |isbn=978-0-275-99245-3}}</ref> Det vart rekna som eit comeback for Bowie på den amerikanske marknaden og vart den høgaste plasseringa hans på den amerikanske albumlista (14. plass) sidan ''[[Tonight av David Bowie|Tonight]]'' (1984). Albumet fekk òg god kritikk. BBC sa at tittelsporet på albumet «viser at Bowie framleis kan skrive avvæpnande direkte, noko som påverkar pop av ein veldig individuell tilbøyelegheit meir enn 30 år etter han byrja».<ref>{{cite web | url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/5gwx/ | title=David Bowie A Reality Tour Review | work=BBC | first=Mike | last=Diver | access-date=14. august 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160408211207/http://www.bbc.co.uk/music/reviews/5gwx | archive-date=8. april 2016 | url-status=live }}</ref> Verda over selde albumet ein million eksemplar<ref name="wwsales"/> og låg fire månader inne på den britiske albumlista. Han marknadsførte albumet med [[Heathen-turneen]] gjennom 2002. ==Innspeling og produksjon== Produsenten [[Tony Visconti]] var attende på ''Heathen''.<ref name=EW02 /> Han hadde vore produsent (i lag med Bowie sjølv) på mange av dei klassiske albuma til Bowie. Det siste albumet Visconti var med-produsent på var ''[[Scary Monsters (and Super Creeps)|Scary Monsters]]'' i 1980. Dette var det første albumet til Bowie på over eit tiår utan gitaristen [[Reeves Gabrels]], som første gongen spelte med Bowie på ''[[Tin Machine av Tin Machine|Tin Machine]]'' (1989). Opphavleg hadde Bowie spelt inn albumet ''[[Toy av David Bowie|Toy]]'' for ei utgjeving i 2001. Dette albumet skulle innehalde nokre nye songar og nyinnspelingar av dei mindre kjende songane hans frå 1960-åra. Sjølv om ''Toy'' aldri offisielt har kome ut, kom nyinnspelingar av «Afraid» og «Slip Away» (då kalla «Uncle Floyd»), ut på ''Heathen''. Somme andre nyinnspelingra av songar frå ''Toy'' kom ut som [[A- og B-side|B-sider]] til singlar frå ''Heathen''. Albumet vart spelt inn på Allaire Studios på toppen av eit fjell i [[Shokan, New York|Shokan]].<ref name="The Daily Beast">{{cite web |last=Guccione Jr. |first=Bob |title=David Bowie on 9/11 and God |url=https://www.thedailybeast.com/david-bowie-on-911-and-god |work=[[The Daily Beast]] |date=13. april 2017 |access-date=20. september 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819132522/http://www.thedailybeast.com/david-bowie-on-911-and-god |archive-date=19. august 2017 |url-status=live }}</ref> Han sa til ''[[The Daily Beast]]'':<ref name="The Daily Beast" /> «Det er den siste typen stad eg hadde venta å jobbe, fordi eg er ein ekte byperson. Eg elskar å skrive og jobbe og spele inn og vere og sosialisere i ein by. Heile livet er eg byorientert. Studioet var ein sommargarden til eigaren av ein malingsfabrikk, den einaste eigedommen på toppen av dette fjellet med utsikt over 80 km, 180 grader, alt. Det vart bygd på 20-talet. Han har ein slags nautisk smak. Det er mykje lakkert tre som du ser på dei gamle lystbåtane i den perioden. Taka er kanskje 40 fot høge, og kanskje 25 fot store vindauge. Eg ser ut dei vindauga klokka seks, sju om morgonen - eg står opp utruleg tidleg, eg er der og jobbar klokka 6 om morgonen, speler berre synthesizer, piano og jobbar med det vi skal gjere for dagen - og eg ser ut på hjorten, og eg trur ikkje at dette skjer med meg, roa og det storslåtte i det. Kor vakker verda er. Og alt byrja å komme inn, og eg finpussa på kva eg eigentleg hadde å seia om livet mitt. Det var magisk. No har eg gjort det, eg veit ikkje om eg nokon gong kunne gjenta den opplevinga. Eg er ganske livleg og munter og alltid på farten, og eg reflekterte plutseleg - uh, oh - og det var eigentleg ikkje meg. Men eg reflekterte med ein slik intensitet, og det kom over meg som ei bølgje. Det gjorde det verkeleg. Nokre morgonar gret eg bokstaveleg talt då eg skreiv ein song.» Tidlege innspelingar for ''Heathen'' var med Bowie på gitar og klaverinstrument, Visconti på bass og [[Matt Chamberlain]] på trommer.<ref>Thomas Jerome Seabrook (2008). Bowie in Berlin: A new career in a new town, Jawbone Books, p. 241</ref> Trioen spelte inn kring førti songar, som varierte frå korte skisser til nesten ferdige komposisjonar. Fleire innspelingar fann stad i fleire studio med nokre nye musikarar og gamle Bowie-travarar. Bowie henta inn dei tidlegare samarbeidspartnarane [[Carlos Alomar]] (gitar) og [[Sterling Campbell]] (trommer). [[The Who]]-gitaristen [[Pete Townshend]], som spelte solo på «[[Slow Burn av David Bowie|Slow Burn]]» og som tidlegare hadde spelt gitar på «[[Because You're Young]]» frå ''Scary Monsters''. Nykomarar var [[Foo Fighters]]-frontmannen og den tidlegare [[musikkgruppa Nirvana|Nirvana]]-trommeslagaren [[Dave Grohl]], [[Dream Theater]]-klaverspelaren [[Jordan Rudess]], pianisten [[Kristeen Young]], og den produktive bassisten [[Tony Levin]] frå [[King Crimson]].<ref name=bbc>{{cite web |last=Jones |first=Chris |title=David Bowie Heathen Review |url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/95cz |work=[[BBC Music]] |access-date=20. september 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513213518/http://www.bbc.co.uk/music/reviews/95cz |archive-date=13. mai 2013 |url-status=live }}</ref> Songen «I Took a Trip on a Gemini Spaceship» inneheld den lågaste noten Bowie nokon gong har sunge på eit album (G1).<ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/20/top-artists-vokal-range_n_5357698.html?ncid=fcbklnkushpmg00000063|title=Comparing The Top Artists, Past And Present, By Vocal Range|date=20. mai 2014|access-date=20. september 2021|first=Ryan|last=Kristobak|journal=The Huffington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912125712/http://www.huffingtonpost.com/2014/05/20/top-artists-vokal-range_n_5357698.html?ncid=fcbklnkushpmg00000063|archive-date=12. september 2016|url-status=live}}</ref> ==Stil og tema== Sjølv om mange av songane var skrivne for ''Toy'', og somme er [[coverversjon]]ar, hevda mange biografar og kritikarar på den tida at ''Heathen'' omhandla inntrykka til Bowie etter terroråtaka 11. september.<ref name="simongroth" /><ref name="jamesperone" /> Teksten til songar som «[[Slow Burn av David Bowie|Slow Burn]]», «Afraid», «A Better Future» og «Heathen (The Rays)» fokuserer på nedbrytinga av menneskja og verda generelt, og minner om det tidlegare albumet ''[[The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars]]'' og songen «[[Five Years av David Bowie|Five Years]]». Dave Thompson skreiv om samanhengen mellom albumet og 9. september: «Sjølv om me truleg ikkje kan tenkje oss noko meir andeleg enn maksimal tv-dekning for korleis inntrykket var, blir 9/11 verande den mest resonante hendinga i nyare verdshistorie for mange menneske, og tenner så mange tankar, frykt og konfliktar i tankane til dei som var vitne til det at sjølv i dag, sjølv menneske som aldri har vore i Amerika, framleis kan knyta seg til dei 102 skremmande minutta. På den tida, og gjennom månadene med uvisse som følgde, var behovet for denne bindinga endå tydelegare. ''Heathen'' høyrdest ut som om det forstod korleis folk hadde det. Folk følte automatisk behovet for å forstå ''Heathen'', og av alle Bowie sine album på nittitalet og framover er det framleis det som hyppigast blir trekt fram som hans beste, fordi det absolutt er hans mest direkte. Til og med Tony Visconti omtalte det som hans magnum opus: «Eg sa til han: 'Det var meir ein symfoni.'»»<ref>{{cite book |author=Dave Thompson |title=Hallo Spaceboy: The Rebirth of David Bowie |page=257 |publisher=ECW Press |year=2006 |isbn=978-1-55022-733-8}}</ref> Bowie nekta for at nokre av songane var skrivne etter september 2001, men innrømde at songane omhandlar den generelle angstkjensla som han hadde i Amerika i mange år, og la til «det er ikkje usannsynlig at du får ei kjensle av angst av noko som er spelt inn i New York eller av newyorkarar.»<ref name=EW02 /> Han sa òg i eit intervju i 2003: «Det vart skrive som eit djupt spørrande album. Sjølvsagt hadde han ein fot i den forferdelege hendinga i september. Så det var eit ganske traumatisk album å fullføre. Dette hintar mot det, men det prøver eigentleg ikkje å løysa traume. 11. september påverka meg og familien min veldig. Me bur her nede.»<ref name="DeCurtis2005">{{cite book |author=Anthony DeCurtis |title=In Other Words: Artists Talk About Life And Work |url=https://archive.org/details/inotherwordsarti0000decu |url-access=registration |access-date=20. september 2021 |date=5. mai 2005 |publisher=Hal Leonard Corporation |isbn=978-0-634-06655-9 |pages=[https://archive.org/details/inotherwordsarti0000decu/page/262 262]–263}}</ref> Albumet inneheld coverversjonar av tre songar: «[[Cactus av Pixies|Cactus]]» av [[Pixies]], der Bowie sjølv speler alle instrumenta utanom bass og er einaste gongen han spelte trommer på plate,<ref>{{cite web| url=https://bowiesongs.wordpress.com/2014/07/28/cactus/| title=Cactus| date=2014-07-28| access-date=20. september 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20170714140122/https://bowiesongs.wordpress.com/2014/07/28/cactus/| archive-date=14. juli 2017| url-status=live}}</ref> «[[I've Been Waiting for You av Neil Young|I've Been Waiting for You]]» av [[Neil Young]] (som òg var blitt spelt inn av Pixies som ei B-side i 1990 for singelen «[[Velouria]]») og «[[I Took a Trip on a Gemini Spaceship]]» av Norman Odam eller [[Legendary Stardust Cowboy]], som Bowie fekk namnet «Ziggy Stardust» frå i 1972 . Dei to sistnemnde songane var teken frå ei liste av songar som Bowie sette saman i 1970-åra for eit album han aldri spelte inn, ''[[Pin Ups 2]]''.<ref name=SOS03>{{citation | url=http://www.soundonsound.com/sos/oct03/articles/reality.htm | title=David Bowie & Tony Visconti Recording Reality | date=October 2003 | access-date=20. september 2021 | first=Richard | last=Buskin | journal=[[Sound on Sound]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20150606111145/http://www.soundonsound.com/sos/oct03/articles/reality.htm | archive-date=6. juni 2015| url-status=live }}</ref> ==Musikkvideoar== Bowie, som var 55 år på denne tida sa «Eg er ganske mykje realist. Det er ein viss alder du kjem til når du eigentleg ikkje skal visast [på TV] lengre. Dei unge må drepa dei gamle. ... slik fungerer livet. ... Det er slik kulturen fungerer.» <ref name=EW02 />På grunn av dette vart det ikkje gjeve ut musikkvideoar for nokre av songane frå dette albumet.<ref name=EW02 /> Men det vart lasta opp ein musikkvideo for «Slow Burn» til den offisielle DavidBowieVEVO YouTube-kanalen 23. mars 2011. Videoen syner Bowie kledd i kvitt som syng songen i eit platestudio, medan ei ung jente går kring i det mørke kontrollrommet og stundom tar på utstyr og miksepulten. Videoen er ein redigert versjon av songen og det er ikkje oppført kven som er regissør eller anna informasjon.<ref>{{cite web|title=youtube.com – DavidBowieVEVO – Slow Burn|url=https://www.youtube.com/watch?v=mDoLjW4YmHs|access-date=18. september 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019194558/https://www.youtube.com/watch?v=mDoLjW4YmHs|archive-date=19. oktober 2016 |url-status=live}}</ref> ==Konsertar== Bowie tok albumet ut på vegen på [[Heathen-turneen]] i siste halvdel av 2002 og hadde fleire framsyningar på fjernsyn. ==Alternative versjonar== Ein remiks av songen «Everyone Says 'Hi'» kom ut i rytmespelet på [[PlayStation 2]] kalla ''[[videospelet Amplitude (2003)|Amplitude]]''. I 2011 gav det britiske bandet [[Films of Colour]] ut ein versjon av «Slow Burn».<ref>{{cite web |url=http://www.davidbowie.com/news/index.php?id=20111030 |title=TV to produce FOC plus free Slow Burn download |date=30. oktober 2011 |work=davidbowie.com |access-date=20. september 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404063537/http://www.davidbowie.com/news/index.php?id=20111030 |archive-date=4. april 2012 |url-status=dead }}</ref> Songen «Sunday» vart framført på Heathen-turneen og [[Reality-turneen]]. Eit konsertopptak frå [[Point Theatre|The Point]] i Dublin i november 2003 kom ut på DVD-en ''[[filmen A Reality Tour|A Reality Tour]]''. Ein [[Moby]]-remiks finst på bonusplata til den doble CD-utgåva av ''Heathen'', og ein Tony Visconti-remiks kom ut på den europeiske versjonen av singelen «Everyone Says 'Hi'» og singelen «I've Been Waiting for You». ''Heathen'' kom òg ut på [[Super Audio CD|SACD]] i eit avgrensa opplag med noko lengre versjonar av fem av songane på albumet. Denne kom berre ut på SACD, utan eit CD-hefte.<ref>{{cite web | url=http://www.discogs.com/David-Bowie-Heathen/release/1970277 | title=David Bowie – Heathen | access-date=20. september 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208144342/http://www.discogs.com/David-Bowie-Heathen/release/1970277 | archive-date=8. desember 2015 | url-status=live }}</ref> ==Innhald== {{Sporliste | overskrift = ''Heathen'' {{nobold|– Standardutgåve}} | alle songar = [[David Bowie]], og produsert av Bowie og [[Tony Visconti]], utanom der andre er nemnde<ref name=album>''Heathen'' album liner notes.</ref> | ekstra kolonne = Produsentar | tittel1 = Sunday | lengd1 = 4:45 | tittel2 = [[Cactus av Pixies|Cactus]] | låtskrivar2 = [[Black Francis]] | lengd2 = 2:54 | tittel3 = Slip Away | lengd3 = 6:05 | tittel4 = [[Slow Burn]] | lengd4 = 4:41 | tittel5 = Afraid | lengd5 = 3:28 | ekstra5 = {{hlist|Bowie|[[Mark Plati]]}} | tittel6 = [[I've Been Waiting for You av Neil Young|I've Been Waiting for You]] | låtskrivar6 = [[Neil Young]] | lengd6 = 3:00 | tittel7 = I Would Be Your Slave | lengd7 = 5:14 | tittel8 = I Took a Trip on a Gemini Spaceship | låtskrivar8 = [[Legendary Stardust Cowboy|Norman Carl Odam]] | lengd8 = 4:04 | tittel9 = 5:15 The Angels Have Gone | lengd9 = 5:00 | tittel10 = [[Everyone Says 'Hi']] | lengd10 = 3:59 | ekstra10 = {{hlist|[[Brian Rawling]]|Gary Miller}} | tittel11 = A Better Future | lengd11 = 4:11 | tittel12 = Heathen (The Rays) | lengd12 = 4:16 | total lengd = 52:08 }} {{Sporliste | collapsed = ja | overskrift = ''Heathen'' {{nobold|– Japanesk utgåve}} | tittel13 = Wood Jackson | lengd13 = 4:48 | total lengd = 56:56 }} {{Sporliste | overskrift = ''Heathen'' {{nobold|– Avgrensa 2CD-utgåve (plate 2)}} | ekstra kolonne = Produsentar | tittel1 = Sunday | merknad1 = [[Moby]]-remiks | ekstra1 = {{hlist|Bowie|Visconti|Moby}} | lengd1 = 5:09 | tittel2 = A Better Future | merknad2 = Remiks av [[Air frå Frankrike|Air]] | lengd2 = 4:56 | tittel3 = Conversation Piece | merknad3 = skriven 1969, spelt inn1970, nyinnspelt 2001 | ekstra3 = {{hlist|Bowie|Plati}} | lengd3 = 3:51 | tittel4 = [[Panic in Detroit]] | merknad4 = innspeling frå 1979 | lengd4 = 2:57 | total lengd = 16:53 }} {{Sporliste | ekstra kolonne = Produsentar | overskrift = ''Heathen'' {{nobold|– Japansk 2CD-utgåve frå 2007 (plate 2)}} | tittel5 = Wood Jackson | lengd5 = 4:48 | tittel6 = When the Boys Come Marching Home | lengd6 = 4:46 | tittel7 = [[Baby Loves That Way]] | ekstra7 = {{hlist|Bowie|Plati}} | lengd7 = 4:46 | tittel8 = [[You've Got a Habit of Leaving]] | ekstra8 = {{hlist|Bowie|Plati}} | lengd8 = 4:53 | tittel9 = Safe | lengd9 = 4:44 | tittel10 = [[Shadow Man]] | ekstra10 = {{hlist|Bowie|Plati}} | lengd10 = 4:46 | total lengd = 45:36 }} {{Sporliste | overskrift = ''Heathen'' {{nobold|– SACD-utgåve}} | tittel1 = Sunday | lengd1 = 4:47 | tittel2 = [[Cactus av Pixies|Cactus]] | lengd2 = 2:52 | tittel3 = Slip Away | lengd3 = 6:14 | tittel4 = [[Slow Burn]] | lengd4 = 5:04 | tittel5 = Afraid | lengd5 = 3:25 | tittel6 = [[I've Been Waiting for You av Neil Young|I've Been Waiting for You]] | lengd6 = 3:16 | tittel7 = I Would Be Your Slave | lengd7 = 5:09 | tittel8 = I Took a Trip on a Gemini Spaceship | lengd8 = 4:05 | tittel9 = 5:15 The Angels Have Gone | lengd9 = 5:25 | tittel10 = Everyone Says 'Hi' | lengd10 = 3:56 | tittel11 = A Better Future | lengd11 = 3:56 | tittel12 = Heathen (The Rays) | lengd12 = 4:13 | tittel13 = When the Boys Come Marching Home | lengd13 = 4:49 | tittel14 = Wood Jackson | lengd14 = 4:44 | tittel15 = Conversation Piece | lengd15 = 3:49 | tittel16 = Safe | lengd16 = 5:53 | total lengd = 71:08 }} ==Medverkande== *[[David Bowie]] – [[vokal]], [[klaverinstrument]], [[gitar]], [[saksofon]], [[stylophone]], [[korvokal]], [[trommer]] *[[Tony Visconti]] – [[bassgitar]], gitar, [[blokkfløyte]], [[strykeinstrument|stryke]][[arrangement]], korvokal *[[Matt Chamberlain]] – trommer, [[trommesløyfe]]r [[musikkprogrammering|programmering]], [[perkusjon]] *[[David Torn]] – gitar, gitarsløyfer, [[Omnichord]] *The Scorchio Quartet: :*Greg Kitzis – [[fiolin|1. fiolin]] :*[[Meg Okura]] – 2. fiolin :*Martha Mooke – [[bratsj]] :*Mary Wooten – [[cello]] ;Andre medverkande *[[Carlos Alomar]] – gitar *[[Sterling Campbell]] – trommer, perkusjon *[[Lisa Germano]] – fiolin *[[Mike Garson]] – piano på «Conversation Piece»<ref name=":0" /> *[[Earl Slick]] – gitar på «Conversation Piece»<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.discogs.com/David-Bowie-Heathen/release/160316|title=David Bowie – Heathen|website=Discogs|language=en|access-date=20. september 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191011095111/https://www.discogs.com/David-Bowie-Heathen/release/160316|archive-date=11. oktober 2019|url-status=live}}</ref> *[[Gerry Leonard]] – gitar *[[Tony Levin]] – bandlaus bass på «Slip Away»<ref>{{cite web | url=http://papabear.com/tours/pggrowingup02/pgtourgraphics/ | title=Tony Levin's Road Diary | access-date=27. februar 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170227232028/http://papabear.com/tours/pggrowingup02/pgtourgraphics/ | archive-date=27. februar 2017 | url-status=live }}</ref> *[[Mark Plati]] – gitar, bassgitar *[[Jordan Rudess]] – klaverinstrument *The Borneo Horns: :*[[Lenny Pickett]] – saksofon :*[[Stan Harrison]] – saksofon :*Steve Elson – saksofon *[[Kristeen Young]] – vokal, [[piano]] *[[Pete Townshend]] – gitar på «Slow Burn» *[[Dave Grohl]] – gitar på «I've Been Waiting for You»<ref name=bbc /> *[[Brian Rawling]] og Gary Miller – [[plateprodusent|medprodusentar]] med Bowie på «Everyone Says ‘Hi’» *[[Mark Plati]] – medprodusent med Bowie på «Afraid» ;Design *[[Jonathan Barnbrook]] – [[design]] *[[Markus Klinko]] og [[Indrani|Indrani Pal-Chaudhuri]] – [[fotografi]] *[[GK Reid]] – [[mote|styling]] ==Salslister og salstrofé== {{col-begin}} {{col-2}} === Vekeslister === {|class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Vekesliste frå 2002 ! Liste (2002) ! Plassering |- {{album chart|Australia|9|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Austria|4|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Flandern|4|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Vallonia|6|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|BillboardCanada|9|artist=David Bowie|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Danmark|1|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Nederland|19|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Finland|11|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|France|3|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Tyskland4|4|artist=David Bowie|album=Heathen|id=4109|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Ireland|6|year=2002|week=24|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Italy|6|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- !scope="row"|Den japanske albumlista ([[Oricon]])<ref name="Jachart">{{cite web| url=http://www.oricon.co.jp/music/release/d/478312/1/| title=デヴィッド・ボウイ-リリース-ORICON STYLE-ミュージック| trans-title=Highest position and charting weeks of ''Heathen'' by David Bowie| language=ja| work=[[Oricon|Oricon Style]]| access-date=20. september 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20140305101506/http://www.oricon.co.jp/music/release/d/478312/1/| archive-date=5. mars 2014| url-status=live}}</ref> | style="text-align:center;"|26 |- {{album chart|New Zealand|22|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Norway|2|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- !scope="row"|Spanske album ([[Productores de Música de España|PROMUSICAE]])<ref>{{cite book|last=Salaverri|first=Fernando|title=Sólo éxitos: año a año, 1959–2002|edition=1. |date=September 2005|publisher=Fundación Autor-SGAE|location=Spania|isbn=84-8048-639-2}}</ref> | style="text-align:center;"|27 |- {{album chart|Sweden|6|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Sveits|7|artist=David Bowie|album=Heathen|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|UK2|5|artist=David Bowie|date=2002-06-22|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |- {{album chart|Billboard200|14|artist=David Bowie|rowheader=true|access-date=20. september 2021}} |} {{col-2}} ===Årslister=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Årsliste for 2002 !Liste (2002) !Plassering |- !scope="row"|Belgiske album (Flandern)<ref>{{cite web |url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2002&cat=a |title=Jaaroverzichten 2002 |language=nl |work=[[Ultratop]] |publisher=Hung Medien |access-date=20. september 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215012144/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2002&cat=a |archive-date=15. februar 2017 |url-status=live }}</ref> |55 |- !scope="row"|Belgiske album (Vallonia)<ref>{{cite web |url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2002&cat=a |title=Rapports annuels 2002 |language=fr |work=[[Ultratop]] |publisher=Hung Medien |access-date=26. januar 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215020245/http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2002&cat=a |archive-date=15. februar 2017 |url-status=live }}</ref> |73 |- !scope="row"|Den franske albumlista (SNEP)<ref>{{cite web|url=http://www.disqueenfrance.com/fr/pag-259376-Classements-Annuels.html?year=2002&type=2 |title=Classement Albums – année 2002 |work=Syndicat National de l'Édition Phonographique |access-date=1. februar 2014 |language=fr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110909035309/http://www.disqueenfrance.com/fr/pag-259376-Classements-Annuels.html?year=2002 |archive-date=9. september 2011 }}</ref> |86 |- !scope="row"|Sveitisiske album (Schweizer Hitparade)<ref>{{cite web|url=http://hitparade.ch/year.asp?key=2002|title=Hitparade.ch – Schweizer Jahreshitparade 2002|language=de|format=ASP|work=Swiss Music Charts|publisher=Hung Medien|access-date=26. januar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203113011/http://hitparade.ch/year.asp?key=2002|archive-date=3. desember 2013|url-status=live}}</ref> |86 |} ===Salstrofé og salstal=== {{certification Table Top|bilettekst=Sales certifications for ''Heathen''}} {{certification Table Entry|title=Heathen|artist=David Bowie|type=album|relyear=2002|certyear=2002|salesamount=132,300|region=France|award=Gull|salesref=<ref name=FRGD>{{cite web|url=http://www.infodisc.fr/CDCertif_O.php?debut=300 |title=Les Albums Or |publisher=[[SNEP]] |work=infodisc.fr |access-date=24. august 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828064820/http://www.infodisc.fr/CDCertif_O.php?debut=300 |archive-date=28. august 2012 }}</ref>|access-date=20. september 2021}} {{certification Table Entry|title=Heathen|artist=David Bowie|type=album|relyear=2002|region=United Kingdom|award=Gull|access-date=20. september 2021}} {{Certification Table Entry|region=United States|nocert=true|salesamount=180,000|salesref=<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/73843/bowies-sound-and-vision-captured-on-dvd|title=Bowie's Sound And Vision Captured on DVD|date=14. oktober 2002|work=Billboard|access-date=20. september 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200207064047/https://www.billboard.com/articles/news/73843/bowies-sound-and-vision-captured-on-dvd|archive-date=7. februar 2020|url-status=live}}</ref>}} {{Certification Table Summary}} {{Certification Table Entry|region=Worldwide|nocert=true|salesamount=1,000,000|salesref=<ref name="wwsales">{{cite web|url=https://www.americanradiohistory.com/Archive-Billboard/00s/2003/BB-2003-09-20.pdf|page=6|title=Bowie Simulcasts 'Reality'|date=20. september 2003|first=Paul|last=Sexton|work=Billboard|access-date=14. november 2019}}</ref>}} {{certification Table Bottom | nosales=true}} {{col-end}} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Heathen (album)|Heathen (album)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 20. september 2021.'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * {{Discogs master|type=album|49879|name=Heathen}} {{David Bowie}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Musikkalbum frå 2002]] [[Kategori:David Bowie-album]] [[Kategori:Album produserte av Tony Visconti]] [[Kategori:Album produserte av David Bowie]] [[Kategori:Album produserte av Brian Rawling]] [[Kategori:Album produserte av Mark Plati]] [[Kategori:Columbia Records-album]] p03598jv9m5dawe01f1dej3zp7ldelz 0 197920 3674504 3407578 2026-09-25T09:09:56Z Ranveig 39 Flikk 3674504 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi | namn = Aleister Crowley | bilete = Aleister Crowley as Baphomet X° O.T.O.jpg | bilettekst = Crowley i 1919 | verkeleg namn = Edward Alexander Crowley | fødd = 12. desember [[1875]] | fødestad = [[Royal Leamington Spa]] i Warwickshire i England | død = {{dødsdato og alder|1947|12|1|1875|10|12|df=y}} | dødsstad = [[Hastings]] i East Sussex i England }} '''Aleister Crowley''' ({{levde|12. desember|1875|1. desember|1947|Crowley, Aleister}}), òg kjend som '''Frater Perdurabo''' og '''The Great Beast''', var ein viktig engelsk [[okkult]]ist, [[astrologi|astrolog]], [[mystikk|mystikar]] og [[seremoniell magi]]kar. Han starta den religiøse filosofien [[Thelema]]. Han hadde òg suksess innan forskjellige andre felt, som [[fjellklatring]], [[sjakk]] og dikt. I rolla som grunnleggjaren av den thelemittiske filosofien, såg han på seg sjølv som ein profet som hadde fått i oppgåve å informere menneskja om at dei var på veg inn i det nye [[Horus-eonet]] tidleg på 1900-talet. Han var fødd inn ein velståande familie og som ung mann vart han eit viktig medlem av den esoteriske ''[[Golden Dawn|The Hermetic Order of the Golden Dawn]]'', etter å ha blitt ven med leiaren for ordenen, [[Samuel Liddell MacGregor Mathers]]. Han meinte så at han var blitt kontakt av sin heilage verneengel, ein skapning kalla [[Aiwass]], medan han var i Egypt i 1904, og «mottok» ein tekst kalla ''[[Lovboka]]'' som han meinte hadde guddommeleg opphav, og kring denne teksten utvikla han den nye filosofien Thelema. Han starta sin eigen okkulte foreining, [[A∴A∴]] og vart til slutt leiar av [[Ordo Templi Orientis]] (O.T.O.), før han grunnla eit religiøst samfunn i [[Cefalù]] kjend som [[Abbey of Thelema]], som han leia frå 1920 til 1923. Etter å ha blitt kasta ut av Cefalù reiste han attende til Storbritannia, der han heldt fram å fremme Thelema fram til han døydde. Crowley var òg [[biseksuell]], eksperimenterte med [[narkotika]] og var [[samfunnskritikk|samfunnskritikar]]. I mange av desse rollene var han «i opprør mot dei moralske og religiøse verdiane på denne tida», tok til ekte ei form for [[ryggesløyse]] baset på regelen om «gjer kva du vil» (''Do What Thou Wilt'').<ref>{{Harvnb|Symonds|1997|p=vii.}}</ref> På grunn av dette vart han godt kjend medan han levde, og vart i pressa på den tida omtalt som «den vondaste mannen i verda». Crowley har vorte verande ein viktig person og vert rekna som ein av dei viktigaste okkultistane gjennom tidene. I 2002 vart han i ei undersøking av [[BBC]] kåra til den 73. største briten gjennom tidene. Han er referert av mange forfattarar, musikarar og filmskaparar,<ref>{{Harvnb|Kaczynski|2010|p=Acknowledgments.}}</ref> og har òg hatt stor innverknad på mange seinare esoteriske grupper og individ, som [[Kenneth Anger]], [[Jimmy Page]], [[Kenneth Grant]], [[John Whiteside Parsons|Jack Parsons]], [[Gerald Gardner]], [[Robert Anton Wilson]] og til ein viss grad [[Austin Osman Spare]].<ref>[[#Sut00|Sutin 2000]]. s. 207.</ref> Den portugisiske forfattaren [[Fernando Pessoa]] var ven med Crowley og skreiv ein del skrifter påverka av han. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aleister Crowley|Aleister Crowley]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 25. oktober 2011.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ;Bibliografi {{refbegin}} * {{cite book |title= Perdurabo: The Life of Aleister Crowley ''(Second Edition)'' |last= Kaczynski|first=Richard |year= 2010 |publisher=North Atlantic Books |location=Berkeley, California |isbn=978-0312252434 |ref=Kac10}} * {{cite book |title= Do What Thou Wilt: A Life of Aleister Crowley |last= Sutin|first=Lawrence |year= 2000 |publisher=St Martin's Press |location=New York |isbn=978-0312252434 |ref=Sut00}} * {{cite book |title= The Beast 666: The Life of Aleister Crowley |last= Symonds|first=John |year= 1997 |publisher=Pindar Press |location=London |isbn=9781899828210 |ref=Sym97}} {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{wikiquote|språk=en}} * [http://www.hrc.utexas.edu/research/fa/lfcrowley.html Aleister Crowley-samling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605193152/http://www.hrc.utexas.edu/research/fa/lfcrowley.html |date=2010-06-05 }} på [[Harry Ransom Center]] i [[University of Texas at Austin]] * [http://hermetic.com/crowley The Libri of Aleister Crowley] * [http://thelemicstudies.com The Journal of Thelemic Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120731053247/http://thelemicstudies.com/ |date=2012-07-31 }} * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/41262/aleister-crowley-wicked Aleister Crowley: Wicked] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505073520/http://www.life.com/image/first/in-gallery/41262/aleister-crowley-wicked |date=2010-05-05 }} – bilete frå ''[[Life magazine]]'' {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Engelske astrologar]] [[Kategori:Engelske sjakkspelarar]] [[Kategori:Britiske fjellklatrar]] [[Kategori:Engelske forfattarar]] [[Kategori:Golden Dawn]] [[Kategori:Magikarar]] [[Kategori:Ordo Templi Orientis]] [[Kategori:Folk frå Leamington Spa]] [[Kategori:Thelema]] d1zyjhc0hg776smx4god1n5ag1gc86i 0 204465 3674499 3506659 2026-09-25T09:04:31Z Ranveig 39 Flikk 3674499 wikitext text/x-wiki {{infoboks vitskapsmann}} '''Herbert Spencer''' (Utt: spˈensə) ({{levde|27. april|1820|8. desember|1903|Spencer, Herbert}}) var ein [[storbritannia|britisk]] [[filosof]]. Samstundes med [[Charles Darwin]], [[Ernst Haeckel]] og [[Thomas Huxley]] medverka han til å utarbeide [[evolusjonsteorien]] til eit omfattande filosofisk system. [[Fil:Herbert Spencer by John Bagnold Burgess.jpg|mini|venstre|Spencer måla av [[John Bagnold Burgess]] i 1871-1872]] ==Filosofi== Spencer meinte at samfunnsliv, [[kunst]] og [[vitskap]] er styrt av dei same lovene som gjeld for biologiske [[art]]ars opphav og utvikling. Spencers syn var påverka av politisk økonomisk teori og nytta Darwins teori om [[naturleg seleksjon]] i eit samfunnsøkonomisk perspektiv. Spencer meinte samstundes at samfunnet går i retning av å bli stadig meir avansert og innfløkt, men at einskildindividet i løpet av denne prosessen blir friare enn før, og at konkurranse mellom menneske fremjar framsteget. I ''Social Statistics'' (1851) seier han at dei fattige ikkje klarar å tilpasse seg denne utviklinga, og derfor kan etterlatast for å døy. Dette synet heng saman med Spencers moralfilosofiske [[utilitarisme]]; Han hevdar at det vil kome seinare slekter til gode dersom ein let naturen gå sin gang og fjerne dei uønskte individa. Dette, seier Spencer, er det moralsk riktige standpunktet, fordi det har alle menneskja si lukke i tankane. Likefullt var han også ein utprega individualistisk tenkjar. Han gjer greie for [[moralfilosofi]]en sin i ''Principles of Ethics'' (1878). Tankane til Spencer fekk mykje motbør frå 1880 og framover, frå vitskapleg såvel som [[kristendommen|religiøst]] hald. Spencer si filosofiske verksemd femnar om den optimismen som rådde i samtida, og arbeidet hans blei viktig for fleire fagdisiplinar, særleg [[pedagogikk]], [[religionshistorie]], [[sosiologi]] og [[antropologi]]. Han blir òg rekna som ein viktig premissleverandør for [[sosialdarwinisme|sosialdarwinismen]]. == Kjelder == {{refstart}} * Stromberg, Roland: ''European Intellectual History since 1789'', s. 116-118. 6th edt. Prentice Hall. ISBN 0-13-105990-4 *{{snl|Herbert_Spencer}} {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{politiske filosofar}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:britiske filosofar]] [[Kategori:sosialdarwinismen]] jt2sx9ealqo1gr9zl04pjhyg4mlh7vq 0 215849 3674492 3449987 2026-09-25T09:00:15Z Ranveig 39 Rett. 3674492 wikitext text/x-wiki '''Religiøse debattar om Harry Potter-serien''' stammar i hovudsak frå påstandar om at romanane til [[J.K. Rowling]] inneheld [[okkultisme|okkult]] eller [[satanisme|satanisk]] undertekst. Ei rekkje [[protestantisme|protestantiske]], [[katolisisme|katolske]] og [[ortodoks kristendom|ortodokse kristne]] har argumentert mot serien, i tillegg til nokre [[sjiaislam|sjia-]] og [[sunniislam|sunni-muslimar]]. Responsen på desse påstandane har kome frå mange hjørne. Tilhengarar av serien meiner at magien i ''Harry Potter'' liknar lite på okkultisme. Dei samanliknar serien med verk av [[C.S. Lewis]] og [[J.R.R. Tolkien]], som båe er kjende for å ha skrive fantasy-romanar med tunge kristne undertekstar. Dei religiøse reaksjonane på [[Harry Potter]]-serien har ikkje utelukkande vore negative. Rowling har uttalt fylgjande: «Minst like mykje som bøkene har blitt gått til åtak på frå teologiske synspunkt, har dei også vorte hylla og tekne med på preikestolar. Det som er mest interessant og givande for meg, er at dette har skjedd i fleire ulike trusretningar.»{{manglar kjelde}} ==Jødedommen== Mange prominente rabbinarar har skildra [[Harry Potter]]-bøkene som «ei kraft for det gode».{{manglar kjelde}} På ein konferanse i 2005 ved [[University of Reading]] diskuterte dei om Harry Potter hadde ein «yiddishe neshama», dvs. ei jødisk sjel.{{manglar kjelde}} Sir [[Jonathan Sacks]] og sjefsrabbinaren av [[det britiske samveldet]], hevdar at i «eit samfunn der ungdom er veslevaksne, og vaksne er permanent ungdom», har Harry Potter «gjenvunne barndomsriket, som beviser at du ikkje må forråde for å fortrylle».{{manglar kjelde}} Avgjerda om å lansere den endelege boka/filmen av Harry Potter-serien, [[Harry Potter og Dødstalismanene]], i [[Israel]] kl. 2 på formiddagen på ein laurdag (sabbat), provoserte mange av rabbinarane i landet. Etter jødiske lover er alle forretningar forbodne på sabbaten. ==Islam== Ei rekkje islamske lærde har hevda at dei magiske temaa i bøkene står i konflikt med islamsk lære. Mange online-«[[fatwa]]ar» har blitt logga av imamar mot Harry Potter, av di dei meiner serien er uislamsk.{{manglar kjelde}} I 2002 blei bøkene forbodne på alle skular i [[Dei sameinte arabiske emirata]].{{manglar kjelde}} Ifølgje ein talsmann frå utdanningsdepartementet i emirata, var fantasien og dei magiske elementa i bøkene i strid med islamske verdiar. Sjølv om ein har vedteke å stengje bøkene ute frå skulane i emirata, føreligg det ingen planar om å bannlysa dei frå bokhandlarane. I august 2007 oppdaga politiet i [[Karachi]] i [[Pakistan]] ei bilbombe som dei uskadeleggjorde utanfor eit kjøpesenter.{{manglar kjelde}} Få timar seinare skulle ''[[Harry Potter og Dødstalismanene]]'' bli opna for sal. Boklanseringa blei difor utsett. Ein lokal politimeister kommenterte at «me er enno ikkje sikre på om målet for bombinga var boklanseringa, men det kan ikkje utelukkast.»{{manglar kjelde}} Harry Potter-bøkene er tilgjengelege for sal i [[Iran]]. I leiarartikkelen i den statlege avisa ''Kayhan'' den 26. juli 2007 kunne ein lesa kritikk mot departementa i landet for at dei hadde godkjent salet av den siste Harry Potter-romanen. Redaktøren skildra bøkene som eit «[[sionisme|sionistisk]] prosjekt» og meinte at «sionistane hadde brukt milliardar av dollar» på dei.{{manglar kjelde}} ==Kristendommen i romanane== Medan mange beskriv bøkene som sekulære eller sataniske, har mange forfattarar, blant anna Rowling sjølv, gått langt for å demonstrere at bøkene aktivt fremjar kristen symbolikk og verdiar. ===Kristne allegoriar i ''Harry Potter og Dødstalismanene''=== Mange kommentatorar har peikt på dei bibelske temaa og referansane i ''Harry Potter og Dødstalismanene''. I bladet [[Newsweek]] i august 2007 skreiv [[Lisa Miller]] at når Harry døyr og deretter kjem tilbake til livet for å redde menneskja, liknar han [[Kristus]]. Ho peikar på tittelen på kapitlet dette skjer i, «Kings Cross» - noko som kan peika til Jesu kross. Ho skisserer også scenen der Harry er mellombels daud, og at det plasserer Harry i ein veldig himmelaktig setting der han snakkar til ein farsfigur. «Dei overnaturlege kreftene kjem saman med ein djup bodskap om kjærleik». Miller hevdar vidare at desse parallellane gjer det vanskeleg å tru at grunnlaget for historiene er satanisk. Det er også spekulasjonar frå nettsida [[The Leaky Cauldron]] sin [[podcast]], ''PotterCast'', at [[Dødstalismanane]] fungerer som ein parallell til den heilage treeininga. Harry aksepterer dauden som Jesus gjorde, dei kjem begge tilbake frå dauden, og sigrar over djevelen eller det vonde. ''[[Harry Potter og Dødstalismanene]]'' startar med eit par fraser/dikt. Eitt av dei er skrivne av [[kvekarane|kvekarleiaren]] [[William Penn]], medan den andre er av den greske tragediediktaren [[Aiskylos]]. «Eg var nøgd med valet av desse to sitata av di det eine er heidensk, sjølvsagt, og det andre kjem frå ein kristen tradisjon», sa Rowling om det. «Heilt sidan eg gav ut ''[[Harry Potter og Mysteriekammeret]]'' har eg visst at det måtte bli dei to sitata. Eg visste at viss eg kunne bruke dei i byrjinga av den sjuande boka ville det gjere slutten perfekt. Viss dei sitata var relevante, då hadde eg gått dit eg skulle gå. Dei berre seier alt til meg, det gjer dei verkeleg.»{{manglar kjelde}} [[Raymond Keating]] peikar også ut fleire kristne tema i den siste boka i ein artikkel i [[Newsday]] og konkluderte med at «Det er mogleg å lese ''[[Ringenes Herre]]'' og ''[[Narnia]]'' utan å sjå på dei religiøse aspekta. Det er endå meir tilfelle med [[Harry Potter]], men dei kristne temaa er der likevel». ==Respons på kritikken== ===Rowlings respons=== J.K. Rowling har gjentekne gonger nekta for at bøkene hennar leier born inn i hekseri. I eit intervju med [[CNN]] i 1999, sa ho; «Eg byrja absolutt ikkje å skrive desse bøkene for å oppmuntre nokon born til hekseri. Eg ler litt fordi for meg er ideen absurd. Eg har møtt tusenvis av ungar og ikkje éin gong har eit barn kome opp til meg og sagt: «Frøken Rowling, eg er så glad eg har lese desse bøkene fordi no veit eg at eg vil bli ei heks.»» I eit fjernsynsintervju i 1999, sa Rowling at «Som føresett er du sjølvsagt i din fulle rett til å bestemme kva ditt barn skal utsetjast for. Men du har ikkje rett til å bestemme kva alle andres born skal utsetjast for. Det er sånn eg føler det.» «Wicca-utøvarar trur også eg er ei heks,» fortalte Rowling i [[Entertainment Weekly]] i 2000, og heldt fram: «Det er eg ikkje.» «Folk undervurderer born så enormt», sa Rowling då ho blei spurt om kontroversen rundt 2001-dokumentaren ''Harry Potter and Me''; «Dei veit at det er fiksjon.» ===Sekularisme=== Ein annan respons til påstanden om at bøkene oppmuntrar til hekseri, er at bøkene ikkje oppmuntrar til nokon religion i det heile. Bortsett frå å feire jul, påske og ein trusnøytral prest under gravferda til [[Albus Humlesnurr]] eller bryllaupet mellom Rulle og Fleur, er det religiøse elementet i stor grad fråverande frå bøkene. Lindy Beam, som jobbar i den kristne organisasjonen [[Focus on the Family]], skreiv ein kritisk artikkel om bøkene at «Den åndelege feilen med bøkene er ikkje at Rowling speler på mørke, overnaturlege krefter, men at ho slett ikkje godskriv nokon overnaturlege krefter i det heile. Desse historiene blir ikkje drivne av hekseri og trolldom, men av sekularisme.» ==Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} * ''Denne artikkelen er omsett frå delar av engelsk wikipedia: [http://en.wikipedia.org/wiki/Religious_debates_over_the_Harry_Potter_series Religious debates over the Harry Potter series, den 27. mai 2012.]'' {{refslutt}} [[Kategori:Harry Potter-kontroversar]] 0kra8pe4ynraeb2btqz9058ladfzg96 0 264531 3674508 3235277 2026-09-25T09:15:17Z Ranveig 39 Flikk 3674508 wikitext text/x-wiki {{infoboks kunstnar}} [[File:Georges Rouault House Beaumont sur Sarthe France.jpg|mini|Bustaden til Georges Henri Rouault i Beaumont-sur-Sarthe.]] '''Georges Henri Rouault''' ({{levde|27. mai|1871|13. februar|1958|Rouault, Georges}}) var ein [[Frankrike|fransk]] [[Fauvisme|fauvist-]] og [[Ekspresjonisme|ekspresjonist-]]målar og [[grafikk|grafikar]] i [[litografi]] og radering. ==Liv og gjerning== Rouault var fødd i små kår. Fjorten år gammal fekk han lærlingplass hos ein glasmålar og -reparatør. Medan han arbeidde som lærling var han kveldane elev ved kunstskulen École des Beaux-Arts, der [[Gustave Moreau]] var ein av lærarane hans. Kring 1890 kom Rouault i kontakt med fauvistane, og innleia vennskapar med [[Henri Matisse]], [[Albert Marquet]], [[Henri Manguin]] og [[Charles Camoin]]. Etter 1895 deltok han med måleri av religiøse motiv, landskap og stilleben i offentlege utstillingar som 'Salon d’Automne'. I 1905 stilte han som medlem av fauvistane ut på salongen i Paris. Rouault begynte i 1907 på ein serie bilete av [[narr]]ar, klovnar og horer, verk som i dag vert rekna som sosialkritiske. Frå kring 1910 vart verka hans tilgjengelege for tyske kunstnarar i [[Dresden]], folk som nokre år seinare danna kjernen i den tyske ekspresjonismen. Han var tiltrekt av [[spiritualisme]] og av den dramatiske [[eksistensialisme]]n til [[filosof]]en [[Jacques Maritain]], dei to vart også livsvarige venner. Alt Rouault laga etter møtet med Maritain handla om [[kristen|kristne]], religiøse emne. Frå 1917 konsentrerte Rouault seg fullt ut om måleri som uttrykksform. Særleg var han oppteken av [[Kristus|Kristi]] liding, noko han oppfatta som uttrykk for det menneskelege og menneskja, der oppstoda var einaste håp. Han døydde i fødebyen Paris i 1958. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Georges Rouault|Georges Rouault]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. oktober 2013.'' </div> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Franske målarar]] [[Kategori:Grafikarar]] [[Kategori:Fauvisme]] [[Kategori:Ekspresjonistiske målarar]] [[Kategori:Målarar frå 1800-talet]] [[Kategori:Målarar frå 1900-talet]] ne0bgsdkhgki4yklqubduhapdrcntnn 0 284195 3674488 3434514 2026-09-25T08:55:53Z Ranveig 39 Flikk 3674488 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |namn =Kahale |andre namn1 =Kehale |andre namn =الكحالة |kartposisjon = Libanon | kart = {{posisjonskart|Libanon}} | land = Libanon |regiontype = [[guvernement i Libanon|Guvernement]] |region = [[Libanonfjella guvernement]] |distrikttype = [[distrikt i Libanon|Distrikt]] |distrikt = [[Aley distrikt]] |folketal =13000 |tidssone = [[Egypt Standard Time|EST]] |utc_skilnad = +2 |tidssone_DST = +3 |lat_d=33|lat_m=49|lat_s=19|lat_NS=N |long_d=35|long_m=35|long_s=15|long_EW=E }} '''Kahale''' (arabisk الكحالة) er ein fjellandsby i [[Aley distrikt]] (Caza Aley) i [[Libanon]], 13&nbsp;km frå [[Beirut]]. Han har kring 13&nbsp;000 innbyggjarar, alle [[den maronittiske kyrkja|maronittiske katolikkar]]. Det er tre kyrkjer i landsbyen. ==Etymologi== Namnet Kahale kjem frå [[assyrisk]] og [[arameisk]], frå ''kah'' (verbet tyder «pusta»); ''al'' eller ''el'' (namnet på den [[kaananittisk]]e guden [[guden El|El]], som vert rekna som far til Gud og menneskja). ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kahale|Kahale]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 21. august 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' *Abi Khalil, Charbel. (1997). ''Historie of the Kahale''. Beirut: The Arabic Press. {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== *http://www.kahale.net {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901151618/http://www.kahale.net/ |date=2006-09-01 }} {{Aley distrikt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Busetnader i Libanonfjella guvernement]] [[Kategori:Aley distrikt]] scdkesifytb44t3u5759i3cs1ogv7r8 0 285161 3674382 3417560 2026-09-24T12:10:54Z Ranveig 39 Fmt. 3674382 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | name = Jon Faddis | bilete = Jon Faddis.jpg | bilettekst = Jon Faddis i 2007. | bakgrunn = instrumentalist | fødd = {{fødselsdato og alder|1953|07|24}} | sjanger = [[Bebop]], [[jazz]] | yrke = [[Trompetist]], dirigent, komponist, lærar | instrument = [[Trompet]], [[flygelhorn]] | aktive år = 1971 til i dag | nettstad = http://www.jonfaddis.net/ | kjende instrument = Schilke S-42L trompet }} '''Jon Faddis''' ({{fødd-lua|24. juli 1953}}) er ein [[USA|amerikansk]] [[jazz]]trompetist, dirigent, komponist og lærar. Han vart først kjend for å kunne etterlikne trompetstilen til ikonet [[Dizzy Gillespie]], so var mentoren hans i lag med [[Stan Kenton]]-trompetisten Bill Catalano. ==Biografi== 18 år gammal vart han med storbandet til [[Lionel Hampton]] før han vart med [[Thad Jones/Mel Lewis Orchestra]] som førstetrompetist. Etter å ha spelt med [[Charles Mingus]] tidleg i 20-åra, vart Faddis ein kjend studiomusikar i [[New York]], og spelte på mange popplater i 1970- og 1980-åra. I midten av 1980-åra forlét han studioa og starta ein solokarriere, som førte til album som ''Legacy'', ''Into The Faddisphere'' og ''Hornucopia''. Han var leiar og førstetrompetist for Dizzy Gillespie 70-årsdagsstorband og Dizzy's United Nation Orchestra. Frå 1992 til 2002 leia Faddis [[Carnegie Hall]] Jazz Band (CHJB) ved [[Carnegie Hall]], og dirigerte meir enn 40 konsertar på ti år. Faddis leia òg Dizzy Gillespie Alumni All-Stars og the Dizzy Gillespie Alumni All-Stars Big Band frå starten i 2004, då han vart utpeikt som kunstnarisk leiar for Chicago Jazz Ensemble (CJE), frå 2004 til 2010. I 1999 gav Faddis ut ''Remembrances'' som han fekk ein [[Grammy]]-nominasjon for. Det bestod nesten utelukkande av balladar og var eit samarbeid med den argentinske komponisten/arrangøren [[Carlos Franzetti]]. Faddis var med i filmen ''[[Blues Brothers 2000]]'' frå 1998. I filmen spelar han trompet med [[The Louisiana Gator Boys]]. Han er onkel til [[Madlib]] og [[Oh No]], to hip-hop-produsentar.<ref>[{{Allmusic|class=artist|id=p6481|pure_url=yes}} Allmusic]</ref> ==Diskografi== ===Som leiar=== *1974: ''Jon & Billy'' ([[Storyville Records]]) med [[Billy Harper]] *1976: ''Youngblood'' *1978: ''Good and Plenty'' *1985: ''Legacy'' ([[Concord Jazz]]) *1989: ''Into the Faddisphere'' ([[Sony/Epic Records]]) *1991: ''Hornucopia'' ([[Sony/Epic Records]]) *1995: ''The Carnegie Hall Jazz Band'' ([[Blue Note]]) *1997: ''Swing Summit: Passing On The Torch'' *1997: ''Eastwood After Hours: Live at Carnegie Hall'' ([[Malposo Records/Warner Bros. Records]]) *1998: ''Remembrances'' ([[Chesky]]) *2006: ''Teranga'' ([[Koch Records/E1]]) ===Som sidemann=== '''Med [[Gil Evans]]''' *''[[Live at the Public Theater (New York 1980)]]'' (Trio, 1981) '''Med Dizzy Gillespie''' *''[[Dizzy Gillespie Jam]]'' (Pablo, 1977) *''[[To Diz with Love]]'' (Telarc, 1992) '''As Music Director for The Dizzy Gillespie Alumni All-Stars'' *''Dizzy’s 80th Birthday Party'' (1997) *''Dizzy’s World'' (1999) *''Things to Come'' (Telarc, 2000) '''Med [[Rusty Bryant]]''' *''[[Until It's Time for You to Go av Rusty Bryant|Until It's Time for You to Go]]'' (Prestige, 1974) '''Med [[Jack McDuff]]''' *''[[The Fourth Dimension av Jack McDuff|The Fourth Dimension]]'' (Cadet, 1974) '''Med [[Oscar Peterson]]''' *''[[Oscar Peterson & Jon Faddis]]'' (Pablo Records, 1975) '''Med [[Charles Mingus]]''' *''[[Charles Mingus and Friends in Concert]]'' (Columbia, 1972) '''Med [[Charles Tolliver]]''' *''Impact'' (1972) '''Med [[Anthony Braxton]]''' *''[[Creative Orchestra Music 1976]]'' (Arista, 1976) '''Med [[Kenny Burrell]]''' *''[[Ellington Is Forever]]'' (Fantasy, 1975) '''Med [[Charles Earland]]''' *''[[Intensity av Charles Earland|Intensity]]'' (Prestige, 1972) *''[[Charles III av Charles Earland|Charles III]]'' (Prestige, 1973) *''[[Dynamite Brothers#Filmmusikk|The Dynamite Brothers]]'' (Prestige, 1973) *''Kharma'' (Prestige, 1974) '''Med [[Jerry Fielding]]''' *''The Gauntlet'' (Warner Records, 1978) '''Med [[Grant Green]]''' *''[[The Main Attraction av Grant Green|The Main Attraction]]'' (1976) *''[[Easy av Grant Green|Easy]]'' (1978) '''Med [[Johnny «Hammond» Smith|Johnny Hammond]]''' *''[[The Prophet av av Johnny Hammond|The Prophet]]'' (Kudu, 1972) *''[[Higher Ground av Johnny Hammond|Higher Ground]]'' (Kudu, 1973) '''Med [[Paul Simon]]''' *''[[Graceland av Paul Simon|Graceland]]'' '''Med [[Billy Joel]]''' *''[[An Innocent Man]]'' '''Med [[Michel Camilo]] *''[[One More Once]]'' '''Med [[Don Sebesky]]''' *''[[The Rape of El Morro]]'' (CTI, 1975) '''Med [[Lalo Schifrin]]''' *''[[Black Widow av Lalo Schifrin|Black Widow]]'' (CTI, 1976) *''[[More Jazz Meets the Symphony]]'' (Atlantic, 1993) *''[[Firebird: Jazz Meets the Symphony No. 3]]'' (Four Winds, 1995) *''Lalo Schifrin with WDR Big Band: Gillespiana'' (1996) *''Latin Jazz Suite'' (1999) *''Ins and Outs – Lalo Live at the Blue Note'' (2002) '''Med [[Leon Spencer]]''' *''[[Where I'm Coming From av Leon Spencer|Where I'm Coming From]]'' (Prestige, 1973) '''Med [[Jeremy Steig]]''' *''[[Firefly av Jeremy Steig|Firefly]]'' (CTI, 1977) '''Med [[Gábor Szabó]]''' *''[[Macho av Gábor Szabó|Macho]]'' (Salvation, 1975) '''Med [[Steve Turre]]''' *''[[The Rhythm Within]]'' '''Med [[Randy Weston]]''' *''[[Tanjah av Randy Weston|Tanjah]]'' (Polydor, 1973) '''Med [[Tatsuro Yamashita]]''' *''Circus Town'' (1976) *''Pocket Music'' (1986) *''Boku No Naka No Syounen'' (1988) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jon Faddis|Jon Faddis]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 31. august 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.jonfaddis.net Offisiell nettstad] * [http://www.trompetgig.com/jonfaddis.html Jon Faddis på TrumpetGig.com]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Post-bop-trompetistar]] [[Kategori:Bebop-trompetistar]] [[Kategori:USA-amerikanske jazztrompetistar]] [[Kategori:Musikarar frå California]] q0z3799i4dm3th4bucphj2raajxfdvf 0 305929 3674487 3434054 2026-09-25T08:55:17Z Ranveig 39 Flikk 3674487 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune|land = Dei palestinske territoria |namn=Jeriko |andre namn=أريحا |grunnlagdt1ype = Bystatus | grunnlagd1=1994 |andre namn1=יריחו |andre namn2=al-Awja |etymologi = Velluktande |regiontype = Guvernement | region = Jeriko guvernement |lat_d=31|lat_m=51|lat_NS=N |long_d=35|long_m=27|long_EW=E |grunnlagd = 9600 fvt. |folketal=18346 |folketal_i_år=2007 |folketettleik = auto | areal=58.7 |kartposisjon = Palestina | kart = {{posisjonskart|Palestina}} |borgarmeister=Hassan Saleh<ref>[http://www.jericho-city.org/etemplate.php?id=12 Elected City Council Municipality of Jeriko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505133103/http://www.jericho-city.org/etemplate.php?id=12 |date=2008-05-05 }}. Retrieved 8 March 2008.</ref> |nettstad=[http://www.jericho-city.org/ www.jericho-city.org] }} '''Jeriko''' ([[arabisk]] أريحا, ''ʾArīḥā''; [[hebraisk]] יריחו ''Yeriẖo'') er ein by nær [[Jordanelva]] på [[Vestbreidda]]. Han er det administrative setet i [[Jeriko guvernement]]. I 2007 var folketalet 18&nbsp;346.<ref name="PCBS">[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1487.pdf#page=109 2007 PCBS Census]. [[Palestinian Central Bureau of Statistics]] (PCBS).</ref> Byen var okkupert av Jordan frå 1949 til 1967, og så av [[Israel]] frå 1967 til 1994, då den adminsitrative kontrollen vart gjeve over til [[Dei palestinske sjølvstyresmaktene]].<ref name="jpost.com">[http://www.jpost.com/Features/InThespotlight/Article.aspx?id=254558 The lost Jewish presence in Jericho], [[Jerusalem Post]]</ref><ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/08/2012829184442780471.html Palestinian farmers ordered to leave lands] Al Jazeera. 29. august 2012</ref> Ein trur at byen er ein av dei eldste busette byane i verda.<ref name=gates2003>{{cite book|last=Gates|first=Charles|year=2003| title="Near Eastern, Egyptian, and Aegean Cities", Ancient Cities: The Archaeology of Urban Life in the Ancient Near East and Egypt, Greece and Rome|publisher=Routledge|page=18|isbn=0-415-01895-1|quote= "Jeriko, in the Jordan River Valley in the West Bank, inhabited from ca. 9000 BCE to the present day, offers important evidence for the earliest permanent settlements in the Near East."}}</ref><ref name=Murphyp288>Murphy-O'Connor, 1998, p. 288.</ref><ref name=Freedmanp689>Freedman et al., 2000, p. 689–671.</ref> [[Arkeologi|Arkeologar]] har avdekt funn frå meir enn 20 etterfølgjande busetjingar i Jeriko, den første er datert til å vere 11&nbsp;000 år gammal (kring 9000 fvt.),<ref>{{cite web |author=Akhilesh Pillalamarri| title=Exploring the Indus Valley's Secrets | url=http://thediplomat.com/2015/04/exploring-the-indus-valleys-secrets/ | publisher=The diplomat |date=18 April 2015 | accessdate=18 April 2015}}</ref><ref name="encyclopedia1">[http://www.britannica.com/eb/article-9043547/Jeriko "Jeriko"], [[Encyclopædia Britannica]]</ref> nesten til byrjinga av [[holocen]]-epoken i historia til jorda.<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/cities/2015/feb/16/whats-the-oldest-city-in-the-world |title=What is the oldest city in the world?}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/middleeast/11105676/The-worlds-20-oldest-cities.html |title=The world's 20 oldest cities}}</ref> Jeriko er skildra i [[Bibelen]] som «Palmebyen». Det finst mange kjelder i og kring byen som har trekt til seg menneske i tusenvis av år.<ref name=Bromileyp715>Bromiley, 1995, s. 715.</ref> ==Etymologi== Ein trur at namnet kjem frå det [[kaananittisk]]e ordet ''Reaẖ'' («duftande»), men ein alternativ teori meiner at det kjem frå ordet som tyder «[[måne]]» (''Yareaẖ'') på kananittisk, eller namnet på måneguden [[Yarikh]], sidan byen var eit tidleg senter for dyrking av denne guddommen.<ref>{{cite web|url=http://www.htmlbible.com/sacrednamebiblecom/kjvstrongs/STRHEB34.htm |title=Strong's Bible Dictionary |publisher=Htmlbible.com |date= |accessdate=24. september 2015}}</ref> Det arabiske namnet til Jeriko, ''ʼArīḥā'', tyder «duftande» og kjem frå det same kaananittiske ordet ''Reaẖ'', med same tyding som på hebraisk.<ref name=Schreiberp141>Schreiber, 2003, p. 141.</ref><ref name=Ringp367/><ref name=Bromileyp1136>Bromiley, 1995, p. 1136.</ref><ref>{{cite web|url=http://faculty.gordon.edu/hu/bi/Ted_Hildebrandt/OTeSources/01-Genesis/Text/Articles-Books/Waltke_CreationIV_BSac.pdf|title=Bibliotheca Sacra 132|year=1975|pages=327–42|access-date=2015-09-24|archive-date=2018-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118231611/http://faculty.gordon.edu/hu/bi/ted_hildebrandt/OTeSources/01-Genesis/Text/Articles-Books/Waltke_CreationIV_BSac.pdf}}</ref> ==Historie== Sjølv om det er omstridd, er det hevda at Jeriko kan vere den eldste, kontinuerleg busette byen i verda,<ref>{{cite web |url=http://www.mandatory.com/2013/01/24/the-16-greatest-cities-in-human-history/2 |title=travel, history, civilizations, greatest cities, largest cities, Jericho |publisher=Mandatory |date=24. januar 2013 |accessdate=12. mars 2013 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925134725/http://www.mandatory.com/2013/01/24/the-16-greatest-cities-in-human-history/2 }}</ref> og han er òg den eldste byen ein kjenner til med bymur i verda.<ref>Michal Strutin, ''Discovering Natural Israel'' (2001), p. 4.</ref> ===Oldtida=== ==== Natufiske jeger-samlarar kring 10&nbsp;000 fvt. ==== Ein har funne spor etter busetjing ved Jeriko som går attende til kring 10&nbsp;000 fvt. I [[yngre dryas]] var det kaldt og tørt og det var ikkje mogeleg med permanente busetjingar på ein enkel stad. Kjeldene kring det som skulle bli Jeriko var ein populær leirstad for [[natufisk]]e jeger-samlarar, som etterlet seg mange små steinreiskap.<ref>{{cite book|last=Mithen|first=Steven|title=After the ice: a global human history, 20,000-5000 BCE|year=2006|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.|isbn=0-674-01999-7|page=57|edition=1st Harvard University Press pbk.}}</ref> Kring 9600 fvt. var tørken og kulda under yngre dryas over, og det var mogeleg for dei natufiske gruppene å bli lenger på kvar stad, slik at dei etter kvart busette seg her permanent. ==== Før-keramisk yngre steinalder, kring 9600 fvt. ==== [[File:Tell es-sultan.jpg|mini|venstre|Flyfoto av Jeriko som syner ruinane av Tell es-Sultan]] [[File:Jerycho8.jpg|right|mini|Tufter har kome til syne ved Tell es-Sultan i Jeriko]] [[File:PNA - Yarmoukian Ware, small Jug with fishbone decoration.JPG|mini|Keramikk frå [[Yarmuk-kulturen]] med fiskebeindekorasjon.]] Den første permanente busetnaden i Jeriko utvikla seg nær [[Ein as-Sultan]]-kjelda mellom 10&nbsp;000 og 9000 fvt.<ref>{{cite web|url = http://www.mama.org/exhibits/ancient/prehistoric/|title = Prehistoric Cultures|publisher = Museum of Ancient and Modern Art|year = 2010|accessdate = 5 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url = http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5704/|title = Ancient Jeriko: Tell es-Sultan|year = 2012|accessdate = 5 September 2013|publisher = UNESCO World Heritage Centre}}</ref> Etter kvart som verda vart varmare, oppstod det ein ny kultur som baserte seg på jordbruk og fastbuande bustader, som arkeologar har kalla «[[før-keramisk yngre steinalder A]]» (forkorta som PPNA). PPNA-landsbyar er karakteriserte med små, sirkelforma bustader, og dei gravla dei døde under golvet på bygningane, var avhengig av å jakte ville dyr, dyrka korn og brukte ikkje keramikk. I Jeriko vart dei sirkelforma bygningane bygde med [[Adobe|leire og strå]] som tørka i sola, og som så vart kleba saman med leirmørtel. Kvart hus var kring fem meter i diameter, og hadde buskas smurt inn med leire som tak. Eldstadane var både inne og ute.<ref> {{cite book|last=Mithen|first=Steven|title=After the ice: a global human history, 20,000-5000 BCE|year=2006|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.|isbn=0-674-01999-7|page=54|edition=1st Harvard University Press pbk.}} </ref> Kring 9400 fvt. hadde byen meir enn 70 slike bygningar. Estimat på folketalet varierer frå to-tre tusen til to-tre hundre.<ref name="Akkermans 2004 57"> {{cite book|last1=Akkermans|first1=Peter M. M|last2=Schwartz|first2=Glenn M.|title=The Archaeology of Syria: From Complex Hunter-Gatherers to Early Urban Societies (c.16,000-300 BCE)|year=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521796668|page=57}} </ref> Det mest påfallande er at denne tidlege byen hadde ein massiv steinmur, som var over 3,6 m høg og 1,8 meter brei ved foten. Innafor denne muren stod eit tårn som var over 3,6 m høgt, med ein indre trappeoppgang på 22 steinsteg.<ref name=Ringp367/><ref> {{cite book|last=Mithen|first=Steven|title=After the ice: a global human history, 20,000-5000 BCE|year=2006|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.|isbn=0-674-01999-7|page=59|edition=1st Harvard University Press pbk.}} </ref> Ein har ikkje oppdaga ein slik mur og eit slikt tårn tidlegare i menneskja, og det ville ha teke hundre mann meir enn hundre dagar å bygge. Muren kan ha vore eit vern mot flaumvatn, medan tårnet kan ha blitt brukt til seremoniar.<ref name="Akkermans 2004 57"/> Etter eit par hundreår vart den første busetnaden fråflytta. Ein andre busetnad, grunnlagd kring 6800 fvt., kan ha vore grunnlagd av eit invaderande folk som absorberte dei opphavlege innbyggjarane i den dominerande kulturen sin. Frå denne perioden har ein mellom anna funne ti gipsa hovudskallar, der dei individuelle andletstrekka er måla på.<ref name=Ringp367/> Desse representerer anten [[husgud]]ar eller dei første [[portrett]]a i [[kunsthistorie]]n, og ein trur at dei vart plasserte i heimane til folk, medan lekamane vart gravlagde.<ref name=Freedmanp689/><ref name=Janson>Janson and Janson, 2003.</ref> Fleire busetjingar følgde etter kvarandre frå 4500 fvt. og frametter, og den største vart bygd i 2600 fvt.<ref name=Ringp367/> ====Bronsealderen==== Jeriko var kontinuerleg busett frå mellombronsealderen. Han vart øydelagd seint i bronsealderen, og etter dette tente han ikkje lenger som eit urbant senter. Byen var omgjeve av omfattande forsvarsmurar, forsterka med firkanta tårn, og ein omfattande gravplass med vertikale sjaktgraver og underjordiske gravkammer. Dei flotte gravoffera i somme av desse syner at det dukka opp lokale kongar.{{sfn|Kuijt|2012|p=167}} Det var òg i denne perioden det bibelske [[slaget ved Jeriko]] fann stad. ====Jernalderen==== Tel es-Sultan var ikkje busett frå slutten av 1400- til 900- eller 800-talet fvt, då byen vart bygd opp att. På 600-talet fvt. hadde han vorte ein stor by, men denne vart øydelagd under den [[Det nybabylonske riket|babylonske]] erobringa av [[kongedømet Juda|Juda]] seint på 500-talet fvt. og staden vart igjen utan folkesetnad gjennom den persiske og den hellenistiske tida.{{sfn|Jacobs|2000|p=691}} ===Antikken=== [[File:Jerycho50.jpg|mini|Ruinar av [[Herodes den store|Herodes]]-palasset.]] [[File:Roman aquaduct near Jericho.jpg|mini|[[Romersk akvedukt]] nær Jeriko]] Jeriko gjekk frå å vere eit administrativt senter i [[Yehud Medinata]] (Juda-provinsen) under [[Achaemenid Phoenicia|persisk styre]] til å vere ein privat eigedom for [[Aleksander den store]] mellom 336 og 323 fvt., etter han erobra regionen. Midt på 100-talet fvt. var Jeriko ein del av riket til dei greske [[selevkidane]], då den [[Syria|syriske]] general [[Bakkhides]] bygde fleire fort for å forsterke forsvaret av området kring Jeriko mot opprøret til [[makkabearane]].<ref>1 Macc 9:50</ref> Eit av desse forta, bygd ved inngangen til [[Wadi Qelt]], vart seinare forsterka av [[Herodes den store]], so kalla staden ''Kypros'' etter mor si.<ref name=Murphyp289>Murphy-O'Connor, 1998, pp. 289–291.</ref> Byen vart så styrt av [[hashmonearane]], eit dynasti som var etterkomarar av ei prestegruppe ([[Kohen|kohanim]]) frå [[Levi-stamma]], etter [[makkabearopprøret]] enda med suksess. Dei hadde kontroll over området fram til Herodes tok over den hashemoneiske trona i Judea. Herodes hadde opphavleg leigd Jeriko frå [[Kleopatra]], etter at [[Marcus Antonius]] gav byen til ho som gåve. Etter det felles sjølvmordet deira i 30 fvt., tok [[Octavian]] kontroll over Romarriket og gav Herodes absolutt styre over Jeriko, som ein del av det nye domenet hans. Under Herodes vart det bygd ein [[hippodrom]] (''Tel es-Samrat'') for å underhalde gjestene hans, og ein ny akvedukt for å vatne området nedanfor klippene og fram til vinterpalasset hans ved ''Tulul al-Alaiq''.<ref name=Murphyp289/> Det dramatiske mordet på [[Aristobulus III]] i eit symjebasseng i Jeriko, slik den romersk-jødiske historikaren [[Josefus]] skreiv det, fann stad under ein bankett organisert av svigermor til Herodes. Etter bygginga av palassa, fungerte ikkje byen berre som eit jordbrukssenter, men òg ein vinterbustad for aristokratiet i [[Jerusalem]].<ref name="STF">[http://www.christusrex.org/www1/ofm/mad/discussion/012discuss.html Jeriko - (Ariha)] Studium Biblicum Franciscum - Jerusalem.</ref> Herodes vart etterfølgd av sonen sin, Archelus, som bygde ein landsbyb like ved kalla opp etter hans jølv, ''Archelais'', for å huse arbeidarar på daddelplantasjen hans. [[Strabon]] skildra Jeriko i det første hundreåret i ''Geografia'' som følgjer: {{quote|Jeriko er ei slette omgjeve av eit fjellandskap, som på ein måte heller mot byen som i eit teater. Her er Phoenicon, som er blanda med alle slags oppdyrka og fruktbare tre, men hovudsakleg palmer. Han er 100 [[måleininga stadium|stadia]] lang og overalt er det vatn. Her er òg eit palass og Balsamparken.<ref name=Murphyp289/>}} Gravkammer frå denne tida er hogde ut i klippene og ligg i den lågaste delen av klippenen mellom Nuseib al-Aweishireh og Jebel Quruntul i Jeriko og vart nytta mellom 100 fvt. og 68 evt.<ref name=Murphyp289/> [[File:El Greco - Christ Healing the Blind - WGA10420.jpg|mini|Jesus lækjar ein blind mann i Jeriko, El Greco]] I dei kristne [[Evangelium|Evangelia]] står det at [[Jesus]] reiste gjennom Jeriko, der han lækja ein<ref>{{cite web|url=http://www.biblegateway.com/passage/?search=Mark+10&version=NIV |title=Blind Bartimaeus Receives his Sight, Mark 10:46 |publisher=Biblegateway.com |date= |accessdate=31. mars 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.biblegateway.com/passage/?search=Luke+18:35&version=NIV |title=A Blind Beggar Receives His Sight Luke 18:35 |publisher=Biblegateway.com |date= |accessdate=31. mars 2011}}</ref> or two<ref>{{cite web|url=http://www.biblegateway.com/passage/?search=Matthew+20&version=NIV |title=Jesus Heals Two Blind Beggars, Matthew 20:29 |publisher=Biblegateway.com |date= |accessdate=31. mars 2011}}</ref> blind tiggar og inspirerte ein lokal skatteinnkrevjar kalla [[Zakkeus]] om å gjere bot for dei uærlege metodane sine. Vegen mellom Jerusalem og Jeriko er åstad for [[Parabelen om den gode samaritanen]].<ref>{{cite web|url=http://www.biblegateway.com/passage/?search=Luke+10&version=NIV |title=The Parable of the Good Samaritan Luke 10:25 |publisher=Biblegateway.com |accessdate=31. mars 2011}}</ref> Etter Jerusalem fall for hæren til [[Vespasian]] under Det store opprøret i Judea i 70 evt., vart Jeriko raskt mindre viktig, og i 100 evt. var han berre ein liten romersk garnisonsby.<ref name=Loschp117/> Det vart bygd ei borg her i 130 og han spelte ei rolle i å stoppe [[Bar Kochba-opprøret]] i 133. Soger frå Jeriko av ein kristen [[pilegrim]] er gjeven i 333. Kort tid etter vart det oppbygde området i byen fråflytta og ein bysantinsk Jeriko, ''Erikha'', vart bygd 1,5 km lenger mot aust, kring staden der den moderne byen ligg.<ref name=Loschp117>Losch, 2005, s. 117–118.</ref> [[Kristendom]]en tok over i byen i bysantinsk tid og området vart tett folkesett. Det vart bygd fleire kloster og kyrkjer, inkludert [[St. Georg-klosteret i Wadi Qelt|St. Georg av Koziba]] i 340 evt. og ei kyrkje med kuppel tileigna [[Elisha|St. Eliseus]].<ref name="STF"/> Det vart òg bygd minst to [[synagoge]]r på 500-talet.<ref name=Murphyp289/> Klostera vart fråflytta etter den persiske invasjonen i 614.<ref name=Ringp367/> ===Den arabiske kalifattida=== [[File:Arabischer Mosaizist um 735 001.jpg|mini|[[Arabisk]] [[omajadane|omajade]]-[[mosaikk]] frå [[Hisham-palasset]] i Jeriko.]] Jeriko, som då vart kalla Ariha i ein arabisk variant, vart ein del av [[Jund Filastin]] (Palestina militærdistrikt), som var ein del av den større provinsen [[Bilad al-Sham]]. Den arabiske og muslimske historikaren Musa b. 'Uqba (d. 758) skreiv at [[kalif]]en [[Umar ibn al-Khattab]] sende jødar og kristen frå [[Khaybar]] i eksil til Jeriko (og Tayma).<ref>Several hadith collections: e.g. Bukhari, ''Sahih'' as translated Muḥammad Muḥsin Khân, The Translation of the Meanings of Sahih al-Bukhari (India: Kitab Bhavan, 1987) 3.39.531 and 4.53.380, and Muslim ''Sahih'' trans. Abdul Hamid Siddiqui (Lahore: Kazi Publications, 1976) 10.3763.</ref> I 659 kom distriktet under [[Mu'awiya]] sin kontroll, som grunnla [[Omajade-kalifatet|Omajade-dynastiet]]. Det året øydela eit jordskjelv Jeriko.<ref>''The Maronite Chronicle'', written during Mu'awiya's caliphate. Note that for propaganda reasons it dates the earthquake to the wrong year: Andrew Palmer, ''The Seventh Century in the West-Syrian Chronicles'' (Liverpool: Liverpool University Press, 1993), 30, 31, 32.</ref> Eit tiår seinare vitja pilegrimen [[Arculf]] Jeriko og fann byen i ruinar, og alle dei jammerlege kaananittane var flytta til rønnebyar langs breidda av [[Daudehavet]].<ref>“The Pilgrimage of Arculf in the Holy Land”, De Locis Sanctis as translated by Rev. James Rose MacPherson (W. London: BD. 24, Hanover Square, 1895), ch. I.11.</ref> Den tiande omajade-kalifen, [[Hisham ibn Abd al-Malik]], bygde eit palass kalla [[Hisham-palasset|Khirbet al-Mafjar]] kring 1,5 km nord for Tell as-Sultan i 743, og to moskear, ein borgplass, mosaikk og andre ting som ein framleis kan sjå i dag, trass i at dei vart delvis øydelagde i eit jordskjelv i 747. Omajade-styret enda i 750 og vart etterfølgd av dei arabiske kalifata til [[abbasidane]] og [[fatimidane]]. Irrigert jordbruk vart utvikla under det islamske styret, og Jeriko fekk igjen status som den frodige «Palmebyen».<ref name=Shahinp285>Shahin, 2005, p. 285.</ref> [[Al-Muqaddasi|Al-Maqdisi]], ein arabisk geograf, skreiv i 985 at, «vatnet i Jeriko er det mest verdsette og beste i heile [[islam]]. Her er mykje [[banan]]ar, [[daddel|dadlar]] og blomar med god lukt.»<ref name=Shahinp283>Shahin, 2005, p. 283.</ref> Han omtalar òg Jeriko som ein av dei viktigaste byane i Jund Filastin.<ref>al-Muqaddasi quoted in Le Strange, 1890, p.39.</ref> Byen blømde fram til 1071 med invasjonen av [[seldsjukkane]], etterfølgd av uroa under [[krosstoga]]. ===Krossfararstyret=== I 1179 bygde krossfararane oppatt Klosteret St. Georg av Koziba, ved den opphavlege staden, 10 km frå sentrum av byen. Dei bygde òg to nye kyrkjr og eit kloster tileigna [[Johannes døyparen]], og dei innførte produksjon av [[sukkerrøyr]] i byen.<ref name=Hull>Hull, 1855.</ref> I 1187 vart krossfararane drivne bort av [[ajjubidane|ajjubide-styrkane]] til [[Saladin]] etter sigeren deira i [[slaget ved Hattin]], og byen falma sakte hen.<ref name=Ringp367/> ===Mamelukkane=== [[File:Map of Jericho in 14c Farhi Bible by Elisha ben Avraham Crescas.jpg|thumb|Kart frå 1300-talet av Jeriko i Farchi-Bibelen]] I 1226 sa den arabiske geografen [[Yaqut al-Hamawi]] om Jeriko, «han har mange palmetre, og store mengder sukkerrøyr, og bananar. Det beste sukkeret i heile ''Ghaur'' er laga her.» På 1300-talet skreiv [[Abu al-Fida]] at det var [[svovel]]gruver i Jeriko, «dei einaste i Palestina.»<ref>al-Hamawi and Abu-l Fida quoted in Le Strange, 1890, p.397.</ref> ===Osmansk tid=== [[File:Jerico1.jpg|mini|Postkort med Jeriko frå seint på 1800-talet eller tidleg på 1900-talet.]] [[File:Cliffs over jericho.jpg|mini|Det gresk-ortodokse [[Freistingsklosteret]] oppom dagens Jeriko.]] Dei siste åra av det osmanske styret, var Jeriko ein del av Jerusalem [[waqf]] og [[Imaret|imerat]]. Landsbybuarane produserte [[indigo]] som ei viktig inntektskjelde, og nytta ein kjele som var spesiallaga for dette føremålet, lånt bort til dei av osmanske styresmakter i Jerusalem.<ref name=Singerp120>Singer, 2002, s. 120.</ref> Gjennom det meste av tida under osmanarane, var Jeriko ein liten landsby med bønder som ofte var utsett for åtak frå [[bediun]]ar. Den franske reisande [[Laurent d'Arvieux]] skildra byen i 1659 som «no aude, og består berre av kring femti fattige hus i dårleg forfatning....Slette rundt er særs frodige, jorda er middels feit, men får vatn av fleire bekkar, som flyt ut i Jordan. Trass i desse fordelane er det berre hagane nærast byen som er oppdyrka.»<ref>Graham, Peter. A Topographical Dictionary of Palestine. London, 1836. Page 122.</ref> På 1800-talet vitja ofte europeiske forskarar, arkeologar og misjonærar ofte staden. Den første utgravinga av Tell as-Sultan vart utført i 1867, og klostera St. Georg av Koziba og Johannes døyparen vart starta opp att og ferdig oppussa i høvesvis 1901 og 1904.<ref name=Ringp367/> ===Moderne tid=== Etter Det osmanske riket kollapsa mot slutten av [[den fyrste verdskrigen]], kom Jeriko under styret til [[Palestinamandatet]]. Britane bygde festningsverk i Jeriko under [[andre verdskrigen]] med hjelp frå det jødiske selskapet [[Solel Boneh]], og bruene vart rigga med eksplosiv i tilfelle ein mogeleg tysk invasjon.<ref name=Frilingp65>Friling and Cummings, 2005, p. 65.</ref> I 1927 vart Jeriko og andre byar rundt hardt råka av [[jordskjelvet i Jeriko i 1927|jordskjelv]]. Kring 300 menneske mista livet.<ref>{{cite web |url=http://www.yalibnan.com/2013/10/22/israel-hit-by-fifth-minor-quake-in-a-week/ |title=Israel hit by fifth minor quake in a week |publisher=[[Ya Libnan]] |date=22 October 2013 |accessdate=27 December 2013}}</ref> Jeriko vart [[den jordanske okkupasjonen av Vestbreidda|okkupert]] av [[Jordan|Transjordan]] under [[den arabisk-israelske krigen i 1948]]. [[Jeriko-konferansen]], organisert av kong Abdullah med over 2000 palestinske delegatar til stades, erklærte seg i 1948 som konge over Palestina og bad om ei samanslåing av Transjordan og Palestina i eit steg mot ein full arabisk samling. I midten av 1950 annekterte Jordan formelt Vestbreidda med Jeriko.<ref name=Benvenistip27>Benvenisti, 1998, pp. 27-28.</ref> Jeriko vart [[militærokkupasjon|okkupert]] av [[Israel]] under [[seksdagarskrigen]] i 1967 i lag med resten av Vestbreidda. Han vart først gjeven over til [[Den palestinske sjølvstyresmakta]] i høve [[Osloavtalen]].<ref name="csmonitor.com">[http://www.csmonitor.com/2004/0914/p01s04-wome.html At 10th anniversary, a far poorer Palestinian Authority]</ref> Det avgrensa palestinske sjølvstyret i Jeriko starta 4. mai 1994.<ref>{{cite web|last=Simons |first=Marlise |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9502EED91530F933A05757C0A962958260 |title=Gaza-Jericho Economic Accord Signed by Israel and Palestinians |location=Jeriko (West Bank); Middle East; Gaza Strip |publisher=New York Times |date=30 April 1994 |accessdate=31. mars 2011}}</ref> Byen er ein enklave i Jordandalen i det som er rekna som Område A på Vestbreidda, medan området rundt vert rekna som Område C under full israelsk militærkontroll. Fire vegsperringar ligg rundt enklaven og hindrar palestinske innbyggjarar i Jeriko å flytte seg rundt på Vestbreidda.<ref>{{citation|last=Ġānim|first=Asʻad|title=Palestinian Politics After Arafat: A Failed National Movement|publisher=Indiana University Press|year=2010|page=35|isbn=9780253354273}}</ref> Som svar på [[den andre Intifada]] i 2001 og fleire [[sjølvmordsbombe|sjølvmordsbomber]] vart Jeriko igjen okkupert av israelske soldatar.<ref name="csmonitor.com"/> Ei to meter djup grøft vart grave kring store delar av byen for å kontrollere palestinsk trafikk til og frå Jeriko.<ref name=ARIJ>ARIJ & LRC, 20 March 2001, [http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=138 ''The Tightening of the Siege on Jericho: Israel Employs a New Policy of Trench Digging''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130613235138/http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=138 |date=2013-06-13 }}</ref> Den 14. mars 2006 sette det israelske forsvaret i gang [[Operasjon Bringing Home the Goods]], der dei raida eit fengsel i Jeriko for å fange generalsekretæren i PFLP, [[Ahmad Sa'adat]] og fem andre fangar som var skulda for å ha myrda den israelske turistministeren [[Rehavam Zeevi]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4806714.stm Israel holds militant after siege] 14 March 2006 ''[[BBC News]]''</ref> ==Geografi== [[Fil:Jerycho9.jpg|mini|Kabelvogn i Jeriko.]] Jeriko ligg 258 meter under havnivå i ein [[oase]] i [[Wadi Qelt]] i [[Jordandalen]].<ref name=Murphyp288/><ref name=Ringp367/><ref name=Holmanp1391>Holman, 2006, p. 1391.</ref> Den nærliggande kjelda ''Ein es-Sultan'' produserer 3,8&nbsp;m³ vatn per minutt, og gjev vatn til eit 10 kvadratkilometer stort område gjennom fleire kanalar, som endar opp i [[Jordanelva]], 10 km unna.<ref name=Ringp367>Ring et al., 1994, [http://books.google.com.au/books?id=R44VRnNCzAYC&pg=RA1-PA367&dq=jericho+babylonian+ring&lr=#v=onepage&q=&f=false p. 367–370].</ref><ref name=Holmanp1391/> Årsmiddelnedbøren er 160 mm, hovudsakleg mellom november og februar. Middeltemperaturen er 15 ºC i januar og 31 ºC i august.<ref name=Holmanp1391/> ==Økonomi== [[Fil:PikiWiki Israel 1539 The market of Jericho השוק ביריחו.jpg|mini|Marknadsplass i Jeriko, 1967.]] I 1994 signerte Israel og palestinarane ein økonomisk avtale som gjorde at palestinarane i Jeriko kunne opne bankar, samle inn skatt og delta i eksport og import, som ei førebuing til sjølvstyre.<ref>[http://www.nytimes.com/1994/04/30/world/gaza-jericho-economic-accord-signed-by-israel-and-palestinians.html?pagewanted=all&src=pm Gaza-Jericho Economic Accord Signed by Israel and Palestinians]</ref> I 1998 vart det bygd eit kasino og hotell til 150 millionar dollar i Jeriko, med støtte frå [[[[Yasser Arafat]]]].<ref>{{Citation |title=Walls going up in Jeriko – construction of casino-hotel Palestinians, Israelis have role in project |url=http://articles.baltimoresun.com/1998-07-26/news/1998207031_1_casinos-austria-play-in-casinos-jericho |accessdate=2015-09-24 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102854/http://articles.baltimoresun.com/1998-07-26/news/1998207031_1_casinos-austria-play-in-casinos-jericho }}</ref> Ei av hovudnæringane til Jeriko er kristen turisme. Ei kabelvogn tar kristne pilegrimar opp høgda til [[Freistingsfjellet]], som har eit gresk-ortodoks kloster med flott utsyn over regionen.<ref name="jpost.com"/> I 2010 vart Jeriko, som ligg nær Daudehavet, rekna som det mest populære turistmålet til palestinske turistar.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/expat/expatnews/7214355/Palestinians-aim-to-push-tourism-beyond-Bethlehem.html Palestinians aim to push tourism beyond Bethlehem]</ref> Jordbruk er ei anna viktig næring, og det veks mange bananlundar kring byen.<ref name="jpost.com"/> ==Idrett== Idrettslaget [[Hilal Areeha]] spelar [[fotball]] i førstedivisjonen på Vestbreidda. Dei spelar kampane sine på [[Jeriko internasjonale stadion]] som tar 15&nbsp;000 innbyggjarar.<ref>{{Citation |title=World Stadiums |url=http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/palestine.shtml |accessdate=2015-09-24 |archive-date=2009-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130075749/http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/palestine.shtml }}</ref> [[File:Jericho Panorama.jpg|thumb|center|800px|Panorama av Jeriko]] ==Venskapsbyar== Jeriko er venskapsby med: {{Colbegin|2}} *{{flagicon|BRA}} [[Campinas]] i [[Brasil]] *{{flagicon|HUN}} [[Eger]] i [[Ungarn]]<small>''(sidan 2013)''<ref name="Eger">{{cite web|url=http://index.hu/belfold/2013/09/07/jeriko_lett_eger_uj_testvervarosa/|title=Jerikó lett Eger új testvérvárosa|publisher=Index.hu|accessdate=7. september 2013}}</ref></small> *{{flagicon|ITA}} [[Alessandria]] i Italia <small>''(sidan 2004)''</small> *{{flagicon|ITA}} [[Pisa]] i Italia <small>''(sidan 2000)''<ref name="Pisa">{{cite web|url=http://www.comune.pisa.it/english/doc/gemhome.htm|title=''Pisa - Official Sister Cities''|publisher=Comune di Pisa, Via degli Uffizi, 1 - 56100 Pisa centralino: +39 050 910111 |accessdate=16 December 2008}}</ref></small> *{{flagicon|NOR}} [[Lærdal]] i [[Noreg]]<small>''(sidan 1998)''</small> *{{flagicon|ROM}} [[Iaşi]] i [[Romania]] *{{flagicon|SRB}} [[Kragujevac]] i [[Serbia]]<ref name="Kragujevac Twinning">{{cite web|url=http://www.kragujevac.rs/Gradovi_prijatelji-59-1|title=Kragujevac Twin Cities|publisher=2009 Information service of Kragujevac City|accessdate=21. februar 2009|archive-date=2010-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100310055617/http://www.kragujevac.rs/Gradovi_prijatelji-59-1}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[Calipatria]] i [[California]] i USA {{Colend}} ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jericho|Jericho]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. september 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' *{{Cite book|title=City of Stone: The Hidden History of Jerusalem|authorlink=Meron Benvenisti|first=Meron|last=Benvenisti|publisher=[[University of California Press]]|year=1998|isbn= 978-0-520-20768-4}} *{{Cite book|title=The International Standard Bible Encyclopedia: E-J|first=Geoffrey W.|last=Bromiley|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=1995|isbn= 978-0-8028-3782-0}} *{{Cite book | authorlink1=Israel Finkelstein|last1= Finkelstein |first1= Israel |authorlink2=Neil Asher Silberman |last2=Silberman |first2=Neil Asher |title= [[The Bible Unearthed]] |publisher= Touchstone |year= 2002 |isbn= 0-684-86913-6}} *{{Cite book|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|authorlink1=David Noel Freedman|first1=David Noel|last1=Freedman|first2=Allen C.|last2=Myers|first3=Astrid B.|last3=Beck|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2000|isbn= 978-0-8028-2400-4}} *{{Cite book|title=Arrows in the Dark: David Ben-Gurion, the Yishuv Leadership, and Rescue Attempts During the Holocaust|first1=Tuvia|last1=Friling|first2=Ora|last2=Cummings|publisher=University of Wisconsin Press|year=2005|isbn= 978-0-299-17550-4}} *{{Cite book | title = Ancient Cities: The Archaeology of Urban Life in the Ancient Near East and Egypt, Greece and Rome. | last = Gates | first = Charles | year = 2003}} *{{Cite book|title=Holman Illustrated Study Bible-HCSB: Holman Christian Standard Bible|publisher=Broadman & Holman Publishers|last=Holman|year=2006|isbn= 978-1-58640-275-4}} *{{Cite book|title=Mount Seir, Sinai and Western Palestine|first=Edward|last=Hull|year=1855|publisher=Richard Bently and Sons|url=http://books.google.co.uk/books?hl=en&id=9e88L7DVTq8C}} *{{cite book |last1 = Jacobs |first1 = Paul F. |chapter = Jeriko |editor1-last = Freedman |editor1-first = David Noel |editor2-last = Myers |editor2-first = Allen C. |title = Eerdmans Dictionary of the Bible |year = 2000 |publisher = Eerdmans |url = https://books.google.com.au/books?id=qRtUqxkB7wkC&pg=PA691&dq=%22Attempts+to+identify%22%22Tell+es-Sultan+with+Jeriko%22%22flounder+on+the+absence+of+archaeological+data%22&hl=en&sa=X&ei=A02iVLKLDee7mQXz4YGQAw&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=%22Attempts%20to%20identify%22%22Tell%20es-Sultan%20with%20Jeriko%22%22flounder%20on%20the%20absence%20of%20archaeological%20data%22&f=false }} *{{Cite book|title=History of Art: The Western Tradition|first1=Horst Woldemar|last1=Janson|first2=Anthony F.|last2=Janson|publisher=[[Prentice Hall]] |year=2003|isbn=0-13-182895-9}} *{{Cite book | title = Digging Up Jeriko | authorlink=Kathleen Kenyon|first = Kathleen | last = Kenyon | year = 1957}} *{{Cite book | title = The Oxford Companion to Archaeology | last = Kuijt | first = Ian | year = 2012 | url=https://books.google.com.au/books?id=xeJMAgAAQBAJ&pg=RA1-PA166&dq=%22Bronze+Age+Jeriko+was+surrounded+by+extensive+defensive+wall+systems%22&hl=en&sa=X&ei=3WpQVbbQIILbmAX_m4GQDw&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q=%22Bronze%20Age%20Jeriko%20was%20surrounded%20by%20extensive%20defensive%20wall%20systems%22&f=false}} *{{Cite book|title=Palestine Under the Moslems|first=Guy|last=LeStrange|publisher=Alexander P. Watt for the Committee of the Palestine Exploration Fund|year=1890}} *{{Cite book|title=The Uttermost Part of the Earth: A Guide to Places in the Bible|first=Richard R.|last=Losch|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2005|isbn= 978-0-8028-2805-7}} *{{Cite book|title=The Holy Land: An Oxford Archaeological Guide from Earliest Times to 1700|first=Jerome|last=Murphy-O'Connor|authorlink=Jerome Murphy-O'Connor|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1998|isbn= 978-0-19-288013-0}} *{{Cite book|title=International dictionary of historic places|first1=Trudy|last1=Ring|first2=Robert M.|last2=Salkin|first3=K. A.|last3=Berney|first4=Paul E.|last4=Schellinger|publisher=Taylor & Francis|year=1994|isbn= 978-1-884964-03-9}} *{{Cite book|title=Amazing Archaeologists and Their Finds|first=William|last=Scheller|publisher=The Oliver Press, Inc.|year=1994|isbn= 978-1-881508-17-5}} *{{Cite book|title=The Shengold Jewish Encyclopedia|first1=Mordecai|last1=Schreiber|first2=Alvin I.|last2=Schiff|first3=Leon|last3=Klenicki|publisher=Schreiber Pub.|year=2003|isbn= 978-1-887563-77-2}} *{{Cite book|title=Palestine: A Guide|first=Mariam|last=Shahin|year=2005|publisher=Interlink Books|isbn= 978-1-56656-557-8}} *Stacey, D. 'Hedonists or pragmatic agriculturalists? Reassessing Hasmonean Jeriko', ''Levant'', '''38''' (2006), 191–202. {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{Offisiell nettstad}} *[http://www.jericho-cablecar.com// Jeriko kabelvogn] *[http://ljames1.home.netcom.com/jericho99.html Jeriko: Tel es-Sultan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013030856/http://ljames1.home.netcom.com/jericho99.html |date=2008-10-13 }} {{Jeriko guvernement}} {{Byar på Vestbreidda}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Jeriko| ]] [[Kategori:Bronsealderstader i Palestina]] [[Kategori:Byar på Vestbreidda]] [[Kategori:Den fruktbare halvmånen]] [[Kategori:Stader i Bibelen]] [[Kategori:Natufi-stader]] [[Kategori:Busetnader frå yngre steinalder]] [[Kategori:Tegart-fort]] [[Kategori:Byar i Toraen]] [[Kategori:Historiske jødiske samfunn]] bnshvs48gn1zt5izts4m6c99smh43x5 0 319038 3674494 2899634 2026-09-25T09:01:15Z Ranveig 39 Rett. 3674494 wikitext text/x-wiki Eit '''verdsbilete''' er eit populært omgrep for den samla førestillinga til [[menneske]]t om [[verda]], [[jorda]], og kva rolle menneskja har innafor og i forhold til det. Utviklinga av det astronomiske verdsbiletet har gjennom historia vore prega av store motsetnader. Hos dei første menneska var det eit antroposentrisk syn, der det var observatøren som stod i sentrum. Dei gamle egyptarane og babylonarane, som gjorde nøyaktige målingar av himmelen, hadde eit liknande syn, og prøvde ikkje å forklare det dei såg på himmelen. Det var dei greske filosofane og naturforskarane i oldtida som først prøvde å forstå korleis og kvifor dei forskjellige himmelfenomena oppstår. Dei hadde eit [[geosentrisk verdsbilete]], òg kalla det ptolemaiske verdssystemet, der jorda var i sentrum for alt. [[Nikolaus Kopernikus]] erstatta det geosentriske verdsbiletet med [[det heilosentriske verdsbiletet]], eller [[det kopernikanske verdssystemet]], der sola var sentrum i universet som planetane krinsar rundt. Ideane til Kopernikus var alt blitt hevda av grekaraen [[Aristarkhos]] (310–230 f.Kr.), men utan å finne noko vidare forståing. I 1750 forklarte [[Thomas Wright]] at sola stod i sentrum av [[Mjølkevegen]], i eit skiveforma system av stjerner. Dette synet heldt seg til 1917, då [[Harlow Shapley]] ut frå fordelinga av [[stjernehop]]ane synte at sola langt i frå var sentral, men heller i utkanten av systemet. Det er ingenting som sæpregar sola, ho er berre ei av mange milliardar. ==Kjelder== {{refstart}} *{{citation|last=Ringnes|first=Truls|url=http://snl.no/verdensbilde|contribution=Verdensbilde|date=21. desember 2011|title=Store norske leksikon|accessdate=13. august 2014}} {{refslutt}} [[Kategori:Astronomihistorie]] [[Kategori:Astrologihistorie]] [[Kategori:Den kopernikanske revolusjonen]] jd0newvm7fj1czyft5lbf8idvu72eo8 0 321726 3674532 3381859 2026-09-25T09:59:11Z Ranveig 39 Rett. 3674532 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkalbum | tittel = Painkiller | format = Studioalbum | artist = [[Judas Priest]] | Cover = Judaspainkiller.JPG | utgjeve = 3. september 1990 | innspelt = Januar-mars 1990 | Studio = [[Studio Miraval|Miraval Studios]] i Correns i Frankrike og [[Wisseloord Studios]] i Hilversum i Nederland | sjanger = [[Heavy metal]],<ref name="sputnik"/><ref>{{cite book |url=http://books.google.com/books?id=KNrV3iQ_qrIC&pg=PA39 |pages=39–40 |last=Sharpe-Young |first=Garry |title=Metal: The Definitive Guide |publisher=Jawbone Press |date=2007 |isbn=9781906002015 |quote=All in all, ''Painkiller'' put Judas Priest back at the top of the heavy metal pile.}}</ref><ref>{{cite book |title=The Top 500 Heavy Metal Albums of All Time |last=Popoff |first=Martin |pages=63–4 |publisher=ECW Press |date=2004 |isbn=9781554902453}}</ref> [[speed metal]]<ref name="sputnik"/><ref name="allmusic">{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/painkiller-mw0000690117|title=Judas Priest – Painkiller|publisher=[[AllMusic]]|first=Steve|last=Huey|date=4 August 2006|accessdate=20. september 2016}}</ref> | lengd = 46:08 | selskap = [[Columbia Records|Columbia]] | produsent = [[Judas Priest]] and [[Chris Tsangarides]] | førre = ''[[Ram It Down]]''<br />(1988) | kronologi = ja | neste = ''[[Jugulator]]''<br />(1997) {{Singlar | namn = Painkiller | format = studio | Singel 1 = [[Painkiller av Judas Priest|Painkiller]]» / «United | Singel 1 dato = September 1990 | Singel 2 = [[A Touch of Evil]]» / «Between the Hammer and the Anvil | Singel 2 dato = Mars 1991 | Singel 3 = Night Crawler» / «Living After Midnight (live) | Singel 3 dato = April 1993 }} }} {{Platemeldingar | kritikk1 = [[AllMusic]] | kritikk1karakter = {{Rating|4|5}}<ref name="allmusic"/> | kritikk2 = [[Sputnikmusic]] | kritikk2karakter = 5.0/5.0<ref name="sputnik">{{cite web|url=http://www.sputnikmusic.com/review/8546/Judas-Priest-Painkiller/|title=Judas Priest – Painkiller|publisher=[[Sputnikmusic]]|first=Mike|last=Stagno|date=4 August 2006|accessdate=8 May 2012}}</ref> | noprose = yes }} '''''Painkiller''''' er det tolvte [[studioalbum]]et til det britiske [[heavy metal]]-bandet [[Judas Priest]]. Det kom ut i september 1990 og var det siste Judas Priest-albumet med songaren [[Rob Halford]] før han kom attende i 2005 for albumet ''[[Angel of Retribution]]''. Det er òg det første med trommeslagaren [[Scott Travis]]. ==Innspeling== ''Painkiller'' er det første Judas Priest-albumet med trommeslagaren [[Scott Travis]], som erstatta [[trommeslagaren Dave Holland|Dave Holland]] i 1989. Travis var tidlegare medlem i bandet [[Racer X]]. Albumet vart spelt inn i Miraval Studios i [[Brignoles]] i Frankrike tidleg i 1990 og miksa i [[Wisseloord Studios]] i [[Hilversum]] i Nederland seinare på året. ==Tekstar== Mange av tekstane på albumet har eit [[fantasi]]-tema, som tittelsporet som skildrar ein [[superhelt]]-aktig person som reddar menneskja frå øydelegging. «A Touch of Evil» brukar tema som besetjing og magi som metaforar for romantikk. Rob Halford hevda i eit intervju at songen «Hell Patrol» handlar om [[United States Air Force|US Air Force]]-pilotar under [[Golfkrigen]] som byrja nokre månader før albumet kom ut. ==Utgjeving== Trass i at albumet var ferdig i mars 1990 vart det forseinka på grunn av rettssaka mot bandet som byrja 16. juli 1990. Bandet måtte i retten for skuldingar om å ha plassert løynde meldingar i ein song som skal ha gjort at to unge menn i Reno i Nevada prøvde å ta livet sitt 23. desember 1985. Saka vart til slutt avvist den 24. august 1990. Bandet gav omsider ut albumet 3. september 1990. Albumet selde til gullplate i Nord-Amerika i januar 1991. Ein nymastra versjon vart gjeve ut på CD i mai 2001, med eit konsertopptak av «Leather Rebel» og ein tidlegare ikkje utgjeven song, «Living Bad Dreams». Albumet vart nominert til [[Grammyprisen]] for beste metalsong, men tapte for [[Metallica]] sin versjon av [[Queen]]-songen «[[Stone Cold Crazy]]». ==Mottaking== ''Painkiller'' har stort sett fått god kritikk, særleg frå metal-miljøet. På metal-archives.com har albumet ein gjennomsnittleg karakter på 93% basert på 23 meldingar.<ref>http://www.metal-archives.com/albums/Judas_Priest/Painkiller/465</ref> ==Halford gir seg == Etter turneen for dette albumet, slutta songaren [[Rob Halford]] i bandet i mai 1992 og hadde lite kontakt med dei tidlegare bandkollegaene gjennom 1990-åra. Årsaka skal ha vore aukande spaningar i bandet og at Halford ønskte å utforske nye musikalske retningar med sitt eige band, [[musikkgruppa Fight|Fight]]. Dette tvang han til å forlate Judas Priest for at den nye musikken hans kunne seljast. Judas Priest var inaktive i fleire år etter Halford slutta, men kom etter kvart attende med den nye songaren [[Tim «Ripper» Owens]] i 1996, som song på studioalbuma ''[[Jugulator]]'' og ''[[Demolition av Judas Priest|Demolition]]''. ==Innhald== ===CD=== {{sporliste | alle songar = [[Glenn Tipton]], [[Rob Halford]] og [[K.K. Downing]], utanom der anna er nemnt. | tittel1 = [[songen Painkiller|Painkiller]] | lengd1 = 6:06 | tittel2 = Hell Patrol | lengd2 = 3:35 | tittel3 = All Guns Blazing | lengd3 = 3:56 | tittel4 = Leather Rebel | lengd4 = 3:34 | tittel5 = [[Metal Meltdown av Judas Priest|Metal Meltdown]] | lengd5 = 4:46 | tittel6 = Night Crawler | lengd6 = 5:44 | tittel7 = Between the Hammer & the Anvil | lengd7 = 4:47 | tittel8 = [[A Touch of Evil]] | merknad8 = Tipton, Halford, Downing, [[Chris Tsangarides]] | lengd8 = 5:42 | tittel9 = Battle Hymn | lengd9 = 0:56 | merknad9 = [[Instrumental]] | tittel10 = One Shot at Glory | lengd10 = 6:46 }} {{sporliste | collapsed = ja | overskrift = Bonusspor frå 2001-utgåva | tittel11 = Living Bad Dreams | merknad11 = Innspelt i 1990 under ''Painkiller''-innspelinga | lengd11 = 5:20 | tittel12 = Leather Rebel | merknad12 = Live i [[Foundations Forum|Foundation's Forum]] i [[Los Angeles]], 13. september 1990 | lengd12 = 3:38 }} ===LP-utgåve frå 2010=== {{sporliste | overskrift = Side ein | tittel1 = Painkiller | lengd1 = 6:06 | tittel2 = Hell Patrol | lengd2 = 3:35 | tittel3 = All Guns Blazing | lengd3 = 3:56 | total_length = 13:37 }} {{sporliste | overskrift = Side to | tittel1 = Leather Rebel | lengd1 = 3:34 | tittel2 = Metal Meltdown | lengd2 = 4:46 | tittel3 = Night Crawler | lengd3 = 5:44 | total_length = 14:07 }} {{sporliste | overskrift = Side tre | tittel1 = Between the Hammer & the Anvil | lengd1 = 4:47 | tittel2 = A Touch of Evil | lengd2 = 5:42 | tittel3 = Battle Hymn | lengd3 = 0:56 | total_length = 11:25 }} {{sporliste |overskrift = Side fire | tittel1 = One Shot at Glory | lengd1 = 6:46 | tittel2 = Living Bad Dreams | lengd2 = 5:20 | tittel3 = Leather Rebel | lengd3 = 3:38 | total_length = 15:44 }} == Medverkande == {{col-begin}} {{col-2}} ;Judas Priest *[[Rob Halford]] – solovokal *[[Glenn Tipton]] – rytme- og sologitar *[[K.K. Downing]] – rytme- og sologitar *[[Ian Hill]] – bassgitar *[[Scott Travis]] – trommer ;Andre musikarar *[[Don Airey]] - klaverinstrument på «A Touch of Evil» (ikkje oppført) {{col-2}} ;Produksjon *Produsert av Judas Priest og [[Chris Tsangarides]] *Lydteknikar: Attie Bauw og Patrice Rouillon *Utstyrsansvarleg Tom Calcaterra *Innspelt og miksa av Tipton, Halford, Downing og Tsangarides *Remastra av [[Jon Astley]] (2001) *Illustrasjonar av [[Mark Wilkinson]], basert på eit originalt konsept av Judas Priest *Original grafikk av Peacock Marketing & Design {{col-end}} ==Lister== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |- ! Lister (1990) ! Plassering |- ! scope="row"| Australian Albums ([[ARIA Charts|ARIA]])<ref>{{cite book|last=Ryan|first=Gavin|title=Australia's Music Charts 1988–2010|year=2011|publisher=Moonlight Publishing|location=Mt. Martha, VIC, Australia}}</ref> | 60 |- {{album chart|Austria|22|artist=Judas Priest|album=Painkiller|accessdate=15. september 2016|rowheader=true}} |- {{album chart|Germany3|7|artist=Judas Priest|album=Painkiller|accessdate=15. september 2016|rowheader=true}} |- {{album chart|New Zealand|27|artist=Judas Priest|album=Painkiller|accessdate=15. september 2016|rowheader=true}} |- {{album chart|Norway|19|artist=Judas Priest|album=Painkiller|accessdate=15. september 2016|rowheader=true}} |- {{album chart|Sweden|19|artist=Judas Priest|album=Painkiller|accessdate=15. september 2016|rowheader=true}} |- {{album chart|Switzerland|14|artist=Judas Priest|album=Painkiller|accessdate=15. september 2016|rowheader=true}} |- {{album chart|UK|26|artist=Judas Priest|album=Painkiller|accessdate=15. september 2016|rowheader=true}} |- {{album chart|Billboard200|26|artist=Judas Priest|album=Painkiller|accessdate=15. september 2016|rowheader=true}} |- |} ==Salstrofé== {{certification Table Top}} {{certification Table Entry|region=Canada|type=album|artist=Judas Priest|title=Screaming for Vengeance |award=Gull|relyear=1982|autocat=yes}} {{certification Table Entry|title= Screaming for Vengeance|artist=Judas Priest|type=album|autocat=yes|relyear=1982|region=United States|award=Gull|}} |- !scope="row"| '''Verdsomfattande sal:''' | | '''2&nbsp;000&nbsp;000''' |- {{certification Table Bottom|nosales=yes|nounspecified=yes}} ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Painkiller (Judas Priest album)|Painkiller (Judas Priest album)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 20. september 2016.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} {{Judas Priest}} {{DEFAULTSORT:Painkiller (Judas Priest Album)}} [[Kategori:Judas Priest-album]] [[Kategori:Musikkalbum frå 1990]] [[Kategori:Album produserte av Chris Tsangarides]] [[Kategori:Columbia Records-album]] [[Kategori:Album spelte inn i Studio Miraval]] [[Kategori:Speed metal-album]] 66wndbux2l9wgaw7c56cu5drxomct9m 0 343386 3674506 3521174 2026-09-25T09:11:15Z Ranveig 39 Rett. 3674506 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Heinz «Henry» Alfred Kissinger''' ({{IPA2|ˈkɪsɪndʒər}}, {{datoar}}) var ein [[Tyskland|tyskfødd]] [[USA|amerikansk]] diplomat, [[Statsvitskap|statsvitar]] og [[Det republikanske partiet i USA|republikansk]] politikar. Han spelte ei viktig rolle i amerikansk utanrikspolitikk som nasjonal sikkerheitsrådgjevar 1969–1975 og [[utanriksminister]] 1973–1977 under presidentane [[Richard Nixon]] og [[Gerald Ford]]. Etter at Kissinger gjekk av, freista likevel seinare amerikanske presidentar og andre verdsleiarar om råd frå han. Han var ein sterk eksponent for [[Realpolitikk|realpolitisk]] tenking i [[internasjonal politikk]]. I sine utøvande politiske roller mellom 1969 og 1977 var han med på å utforma [[avspenningspolitikk]]en ovanfor [[Sovjetunionen]], opna for diplomatiske forbindingar med [[Folkerepublikken Kina]], og framforhandla [[Paris Peace Accord|fredsavtalen i Paris]], som avslutta det amerikanske engasjementet i [[Vietnamkrigen]]. Kissinger vart tildela [[Nobels fredspris]] i 1973, [[Presidentens fridomsmedalje|Presidentens frihetsmedalje]] i 1977 og i 1987 [[Karlsprisen]].<ref>[http://www.karlspreis.de/preistraeger/1987/vita.html Karlsprisens internettside]. Vitja 28. juni 2014</ref> Han vart samtidig skulda for «krigsbrotsverk, brotsverk mot menneskja og … handlingar i strid med gjeldande rett, [[Sedvanerett|sedvaneretten]] eller [[folkeretten]].»<ref>{{Kilde www|url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/henry-kissinger-a-diplomatic-colossus-who-is-still-a-key-influence-in-us-amid-syria-crisis-8815533.html|forfatter=O'Grady, Sean|dato=13. september 2013|tittel=Henry Kissinger: A diplomatic colossus who is still a key influence in US amid Syria crisis|verk=The Independent|språk=engelsk|besøksdato=6. mars 2014}}</ref> == Familiebakgrunn, militærtjeneste og utdanning == Henry Kissinger vart fødd i byen [[Fürth]] i den tyske delstaten [[Bayern]] under [[Weimarrepublikken]]. Familien var tyske [[jødar]].{{sfn|Isaacson|2005|p=22}} Faren Louis Kissinger (1887–1982) var lærar, medan mora Paula Kissinger (fødd Stern) (1901–1998) var heimeverande husmor. Henry Kissinger har ein yngre bror, Walter Kissinger. Tipptippoldefaren Meyer Löb tok [[Slektsnamn|slektsnamnet]] Kissinger etter den bayerske badestaden [[Bad Kissingen]] i 1817. Som gut spelte han fotball for favorittlaget sitt, [[SpVgg Greuther Fürth|SpVgg Fürth]]. I 1938 slapp familien unna [[Nazistane|nasjonalsosialistane sin]] [[Antisemittisme|jødeforfølgingar]] ved å utvandra til [[London]], seinare til [[New York]]. Familien budde i Washington Heights på øvre [[Manhattan]], kor det var eit tysk-jødisk innvandrarmiljø. På tross av at Kissinger raskt vart [[Assimilasjon|assimilert]] inn i amerikansk kultur, har han aldri mista sin tyske aksent, grunna det at han var sjenert som barn. Etter det fyrste året ved George Washington [[High School]] byrja han å ta skulen som kveldskurs og arbeidde på ein børstefabrikk på dagtid. Han fortsette å arbeida på sida av, medan han studerte rekneskapsføring ved City College of New York, men vart likevel lagt merke til som ein utmerka student fagleg sett. Tidleg i 1943 vart han innrullert i [[Den USA-amerikanske hæren|United States Army]] og avbraut studiane.{{sfn|Isaacson|2005|p=37–38}} Han fekk grunntrening ved Camp Croft i [[Spartanburg]] i [[Sør-Carolina]], og vart sommaren 1943 [[Naturalisering|naturalisert]] som amerikansk [[statsborgar]]. Han kom i kontakt med ein annan tysk innvandrar, som merka seg Kissinger sine tyskkunnskapar og intellekt. Kissinger ble grunna det overflytta til den militære etterretningstjenesta, og melde seg frivillig til risikable etterretningsoppdrag under [[Ardennaroffensiven]]. Under den amerikanske innmarsjen i Tyskland fekk Kissinger ansvaret for å administrera byen [[Krefeld]] i [[Nordrhein-Westfalen]], og klarte å etablera eit sivilt styre innan åtte dagar.{{sfn|Isaacson|2005|p=39–48}} For innsatsen sin i å spora opp [[Gestapo]]-offiserar og sabotørar i [[Hannover]], vart han tildelt [[Bronze Star Medal]]. I juni 1945 fekk han ansvaret for avnazifiseringa av byen [[Bensheim]] i [[Hessen]].{{sfn|Isaacson|2005|p=53}} I 1946 underviste han i etterretning ved Camp King i [[Oberursel]], nordvest for [[Frankfurt am Main]].{{sfn|Isaacson|2005|p=55}} Kissinger fekk sin baccalaurusgrad ''[[summa cum laude]]'' frå [[Harvard]] i 1950. Han tok seinare doktorgrad i historie i 1954, over temaet [[Metternich]], [[Castlereagh]] og problema til freden 1812-22. Det vert ofte sagt at hans avhandling er ein av de lengste ved Harvard. Politisk ambisiøs pleia han samband med [[Nelson Rockefeller]]. Då det i 1968 vart klart at [[Richard Nixon]] ville verta vald til president, vart Kissinger rådgjevar for han. == Utgjevingar == * ''Diplomacy'' (1994) * ''On China'' (2011)<ref>{{Kilde artikkel|forfatter=Borchgrevink, Aage|tittel=Spillets mester|dato=10. juli 2011|publikasjon=Aftenposten|utgave=morgen|side=10|språk=norsk}}</ref> ==Kjelder== {{refopning}} *{{citation|last=Isaacson|first=Walter|year=2005 |title=Kissinger: A Biography|place=New York|publisher=Simon & Schuster|edition=2.|isbn=0-671-66323-2|language=engelsk}} (opph. 1992) *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Henry Kissinger|Henry Kissinger]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 2. oktober 2017.'' {{refslutt}} ; Referansar {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} * {{nobelprize}} * [https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/ The Nobel Peace Prize 1973] ved nobelprize.org * {{offisiell nettstad|http://www.henryakissinger.com/}} ; Litteratur * Seymour Hersh: ''The Price of Power: Kissinger in the Nixon White House''. New York: Summit Books, 1983. [[:no:Spesial:Bokkilder/0671447602|ISBN 0-671-44760-2]]. * Isaacson Walter ''Kissinger: A Biography'' 1992 * Holger Klitzing: ''The Nemesis of Stability. Henry A. Kissinger's Ambivalent Relationship with Germany''. Trier: WVT, 2007. [[:no:Spesial:Bokkilder/3884769421|ISBN 3-88476-942-1]]. * David Andersson: ''Dr Kissinger och världshistorien'' Stockholm: Atlantis, 2012 * Niall Ferguson: ''Kissinger: 1923-1968: The Idealist''. New York: Penguin Press, 2015. 978-1594206535 {{autoritetsdata}} [[Kategori:Jødiske nobelprisvinnarar]] [[Kategori:Vinnarar av Nobels fredspris]] [[Kategori:Elevar ved Harvard University]] 07c72c10d82e6ul0cwu4sler9jr2i9z 0 343588 3674505 3471334 2026-09-25T09:10:36Z Ranveig 39 Flikk 3674505 wikitext text/x-wiki {{infoboks vitskapsfolk}} '''Arnold Joseph Toynbee''' ({{levde|14. april|1889|22. oktober|1975|Toynbee, Arnold J.}}) var ein [[Storbritannia|britisk]] historikar og historiefilosof, den siste såkalla universalhistorikaren. Han er særleg kjend for tolvbandsverket ''A Study of History'', ei metahistorie som kom ut i tida 1934-61 og undersøkte historia frå eit globalt perspektiv. Verket er basert på ein idé om at dei ulike sivilisasjonane går gjennom universelle rytmar med stigning, blomstring og nedgang. Det religiøse grunnsynet i ''A Study of History'' gjorde verket særleg populært i [[USA]], ettersom Toynbee avviste både den greske [[humanisme]]n og [[opplysningstida]] si tru på den essensielle godheita til menneskja, samstundes som han heldt den moderne [[nasjonalisme]]n for å vere ein «falsk gud». Perioden 1918-50 var Toynbee ein leiande rådgjevar for den britiske staten i internasjonale spørsmål, særleg kva gjaldt [[Midtausten]]. ==Liv og gjerning== Toynbee, som var brorson til den økonomiske historikaren Arnold Toynbee (1852-1883), kom til verda i [[London]] og vart utdanna ved Winchester College og Balliol College i [[Oxford]]. I 1912 byrja han sjølv å undervise på Balliol College. Sidan arbeidde han som professor i moderne gresk og bysantinsk historie ved høvesvis Kings College i London, [[London School of Economics]] og Royal Institute of International Affairs (RIIA). Frå 1929 til 1956 leidde han forskinga ved RIIA og var 1920-46 redaktør av årsskriftet ''Survey of International Affairs''. ===Utanrikspolitikk=== Under [[fyrste verdskrigen]] arbeidde Toynbee i det britiske utanriksdepartementet og han deltok i 1919 som delegat ved fredskonferansen i Paris. I tida 1924-43 var han forskingssjef i [[Chatham House]] ved Balliol College i Oxford. Chatham House forska for det britiske utanriksdepartementet og var ein viktig intellektuell ressurs under [[andre verdskrigen]], då institusjonen vart flytta til London. ===Midtausten=== Toynbee var ein leiande analytikar om utviklinga i Midtausten. Støtta hans til [[Hellas]] og fiendskapen mot tyrkarane under fyrste verdskrigen, hadde skaffa han midlar til ei stilling med moderne gresk og [[Bysants|bysantinsk]] historie ved University of London. Etter verdskrigen skifta han til ein pro-tyrkisk posisjon og kritiserte greske militære styrkar for å ha utført vald og massakrar i okkupert tyrkisk territorium. Motvilje frå dei rike grekarane som finansierte stillinga hans, tvinga han til å slutte i 1924. Haldninga hans under fyrste verdskrigen var meir pro-[[Sionisme|sionistisk]] og mindre sympatisk overfor det arabiske synet. Han støtta den jødiske koloniseringa av [[Palestina]], som han meinte hadde «byrja vinne tilbake sin gamle velstand». Toynbee forska på sionismen i 1915 ved Institutt for UD, og i 1917 publiserte han ein intensjonsavtale saman med kollegaen Lewis Namier, ein avtale som støtta eksklusive jødiske politiske rettar i Palestina. I 1922 vart han påverka av den palestinsk-arabiske delegasjonen som var på besøk London. Dei seinare skriftene hans viser korleis han endra syn på spørsmålet, og mot slutten av 1930-talet var han mindre positiv til den sionistiske sida og flytta seg i retning den arabiske leiren. Innan 1950 var han ein motstandar av staten [[Israel]]. ===Tyskland=== Toynbee var ein kraftfull opinionsdannar og vart i 1936 invitert til ein privatsamtale med den tyske rikskanslaren [[Adolf Hitler]]. Hitler la i samtalen vekt på at [[Tyskland]] hadde eit avgrensa ekspansjonistisk siktemål om å bygge ein større tysk nasjon og uttrykte ynskje om britisk forståing og samarbeid. Toynbee var overbevist om at Hitler meinte alvor og var å stole på, han støtta såleis Hitlers bodskap i eit fortruleg notat til statsministeren og utanriksministeren i Storbritannia. ===Study of History=== I tida 1934-54 gav Toynbee ut tibandsverket ''A Study of History'', i tre separate bolkar. Han fylgde metodikken til [[Oswald Spengler]] og nytta ei komparativ og aktuell tilnærming til uavhengige sivilisasjonar. Derimot avviste Toynbee Spengler sin biologiske modell, der sivilisasjonar vart rekna som organismar med ei typisk levetid på 1000 år. Av dei 21 sivilisasjonane Toynbee identifiserte var seksten borte i 1940. Fire av dei resterande fem var under sterkt press frå den eine, den vestlege kristenheita eller berre Vesten. Han forklarte samanbrotet i sivilisasjonane som ein fiasko til den kreative krafta i den kreative minoriteten. Der etter vert desse folka einast eit herskande mindretal, ei herskargruppe som ikkje evnar å oppretthalde den indre truskapen i samfunnet. Toynbee forklarte nedgang som grunna i moralsk svikt. Mange lesarar, særleg i USA, jubla for implikasjonen hans (i band 1-6) om at einast ei tilbakevending til ei form for [[katolisisme]] kunne stanse den nedbrytinga av den vestlege sivilisasjon som tok til med [[reformasjonen]]. Dei fire siste banda, 7-10, kom ut i 1954 og her forlet han den religiøse bodskapen og det store publikum, alt medan andre historikarar koste seg med å vise til motstridande utsegner i verket. ===Sivilisasjonar=== Toynbee si tilnærming til historia er nærslekta med komparativ historieskriving. Tankane hans kan samanliknast med dei Oswald Spengler nytta i '' Der Untergang des Abendlandes'', sjølv om han avviste Spengler sitt deterministiske syn om at sivilisasjonars vekst og fall fylgjer ein naturleg og uunngåeleg syklus. I fylgje Toynbee kan ein sivilisasjon både blomstre og visne, alt etter dei utfordringane den står overfor og måten ein møter dei på. Toynbee presenterer historia som sivilisasjonar i vekst og fall, meir enn historia til nasjonalstatar eller etniske grupper. Sivilisasjonar identifiserte han utifrå kulturelle og/eller religiøse kriterium. Dermed vert den vestlege sivilisasjonen, beståande av alle dei heidningfolk som har levd i [[Vest-Europa]] sidan samanbrotet av det romerske [[Romarriket|imperiet]], behandla som ein heilskap og noko som skil seg frå både den samtidige «ortodokse» sivilisasjonen i [[Russland]] og på [[Balkan]], og frå den eldre gresk-romerske sivilisasjonen. Etter å ha identifisert sivilisasjonane, presenterte Toynbee historia til kvar enkelt i form av utfordre-og-respons-sivilisasjonar som oppstod som svar på nokre sett med utfordringar av ekstrem vanskegrad, då «kreative minoritetar» utvikla løysingar som omdanna heile samfunnet. Utfordringane og responsen var fysisk, som til dømes når sumerarane utnytta sumpane i det sørlege [[Irak]] ved å organisere dei neolittiske innbyggarane i samfunn i stand til å gjennomføre store irrigasjonsprosjekt, eller sosiale, som når den katolske kyrkja løyste kaoset i det post-romerske Europa ved å melde dei nye germanske kongerika inn i eitt enkelt trussamfunn. Når ein sivilisasjon reagerer på utfordringar, veks den. Sivilisasjonar stagnerte når leiarane slutta å svare kreativt, og sivilisasjonar sokk deretter i evner på grunn av nasjonalisme, militarisme og tyranni utøvd av ein [[despoti]]sk minoritet. Toynbee hevda at «sivilisasjonar døyr gjennom sjølvmord, ikkje mord». For Toynbee var sivilisasjonar ikkje immaterielle eller ufråvikelige maskinar, men eit nettverk av sosiale relasjonar innafor grensa og derfor underlagt både kloke og ukloke vedtak. ===Påverknad=== Toynbee sine idear har irritert mange historikarar og etter 1960 har utsegnene hans vore lite sitert. Hans form for historieskriving, komparativ historie, har lege i daudvatn, delvis ein biverknad til Toynbee sjølv. Den [[Canada|kanadiske]] økonomiske historikaren Harold Adams Innis er eit sjeldant unnatak. Etter Toynbee og andre; Spengler, Kroeber, Sorokin og Cochrane, undersøkte Innis blomstrande sivilisasjonar med tanke på styringa av [[imperium]] og på medium for kommunikasjon. ===Mottaking og kritikk=== ''A Study of History'' selde godt. Berre i USA vart meir enn 7&nbsp;000 sett av ti-bands utgåva selde i 1955. Og i 1947 vart ei samla utgåve av dei tidlegare utgjevne banda trykt i eit opplag på 300&nbsp;000. Toynbee har vorte sterkt kritisert av andre historikarar. Kritikken har særleg vore retta mot bruken av [[Mytologi|mytar]] og [[metafor]]ar, og for å ha gjeve desse eit verde tilsvarande faktiske data. Vidare har det vore reist tvil om soliditeten i hans generelle argument om sivilisasjonars vekst og fall, som stolar for mykje på å vise [[religion]]en som ei fornyande kraft. Mange kritikarar klaga over at konklusjonane han kom med var dei av ein kristen moralist, meir enn av ein historikar. [[Hugh Trevor-Roper]] skildra Toynbee sitt arbeid som ein samansuriums-filosofi, Peter Geyl omtalar Toynbees ideologiske tilnærming som «metafysiske spekulasjonar kledd opp som historieforsking». Toynbee vart angripen på fleire frontar i to kapittel av Walter Kaufmann, i boka ''From Shakespeare to Existensialism'' (1959). Ei av skuldingane var at «Toynbees enorme suksess er avgrensa til USA, der opinionen er sterkt påverka av vekeblad», ein annan var hans vektlegging på grupper av religionar som dei tydelege skiljelinjene i verda, slik dei var i 1956. Kritikarar angreip Toynbee sin teori for å legge for mykje vekt på religion, framom andre sider av livet, i si vurdering av dei store bileta av sivilisasjonane. Ettersom han tok [[jødedom]], [[kristendom]] og [[islam]] som ei nærståande gruppe, og kontrasterte dei med [[buddhisme]]n, vart analysen hans svært ulik. I artikkelen ''The Chatham House Version'' (1970) gjekk historikaren [[Elie Kedourie]], som hadde forska mykje på Midtausten, til angrep på Toynbee og rolla hans i det han oppfatta som ei fornekting av ansvaret til det britiske imperiet då det trekte seg tilbake, og om sviket mot demokratiske verdiar i land som imperiet ein gong hadde kontrollert. Kedourie hevda at både systemet og arbeidet til Toynbee var retta mot å underslå rolla som imperium; her tok han også med Toynbee sitt virke i utanriksdepartementet, der Toynbee hadde vore direkte involvert i Palestina-mandatet. ==Verk== *''The [[Det armenske folkemordet|Armenian Atrocities]]: The Murder of a Nation, with a speech delivered by [[Lord Bryce]] in the House of Lords'' (Hodder & Stoughton 1915) *''Nationality and the War'' (Dent 1915) *''The New Europe: Some Essays in Reconstruction, with an Introduction by the [[Earl of Cromer]]'' (Dent 1915) *[https://archive.org/details/balkanshistoryof00forbuoft Contributor, Greece], in ''The Balkans: A History of Bulgaria, Serbia, Greece, Rumania, Turkey'', various authors (Oxford, Clarendon Press 1915) *[http://diasporiana.org.ua/wp-content/uploads/books/2600/file.pdf ''British View of the Ukrainian Question''] (Ukrainian Federation of U.S., New York, 1916) *Redaktør, ''[[The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire]], 1915–1916: Documents Presented to Viscount Grey of Fallodon by Viscount Bryce, with a Preface by [[Viscount Bryce]]'' (Hodder & Stoughton and His Majesty's Stationery Office, 1916) *''The Destruction of Poland: A Study in German Efficiency'' (1916) *''The Belgian Deportations, with a statement by Viscount Bryce'' (T. Fisher Unwin 1917) *''The German Terror in Belgium: An Historical Record'' (Hodder & Stoughton 1917) *''The German Terror in France: An Historical Record'' (Hodder & Stoughton 1917) *''Turkey: A Past and a Future'' (Hodder & Stoughton 1917) *[https://archive.org/details/westernquestioni00toynrich ''The Western Question in Greece and Turkey: A Study in the Contact of Civilizations'' (Constable 1922)] *Introduction and translations, ''Greek Civilization and Character: The Self-Revelation of Ancient Greek Society'' (Dent 1924) *Introduction and translations, ''Greek Historical Thought from Homer to the Age of Heraclius, with two pieces newly translated by Gilbert Murray'' (Dent 1924) *Contributor, ''The Non-Arab Territories of the Ottoman Empire since the Armistice of 30 October 1918'', in [[H. W. V. Temperley]] (redaktør), ''A History of the Peace Conference of Paris'', Vol. VI (Oxford University Press under the auspices of the British Institute of International Affairs 1924) *''The World after the Peace Conference, Being an Epilogue to the "History of the Peace Conference of Paris" and a Prologue to the "Survey of International Affairs, 1920–1923"'' (Oxford University Press under the auspices of the British Institute of International Affairs 1925). Published on its own, but Toynbee writes that it was "originally written as an introduction to the Survey of International Affairs in 1920–1923, and was intended for publication as part of the same volume". *Med [[Kenneth P. Kirkwood]], ''Turkey'' (Benn 1926, in Modern Nations series edited by [[H. A. L. Fisher]]) *''The Conduct of British Empire Foreign Relations since the Peace Settlement'' (Oxford University Press under the auspices of the Royal Institute of International Affairs 1928) *''A Journey to China, or Things Which Are Seen'' (Constable 1931) *Redaktør, ''British Commonwealth Relations, Proceedings of the First Unofficial Conference at Toronto, 11–21 September 1933'', with a foreword by [[Robert L. Borden]] (Oxford University Press under the joint auspices of the Royal Institute of International Affairs and the Canadian Institute of International Affairs 1934) *[http://nobsword.blogspot.com/1993_10_17_nobsword_archive.html ''A Study of History''] **Vol I: Introduction; The Geneses of Civilizations **Vol II: The Geneses of Civilizations **Vol III: The Growths of Civilizations ::(Oxford University Press 1934) *Redaktør, med [[J. A. K. Thomson]], ''Essays in Honour of Gilbert Murray'' (George Allen & Unwin 1936) *[http://nobsword.blogspot.com/1993_10_17_nobsword_archive.html ''A Study of History''] ** Vol IV: The Breakdowns of Civilizations ** Vol V: The Disintegrations of Civilizations **Vol VI: The Disintegrations of Civilizations ::(Oxford University Press 1939) *[[D. C. Somervell]], ''A Study of History: Abridgement of Vols I-VI'', with a preface by Toynbee (Oxford University Press 1946) *''Civilization on Trial'' (Oxford University Press 1948) *''The Prospects of Western Civilization'' (New York, Columbia University Press 1949). Lectures delivered at Columbia University on themes from a then-unpublished part of ''A Study of History''. Published "by arrangement with Oxford University Press in an edition limited to 400 copies and not to be reissued". *[[Albert Vann Fowler]] (redaktør), ''War and Civilization, Selections from A Study of History'', with a preface by Toynbee (New York, Oxford University Press 1950) *Introduction and translations, ''Twelve Men of Action in Greco-Roman History'' (Boston, Beacon Press 1952). Extracts from [[Thucydides]], [[Xenophon]], [[Plutarch]] and [[Polybius]]. *''The World and the West'' (Oxford University Press 1953). [[Reith Lecture]]s for 1952. *[http://nobsword.blogspot.com/1993_10_17_nobsword_archive.html ''A Study of History''] **Vol VII: Universal States; Universal Churches **Vol VIII: Heroic Ages; Contacts between Civilizations in Space **Vol IX: Contacts between Civilizations in Time; Law and Freedom in History; The Prospects of the Western Civilization **Vol X: The Inspirations of Historians; A Note on Chronology ::(Oxford University Press 1954) *''An Historian's Approach to Religion'' (Oxford University Press 1956). [[Gifford Lectures]], [[University of Edinburgh]], 1952–1953. *D. C. Somervell, ''A Study of History: Abridgement of Vols VII-X'', with a preface by Toynbee (Oxford University Press 1957) *''Christianity among the Religions of the World'' (New York, Scribner 1957; London, Oxford University Press 1958). Hewett Lectures, delivered in 1956. *''Democracy in the Atomic Age'' (Melbourne, Oxford University Press under the auspices of the Australian Institute of International Affairs 1957). [[Dyason Lecture]]s, delivered in 1956. *''East to West: A Journey round the World'' (Oxford University Press 1958) *''Hellenism: The History of a Civilization'' (Oxford University Press 1959, in Home University Library) *Med [[Edward D. Myers]], [http://nobsword.blogspot.com/1993_10_17_nobsword_archive.html ''A Study of History''] **Vol XI: Historical Atlas and Gazetteer ::(Oxford University Press 1959) *D. C. Somervell, ''A Study of History: Abridgement of Vols I-X in one volume'', with a new preface by Toynbee and new tables (Oxford University Press 1960) *[http://nobsword.blogspot.com/1993_10_17_nobsword_archive.html ''A Study of History''] **Vol XII: Reconsiderations ::(Oxford University Press 1961) *''Between [[Oxus]] and [[Jumna]]'' (Oxford University Press 1961) *''America and the World Revolution'' (Oxford University Press 1962). Public lectures delivered at the University of Pennsylvania, spring 1961. *''The Economy of the Western Hemisphere'' (Oxford University Press 1962). Weatherhead Foundation Lectures delivered at the University of Puerto Rico, February 1962. *''The Present-Day Experiment in Western Civilization'' (Oxford University Press 1962). Beatty Memorial Lectures delivered at McGill University, Montreal, 1961. ::''The three sets of lectures published separately in the UK in 1962 appeared in New York in the same year in one volume under the title America and the World Revolution and Other Lectures, Oxford University Press.'' *''Universal States'' (New York, Oxford University Press 1963). Separate publication of part of Vol VII of A Study of History. *Med [[Philip Toynbee]], ''Comparing Notes: A Dialogue across a Generation'' (Weidenfeld & Nicolson 1963). "Conversations between Arnold Toynbee and his son, Philip … as they were recorded on tape." *''Between [[Nigerelva|Niger]] and [[Nilen|Nile]]'' (Oxford University Press 1965) *''Hannibal's Legacy: The Hannibalic War's Effects on Roman Life'' **Vol I: Rome and Her Neighbours before Hannibal's Entry **Vol II: Rome and Her Neighbours after Hannibal's Exit ::(Oxford University Press 1965) *''Change and Habit: The Challenge of Our Time'' (Oxford University Press 1966). Partly based on lectures given at [[University of Denver]] in the last quarter of 1964, and at New College, Sarasota, Florida and the University of the South, Sewanee, Tennessee in the first quarter of 1965. *''Acquaintances'' (Oxford University Press 1967) *''Between [[Maule-elva|Maule]] and [[Amazonaselva|Amazon]]'' (Oxford University Press 1967) * Redaktør, ''Cities of Destiny'' (Thames & Hudson 1967) * Redaktør and principal contributor, ''Man's Concern with Death'' (Hodder & Stoughton 1968) * Redaktør, ''The Crucible of Christianity: Judaism, Hellenism and the Historical Background to the Christian Faith'' (Thames & Hudson 1969) *''Experiences'' (Oxford University Press 1969) *''Some Problems of Greek History'' (Oxford University Press 1969) *''Cities on the Move'' (Oxford University Press 1970). Sponsored by the Institute of Urban Environment of the School of Architecture, Columbia University. *''Surviving the Future'' (Oxford University Press 1971). Rewritten version of a dialogue between Toynbee and Professor [[Kei Wakaizumi]] of [[Kyoto Sangyo University]]: essays preceded by questions by Wakaizumi. *Med [[Jane Caplan]], ''A Study of History'', new one-volume abridgement, with new material and revisions and, for the first time, illustrations (Oxford University Press and Thames & Hudson 1972) *''[[Constantine Porphyrogenitus]] and His World'' (Oxford University Press 1973) *''redaktør, Half the World: The History and Culture of China and Japan'' (Thames & Hudson 1973) *''Toynbee on Toynbee: A Conversation between Arnold J. Toynbee and [[G. R. Urban]]'' (New York, Oxford University Press 1974) *''Mankind and Mother Earth: A Narrative History of the World'' (Oxford University Press 1976), posthumous *[[Richard L. Gage]] (redaktør), ''The Toynbee-Ikeda Dialogue: Man Himself Must Choose'' (Oxford University Press 1976), posthumous. The record of a conversation lasting several days. *[[E. W. F. Tomlin]] (redaktør), ''Arnold Toynbee: A Selection from His Works'', with an introduction by Tomlin (Oxford University Press 1978), posthumous. Includes advance extracts from ''The Greeks and Their Heritages''. *''The Greeks and Their Heritages'' (Oxford University Press 1981), posthumous *[[Christian B. Peper]] (redaktør), ''An Historian's Conscience: The Correspondence of Arnold J. Toynbee and [[Columba Cary-Elwes]], Monk of [[Ampleforth]]'', with a foreword by [[Lawrence L. Toynbee]] (Oxford University Press by arrangement with Beacon Press, Boston 1987), posthumous *''The Survey of International Affairs'' was published by Oxford University Press under the auspices of the Royal Institute of International Affairs between 1925 and 1977 and covered the years 1920–1963. Toynbee wrote, with assistants, the Pre-War Series (covering the years 1920–1938) and the War-Time Series (1938–1946), and contributed introductions to the first two volumes of the Post-War Series (1947–1948 and 1949–1950). His actual contributions varied in extent from year to year. *A complementary series, ''Documents on International Affairs'', covering the years 1928–1963, was published by Oxford University Press between 1929 and 1973. Toynbee supervised the compilation of the first of the 1939–1946 volumes, and wrote a preface for both that and the 1947–1948 volume. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arnold J. Toynbee|Arnold J. Toynbee]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. oktober 2017.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Britiske historikarar]] [[Kategori:Folk frå London]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2023]] n3qbgwns5uff39l0gd8b9npz4t602jx 0 360483 3674498 3580973 2026-09-25T09:03:57Z Ranveig 39 Flikk 3674498 wikitext text/x-wiki {{infoboks vitskapsmann}} [[Fil:Leopold Von Ranke 1877.jpg|mini|Leopold von Ranke]] '''Leopold von Ranke''' ({{datoar}}) var ein [[Tyskland|tysk]] historikar. Han var ein sentral premissgjevar og aktør då historie på 1800-talet vart danna som eit systematisert og vitskapleg fag. Ranke vert rekna som grunnleggjaren av kjeldebasert historieforsking. Ranke bygde på metodane til [[Göttingen]]-skulen og sette standarden for mykje seinare historieskriving. Han var i stand til å sameine undervisnings-metodane i førelesingssalen, med grundig vekt på arkivundersøkingar og analysering av historiske dokument. I fylgje Ranke må historikaren søke primærkjeldene (empirisme), ikkje basere seg på legender og tradisjon. Motsett [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]] sitt spekulative historiesyn, utvikla og fremja Ranke eit syn på historie som la vekt på [[filologi]]sk kjeldekritikk og understreka det særeigne («das Einmalige») ved hendingane. I fylgje dette synet, kalla [[historisme]], skal det fortidige forståast utifrå sine eigne premissar. Rekonstruksjonen av det fortidige er historievitskapen si fremste oppgåve. Ranke meinte at historieforskinga korkje skal døme eller leie menneskja mot framtida, men eine og åleine innrette seg mot å fastslå «wie es eigentlich gewesen», – kva var det som verkeleg hende. Ranke sitt viktigaste einskildverk er ''Geschichte der romanischen und germanischen Völker 1494–1535'', ei soge om dei romanske og germanske landa og folka som kom ut i 1824. ==Kjelder== *[https://snl.no/Leopold_von_Ranke Store norske leksikon] {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske historikarar]] pc3kspvfbkqdq5s84p7lv54e39bf20x 0 369306 3674470 3147724 2026-09-25T08:11:44Z Migne 2086 3674470 wikitext text/x-wiki [[Fil:Schwarzach im pongau.jpg|mini|]] '''Schwarzach im Pongau''' er ein kommune (Marktgemeinde) i [[distriktet St. Johann im Pongau]] i [[forbundslandet Salzburg]] i [[Austerrike]]. Kommunen har ei flatevidd på 3,2 km² og i kring 3&nbsp;500 ibuarar. Landsbyen Schwarzach ligg 601 meter over havet ved elva [[Salzach]]. Til grannekommunen [[Sankt Veit im Pongau]] i aust er det berre litt over ein kilometer. Skirennarane [[Bernhard Gruber]], [[Michaela Kirchgasser]], [[Andrea Fischbacher]] og skihopparen [[Stefan Kraft]] er alle frå Schwarzach. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schwarzach im Pongau|Schwarzach im Pongau]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. juni 2019.'' </div> [[Kategori:Kommunar i delstaten Salzburg]] kcq8fscvhog7z9gjv2pbd50xwyfbvuy 0 380617 3674531 3386592 2026-09-25T09:58:57Z Ranveig 39 Rett. 3674531 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkalbum | tittel = Still Life | format = [[Studioalbum]] | artist = [[Van der Graaf Generator]] | utgjeve = 15. april 1976 | innspelt = 12. til 25. januar 1976<br>(utanom «Pilgrims» og «La Rossa»: Juni 1975 under ''[[Godbluff]]''-innspelingane)<ref>{{cite news|title=Graaf: Life goes on|url=http://www.vandergraafgenerator.co.uk/sl_tour.jpg|accessdate=28. juli 2020}}</ref> | studio = [[Rockfield Studios]] | sjanger = [[Progressiv rock]] | lengd = 44:57 | selskap = UK [[Charisma Records]]<br>USA [[Mercury Records]] | produsent = Van der Graaf Generator | førre = ''[[Godbluff]]'' | førre år = 1975 | neste = ''[[World Record av Van der Graaf Generator|World Record]]'' | neste år = 1976 }} {{Platemeldingar | kritikk1 = [[AllMusic]] | kritikk1karakter = {{Rating|4|5}} <ref name=McDonald>{{cite web |url= http://www.allmusic.com/album/r20974 |title=Van der Graaf Generator – ''Still Life'' (1976) album review &#124; AllMusic |first=Steven |last=McDonald |work=allmusic.com |accessdate=26. juli 2020}}</ref> }} '''''Still Life''''' er det sjette [[studioalbum]]et til det engelske [[progressiv rock|progressive rockebandet]] [[Van der Graaf Generator]], gjeve ut i 1976. Det var det andre albumet deira etter dei kom saman att i 1975, etter ''[[Godbluff]]''. Ei ommastra utgåve kom ut i 2005 med eitt konsertopptak som bonusspor. == Plateomslag == Plateomslaget var fotografert av Paul Brierley, og syner ein [[Lichtenberg-figur]]. Biletet vart skildra av journalisten [[Geoff Barton]] i ''[[Sounds]]'': «Det er faktisk eit stillbilete av den elektriske utladninga frå ein verkeleg [[Van de Graaff-generator]], sett i akryl.»<ref>{{cite web|last=Barton|first=Geoff|title=Now the Immortals are Here|url=http://www.vandergraafgenerator.co.uk/immortals6.htm|publisher=Sounds|accessdate=28. juli 2020}}</ref> == Respons == Geoff Barton i ''[[Sounds]]'' skreiv: «Der 'Still Life' er betre enn dei førre platene deira er i den presise og nøyaktige reproduksjonen av vokalen til Hammill. Han 'syng' eigentleg aldri, det er i staden mumling, rop, skrik og snakking, og denne variasjonen har tidlegare vore særs vanskeleg for lydteknikarar å fange. Her kan ein høyre kvar einaste stille nyanse i stemmebanda med stor suksess, noko som skapar større variasjon, ei mengd lys og mørke. ''Still Life'' er eit essensielt album. Om du syns du har problem, høyr på Hammill sine og du vil truleg aldri nokon gong uroa deg over noko uviktig igjen.»<ref>[http://www.vandergraafgenerator.co.uk/stl_s1.htm Barton, Geoff: «VDGG: a smile, a song and a nervous breakdown», ''Sounds'', May 1976]</ref> Jonathan Barnett i ''[[NME|New Musical Express]]'' skildra songane på albumet: «Dei startar med den typen sjukeleg overfølsemd, du veit... irriterande, eksistensialistiske replikkar, akkompagnert av fordekte, svirrande, maniske melodiar som understrekar personlegdomssorienteringa til heile greia.»<ref>Jonathan Barnett, ''[[NME|New Musical Express]]'', May 1976.</ref> Steven McDonald i [[AllMusic]] skreiv at songane til Hammill er «..eit dødt løp på eit grandiost konsept eller to - konsekvensane av udødelegheit på tittelsporet, og den store lagnaden til menneskja på den episke 'Childlike Faith in Childhood's End'.» McDonald konkluderer: «Det verkelege høgdepunktet er derimot den vakre, tankefulle «My Room (Waiting for Wonderland)», med sine ekko av fantasi og tap. Hammill oppnådde ikkje noko så smertefullt vakkert igjen før «This Side of the Looking Glass» på ''[[Over av Peter Hammill|Over]]''.»<ref name=McDonald/> I eit intervju i ''[[magasinet Mojo|Mojo]]'' i 2002 sa [[Hugh Banton]]: «Eg hugsar me gjorde ''Still Life'', som truleg er favoritt albumet mitt av Van der Graaf, og [[Charisma Records|Charisma]] kom og sa 'Åh, dette er berre eit mellombels album'. Mellombels album!? Me lagar ikkje mellombelse album!»<ref name="mojo_may2002_8">{{cite web|url=http://www.vandergraafgenerator.co.uk/mojo_may2002_8.htm|title=Run For Your Lives! Van Der Graaf Generator|publisher=[[magasinet Mojo|Mojo]]|date=May 2002|accessdate=28. juli 2020}}</ref> ==Innhald== Alle songar skrivne av Peter Hammill, utanom der andre er nemnde. {{Sporliste | overskrift = Side ein | tittel1 = Pilgrims | låtskrivar1 = Hammill, [[David Jackson]] | lengd1 = 7:12 | tittel2 = Still Life | lengd2 = 7:25 | tittel3 = La Rossa | lengd3 = 9:53 }} {{Sporliste | overskrift = Side to | tittel4 = My Room (Waiting for Wonderland) | lengd4 = 8:03 | tittel5 = Childlike Faith in Childhood's End | lengd5 = 12:24 }} {{Sporliste |overskrift = Bonusspor på 2005-utgåva | tittel6 = Gog |lengd6= 10:29 |merknad6= Konsertopptak frå Theatr Gwynedd i [[Bangor i Gwynedd|Bangor]] i Wales, 10. mai 1975 }} ==Medverkande== * [[Peter Hammill]] – vokal, gitar, piano * [[David Jackson]] – [[tenorsaksofon|tenor]] og [[sopransaksofon]], [[fløyte]] * [[Hugh Banton]] – [[Hammondorgel]], bass, [[Mellotron]], piano * [[Guy Evans]] – trommer, perkusjon ===Teknisk=== * Pat Moran – lydteknikar, miksing * Arun – [[Acetat-plate|lakkskjering]] * Mike Van der Vord – fotografi (bakside) * Paul Brierley – fotografi (framside) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Still Life (Van der Graaf Generator album)|Still Life (Van der Graaf Generator album)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 28. juli 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [https://www.discogs.com/Van-Der-Graaf-Generator-Still-Life/release/868223 Van der Graaf Generator – ''Still Life'' (1976)] – på [[Discogs|Discogs.com]] * [http://www.progarchives.com/album.asp?id=1420 Van der Graaf Generator – ''Still Life'' (1976)] – på ProgArchives.com {{Van der Graaf Generator}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Van der Graaf Generator-album]] [[Kategori:Musikkalbum frå 1976]] [[Kategori:Charisma Records-album]] [[Kategori:Mercury Records-album]] [[Kategori:Album spelte inn i Rockfield Studios]] hri33mgo32vc38h8fr8qckn3cbxiwkd 0 423363 3674544 3600810 2026-09-25T10:57:57Z ~2026-51564-20 159368 3674544 wikitext text/x-wiki [[Fil:Grøfting av myr med gravemaskin.png|mini|Grøfting av myr med traktorgravar utstyrt med halvbelte i 1963/64.]] '''Grøfting av myr''' vart oppfunnet og tidlegare utført av Are Skage for å gje betre veksttilhøve for [[skog]], eller i samband med [[nydyrking]]. Avstanden mellom [[grøft]]ene og kor djupe dei var vart avstemt etter kva slags myrtype det var<ref name="Lie">O. Lie og H. Aamodt, [https://core.ac.uk/download/pdf/285992413.pdf ''Grøfting av myr''], Opptak frå landbrukshalvtimen, 10. januar 1965.</ref>. Etter at myra hadde turka ut vart det [[Skogplanting|planta skog]] på ho, eller ho vert teken i bruk som [[eng]] og [[åker]]. Det vart grøfta mykje myr på 1930-talet og i tidsbolken 1950-1975<ref name="Dalen">L.S. Dalen, [https://www.forskning.no/skogbruk-bakgrunn-norsk-institutt-for-skog-og-landskap/bakgrunn-karbonet-i-myra/739942 ''Bakgrunn: Karbonet i myra''], forskning.no, 8. desember 2011.</ref>. Ein reknar med at grøfta areal i [[Noreg]] på 1990-talet var på 0,42 millionar [[hektar]], medan det i [[Sverige]] og [[Finland]] var så mykje som 1,4 respektivt 5,9 millionar hektar <ref name="Dalen"/>. == Grøftemetodar == [[Fil:Sesam grøftefres i Strandbygda i Elverum 1963.png|mini|Grøfting av myr med [[grøftefres]] i Strandbygda i [[Elverum]] hausten 1963.]] [[Fil:Resultat av grøftning i vandsyk skogmark.jpg|mini|venstre|Resultat av grøftning i vasssjuk skogsmark.]] På 1930-talet vart grøftinga utføra manuelt, med [[spade]] og [[hakke]], noko som var svært arbeidskrevjande. For å redusera bruken av manuell arbeidskraft tok ein etter kvart til å nytta [[grøftedynamitt]]. Dette var patronar som ein stakk 20-25 [[Centimeter|cm]] ned i jorda, i ein avstand på 30-40 cm. Med dynamitten var kostbar og representerte ofte 70-80 % av dei samla utgiftene, så prisen per meter vart om lag like høg som ved manuell grøfting. Utpå 1950-talet vart det teke i bruk [[traktorgravar|traktorgravar]]ar, som var utstyrte med [[Beltekøyretøy#Belte_for_traktor|halvbelte]] for å redusera [[marktrykk]]et. Det vart òg i nokon mon nytta [[grøftefres]]ar, som kom ned på eit djup på 50-60 cm når ein fresa i to omgangar<ref name="Lie"/>. [[Grøfteplog]]ar, ofte dregne av [[bulldosar]]ar, arbeidde ned til eit djup av rundt 55 cm<ref name="Lie"/>. Ved bruk av [[gravemaskin]] kunne ein grava så djupe ein ynskte, så samlegrøfter og [[kanal]]ar vart opptekne med [[traktor]]monterte gravemaskinar. == Konsekvensar for miljøet == Myr bind [[Karbondioksid|CO₂]] og når myra turkar opp vil ho avgje CO₂ til [[Jordatmosfæren|atmonfæra]], noko som er med på å auka [[drivhuseffekten]]. Etter som skogen veks til vil han ta opp CO₂ frå atmonfæra, og slik redusa drivhuseffekten. Men det kan gå fleire tiår for nyplanta tre vert så store at dette tek til å kompansera for utsleppa frå myra. Når skogen er hogstmoden vart han felt og det går nye tiår før han på nytt tek opp nemeverdige mengder med CO₂. Dette er eit tema som det vert forska på<ref name="Dalen"/>, men temaet er kontroversiellt på grunn av interessekonfliktene mellom [[Skogbruk|skogbruksnæringa]] og [[miljøvern]]arar. Når gamal myr vert teken i bruk som jordbruksareal får ein som oftast ikkje nokon gevinst i form av CO₂-opptak. Forutan å lagra CO₂ fungerer myr som ein [[svamp]] som absorberer vatn når det [[regn]]ar, slik at faren for [[flaum]] vert redusert<ref name=#SABIMA#>[https://www.sabima.no/trua-natur/myr/ ''Hvorfor er myr viktig?''], SABIMA</ref>. Ho fungerer òg som eit filter som reinskar vatnet før det når [[elv]]ane. [[Biolog]]ane framhevar at myr er eit viktig leveområde for [[fugl]]ar og [[insekt]]<ref>D.P. Batzer og S.A. Wissinger, ''Ecologi of insect communities in nontidal wetlands'', Annual Review of Entomology, 1996, vol. 41, ss. 76-100.</ref>. Andre faktorar som talar for bevaring av myr er ho inneheld viktig vitskapeleg informasjon, som til dømes [[pollen]] og plantemateriale, langt attover i tid<ref>C.E. Jensen, [https://www.forskning.no/klima-naturvern-kronikk/myra-er-ikke-bare-et-co2-lager/1255790 ''Myra er ikke bare et CO2-lager''], forskning.no, 2. november 2018.</ref>. [[Arkeologi|Arkeologar]] vil gjerne ta vare på myr av di den [[oksygen]]fattige jorda gjer at [[organisk materiale]] rotnar svært sakte. Alle desse faktorane har ført til at ein har slutta å grøfta myr. == Referansar == {{referanseliste}} [[Kategori:Myr]] [[Kategori:Jordbruk]] [[Kategori:Skogbruk]] 1r69l0kib668fisx03oh4s83ftjja3e 0 429765 3674430 3672602 2026-09-24T19:14:30Z 90sveped 53941 /* Deltakande land */ 3674430 wikitext text/x-wiki {{framtidig hending}} {{Infoboks Eurovision Song Contest | namn = Eurovision Song Contest Asia 2026 | offisiell tittel = | bilete = | finalen = 14. november 2026 | stad = [[Bangkok]] i [[Thailand]]<ref>{{Cite web |date=31. mars 2026 |title=Bangkok to Host First-Ever Eurovision Song Contest Asia in 2026 |url=https://ourvision.tv/2026/03/31/bangkok-to-host-first-ever-eurovision-song-contest-asia-in-2026/ |access-date=31. mars 2026 |website=ourvision.tv |language=en}}</ref> | programleiar = | kringkastar = Channel 3 | vinnar = | røystesystem = | antal bidrag = 11<ref name="CountryListFinal"/> | debuterte= {{Flagg|Bangladesh}}<br>{{Flagg|Bhutan}}<br>{{Flagg|Filippinane}}<br>{{Flagg|Kambodsja}}<br>{{Flagg|Laos}}<br>{{Flagg|Malaysia}}<br>{{Flagg|Mongolia}}<br>{{Flagg|Nepal}}<br>{{Flagg|Sør-Korea}}<br>{{Flagg|Thailand}}<br>{{Flagg|Vietnam}} | attende = | trekte seg = | diskvalifisert = | ikkje med = | null poeng = | kart = | karttekst= | førre = | neste = }} '''Eurovision Song Contest Asia 2026''' vil vere den første utgåva av Eurovision Song Contest Asia, den asiatiske versjonen av [[Eurovision Song Contest]]. Konkurransen vil bli arrangert i [[Bangkok]] i [[Thailand]] 14. november 2026.<ref name="Asia2026">{{Cite web |url=https://eurovisionasia.com |title=Eurovision Song Contest Asia 2026 — Bangkok |access-date=29. mars 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260329001637/https://eurovisionasia.com/ |archive-date=29. mars 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=31. mars 2026 |title=The first Eurovision Asia to be held in Bangkok in November 2026 |url=https://eurovisionworld.com/esc/the-first-eurovision-asia-to-be-held-in-bangkok-in-november-2026 |access-date=31. mars 2026 |website=eurovisionworld.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31. mars 2026 |title=Arrangerer «Eurovision» i Asia for første gang |url=https://www.tv2.no/underholdning/arrangerer-eurovision-i-asia-for-forste-gang/18710316/ |access-date=31. mars 2026 |website=TV2.no |language=no-NB}}</ref> == Format og produksjon == Den 31. mars 2026 kunngjorde [[Den europeiske kringkastingsunionen]] (EBU), Voxovation og S2O at den første utgåva av konkurransen vil bli halden 14. november 2026 i [[Bangkok]] i [[Thailand]].<ref name="RulesEurovoix">{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2026/03/31/eurovision-song-contest-asia-launches/ |title=Eurovision Song Contest Asia Launches With Final in Bangkok This November |date=31. mars 2026 |access-date=31. mars 2026 |first=Anthony |last=Granger |website=Eurovoix.com}}</ref> Konkurransen vil bestå av eitt enkelt show, og resultata vil bli avgjorde gjennom ei 50/50-fordeling mellom røystene frå profesjonelle juryar og publikum.<ref name="RulesEurovoix"/> Kvart bidrag må vere under tre minutt langt og framførast av maksimalt seks personar.<ref name="RulesEurovoix"/> == Deltakande land == Følgjande land skal delta i konkurransen.<ref>{{Cite web |title=Eurovision Song Contest Asia |url=https://www.eurovision.com/asia/ |access-date=2026-03-31 |website=Eurovision.com |publisher=EBU}}</ref><ref name="CountryListFinal">{{Cite web |date=2026-09-11 |title=11 countries will participate at the first Eurovision Song Contest Asia |url=https://eurovisionasia.com/news/11-countries-to-participate-eurovision-song-contest-asia-2026/ |access-date=2026-09-11 |work=eurovisionasia.com |language=en-GB}}</ref> {| class=wikitable |- ! # !! Land !! Artist !! Song !! Språk !! Plass !! Poeng |- | align="center" | ||{{Flagg|Bangladesh}} || || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Bhutan}} || {{ikkjeraud|Nyendra}}<ref>{{Cite web |title=Eurovision Song Contest Asia has its first entry |url=https://www.eurovision.com/stories/eurovision-song-contest-asia-has-its-first-entry/ |access-date=2026-08-11 |website=Eurovision.com |publisher=EBU}}</ref> || «{{ikkjeraud|Lhayi Semo}}» || [[Dzongkha]] | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Filippinane}} || {{ikkjeraud|Carmelle Collado|Carmelle}}<ref>{{Cite web |last=Conte |first=Davide |date=2026-08-30 |title=Philippines: Carmelle to Eurovision Asia 2026 |url=https://eurovoix.com/2026/08/30/philippines-carmelle-to-eurovision-asia-2026/ |access-date=2026-08-30 |website=Eurovoix}}</ref> || «{{ikkjeraud|Sobra-Sobra}}» || [[Engelsk]] og [[tagalog]] | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Kambodsja}} || || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Laos}} || {{ikkjeraud|Thinlamphone Mahavong|Thinla}}<ref>{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2026-09-13 |title=Laos: Thinla to Eurovision Asia 2026 |url=https://eurovoix.com/2026/09/13/laos-thinla-eurovision-asia-2026/ |access-date=2026-09-13 |website=Eurovoix}}</ref> || «{{ikkjeraud|Bae av Thinla|Bae}}»<ref>{{Cite web |last=Bijuvignesh |first=Darshan |date=2026-09-24 |title=🇱🇦 Laos: Thinla to Perform “Bae” at Eurovision Asia 2026|url=https://eurovoix.com/2026/09/13/laos-thinla-eurovision-asia-2026/ |access-date=2026-09-24 |website=Eurovoix}}</ref> || [[Engelsk]] og [[laotisk]] | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Malaysia}} || {{ikkjeraud|Aina Abdul}}<ref>{{Cite web |last=Neil |first=Farren |date=2026-08-15 |title=Malaysia: Aina Abdul to Eurovision Asia 2026 |url=https://eurovoix.com/2026/08/15/malaysia-aina-abdul-to-eurovision-asia-2026/ |access-date=2026-08-15 |website=Eurovoix }}</ref> || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flaggikon|Mongolia}} [[Mongolia]] || || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flaggikon|Nepal}} [[Nepal]] || || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Sør-Korea}} || {{ikkjeraud|Park Junhee|Junhee}}<ref>{{Cite web |last=Washak |first=James |date=2026-09-04 |title=South Korea: Junhee to Eurovision Asia |url=https://eurovoix.com/2026/09/04/south-korea-junhee-to-eurovision-asia/ |access-date=2026-09-04 |website=Eurovoix}}</ref> || «{{ikkjeraud|Deep Dive}}» || [[Engelsk]] | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Thailand}} || || || | align="center" | | align="center" | |- | align="center" | ||{{Flagg|Vietnam}} || {{ikkjeraud|Tóc Tiên}}<ref>{{Cite web |last=Bijuvignesh |first=Darshan |date=2026-09-06 |title=Vietnam: Tóc Tiên to Eurovision Asia 2026 |url=https://eurovoix.com/2026/09/06/vietnam-toc-tien-to-eurovision-asia-2026/ |access-date=2026-09-06 |website=Eurovoix |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2026-09-04 |title=Vietnamese singer to compete in Eurovision Asia |url=https://vietnamtoday.vtv.vn/vietnamese-singer-to-compete-in-eurovision-asia-100260904045547826.htm |access-date=2026-09-08 |website=[[Vietnam Today]] |publisher=[[Vietnam Television]] |language=en}}</ref> || || | align="center" | | align="center" | |- |} == Sjå òg == * [[Eurovision Song Contest 2026]] * [[Junior Eurovision Song Contest 2026]] == Referansar == {{refstart}} {{refslutt}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eurovision Song Contest Asia 2026|Eurovision Song Contest Asia 2026]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 31. mars 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [https://eurovisionasia.com Offisiell nettside] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Musikk i 2026]] [[Kategori:2026 i Thailand]] 9dp4eglqvo34cix1cukncf5kz9q9mit 0 432452 3674516 3671327 2026-09-25T09:33:54Z TU-nor 12071 3674516 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Čadca okres | andre namn = okres Čadca | bilete = Javorníky, Vojtov vrch, výhľad na Čadcu.jpg | bilettekst = Utsikt frå toppen [[Vojtov vrch]] i fjellkjeda [[Javorníky]] mot byen [[Čadca]] | kart = Okres cadca.png | karttekst = Distriktet Čadca okres innanfor regionen Žilina kraj | land = Slovakia | regiontype = Kraj | region = Žilina kraj | hovudstad = [[Čadca]] | areal = 760,61<ref name="Areal"/> | folketal = 88642 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal"/> }} '''Čadca okres'''{{mrk|[[slovakisk]] ''okres Čadca''}} er eit av elleve administrative [[Distrikt i Slovakia|distrikt]] i [[Regionar i Slovakia|regionen]] [[Žilina kraj]] i [[Slovakia]].<ref name ="Distrikt"/><ref name ="Regionar"/> Distriktet ligg nordvest i regionen og grenser mot [[Tsjekkia]] og [[Polen]] med ei kort grense i vest mot [[Trenčín kraj]]. Hovudsete er byen [[Čadca]]. == Kommunar == Distriktet omfattar 23 [[Kommunar i Slovakia|kommunar]]. Bykommunar er utheva.<ref name ="Bykommunar"/> {{Columns-list|colwidth=20em| *'''[[Čadca]]''' *[[Čierne]] *[[Dlhá nad Kysucou]] *[[Dunajov]] *[[Klokočov i Čadca|Klokočov]] *[[Klubina]] *[[Korňa]] *'''[[Krásno nad Kysucou]]''' *[[Makov i Čadca|Makov]] *[[Nová Bystrica]] *[[Olešná]] *[[Oščadnica]] *[[Podvysoká]] *[[Radôstka]] *[[Raková i Čadca|Raková]] *[[Skalité]] *[[Stará Bystrica]] *[[Staškov]] *[[Svrčinovec]] *'''[[Turzovka]]''' *[[Vysoká nad Kysucou]] *[[Zákopčie]] *[[Zborov nad Bystricou]] }} Dei største kommunane i dei siste folketeljingane:<ref name ="Folketal"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001 !! Folketal 2011 !! Folketal 2021 |- | style=text-align:left; | '''[[Čadca]]''' || 26 699 || 24 959 || 23 328 |- | style=text-align:left; | '''[[Turzovka]]''' || 7 854 || 7 802 || 7 233 |- | style=text-align:left; | '''[[Krásno nad Kysucou]]''' || 6 939 || 6 920 || 6 676 |- | style=text-align:left; | [[Oščadnica]] || 5 554 || 5 628 || 5 736 |- | style=text-align:left; | [[Raková i Čadca|Raková]] || 4 939 || 5 293 || 5 630 |- | style=text-align:left; | [[Skalité]] || 5 063 || 5 241 || 5 247 |- | style=text-align:left; | [[Čierne]] || 4 254 || 4 390 || 4 419 |- | style=text-align:left; | [[Svrčinovec]] || 3 382 || 3 583 || 3 370 |- | style=text-align:left; | [[Staškov]] || 2 601 || 2 776 || 2 764 |- | style=text-align:left; | [[Stará Bystrica]] || 2 628 || 2 717 || 2 740 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystrica]] || 2 882 || 2 833 || 2 680 |- | style=text-align:left; | [[Vysoká nad Kysucou]] || 3 005 || 2 774 || 2 578 |- | style=text-align:left; | [[Klokočov i Čadca|Klokočov]] || 2 728 || 2 387 || 2 287 |- | style=text-align:left; | [[Zborov nad Bystricou]] || 2 236 || 2 228 || 2 187 |- | style=text-align:left; | [[Korňa]] || 2 266 || 2 142 || 1 981 |- | style=text-align:left; | [[Olešná]] || 2 077 || 1 955 || 1 929 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Makov}} || 1 932 || 1 815 || 1 710 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zákopčie}} || 1 752 || 1 807 || 1 710 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podvysoká}} || 1 215 || 1 301 || 1 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dunajov}} || 903 || 1 149 || 1 136 |- ! Čadca okres !style=text-align:right; | 92 843 !style=text-align:right; | 91 710 !style=text-align:right; | 88 642 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name ="Regionar">{{Kjelde www |url=http://statoids.com/usk.html |tittel=Regions of Slovakia |vitja=2026-08-06 |verk=statoids.com}} </ref> <ref name ="Distrikt">{{Kjelde www |url=http://statoids.com/usk.html |tittel=Districts of Slovakia |vitja=2026-08-07 |verk=statoids.com}} </ref> <ref name ="Bykommunar">{{Kjelde www |url=https://www.guidetoslovakia.com/slovakia/regional-division-in-slovakia/list-of-cities-in-slovakia/ |tittel=Guide To Slovakia: List of cities in Slovakia |vitja=2026-08-07 |verk=Guide To Slovakia}} </ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/en/vbd_dem/om7015rr/v_om7015rr_00_00_00_en |tittel=Population Density - SR-Area-Reg-District, U-R [om7015rr] |vitja=2026-08-07 |verk=Štatistický úrad Slovenskej republiky}} </ref> <ref name ="Folketal">{{Kjelde www |url=https://statdata.statistics.sk/public/ui/dc/domov/data-view/753eba74-7637-40f7-ac89-b7717973f2f0 |tittel=STATdata: Population: Population, Housing, and Dwelling Census |vitja=2026-08-07 |verk=Štatistický úrad Slovenskej republiky}} </ref> </references> ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Slovakia|Cadca]] [[Kategori:Žilina kraj|Cadca]] 0dfuwhl1na0qd9136tiqnswh3mu13ak 0 432626 3674444 3672600 2026-09-25T05:02:43Z TU-nor 12071 3674444 wikitext text/x-wiki '''[[Bukovina]]''' er ein historisk region delt mellom Romania og Ukraina. '''Bukovina''' kan òg vere: * [[Bukovina i Kralovice]], ein busetnad i kommunen [[Kralovice]] i distriktet Plzeň-sever okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Bukovina i Liptovský Mikuláš]], ein kommune i distriktet [[Liptovský Mikuláš okres]] i regionen Žilina kraj i Slovakia * [[Bukovina i Turnov]], ein busetnad i kommunen [[Turnov]] i distriktet Semily okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Bukovina u Přelouče]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 14lzyh3b2eupaiv1bsykftsg4qnc8jm 0 432924 3674446 3674220 2026-09-25T05:18:53Z TU-nor 12071 3674446 wikitext text/x-wiki {{om}} {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kladno CZ Town Hall 01.jpg | bilettekst = Rådhuset i Kladno | kart = Kladno KL CZ.png | karttekst = Kladno innanfor distriktet [[Kladno okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Kladno med utvida fullmakter | flagg = Flag of Kladno.svg | symbol = Kladno CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Kladno okres| Kladno]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 350,89<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 126069 | folketal1type = kommune | folketal1 = 67756 | folketal_by =22585 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kladno'''{{mrk|[[tysk]] ''Kladen''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Kladno okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Kladno har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Kladno.PNG|mini|250px|Det administrative området til Kladno innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kladno er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Kladno har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå år 2000 gjennom ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/> ===Kommunar=== Det administrative området til Kladno omfattar 48 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Běleč]] * [[Běloky]] * [[Blevice]] * [[Brandýsek]] * [[Braškov]] * [[Bratronice]] * '''[[Buštěhrad]]''' * [[Cvrčovice]] * [[Doksy i Kladno|Doksy]] * [[Dolany i Kladno|Dolany]] * [[Dřetovice]] * [[Družec]] * [[Horní Bezděkov]] * [[Hostouň i Kladno|Hostouň]] * [[Hradečno]] * [[Hřebeč]] * [[Kačice]] * [[Kamenné Žehrovice]] * '''Kladno''' * [[Koleč]] * [[Kyšice]] * [[Lány]]{{mrk|Overført frå [[Rakovník okres]] til [[Kladno okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Lhota i Kladno|Lhota]] * [[Libochovičky]] * '''[[Libušín]]''' * [[Lidice]] * [[Makotřasy]] * [[Malé Kyšice]] * [[Malé Přítočno]] * [[Otvovice]] * [[Pavlov]] * [[Pchery]] * [[Pletený Újezd]] * [[Slatina i Kladno|Slatina]] * [[Stehelčeves]] * '''[[Stochov]]''' * [[Svárov]] * [[Svinařov]] * [[Třebichovice]] * [[Třebusice]] * [[Tuchlovice]] * '''[[Unhošť]]''' * [[Velká Dobrá]] * [[Velké Přítočno]] * [[Vinařice]] * [[Zájezd]] * [[Zákolany]] * [[Žilina i Kladno|Žilina]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kladno SO || 114 640 || 120 058 || 126 069 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 67 756 |- | style=text-align:left; | [[Stochov]] || 5 279 |- | style=text-align:left; | [[Unhošť]] || 5 161 |- | style=text-align:left; | [[Buštěhrad]] || 3 859 |- | style=text-align:left; | [[Libušín]] || 3 137 |- | style=text-align:left; | [[Vinařice]] || 2 811 |- | style=text-align:left; | [[Tuchlovice]] || 2 746 |- | style=text-align:left; | [[Lány]] || 2 229 |- | style=text-align:left; | [[Brandýsek]] || 2 144 |- | style=text-align:left; | [[Hřebeč]] || 2 102 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pchery}} || 1 923 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká Dobrá}} || 1 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doksy i Kladno|Doksy}} || 1 712 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamenné Žehrovice}} || 1 644 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostouň i Kladno|Hostouň}} || 1 562 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kačice}} || 1 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stehelčeves}} || 1 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braškov}} || 1 118 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Družec}} || 1 044 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kročehlavy]]{{mrk|name = "a"|Tettstad i Kladno kommune}} || 34 972 |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 22 585 |- | style=text-align:left; | [[Unhošť]] || 5 161 |- | style=text-align:left; | [[Švermov]]{{mrk|name = "a"}} || 5 038 |- | style=text-align:left; | [[Stochov]] || 4 423 |- | style=text-align:left; | [[Buštěhrad]] || 3 859 |- | style=text-align:left; | [[Libušín]] || 3 137 |- | style=text-align:left; | [[Vinařice]] || 2 811 |- | style=text-align:left; | [[Rozdělov]]{{mrk|name = "a"}} || 2 678 |- | style=text-align:left; | [[Tuchlovice]] || 2 326 |- | style=text-align:left; | [[Hřebeč]] || 2 061 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Kladno|Dubí]]{{mrk|name = "a"}} || 2 059 |- | style=text-align:left; | [[Lány]] || 2 046 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velká Dobrá}} || 1 853 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doksy i Kladno|Doksy}} || 1 712 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kamenné Žehrovice}} || 1 644 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostouň i Kladno|Hostouň}} || 1 562 |- | style=text-align:left; | [[Brandýsek]] || 1 427 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kačice}} || 1 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stehelčeves}} || 1 140 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pchery}} || 1 135 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braškov}} || 1 118 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Družec}} || 1 044 |- |} ===Bydelar i Kladno === [[Fil:Katastrální mapa Kladna.png|mini|250px|Bydelane i Kladno]] Bydelane og tettstadene i Kladno: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kročehlavy]] || 34 972 |- | style=text-align:left; | '''Kladno''' || 22 585 |- | style=text-align:left; | [[Švermov]]{{mrk|Švermov omfattar dei to nabolaga {{ikkjeraud|Motyčín}} og {{ikkjeraud|Hnidousy}}}} || 5 038 |- | style=text-align:left; | [[Rozdělov]] || 2 678 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Kladno|Dubí]] || 2 059 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrapice}} || 424 |- ! '''Kladno kommune''' ! style=text-align:right; | 67 756 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Kladno]] [[Kategori:Kommunar i Kladno okres|Kladno]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Kladno]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Kladno]] rn6mkm2mytm910yngrpx08uewml88sk 0 432952 3674433 3674254 2026-09-25T04:25:53Z TU-nor 12071 3674433 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = KOLIN.jpg | bilettekst = Rådhusplassen i Kolín | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Kolin.svg | symbol = Kolín.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Kolín okres|Kolín]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 584,30<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 67908 | folketal1type = kommune | folketal1 = 31950 | folketal_by =29261 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kolín'''{{mrk|[[tysk]] ''Kolin'', ''Neu Kolin''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Kolín okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Kolín.png|mini|250px|Det administrative området til Kolín innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kolín er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Kolín omfattar 69 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město'') og 3 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Barchovice]] * [[Bečváry]] * [[Bělušice i Kolín|Bělušice]] * [[Břežany I]] * [[Býchory]] * ''[[Cerhenice]]'' * ''[[Červené Pečky]]'' * [[Církvice]] * [[Choťovice i Kolín|Choťovice]]{{mrk|name="a"|Overført frå [[Nymburk okres]] til [[Kolín okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Chotutice]] * [[Dobřichov]] * [[Dolní Chvatliny]] * [[Dománovice]] * [[Drahobudice]] * [[Grunta]] * [[Horní Kruty]] * [[Jestřabí Lhota]] * [[Kbel]] * [[Klášterní Skalice]] * '''[[Kolín]]''' * [[Konárovice]] * [[Kořenice]] * '''[[Kouřim]]''' * [[Krakovany]] * [[Křečhoř]] * [[Krychnov]] * [[Libenice]] * [[Libodřice]] * [[Lipec]] * [[Lošany]] * [[Malotice]] * [[Nebovidy]] * [[Němčice i Kolín|Němčice]] * [[Nová Ves I]] * [[Ohaře]] * [[Ovčáry]] * [[Pašinka]] * '''[[Pečky]]''' * ''[[Plaňany]]'' * [[Pňov-Předhradí]]{{mrk|name="a"}} * [[Polepy i Kolín|Polepy]] * [[Polní Chrčice]] * [[Polní Voděrady]] * [[Radim i Kolín|Radim]] * [[Radovesnice I]] * [[Radovesnice II]] * [[Ratboř]] * [[Ratenice]] * [[Skvrňov]] * [[Starý Kolín]] * [[Svojšice i Kolín|Svojšice]] * [[Tatce]]{{mrk|name="a"}} * [[Toušice]] * [[Třebovle]] * [[Tři Dvory]] * '''[[Týnec nad Labem]]''' * [[Uhlířská Lhota]] * [[Veletov]] * [[Velim]] * [[Velký Osek]] * [[Veltruby]] * [[Volárna]] * [[Vrbčany]] * [[Žabonosy]] * [[Zalešany]] * '''[[Zásmuky]]''' * [[Ždánice]] * [[Žehuň]]{{mrk|name="a"}} * [[Žiželice i Kolín|Žiželice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kolín SO || 74 434 || 78 814 || 83 909 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kolín''' || 31 950 |- | style=text-align:left; | [[Pečky]] || 4 734 |- | style=text-align:left; | [[Velký Osek]] || 2 419 |- | style=text-align:left; | [[Velim]] || 2 238 |- | style=text-align:left; | [[Týnec nad Labem]] || 2 090 |- | style=text-align:left; | [[Zásmuky]] || 2 023 |- | style=text-align:left; | [[Kouřim]] || 1 970 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Červené Pečky}} || 1 924 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plaňany}} || 1 905 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cerhenice}} || 1 791 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žiželice}} || 1 696 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Starý Kolín}} || 1 643 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veltruby}} || 1 418 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves I}} || 1 315 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radim}} || 1 192 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bečváry}} || 1 044 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kolín''' || 29 342 |- | style=text-align:left; | [[Pečky]] || 4 105 |- | style=text-align:left; | [[Velký Osek]] || 2 419 |- | style=text-align:left; | [[Velim]] || 2 001 |- | style=text-align:left; | [[Kouřim]] || 1 901 |- | style=text-align:left; | [[Týnec nad Labem]] || 1 680 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plaňany}} || 1 613 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cerhenice}} || 1 553 |- | style=text-align:left; | [[Zásmuky]] || 1 502 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Červené Pečky}} || 1 413 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radim}} || 1 192 |- |} ===Bydelar i Kolín=== [[Fil:KO Kolín.png|mini|250px|Bydelane i Kolín]] Bydelane og tettstadene i Kolín: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kolín I || 1 484 |- | style=text-align:left; | Kolín II || 12 755 |- | style=text-align:left; | Kolín III || 3 552 |- | style=text-align:left; | Kolín IV || 5 218 |- | style=text-align:left; | Kolín V || 5 846 |- | style=text-align:left; | Kolín VI || 406 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šťáralka}} || 81 |- ! '''Kolín by''' ! style=text-align:right; | 29 342 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sendražice}} || 1 641 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Štítary}} || 787 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zibohlavy}} || 180 |- ! Kolín kommune !style=text-align:right; | 31 950 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Kolin]] [[Kategori:Kommunar i Kolín okres|Kolin]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Kolin]] 3zx9jrf4dzwy7d8blc8rdk2smnnu68m 3674514 3674433 2026-09-25T09:29:52Z TU-nor 12071 3674514 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = KOLIN.jpg | bilettekst = Rådhusplassen i Kolín | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Kolin.svg | symbol = Kolín.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Kolín okres|Kolín]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 584,30<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 67908 | folketal1type = kommune | folketal1 = 31950 | folketal_by =29261 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kolín'''{{mrk|[[tysk]] ''Kolin'', ''Neu Kolin''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Kolín okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Kolín.png|mini|250px|Det administrative området til Kolín innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kolín er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Kolín omfattar 69 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město'') og 3 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Barchovice]] * [[Bečváry]] * [[Bělušice i Kolín|Bělušice]] * [[Břežany I]] * [[Býchory]] * ''[[Cerhenice]]'' * ''[[Červené Pečky]]'' * [[Církvice]] * [[Choťovice i Kolín|Choťovice]]{{mrk|name="a"|Overført frå [[Nymburk okres]] til [[Kolín okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Chotutice]] * [[Dobřichov]] * [[Dolní Chvatliny]] * [[Dománovice]] * [[Drahobudice]] * [[Grunta]] * [[Horní Kruty]] * [[Jestřabí Lhota]] * [[Kbel]] * [[Klášterní Skalice]] * '''[[Kolín]]''' * [[Konárovice]] * [[Kořenice]] * '''[[Kouřim]]''' * [[Krakovany]] * [[Křečhoř]] * [[Krychnov]] * [[Libenice]] * [[Libodřice]] * [[Lipec]] * [[Lošany]] * [[Malotice]] * [[Nebovidy]] * [[Němčice i Kolín|Němčice]] * [[Nová Ves I]] * [[Ohaře]] * [[Ovčáry]] * [[Pašinka]] * '''[[Pečky]]''' * ''[[Plaňany]]'' * [[Pňov-Předhradí]]{{mrk|name="a"}} * [[Polepy i Kolín|Polepy]] * [[Polní Chrčice]] * [[Polní Voděrady]] * [[Radim i Kolín|Radim]] * [[Radovesnice I]] * [[Radovesnice II]] * [[Ratboř]] * [[Ratenice]] * [[Skvrňov]] * [[Starý Kolín]] * [[Svojšice i Kolín|Svojšice]] * [[Tatce]]{{mrk|name="a"}} * [[Toušice]] * [[Třebovle]] * [[Tři Dvory]] * '''[[Týnec nad Labem]]''' * [[Uhlířská Lhota]] * [[Veletov]] * [[Velim]] * [[Velký Osek]] * [[Veltruby]] * [[Volárna]] * [[Vrbčany]] * [[Žabonosy]] * [[Zalešany]] * '''[[Zásmuky]]''' * [[Ždánice]] * [[Žehuň]]{{mrk|name="a"}} * [[Žiželice i Kolín|Žiželice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kolín SO || 74 434 || 78 814 || 83 909 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kolín''' || 31 950 |- | style=text-align:left; | [[Pečky]] || 4 734 |- | style=text-align:left; | [[Velký Osek]] || 2 419 |- | style=text-align:left; | [[Velim]] || 2 238 |- | style=text-align:left; | [[Týnec nad Labem]] || 2 090 |- | style=text-align:left; | [[Zásmuky]] || 2 023 |- | style=text-align:left; | [[Kouřim]] || 1 970 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Červené Pečky}} || 1 924 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plaňany}} || 1 905 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cerhenice}} || 1 791 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žiželice}} || 1 696 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Starý Kolín}} || 1 643 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veltruby}} || 1 418 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves I}} || 1 315 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radim i Kolín|Radim}} || 1 192 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bečváry}} || 1 044 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kolín''' || 29 342 |- | style=text-align:left; | [[Pečky]] || 4 105 |- | style=text-align:left; | [[Velký Osek]] || 2 419 |- | style=text-align:left; | [[Velim]] || 2 001 |- | style=text-align:left; | [[Kouřim]] || 1 901 |- | style=text-align:left; | [[Týnec nad Labem]] || 1 680 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plaňany}} || 1 613 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cerhenice}} || 1 553 |- | style=text-align:left; | [[Zásmuky]] || 1 502 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Červené Pečky}} || 1 413 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radim i Kolín|Radim}} || 1 192 |- |} ===Bydelar i Kolín=== [[Fil:KO Kolín.png|mini|250px|Bydelane i Kolín]] Bydelane og tettstadene i Kolín: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kolín I || 1 484 |- | style=text-align:left; | Kolín II || 12 755 |- | style=text-align:left; | Kolín III || 3 552 |- | style=text-align:left; | Kolín IV || 5 218 |- | style=text-align:left; | Kolín V || 5 846 |- | style=text-align:left; | Kolín VI || 406 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šťáralka}} || 81 |- ! '''Kolín by''' ! style=text-align:right; | 29 342 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sendražice}} || 1 641 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Štítary}} || 787 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zibohlavy}} || 180 |- ! Kolín kommune !style=text-align:right; | 31 950 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Kolin]] [[Kategori:Kommunar i Kolín okres|Kolin]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Kolin]] shlslw8goxi64qebyfzb4oj84h5boln 0 432975 3674526 3673990 2026-09-25T09:48:03Z TU-nor 12071 3674526 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Čáslav-náměstí2015c.jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Čáslav | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Čáslav.svg | symbol = Čáslav CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Kutná Hora okres|Kutná Hora]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 277,41<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 25444 | folketal1type = kommune | folketal1 = 10154 | folketal_by = 9972 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Čáslav'''{{mrk|[[tysk]] ''Tschaslau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Kutná Hora okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Čáslav.png|mini|250px|Det administrative området til Čáslav innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Čáslav er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Čáslav omfattar 37 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 1 by (tsjekkisk ''město'') og 2 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Adamov i Kutná Hora|Adamov]] * ''[[Bílé Podolí]]'' * [[Brambory]] * [[Bratčice]] * '''[[Čáslav]]''' * [[Čejkovice]] * [[Chotusice]] * [[Dobrovítov]] * [[Drobovice]] * [[Horka I]] * [[Horky i Kutná Hora|Horky]] * [[Horušice]] * [[Hostovlice]] * [[Hraběšín]] * [[Kluky]] * [[Krchleby i Kutná Hora|Krchleby]] * [[Močovice]] * [[Okřesaneč]] * [[Potěhy]] * [[Rohozec]] * [[Semtěš]] * [[Schořov]] * [[Souňov]] * [[Starkoč]] * [[Šebestěnice]] * [[Třebešice]] * [[Třebonín]] * [[Tupadly]] * [[Vinaře]] * [[Vlačice]] * [[Vlkaneč]] * [[Vodranty]] * [[Vrdy]] * [[Žáky]] * [[Zbýšov]] * ''[[Žehušice]]'' * [[Žleby]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Čáslav SO || 24 377 || 24 682 || 25 444 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Čáslav''' || 10 154 |- | style=text-align:left; | [[Vrdy]] || 2 845 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žleby}} || 1 341 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žehušice}} || 838 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotusice}} || 761 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Čáslav''' || 10 154 |- | style=text-align:left; | [[Vrdy]] || 1 474 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žleby}} || 1 153 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotusice}} || 757 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žehušice}} || 755 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Caslav]] [[Kategori:Kommunar i Kutná Hora okres|Caslav]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Caslav]] b65xsepretk5nchkg59ea4mdo50ri92 0 433030 3674493 3671749 2026-09-25T09:00:23Z TU-nor 12071 3674493 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kralupy od Lobče.jpg | bilettekst = Utsyn over Kralupy nad Vltavou | kart = Kralupy nad Vltavou ME CZ.png | karttekst = Kralupy nad Vltavou innanfor distriktet [[Mělník okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Kralupy nad Vltavou med utvida fullmakter | flagg = Flag of Kralupy nad Vltavou.svg | symbol = Kralupy nad Vltavou znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Mělník okres|Mělník]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =131,21<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 33242 | folketal1type = kommune | folketal1 = 18375 | folketal_by = 8882 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Kralupy nad Vltavou'''{{mrk|[[tysk]] ''Kralup an der Moldau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Mělník okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Kralupy nad Vltavou.png|mini|250px|Det administrative området til Kralupy nad Vltavou innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Kralupy nad Vltavou er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Kralupy nad Vltavou omfattar 18 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Chvatěruby]] * [[Dolany nad Vltavou]]{{mrk|Overført frå [[Praha-západ okres]] til [[Mělník okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Dřínov]] * [[Hostín u Vojkovic]] * [[Kozomín]] * '''[[Kralupy nad Vltavou]]''' * [[Ledčice]] * [[Nelahozeves]] * [[Nová Ves i Mělník|Nová Ves]] * [[Olovnice]]{{mrk|Overført frå [[Kladno okres]] til [[Mělník okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Postřižín]]{{mrk|Overført frå [[Praha-východ okres]] til [[Mělník okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Újezdec i Mělník|Újezdec]] * [[Úžice]] * '''[[Veltrusy]]''' * [[Vojkovice i Mělník|Vojkovice]] * [[Všestudy i Mělník|Všestudy]] * [[Zlončice]] * [[Zlosyň]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Kralupy nad Vltavou SO || 26 863 || 31 187 || 33 242 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kralupy nad Vltavou''' || 18 375 |- | style=text-align:left; | [[Veltrusy]] || 2 280 |- | style=text-align:left; | [[Nelahozeves]] || 2 161 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Postřižín}} || 1 817 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Mělník|Nová Ves}} || 1 064 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kralupy nad Vltavou''' || 8 882 |- | style=text-align:left; | [[Lobeček]]{{mrk|name = "b"|Tettstad i Kralupy nad Vltavou kommune}} || 5 715 |- | style=text-align:left; | [[Veltrusy]] || 2 280 |- | style=text-align:left; | [[Mikovice]]{{mrk|name = "b"}} || 2 133 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Postřižín}} || 1 817 |- | style=text-align:left; | [[Nelahozeves]] || 1 018 |- |} ===Bydelar i Kralupy nad Vltavou === Bydelane og tettstadene i Kralupy nad Vltavou: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Kralupy nad Vltavou''' || 8 882 |- | style=text-align:left; | [[Lobeček]] || 5 715 |- | style=text-align:left; | [[Mikovice]] || 2 133 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Minice}} || 1 043 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zeměchy}} || 602 |- ! '''Kralupy nad Vltavou kommune''' ! style=text-align:right; | 18 375 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Kralupy nad Vltavou]] [[Kategori:Kommunar i Mělník okres|Kralupy nad Vltavou]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Kralupy nad Vltavou]] m37eds5t3sa8q49a3nlsu5phvc3xrtk 0 433090 3674403 3673797 2026-09-24T13:47:07Z TU-nor 12071 3674403 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Mnichovo Hradiště, kostel sv. Jakuba, od Příkopů.jpg | bilettekst = Sentrumsgate i Mnichovo Hradiště | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Mnichovo Hradiste.svg | symbol = Mnichovo Hradiste CoA CZ.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Mladá Boleslav okres|Mladá Boleslav]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 212,52<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 17984 | folketal1type = kommune | folketal1 = 8737 | folketal_by = 6361 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mnichovo Hradiště'''{{mrk|[[tysk]] ''Münchengrätz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Mladá Boleslav okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Mnichovo Hradiště.PNG|mini|250px|Det administrative området til Mnichovo Hradiště innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Mnichovo Hradiště er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Mladá Boleslav|storbyområde]] for byen [[Mladá Boleslav]] og områda rundt.<ref name="agg"/> Seks kommunar frå det administrative området til Mnichovo Hradiště inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 57 kommunar frå det administrative området til [[Mladá Boleslav]]. ===Kommunar=== Det administrative området til Mnichovo Hradiště omfattar 22 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 1 by (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bílá Hlína]] * [[Boseň]] * [[Branžež]]* * [[Březina i Mladá Boleslav|Březina]] * [[Dolní Krupá]]* * [[Horní Bukovina]] * [[Chocnějovice]] * [[Jivina]] * [[Klášter Hradiště nad Jizerou]]* * [[Kněžmost]]* * [[Koryta]] * [[Loukov]] * [[Loukovec]] * '''Mnichovo Hradiště'''* * [[Mohelnice nad Jizerou]] * [[Mukařov i Mladá Boleslav|Mukařov]] * [[Neveklovice]] * [[Ptýrov]] * [[Rokytá]]* * [[Sezemice i Mladá Boleslav|Sezemice]] * [[Strážiště]] * [[Žďár i Mladá Boleslav|Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mnichovo Hradiště SO || 15 211 || 16 137 || 17 984 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mnichovo Hradiště''' || 8 737 |- | style=text-align:left; | [[Kněžmost]] || 2 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žďár i Mladá Boleslav|Žďár}} || 1 460 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klášter Hradiště nad Jizerou}} || 998 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boseň}} || 525 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mnichovo Hradiště''' || 6 361 |- | style=text-align:left; | [[Kněžmost]] || 1 278 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klášter Hradiště nad Jizerou}} || 998 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Doubrava}}{{mrk|busetnad i {{ikkjeraud|Žďár i Mladá Boleslav|Žďár}}}} || 783 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veselá i Mnichovo Hradiště|Veselá}}{{mrk|bydel i Mnichovo Hradiště}} || 667 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://www.mb-net.cz/vymezeni-uzemi/ms-66148 |tittel= Vymezení území ITI Mladá Boleslav: Mladoboleslavská aglomerace |vitja=2026-09-02 |utgjevar=Statutární město Mladá Boleslav}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Mnichovo Hradiste]] [[Kategori:Kommunar i Mladá Boleslav okres|Mnichovo Hradiste]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Mnichovo Hradiste]] 9i7ygzk8dnlimmtf7173o1ea8pcb4pj 0 433095 3674541 3674257 2026-09-25T10:30:47Z TU-nor 12071 3674541 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Town hall in Mladá Boleslav 01.JPG | bilettekst = Rådhuset i Mladá Boleslav | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Mlada Boleslav.svg | symbol = CZ Mladá Boleslav COA.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Mladá Boleslav okres|Mladá Boleslav]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 810,38<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 110917 | folketal1type = kommune | folketal1 = 42536 | folketal_by = 37684 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mladá Boleslav'''{{mrk|[[tysk]] ''Beraun''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Mladá Boleslav okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Mladá Boleslav har status som [[lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] (tsjekkisk ''statutární město'').<ref name="Lovbestemt"/> == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Mladá Boleslav.png|mini|250px|Det administrative området til Mladá Boleslav innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Mladá Boleslav er ein slik by med utvida fullmakter. ===Lovbestemt by=== Mladá Boleslav har status som [[Lovbestemte byar i Tsjekkia|lovbestemt by]] frå 1.1.2003 etter ei endring av ''Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)''.<ref name="128/2000"/><ref name="313/2002"/> ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Mladá Boleslav|storbyområde]] for Mladá Boleslav og områda rundt.<ref name="agg"/> 57 kommunar som inngår i storbyområdet er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem seks kommunar frå det administrative området til [[Mnichovo Hradiště]]. ===Kommunar=== Det administrative området til Mladá Boleslav omfattar 98 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og 5 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * '''[[Bakov nad Jizerou]]'''* * '''[[Bělá pod Bezdězem]]'''* * '''[[Benátky nad Jizerou]]''' * ''[[Bezno]]'' * [[Bítouchov]]* * [[Boreč]] * [[Bradlec]]* * ''[[Březno i Mladá Boleslav|Březno]]''* * [[Březovice]]* * ''[[Brodce]]''* * [[Bukovno]]* * [[Čachovice]] * [[Charvatce]] * ''[[Chotětov]]''* * [[Chudíř]] * [[Čistá i Mladá Boleslav|Čistá]]* * [[Ctiměřice]]* * [[Dalovice i Mladá Boleslav|Dalovice]]* * [[Dlouhá Lhota i Mladá Boleslav|Dlouhá Lhota]]* * '''[[Dobrovice]]'''* * [[Dobšín]]* * '''[[Dolní Bousov]]'''* * [[Dolní Slivno]] * [[Dolní Stakory]]* * [[Domousnice]] * [[Doubravička]] * [[Horky nad Jizerou]]* * [[Horní Slivno]] * [[Hrdlořezy]]* * [[Hrušov]]* * [[Husí Lhota]]* * [[Jabkenice]] * [[Jizerní Vtelno i Mladá Boleslav|Jizerní Vtelno]]* * [[Josefův Důl i Mladá Boleslav|Josefův Důl]]* * [[Katusice]]* * [[Kluky]] * [[Kobylnice]]* * [[Kochánky]] * [[Kolomuty]]* * [[Košátky]] * '''[[Kosmonosy]]'''* * [[Kosořice]]* * [[Kováň]] * [[Kovanec]] * [[Krásná Ves]]* * [[Krnsko]]* * [[Kropáčova Vrutice]] * [[Ledce i Mladá Boleslav|Ledce]]* * [[Lhotky]]* * [[Lipník]] * [[Luštěnice]]* * [[Mečeříž]] * '''[[Mladá Boleslav]]'''* * [[Němčice i Mladá Boleslav|Němčice]]* * [[Nemyslovice]] * [[Nepřevázka]]* * [[Niměřice]]* * [[Nová Telib]]* * [[Nová Ves u Bakova]] * [[Obrubce]]* * [[Obruby]]* * [[Pěčice]]* * [[Pětikozly]]* * [[Petkovy]]* * [[Písková Lhota]]* * [[Plazy]]* * [[Plužná]]* * [[Předměřice nad Jizerou]] * [[Přepeře i Mladá Boleslav|Přepeře]]* * [[Prodašice]] * [[Rabakov]] * [[Řepov]]* * [[Řitonice]] * [[Rohatsko]] * [[Rokytovec]]* * [[Sedlec i Mladá Boleslav|Sedlec]] * [[Semčice]]* * [[Skalsko]] * [[Skorkov]] * [[Smilovice]] * [[Sojovice]] * ''[[Sovínky]]'' * [[Strašnov]]* * [[Strenice]]* * [[Sudoměř]] * [[Sukorady i Mladá Boleslav|Sukorady]]* * [[Tuřice]] * [[Ujkovice]] * [[Velké Všelisy]] * [[Veselice]] * [[Vinařice i Mladá Boleslav|Vinařice]]* * [[Vinec]]* * [[Vlkava]] * [[Vrátno]] * [[Všejany]] * [[Zdětín]] * [[Žerčice]]* * [[Židněves]]* }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav SO || 98 030 || 107 522 || 110 917 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mladá Boleslav''' || 42 536 |- | style=text-align:left; | [[Benátky nad Jizerou]] || 7 445 |- | style=text-align:left; | [[Kosmonosy]] || 5 143 |- | style=text-align:left; | [[Bakov nad Jizerou]] || 4 976 |- | style=text-align:left; | [[Bělá pod Bezdězem]] || 4 725 |- | style=text-align:left; | [[Dobrovice]] || 3 494 |- | style=text-align:left; | [[Dolní Bousov]] || 2 857 |- | style=text-align:left; | [[Luštěnice]] || 2 273 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bradlec}} || 1 372 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotětov}} || 1 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brodce}} || 1 065 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Písková Lhota}} || 1 030 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březno i Mladá Boleslav|Březno}} || 1 008 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mladá Boleslav''' || 37 684 |- | style=text-align:left; | [[Benátky nad Jizerou]] || 6 393 |- | style=text-align:left; | [[Kosmonosy]] || 4 722 |- | style=text-align:left; | [[Bělá pod Bezdězem]] || 4 320 |- | style=text-align:left; | [[Bakov nad Jizerou]] || 3 554 |- | style=text-align:left; | [[Čejetice i Mladá Boleslav|Čejetice]]{{mrk|Tettstad i kommunen Mladá Boleslav}} || 2 239 |- | style=text-align:left; | [[Dolní Bousov]] || 2 236 |- | style=text-align:left; | [[Dobrovice]] || 1 962 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bradlec}} || 1 372 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zelená}}{{mrk|Tettstad i kommunen [[Luštěnice]]}} || 1 161 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotětov}} || 1 105 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brodce}} || 1 065 |- | style=text-align:left; | [[Luštěnice]] || 1 001 |- |} ===Bydelar i Mladá Boleslav=== [[Fil:MB Mladá Boleslav.png|mini|250px|Bydelane i Mladá Boleslav]] Bydelane og tettstadene i Mladá Boleslav: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav I || 1 237 |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav II || 26 057 |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav III || 9 409 |- | style=text-align:left; | Mladá Boleslav IV || 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podchlumí}} || 124 |- ! '''Mladá Boleslav by''' ! style=text-align:right; | 37 684 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bezděčín}} || 356 |- | style=text-align:left; | [[Čejetice i Mladá Boleslav|Čejetice]]{{mrk|Omfattar nabolaga Čejetice (1 145) og Čejetičky (1 094)}} || 2 239 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Debř}} || 912 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chrást}} || 260 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jemníky}} || 187 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podlázky}}{{mrk|Omfattar nabolaga Michalovice (514) og Podlázky (384)}} || 898 |- ! '''Mladá Boleslav kommune''' ! style=text-align:right; | 42 536 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="313/2002">{{cite web |title=Zákon č. 313/2002 Sb.: Zákon, kterým se mění zákon č. 128/2000 Sb., o obcích (obecní zřízení), ve znění pozdějších předpisů («Lov av 12.07.2002 om endring av lov nr. 128/2000 Coll. om kommuner (kommunal organisasjon)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-313 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-09-02 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="Lovbestemt">{{cite web |title=Analýzy: Analýza rozsahu výkonu veřejné správy v jednotlivých statutárních městech, městských částech a městských obvodech |url=https://archiv.mv.gov.cz/soubor/analyza-rozsahu-vykonu-verejne-spravy-v-jednotlivych-statutarnich-mestech-mestskych-castech-a-mestskych-obvodech.aspx |website=mvcr.cz |publisher= Ministerstvo vnitra České republiky («Innanriksdepartementet i Tsjekkia») |pages=16–18 |language=cs |date=2018 }}</ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://www.mb-net.cz/vymezeni-uzemi/ms-66148 |tittel= Vymezení území ITI Mladá Boleslav: Mladoboleslavská aglomerace |vitja=2026-09-02 |utgjevar=Statutární město Mladá Boleslav}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Kommunar i Mladá Boleslav okres|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Lovbestemte byar i Tsjekkia|Mlada Boleslav]] du8fmv0fdhz44fagf2sj4kidi40ckgj 0 433099 3674542 3674258 2026-09-25T10:31:39Z TU-nor 12071 3674542 wikitext text/x-wiki '''Storbyområdet Mladá Boleslav''' ([[tsjekkisk]] ''Mladoboleslavská aglomerace'') er oppretta for Mladá Boleslav og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 57 kommunar frå det administrative området til [[Mladá Boleslav]] og seks kommunar frå det administrative området til [[Mnichovo Hradiště]]. Dei innrekna kommunane hadde ved folketeljinga i 2021 eit samla folketal på 101&nbsp;771 innbyggjarar.<ref name="Folketal2021"/> ==Kommunar== ===Frå Mladá Boleslav=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Bakov nad Jizerou]] || 4 976 |- | style=text-align:left; | [[Bělá pod Bezdězem]] || 4 725 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bítouchov}} || 431 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bradlec}} || 1 372 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březno i Mladá Boleslav|Březno}} || 1 008 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březovice}} || 318 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brodce}} || 1 065 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bukovno}} || 771 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotětov}} || 1 347 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čistá i Mladá Boleslav|Čistá}} || 858 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ctiměřice}} || 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dalovice i Mladá Boleslav|Dalovice}} || 252 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dlouhá Lhota i Mladá Boleslav|Dlouhá Lhota}} || 450 |- | style=text-align:left; | [[Dobrovice]] || 3 494 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobšín}} || 285 |- | style=text-align:left; | [[Dolní Bousov]] || 2 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Stakory}} || 350 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horky nad Jizerou}} || 570 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrdlořezy}} || 753 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrušov}} || 227 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Husí Lhota}} || 156 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jizerní Vtelno i Mladá Boleslav|Jizerní Vtelno}} || 354 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Josefův Důl i Mladá Boleslav|Josefův Důl}} || 388 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Katusice}} || 828 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kobylnice}} || 154 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kolomuty}} || 446 |- | style=text-align:left; | [[Kosmonosy]] || 5 143 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kosořice}} || 497 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krásná Ves}} || 192 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Krnsko}} || 569 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ledce i Mladá Boleslav|Ledce}} || 386 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lhotky}} || 166 |- | style=text-align:left; | [[Luštěnice]] || 2 273 |- | style=text-align:left; | [[Mladá Boleslav]] || 42 536 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Němčice i Mladá Boleslav|Němčice}} || 199 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nepřevázka }} || 449 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Niměřice}} || 333 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Telib}} || 292 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obrubce}} || 244 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obruby}} || 248 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pěčice}} || 202 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pětikozly}} || 87 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petkovy}} || 343 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Písková Lhota}} || 1 030 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plazy}} || 480 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plužná}} || 257 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přepeře i Mladá Boleslav|Přepeře}} || 111 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řepov}} || 768 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokytovec}} || 153 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|ikkjeraud|Semčice}} || 729 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strašnov}} || 303 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strenice}} || 200 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sukorady i Mladá Boleslav|Sukorady}} || 380 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vinařice i Mladá Boleslav|Vinařice}} || 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vinec}} || 266 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žerčice}} || 381 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Židněves}} || 384 |- ! Mladá Boleslav ! style=text-align:right; | 88 492 |- |} ===Frå Mnichovo Hradiště=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Branžež}} || 255 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Krupá}} || 231 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klášter Hradiště nad Jizerou}} || 998 |- | style=text-align:left; | [[Kněžmost]] || 2 197 |- | style=text-align:left; | [[Mnichovo Hradiště]] || 8 737 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokytá}} || 336 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boseň}} || 525 |- ! Mnichovo Hradiště ! style=text-align:right; | 13 279 |- |} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://www.mb-net.cz/vymezeni-uzemi/ms-66148 |tittel= Vymezení území ITI Mladá Boleslav: Mladoboleslavská aglomerace |vitja=2026-09-02 |utgjevar=Statutární město Mladá Boleslav}} </ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Storbyområde i Tsjekkia|Mlada Boleslav]] [[Kategori:Mladá Boleslav]] ib645akik5555k3f67r1a4lkfn4ca8i 0 433154 3674445 3673745 2026-09-25T05:18:02Z TU-nor 12071 3674445 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Brandýs nad Labem most přes Labe ze zámecké věže 2019.jpg | bilettekst = Brua over elva [[Elbe|Labe (Elbe)]] bind saman dei to byane [[Brandýs nad Labem]] og [[Stará Boleslav]] | kart = Brandys nad Labem-Stara Boleslav PH CZ.png | karttekst = Brandýs nad Labem-Stará Boleslav innanfor distriktet [[Praha-východ okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Říčany med utvida fullmakter | flagg = | symbol = Gerb Brandýs nad Labem-Stará Boleslav.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Praha-východ okres|Praha-východ]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =378,17<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 120219 | folketal1type = kommune | folketal1 = 19029 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Brandýs nad Labem-Stará Boleslav'''{{mrk|[[tysk]] ''Brandeis und Altbunzlau''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Praha-východ okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. Kommunen omfattar dei to byane [[Brandýs nad Labem]] og [[Stará Boleslav]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Brandýs nad Labem-Stará Boleslav.png|mini|250px|Det administrative området til Brandýs nad Labem-Stará Boleslav innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Brandýs nad Labem-Stará Boleslav er ein slik kommune med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Brandýs nad Labem-Stará Boleslav omfattar 58 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město'') og 4 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bašť]] * [[Bořanovice]] * [[Borek i Praha-východ|Borek]]{{mrk|name="a"|Overført frå [[Mělník okres]] til [[Praha-východ okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * '''[[Brandýs nad Labem-Stará Boleslav]]''' * [[Brázdim]] * '''[[Čelákovice]]''' * [[Dobročovice]] * [[Dřevčice]] * [[Dřísy]]{{mrk|name="a"}} * [[Hlavenec]]{{mrk|name="b"|Overført frå [[Mladá Boleslav okres]] til [[Praha-východ okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Horoušany]] * [[Hovorčovice]] * [[Husinec i Praha-východ|Husinec]] * [[Jenštejn]] * [[Jirny]] * [[Káraný]] * '''[[Klecany]]''' * [[Klíčany]] * [[Konětopy]]{{mrk|name="a"}} * [[Kostelní Hlavno]]{{mrk|name="b"}} * [[Křenek]]{{mrk|name="a"}} * [[Květnice]] * ''[[Lázně Toušeň]]'' * [[Lhota i Praha-východ|Lhota]]{{mrk|name="a"}} * [[Líbeznice]] * [[Máslovice]] * [[Měšice i Praha-východ|Měšice]] * [[Mochov]] * [[Mratín]] * ''[[Nehvizdy]]'' * [[Nová Ves i Praha-východ|Nová Ves]] * [[Nový Vestec]] * '''[[Odolena Voda]]''' * [[Panenské Břežany]] * [[Podolanka]] * [[Polerady i Praha-východ|Polerady ]] * [[Předboj]] * [[Přezletice]] * [[Radonice i Praha-východ|Radonice]] * [[Sedlec i Praha-východ|Sedlec]] * [[Šestajovice]] * [[Sibřina]] * ''[[Škvorec]]'' * [[Sluhy]] * [[Sudovo Hlavno]]{{mrk|name="b"}} * [[Svémyslice]] * '''[[Úvaly]]''' * [[Veleň]] * [[Veliká Ves i Praha-východ|Veliká Ves]] * [[Větrušice]] * [[Vodochody]] * [[Vyšehořovice]] * ''[[Zápy]]'' * [[Záryby]]{{mrk|name="a"}} * [[Zdiby]] * [[Zeleneč i Praha-východ|Zeleneč]] * [[Zlatá]] * [[Zlonín]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Brandýs nad Labem-Stará Boleslav SO || 65 434 || 97 039 || 120 219 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Brandýs nad Labem-Stará Boleslav''' || 19 029 |- | style=text-align:left; | [[Čelákovice]] || 12 264 |- | style=text-align:left; | [[Úvaly]] || 7 166 |- | style=text-align:left; | [[Odolena Voda]] || 6 249 |- | style=text-align:left; | [[Šestajovice]] || 4 401 |- | style=text-align:left; | [[Zdiby]] || 4 382 |- | style=text-align:left; | [[Nehvizdy]] || 3 917 |- | style=text-align:left; | [[Klecany]] || 3 757 |- | style=text-align:left; | [[Líbeznice]] || 3 214 |- | style=text-align:left; | [[Jirny]] || 3 197 |- | style=text-align:left; | [[Zeleneč i Praha-východ|Zeleneč]] || 3 167 |- | style=text-align:left; | [[Bašť]] || 2 989 |- | style=text-align:left; | [[Hovorčovice]] || 2 687 |- | style=text-align:left; | [[Přezletice]] || 2 247 |- | style=text-align:left; | [[Květnice]] || 2 205 |- | style=text-align:left; | [[Škvorec]] || 2 167 |- | style=text-align:left; | [[Měšice i Praha-východ|Měšice]] || 2 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veleň}} || 1 872 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horoušany}} || 1 685 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Husinec i Praha-východ|Husinec}} || 1 601 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jenštejn}} || 1 561 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Praha-východ|Nová Ves}} || 1 517 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mratín}} || 1 464 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lázně Toušeň}} || 1 460 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mochov}} || 1 297 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Předboj}} || 1 292 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zlonín}} || 1 202 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radonice i Praha-východ|Radonice}} || 1 166 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bořanovice}} || 1 114 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Záryby}} || 1 087 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sibřina}} || 1 080 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dřísy}} || 1 038 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Brandýs nad Labem]] || 12 992 |- | style=text-align:left; | [[Čelákovice]] || 10 901 |- | style=text-align:left; | [[Úvaly]] || 7 166 |- | style=text-align:left; | [[Stará Boleslav]] || 5 899 |- | style=text-align:left; | [[Odolena Voda]] || 5 204 |- | style=text-align:left; | [[Šestajovice]] || 4 401 |- | style=text-align:left; | [[Nehvizdy]] || 3 877 |- | style=text-align:left; | [[Klecany]] || 3 477 |- | style=text-align:left; | [[Líbeznice]] || 3 214 |- | style=text-align:left; | [[Jirny]] || 2 011 |- | style=text-align:left; | [[Zeleneč i Praha-východ|Zeleneč]] || 3 128 |- | style=text-align:left; | [[Bašť]] || 2 989 |- | style=text-align:left; | [[Hovorčovice]] || 2 687 |- | style=text-align:left; | [[Přezletice]] || 2 247 |- | style=text-align:left; | [[Květnice]] || 2 205 |- | style=text-align:left; | [[Měšice i Praha-východ|Měšice]] || 2 147 |- | style=text-align:left; | [[Škvorec]] || 1 858 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brnky}}{{mrk|name="c"|Tettstad i kommunen [[Zdiby]]}} || 1 847 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Ves i Praha-východ|Nová Ves}} || 1 517 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mratín}} || 1 464 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lázně Toušeň}} || 1 460 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jenštejn}} || 1 432 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Husinec i Praha-východ|Husinec}} || 1 375 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veleň}} || 1 317 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mochov}} || 1 297 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Předboj}} || 1 292 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zlonín}} || 1 202 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nové Jirny}}{{mrk|Tettstad i kommunen [[Jirny]]}} || 1 186 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radonice i Praha-východ|Radonice}} || 1 166 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horoušany}} || 1 122 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dřísy}} || 1 038 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přemyšlení}}{{mrk|name="c"}} || 1 005 |- |} ===Bydelar i Brandýs nad Labem-Stará Boleslav=== Bydelane og tettstadene i Brandýs nad Labem-Stará Boleslav: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Brandýs nad Labem]] || 12 992 |- | style=text-align:left; | [[Stará Boleslav]] || 5 899 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Popovice}} || 138 |- ! '''Brandýs nad Labem-Stará Boleslav kommune''' ! style=text-align:right; | 16 444 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Brandys nad Labem-Stara Boleslav]] [[Kategori:Kommunar i Praha-východ okres|Brandys nad Labem-Stara Boleslav]] okxiwup0u05zcqrhv4nfoneoqtd4z0z 0 433220 3674432 3674031 2026-09-25T04:24:46Z TU-nor 12071 3674432 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Příbram divadlo A. Dvořáka 1.jpg | bilettekst = Kulturhus i Příbram | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Pribram.svg | symbol = Příbram CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Příbram okres|Příbram]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 795,64<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 69462 | folketal1type = kommune | folketal1 = 31711 | folketal_by = 29993 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Příbram'''{{mrk|[[tysk]] ''Pribram'' eller ''Przibrame''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Příbram okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Příbram.PNG|mini|250px|Det administrative området til Příbram innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Příbram er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Příbram omfattar 74 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bezděkov pod Třemšínem]] * [[Bohostice]] * [[Bohutín]] * [[Bratkovice]] * '''[[Březnice i Příbram|Březnice]]''' * [[Buková u Příbramě]] * [[Bukovany i Příbram|Bukovany]] * [[Čenkov]] * [[Cetyně]] * [[Chrást]] * [[Chraštice]] * [[Dlouhá Lhota i Příbram|Dlouhá Lhota]] * [[Dolní Hbity]] * [[Drahenice]] * [[Drahlín]] * [[Drásov]] * [[Dubenec i Příbram|Dubenec|]] * [[Dubno i Příbram|Dubno]] * [[Háje]] * [[Hluboš]] * [[Hlubyně]] * [[Horčápsko]] * [[Hudčice]] * [[Hvožďany]] * [[Jablonná]] * ''[[Jince]]'' * [[Kamýk nad Vltavou]] * [[Kotenčice]] * [[Koupě]] * [[Kozárovice]] * [[Křešín]] * [[Láz]] * [[Lazsko]] * [[Lešetice]] * [[Lhota u Příbramě]] * [[Milín]] * [[Modřovice]] * [[Narysov]] * [[Nepomuk]] * [[Nestrašovice]] * [[Občov]] * [[Obecnice]] * [[Obory]] * [[Ohrazenice i Příbram|Ohrazenice]] * [[Ostrov i Příbram|Ostrov]] * [[Pečice]] * [[Pičín]] * [[Počaply]] * [[Podlesí]] * '''[[Příbram]]''' * [[Radětice]] * '''[[Rožmitál pod Třemšínem]]''' * [[Sádek]] * [[Sedlice i Příbram|Sedlice]] * [[Smolotely]] * [[Solenice]] * [[Starosedlský Hrádek]] * [[Suchodol]] * [[Svojšice i Příbram|Svojšice]] * [[Těchařovice]] * [[Tochovice]] * [[Třebsko]] * [[Trhové Dušníky]] * [[Tušovice]] * [[Věšín]] * [[Višňová i Příbram|Višňová]] * [[Volenice]] * [[Vrančice]] * [[Vranovice]] * [[Vševily]] * [[Vysoká u Příbramě]] * [[Zalužany]] * [[Zbenice]] * [[Zduchovice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Příbram SO || 69 728 || 69 384 || 69 462 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Příbram''' || 31 711 |- | style=text-align:left; | [[Rožmitál pod Třemšínem]] || 4 185 |- | style=text-align:left; | [[Březnice i Příbram|Březnice]] || 3 433 |- | style=text-align:left; | [[Jince]] || 2 206 |- | style=text-align:left; | [[Milín]] || 2 121 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bohutín}} || 1 742 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubenec i Příbram|Dubenec}} || 1 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obecnice}} || 1 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podlesí}} || 1 066 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Příbram''' || 29 993 |- | style=text-align:left; | [[Březnice i Příbram|Březnice]] || 3 197 |- | style=text-align:left; | [[Rožmitál pod Třemšínem]] || 2 950 |- | style=text-align:left; | [[Jince]] || 2 039 |- | style=text-align:left; | [[Milín]] || 1 646 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubenec i Příbram|Dubenec}} || 1 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obecnice}} || 1 102 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podlesí}} || 1 066 |- |} ===Bydelar i Příbram=== [[Fil:PB Pribram.png|mini|250px|Bydelane i Příbram]] Bydelane og tettstadene i Příbram: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Příbram I || 2 461 |- | style=text-align:left; | Příbram II || 2 088 |- | style=text-align:left; | Příbram III || 3 486 |- | style=text-align:left; | Příbram IV || 1 650 |- | style=text-align:left; | Příbram V-Zdaboř || 3 919 |- | style=text-align:left; | Příbram VI-Březové Hory || 1 704 |- | style=text-align:left; | Příbram VII || 10 135 |- | style=text-align:left; | Příbram VIII || 4 209 |- | style=text-align:left; | Příbram IX || 341 |- ! '''Příbram by''' ! style=text-align:right; | 29 993 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brod i Příbram|Brod}} || 111 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bytíz}} || 24 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jerusalem i Příbram|Jerusalem}} || 100 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jesenice i Příbram|Jesenice}}{{mrk|Del av bydelen {{ikkjeraud|Jerusalem i Příbram|Jerusalem}}}} || 46 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kozičín}} || 233 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lazec}} || 287 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orlov}} || 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zavržice}} || 43 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žežice}} || 563 |- ! '''Příbram kommune''' ! style=text-align:right; | 31 711 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Pribram]] [[Kategori:Kommunar i Příbram okres|Pribram]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Pribram]] hx3t3d7txkya4filr7c1hf5esje4gbl 0 433242 3674520 3673966 2026-09-25T09:38:12Z TU-nor 12071 3674520 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Rak radnice DSCN1397.JPG | bilettekst = Rådhuset i Rakovník | kart = | karttekst = | flagg = Rakovnik prapor.gif | symbol = Rakovnik znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Rakovník okres|Rakovník]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =896,27<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 55185 | folketal1type = kommune | folketal1 = 15373 | folketal_by = 14502 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Rakovník'''{{mrk|[[tysk]] ''Rakonitz''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Rakovník okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Rakovník.png|mini|250px|Det administrative området til Rakovník innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Rakovník er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Rakovník omfattar 83 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město'') og 7 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| *[[Bdín]] *[[Branov]] *[[Břežany]] *[[Chrášťany]] *''[[Čistá]]'' *[[Děkov]] *[[Drahouš]] *[[Hořesedly]] *[[Hořovičky]] *[[Hracholusky]] *[[Hřebečníky]] *[[Hředle]] *[[Hvozd]] *[[Janov i Rakovník|Janov]] *'''[[Jesenice i Rakovník|Jesenice]]''' *[[Kalivody]] *[[Karlova Ves i Rakovník|Karlova Ves]] *''[[Kněževes]]'' *[[Kolešov]] *[[Kolešovice]] *[[Kounov i Rakovník|Kounov]] *[[Kozojedy i Rakovník|Kozojedy]] *[[Krakov]] *[[Krakovec]] *[[Kroučová]] *[[Krty]] *[[Krupá i Rakovník|Krupá]] *[[Krušovice]] *''[[Křivoklát]]'' *[[Lašovice]] *[[Lišany i Rakovník|Lišany]] *[[Lubná i Rakovník|Lubná]] *[[Lužná]] *[[Malinová]] *[[Městečko]] *[[Milostín]] *[[Milý]] *''[[Mšec]]'' *[[Mšecké Žehrovice]] *[[Mutějovice]] *[[Nesuchyně]] *[[Nezabudice]] *'''[[Nové Strašecí]]''' *[[Nový Dům]] *[[Olešná i Rakovník|Olešná]] *[[Oráčov]] *[[Panoší Újezd]] *''[[Pavlíkov]]'' *[[Petrovice i Rakovník|Petrovice]] *[[Pochvalov]] *[[Přerubenice]] *[[Příčina]] *[[Přílepy]] *[[Pšovlky]] *[[Pustověty]] *[[Račice i Rakovník|Račice]] *'''[[Rakovník]]''' *[[Řeřichy]] *[[Řevničov]] *[[Roztoky i Rakovník|Roztoky]] *[[Ruda i Rakovník|Ruda]] *[[Rynholec]] *[[Šanov]] *[[Senec i Rakovník|Senec]] *''[[Senomaty]]'' *[[Šípy]] *[[Skryje]] *''[[Slabce]]'' *[[Smilovice]] *[[Srbeč]] *[[Švihov]] *[[Svojetín]] *[[Sýkořice]] *[[Třeboc]] *[[Třtice]] *[[Václavy]] *[[Velká Buková]] *[[Velká Chmelištná]] *[[Všesulov]] *[[Všetaty i Rakovník|Všetaty]] *[[Zavidov]] *[[Zbečno]] *[[Žďár i Rakovník|Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Rakovník SO || 52 487 || 54 993 || 55 185 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Rakovník''' || 15 373 |- | style=text-align:left; | [[Nové Strašecí]] || 5 706 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužná}} || 1 928 |- | style=text-align:left; | [[Jesenice i Rakovník|Jesenice]] || 1 617 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řevničov}} || 1 403 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Senomaty}} || 1 222 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pavlíkov}} || 1 066 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lubná}} || 1 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roztoky i Rakovník|Roztoky}} || 1 013 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rynholec}} || 1 012 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Rakovník''' || 14 502 |- | style=text-align:left; | [[Nové Strašecí]] || 5 488 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužná}} || 1 928 |- | style=text-align:left; | [[Jesenice i Rakovník|Jesenice]] || 1 497 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řevničov}} || 1 403 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lubná}} || 1 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roztoky i Rakovník|Roztoky}} || 1 013 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rynholec}} || 1 012 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Rakovnik]] [[Kategori:Kommunar i Rakovník okres|Rakovnik]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Rakovnik]] pa81r25sk4kd5j3xfvs5mpoh93iiw9y 3674540 3674520 2026-09-25T10:30:01Z TU-nor 12071 3674540 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Rak radnice DSCN1397.JPG | bilettekst = Rådhuset i Rakovník | kart = | karttekst = | flagg = Rakovnik prapor.gif | symbol = Rakovnik znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sentral-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Rakovník okres|Rakovník]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =896,27<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 55185 | folketal1type = kommune | folketal1 = 15373 | folketal_by = 14502 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Rakovník'''{{mrk|[[tysk]] ''Rakonitz''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Rakovník okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sentral-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Rakovník.png|mini|250px|Det administrative området til Rakovník innanfor regionen [[Sentral-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Rakovník er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Rakovník omfattar 83 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město'') og 7 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| *[[Bdín]] *[[Branov]] *[[Břežany]] *[[Chrášťany]] *''[[Čistá i Rakovník|Čistá]]'' *[[Děkov]] *[[Drahouš]] *[[Hořesedly]] *[[Hořovičky]] *[[Hracholusky]] *[[Hřebečníky]] *[[Hředle]] *[[Hvozd]] *[[Janov i Rakovník|Janov]] *'''[[Jesenice i Rakovník|Jesenice]]''' *[[Kalivody]] *[[Karlova Ves i Rakovník|Karlova Ves]] *''[[Kněževes]]'' *[[Kolešov]] *[[Kolešovice]] *[[Kounov i Rakovník|Kounov]] *[[Kozojedy i Rakovník|Kozojedy]] *[[Krakov]] *[[Krakovec]] *[[Kroučová]] *[[Krty]] *[[Krupá i Rakovník|Krupá]] *[[Krušovice]] *''[[Křivoklát]]'' *[[Lašovice]] *[[Lišany i Rakovník|Lišany]] *[[Lubná i Rakovník|Lubná]] *[[Lužná]] *[[Malinová]] *[[Městečko]] *[[Milostín]] *[[Milý]] *''[[Mšec]]'' *[[Mšecké Žehrovice]] *[[Mutějovice]] *[[Nesuchyně]] *[[Nezabudice]] *'''[[Nové Strašecí]]''' *[[Nový Dům]] *[[Olešná i Rakovník|Olešná]] *[[Oráčov]] *[[Panoší Újezd]] *''[[Pavlíkov]]'' *[[Petrovice i Rakovník|Petrovice]] *[[Pochvalov]] *[[Přerubenice]] *[[Příčina]] *[[Přílepy]] *[[Pšovlky]] *[[Pustověty]] *[[Račice i Rakovník|Račice]] *'''[[Rakovník]]''' *[[Řeřichy]] *[[Řevničov]] *[[Roztoky i Rakovník|Roztoky]] *[[Ruda i Rakovník|Ruda]] *[[Rynholec]] *[[Šanov]] *[[Senec i Rakovník|Senec]] *''[[Senomaty]]'' *[[Šípy]] *[[Skryje]] *''[[Slabce]]'' *[[Smilovice]] *[[Srbeč]] *[[Švihov]] *[[Svojetín]] *[[Sýkořice]] *[[Třeboc]] *[[Třtice]] *[[Václavy]] *[[Velká Buková]] *[[Velká Chmelištná]] *[[Všesulov]] *[[Všetaty i Rakovník|Všetaty]] *[[Zavidov]] *[[Zbečno]] *[[Žďár i Rakovník|Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Rakovník SO || 52 487 || 54 993 || 55 185 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Rakovník''' || 15 373 |- | style=text-align:left; | [[Nové Strašecí]] || 5 706 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužná}} || 1 928 |- | style=text-align:left; | [[Jesenice i Rakovník|Jesenice]] || 1 617 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řevničov}} || 1 403 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Senomaty}} || 1 222 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pavlíkov}} || 1 066 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lubná}} || 1 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roztoky i Rakovník|Roztoky}} || 1 013 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rynholec}} || 1 012 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Rakovník''' || 14 502 |- | style=text-align:left; | [[Nové Strašecí]] || 5 488 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužná}} || 1 928 |- | style=text-align:left; | [[Jesenice i Rakovník|Jesenice]] || 1 497 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řevničov}} || 1 403 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lubná}} || 1 027 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roztoky i Rakovník|Roztoky}} || 1 013 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rynholec}} || 1 012 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sentral-Böhmen|Rakovnik]] [[Kategori:Kommunar i Rakovník okres|Rakovnik]] [[Kategori:Byar i Sentral-Böhmen|Rakovnik]] 6lx29bcslenhb04cfy37drudfr3i8qs 0 433305 3674441 3672289 2026-09-25T04:40:44Z TU-nor 12071 3674441 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Blick auf das Stadtzentrum von Krumau (2026).jpg | bilettekst = Utsyn over Český Krumlov | kart = Cesky Krumlov CK CZ.png | karttekst = Český Krumlov innanfor distriktet [[České Budějovice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Český Krumlov med utvida fullmakter | flagg = Flag of Český Krumlov.svg | symbol = CZ Český Krumlov COA.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Český Krumlov okres|Český Krumlov]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 1129,04<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 40000 | folketal1type = kommune | folketal1 = 12278 | folketal_by = 8851 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Český Krumlov'''{{mrk|[[tysk]] ''Krumau'', ''Böhmisch Krumau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Český Krumlov okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Český Krumlov.png|mini|250px|Det administrative området til Trhové Sviny innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Český Krumlov er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet České Budějovice|storbyområde]] for byen [[České Budějovice]] og områda rundt.<ref name="agg"/> Fire kommunar frå det administrative området til Český Krumlov inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 69 kommunar frå det administrative området til [[České Budějovice]] og åtte frå andre administrative område. ===Kommunar=== Det administrative området til Český Krumlov omfattar 31 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]] og eit militærdistrikt. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město'') og 4 marknadsbyar (tsjekkisk městys). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bohdalovice]] * [[Brloh i Český Krumlov|Brloh]] * [[Černá v Pošumaví]] * '''[[Český Krumlov]]''' * [[Chlumec i Český Krumlov|Chlumec]]* * [[Chvalšiny]] * [[Dolní Třebonín]]* * ''[[Frymburk]]'' * [[Holubov]]* * ''[[Hořice na Šumavě]]'' * '''[[Horní Planá]]''' * [[Kájov]] * ''[[Křemže]]''* * [[Lipno nad Vltavou]] * [[Loučovice]] * [[Malšín]] * [[Mirkovice]] * [[Mojné]] * [[Nová Ves i Český Krumlov|Nová Ves]] * [[Polná na Šumavě]] * [[Přední Výtoň]] * ''[[Přídolí]]'' * [[Přísečná]] * '''[[Rožmberk nad Vltavou]]''' * [[Srnín]] * [[Světlík]] * '''[[Větřní]]''' * [[Věžovatá Pláně]] * '''[[Vyšší Brod]]''' * [[Zlatá Koruna]] * [[Zubčice]] * [[militærdistriktet Boletice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Trhové Sviny SO || 40 666 || 41 182 || 40 000 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Český Krumlov''' || 12 278 |- | style=text-align:left; | [[Větřní]] || 3 610 |- | style=text-align:left; | [[Křemže]] || 2 959 |- | style=text-align:left; | [[Vyšší Brod]] || 2 443 |- | style=text-align:left; | [[Horní Planá]] || 2 009 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kájov}} || 1 908 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Loučovice}} || 1 445 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Třebonín}} || 1 357 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Frymburk}} || 1 226 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chvalšiny}} || 1 225 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Holubov}} || 1 078 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brloh}} || 1 074 |- | style=text-align:left; | ... || |- | style=text-align:left; | [[Rožmberk nad Vltavou]] || 343 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Český Krumlov''' || 8 851 |- | style=text-align:left; | [[Větřní]] || 3 149 |- | style=text-align:left; | [[Vyšší Brod]] || 1 861 |- | style=text-align:left; | [[Horní Planá]] || 1 652 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Loučovice}} || 1 442 |- | style=text-align:left; | [[Křemže]] || 1 328 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Frymburk}} || 1 101 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kájov}} || 1 062 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Třebonín}} || 1 060 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chvalšiny}} || 1 024 |- |} ===Bydelar i Český Krumlov=== [[Fil:CK Český Krumlov.png|mini|250px|Bydelane i Český Krumlov]] Bydelane og tettstadene i Český Krumlov: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Horní Brána || 2 273 |- | style=text-align:left; | Latrán || 777 |- | style=text-align:left; | Nádražní Předměstí || 2 572 |- | style=text-align:left; | Plešivec || 2 833 |- | style=text-align:left; | Vnitřní Město || 396 |- ! '''Český Krumlov by''' ! style=text-align:right; | 8 851 |- | style=text-align:left; | [[Domoradice]] || 2 122 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nové Dobrkovice}} || 126 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nové Spolí}} || 552 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Slupenec}} || 87 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vyšný}} || 540 |- ! '''Český Krumlov kommune''' ! style=text-align:right; | 31 711 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Cesky Krumlov]] [[Kategori:Kommunar i Český Krumlov okres|Cesky Krumlov]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Cesky Krumlov]] dv3rq2u6d7xtavy7qd6q1m8gsc2hn85 0 433329 3674407 3673746 2026-09-24T13:57:33Z TU-nor 12071 3674407 wikitext text/x-wiki {{forveksling|Dašice}} {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Dačice, Palackého náměstí z věže.jpg | bilettekst = Utsyn over sentrum i Dačice | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Dacice.svg | symbol = Coat of arms of Dačice.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 471,81<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 19118 | folketal1type = kommune | folketal1 = 7022 | folketal_by = 5320 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Dačice'''{{mrk|[[tysk]] ''Datschitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jindřichův Hradec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Dačice.png|mini|250px|Det administrative området til Dačice innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dačice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Dačice omfattar 23 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er to byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Báňovice]] * [[Budeč]] * [[Budíškovice]] * [[Cizkrajov]] * [[Červený Hrádek]] * [[Český Rudolec]] * '''[[Dačice]]''' * [[Dešná]] * [[Dobrohošť]] * [[Heřmaneč]] * [[Horní Meziříčko]] * [[Horní Němčice]] * [[Horní Slatina]] * [[Hříšice]] * [[Kostelní Vydří]] * [[Peč]] * [[Písečné]] * '''[[Slavonice]]''' * [[Staré Hobzí]] * [[Studená]] * [[Třebětice]] * [[Volfířov]] * [[Županovice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Dačice SO || 18 885 || 19 316 || 19 118 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Dačice''' || 7 022 |- | style=text-align:left; | [[Slavonice]] || 2 241 |- | style=text-align:left; | [[Studená]] || 2 157 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Český Rudolec}} || 872 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Volfířov}} || 696 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Dačice''' || 5 320 |- | style=text-align:left; | [[Slavonice]] || 2 093 |- | style=text-align:left; | [[Studená]] || 1 579 |} ===Bydelar i Dačice=== Bydelane og tettstadene i Dačice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Dačice I || 728 |- | style=text-align:left; | Dačice II || 324 |- | style=text-align:left; | Dačice III || 882 |- | style=text-align:left; | Dačice IV || 548 |- | style=text-align:left; | Dačice V || 2 838 |- ! '''Dačice by''' ! style=text-align:right; | 5 320 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bílkov}} || 380 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Borek i Dačice|Borek}} || 150 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlumec i Dačice|Chlumec}} || 115 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Němčice}} || 318 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hostkovice}} || 96 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hradišťko}} || 89 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lipolec}} || 176 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malý Pěčín}} || 141 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Prostřední Vydří}} || 55 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Toužín}} || 42 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velký Pěčín}} || 140 |- ! '''Dačice kommune''' ! style=text-align:right; | 7 022 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Dacice]] [[Kategori:Kommunar i Jindřichův Hradec okres|Dacice]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Dacice]] klu738217ih7c9q5pjxzro2m52bhuy6 0 433361 3674497 3673798 2026-09-25T09:02:58Z TU-nor 12071 3674497 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Jindrichuv Hradec Neuhaus (38593971622).jpg | bilettekst = Utsyn over Jindřichův Hradec | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Jindřichův Hradec.svg | symbol = Znak Jindřichova Hradce.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jindřichův Hradec okres|Jindřichův Hradec]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 933,74<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 45377 | folketal1type = kommune | folketal1 = 20437 | folketal_by = 16885 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Jindřichův Hradec'''{{mrk|[[tysk]] ''Neuhaus''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jindřichův Hradec okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Jindřichův Hradec.png|mini|250px|Det administrative området til Jindřichův Hradec innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Jindřichův Hradec er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Jindřichův Hradec omfattar 58 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 7 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bednárec]] * [[Bednáreček]] * [[Blažejov]] * [[Bořetín]] * [[Březina i Jindřichův Hradec|Březina]] * [[Číměř]] * [[Člunek]] * '''[[Deštná]]''' * [[Dívčí Kopy]] * [[Dolní Pěna]] * [[Dolní Žďár]] * [[Doňov]] * [[Drunče]] * [[Hadravova Rosička]] * [[Hatín]] * [[Horní Pěna]] * [[Horní Radouň]] * [[Horní Skrýchov]] * [[Hospříz]] * [[Jarošov nad Nežárkou]] * [[Jilem]] * '''[[Jindřichův Hradec]]''' * [[Kačlehy]] * [[Kamenný Malíkov]] * '''[[Kardašova Řečice]]''' * [[Kostelní Radouň]] * [[Kunžak]] * [[Lásenice]] * [[Lodhéřov]] * '''[[Nová Bystřice]]''' * [[Nová Olešná]] * '''[[Nová Včelnice]]''' * [[Okrouhlá Radouň]] * [[Pístina]] * [[Plavsko]] * [[Pleše]] * [[Pluhův Žďár]] * [[Polště]] * [[Popelín]] * [[Příbraz]] * [[Ratiboř]] * [[Rodvínov]] * [[Roseč]] * [[Rosička]] * ''[[Staré Město pod Landštejnem]]'' * '''[[Stráž nad Nežárkou]]''' * [[Střížovice]] * '''[[Strmilov]]''' * [[Světce]] * [[Újezdec i Jindřichův Hradec|Újezdec]] * [[Velký Ratmírov]] * [[Vícemil]] * [[Višňová i Jindřichův Hradec|Višňová]] * [[Vlčetínec]] * [[Vydří]] * [[Záhoří i Jindřichův Hradec|Záhoří]] * [[Zahrádky i Jindřichův Hradec|Zahrádky]] * [[Žďár i Jindřichův Hradec|Žďár]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec SO || 47 138 || 46 642 || 45 377 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jindřichův Hradec''' || 20 437 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystřice]] || 3 089 |- | style=text-align:left; | [[Nová Včelnice]] || 2 168 |- | style=text-align:left; | [[Kardašova Řečice]] || 2 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunžak}} || 1 382 |- | style=text-align:left; | [[Strmilov]] || 1 370 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jarošov nad Nežárkou}} || 1 069 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nežárkou]] || 844 |- | style=text-align:left; | [[Deštná]] || 696 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Jindřichův Hradec''' || 16 885 |- | style=text-align:left; | [[Nová Bystřice]] || 2 449 |- | style=text-align:left; | [[Nová Včelnice]] || 2 168 |- | style=text-align:left; | [[Kardašova Řečice]] || 1 957 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunžak}} || 1 163 |- | style=text-align:left; | [[Strmilov]] || 1 015 |- | style=text-align:left; | [[Stráž nad Nežárkou]] || 702 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jarošov nad Nežárkou}} || 671 |- | style=text-align:left; | [[Deštná]] || 667 |} ===Bydelar i Jindřichův Hradec=== [[Fil:JH Jindřichův Hradec.png|mini|250px|Bydelane i Jindřichův Hradec]] Bydelane og tettstadene i Jindřichův Hradec: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec I || 590 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec II || 5 579 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec III || 6 943 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec IV || 1 405 |- | style=text-align:left; | Jindřichův Hradec V || 2 368 |- ! '''Jindřichův Hradec by''' ! style=text-align:right; | 16 885 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Buk i Jindřichův Hradec|Buk}} || 271 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Děbolín}} || 245 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Radouň}} || 262 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Skrýchov}} || 252 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Žďár}} || 250 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Matná}} || 55 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otín}} || 1 340 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Políkno}} || 195 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radouňka}} || 682 |- ! '''Jindřichův Hradec kommune''' ! style=text-align:right; | 20 437 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Jindrichuv Hradec]] [[Kategori:Kommunar i Jindřichův Hradec okres|Jindrichuv Hradec]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Jindrichuv Hradec]] tb2bpkt6lylgcvxyn1vzt6gx9de0386 0 433395 3674500 3674255 2026-09-25T09:04:33Z TU-nor 12071 3674500 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Prachatice, Velké náměstí (srpen 2024).jpg | bilettekst = Rådhusplassen i Prachatice | kart = Prachatice PT CZ.png | karttekst = Prachatice innanfor distriktet [[Prachatice okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Prachatice med utvida fullmakter | flagg = Flag of Prachatice.svg | symbol = Prachatice znak.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Prachatice okres|Prachatice]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 841,34<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 32413 | folketal1type = kommune | folketal1 = 10440 | folketal_by = 10017 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Prachatice'''{{mrk|[[tysk]] ''Prachatitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Prachatice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Prachatice.png|mini|250px|Det administrative området til Prachatice innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Prachatice er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet České Budějovice|storbyområde]] for byen [[České Budějovice]] og områda rundt.<ref name="agg"/> Tre kommunar frå det administrative området til Prachatice inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 69 kommunar frå det administrative området til [[České Budějovice]] og ni frå andre administrative område. ===Kommunar=== Det administrative området til Prachatice omfattar 44 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město'') og 3 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Babice i Prachatice|Babice]]* * [[Bohunice]] * [[Budkov]] * [[Bušanovice]] * [[Chlumany]] * [[Chroboly]] * [[Chvalovice]] * [[Drslavice]] * ''[[Dub]]'' * [[Dvory]] * [[Hracholusky]] * '''[[Husinec i Prachatice|Husinec]]''' * [[Kratušín]] * [[Křišťanov]] * [[Ktiš]] * [[Lažiště]] * [[Lenora]] * ''[[Lhenice]]'' * [[Lipovice]] * [[Lužice i Prachatice|Lužice]] * [[Mahouš]]* * [[Malovice]] * [[Mičovice]] * [[Nebahovy]] * [[Němčice i Prachatice|Němčice]]* * '''[[Netolice]]''' * [[Nová Pec]] * [[Olšovice]] * [[Pěčnov]] * '''[[Prachatice]]''' * [[Radhostice]] * [[Stožec]] * ''[[Strunkovice nad Blanicí]]'' * [[Těšovice i Prachatice|Těšovice]] * [[Tvrzice]] * [[Újezdec i Prachatice|Újezdec]] * [[Vitějovice]] * '''[[Vlachovo Březí]]''' * '''[[Volary]]''' * [[Záblatí]] * [[Zábrdí]] * [[Zbytiny]] * [[Želnava]] * [[Žernovice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Prachatice SO || 33 651 || 32 764 || 32 413 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Prachatice''' || 10 440 |- | style=text-align:left; | [[Volary]] || 3 652 |- | style=text-align:left; | [[Netolice]] || 2 521 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lhenice}} || 2 039 |- | style=text-align:left; | [[Vlachovo Březí]] || 1 708 |- | style=text-align:left; | [[Husinec i Prachatice|Husinec]] || 1 353 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strunkovice nad Blanicí}} || 1 246 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Prachatice''' || 10 017 |- | style=text-align:left; | [[Volary]] || 3 578 |- | style=text-align:left; | [[Netolice]] || 2 254 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lhenice}} || 1 554 |- | style=text-align:left; | [[Vlachovo Březí]] || 1 553 |- | style=text-align:left; | [[Husinec i Prachatice|Husinec]] || 1 227 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strunkovice nad Blanicí}} || 872 |} ===Bydelar i Prachatice=== Bydelane og tettstadene i Prachatice: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Prachatice I || 767 |- | style=text-align:left; | Prachatice II || 9 136 |- | style=text-align:left; | Staré Prachatice || 114 |- ! '''Prachatice by''' ! style=text-align:right; | 10 017 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kahov}} || 44 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libínské Sedlo}} || 105 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Městská Lhotka}} || 9 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Oseky}} || 87 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostrov i Prachatice|Ostrov}} || 109 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Perlovice}} || 24 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podolí}} || 26 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stádla}} || 5 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Volovice}} || 14 |- ! '''Prachatice kommune''' ! style=text-align:right; | 10 440 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Prachatice]] [[Kategori:Kommunar i Prachatice okres|Prachatice]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Prachatice]] q8tk8p4bupvkk7sfbfg0r70uklxjdbl 0 433439 3674545 3673852 2026-09-25T11:48:26Z TU-nor 12071 3674545 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Soběslav square.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Soběslav | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Soběslav.svg | symbol = Sobeslav crest Czech Republic.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Sør-Böhmen]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Tábor okres|Tábor]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 324,01<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 13177 | folketal1type = kommune | folketal1 = 6801 | folketal_by = 6510 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Soběslav'''{{mrk|[[tysk]] ''Sobieslau''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Tábor okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Sør-Böhmen]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Soběslav.png|mini|250px|Det administrative området til Soběslav innanfor regionen [[Sør-Böhmen]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Soběslav er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Soběslav omfattar 31 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Borkovice]] * [[Budislav i Tábor|Budislav]] * [[Chotěmice]] * [[Dírná]] * [[Dráchov]] * [[Drahov]] * [[Hlavatce]] * [[Katov]] * [[Klenovice]] * [[Komárov i Tábor|Komárov]] * [[Mažice]] * [[Mezná]] * [[Myslkovice]] * [[Přehořov]] * [[Řípec]] * [[Roudná]] * [[Sedlečko u Soběslavě]] * [[Skalice i Tábor|Skalice]] * '''[[Soběslav]]''' * [[Svinyy]] * [[Třebějice]] * [[Tučapy]] * [[Val i Tábor|Val]] * [[Vesce]] * '''[[Veselí nad Lužnicí]]''' * [[Vlastiboř i Tábor|Vlastiboř]] * [[Vlkov i Tábor|Vlkov]] * [[Zálší]] * [[Žíšov]] * [[Zlukov]] * [[Zvěrotice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Soběslav SO || 22 020 || 21 779 || 21 554 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Soběslav''' || 6 801 |- | style=text-align:left; | [[Veselí nad Lužnicí]] || 6 211 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tučapy}} || 782 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klenovice}} || 662 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roudná}} || 547 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Soběslav''' || 6 510 |- | style=text-align:left; | [[Veselí nad Lužnicí]] || 6 024 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tučapy}} || 570 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klenovice}} || 662 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roudná}} || 424 |} ===Bydelar i Soběslav=== Bydelane og tettstadene i Soběslav: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Soběslav I || 964 |- | style=text-align:left; | Soběslav II || 1 779 |- | style=text-align:left; | Soběslav III || 3 767 |- ! '''Soběslav by''' ! style=text-align:right; | 6 510 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlebov}} || 190 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nedvědice}} || 101 |- ! '''Soběslav kommune''' ! style=text-align:right; | 6 801 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Sør-Böhmen|Sobeslav]] [[Kategori:Kommunar i Tábor okres|Sobeslav]] [[Kategori:Byar i Sør-Böhmen|Sobeslav]] qdwek1tplclzgkaiww88w3mu1tgqecr 0 433576 3674429 3671422 2026-09-24T18:53:46Z Johshh 122989 3674429 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Morgendæmringen''' var eit norsk tidsskrift som vart gjeve ut frå 1886 til 1927.<ref>{{ Kjelde bok | forfattar = Tveterås, Harald L. | utgjeve år = 1940 | tittel = Norske tidsskrifter | stad = Oslo | forlag = Universitetsbiblioteket | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007062101044 | side = 92 }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{bladlenkjer}} {{Mediespire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare norske tidsskrift]] [[Kategori:Skipingar i 1886]] [[Kategori:Nedleggingar i 1927]] qljplu4pkacd0o5l7ayucs63s2jdqet 3674477 3674429 2026-09-25T08:32:25Z Ranveig 39 Attenderulla endringa gjord av [[Special:Contributions/Johshh|Johshh]] ([[User talk:Johshh|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:Ranveig|Ranveig]] 3671422 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Morgendæmringen''' var eit norsk tidsskrift som vart gjeve ut frå 1886 til 1927.<ref>{{ Kjelde bok | forfattar = Tveterås, Harald L. | utgjeve år = 1940 | tittel = Norske tidsskrifter | stad = Oslo | forlag = Universitetsbiblioteket | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007062101044 | side = 92 }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Mediespire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare norske tidsskrift]] [[Kategori:Skipingar i 1886]] [[Kategori:Nedleggingar i 1927]] 05jmuc2havx8x50rqrmdofgmzb3w5l5 3674502 3674477 2026-09-25T09:05:34Z Johshh 122989 Rullar attende versjon [[Special:Diff/3674477|3674477]] av [[Special:Contributions/Ranveig|Ranveig]] ([[User talk:Ranveig|diskusjon]]) 3674502 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Morgendæmringen''' var eit norsk tidsskrift som vart gjeve ut frå 1886 til 1927.<ref>{{ Kjelde bok | forfattar = Tveterås, Harald L. | utgjeve år = 1940 | tittel = Norske tidsskrifter | stad = Oslo | forlag = Universitetsbiblioteket | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007062101044 | side = 92 }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{bladlenkjer|Morgendemringen}} {{Mediespire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare norske tidsskrift]] [[Kategori:Skipingar i 1886]] [[Kategori:Nedleggingar i 1927]] qtsaupd8f4aw14l4usu5vuzi9nv0ej8 0 433684 3674414 3671556 2026-09-24T14:25:20Z TU-nor 12071 3674414 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kolonáda M.Gorkého.JPG | bilettekst = Kolonade med «Den syngande fontena» i Mariánské Lázně | kart = Marianske Lazne CH CZ.png | karttekst = Mariánské Lázně innanfor distriktet [[Cheb okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Cheb med utvida fullmakter | flagg = Marianské Lázně vlajka.jpg | symbol = Mariánské Lázně CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Karlovy Vary kraj|Karlovy Vary]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Cheb okres| Cheb]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 405,35<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 22716 | folketal1type = kommune | folketal1 = 11979 | folketal_by = 5037 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mariánské Lázně'''{{mrk|[[tysk]] ''Marienbad''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Cheb okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Karlovy Vary kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Mariánské Lázně.png|mini|250px|Det administrative området til Mariánské Lázně innanfor regionen [[Karlovy Vary kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Mariánské Lázně er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Mariánské Lázně omfattar 14 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Drmoul]] * '''[[Lázně Kynžvart]]''' * '''[[Mariánské Lázně]]''' * [[Mnichov i Cheb|Mnichov]] * [[Ovesné Kladruby]] * [[Prameny]] * [[Stará Voda i Cheb|Stará Voda]] * '''[[Teplá]]'''{{mrk|Overført frå [[Karlovy Vary okres]] til [[Cheb okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Trstěnice]] * [[Tři Sekery]] * [[Valy i Cheb|Valy]] * [[Velká Hleďsebe]] * [[Vlkovice]] * [[Zádub-Závišín]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mariánské Lázně SO || 25 143 || 23 451 || 22 716 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mariánské Lázně''' || 11 979 |- | style=text-align:left; | [[Teplá]] || 2 859 |- | style=text-align:left; | [[Velká Hleďsebe]] || 2 253 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Kynžvart]] || 1 393 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Drmoul}} || 987 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Úšovice]]{{mrk|busetnad i kommunen Mariánské Lázně}} || 6 069 |- | style=text-align:left; | '''Mariánské Lázně''' || 5 037 |- | style=text-align:left; | [[Teplá]] || 2 159 |- | style=text-align:left; | [[Velká Hleďsebe]] || 1 632 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Kynžvart]] || 1 377 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Drmoul}} || 987 |- |} ===Bydelar i Mariánské Lázně=== Bydelane og tettstadene i Mariánské Lázně: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mariánské Lázně || 5 037 |- ! '''Mariánské Lázně by''' ! style=text-align:right; | 5 037 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hamrníky}} || 661 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotěnov-Skláře}} || 109 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kladská}} || 32 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stanoviště}} || 71 |- | style=text-align:left; | [[Úšovice]] || 6 069 |- ! Mariánské Lázně kommune !style=text-align:right; | 11 979 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Karlovy Vary kraj|Marianske Lazne]] [[Kategori:Kommunar i Cheb okres|Marianske Lazne]] [[Kategori:Byar i Karlovy Vary kraj|Marianske Lazne]] inkgn6syymlzh5rf4y4a9ga1xf4p668 3674509 3674414 2026-09-25T09:19:20Z TU-nor 12071 3674509 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Kolonáda M.Gorkého.JPG | bilettekst = Kolonade med «Den syngande fontena» i Mariánské Lázně | kart = Marianske Lazne CH CZ.png | karttekst = Mariánské Lázně innanfor distriktet [[Cheb okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Cheb med utvida fullmakter | flagg = Marianské Lázně vlajka.jpg | symbol = Mariánské Lázně CoA.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Karlovy Vary kraj|Karlovy Vary]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Cheb okres| Cheb]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 405,35<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 22716 | folketal1type = kommune | folketal1 = 11979 | folketal_by = 5037 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Mariánské Lázně'''{{mrk|[[tysk]] ''Marienbad''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Cheb okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Karlovy Vary kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Mariánské Lázně.png|mini|250px|Det administrative området til Mariánské Lázně innanfor regionen [[Karlovy Vary kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Mariánské Lázně er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Mariánské Lázně omfattar 14 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 3 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Drmoul]] * '''[[Lázně Kynžvart]]''' * '''[[Mariánské Lázně]]''' * [[Mnichov i Cheb|Mnichov]] * [[Ovesné Kladruby]] * [[Prameny]] * [[Stará Voda i Cheb|Stará Voda]] * '''[[Teplá]]'''{{mrk|Overført frå [[Karlovy Vary okres]] til [[Cheb okres]] frå 1.1.2007<ref name ="Změny"/>}} * [[Trstěnice i Cheb|Trstěnice]] * [[Tři Sekery]] * [[Valy i Cheb|Valy]] * [[Velká Hleďsebe]] * [[Vlkovice]] * [[Zádub-Závišín]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mariánské Lázně SO || 25 143 || 23 451 || 22 716 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Mariánské Lázně''' || 11 979 |- | style=text-align:left; | [[Teplá]] || 2 859 |- | style=text-align:left; | [[Velká Hleďsebe]] || 2 253 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Kynžvart]] || 1 393 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Drmoul}} || 987 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Úšovice]]{{mrk|busetnad i kommunen Mariánské Lázně}} || 6 069 |- | style=text-align:left; | '''Mariánské Lázně''' || 5 037 |- | style=text-align:left; | [[Teplá]] || 2 159 |- | style=text-align:left; | [[Velká Hleďsebe]] || 1 632 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Kynžvart]] || 1 377 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Drmoul}} || 987 |- |} ===Bydelar i Mariánské Lázně=== Bydelane og tettstadene i Mariánské Lázně: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Mariánské Lázně || 5 037 |- ! '''Mariánské Lázně by''' ! style=text-align:right; | 5 037 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hamrníky}} || 661 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chotěnov-Skláře}} || 109 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kladská}} || 32 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stanoviště}} || 71 |- | style=text-align:left; | [[Úšovice]] || 6 069 |- ! Mariánské Lázně kommune !style=text-align:right; | 11 979 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Změny">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/stc/zmeny_hranic_okresu_k_1_1_2007 |tittel= Změny hranic okresů k 1. 1. 2007 |vitja=2026-08-29 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Karlovy Vary kraj|Marianske Lazne]] [[Kategori:Kommunar i Cheb okres|Marianske Lazne]] [[Kategori:Byar i Karlovy Vary kraj|Marianske Lazne]] k0iiam32gnnj1zuhy4yt4zxj0h79wrv 0 433796 3674524 3673968 2026-09-25T09:43:16Z TU-nor 12071 3674524 wikitext text/x-wiki '''Janov''' kan vise til: * [[Janov i Děčín]], ein kommune i [[Děčín]] i distriktet Děčín okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Janov i Litvínov]], ein busetnad i kommunen [[Litvínov]] i distriktet Most okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Janov i Nový Bor]], ein busetnad i kommunen [[Nový Bor]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Janov i Prešov]], ein kommune i distriktet [[Prešov okres]] i regionen Prešov kraj i Slovakia * [[Janov i Rakovník]], ein kommune i [[Rakovník]] i distriktet Rakovník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Janov i Rychnov nad Kněžnou]], ein kommune i [[Dobruška]] i distriktet Rychnov nad Kněžnou okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia * [[Janov i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Janov nad Nisou]], ein kommune i [[Jablonec nad Nisou]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} a9rmz6iac9mshutnisy31by4fztsg42 0 433853 3674442 3673983 2026-09-25T04:42:33Z TU-nor 12071 3674442 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Dny evropského dědictví 2013 - prohlídka lounské vodárny 10.JPG | bilettekst = Utsyn mot Louny frå sør | kart = Louny LN CZ.png | karttekst = Louny innanfor distriktet [[Louny okres]] og innanfor det administrative området til kommunen Louny med utvida fullmakter | flagg = Flag of Louny.svg | symbol = Louny CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Ústí nad Labem kraj|Ústí nad Labem]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Louny okres|Louny]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 470,58<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 42401 | folketal1type = kommune | folketal1 = 17563 | folketal_by = 17318 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Louny'''{{mrk|[[tysk]] ''Laun''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Louny okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Ústí nad Labem kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Louny.png|mini|250px|Det administrative området til Louny innanfor regionen [[Ústí nad Labem kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Louny er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov|storbyområde]] for [[Chomutov]], [[Ústí nad Labem]] og områda rundt.<ref name="agg"/> Ein kommune frå det administrative området til Louny inngår i storbyområdet, merkt med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 25 kommunar frå det administrative området til Chomutov, 22 kommunar frå det administrative området til Ústí nad Labem og 84 kommunar frå ei rekkje andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Louny omfattar 41 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město'') og 5 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Blšany u Loun]] * [[Brodec]] * [[Břvany]] * [[Černčice i Louny|Černčice]] * [[Chlumčany i Louny|Chlumčany]] * [[Chožov]] * [[Chraberce]] * ''[[Cítoliby]]'' * [[Dobroměřice]] * [[Domoušice]] * [[Hříškov]] * [[Hřivice]] * [[Jimlín]] * [[Koštice]] * [[Kozly i Louny|Kozly]] * [[Lenešice]] * [[Libčeves]] * [[Líšťany i Louny|Líšťany]] * '''[[Louny]]''' * [[Nová Ves i Louny|Nová Ves]] * [[Obora i Louny|Obora]] * [[Opočno i Louny|Opočno]] * ''[[Panenský Týnec]]'' * ''[[Peruc]]'' * [[Pnětluky]] * [[Počedělice]] * '''[[Postoloprty]]''' * [[Raná]] * ''[[Ročov]]'' * ''[[Slavětín]]'' * [[Smolnice]] * [[Toužetín]] * [[Úherce i Louny|Úherce]] * [[Veltěže]] * [[Vinařice i Louny|Vinařice]] * [[Vrbno nad Lesy]] * [[Vršovice]] * [[Výškov]]* * [[Zbrašín]] * [[Želkovice]] * [[Žerotín]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Louny SO || 42 850 || 42 419 || 42 401 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Louny''' || 17 563 |- | style=text-align:left; | [[Postoloprty]] || 4 659 |- | style=text-align:left; | [[Peruc]] || 2 313 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobroměřice}} || 1 388 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lenešice}} || 1 366 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černčice i Louny|Černčice}} || 1 275 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cítoliby}} || 1 022 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Louny''' || 17 318 |- | style=text-align:left; | [[Postoloprty]] || 3 469 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobroměřice}} || 1 388 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lenešice}} || 1 366 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černčice i Louny|Černčice}} || 1 275 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cítoliby}} || 1 022 |- | style=text-align:left; | [[Peruc]] || 909 |- |} ===Bydelar i Louny === Bydelar og tettstader i Louny: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Louny || 17 318 |- ! '''Louny by''' ! style=text-align:right; | 17 318 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brloh i Louny|Brloh}} || 143 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nečichy}} || 102 |- ! Louny kommune !style=text-align:right; | 17 563 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Ústí nad Labem kraj|Louny]] [[Kategori:Kommunar i Louny okres|Louny]] [[Kategori:Byar i Ústí nad Labem kraj|Louny]] ruxgw0z96d11cxc6nct7cf6ifoa748z 0 433955 3674462 3674225 2026-09-25T07:18:32Z TU-nor 12071 3674462 wikitext text/x-wiki '''Storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov''' ([[tsjekkisk]] ''Ústecko-chomutovská aglomerace'') er oppretta for byane Ústí nad Labem og Chomutov og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 25 kommunar frå det administrative området til [[Chomutov]], 23 frå [[Děčín]], 22 frå [[Ústí nad Labem]], 21 frå [[Teplice]], 14 frå [[Most i Tsjekkia|Most]], ni frå [[Litvínov]], sju frå [[Bílina]], tre kvar frå [[Kadaň]], [[Litoměřice]] og [[Žatec]] og ein kvar frå [[Louny]] og [[Lovosice]]. Dei innrekna kommunane hadde ved folketeljinga i 2021 eit samla folketal på 394&nbsp;563 innbyggjarar.<ref name="Folketal2021"/> ==Kommunar== ===Frå Chomutov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bílence}} || 228 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blatno i Chomutov|Blatno}} || 595 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boleboř}} || 310 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březno i Chomutov|Březno}} || 1 410 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černovice i Chomutov|Černovice}} || 622 |- | style=text-align:left; | [[Chomutov]] || 45 549 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Droužkovice}} || 801 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hora Svatého Šebestiána}} || 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrušovany}} || 480 |- | style=text-align:left; | [[Jirkov]] || 18 387 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalek}} || 228 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Křimov}} || 382 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Málkov i Chomutov|Málkov}} || 928 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Místo}} || 423 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nezabylice}} || 249 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otvice}} || 687 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pesvice}} || 189 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Spořice}} || 1 433 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strupčice}} || 1 050 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Údlice}} || 1 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrskmaň}} || 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Všehrdy i Chomutov|Všehrdy}} || 535 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|šestudy i Chomutov|Všestudy}} || 176 |- | style=text-align:left; | [[Výsluní]] || 262 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoká Pec i Chomutov|Vysoká Pec}} || 1 063 |- ! Chomutov ! style=text-align:right; | 77 815 |- |} ===Frå Děčín=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Arnoltice}} || 390 |- | style=text-align:left; | [[Benešov nad Ploučnicí]] || 3 540 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bynovec}} || 335 |- | style=text-align:left; | [[Děčín]] || 46 337 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobkovice}} || 635 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobrná}} || 422 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Habartice}} || 559 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Františkov nad Ploučnicí}} || 383 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Habartice}} || 408 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hřensko}} || 224 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Huntířov}} || 775 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Janov i Děčín|Janov}} || 315 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jetřichovice}} || 372 |- | style=text-align:left; | [[Jílové i Děčín|Jílové]] || 4 935 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kámen i Děčín|Kámen}} || 259 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunratice i Děčín|Kunratice}} || 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Labská Stráň}} || 229 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ludvíkovice}} || 910 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malá Veleň}} || 464 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malšovice}} || 906 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Markvartice i Děčín|Markvartice}} || 692 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Růžová}} || 551 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Těchlovice i Děčín|Těchlovice}} || 514 |- ! Děčín ! style=text-align:right; | 64 393 |- |} ===Frå Ústí nad Labem=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || 4 171 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chuderov}} || 1 070 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Zálezly}} || 539 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Habrovany}} || 206 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Homole u Panny}} || 395 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libouchec}} || 1 834 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malé Březno i Ústí nad Labem|Malé Březno}} || 496 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malečov}} || 851 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovice i Ústí nad Labem|Petrovice}} || 879 |- | style=text-align:left; | [[Povrly]] || 2 215 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přestanov}} || 471 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ryjice}} || 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řehlovice}} || 1 391 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stebno}} || 435 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tašov}} || 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Telnice}} || 689 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tisá}} || 988 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || 3 097 |- | style=text-align:left; | [[Ústí nad Labem]] || 89 713 |- | style=text-align:left; | [[Velké Březno]] || 2 316 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velké Chvojno}} || 801 |- ! Ústí nad Labem ! style=text-align:right; | 115 351 |- |} ===Frå Teplice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bořislav}} || 405 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 898 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bžany}} || 884 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 7 560 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jeníkov i Teplice|Jeníkov}} || 908 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kladruby i Teplice|Kladruby}} || 430 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 3 138 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 12 106 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lahošť}} || 689 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Modlany}} || 1 030 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 532 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 616 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rtyně nad Bílinou}} || 795 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srbice i Teplice|Srbice}} || 458 |- | style=text-align:left; | [[Teplice]] || 48 428 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Újezdeček}} || 831 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zabrušany}} || 1 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žalany}} || 511 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žim}} || 215 |- ! Teplice ! style=text-align:right; | 99 131 |- |} ===Frå Most=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bečov}} || 1 362 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braňany}} || 1 174 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Havraň}} || 628 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Korozluky}} || 223 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lišnice}} || 198 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužice i Most|Lužice}} || 548 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malé Březno i Most|Malé Březno}} || 225 |- | style=text-align:left; | [[Most i Tsjekkia|Most]] || 61 306 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obrnice}} || 1 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Patokryje}} || 457 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Polerady i Most|Polerady}} || 226 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skršín}} || 267 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Volevčice}} || 115 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Želenice i Most|Želenice}} || 453 |- ! Most ! style=text-align:right; | 69 039 |- |} ===Frå Litvínov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brandov}} || 270 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Český Jiřetín}} || 98 |- | style=text-align:left; | [[Hora Svaté Kateřiny]] || 456 |- | style=text-align:left; | [[Horní Jiřetín]] || 2 090 |- | style=text-align:left; | [[Litvínov]] || 22 388 |- | style=text-align:left; | [[Lom i Most|Lom]] || 3 616 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Louka u Litvínova}} || 663 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mariánské Radčice}} || 463 |- | style=text-align:left; | [[Meziboří]] || 4 669 |- ! Litvínov ! style=text-align:right; | 34 713 |- |} ===Frå Bílina=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Bílina]] || 14 104 |- | style=text-align:left; | [[Hostomice i Teplice|Hostomice]] || 1 173 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrobčice }} || 031 |- | style=text-align:left; | [[Ledvice]] || 508 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lukov i Teplice|Lukov}} || 141 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Měrunice}} || 301 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Světec}} || 991 |- ! Bílina ! style=text-align:right; | 18 249 |- |} ===Frå Kadaň=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kadaň]] || 17 386 |- | style=text-align:left; | [[Klášterec nad Ohří]] || 13 829 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokle}} || 388 |- ! Kadaň ! style=text-align:right; | 31 603 |- |} ===Frå Litoměřice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hlinná}} || 297 |- | style=text-align:left; | [[Litoměřice]] || 23 432 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lovečkovice}} || 593 |- ! Litoměřice ! style=text-align:right; | 24 322 |- |} ===Frå Žatec=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bitozeves}} || 418 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blažim i Louny|Blažim}} || 279 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velemyšleves}} || 347 |- ! Žatec ! style=text-align:right; | 1 044 |- |} ===Frå Louny=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Výškov}} || 477 |- ! Louny ! style=text-align:right; | 477 |- |} ===Frå Lovosice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Prackovice nad Labem}} || 634 |- ! Lovosice ! style=text-align:right; | 634 |- |} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Storbyområde i Tsjekkia|Usti]] [[Kategori:Ústí nad Labem| ]] [[Kategori:Chomutov| ]] 6dhr7noe3pbu5414hir2r89iqx2nd0b 3674463 3674462 2026-09-25T07:20:12Z TU-nor 12071 3674463 wikitext text/x-wiki '''Storbyområdet Ústí nad Labem–Chomutov''' ([[tsjekkisk]] ''Ústecko-chomutovská aglomerace'') er oppretta for byane Ústí nad Labem og Chomutov og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 25 kommunar frå det administrative området til [[Chomutov]], 23 frå [[Děčín]], 22 frå [[Ústí nad Labem]], 21 frå [[Teplice]], 14 frå [[Most i Tsjekkia|Most]], ni frå [[Litvínov]], sju frå [[Bílina]], tre kvar frå [[Kadaň]], [[Litoměřice]] og [[Žatec]] og ein kvar frå [[Louny]] og [[Lovosice]]. Dei innrekna kommunane hadde ved folketeljinga i 2021 eit samla folketal på 394&nbsp;563 innbyggjarar.<ref name="Folketal2021"/> ==Kommunar== ===Frå Chomutov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bílence}} || 228 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blatno i Chomutov|Blatno}} || 595 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boleboř}} || 310 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Březno i Chomutov|Březno}} || 1 410 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černovice i Chomutov|Černovice}} || 622 |- | style=text-align:left; | [[Chomutov]] || 45 549 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Droužkovice}} || 801 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hora Svatého Šebestiána}} || 309 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrušovany}} || 480 |- | style=text-align:left; | [[Jirkov]] || 18 387 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kalek}} || 228 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Křimov}} || 382 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Málkov i Chomutov|Málkov}} || 928 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Místo}} || 423 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nezabylice}} || 249 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Otvice}} || 687 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pesvice}} || 189 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Spořice}} || 1 433 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Strupčice}} || 1 050 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Údlice}} || 1 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vrskmaň}} || 311 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Všehrdy i Chomutov|Všehrdy}} || 535 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|šestudy i Chomutov|Všestudy}} || 176 |- | style=text-align:left; | [[Výsluní]] || 262 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoká Pec i Chomutov|Vysoká Pec}} || 1 063 |- ! Chomutov ! style=text-align:right; | 77 815 |- |} ===Frå Děčín=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Arnoltice}} || 390 |- | style=text-align:left; | [[Benešov nad Ploučnicí]] || 3 540 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bynovec}} || 335 |- | style=text-align:left; | [[Děčín]] || 46 337 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobkovice}} || 635 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobrná}} || 422 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Habartice}} || 559 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Františkov nad Ploučnicí}} || 383 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horní Habartice}} || 408 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hřensko}} || 224 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Huntířov}} || 775 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Janov i Děčín|Janov}} || 315 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jetřichovice}} || 372 |- | style=text-align:left; | [[Jílové i Děčín|Jílové]] || 4 935 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kámen i Děčín|Kámen}} || 259 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunratice i Děčín|Kunratice}} || 238 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Labská Stráň}} || 229 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ludvíkovice}} || 910 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malá Veleň}} || 464 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malšovice}} || 906 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Markvartice i Děčín|Markvartice}} || 692 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Růžová}} || 551 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Těchlovice i Děčín|Těchlovice}} || 514 |- ! Děčín ! style=text-align:right; | 64 393 |- |} ===Frå Ústí nad Labem=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Chabařovice]] || 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Chlumec i Ústí nad Labem|Chlumec]] || 4 171 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chuderov}} || 1 070 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Zálezly}} || 539 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Habrovany}} || 206 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Homole u Panny}} || 395 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libouchec}} || 1 834 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malé Březno i Ústí nad Labem|Malé Březno}} || 496 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malečov}} || 851 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrovice i Ústí nad Labem|Petrovice}} || 879 |- | style=text-align:left; | [[Povrly]] || 2 215 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přestanov}} || 471 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ryjice}} || 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řehlovice}} || 1 391 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stebno}} || 435 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tašov}} || 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Telnice}} || 689 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tisá}} || 988 |- | style=text-align:left; | [[Trmice]] || 3 097 |- | style=text-align:left; | [[Ústí nad Labem]] || 89 713 |- | style=text-align:left; | [[Velké Březno]] || 2 316 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velké Chvojno}} || 801 |- ! Ústí nad Labem ! style=text-align:right; | 115 351 |- |} ===Frå Teplice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bořislav}} || 405 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bystřany}} || 1 898 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bžany}} || 884 |- | style=text-align:left; | [[Dubí i Teplice|Dubí]] || 7 560 |- | style=text-align:left; | [[Duchcov]] || 8 506 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jeníkov i Teplice|Jeníkov}} || 908 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kladruby i Teplice|Kladruby}} || 430 |- | style=text-align:left; | [[Košťany]] || 3 138 |- | style=text-align:left; | [[Krupka]] || 12 106 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lahošť}} || 689 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Modlany}} || 1 030 |- | style=text-align:left; | [[Novosedlice]] || 2 054 |- | style=text-align:left; | [[Osek i Teplice|Osek]] || 4 532 |- | style=text-align:left; | [[Proboštov]] || 2 616 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rtyně nad Bílinou}} || 795 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srbice i Teplice|Srbice}} || 458 |- | style=text-align:left; | [[Teplice]] || 48 428 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Újezdeček}} || 831 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zabrušany}} || 1 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žalany}} || 511 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žim}} || 215 |- ! Teplice ! style=text-align:right; | 99 131 |- |} ===Frå Most=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bečov}} || 1 362 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Braňany}} || 1 174 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Havraň}} || 628 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Korozluky}} || 223 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lišnice}} || 198 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužice i Most|Lužice}} || 548 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malé Březno i Most|Malé Březno}} || 225 |- | style=text-align:left; | [[Most i Tsjekkia|Most]] || 61 306 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obrnice}} || 1 857 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Patokryje}} || 457 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Polerady i Most|Polerady}} || 226 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skršín}} || 267 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Volevčice}} || 115 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Želenice i Most|Želenice}} || 453 |- ! Most ! style=text-align:right; | 69 039 |- |} ===Frå Litvínov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Brandov}} || 270 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Český Jiřetín}} || 98 |- | style=text-align:left; | [[Hora Svaté Kateřiny]] || 456 |- | style=text-align:left; | [[Horní Jiřetín]] || 2 090 |- | style=text-align:left; | [[Litvínov]] || 22 388 |- | style=text-align:left; | [[Lom i Most|Lom]] || 3 616 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Louka u Litvínova}} || 663 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mariánské Radčice}} || 463 |- | style=text-align:left; | [[Meziboří]] || 4 669 |- ! Litvínov ! style=text-align:right; | 34 713 |- |} ===Frå Bílina=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Bílina]] || 14 104 |- | style=text-align:left; | [[Hostomice i Teplice|Hostomice]] || 1 173 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrobčice }} || 031 |- | style=text-align:left; | [[Ledvice]] || 508 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lukov i Teplice|Lukov}} || 141 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Měrunice}} || 301 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Světec}} || 991 |- ! Bílina ! style=text-align:right; | 18 249 |- |} ===Frå Kadaň=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Kadaň]] || 17 386 |- | style=text-align:left; | [[Klášterec nad Ohří]] || 13 829 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokle}} || 388 |- ! Kadaň ! style=text-align:right; | 31 603 |- |} ===Frå Litoměřice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hlinná}} || 297 |- | style=text-align:left; | [[Litoměřice]] || 23 432 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lovečkovice}} || 593 |- ! Litoměřice ! style=text-align:right; | 24 322 |- |} ===Frå Žatec=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bitozeves}} || 418 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blažim i Louny|Blažim}} || 279 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Velemyšleves}} || 347 |- ! Žatec ! style=text-align:right; | 1 044 |- |} ===Frå Louny=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Výškov}} || 477 |- ! Louny ! style=text-align:right; | 477 |- |} ===Frå Lovosice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Prackovice nad Labem}} || 634 |- ! Lovosice ! style=text-align:right; | 634 |- |} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Storbyområde i Tsjekkia|Usti]] [[Kategori:Ústí nad Labem]] [[Kategori:Chomutov]] 0bsbf3i1ba8feefqhbuax85bdq5calg 0 433956 3674537 3673604 2026-09-25T10:07:55Z TU-nor 12071 3674537 wikitext text/x-wiki {{geoboks|region | namn = Liberec kraj | andre namn = Liberecký kraj | bilete = Ještěd 1.jpg | bilettekst = TV-tårn og restaurant på toppen av fjellet [[Ještěd]] nær [[Liberec]] | kart = Liberecký kraj in Czech Republic.svg | karttekst = Liberec kraj innanfor Tsjekkia | flagg = Flag of Liberec Region.svg | symbol = Liberec Region CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = | region = | hovudstad = [[Liberec]] | areal = 3163,43<ref name="Areal"/> | folketal = 435220 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Liberec kraj'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''Liberecký kraj''}} er ein av 13 administrative [[Regionar i Tsjekkia|regionar]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Han ligg nord i landet og grenser i nordvest mot [[Tyskland]], i nordaust mot [[Polen]]. Administrasjonen ligg i [[Liberec]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:Liberec districts.png|mini|250px|Kart som viser distrikta i Liberec kraj]]}} Tidlegare var regionen delt inn i 4 administrative [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy''). Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til 10 [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Her er eit oversyn over distrikta og dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter: {| class="wikitable" ! Region (''kraj'') !! Distrikt (''okres'') !! Kommune med utvida fullmakter (''SO ORP'') |- | rowspan=12 | [[Liberec kraj|Liberec]] || rowspan=2 | [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] || [[Česká Lípa|Česká Lípa SO]] |- | [[Nový Bor|Nový Bor SO]] |- | rowspan=4 | [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] || [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] |- | [[Tanvald|Tanvald SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov|Sjølve byen Turnov ligg i distriktet [[Semily okres|Semily]], men det administrative området til kommunen omfattar òg område frå distrikta [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] og [[Liberec okres|Liberec]].}} |- | [[Železný Brod|Železný Brod SO]] |- | rowspan=3| [[Liberec okres|Liberec]] || [[Frýdlant|Frýdlant SO]] |- | [[Liberec|Liberec SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov}} |- | rowspan=3| [[Semily okres|Semily]] || [[Jilemnice|Jilemnice SO]] |- | [[Semily|Semily SO]] |- | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=Turnov}} |- |- |} ==Folketal i distrikta== Folketalet i distrikta i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Česká Lípa okres]] || 101 895 || 100 756 || 100 959 |- | style=text-align:left; | [[Jablonec nad Nisou okres]] || 88 154 || 88 200 || 89 446 |- | style=text-align:left; | [[Liberec okres]] || 162 780 || 169 878 || 174 225 |- | style=text-align:left; | [[Semily okres]] || 75 355 || 73 605 || 70 590 |- ! Liberec kraj !style=text-align:right; | 428 184 !style=text-align:right; | 432 439 !style=text-align:right; | 435 220 |- |} ===Byar i regionen=== Tabellen viser bykommunane i regionen. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Distrikt !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''[[Liberec]]''' || style=text-align:left; | [[Liberec okres|Liberec]] || 104 340 |- | style=text-align:left; | '''[[Jablonec nad Nisou]]''' || style=text-align:left; | [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] || 44 486 |- | style=text-align:left; | '''[[Česká Lípa]]''' || style=text-align:left; | [[Česká Lípa okres|Česká Lípa]] || 35 890 |- | style=text-align:left; | '''[[Turnov]]''' || style=text-align:left; | [[Semily okres|Semily]] || 14 242 |- | style=text-align:left; | '''[[Nový Bor]]''' || style=text-align:left; | Česká Lípa || 11 433 |- | style=text-align:left; | '''[[Semily]]''' || style=text-align:left; | Semily || 7 998 |- | style=text-align:left; | [[Hrádek nad Nisou]] || style=text-align:left; | Liberec || 7 611 |- | style=text-align:left; | '''[[Frýdlant]]''' || style=text-align:left; | Liberec || 7 255 |- | style=text-align:left; | [[Mimoň]] || style=text-align:left; | Česká Lípa || 6 101 |- | style=text-align:left; | [[Chrastava]] || style=text-align:left; | Liberec || 6 091 |- | style=text-align:left; | '''[[Tanvald]]''' || style=text-align:left; | Jablonec nad Nisou || 5 825 |- | style=text-align:left; | '''[[Železný Brod]]''' || style=text-align:left; | Jablonec nad Nisou || 5 734 |- | style=text-align:left; | [[Lomnice nad Popelkou]] || style=text-align:left; | Semily || 5 415 |- | style=text-align:left; | '''[[Jilemnice]]''' || style=text-align:left; | Semily || 5 247 |- | style=text-align:left; | [[Doksy i Česká Lípa|Doksy]] || style=text-align:left; | Česká Lípa || 5 177 |- | style=text-align:left; | [[Stráž pod Ralskem]] || style=text-align:left; | Česká Lípa || 4 377 |- | style=text-align:left; | [[Cvikov]] || style=text-align:left; | Česká Lípa || 4 334 |- | style=text-align:left; | [[Kamenický Šenov]] || style=text-align:left; | Česká Lípa || 3 796 |- | style=text-align:left; | [[Smržovka]] || style=text-align:left; | Jablonec nad Nisou || 3 771 |- | style=text-align:left; | [[Jablonné v Podještědí]] || style=text-align:left; | Liberec || 3 625 |- | style=text-align:left; | [[Nové Město pod Smrkem]] || style=text-align:left; | Liberec || 3 496 |- | style=text-align:left; | [[Desná i Jablonec nad Nisou|Desná]] || style=text-align:left; | Jablonec nad Nisou || 2 963 |- | style=text-align:left; | [[Hodkovice nad Mohelkou]] || style=text-align:left; | Liberec || 2 944 |- | style=text-align:left; | [[Zákupy]] || style=text-align:left; | Česká Lípa || 2 837 |- | style=text-align:left; | [[Český Dub]] || style=text-align:left; | Liberec || 2 752 |- | style=text-align:left; | [[Raspenava]] || style=text-align:left; | Liberec || 2 730 |- | style=text-align:left; | [[Rychnov u Jablonce nad Nisou]] || style=text-align:left; | Jablonec nad Nisou || 2 723 |- | style=text-align:left; | [[Hejnice]] || style=text-align:left; | Liberec || 2 634 |- | style=text-align:left; | [[Velké Hamry]] ||style=text-align:left; | Jablonec nad Nisou || 2 617 |- | style=text-align:left; | [[Rokytnice nad Jizerou]] || style=text-align:left; | Semily || 2 482 |- | style=text-align:left; | [[Ralsko]] || style=text-align:left; | Česká Lípa || 2 087 |- | style=text-align:left; | [[Lučany nad Nisou]] || style=text-align:left; | Jablonec nad Nisou || 1 952 |- | style=text-align:left; | [[Žandov]] || style=text-align:left; | Česká Lípa || 1 844 |- | style=text-align:left; | [[Dubá]] || style=text-align:left; | Česká Lípa || 1 681 |- | style=text-align:left; | [[Jablonec nad Jizerou]] || style=text-align:left; | Semily || 1 491 |- | style=text-align:left; | [[Harrachov]] || style=text-align:left; | Jablonec nad Nisou || 1 346 |- | style=text-align:left; | [[Rovensko pod Troskami]] || style=text-align:left; | Semily || 1 294 |- | style=text-align:left; | [[Vysoké nad Jizerou]] || style=text-align:left; | Semily || 1 220 |- | style=text-align:left; | [[Osečná]] || style=text-align:left; | Liberec || 1 146 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Regionar i Tsjekkia]] [[Kategori:Liberec kraj| ]] pljzmt3ppgb3m3l3exhv1echmcwy1zj 0 433984 3674525 3672509 2026-09-25T09:44:08Z TU-nor 12071 3674525 wikitext text/x-wiki '''Chotovice''' kan vise til: * [[Chotovice i Česká Lípa]], ein kommune i [[Nový Bor]] i distriktet Česká Lípa okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Choťovice i Kolín]], ein kommune i [[Kolín]] i distriktet Kolín okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Chotovice i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 4n6w6xmdoybsueshefymbsivuoztm8c 0 433991 3674535 3674155 2026-09-25T10:06:52Z TU-nor 12071 3674535 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Jablonec nad Nisou okres | andre namn = okres Jablonec nad Nisou | bilete = Bezdez.jpg | bilettekst = Bezdězborga nær [[Jablonec nad Nisou]] | kart = Map CZ - district Jablonec nad Nisou.PNG | karttekst = Jablonec nad Nisou okres innanfor regionen Liberec kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj]] | hovudstad = [[Jablonec nad Nisou]] | areal = 438,90<ref name="Areal"/> | folketal = 100959 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Jablonec nad Nisou okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Jablonec nad Nisou''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg litt aust i regionen og grenser i nord mot [[Polen]]. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter i Jablonec nad Nisou okres: * [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] * [[Tanvald|Tanvald SO]] * [[Železný Brod|Železný Brod SO]] * del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=a|Kommunane {{ikkjeraud|Jenišovice i Liberec|Jenišovice}} og {{ikkjeraud|Malá Skála}}}} ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou SO]] || 53 119 || 53 961 || 55 693 |- | style=text-align:left; | [[Tanvald|Tanvald SO]] || 22 086 || 20 905 || 19 653 |- | style=text-align:left; | [[Železný Brod|Železný Brod SO]] || 12 008 || 12 043 || 11 702 |- | style=text-align:left; | del av [[Turnov|Turnov SO]]{{mrk|name=a}} || 1 891 || 2 110 || 2 398 |- ! Jablonec nad Nisou okres !style=text-align:right; | 89 104 !style=text-align:right; | 89 019 !style=text-align:right; | 89 446 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''[[Jablonec nad Nisou]]''' || 44 486 |- | style=text-align:left; | '''[[Tanvald]]''' || 5 825 |- | style=text-align:left; | '''[[Železný Brod]]''' || 5 734 |- | style=text-align:left; | [[Smržovka]] || 3 771 |- | style=text-align:left; | [[Desná i Jablonec nad Nisou|Desná]] || 2 963 |- | style=text-align:left; | [[Rychnov u Jablonce nad Nisou]] || 2 723 |- | style=text-align:left; | [[Velké Hamry]] || 2 617 |- | style=text-align:left; | [[Lučany nad Nisou]] || 1 952 |- | style=text-align:left; | [[Harrachov]] || 1 346 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Jablonec nad Nisou]] [[Kategori:Liberec kraj|Jablonec nad Nisou]] qabsagg96t4f5d8u97bwoqvu1ejvm0k 0 434005 3674536 3674057 2026-09-25T10:07:38Z TU-nor 12071 3674536 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Tannwald-Rathaus1.jpg | bilettekst = Rådhuset i Tanvald | kart = | karttekst = | flagg = Vlajkatanvald.gif | symbol = Tanvald CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 190,61<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 19653 | folketal1type = kommune | folketal1 = 5825 | folketal_by = 3982 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Tanvald'''{{mrk|[[tysk]] ''Tannwald''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Tanvald.png|mini|250px|Det administrative området til Tanvald innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Tanvald er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> Fire kommunar frå det administrative området til Tanvald inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 8 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Tanvald omfattar 10 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 5 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Albrechtice v Jizerských horách]]* * '''[[Desná i Jablonec nad Nisou|Desná]]''' * '''[[Harrachov]]'''{{mrk|Overført frå [[Semily okres]] til [[Jablonec nad Nisou okres]] frå 1.1.2021<ref name ="Změny2021"/>}} * [[Jiřetín pod Bukovou]]* * [[Kořenov]] * [[Plavy]] * '''[[Smržovka]]'''* * '''[[Tanvald]]'''* * '''[[Velké Hamry]]''' * [[Zlatá Olešnice i Jablonec nad Nisou|Zlatá Olešnice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tanvald SO || 22 086 || 20 905 || 19 653 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tanvald''' || 5 825 |- | style=text-align:left; | [[Smržovka]] || 3 771 |- | style=text-align:left; | [[Desná i Jablonec nad Nisou|Desná]] || 2 963 |- | style=text-align:left; | [[Velké Hamry]] || 2 617 |- | style=text-align:left; | [[Harrachov]] || 1 346 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plavy}} || 1 012 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Tanvald''' || 3 982 |- | style=text-align:left; | [[Smržovka]] || 3 771 |- | style=text-align:left; | [[Desná i Jablonec nad Nisou|Desná]] || 2 963 |- | style=text-align:left; | [[Velké Hamry]] || 2 464 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šumburk nad Desnou}}{{mrk|Busetnad i kommunen Tanvald}} || 1 592 |- |} ===Bydelar i Tanvald=== Bydelane og tettstadene i Tanvald: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tanvald || 3 982 |- ! '''Tanvald by''' ! style=text-align:right; | 3 982 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Šumburk nad Desnou}} || 1 592 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žďár i Tanvald|Žďár}} || 251 |- ! Tanvald kommune !style=text-align:right; | 5 825 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> <ref name ="Změny2021">{{Kjelde www |url=https://www.mvcr.cz/clanek/obecne-o-novem-zakonu-c-51-2020-sb.aspx |tittel= Obecně o novém zákonu č. 51/2020 Sb. |vitja=2026-09-01 |utgjevar=Ministerstvo vnitra České republiky}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Tanvald]] [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Tanvald]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Tanvald]] ms2567070nnhn7e0ewubbpna2feqfux 0 434008 3674533 3672563 2026-09-25T09:59:18Z TU-nor 12071 TU-nor flytte sida [[Desná]] til [[Desná i Jablonec nad Nisou]]: Fleirtyding 3672563 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Desná (2).jpg | bilettekst = Rådhuset i Desná | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Desna (Jablonec nad Nisou).svg | symbol = Desná znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Tanvald|Tanvald SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2963 | folketal_by = 2963 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Desná'''{{mrk|[[tysk]] ''Dessendorf''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Desná ligg administrativt under [[Tanvald]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Desna]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Desnq]] 2x89qclbdszwju6r3uau1rlahvekh5v 0 434014 3674412 3673971 2026-09-24T14:18:53Z TU-nor 12071 3674412 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Železný Brod – náměstí 3. května 1.jpg | bilettekst = Rådhuset i Železný Brod | kart = | karttekst = | flagg = Zelezny Brod CZ flag.svg | symbol = Coat of arms of Železný Brod.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Liberec kraj|Liberec]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Jablonec nad Nisou okres|Jablonec nad Nisou]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 74,06<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 11 702 | folketal1type = kommune | folketal1 = 5734 | folketal_by = 4197 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Železný Brod'''{{mrk|[[tysk]] ''Eisenbrod''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Jablonec nad Nisou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Liberec kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Železný Brod.png|mini|250px|Det administrative området til Železný Brod innanfor regionen [[Liberec kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Železný Brod er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Liberec–Jablonec|storbyområde]] for Liberec, Jablonec og områda rundt.<ref name="agg"/> To kommunar frå det administrative området til Železný Brod inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 24 kommunar frå det administrative området til Liberec, 11 frå det administrative området til Jablonec og 10 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Železný Brod omfattar 11 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er ein by (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Držkov]] * [[Jílové u Držkova]] * [[Koberovy]] * [[Líšný]] * [[Loužnice]] * [[Pěnčín i Jablonec nad Nisou|Pěnčín]]* * [[Radčice i Jablonec nad Nisou|Radčice]] * [[Skuhrov i Jablonec nad Nisou|Skuhrov]]* * [[Vlastiboř i Jablonec nad Nisou|Vlastiboř]] * ''[[Zásada]]'' * '''[[Železný Brod]]''' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Železný Brod SO || 12 008 || 12 043 || 11 702 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Železný Brod''' || 5 734 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pěnčín i Jablonec nad Nisou|Pěnčín}} || 1 976 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Koberovy}} || 966 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zásada}} || 872 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skuhrov i Jablonec nad Nisou|Skuhrov}} || 594 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Železný Brod''' || 4 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zásada}} || 872 |- |} ===Bydelar i Železný Brod=== Bydelane og tettstadene i Železný Brod: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Tanvald || 4 197 |- ! '''Železný Brod by''' ! style=text-align:right; | 4 197 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bzí}} || 283 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Horská Kamenice}} || 113 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrubá Horka}} || 267 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chlístov i Železný Brod|Chlístov}} || 147 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jirkov i Železný Brod|Jirkov}} || 208 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malá Horka}} || 58 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pelechov}} || 134 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Splzov}} || 45 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střevelná}} || 42 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Těpeře}} || 203 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veselí i Železný Brod|Veselí}} || 37 |- ! Železný Brod kommune !style=text-align:right; | 5 734 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Liberec kraj|Zelezny Brod]] [[Kategori:Kommunar i Jablonec nad Nisou okres|Zelezny Brod]] [[Kategori:Byar i Liberec kraj|Zelezny Brod]] svs4leydu4xetwp9glr0ysyoh5a0z5r 0 434034 3674465 3673830 2026-09-25T07:34:03Z Migne 2086 /* 4 x 7,5 km stafett */ 3674465 wikitext text/x-wiki {{infoboks OL-konkurranse}} '''Skiskyting under vinter-OL 2026''' vart avvikla i tida 8. til 21. februar 2026 og fann stad i [[Rasen-Antholz]] i provinsen Sør-Tirol i [[Italia]]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. 198 utøvarar frå 30 land var påmeld tevlingane. == Menn == === 10 kilometer === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 22.53,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.06,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,0 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.18,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.36,1 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.39,8 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.51,3 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.55,2 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 24.02,3 | 0+1 |} </div> Fredag 13. februar <div style="clear:both;"></div> === 12,5 km jaktstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" |31.11,9 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 31.32,5 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.41,6 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.51,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 31.56,7 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 32.18,5 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.25,4 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align=left| Campbell Wright | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | style="text-align:right" | 31.25,4 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| Tommaso Giacomel | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 32.27,1 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 32.46,9 | 0+1 |} </div> Laurdag 14. februar <div style="clear:both;"></div> === 20 km normal === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 51.31,5 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" |51.46,3 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 52.19,8 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align=left| Olli Hiidensalo | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 53.01,2 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | Philipp Nawrath | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 53.03,0 | 1+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| Tommaso Giacomel | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 53.59,0 | 1+1+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 54.00,8 | 0+0+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 54.20,9 | 1+2+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 54.26,2 | 0+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 54,32,2 | 2+0+0+2 |} </div> Tysdag 10. februar <div style="clear:both;"></div> === 15 km fellesstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 39.17,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +10,5 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | +27,6 | 1+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +35,5 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +1.48,1 | 0+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | Michal Krčmář | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | style="text-align:right" | +2.03,6 | 0+0+1+4 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | Philipp Nawrath | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +2.05,3 | 0+1+1+3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +2.07,4 | 1+2+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | Otto Invenius | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | +2.24,7 | 0+0+3+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Vitalij Mandzyn | align="left" | {{flagg|Ukraina|lenke}} | style="text-align:right" | +2.30,7 | 0+0+2+3 |} </div> Fredag 20. februar <div style="clear:both;"></div> === 4 x 7,5 km stafett === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="490" |- bgcolor="#EFEFEF" |- ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid ! Rundar<br />+ Bom |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | Fabien Claude <br /> [[Émilien Jacquelin]] <br /> [[Quentin Fillon Maillet]] <br /> [[Éric Perrot]] | style="text-align:right" | 1.19.55,2 |style="text-align:center"| 0+1 1+3<br />0+0 0+1<br />0+1 0+1<br />0+0 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | [[Martin Uldal]] <br /> [[Johan-Olav Botn]] <br /> [[Sturla Lægreid]] <br /> [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | style="text-align:right" | +9,8 |style="text-align:center"| 0+2 0+0<br />0+3 0+0<br />0+0 0+0<br />0+1 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left"| Viktor Brandt <br />Jesper Nelin <br /> [[Martin Ponsiluoma]] <br /> [[Sebastian Samuelsson]] | style="text-align:right" | +57,5 |style="text-align:center"| 0+1 0+1<br />0+0 0+0<br />0+2 0+0<br />0+2 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align="left" | <small> Justus Strelow <br /> David Zobel <br /> Philipp Nawrath <br /> Philipp Horn </small> | style="text-align:right" | +1.48,3 |style="text-align:center"| 0+0 0+2<br />0+0 0+3<br />0+1 0+3<br />0+3 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | align="left"| <small> Sean Doherty <br /> Maxime Germain <br /> Paul Schommer <br /> Campbell Wright </small> | style="text-align:right" | +2.27,4 |style="text-align:center"| 0+1 0+3<br />0+0 0+0<br />0+1 0+0<br />0+3 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | align="left"| <small> Tomáš Mikyska <br /> Vítězslav Hornig <br /> Petr Hák <br /> Michal Krčmář </small> | style="text-align:right" | +2.31,3 |style="text-align:center"| 0+0 0+2<br />0+0 0+2<br />0+1 0+3<br />0+0 0+2 |} </div> Tysdag 17. februar <div style="clear:both;"></div> == Kvinner == === 7,5 kilometer sprint === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Maren Kirkeeide]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 20.40,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| Océane Michelon | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 20.44,6 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 21.04,5 | 0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| Milena Todorova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 21.20,8 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Lisa Vittozzi]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 21.21,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | Suvi Minkkinen | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 21.30,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 21.40,9 | 0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left"| Kamila Żuk | align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} | style="text-align:right" | 21.50,1 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | Anna Andexer | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | style="text-align:right" | 21.50,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Ingrid Tandrevold]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 21.52,6 | 0+2 |} </div> Fredag 14. februar <div style="clear:both;"></div> {{spire}} [[Kategori:Vinter-OL 2026]] [[Kategori:Skiskyting under vinter-OL]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Italia]] d9p440akgpj7w5x4v0oyh31hraav4ey 3674466 3674465 2026-09-25T07:45:56Z Migne 2086 /* Kvinner */ 3674466 wikitext text/x-wiki {{infoboks OL-konkurranse}} '''Skiskyting under vinter-OL 2026''' vart avvikla i tida 8. til 21. februar 2026 og fann stad i [[Rasen-Antholz]] i provinsen Sør-Tirol i [[Italia]]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. 198 utøvarar frå 30 land var påmeld tevlingane. == Menn == === 10 kilometer === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 22.53,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.06,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,0 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.18,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.36,1 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.39,8 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.51,3 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.55,2 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 24.02,3 | 0+1 |} </div> Fredag 13. februar <div style="clear:both;"></div> === 12,5 km jaktstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" |31.11,9 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 31.32,5 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.41,6 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.51,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 31.56,7 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 32.18,5 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.25,4 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align=left| Campbell Wright | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | style="text-align:right" | 31.25,4 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| Tommaso Giacomel | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 32.27,1 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 32.46,9 | 0+1 |} </div> Laurdag 14. februar <div style="clear:both;"></div> === 20 km normal === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 51.31,5 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" |51.46,3 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 52.19,8 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align=left| Olli Hiidensalo | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 53.01,2 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | Philipp Nawrath | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 53.03,0 | 1+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| Tommaso Giacomel | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 53.59,0 | 1+1+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 54.00,8 | 0+0+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 54.20,9 | 1+2+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 54.26,2 | 0+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 54,32,2 | 2+0+0+2 |} </div> Tysdag 10. februar <div style="clear:both;"></div> === 15 km fellesstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 39.17,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +10,5 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | +27,6 | 1+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +35,5 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +1.48,1 | 0+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | Michal Krčmář | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | style="text-align:right" | +2.03,6 | 0+0+1+4 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | Philipp Nawrath | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +2.05,3 | 0+1+1+3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +2.07,4 | 1+2+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | Otto Invenius | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | +2.24,7 | 0+0+3+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Vitalij Mandzyn | align="left" | {{flagg|Ukraina|lenke}} | style="text-align:right" | +2.30,7 | 0+0+2+3 |} </div> Fredag 20. februar <div style="clear:both;"></div> === 4 x 7,5 km stafett === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="490" |- bgcolor="#EFEFEF" |- ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid ! Rundar<br />+ Bom |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | Fabien Claude <br /> [[Émilien Jacquelin]] <br /> [[Quentin Fillon Maillet]] <br /> [[Éric Perrot]] | style="text-align:right" | 1.19.55,2 |style="text-align:center"| 0+1 1+3<br />0+0 0+1<br />0+1 0+1<br />0+0 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | [[Martin Uldal]] <br /> [[Johan-Olav Botn]] <br /> [[Sturla Lægreid]] <br /> [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | style="text-align:right" | +9,8 |style="text-align:center"| 0+2 0+0<br />0+3 0+0<br />0+0 0+0<br />0+1 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left"| Viktor Brandt <br />Jesper Nelin <br /> [[Martin Ponsiluoma]] <br /> [[Sebastian Samuelsson]] | style="text-align:right" | +57,5 |style="text-align:center"| 0+1 0+1<br />0+0 0+0<br />0+2 0+0<br />0+2 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align="left" | <small> Justus Strelow <br /> David Zobel <br /> Philipp Nawrath <br /> Philipp Horn </small> | style="text-align:right" | +1.48,3 |style="text-align:center"| 0+0 0+2<br />0+0 0+3<br />0+1 0+3<br />0+3 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | align="left"| <small> Sean Doherty <br /> Maxime Germain <br /> Paul Schommer <br /> Campbell Wright </small> | style="text-align:right" | +2.27,4 |style="text-align:center"| 0+1 0+3<br />0+0 0+0<br />0+1 0+0<br />0+3 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | align="left"| <small> Tomáš Mikyska <br /> Vítězslav Hornig <br /> Petr Hák <br /> Michal Krčmář </small> | style="text-align:right" | +2.31,3 |style="text-align:center"| 0+0 0+2<br />0+0 0+2<br />0+1 0+3<br />0+0 0+2 |} </div> Tysdag 17. februar <div style="clear:both;"></div> == Kvinner == === 7,5 kilometer sprint === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Maren Kirkeeide]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 20.40,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| Océane Michelon | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 20.44,6 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 21.04,5 | 0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| Milena Todorova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 21.20,8 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Lisa Vittozzi]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 21.21,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | Suvi Minkkinen | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 21.30,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 21.40,9 | 0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left"| Kamila Żuk | align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} | style="text-align:right" | 21.50,1 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | Anna Andexer | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | style="text-align:right" | 21.50,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Ingrid Tandrevold]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 21.52,6 | 0+2 |} </div> 14. februar <div style="clear:both;"></div> === 10 km jaktstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Lisa Vittozzi]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 30.11,8 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Maren Kirkeeide]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 30.40,6 | 0+1+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | Suvi Minkkinen | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 30.46,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.01,2 | 0+1+1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left"| Océane Michelon | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.08,9 | 2+0+1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 31.19,8 | 0+0+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | Lora Khristova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 31.24,0 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Hanna Öberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 31.31,5 | 1+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | [[Dorothea Wierer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 31.42,1 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align=left| Linn Persson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 31.47,2 | 0+0+2+0 |} </div> 15. februar <div style="clear:both;"></div> {{spire}} [[Kategori:Vinter-OL 2026]] [[Kategori:Skiskyting under vinter-OL]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Italia]] 5l774wtoiuc0m96xw0at0lk1y9e20an 3674467 3674466 2026-09-25T07:57:53Z Migne 2086 /* 10 km jaktstart */ 3674467 wikitext text/x-wiki {{infoboks OL-konkurranse}} '''Skiskyting under vinter-OL 2026''' vart avvikla i tida 8. til 21. februar 2026 og fann stad i [[Rasen-Antholz]] i provinsen Sør-Tirol i [[Italia]]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. 198 utøvarar frå 30 land var påmeld tevlingane. == Menn == === 10 kilometer === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 22.53,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.06,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,0 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.18,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.36,1 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.39,8 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.51,3 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.55,2 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 24.02,3 | 0+1 |} </div> Fredag 13. februar <div style="clear:both;"></div> === 12,5 km jaktstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" |31.11,9 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 31.32,5 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.41,6 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.51,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 31.56,7 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 32.18,5 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.25,4 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align=left| Campbell Wright | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | style="text-align:right" | 31.25,4 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| Tommaso Giacomel | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 32.27,1 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 32.46,9 | 0+1 |} </div> Laurdag 14. februar <div style="clear:both;"></div> === 20 km normal === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 51.31,5 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" |51.46,3 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 52.19,8 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align=left| Olli Hiidensalo | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 53.01,2 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | Philipp Nawrath | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 53.03,0 | 1+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| Tommaso Giacomel | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 53.59,0 | 1+1+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 54.00,8 | 0+0+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 54.20,9 | 1+2+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 54.26,2 | 0+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 54,32,2 | 2+0+0+2 |} </div> Tysdag 10. februar <div style="clear:both;"></div> === 15 km fellesstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 39.17,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +10,5 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | +27,6 | 1+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +35,5 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +1.48,1 | 0+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | Michal Krčmář | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | style="text-align:right" | +2.03,6 | 0+0+1+4 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | Philipp Nawrath | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +2.05,3 | 0+1+1+3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +2.07,4 | 1+2+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | Otto Invenius | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | +2.24,7 | 0+0+3+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Vitalij Mandzyn | align="left" | {{flagg|Ukraina|lenke}} | style="text-align:right" | +2.30,7 | 0+0+2+3 |} </div> Fredag 20. februar <div style="clear:both;"></div> === 4 x 7,5 km stafett === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="490" |- bgcolor="#EFEFEF" |- ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid ! Rundar<br />+ Bom |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | Fabien Claude <br /> [[Émilien Jacquelin]] <br /> [[Quentin Fillon Maillet]] <br /> [[Éric Perrot]] | style="text-align:right" | 1.19.55,2 |style="text-align:center"| 0+1 1+3<br />0+0 0+1<br />0+1 0+1<br />0+0 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | [[Martin Uldal]] <br /> [[Johan-Olav Botn]] <br /> [[Sturla Lægreid]] <br /> [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | style="text-align:right" | +9,8 |style="text-align:center"| 0+2 0+0<br />0+3 0+0<br />0+0 0+0<br />0+1 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left"| Viktor Brandt <br />Jesper Nelin <br /> [[Martin Ponsiluoma]] <br /> [[Sebastian Samuelsson]] | style="text-align:right" | +57,5 |style="text-align:center"| 0+1 0+1<br />0+0 0+0<br />0+2 0+0<br />0+2 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align="left" | <small> Justus Strelow <br /> David Zobel <br /> Philipp Nawrath <br /> Philipp Horn </small> | style="text-align:right" | +1.48,3 |style="text-align:center"| 0+0 0+2<br />0+0 0+3<br />0+1 0+3<br />0+3 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | align="left"| <small> Sean Doherty <br /> Maxime Germain <br /> Paul Schommer <br /> Campbell Wright </small> | style="text-align:right" | +2.27,4 |style="text-align:center"| 0+1 0+3<br />0+0 0+0<br />0+1 0+0<br />0+3 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | align="left"| <small> Tomáš Mikyska <br /> Vítězslav Hornig <br /> Petr Hák <br /> Michal Krčmář </small> | style="text-align:right" | +2.31,3 |style="text-align:center"| 0+0 0+2<br />0+0 0+2<br />0+1 0+3<br />0+0 0+2 |} </div> Tysdag 17. februar <div style="clear:both;"></div> == Kvinner == === 7,5 kilometer sprint === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Maren Kirkeeide]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 20.40,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| Océane Michelon | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 20.44,6 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 21.04,5 | 0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| Milena Todorova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 21.20,8 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Lisa Vittozzi]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 21.21,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | Suvi Minkkinen | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 21.30,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 21.40,9 | 0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left"| Kamila Żuk | align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} | style="text-align:right" | 21.50,1 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | Anna Andexer | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | style="text-align:right" | 21.50,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Ingrid Tandrevold]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 21.52,6 | 0+2 |} </div> 14. februar <div style="clear:both;"></div> === 10 km jaktstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Lisa Vittozzi]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 30.11,8 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Maren Kirkeeide]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 30.40,6 | 0+1+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | Suvi Minkkinen | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 30.46,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.01,2 | 0+1+1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left"| Océane Michelon | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.08,9 | 2+0+1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 31.19,8 | 0+0+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | Lora Khristova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 31.24,0 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Hanna Öberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 31.31,5 | 1+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | [[Dorothea Wierer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 31.42,1 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align=left| Linn Persson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 31.47,2 | 0+0+2+0 |} </div> 15. februar <div style="clear:both;"></div> === 15 km normal === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| [[Julia Simon]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 41.15,6 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 42.08,7 | 0+1+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | Lora Khristova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 42.20,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left" | Vanessa Voigt | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 42.33,0 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Dorothea Wierer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" |42.49,5 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| Camille Bened | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 42.52,3 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align=left| Lea Maier | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | style="text-align:right" | 42.53,0 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | Janina Hettich-Walz | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 43.18,9 | 1+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align=left| Linn Persson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 43.28,2 | 0+1+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 43.33,5 | 0+0+0+2 |} </div> 11. februar <div style="clear:both;"></div> {{spire}} [[Kategori:Vinter-OL 2026]] [[Kategori:Skiskyting under vinter-OL]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Italia]] {{spire}} [[Kategori:Vinter-OL 2026]] [[Kategori:Skiskyting under vinter-OL]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Italia]] 9d625o74rtjho8fsl2pug77wcgdgzyg 3674468 3674467 2026-09-25T08:09:17Z Migne 2086 /* 15 km normal */ 3674468 wikitext text/x-wiki {{infoboks OL-konkurranse}} '''Skiskyting under vinter-OL 2026''' vart avvikla i tida 8. til 21. februar 2026 og fann stad i [[Rasen-Antholz]] i provinsen Sør-Tirol i [[Italia]]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. 198 utøvarar frå 30 land var påmeld tevlingane. == Menn == === 10 kilometer === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 22.53,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.06,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,0 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.18,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.36,1 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.39,8 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.51,3 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.55,2 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 24.02,3 | 0+1 |} </div> Fredag 13. februar <div style="clear:both;"></div> === 12,5 km jaktstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" |31.11,9 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 31.32,5 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.41,6 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.51,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 31.56,7 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 32.18,5 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.25,4 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align=left| Campbell Wright | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | style="text-align:right" | 31.25,4 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| Tommaso Giacomel | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 32.27,1 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 32.46,9 | 0+1 |} </div> Laurdag 14. februar <div style="clear:both;"></div> === 20 km normal === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 51.31,5 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" |51.46,3 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 52.19,8 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align=left| Olli Hiidensalo | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 53.01,2 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | Philipp Nawrath | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 53.03,0 | 1+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| Tommaso Giacomel | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 53.59,0 | 1+1+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 54.00,8 | 0+0+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 54.20,9 | 1+2+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 54.26,2 | 0+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 54,32,2 | 2+0+0+2 |} </div> Tysdag 10. februar <div style="clear:both;"></div> === 15 km fellesstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 39.17,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +10,5 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | +27,6 | 1+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +35,5 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +1.48,1 | 0+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | Michal Krčmář | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | style="text-align:right" | +2.03,6 | 0+0+1+4 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | Philipp Nawrath | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +2.05,3 | 0+1+1+3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +2.07,4 | 1+2+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | Otto Invenius | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | +2.24,7 | 0+0+3+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Vitalij Mandzyn | align="left" | {{flagg|Ukraina|lenke}} | style="text-align:right" | +2.30,7 | 0+0+2+3 |} </div> Fredag 20. februar <div style="clear:both;"></div> === 4 x 7,5 km stafett === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="490" |- bgcolor="#EFEFEF" |- ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid ! Rundar<br />+ Bom |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | Fabien Claude <br /> [[Émilien Jacquelin]] <br /> [[Quentin Fillon Maillet]] <br /> [[Éric Perrot]] | style="text-align:right" | 1.19.55,2 |style="text-align:center"| 0+1 1+3<br />0+0 0+1<br />0+1 0+1<br />0+0 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | [[Martin Uldal]] <br /> [[Johan-Olav Botn]] <br /> [[Sturla Lægreid]] <br /> [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | style="text-align:right" | +9,8 |style="text-align:center"| 0+2 0+0<br />0+3 0+0<br />0+0 0+0<br />0+1 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left"| Viktor Brandt <br />Jesper Nelin <br /> [[Martin Ponsiluoma]] <br /> [[Sebastian Samuelsson]] | style="text-align:right" | +57,5 |style="text-align:center"| 0+1 0+1<br />0+0 0+0<br />0+2 0+0<br />0+2 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align="left" | <small> Justus Strelow <br /> David Zobel <br /> Philipp Nawrath <br /> Philipp Horn </small> | style="text-align:right" | +1.48,3 |style="text-align:center"| 0+0 0+2<br />0+0 0+3<br />0+1 0+3<br />0+3 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | align="left"| <small> Sean Doherty <br /> Maxime Germain <br /> Paul Schommer <br /> Campbell Wright </small> | style="text-align:right" | +2.27,4 |style="text-align:center"| 0+1 0+3<br />0+0 0+0<br />0+1 0+0<br />0+3 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | align="left"| <small> Tomáš Mikyska <br /> Vítězslav Hornig <br /> Petr Hák <br /> Michal Krčmář </small> | style="text-align:right" | +2.31,3 |style="text-align:center"| 0+0 0+2<br />0+0 0+2<br />0+1 0+3<br />0+0 0+2 |} </div> Tysdag 17. februar <div style="clear:both;"></div> == Kvinner == === 7,5 kilometer sprint === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Maren Kirkeeide]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 20.40,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| Océane Michelon | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 20.44,6 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 21.04,5 | 0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| Milena Todorova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 21.20,8 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Lisa Vittozzi]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 21.21,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | Suvi Minkkinen | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 21.30,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 21.40,9 | 0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left"| Kamila Żuk | align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} | style="text-align:right" | 21.50,1 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | Anna Andexer | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | style="text-align:right" | 21.50,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Ingrid Tandrevold]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 21.52,6 | 0+2 |} </div> 14. februar <div style="clear:both;"></div> === 10 km jaktstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Lisa Vittozzi]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 30.11,8 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Maren Kirkeeide]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 30.40,6 | 0+1+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | Suvi Minkkinen | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 30.46,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.01,2 | 0+1+1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left"| Océane Michelon | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.08,9 | 2+0+1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 31.19,8 | 0+0+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | Lora Khristova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 31.24,0 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Hanna Öberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 31.31,5 | 1+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | [[Dorothea Wierer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 31.42,1 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align=left| Linn Persson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 31.47,2 | 0+0+2+0 |} </div> 15. februar <div style="clear:both;"></div> === 15 km normal === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| [[Julia Simon]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 41.15,6 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 42.08,7 | 0+1+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | Lora Khristova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 42.20,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left" | Vanessa Voigt | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 42.33,0 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Dorothea Wierer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" |42.49,5 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| Camille Bened | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 42.52,3 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align=left| Lea Maier | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | style="text-align:right" | 42.53,0 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | Janina Hettich-Walz | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 43.18,9 | 1+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align=left| Linn Persson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 43.28,2 | 0+1+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 43.33,5 | 0+0+0+2 |} </div> 11. februar <div style="clear:both;"></div> === 12,5 km fellesstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| Océane Michelon | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 37.18,1 | 1+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| [[Julia Simon]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 37.34,7 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| Tereza Voborníková | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | style="text-align:right" | 37.35,5 | 1+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align=left| Anna Magnusson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 37.44,7 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Dorothea Wierer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 37.48,1 | 0+1+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Elvira Öberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 37.50,0 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | Vanessa Voigt | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 37.54,3 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Karoline Knotten]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 38.01,9 | 1+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | style="text-align:right" | 38.17,3 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Hanna Öberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 38.21,2 | 1+1+1+0 |} </div> 11. februar <div style="clear:both;"></div> {{spire}} [[Kategori:Vinter-OL 2026]] [[Kategori:Skiskyting under vinter-OL]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Italia]] t7fjvoj7wm6fy3lrnjydwgq5oz3a8wj 3674469 3674468 2026-09-25T08:09:47Z Migne 2086 /* 12,5 km fellesstart */ 3674469 wikitext text/x-wiki {{infoboks OL-konkurranse}} '''Skiskyting under vinter-OL 2026''' vart avvikla i tida 8. til 21. februar 2026 og fann stad i [[Rasen-Antholz]] i provinsen Sør-Tirol i [[Italia]]. Leikane omfatta 11 øvingar, fem for menn og like mange for kvinner, samt ein mixstafett der laga stilte med to kvinnelege og to mannlege utøvarar. 198 utøvarar frå 30 land var påmeld tevlingane. == Menn == === 10 kilometer === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 22.53,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.06,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,0 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.09,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.18,1 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.36,1 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 23.39,8 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 23.51,3 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 23.55,2 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 24.02,3 | 0+1 |} </div> Fredag 13. februar <div style="clear:both;"></div> === 12,5 km jaktstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" |31.11,9 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 31.32,5 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| [[Émilien Jacquelin]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.41,6 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.51,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 31.56,7 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 32.18,5 | 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.25,4 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align=left| Campbell Wright | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | style="text-align:right" | 31.25,4 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left"| Tommaso Giacomel | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 32.27,1 | 1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 32.46,9 | 0+1 |} </div> Laurdag 14. februar <div style="clear:both;"></div> === 20 km normal === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 51.31,5 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| [[Éric Perrot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" |51.46,3 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 52.19,8 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align=left| Olli Hiidensalo | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 53.01,2 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | Philipp Nawrath | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 53.03,0 | 1+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| Tommaso Giacomel | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 53.59,0 | 1+1+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Sebastian Samuelsson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 54.00,8 | 0+0+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 54.20,9 | 1+2+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align=left| [[Martin Ponsiluoma]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 54.26,2 | 0+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 54,32,2 | 2+0+0+2 |} </div> Tysdag 10. februar <div style="clear:both;"></div> === 15 km fellesstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Skiskyttaren Johannes Dale|Johannes Dale]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 39.17,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align=left| [[Sturla Lægreid]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +10,5 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | [[Quentin Fillon Maillet]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | +27,6 | 1+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left" | Philipp Horn | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +35,5 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +1.48,1 | 0+0+2+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | Michal Krčmář | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | style="text-align:right" | +2.03,6 | 0+0+1+4 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | Philipp Nawrath | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | +2.05,3 | 0+1+1+3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Johan-Olav Botn]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | +2.07,4 | 1+2+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | Otto Invenius | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | +2.24,7 | 0+0+3+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | Vitalij Mandzyn | align="left" | {{flagg|Ukraina|lenke}} | style="text-align:right" | +2.30,7 | 0+0+2+3 |} </div> Fredag 20. februar <div style="clear:both;"></div> === 4 x 7,5 km stafett === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="490" |- bgcolor="#EFEFEF" |- ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid ! Rundar<br />+ Bom |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | Fabien Claude <br /> [[Émilien Jacquelin]] <br /> [[Quentin Fillon Maillet]] <br /> [[Éric Perrot]] | style="text-align:right" | 1.19.55,2 |style="text-align:center"| 0+1 1+3<br />0+0 0+1<br />0+1 0+1<br />0+0 0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | [[Martin Uldal]] <br /> [[Johan-Olav Botn]] <br /> [[Sturla Lægreid]] <br /> [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | style="text-align:right" | +9,8 |style="text-align:center"| 0+2 0+0<br />0+3 0+0<br />0+0 0+0<br />0+1 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left"| Viktor Brandt <br />Jesper Nelin <br /> [[Martin Ponsiluoma]] <br /> [[Sebastian Samuelsson]] | style="text-align:right" | +57,5 |style="text-align:center"| 0+1 0+1<br />0+0 0+0<br />0+2 0+0<br />0+2 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align="left" | <small> Justus Strelow <br /> David Zobel <br /> Philipp Nawrath <br /> Philipp Horn </small> | style="text-align:right" | +1.48,3 |style="text-align:center"| 0+0 0+2<br />0+0 0+3<br />0+1 0+3<br />0+3 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | align="left"| <small> Sean Doherty <br /> Maxime Germain <br /> Paul Schommer <br /> Campbell Wright </small> | style="text-align:right" | +2.27,4 |style="text-align:center"| 0+1 0+3<br />0+0 0+0<br />0+1 0+0<br />0+3 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | align="left"| <small> Tomáš Mikyska <br /> Vítězslav Hornig <br /> Petr Hák <br /> Michal Krčmář </small> | style="text-align:right" | +2.31,3 |style="text-align:center"| 0+0 0+2<br />0+0 0+2<br />0+1 0+3<br />0+0 0+2 |} </div> Tysdag 17. februar <div style="clear:both;"></div> == Kvinner == === 7,5 kilometer sprint === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Maren Kirkeeide]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 20.40,8 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| Océane Michelon | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 20.44,6 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 21.04,5 | 0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| Milena Todorova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 21.20,8 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Lisa Vittozzi]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 21.21,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | Suvi Minkkinen | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 21.30,4 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 21.40,9 | 0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left"| Kamila Żuk | align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} | style="text-align:right" | 21.50,1 | 1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | Anna Andexer | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | style="text-align:right" | 21.50,2 | 0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Ingrid Tandrevold]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 21.52,6 | 0+2 |} </div> 14. februar <div style="clear:both;"></div> === 10 km jaktstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left" | [[Lisa Vittozzi]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 30.11,8 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left" | [[Maren Kirkeeide]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 30.40,6 | 0+1+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | Suvi Minkkinen | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | style="text-align:right" | 30.46,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.01,2 | 0+1+1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left"| Océane Michelon | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 31.08,9 | 2+0+1+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 31.19,8 | 0+0+0+2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | Lora Khristova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 31.24,0 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Hanna Öberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 31.31,5 | 1+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | [[Dorothea Wierer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 31.42,1 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align=left| Linn Persson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 31.47,2 | 0+0+2+0 |} </div> 15. februar <div style="clear:both;"></div> === 15 km normal === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| [[Julia Simon]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 41.15,6 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| [[Lou Jeanmonnot]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 42.08,7 | 0+1+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align="left" | Lora Khristova | align="left"| {{flagg|Bulgaria|lenke}} | style="text-align:right" | 42.20,1 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align="left" | Vanessa Voigt | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 42.33,0 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Dorothea Wierer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" |42.49,5 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left"| Camille Bened | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 42.52,3 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align=left| Lea Maier | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | style="text-align:right" | 42.53,0 | 0+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | Janina Hettich-Walz | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 43.18,9 | 1+1+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align=left| Linn Persson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 43.28,2 | 0+1+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Franziska Preuß]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 43.33,5 | 0+0+0+2 |} </div> 11. februar <div style="clear:both;"></div> === 12,5 km fellesstart === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| style="border:1px solid #808080; color:black; background-color:#EFEFEF;" cellspacing="2" cellpadding="2" width="470" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Utøvar ! Land ! Tid ! Bomskot |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! [[Fil:Gold medal with cup.svg|16px|Gull]] | align="left"| Océane Michelon | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 37.18,1 | 1+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! [[Fil:Silver medal with cup.svg|16px|Sølv]] | align="left"| [[Julia Simon]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | style="text-align:right" | 37.34,7 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! [[Fil:Bronze medal with cup.svg|16px|Bronse]] | align=left| Tereza Voborníková | align="left"| {{flagg|Tsjekkia|lenke}} | style="text-align:right" | 37.35,5 | 1+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 4 | align=left| Anna Magnusson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 37.44,7 | 0+0+0+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 5 | align="left" | [[Dorothea Wierer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | style="text-align:right" | 37.48,1 | 0+1+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 6 | align="left" | [[Elvira Öberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 37.50,0 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 7 | align="left" | Vanessa Voigt | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | style="text-align:right" | 37.54,3 | 0+0+0+1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 8 | align="left" | [[Karoline Knotten]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | style="text-align:right" | 38.01,9 | 1+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 9 | align="left" | Anna Andexer | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | style="text-align:right" | 38.17,3 | 0+0+1+0 |- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF" ! 10 | align="left" | [[Hanna Öberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | style="text-align:right" | 38.21,2 | 1+1+1+0 |} </div> 11. februar <div style="clear:both;"></div> {{spire}} [[Kategori:Vinter-OL 2026]] [[Kategori:Skiskyting under vinter-OL]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Italia]] 3ntbod9a3mz4h5q5k1xrbnhzeflx8gh 0 434192 3674547 3673650 2026-09-25T11:50:42Z TU-nor 12071 3674547 wikitext text/x-wiki '''Benátky''' kan vise til: * [[Benátky i Hradec Králové]], ein kommune i [[Hradec Králové]] i distriktet Hradec Králové okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia * [[Benátky i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Benátky nad Jizerou]], ein kommune i [[Mladá Boleslav]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} jw3d9bqttbdryn4orpg05z455pq7bpf 0 434209 3674410 3674270 2026-09-24T14:12:24Z TU-nor 12071 3674410 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Nový Bydžov - radnice (stav v květnu 2021).jpg | bilettekst = Rådhuset i Nový Bydžov | kart = | karttekst = | flagg = Novy Bydzov CZ Flag.gif | symbol = Coat of arms of Nový Bydžov.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Hradec Králové kraj|Hradec Králové]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Hradec Králové okres|Hradec Králové]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =214,25<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 17172 | folketal1type = kommune | folketal1 = 6897 | folketal_by =5581 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Nový Bydžov'''{{mrk|[[tysk]] ''Neubidschow'', ''Neu Bidschow''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Hradec Králové okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Hradec Králové kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Nový Bydžov.png|mini|250px|Det administrative området til Nový Bydžov innanfor regionen [[Hradec Králové kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Nový Bydžov er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> Tre kommunar frå det administrative området til Nový Bydžov inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 66 kommunar frå det administrative området til Hradec Králové, 49 kommunar frå Pardubice og 34 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Nový Bydžov omfattar 23 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er ein by (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Babice i Hradec Králové|Babice]]* * [[Barchov i Hradec Králové|Barchov]]* * [[Hlušice]] * [[Humburky]] * [[Kobylice]]* * [[Králíky i Hradec Králové|Králíky]] * [[Lužec nad Cidlinou]] * [[Měník]] * [[Mlékosrby]] * [[Myštěves]] * [[Nepolisy]] * '''[[Nový Bydžov]]''' * [[Ohnišťany]] * [[Petrovice i Hradec Králové|Petrovice]] * [[Prasek]] * [[Šaplava]] * [[Skřivany]] * [[Sloupno]] * [[Smidary]] * [[Starý Bydžov]] * [[Vinary]] * [[Zachrašťany]] * [[Zdechovice i Hradec Králové|Zdechovice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Nový Bydžov SO || 17 053 || 17 288 || 17 172 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Nový Bydžov''' || 6 897 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Smidary}} || 1 526 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skřivany}} || 1 064 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nepolisy}} || 956 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hlušice}} || 672 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Nový Bydžov''' || 5 581 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skřivany}} || 1 064 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Smidary}} || 823 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nepolisy}} || 720 |- |} ===Bydelar i Nový Bydžov=== Bydelane og tettstadene i Nový Bydžov: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Nový Bydžov || 5 581 |- ! Nový Bydžov by ! style=text-align:right; | 5 581 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chudonice}} || 504 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nová Skřeněř}} || 62 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skochovice}} || 204 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stará Skřeněř}} || 129 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysočany}} || 76 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zábědov}} || 325 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Žantov}} || 16 |- ! Nový Bydžov kommune !style=text-align:right; | 6 897 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Hradec Králové kraj|Novy Bydzov]] [[Kategori:Kommunar i Hradec Králové okres|Novy Bydzov]] [[Kategori:Byar i Hradec Králové kraj|Novy Bydzov]] que6xmodu4tuy7pm2k6enh21quj10pd 0 434222 3674511 3673769 2026-09-25T09:21:45Z TU-nor 12071 3674511 wikitext text/x-wiki '''Sedliště''' kan vise til: * [[Sedliště i Jičín]], ein kommune i [[Jičín]] i distriktet Jičín okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia * [[Sedliště i Plzeň-jih]], ein kommune i [[Nepomuk]] i distriktet Plzeň-jih okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Sedliště i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Staré Sedliště]], ein kommune i [[Tachov]] i distriktet Tachov okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} kgzh1ob6aqh26b8fsz9xlit7rmm9qvy 0 434264 3674448 3674216 2026-09-25T05:28:20Z TU-nor 12071 3674448 wikitext text/x-wiki {{om}} {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = 2024-08 Náchod (52).jpg | bilettekst = Utsyn over Náchod frå borga | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Nachod.svg | symbol = Náchod CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Hradec Králové kraj|Hradec Králové]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Náchod okres|Náchod]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal = 355,72<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 58209 | folketal1type = kommune | folketal1 = 19061 | folketal_by = 12128 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Náchod'''{{mrk|[[tysk]] ''Nachod''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Náchod okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Hradec Králové kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Náchod.png|mini|250px|Det administrative området til Náchod innanfor regionen [[Hradec Králové kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Náchod er ein slik by med utvida fullmakter. ===Kommunar=== Det administrative området til Náchod omfattar 37 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 6 byar (tsjekkisk ''město'') og 4 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bezděkov nad Metují]] * [[Borová i Náchod|Borová]] * [[Brzice]] * [[Bukovice]] * [[Červená Hora]] * '''[[Červený Kostelec]]''' * [[Česká Čermná]] * [[Česká Metuje]] * '''[[Česká Skalice]]''' * [[Dolní Radechová]] * [[Hořičky]] * [[Horní Radechová]] * '''[[Hronov]]''' * [[Kramolna]] * [[Lhota pod Hořičkami]] * [[Litoboř]] * ''[[Machov]]'' * [[Mezilečí]] * '''[[Náchod]]''' * ''[[Nový Hrádek]]'' * '''[[Police nad Metují]]''' * [[Říkov]] * [[Slatina nad Úpou]] * '''[[Stárkov]]''' * [[Studnice i Náchod|Studnice]] * [[Suchý Důl]] * [[Velká Jesenice]] * [[Velké Petrovice]] * ''[[Velké Poříčí]]'' * [[Velký Třebešov]] * [[Vestec i Náchod|Vestec]] * [[Vysoká Srbská]] * [[Vysokov]] * [[Zábrodí]] * [[Žďár nad Metují]] * [[Žďárky]] * ''[[Žernov i Náchod|Žernov]]'' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Náchod SO || 61 600 || 60 384 || 58 209 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Náchod''' || 19 061 |- | style=text-align:left; | [[Červený Kostelec]] || 8 016 |- | style=text-align:left; | [[Hronov]] || 6 016 |- | style=text-align:left; | [[Česká Skalice]] || 4 932 |- | style=text-align:left; | [[Police nad Metují]] || 3 892 |- | style=text-align:left; | [[Velké Poříčí]] || 2 196 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Studnice i Náchod|Studnice}} || 1 079 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Machov}} || 1 042 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kramolna}} || 1 004 |- | style=text-align:left; | ... || |- | style=text-align:left; | [[Stárkov]] || 613 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Náchod''' || 12 128 |- | style=text-align:left; | [[Červený Kostelec]] || 5 087 |- | style=text-align:left; | [[Hronov]] || 3 756 |- | style=text-align:left; | [[Staré Město nad Metují]]{{mrk|name=a|busetnad i kommunen Náchod}} || 3 534 |- | style=text-align:left; | [[Česká Skalice]] || 3 454 |- | style=text-align:left; | [[Velká Ledhuje]]{{mrk|busetnad i kommunen [[Police nad Metují]]}} || 2 244 |- | style=text-align:left; | [[Velké Poříčí]] || 2 196 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Běloves}}{{mrk|name=a}} || 1 306 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lhota za Červeným Kostelcem}}{{mrk|busetnad i kommunen [[Červený Kostelec]]}} || 1 207 |- | style=text-align:left; | [[Police nad Metují]] || 1 172 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zbečník}}{{mrk|busetnad i kommunen [[Hronov]]}} || 1 008 |- |} ===Bydelar i Náchod=== [[Fil:NA Náchod.png|mini|250px|Bydelane i Náchod]] Bydelane og tettstadene i Náchod: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Náchod || 12 128 |- ! Náchod by ! style=text-align:right; | 12 128 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Babí}} || 635 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Běloves}} || 1 306 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bražec i Náchod|Bražec}} || 257 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobrošov}} || 113 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jizbice}} || 246 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lipí}} || 402 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Malé Poříčí}} || 246 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pavlišov}} || 194 |- | style=text-align:left; | [[Staré Město nad Metují]] || 3 534 |- ! Náchod kommune !style=text-align:right; | 19 061 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Hradec Králové kraj|Nachod]] [[Kategori:Kommunar i Náchod okres|Nachod]] [[Kategori:Byar i Hradec Králové kraj|Nachod]] io011774sazk91sn8bu68gwjq9ih4je 0 434288 3674435 3674007 2026-09-25T04:29:34Z TU-nor 12071 3674435 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Dobruška, náměstí.jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Dobruška | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Dobruska.svg | symbol = Dobruška CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Hradec Králové kraj|Hradec Králové]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Rychnov nad Kněžnou okres|Rychnov nad Kněžnou]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =279,14<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 19731 | folketal1type = kommune | folketal1 = 6395 | folketal_by = 5222 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Dobruška'''{{mrk|[[tysk]] ''Gutenfeld''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Rychnov nad Kněžnou okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Hradec Králové kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Dobruška.png|mini|250px|Det administrative området til Dobruška innanfor regionen [[Hradec Králové kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dobruška er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> Ein kommune frå det administrative området til Dobruška inngår i storbyområdet, merkt med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 66 kommunar frå det administrative området til Hradec Králové, 49 kommunar frå Pardubice og 36 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Dobruška omfattar 26 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Bačetín]] * [[Bohdašín]] * [[Bystré i Rychnov nad Kněžnou|Bystré]] * [[České Meziříčí]] * [[Chlístov i Rychnov nad Kněžnou|Chlístov]] * [[Deštné v Orlických horách]] * [[Dobré]] * '''[[Dobruška]]''' * [[Dobřany i Rychnov nad Kněžnou|Dobřany]] * [[Janov i Rychnov nad Kněžnou|Janov]] * [[Kounov i Rychnov nad Kněžnou|Kounov]] * [[Králova Lhota]]* * [[Mokré]] * [[Očelice]] * [[Ohnišov]] * [[Olešnice v Orlických horách]] * '''[[Opočno i Rychnov nad Kněžnou|Opočno]]''' * [[Podbřezí]] * [[Pohoří i Rychnov nad Kněžnou|Pohoří]] * [[Přepychy i Rychnov nad Kněžnou|Přepychy]] * [[Rohenice]] * [[Sedloňov]] * [[Semechnice]] * [[Sněžné]] * [[Trnov]] * [[Val i Rychnov nad Kněžnou|Val]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Dobruška SO || 19 769 || 19 959 || 19 731 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Dobruška''' || 6 395 |- | style=text-align:left; | [[Opočno i Rychnov nad Kněžnou|Opočno]] || 3 105 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|České Meziříčí}} || 1 941 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobré}} || 835 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Trnov}} || 736 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Dobruška''' || 5 222 |- | style=text-align:left; | [[Opočno i Rychnov nad Kněžnou|Opočno]] || 2 822 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|České Meziříčí}} || 1 793 |- |} ===Bydelar i Dobruška=== Bydelane og tettstadene i Dobruška: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Dobruška || 5 222 |- ! Dobruška by ! style=text-align:right; | 5 222 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Běstviny}} || 66 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chábory}} || 67 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Domašín i Dobruška|Domašín}} || 222 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Křovice}} || 220 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mělčany}} || 84 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pulice}} || 388 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Spáleniště}} || 126 |- ! Dobruška kommune !style=text-align:right; | 6 395 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Hradec Králové kraj|Dobruska]] [[Kategori:Kommunar i Rychnov nad Kněžnou okres|Dobruska]] [[Kategori:Byar i Hradec Králové kraj|Dobruska]] ex1ef70dzfkw7fxl3v32wxcn9sap0du 0 434364 3674437 3674200 2026-09-25T04:33:35Z TU-nor 12071 3674437 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Chrudim, Resselovo nám., severní strana (2018-07-01; 02).jpg | bilettekst = Det sentrale torget i Chrudim | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Chrudim CZ.svg | symbol = Chrudim CoA CZ.svg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Chrudim okres|Chrudim]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =746,24<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 82337 | folketal1type = kommune | folketal1 = 22873 | folketal_by = 21768 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Chrudim'''{{mrk|[[tysk]] tidlegare ''Crudim''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Chrudim okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Chrudim.png|mini|250px|Det administrative området til Chrudim innanfor regionen [[Pardubice kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Chrudim er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> 18 kommunar frå det administrative området til Chrudim inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 66 kommunar frå det administrative området til Hradec Králové, 49 kommunar frå det administrative området til Pardubice og 19 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Chrudim omfattar 86 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 12 byar (tsjekkisk ''město'') og 3 marknadsbyar (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Běstvina]] * [[Biskupice i Chrudim|Biskupice]] * [[Bítovany]] * ''[[Bojanov]]'' * [[Bor u Skutče]] * [[Bořice]] * [[Bousov]] * [[Bylany]]* * [[Čankovice]] * [[České Lhotice]] * '''[[Chrast]]''' * ''[[Chroustovice]]'' * '''[[Chrudim]]'''* * [[Ctětín]] * [[Dolní Bezděkov]] * [[Dřenice]]* * [[Dvakačovice]] * '''[[Heřmanův Městec]]'''* * [[Hluboká i Chrudim|Hluboká]] * [[Hodonín i Chrudim|Hodonín]] * [[Honbice]]* * [[Horka i Chrudim|Horka]] * [[Horní Bradlo]] * [[Hošťalovice]] * '''[[Hrochův Týnec]]''' * [[Hroubovice]] * [[Jenišovice i Chrudim|Jenišovice]] * [[Klešice]]* * [[Kněžice i Chrudim|Kněžice]] * [[Kočí]]* * [[Kostelec u Heřmanova Městce]] * [[Krásné i Chrudim|Krásné]] * [[Křižanovice]] * [[Lány i Chrudim|Lány]]* * [[Leštinka]] * [[Libkov i Chrudim|Libkov]] * [[Liboměřice]] * [[Licibořice]] * [[Lipovec i Chrudim|Lipovec]] * [[Lozice]] * [[Lukavice i Chrudim|Lukavice]] * '''[[Luže]]''' * [[Míčov-Sušice]] * [[Mladoňovice]] * [[Morašice i Chrudim|Morašice]]* * [[Mrákotín]] * [[Nabočany]]* * [[Načešice]]* * '''[[Nasavrky]]''' * [[Orel i Chrudim|Orel]]* * [[Ostrov i Chrudim|Ostrov]] * [[Perálec]] * [[Podhořany u Ronova]] * [[Prachovice]] * [[Předhradí i Chrudim|Předhradí]] * [[Přestavlky i Chrudim|Přestavlky]] * '''[[Proseč]]''' * [[Prosetín]] * [[Rabštejnská Lhota]] * [[Řestoky]] * '''[[Ronov nad Doubravou]]''' * [[Rosice i Chrudim|Rosice]] * [[Rozhovice]]* * '''[[Seč i Chrudim|Seč]]''' * '''[[Skuteč]]''' * '''[[Slatiňany]]'''* * [[Smrček]] * [[Sobětuchy]]* * [[Stolany]] * [[Střemošice]] * [[Svídnice i Chrudim|Svídnice]] * '''[[Třemošnice]]''' * [[Třibřichy]]* * [[Trojovice]] * [[Tuněchody]]* * [[Úherčice]] * [[Úhřetice]]* * [[Vápenný Podol]] * [[Vejvanovice]] * [[Vrbatův Kostelec]] * [[Vyžice]] * [[Zaječice]] * [[Zájezdec]] * [[Zderaz]] * [[Žlebské Chvalovice]] * ''[[Žumberk]]'' }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Chrudim SO || 82 110 || 82 143 || 82 337 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Chrudim''' || 22 873 |- | style=text-align:left; | [[Skuteč]] || 5 036 |- | style=text-align:left; | [[Heřmanův Městec]] || 4 769 |- | style=text-align:left; | [[Slatiňany]] || 3 969 |- | style=text-align:left; | [[Chrast]] || 3 094 |- | style=text-align:left; | [[Třemošnice]] || 2 904 |- | style=text-align:left; | [[Luže]] || 2 624 |- | style=text-align:left; | [[Proseč]] || 1 992 |- | style=text-align:left; | [[Hrochův Týnec]] || 1 973 |- | style=text-align:left; | [[Seč i Chrudim|Seč]] || 1 895 |- | style=text-align:left; | [[Ronov nad Doubravou]] || 1 631 |- | style=text-align:left; | [[Nasavrky]] || 1 626 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Prachovice}} || 1 367 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rosice i Chrudim|Rosice}} || 1 324 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chroustovice}} || 1 193 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zaječice}} || 1 025 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sobětuchy}} || 1 023 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Chrudim''' || 21 768 |- | style=text-align:left; | [[Heřmanův Městec]] || 4 290 |- | style=text-align:left; | [[Skuteč]] || 3 732 |- | style=text-align:left; | [[Slatiňany]] || 3 037 |- | style=text-align:left; | [[Třemošnice]] || 2 491 |- | style=text-align:left; | [[Chrast]] || 2 460 |- | style=text-align:left; | [[Hrochův Týnec]] || 1 580 |- | style=text-align:left; | [[Luže]] || 1 449 |- | style=text-align:left; | [[Ronov nad Doubravou]] || 1 435 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Prachovice}} || 1 367 |- | style=text-align:left; | [[Seč i Chrudim|Seč]] || 1 228 |- | style=text-align:left; | [[Nasavrky]] || 1 202 |- | style=text-align:left; | [[Proseč]] || 1 029 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zaječice}} || 1 006 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rosice i Chrudim|Rosice}} || 955 |- |} ===Bydelar i Chrudim=== [[Fil:CR Chrudim.png|mini|250px|Bydelane i Chrudim]] Bydelane og tettstadene i Chrudim: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Chrudim I || 693 |- | style=text-align:left; | Chrudim II || 5 200 |- | style=text-align:left; | Chrudim III || 6 571 |- | style=text-align:left; | Chrudim IV || 9 304 |- ! Chrudim by ! style=text-align:right; | 21 768 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Medlešice}} || 601 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Topol}} || 222 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vestec i Chrudim|Vestec}} || 110 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vlčnov}} || 172 |- ! Chrudim kommune !style=text-align:right; | 22 873 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Pardubice kraj|Chrudim]] [[Kategori:Kommunar i Chrudim okres|Chrudim]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Chrudim]] 23rw22ca1hwgyrbbjdoh7gifac1wbay 0 434389 3674453 3674242 2026-09-25T05:40:49Z TU-nor 12071 3674453 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Pardubice okres | andre namn = okres Pardubice | bilete = Dříteč from air K2 -3.jpg | bilettekst = Landsbyen {{ikkjeraud|Dříteč}} og omgivnadene | kart = Map CZ - district Pardubice.PNG | karttekst = Pardubice okres innanfor regionen Pardubice kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj]] | hovudstad = [[Pardubice]] | areal = 880,25<ref name="Areal"/> | folketal = 173206 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Pardubice okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Pardubice''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg nordvest i regionen og grenser i vest mot [[Sentral-Böhmen]], i nord mot [[Hradec Králové kraj]]. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter i Pardubice okres: * [[Holice|Holice SO]] * [[Pardubice|Pardubice SO]] * [[Přelouč|Přelouč SO]] ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Holice|Holice SO]] || 15 480 || 17 190 || 18 006 |- | style=text-align:left; | [[Pardubice|Pardubice SO]] || 120 979 || 126 780 || 130 165 |- | style=text-align:left; | [[Přelouč|Přelouč SO]] || 24 199 || 24 453 || 25 035 |- ! Pardubice okres !style=text-align:right; | 160 658 !style=text-align:right; | 168 423 !style=text-align:right; | 173 206 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''[[Pardubice]]''' || 89 619 |- | style=text-align:left; | '''[[Přelouč]]''' || 9 276 |- | style=text-align:left; | '''[[Holice]]''' || 6 745 |- | style=text-align:left; | [[Sezemice]] || 4 087 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Bohdaneč]] || 3 407 |- | style=text-align:left; | [[Chvaletice]] || 2 806 |- | style=text-align:left; | [[Dašice]] || 2 211 |- | style=text-align:left; | [[Horní Jelení]] || 2 037 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Pardubice]] [[Kategori:Pardubice kraj|Pardubice]] 9ryazcl5xav2oe3pd3p9c1zd94dpu86 0 434393 3674512 3674259 2026-09-25T09:26:41Z TU-nor 12071 3674512 wikitext text/x-wiki '''Němčice''' eller '''Nemčice''' kan vise til: * [[Němčice i Domažlice]], ein kommune i [[Domažlice]] i distriktet Domažlice okres i regionen Plzeň kraj i Tsjekkia * [[Němčice i Kolín]], ein kommune i [[Kolín]] i distriktet Kolín okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Němčice i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mladá Boleslav]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Němčice i Pardubice]], ein kommune i [[Pardubice]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Němčice i Prachatice]], ein kommune i [[Prachatice]] i distriktet Prachatice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Němčice i Strakonice]], ein kommune i [[Strakonice]] i distriktet Strakonice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Němčice i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Nemčice i Topoľčany]], ein kommune i distriktet [[Topoľčany okres]] i regionen Nitra kraj i Slovakia * [[Dolní Němčice]], ein busetnad i kommunen [[Dačice]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Horní Němčice]], ein kommune i [[Dačice]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} 3dhz27l54xe2aa89nw8euh8w2kh6c3l 0 434399 3674422 3674356 2026-09-24T14:50:19Z Ranveig 39 Typ. 3674422 wikitext text/x-wiki [[File:Kochari - Armenian folk dance.png|thumb|Kotsjari-dans i [[Armenia|den armenske hovudstaden]] [[Jerevan]].]] '''Kotsjari'''{{efn|[[armensk]] Քոչարի, romanisert K'očari; [[aserbajdsjansk]] Köçəri; [[gresk]] Κότσαρι, romanisert Kótsari; [[tyrkisk]] Koçari}} er ein armensk [[folkedans]] som har opphav i [[det armenske høglandet]].<ref>{{cite web|title=Kochari|url=https://www.bennettpilgrimages.org/kochari/|publisher=Bennet Pilgrimages|access-date=11. desember 2023|date=11. april 2014}}</ref> I dag blir han dansa av [[armenarar]],<ref>{{cite web |last=Elia|first=Anthony J.|title=Kochari (Old Armenian Folk Tune) for Solo Piano|url=http://academiccommons.columbia.edu/catalog/ac:160871|publisher=[[Center for Digital Research and Scholarship]] at [[Columbia University]]|access-date=6. november 2013|year=2013|doi=10.7916/D8S75QNP |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite book|title=[[Great Soviet Encyclopedia]]|year=1953|publisher=Soviet Encyclopedia|location=Moskva|page=[http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=030288&page=170&format=html 170]|edition=Second|editor=Vvedensky, Boris|volume=23|language=ru|quote=КОЧАРИ — армянский народный мужской танец.}}</ref><ref>{{cite book|last=Yuzefovich|first=Victor|title=Aram Khachaturyan|url=https://archive.org/details/aramkhachaturyan0000iuze|year=1985|publisher=Sphinx Press|location=New York|isbn=978-0-8236-8658-2|page=[https://archive.org/details/aramkhachaturyan0000iuze/page/217 217]|quote=..and in the sixth scene one of the dances of the gladiators is very reminiscent of Kochari, the Armenian folk dance.}}</ref> medan nærskylde variantar òg finst blant [[assyrarar]],<ref>{{cite web|last=BetBasoo|first=Peter Pnuel|title=Thirty Assyrian Folk Dances|url=http://www.aina.org/articles/tafd.pdf|publisher=Assyrian International News Agency|access-date=6. november 2013|date=30. april 2003}}</ref> [[aserbajdsjanarar]]<ref name="nytimes">{{cite news|last=Gottlieb|first=Robert|title=Astaire to Zopy-Zopy|url=https://www.nytimes.com/1998/07/26/books/astaire-to-zopy-zopy.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921213703/https://www.nytimes.com/1998/07/26/books/astaire-to-zopy-zopy.html|archive-date=21. september 2013|access-date=6. november 2013|newspaper=[[New York Times]]|date=26. juli 1998|author-link=Robert Gottlieb|quote=I find it difficult to imagine someone without a predisposition to read about such matters as Azerbaijani folk dance (''One type of yally has various forms known as kochari, uchayag, tello, and galadangalaya; another type is a dance mixed with games called gazy-gazy, zopy-zopy, and chopu-chopu'') browsing profitably through Oxford's many hundreds of pages of such information.}}</ref><ref name="unesco"/> og pontiske grekarar.<ref>{{cite web|title=Kotsari |url=http://www.pontian.info/dance/kotsari.htm |publisher=Pontian.info |access-date=6. november 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016041345/http://www.pontian.info/dance/kotsari.htm |archive-date=16. oktober 2012 }}</ref> Dansen er ei form for [[ringdans]]. Tradisjonelt hadde dei ulike regionane i det armenske høglandet sine eigne variantar av kotsjari, med særmerkte dansesteg og musikalske uttrykk.<ref>{{cite book|title=[[Soviet Armenian Encyclopedia]] Volume 4|year=1978|publisher=Armenian Encyclopedia Publishing|location=Jerevan|language=hy|page=[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_%28Soviet_Armenian_Encyclopedia%29_12.djvu/page496-3840px-%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_%28Soviet_Armenian_Encyclopedia%29_12.djvu.jpg 476]}}</ref> == Etymologi == * På [[armensk]] blir «kotsjari» vanlegvis forklart som ei samansetjing som bokstaveleg kan forståast som «kom med kneet». Գուճ (gutsj eller goudj) tyder «kne», medan արի (ari) tyder ‘kom’.<ref>{{cite book |last=Cholakean|first=Hakob |date=2016|script-title=hy:Ավանդական ուղղագրություն |location=Jerevan}}</ref> * På [[aserbajdsjansk]] tyder «köç» ‘å flytte’ og kan brukast både som [[verb]] og [[substantiv]].<ref>{{Cite web |url=https://obastan.com/k%C3%B6%C3%A7/22210/?l=az |title=KÖÇ |access-date=2020-12-05 |archive-date=2023-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805114301/https://obastan.com/k%C3%B6%C3%A7/22210/?l=az |url-status=dead }}</ref> Som substantiv blir ordet særleg brukt i samband med flyttingane til nomadane. «Köçəri» kan brukast både som [[adjektiv]] og substantiv og tyder høvesvis ‘nomadisk’ og ‘nomade’.<ref>{{Cite web |url=https://obastan.com/k%C3%B6%C3%A7%C9%99ri/22216/?l=az |title=KÖÇƏRİ |access-date=2020-12-05 |archive-date=2023-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805114259/https://obastan.com/k%C3%B6%C3%A7%C9%99ri/22216/?l=az |url-status=dead }}</ref> * På pontisk gresk blir namnet «kótsari» knytt til ordet «κότσι» (på pontisk gresk «κοτς»), som tyder ‘hæl’, frå bysantinsk gresk «κόττιον» med same tyding, kombinert med «αίρω», ‘å løfte’. Namnet kan dermed forståast som ‘å løfte hælen’, med tilvising til at hælen blir rekna som ein sentral del av fotrørsla i dansen. == Dansen == Musikkforskaren John Blacking skildrar kotsjari som «ein gruppedans der dansarane etterliknar rørsler som hos hoppande geiter. Dansarane står side ved side og held kvarandre i hendene. Tempoet kan variere frå moderat til raskt. Hukande rørsler og rørsler som etterliknar støyt mot ein tenkt motstandar, kan bli etterfølgde av kraftige hopp.»<ref>{{cite book|last=Blacking|first=John|title=The Performing Arts: Music and Dance|year=1979|page=71|publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-90-279-7870-7|url=https://books.google.com/books?id=QKs16WBAaiIC&q=kochari+dance}}</ref> === Armensk kotsjari === Armenarar har dansa kotsjari i meir enn tusen år.<ref>Kochari // Music encyclopedic dictionary / Yu.V. Keldysh, M.G. Aranovsky, L.Z. Korabelnikova — Great Soviet Encyclopedia, 1990, s. 275.</ref> Dansen blir utført både av menn og kvinner og har tradisjonelt hatt eit kraftfullt og markant uttrykk. I nyare variantar har det mellom anna kome til eit såkalla «tremolo-steg», der dansaren ristar heile kroppen. Kotsjari spreidde seg til dei austlege delane av Armenia etter det armenske folkemordet. I 2017 blei den armenske kotsjaridansen ført opp på UNESCO-lista over immateriell kulturarv som treng umiddelbart vern.<ref>{{cite web|url=https://ich.unesco.org/en/RL/kochari-traditional-group-dance-01295|title=Kochari, traditional group dance|work=UNESCO|access-date=5. desember 2020}}</ref> === Aserbajdsjansk kotsjari === I dag blir kotsjari mellom anna dansa i [[Nakhitsjevan]]. Folkloregrupper frå områda Sharur, Sadarak, Kangarli, Julfa og Shahbuz framfører dansen, mellom anna i bryllaup.<ref name="nar">{{cite web|url=http://www.nakhchivan.az/portal-en/mil-reqs.htm|title=The National Dancings|publisher=Nakhchivan Autonomous Republic|access-date=6. november 2013}}</ref> Kotsjari og tenzere blei i november 2018 førte opp på UNESCO-lista over immateriell kulturarv som treng umiddelbart vern, som variantar av den tradisjonelle yalli-dansen.<ref>{{Cite web|url=https://en.unesco.org/news/intangible-heritage-seven-elements-inscribed-list-need-urgent-safeguarding|title=Intangible Heritage: Seven elements inscribed on the List in Need of Urgent Safeguarding|website=UNESCO|language=en|access-date=2018-11-29}}</ref><ref name="unesco">{{Cite web|url=https://ich.unesco.org/en/USL/yalli-kochari-tenzere-traditional-group-dances-of-nakhchivan-01190?USL=01190|title=Yalli (Kochari, Tenzere), traditional group dances of Nakhchivan - intangible heritage - Culture Sector - UNESCO|website=ich.unesco.org|language=en|access-date=2018-11-29}}</ref> === Pontisk gresk kótsari === Pontiske grekarar og armenarar har ei rekkje energiske og kraftfulle dansar med krigersk preg, mellom anna kotsjari.<ref>''Greece'', s. 67 av Paul Hellander, Kate Armstrong, Michael Clark, Des Hannigan, Victoria Kyriakopoulos, Miriam Raphael, Andrew Ston</ref> I motsetnad til mange andre pontiske dansar går kótsari i ein jamn taktart på 2/4. Dansen blei opphavleg utført i ein lukka sirkel.<ref name="pontos world">{{cite web |title=Kotchari |url=https://pontosworld.com/index.php/music/dances/585-kotchari |website=Pontos World|date=10. november 2019 }}</ref> ==Galleri== <gallery> File:Armenian National Dance in Aznavour Square (1).jpg|Kotsjari-dans på Aznavour-plassen i [[Jerevan]] File:Armenian National Dance in Aznavour Square (2).jpg|Kotsjari-dans på Aznavour-plassen i Jerevan File:Armenian National Dance in Aznavour Square (3).jpg|Kotsjari-dans på Aznavour-plassen i Jerevan </gallery> ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kotsjari|Kotsjari]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 24. september 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} * Kotsjari-musikk - [https://web.archive.org/web/20070630092123/http://hem.bredband.net/b218823/kochari.mp3 Armenian sample]; [http://www.qeenatha.com/music/Assyrian%20Folk%20Dance%20-%201961/Assyrian%20Folk%20Dances%20-%2013%20-%20Kochari.mp3 Assyrian sample]; {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809163753/http://www.qeenatha.com/music/Assyrian%20Folk%20Dance%20-%201961/Assyrian%20Folk%20Dances%20-%2013%20-%20Kochari.mp3 |date=2007-08-09 }} [http://www.scimitarmusic.com/pontos/grigoris.mp3 Pontic sample] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929150649/http://www.scimitarmusic.com/pontos/grigoris.mp3 |date=2007-09-29 }};[https://web.archive.org/web/20070927000012/http://www.artvin.gov.tr/h-ezgi/Akordiyon/kocari.MP3 Turkish sample] * Kotsjaridans - [https://www.youtube.com/watch?v=nvSVXd1lI5c UNESCO video] {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Armensk kultur]] [[Kategori:Aserbajdsjansk kultur]] [[Kategori:Assyrisk kultur]] [[Kategori:Gresk kultur]] [[Kategori:Folkedans]] [[Kategori:Immateriell kulturarv]] 1rjbtrl34tnexc1bhkpljgjs7hreadv 0 434401 3674385 2026-09-24T12:22:24Z Ranveig 39 Oppretta sida med «ð#OMDIRIGER [[Skog#Primær- og sekundærskog]]» 3674385 wikitext text/x-wiki ð#OMDIRIGER [[Skog#Primær- og sekundærskog]] l6eczp80ba9sme8qvt5y1dfgpcb77m2 3674386 3674385 2026-09-24T12:22:34Z Ranveig 39 Omdirigerer til [[Skog#Primær- og sekundærskog]] 3674386 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Skog#Primær- og sekundærskog]] lcocbmn445we5jlq771eym436bapklj 0 434402 3674387 2026-09-24T12:22:47Z Ranveig 39 Omdirigerer til [[Skog#Primær- og sekundærskog]] 3674387 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Skog#Primær- og sekundærskog]] lcocbmn445we5jlq771eym436bapklj 0 434403 3674388 2026-09-24T12:24:05Z Ranveig 39 Omdirigerer til [[Taiga]] 3674388 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Taiga]] sy0nljbwa1kyf71r5qubyl80wth9aa9 14 434404 3674392 2026-09-24T13:06:26Z HerVal7752 105842 Oppretta sida med «{{CS1 language sources|kk}}» 3674392 wikitext text/x-wiki {{CS1 language sources|kk}} m2xva02xoeefsfsav1cjav3lnhb4nnd 14 434405 3674393 2026-09-24T13:07:41Z HerVal7752 105842 Oppretta sida med «__LØYNDKAT__ [[Kategori:Artiklar med tekst på andre språk|Kasakhisk]]» 3674393 wikitext text/x-wiki __LØYNDKAT__ [[Kategori:Artiklar med tekst på andre språk|Kasakhisk]] srl5dbmqrwsjtnrgsnmwxfcqsx63ij5 14 434406 3674397 2026-09-24T13:11:22Z HerVal7752 105842 Oppretta sida med «__LØYNDKAT__ [[Kategori:Artiklar med tekst på andre språk|Dari]]» 3674397 wikitext text/x-wiki __LØYNDKAT__ [[Kategori:Artiklar med tekst på andre språk|Dari]] 23b6ps6sqjv3jtmx29yqy5t5dmzwwgq 0 434407 3674401 2026-09-24T13:43:54Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Sezemice - obecní dům.jpg | bilettekst = Kommunehuset i Sezemice | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka města Sezemice.gif | symbol = Sezemice-znak-mesta.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med ut…» 3674401 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Sezemice - obecní dům.jpg | bilettekst = Kommunehuset i Sezemice | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka města Sezemice.gif | symbol = Sezemice-znak-mesta.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Pardubice|Pardubice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 4087 | folketal_by = 2846 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Sezemice'''{{mrk|[[tysk]] ''Sezemitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> Sezemice inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Sezemice ligg administrativt under [[Pardubice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Sezemice]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Sezemice]] aogy5oea0oaqet4yq9peky4pb7okjfy 3674402 3674401 2026-09-24T13:44:50Z TU-nor 12071 3674402 wikitext text/x-wiki {{om}} {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Sezemice - obecní dům.jpg | bilettekst = Kommunehuset i Sezemice | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka města Sezemice.gif | symbol = Sezemice-znak-mesta.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Pardubice|Pardubice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 4087 | folketal_by = 2846 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Sezemice'''{{mrk|[[tysk]] ''Sezemitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> Sezemice inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Sezemice ligg administrativt under [[Pardubice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Sezemice]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Sezemice]] fi5w8x241h16ofkv86ke6jnej9pmqkx 0 434408 3674404 2026-09-24T13:47:50Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''[[Sezemice]]''' er ein by og ein kommune i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia. '''Sezemice''' kan òg vise til: * [[Sezemice i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mnichovo Hradiště]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674404 wikitext text/x-wiki '''[[Sezemice]]''' er ein by og ein kommune i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia. '''Sezemice''' kan òg vise til: * [[Sezemice i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mnichovo Hradiště]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} 8xiuu6kz6kpr0qhd9lxm80g9horzud1 0 434409 3674405 2026-09-24T13:52:02Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Radnice v Bohdanči.jpg | bilettekst = Rådhus og kyrkje i Lázně Bohdaneč | kart = | karttekst = | flagg = Lazne Bohdanec vlajka.png | symbol = Lázně Bohdaneč znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = Administrative område til kom…» 3674405 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Radnice v Bohdanči.jpg | bilettekst = Rådhus og kyrkje i Lázně Bohdaneč | kart = | karttekst = | flagg = Lazne Bohdanec vlajka.png | symbol = Lázně Bohdaneč znak.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Pardubice|Pardubice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 3407 | folketal_by = 3407 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Lázně Bohdaneč'''{{mrk|[[tysk]] ''Bochdanetsch''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> Lázně Bohdaneč inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Lázně Bohdaneč ligg administrativt under [[Pardubice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Lazne]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Lazne]] kxe5aae2vcbwbcznnry6x59cvhl5669 0 434410 3674406 2026-09-24T13:55:15Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Náměstí v Dašicích.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Dašice | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka města Dašice.gif | symbol = Dašice znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = Administrative område til kommunar med utvida ful…» 3674406 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Náměstí v Dašicích.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Dašice | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka města Dašice.gif | symbol = Dašice znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Pardubice|Pardubice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2211 | folketal_by = 1698 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Dašice'''{{mrk|[[tysk]] ''Daschitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> Dašice inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dašice ligg administrativt under [[Pardubice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Dasice]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Dasice]] ls42pwkaa8wudx8jcv8qhmwm2pa32rw 3674408 3674406 2026-09-24T13:58:08Z TU-nor 12071 3674408 wikitext text/x-wiki {{forveksling|Dačice}} {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Náměstí v Dašicích.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Dašice | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka města Dašice.gif | symbol = Dašice znak.png | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Pardubice|Pardubice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2211 | folketal_by = 1698 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Dašice'''{{mrk|[[tysk]] ''Daschitz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> Dašice inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dašice ligg administrativt under [[Pardubice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Dasice]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Dasice]] mtkg67r2ia0k49uktjumj1hrgs5brbd 0 434411 3674409 2026-09-24T14:01:59Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Opatovice.JPG | bilettekst = Rådhuset i Opatovice nad Labem | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka obce Opatovice u Pardubic.gif | symbol = Znak obce Opatovice u Pardubic.gif | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = Administrative område til…» 3674409 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Opatovice.JPG | bilettekst = Rådhuset i Opatovice nad Labem | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka obce Opatovice u Pardubic.gif | symbol = Znak obce Opatovice u Pardubic.gif | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Pardubice|Pardubice SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2786 | folketal_by = 2195 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Opatovice nad Labem'''{{mrk|[[tysk]] ''Opatowitz''}} er ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> Opatovice nad Labem inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Opatovice nad Labem ligg administrativt under [[Pardubice]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Opatovice]] 7xgzbhi9w0wtcmbb97i1gutm3sm86c1 0 434412 3674411 2026-09-24T14:13:12Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Zdechovice''' kan vise til * [[Zdechovice i Hradec Králové]], ein kommune i [[Nový Bydžov]] i distriktet Hradec Králové okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia * [[Zdechovice i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674411 wikitext text/x-wiki '''Zdechovice''' kan vise til * [[Zdechovice i Hradec Králové]], ein kommune i [[Nový Bydžov]] i distriktet Hradec Králové okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia * [[Zdechovice i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} b2qhhbhx482h7nv18cuewzo68m1aus3 0 434413 3674413 2026-09-24T14:22:40Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Veselí''' kan vise til: * [[Veselí i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Veselí i Železný Brod]], ein busetnad i kommunen [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Veselí nad Lužnicí]], ein kommune i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Veselí nad Moravou]], ein kommune i distriktet Hodonín okres i regio…» 3674413 wikitext text/x-wiki '''Veselí''' kan vise til: * [[Veselí i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Veselí i Železný Brod]], ein busetnad i kommunen [[Železný Brod]] i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Veselí nad Lužnicí]], ein kommune i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Veselí nad Moravou]], ein kommune i distriktet Hodonín okres i regionen Sør-Mähren i Tsjekkia * [[Vysoké Veselí]], ein kommune i distriktet Jičín okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia * [[2599 Veselí]], ein [[Nummererte småplanetar/2001–3000|nummerert småplanet]] {{fleirtyding}} 84ia0upxfr5mlfqy5alb6i11943otrt 0 434414 3674415 2026-09-24T14:26:07Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Valy''' kan vise til: * [[Valy i Cheb]], ein kommune i [[Mariánské Lázně]] i distriktet Cheb okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Valy i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674415 wikitext text/x-wiki '''Valy''' kan vise til: * [[Valy i Cheb]], ein kommune i [[Mariánské Lázně]] i distriktet Cheb okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Valy i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} ra5nd3cvqvmal49hslqwyo8ez16pfhx 0 434415 3674417 2026-09-24T14:28:44Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Urbanice''' kan vise til: * [[Urbanice i Hradec Králové]], ein kommune i [[Hradec Králové]] i distriktet Hradec Králové okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia * [[Urbanice i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674417 wikitext text/x-wiki '''Urbanice''' kan vise til: * [[Urbanice i Hradec Králové]], ein kommune i [[Hradec Králové]] i distriktet Hradec Králové okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia * [[Urbanice i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} r8o8t5o0aji8n1owgnf0txxc9fucx0l 0 434416 3674418 2026-09-24T14:36:45Z 90sveped 53941 Omsett frå engelsk wiki 3674418 wikitext text/x-wiki [[File:Ftira.JPG|thumb|Maltesisk ftira]] '''Ftira''' (fleirtal: ''ftajjar'') er eit ringforma, heva [[brød]] frå [[Malta]]. Det blir vanlegvis ete med fyll som [[Sardin|sardinar]], [[Makrellstørje|tunfisk]], [[potet]], fersk [[tomat]], [[lauk]], [[kapers]] og [[oliven]].<ref>{{cite news|title=A true taste of Malta|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/why-choose-malta/where-and-what-to-eat-in-malta/|work=The Telegraph|date=10. mars 2017|archive-date=17. mars 2020|access-date=6. april 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317222009/https://www.telegraph.co.uk/travel/why-choose-malta/where-and-what-to-eat-in-malta/|url-status=live}}</ref> Det finst fleire regionale variantar. På [[Gozo]] blir ftira servert meir som ein [[pizza]] enn som ein [[sandwich]]. Gozitansk ftira blir servert open, med tynne potetskiver over botnen, eller bretta saman som ein [[calzone]].<ref>{{cite book |last=Rix |first=Juliet |date=2015 |title=Malta and Gozo |url=https://books.google.com/books?id=WmKKCwAAQBAJ&pg=PA68 |location=England |publisher=Bradt Travel Guides |page=68|isbn=9781784770259 }}</ref> == Immateriell kulturarv == Etter at parlamentet på Malta samrøystes godkjende ratifiseringa av [[UNESCO]]-konvensjonen om vern av den immaterielle kulturarven,<ref>{{cite web |url=https://parlament.mt/en//12th-leg/motions-12th/motion-no-450 |title=Motion to authorise the ratification of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. |author=<!--Not stated--> |date=7. mars 2017 |publisher=Parliament of Malta |access-date=17. januar 2019 |quote= |archive-date=17. mars 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317222009/https://parlament.mt/en//12th-leg/motions-12th/motion-no-450 |url-status=live }}</ref> sette kulturavdelinga på Malta i 2018 i gang ein kampanje for å få maltesisk ftira ført opp på UNESCO si liste over [[immateriell kulturarv]].<ref>{{cite web |url=https://www.newsbook.com.mt/artikli/2018/08/13/maltese-ftira-unesco-intangible-cultural-heritage-list-hopeful/?lang=en |title=Maltese Ftira – UNESCO Intangible Cultural Heritage List hopeful |author=<!--Not stated--> |date=13. august 2018 |publisher=Newsbook |access-date=17. januar 2019 |quote= |archive-date=29. oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029060232/https://newsbook.com.mt/en/maltese-ftira-unesco-intangible-cultural-heritage-list-hopeful/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.independent.com.mt/articles/2018-08-19/local-news/PD-praises-initiative-to-list-ghana-and-ftira-for-UNESCO-recognition-questions-festa-s-exclusion-6736195097 |title=PD praises initiative to list ghana and ftira for UNESCO recognition; questions exclusion of festa |author=<!--Not stated--> |date=19. august 2018 |publisher=Malta Independent |access-date=17. januar 2019 |quote= |archive-date=17. mars 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317222029/https://www.independent.com.mt/articles/2018-08-19/local-news/PD-praises-initiative-to-list-ghana-and-ftira-for-UNESCO-recognition-questions-festa-s-exclusion-6736195097 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://lovinmalta.com/food/love-the-maltese-ftira-you-can-now-help-it-join-the-hall-of-flame-of-global-human-heritage |title=Love The Maltese Ftira? You Can Now Help It Join The Hall Of Fame Of Global Human Heritage |author=<!--Not stated--> |date=Oktober 2018 |publisher=www.change.org |access-date=17. januar 2019 |quote= |archive-date=21. juni 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621222406/https://lovinmalta.com/food/love-the-maltese-ftira-you-can-now-help-it-join-the-hall-of-flame-of-global-human-heritage/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20190111/community/is-the-ftira-a-marker-of-identity.698982 |title=Is the ftira a marker of identity? |author=<!--Not stated--> |date=11. januar 2019 |publisher=Times of Malta |access-date=17. januar 2019 |quote= |archive-date=17. mars 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317222026/https://timesofmalta.com/articles/view/is-the-ftira-a-marker-of-identity.698982 |url-status=live }}</ref> Ifølgje ein lokal ekspert går tradisjonen med å lage ftira maltija tilbake til 1500-talet.<ref>{{cite web |url=https://www.tvm.com.mt/en/news/what-makes-the-maltese-ftira-different-from-other-bread/ |title=What makes the Maltese ftira different from other bread? |author=<!--Not stated--> |date=17. januar 2019 |publisher=TVM |access-date=16. februar 2021 |quote= |archive-date=17. mars 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317222020/https://www.tvm.com.mt/en/news/what-makes-the-maltese-ftira-different-from-other-bread/ |url-status=live }}</ref> Etter eit sterkt folkeleg engasjement kunngjorde regjeringa på Malta at ho ville sende inn den kulinariske kunsten og kulturen knytt til maltesisk ftira til UNESCO for vurdering som immateriell kulturarv.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.mt/en/Government/DOI/Press%20Releases/Pages/2019/March/26/pr190621en.aspx |title=Press Release by The Ministry for Justice, Culture and Local Government: Il-'ftira' to be the first element submitted to be part of the UNESCO intangible cultural heritage list |author=<!--Not stated--> |date=26. mars 2019 |publisher=TVM |access-date=28. mars 2019 |quote= |archive-date=28. mars 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328104324/https://www.gov.mt/en/Government/DOI/Press%20Releases/Pages/2019/March/26/pr190621en.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tvm.com.mt/en/news/maltese-ftira-to-be-submitted-to-unesco-for-consideration-as-intangible-cultural-heritage/ |title=Maltese 'ftira' to be submitted to UNESCO for consideration as intangible cultural heritage |author=<!--Not stated--> |date=26. mars 2019 |publisher=TVM |access-date=28. mars 2019 |quote= |archive-date=30. mars 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330074622/https://www.tvm.com.mt/en/news/maltese-ftira-to-be-submitted-to-unesco-for-consideration-as-intangible-cultural-heritage/ |url-status=live }}</ref> I 2020 blei «Il-Ftira, kulinarisk kunst og kultur knytt til flatt surdeigsbrød på Malta» ført opp på UNESCO si liste over immateriell kulturarv.<ref>{{cite web |url=https://ich.unesco.org/en/RL/il-ftira-culinary-art-and-culture-of-flattened-sourdough-bread-in-malta-01580 |title=Il-Ftira, culinary art and culture of flattened sourdough bread in Malta |author=<!--Not stated--> |date= |publisher=UNESCO |access-date=16. februar 2021 |quote= |archive-date=16. januar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116184727/https://ich.unesco.org/en/RL/il-ftira-culinary-art-and-culture-of-flattened-sourdough-bread-in-malta-01580 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://timesofmalta.com/articles/view/maltese-ftira-added-to-unescos-intangible-cultural-heritage-list.839294 |title=Maltese ftira added to UNESCO's Intangible Cultural Heritage List |author=<!--Not stated--> |date=16. desember 2020 |publisher=Times of Malta |access-date=16. desember 2020 |quote= |archive-date=18. desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201218164242/https://timesofmalta.com/articles/view/maltese-ftira-added-to-unescos-intangible-cultural-heritage-list.839294 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://lovinmalta.com/food/a-taste-of-history-beloved-maltese-ftira-officially-makes-it-to-unescos-intangible-cultural-heritage-list/ |title=A Taste Of History! Beloved Maltese Ftira Officially Makes It To UNESCO's Intangible Cultural Heritage List |author=<!--Not stated--> |date=16. desember 2020 |publisher=Lovin Malta |access-date=16. desember 2020 |quote= |archive-date=17. desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217101113/https://lovinmalta.com/food/a-taste-of-history-beloved-maltese-ftira-officially-makes-it-to-unescos-intangible-cultural-heritage-list/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://timesofmalta.com/articles/view/international-recognition-for-our-traditional-ftira.849884 |title=International recognition for our traditional ftira |author=<!--Not stated--> |date=7. februar 2021 |publisher=Times of Malta |access-date=16. februar 2021 |quote= |archive-date=17. februar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210217193700/https://timesofmalta.com/articles/view/international-recognition-for-our-traditional-ftira.849884 |url-status=live }}</ref> == Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ftira|Ftira]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. september 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Maltesisk mat]] [[Kategori:Brød]] [[Kategori:Immateriell kulturarv]] maj2ys0d0w6t96xv5git0mhh291atov 3674482 3674418 2026-09-25T08:42:51Z Ranveig 39 Ref-flikk 3674482 wikitext text/x-wiki [[Fil:Ftira.JPG|mini|Maltesisk ftira]] '''Ftira''' (fleirtal ''ftajjar'') er eit ringforma, heva [[brød]] frå [[Malta]]. Det blir vanlegvis ete med fyll som [[Sardin|sardinar]], [[Makrellstørje|tunfisk]], [[potet]], fersk [[tomat]], [[lauk]], [[kapers]] og [[oliven]].<ref>{{cite news|title=A true taste of Malta|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/why-choose-malta/where-and-what-to-eat-in-malta/|work=The Telegraph|date=10. mars 2017|archive-date=17. mars 2020|access-date=6. april 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317222009/https://www.telegraph.co.uk/travel/why-choose-malta/where-and-what-to-eat-in-malta/|url-status=live}}</ref> Det finst fleire regionale variantar. På [[Gozo]] blir ftira servert meir som ein [[pizza]] enn som ein [[sandwich]]. Gozitansk ftira blir servert open, med tynne potetskiver over botnen, eller bretta saman som ein [[calzone]].<ref>{{cite book |last=Rix |first=Juliet |date=2015 |title=Malta and Gozo |url=https://books.google.com/books?id=WmKKCwAAQBAJ&pg=PA68 |location=England |publisher=Bradt Travel Guides |page=68|isbn=9781784770259 }}</ref> == Immateriell kulturarv == Etter at parlamentet på Malta samrøystes godkjende ratifiseringa av [[UNESCO]]-konvensjonen om vern av den immaterielle kulturarven,<ref>{{cite web |url=https://parlament.mt/en//12th-leg/motions-12th/motion-no-450 |title=Motion to authorise the ratification of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. |author=<!--Not stated--> |date=7. mars 2017 |publisher=Parliament of Malta |access-date=17. januar 2019 |quote= |archive-date=17. mars 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317222009/https://parlament.mt/en//12th-leg/motions-12th/motion-no-450 |url-status=live }}</ref> sette kulturavdelinga på Malta i 2018 i gang ein kampanje for å få maltesisk ftira ført opp på UNESCO si liste over [[immateriell kulturarv]].<ref>{{cite web |url=https://www.newsbook.com.mt/artikli/2018/08/13/maltese-ftira-unesco-intangible-cultural-heritage-list-hopeful/?lang=en |title=Maltese Ftira – UNESCO Intangible Cultural Heritage List hopeful |author=<!--Not stated--> |date=13. august 2018 |publisher=Newsbook |access-date=17. januar 2019 |quote= |archive-date=29. oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029060232/https://newsbook.com.mt/en/maltese-ftira-unesco-intangible-cultural-heritage-list-hopeful/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.independent.com.mt/articles/2018-08-19/local-news/PD-praises-initiative-to-list-ghana-and-ftira-for-UNESCO-recognition-questions-festa-s-exclusion-6736195097 |title=PD praises initiative to list ghana and ftira for UNESCO recognition; questions exclusion of festa |author=<!--Not stated--> |date=19. august 2018 |publisher=Malta Independent |access-date=17. januar 2019 |quote= |archive-date=17. mars 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317222029/https://www.independent.com.mt/articles/2018-08-19/local-news/PD-praises-initiative-to-list-ghana-and-ftira-for-UNESCO-recognition-questions-festa-s-exclusion-6736195097 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://lovinmalta.com/food/love-the-maltese-ftira-you-can-now-help-it-join-the-hall-of-flame-of-global-human-heritage |title=Love The Maltese Ftira? You Can Now Help It Join The Hall Of Fame Of Global Human Heritage |date=18. oktober 2018 |publisher=www.change.org |access-date=17. januar 2019 |archive-date=21. juni 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621222406/https://lovinmalta.com/food/love-the-maltese-ftira-you-can-now-help-it-join-the-hall-of-flame-of-global-human-heritage/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20190111/community/is-the-ftira-a-marker-of-identity.698982 |title=Is the ftira a marker of identity? |author=<!--Not stated--> |date=11. januar 2019 |publisher=Times of Malta |access-date=17. januar 2019 |quote= |archive-date=17. mars 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317222026/https://timesofmalta.com/articles/view/is-the-ftira-a-marker-of-identity.698982 |url-status=live }}</ref> Ifølgje ein lokal ekspert går tradisjonen med å lage ftira maltija tilbake til 1500-talet.<ref>{{cite web |url=https://www.tvm.com.mt/en/news/what-makes-the-maltese-ftira-different-from-other-bread/ |title=What makes the Maltese ftira different from other bread? |date=17. januar 2019 |publisher=TVM |access-date=16. februar 2021 |quote= |archive-date=17. mars 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317222020/https://www.tvm.com.mt/en/news/what-makes-the-maltese-ftira-different-from-other-bread/ |url-status=live }}</ref> Etter eit sterkt folkeleg engasjement kunngjorde regjeringa på Malta at ho ville sende inn den kulinariske kunsten og kulturen knytt til maltesisk ftira til UNESCO for vurdering som immateriell kulturarv.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.mt/en/Government/DOI/Press%20Releases/Pages/2019/March/26/pr190621en.aspx |title=Press Release by The Ministry for Justice, Culture and Local Government: Il-'ftira' to be the first element submitted to be part of the UNESCO intangible cultural heritage list |author=<!--Not stated--> |date=26. mars 2019 |publisher=TVM |access-date=28. mars 2019 |quote= |archive-date=28. mars 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328104324/https://www.gov.mt/en/Government/DOI/Press%20Releases/Pages/2019/March/26/pr190621en.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tvm.com.mt/en/news/maltese-ftira-to-be-submitted-to-unesco-for-consideration-as-intangible-cultural-heritage/ |title=Maltese 'ftira' to be submitted to UNESCO for consideration as intangible cultural heritage |author=<!--Not stated--> |date=26. mars 2019 |publisher=TVM |access-date=28. mars 2019 |quote= |archive-date=30. mars 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330074622/https://www.tvm.com.mt/en/news/maltese-ftira-to-be-submitted-to-unesco-for-consideration-as-intangible-cultural-heritage/ |url-status=live }}</ref> I 2020 blei «Il-Ftira, kulinarisk kunst og kultur knytt til flatt surdeigsbrød på Malta» ført opp på UNESCO si liste over immateriell kulturarv.<ref>{{cite web |url=https://ich.unesco.org/en/RL/il-ftira-culinary-art-and-culture-of-flattened-sourdough-bread-in-malta-01580 |title=Il-Ftira, culinary art and culture of flattened sourdough bread in Malta |author=<!--Not stated--> |date= |publisher=UNESCO |access-date=16. februar 2021 |quote= |archive-date=16. januar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116184727/https://ich.unesco.org/en/RL/il-ftira-culinary-art-and-culture-of-flattened-sourdough-bread-in-malta-01580 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://timesofmalta.com/articles/view/maltese-ftira-added-to-unescos-intangible-cultural-heritage-list.839294 |title=Maltese ftira added to UNESCO's Intangible Cultural Heritage List |author=<!--Not stated--> |date=16. desember 2020 |publisher=Times of Malta |access-date=16. desember 2020 |quote= |archive-date=18. desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201218164242/https://timesofmalta.com/articles/view/maltese-ftira-added-to-unescos-intangible-cultural-heritage-list.839294 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://lovinmalta.com/food/a-taste-of-history-beloved-maltese-ftira-officially-makes-it-to-unescos-intangible-cultural-heritage-list/ |title=A Taste Of History! Beloved Maltese Ftira Officially Makes It To UNESCO's Intangible Cultural Heritage List |author=<!--Not stated--> |date=16. desember 2020 |publisher=Lovin Malta |access-date=16. desember 2020 |quote= |archive-date=17. desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217101113/https://lovinmalta.com/food/a-taste-of-history-beloved-maltese-ftira-officially-makes-it-to-unescos-intangible-cultural-heritage-list/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://timesofmalta.com/articles/view/international-recognition-for-our-traditional-ftira.849884 |title=International recognition for our traditional ftira |author=<!--Not stated--> |date=7. februar 2021 |publisher=Times of Malta |access-date=16. februar 2021 |quote= |archive-date=17. februar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210217193700/https://timesofmalta.com/articles/view/international-recognition-for-our-traditional-ftira.849884 |url-status=live }}</ref> == Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ftira|Ftira]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. september 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Maltesisk mat]] [[Kategori:Brød]] [[Kategori:Immateriell kulturarv]] 8vr9676g8utterqq7s57h5l159jm0oi 14 434417 3674419 2026-09-24T14:42:36Z Ranveig 39 Oppretta sida med «__LØYNDKAT__ [[Kategori:CS1-kjelder med andre skriftsystem]]» 3674419 wikitext text/x-wiki __LØYNDKAT__ [[Kategori:CS1-kjelder med andre skriftsystem]] d55rxws14j296nf90s5qko0ekb6n456 14 434418 3674420 2026-09-24T14:43:18Z 90sveped 53941 Oppretta sida med «{{Commonskat|Cuisine of Malta}} [[Kategori:Europeisk mat]] [[Kategori:Maltesisk kultur|Mat]] [[Kategori:Mat og drikke på Malta]] [[Kategori:Maltesisk folkeminne|Mat]]» 3674420 wikitext text/x-wiki {{Commonskat|Cuisine of Malta}} [[Kategori:Europeisk mat]] [[Kategori:Maltesisk kultur|Mat]] [[Kategori:Mat og drikke på Malta]] [[Kategori:Maltesisk folkeminne|Mat]] 9y75j9j0cxv1x5maqnf1negjc4cwjfp 0 434419 3674423 2026-09-24T14:51:20Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Trnávka''' kan vise til: * [[Trnávka i Dunajská Streda]], ein kommune i distriktet [[Dunajská Streda okres]] i regionen Trnava kraj i Slovakia * [[Trnávka i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Trnávka i Trebišov]], ein kommune i distriktet [[Trebišov]] i regionen Košice kraj i Slovakia * [[Trnávka ved Dudváh]], ei sideelv til [[Elvar i Slovakia|elva Dudváh]] i Slovakia * Trnávk…» 3674423 wikitext text/x-wiki '''Trnávka''' kan vise til: * [[Trnávka i Dunajská Streda]], ein kommune i distriktet [[Dunajská Streda okres]] i regionen Trnava kraj i Slovakia * [[Trnávka i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Trnávka i Trebišov]], ein kommune i distriktet [[Trebišov]] i regionen Košice kraj i Slovakia * [[Trnávka ved Dudváh]], ei sideelv til [[Elvar i Slovakia|elva Dudváh]] i Slovakia * [[Trnávka ved Ondava]], ei sideelv til elva [[Ondava]] i Slovakia * [[Dolná Trnávka]], ein kommune i distriktet [[Žiar nad Hronom okres]] i regionen Banská Bystrica kraj i Slovakia {{fleirtyding}} osih2bhrcl7h3kmb5nkg3bbittye3q7 0 434420 3674424 2026-09-24T15:47:40Z 90sveped 53941 Omsett frå engelsk wiki 3674424 wikitext text/x-wiki [[File:Adaviye Efendiyeva 01.JPG|thumb|Örnek-mønster laga av Adavije Efendijeva.]] '''Örnek'''{{efn|ukrainsk: Орнек — ''ornek''}} er eit nasjonalt krimtatarisk [[ornament]] og ein av dei eldste kulturelle tradisjonane blant [[Krimtatarar|krimtatarane]]. I 2021 vart örnek og kunnskapen knytt til ornamentet innskriven på [[UNESCO]] si representative liste over menneskeheita si [[Immateriell kulturarv|immaterielle kulturarv]].<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Ornek, a Crimean Tatar ornament and knowledge about it|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ornek-a-crimean-tatar-ornament-and-knowledge-about-it-01601|website=ich.unesco.org|accessdate=2022-04-03|language=en}}</ref><ref name="Юнеско">{{Cite web|title=Кримськотатарський орнамент Орьнек внесли до культурної спадщини ЮНЕСКО|url=https://life.pravda.com.ua/culture/2021/12/16/246848/|website=[[Ukrainska Pravda]]|accessdate=2021-12-16|language=uk|archive-date=16. desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216122544/https://life.pravda.com.ua/culture/2021/12/16/246848/}}</ref> == Skildring == Örnek består av små element som blir kombinerte til komposisjonar. Motiva er hovudsakleg henta frå plante- og geometriske former og kan vere arrangerte både symmetrisk og asymmetrisk. Eit sentralt symbolsk element er framstillingar av blomar og tre i rosa, grøne, gule og blå nyansar.<ref>{{Cite web|title=Крымскотатарский орнамент признан культурным наследием Украины|url=http://crimea-news.info/krymskotatarskii-ornament-priznan-kyltyrnym-naslediem-ykrainy/|website=crimea-news.info|accessdate=2021-12-16|language=ru|archive-date=20. februar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220235621/https://crimea-news.info/krymskotatarskii-ornament-priznan-kyltyrnym-naslediem-ykrainy/}}</ref> Ornamentet blir brukt som dekorasjon på tradisjonelle klede, sko og hovudplagg. Det finst òg i smykke og på keramikk- og metallgjenstandar, treprodukt og hushaldsartiklar. I tillegg blir örnek brukt i møbeldekorasjonar og på teppe. == Anerkjenning == I februar 2018 vart örnek innskriven på Ukrainas nasjonale liste over immateriell kulturarv.<ref>{{Cite web|title=Мінкультури включило Кримськотатарський орнамент ОРЬНЕК до Національного переліку елементів нематеріальної культурної спадщини України|url=http://mincult.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=245342931&cat_id=244895180|website=Ministry of Culture of Ukraine|accessdate=2021-12-16|language=uk|archive-date=19. februar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219165948/http://mincult.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=245342931&cat_id=244895180}}</ref> Som eit element i Ukraina si immaterielle kulturarv vart örnek seinare ført opp på UNESCO si førebelse liste med sikte på ei mogleg innskriving på den representative lista over menneskeheita si immaterielle kulturarv.<ref>{{Cite web|title=Кримськотатарський орнамент включили до попереднього списку ЮНЕСКО|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3063671-krimskotatarskij-ornament-vklucili-do-poperednogo-spisku-unesko.html|website=[[Ukrinform]]|accessdate=2021-12-16|language=uk|archive-date=24. juli 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724143347/https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3063671-krimskotatarskij-ornament-vklucili-do-poperednogo-spisku-unesko.html}}</ref> Den 16. desember 2021 vart «Örnek – krimtatarisk ornament» offisielt innskriven på UNESCO si representative liste over menneskeheita si immaterielle kulturarv.<ref>{{Cite web|title=Кримськотатарський орнамент включили до попереднього списку ЮНЕСКО|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3063671-krimskotatarskij-ornament-vklucili-do-poperednogo-spisku-unesko.html|website=[[Ukrinform]]|accessdate=2021-12-16|language=uk|archive-date=24. juli 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724143347/https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3063671-krimskotatarskij-ornament-vklucili-do-poperednogo-spisku-unesko.html}}</ref> Den desember 2021 vart «Örnek – krimtatarisk ornament» offisielt innskriven på UNESCO si representative liste over menneskeheita si immaterielle kulturarv.<ref name="Юнеско"/><ref>{{Cite web|title=Кримськотатарський орнамент Орьнек внесли до списку спадщини ЮНЕСКО|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/krymskotatarskiy-ornament-ornek-vnesli-spisok-1639651314.html|website=РБК-Украина|accessdate=2021-12-16|language=uk|archive-date=16. desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216185719/https://www.rbc.ua/ukr/news/krymskotatarskiy-ornament-ornek-vnesli-spisok-1639651314.html}}</ref> Nominasjonen var eit langsiktig initiativ frå den krimtatariske organisasjonen «Alem».<ref>{{Cite web|title=Кримськотатарський орнамент «орьнек» включили до списку ЮНЕСКО|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3370190-krimskotatarskij-ornament-ornek-vklucili-do-spisku-kulturnoi-spadsini-unesko.html|website=www.ukrinform.ua|accessdate=2022-04-03|language=uk}}</ref> == Galleri == <gallery> Rustem Skibin ceramics.jpg|Tallerkar med raffinerte kalligrafiske komposisjonar av Rustem Skibin 2021. Текие дервишей в Евпатории DSC 4292.jpg|Tallerken frå dervisjklosteret i [[Jevpatoria|Jevpatorija]] Монета Орьнек 10а.png|Sølvmyn­ten «Örnek. Krimtatarisk ornament», 10 hryvnja, advers, 2024 Монета Орьнек 10р.png|Sølvmyn­ten «Örnek. Krimtatarisk ornament», 10 hryvnja, revers, 2024 </gallery> ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Örnek (ornament)|Örnek (ornament)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. september 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Ornament]] [[Kategori:Ukrainsk kultur]] [[Kategori:Immateriell kulturarv]] 08znwz6tmxk8czx6osycngdi7qzvsn3 3674483 3674424 2026-09-25T08:44:08Z Ranveig 39 menneskeheita > menneskja 3674483 wikitext text/x-wiki [[Fil:Adaviye Efendiyeva 01.JPG|mini|Örnek-mønster laga av Adavije Efendijeva.]] '''Örnek'''{{efn|ukrainsk Орнек, ''ornek''}} er eit nasjonalt krimtatarisk [[ornament]] og ein av dei eldste kulturelle tradisjonane blant [[Krimtatarar|krimtatarane]]. I 2021 vart örnek og kunnskapen knytt til ornamentet innskriven på [[UNESCO]] si representative liste over menneskja si [[Immateriell kulturarv|immaterielle kulturarv]].<ref>{{Cite web|title=UNESCO - Ornek, a Crimean Tatar ornament and knowledge about it|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ornek-a-crimean-tatar-ornament-and-knowledge-about-it-01601|website=ich.unesco.org|accessdate=2022-04-03|language=en}}</ref><ref name="Юнеско">{{Cite web|title=Кримськотатарський орнамент Орьнек внесли до культурної спадщини ЮНЕСКО|url=https://life.pravda.com.ua/culture/2021/12/16/246848/|website=[[Ukrainska Pravda]]|accessdate=2021-12-16|language=uk|archive-date=16. desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216122544/https://life.pravda.com.ua/culture/2021/12/16/246848/}}</ref> == Skildring == Örnek består av små element som blir kombinerte til komposisjonar. Motiva er hovudsakleg henta frå plante- og geometriske former og kan vere arrangerte både symmetrisk og asymmetrisk. Eit sentralt symbolsk element er framstillingar av blomar og tre i rosa, grøne, gule og blå nyansar.<ref>{{Cite web|title=Крымскотатарский орнамент признан культурным наследием Украины|url=http://crimea-news.info/krymskotatarskii-ornament-priznan-kyltyrnym-naslediem-ykrainy/|website=crimea-news.info|accessdate=2021-12-16|language=ru|archive-date=20. februar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220235621/https://crimea-news.info/krymskotatarskii-ornament-priznan-kyltyrnym-naslediem-ykrainy/}}</ref> Ornamentet blir brukt som dekorasjon på tradisjonelle klede, sko og hovudplagg. Det finst òg i smykke og på keramikk- og metallgjenstandar, treprodukt og hushaldsartiklar. I tillegg blir örnek brukt i møbeldekorasjonar og på teppe. == Anerkjenning == I februar 2018 vart örnek innskriven på Ukrainas nasjonale liste over immateriell kulturarv.<ref>{{Cite web|title=Мінкультури включило Кримськотатарський орнамент ОРЬНЕК до Національного переліку елементів нематеріальної культурної спадщини України|url=http://mincult.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=245342931&cat_id=244895180|website=Ministry of Culture of Ukraine|accessdate=2021-12-16|language=uk|archive-date=19. februar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219165948/http://mincult.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=245342931&cat_id=244895180}}</ref> Som eit element i Ukraina si immaterielle kulturarv vart örnek seinare ført opp på UNESCO si førebelse liste med sikte på ei mogleg innskriving på den representative lista over menneskja si immaterielle kulturarv.<ref>{{Cite web|title=Кримськотатарський орнамент включили до попереднього списку ЮНЕСКО|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3063671-krimskotatarskij-ornament-vklucili-do-poperednogo-spisku-unesko.html|website=[[Ukrinform]]|accessdate=2021-12-16|language=uk|archive-date=24. juli 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724143347/https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3063671-krimskotatarskij-ornament-vklucili-do-poperednogo-spisku-unesko.html}}</ref> Den 16. desember 2021 vart «Örnek – krimtatarisk ornament» offisielt innskriven på UNESCO si representative liste over menneskja si immaterielle kulturarv.<ref>{{Cite web|title=Кримськотатарський орнамент включили до попереднього списку ЮНЕСКО|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3063671-krimskotatarskij-ornament-vklucili-do-poperednogo-spisku-unesko.html|website=[[Ukrinform]]|accessdate=2021-12-16|language=uk|archive-date=24. juli 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724143347/https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3063671-krimskotatarskij-ornament-vklucili-do-poperednogo-spisku-unesko.html}}</ref> Den desember 2021 vart «Örnek – krimtatarisk ornament» offisielt innskriven på UNESCO si representative liste over menneskja si immaterielle kulturarv.<ref name="Юнеско"/><ref>{{Cite web|title=Кримськотатарський орнамент Орьнек внесли до списку спадщини ЮНЕСКО|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/krymskotatarskiy-ornament-ornek-vnesli-spisok-1639651314.html|website=РБК-Украина|accessdate=2021-12-16|language=uk|archive-date=16. desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216185719/https://www.rbc.ua/ukr/news/krymskotatarskiy-ornament-ornek-vnesli-spisok-1639651314.html}}</ref> Nominasjonen var eit langsiktig initiativ frå den krimtatariske organisasjonen «Alem».<ref>{{Cite web|title=Кримськотатарський орнамент «орьнек» включили до списку ЮНЕСКО|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3370190-krimskotatarskij-ornament-ornek-vklucili-do-spisku-kulturnoi-spadsini-unesko.html|website=www.ukrinform.ua|accessdate=2022-04-03|language=uk}}</ref> == Galleri == <gallery> Rustem Skibin ceramics.jpg|Tallerkar med raffinerte kalligrafiske komposisjonar av Rustem Skibin 2021. Текие дервишей в Евпатории DSC 4292.jpg|Tallerken frå dervisjklosteret i [[Jevpatoria|Jevpatorija]] Монета Орьнек 10а.png|Sølvmyn­ten «Örnek. Krimtatarisk ornament», 10 hryvnja, advers, 2024 Монета Орьнек 10р.png|Sølvmyn­ten «Örnek. Krimtatarisk ornament», 10 hryvnja, revers, 2024 </gallery> ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Örnek (ornament)|Örnek (ornament)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. september 2026.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ornament]] [[Kategori:Ukrainsk kultur]] [[Kategori:Immateriell kulturarv]] gimtgg3qnntlncdi3z9v82uqyylcvy3 0 434421 3674425 2026-09-24T15:52:06Z 90sveped 53941 Omdirigerer til [[Örnek]] 3674425 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Örnek]] gd9n5ggk7ej5n7ifveph6qq14i4ayal 0 434422 3674434 2026-09-25T04:26:53Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Svojšice''' kan vise til: * [[Svojšice i Kolín]], ein kommune i [[Kolín]] i distriktet Kolín okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Svojšice i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Svojšice i Příbram]], ein kommune i [[Příbram]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674434 wikitext text/x-wiki '''Svojšice''' kan vise til: * [[Svojšice i Kolín]], ein kommune i [[Kolín]] i distriktet Kolín okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Svojšice i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Svojšice i Příbram]], ein kommune i [[Příbram]] i distriktet Příbram okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} 2y2xc0p4tbsdo66pj5nqwkgim6pmnup 0 434423 3674436 2026-09-25T04:30:27Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Přepychy''' kan vuse til: * [[Přepychy i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Přepychy i Rychnov nad Kněžnou]], ein kommune i [[Dobruška]] i distriktet Rychnov nad Kněžnou okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674436 wikitext text/x-wiki '''Přepychy''' kan vuse til: * [[Přepychy i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Přepychy i Rychnov nad Kněžnou]], ein kommune i [[Dobruška]] i distriktet Rychnov nad Kněžnou okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 8f8k6e6w65koiqdt9psqy8sjckupgjz 3674480 3674436 2026-09-25T08:35:47Z Ranveig 39 Rett. 3674480 wikitext text/x-wiki '''Přepychy''' kan vise til: * [[Přepychy i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Přepychy i Rychnov nad Kněžnou]], ein kommune i [[Dobruška]] i distriktet Rychnov nad Kněžnou okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 1d17axaf5xcq4n43isgzobf7rjhjbky 0 434424 3674438 2026-09-25T04:34:12Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Morašice''' kan vise til: * [[Morašice i Chrudim]], ein kommune i [[Chrudim]] i distriktet Chrudim okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Morašice i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674438 wikitext text/x-wiki '''Morašice''' kan vise til: * [[Morašice i Chrudim]], ein kommune i [[Chrudim]] i distriktet Chrudim okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Morašice i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} jyy9miub8ucev1ev7ubd7ciaoefjtl3 3674515 3674438 2026-09-25T09:30:51Z TU-nor 12071 3674515 wikitext text/x-wiki '''Morašice''' kan vise til: * [[Morašice i Chrudim]], ein kommune i [[Chrudim]] i distriktet Chrudim okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Morašice i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Morašice i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} t7cyzmrtqb83tdipljgszuszl2nzhsn 0 434425 3674440 2026-09-25T04:37:19Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Jeníkovice''' kan vise til: * [[Jeníkovice i Hradec Králové]], ein kommune i [[Hradec Králové]] i distriktet Hradec Králové okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia * [[Jeníkovice i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674440 wikitext text/x-wiki '''Jeníkovice''' kan vise til: * [[Jeníkovice i Hradec Králové]], ein kommune i [[Hradec Králové]] i distriktet Hradec Králové okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia * [[Jeníkovice i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} gs0lpj3ltm365j4oooc6wyxfguoaruu 0 434426 3674443 2026-09-25T04:44:08Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Brloh''' kan vise til: * [[Brloh i Český Krumlov]], ein kommune i [[Český Krumlov]] i distriktet Český Krumlov okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Brloh i Louny]], ein busetnad i kommunen [[Louny]] i distriktet Louny okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Brloh i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674443 wikitext text/x-wiki '''Brloh''' kan vise til: * [[Brloh i Český Krumlov]], ein kommune i [[Český Krumlov]] i distriktet Český Krumlov okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Brloh i Louny]], ein busetnad i kommunen [[Louny]] i distriktet Louny okres i regionen Ústí nad Labem kraj i Tsjekkia * [[Brloh i Pardubice]], ein kommune i [[Přelouč]] i distriktet Pardubice okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} c5srl449p1firme67poffse5jrf351j 0 434427 3674447 2026-09-25T05:24:09Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Občanská Záložna Přelouč.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Přelouč | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Prelouc.svg | symbol = Znak města Přelouč.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | arealtype = Areal Administrative område til kommunar…» 3674447 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Občanská Záložna Přelouč.jpg | bilettekst = Sentralt torg i Přelouč | kart = | karttekst = | flagg = Flag of Prelouc.svg | symbol = Znak města Přelouč.jpg | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | arealtype = Areal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | areal =257,27<ref name="Areal"/> | folketaltype = Folketal [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO]] | folketal = 25035 | folketal1type = kommune | folketal1 = 9276 | folketal_by = 8160 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Přelouč'''{{mrk|[[tysk]] ''Prelauc'', ''Pritzland'', ''Pschelautsch''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] med utvida fullmakter i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. == Administrativ inndeling == {{stack|[[Fil:ORP Přelouč.png|mini|250px|Det administrative området til Přelouč innanfor regionen [[Pardubice kraj]]]]}} Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Přelouč er ein slik by med utvida fullmakter. ===Storbyområde=== Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> 9 kommunar frå det administrative området til Přelouč inngår i storbyområdet. Dei er merkte med * i lista nedanfor. I tillegg kjem 66 kommunar frå det administrative området til Hradec Králové, 49 kommunar frå det administrative området til Pardubice og 28 kommunar frå andre administrative område i regionen. ===Kommunar=== Det administrative området til Přelouč omfattar 42 [[Kommunar i Tsjekkia|kommunar]]. Av desse er 2 byar (tsjekkisk ''město'') og ein marknadsby (tsjekkisk ''městys''). Bykommunar er utheva med halvfeit skrift og marknadsbyar med kursiv skrift. {{Columns-list|colwidth=20em| * [[Břehy]] * [[Brloh i Pardubice|Brloh]] * [[Bukovina u Přelouče]] * ''[[Choltice]]''* * [[Chrtníky]]* * '''[[Chvaletice]]''' * [[Hlavečník]] * [[Holotín]] * [[Jankovice]] * [[Jedousov]]* * [[Jeníkovice i Pardubice|Jeníkovice]] * [[Kladruby nad Labem]] * [[Kojice]] * [[Labské Chrčice]] * [[Lipoltice]] * [[Litošice]] * [[Mokošín]] * [[Morašice i Pardubice|Morašice]] * [[Poběžovice u Přelouče]]* * '''[[Přelouč]]'''* * [[Přelovice]]* * [[Přepychy i Pardubice|Přepychy]] * [[Řečany nad Labem]] * [[Selmice]] * [[Semín]] * [[Sopřeč]] * [[Sovolusky]] * [[Stojice]] * [[Strašov]] * [[Svinčany]] * [[Svojšice i Pardubice|Svojšice]]* * [[Tetov]] * [[Trnávka i Pardubice|Trnávka]] * [[Turkovice]] * [[Újezd u Přelouče]] * [[Urbanice i Pardubice|Urbanice]] * [[Valy i Pardubice|Valy]]* * [[Vápno]] * [[Veselí i Pardubice|Veselí]]* * [[Vyšehněvice]] * [[Žáravice]] * [[Zdechovice i Pardubice|Zdechovice]] }} ==Folketal== Folketalet i det administrative området i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Přelouč SO || 24 199 || 24 453 || 25 035 |- |} ===Kommunar=== Dei største kommunane i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Přelouč''' || 9 276 |- | style=text-align:left; | [[Chvaletice]] || 2 806 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řečany nad Labem}} || 1 344 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Choltice}} || 1 174 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Břehy}} || 1 077 |} ===Byar og tettstader=== Dei største tettstadene i det administrative området: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | '''Přelouč''' || 8 160 |- | style=text-align:left; | [[Chvaletice]] || 2 688 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Řečany nad Labem}} || 1 128 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Choltice}} || 1 101 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Břehy}} || 1 077 |- |} ===Bydelar i Přelouč=== Bydelane og tettstadene i Přelouč: {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Bydel/tettstad !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | Přelouč || 8 160 |- ! Přelouč by ! style=text-align:right; | 8 160 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klenovka}} || 184 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lhota i Přelouč|Lhota}} || 169 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lohenice}} || 276 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mělice}} || 190 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Škudly}} || 94 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Štěpánov}} || 133 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tupesy}} || 70 |- ! Přelouč kommune !style=text-align:right; | 9 276 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar med utvida fullmakter i Pardubice kraj|Prelouc]] [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Prelouc]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Prelouc]] q0io1bpi07kc8w17nq0hpjxten7vvgu 0 434428 3674450 2026-09-25T05:30:36Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''[[Náchod]]''' er ein kommune med utvida fullmakter i distriktet Náchod okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia '''Náchod''' kan òg vise til: * [[Náchod i Tábor]], ein busetnad i kommunen [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674450 wikitext text/x-wiki '''[[Náchod]]''' er ein kommune med utvida fullmakter i distriktet Náchod okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia '''Náchod''' kan òg vise til: * [[Náchod i Tábor]], ein busetnad i kommunen [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} jq876l4gbefuomvm8lf6b33bmihcpl5 3674451 3674450 2026-09-25T05:32:29Z TU-nor 12071 3674451 wikitext text/x-wiki '''[[Náchod]]''' er ein kommune med utvida fullmakter i distriktet Náchod okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia '''Náchod''' kan òg vise til: * [[Náchod i Tábor]], ein busetnad i kommunen [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Náchod okres]], eit distrikt i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} ageelo4lyx16jlyp7458wt6ebme9mhi 0 434429 3674452 2026-09-25T05:37:50Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Chvaletice - ulice U Kulturního domu 01.jpg | bilettekst = Park sentralt i Chvaletice | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka města Chvaletice.gif | symbol = Znak města Chvaletice.PNG | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = Administrative om…» 3674452 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | andre namn = | bilete = Chvaletice - ulice U Kulturního domu 01.jpg | bilettekst = Park sentralt i Chvaletice | kart = | karttekst = | flagg = Vlajka města Chvaletice.gif | symbol = Znak města Chvaletice.PNG | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj|Pardubice]] | fylketype = [[Distrikt i Tsjekkia|Okres]] | fylke = [[Pardubice okres|Pardubice]] | distrikttype = [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|SO ORP]] | distrikt = [[Přelouč|Přelouč SO]] | arealtype = | areal = | folketaltype = Folketal kommune | folketal = 2806 | folketal_by = 2688 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Chvaletice'''{{mrk|[[tysk]] ''Chwaleticz''}} er ein by og ein [[Kommunar i Tsjekkia|kommune]] i [[Distrikt i Tsjekkia|distriktet]] [[Pardubice okres]] i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]]. Som eit verktøy i økonomisk planlegging er det oppretta eit [[storbyområdet Hradec Králové–Pardubice|storbyområde]] for Hradec Králové, Pardubice og områda rundt.<ref name="agg"/> Chvaletice inngår i dette storbyområdet. == Administrativ inndeling == Då distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> vart det administrative ansvaret til distrikta ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Chvaletice ligg administrativt under [[Přelouč]], som er ein slik kommune. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Pardubice okres|Chvaletice]] [[Kategori:Byar i Pardubice kraj|Chvaletice]] o0ccjlx6lmsev6n6ehbnzywyspkktud 0 434430 3674454 2026-09-25T05:54:41Z Sigmundg 835 Oppretta sida med «'''Den gyldne triangelen''' kan syna til: * [[Den gyldne triangelen i Søraust-Asia]] (området der Myanmar, Thailand og Laos møtest) * [[Den gyldne triangelen i Søraust-England]] (dei tre engelske universiteta Cambridge, Oxford og London * [[Den gyldne triangelen i Jakarta]] (det sentrale handelsdistriktet i Jakarta, Indonesa) {{fleirtyding}}» 3674454 wikitext text/x-wiki '''Den gyldne triangelen''' kan syna til: * [[Den gyldne triangelen i Søraust-Asia]] (området der Myanmar, Thailand og Laos møtest) * [[Den gyldne triangelen i Søraust-England]] (dei tre engelske universiteta Cambridge, Oxford og London * [[Den gyldne triangelen i Jakarta]] (det sentrale handelsdistriktet i Jakarta, Indonesa) {{fleirtyding}} 7yorhi35gr0mkvm2hq4cy1wb6qtztv8 3674472 3674454 2026-09-25T08:29:57Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Den gyldne triangelen]] til [[Den gylne triangelen]]: Rett. 3674454 wikitext text/x-wiki '''Den gyldne triangelen''' kan syna til: * [[Den gyldne triangelen i Søraust-Asia]] (området der Myanmar, Thailand og Laos møtest) * [[Den gyldne triangelen i Søraust-England]] (dei tre engelske universiteta Cambridge, Oxford og London * [[Den gyldne triangelen i Jakarta]] (det sentrale handelsdistriktet i Jakarta, Indonesa) {{fleirtyding}} 7yorhi35gr0mkvm2hq4cy1wb6qtztv8 3674489 3674472 2026-09-25T08:56:51Z Sigmundg 835 3674489 wikitext text/x-wiki '''Den gyldne triangelen''' kan syna til: * [[Den gylne triangelen i Søraust-Asia]] (området der Myanmar, Thailand og Laos møtest) * [[Den gylne triangelen i Søraust-England]] (dei tre engelske universiteta Cambridge, Oxford og London * [[Den gylne triangelen i Jakarta]] (det sentrale handelsdistriktet i Jakarta, Indonesa) {{fleirtyding}} ifuhxzr6pqye42h44hnare05avjklkw 0 434431 3674457 2026-09-25T06:32:40Z Sigmundg 835 Oppretta sida med «[[Fil:Golden_Triangle_main.svg|mini|Den gyldne traiangelen.]] '''Den gylne triangelen''' er eit område i [[Søraust-Asia]] som består av utilgjengelige fjellkjeder i det austlege [[Myanmar]] (Shan-staten og Kachin), Nord-[[Thailand]] og det nordvestlege [[Laos]]. Området er svakt integrert med nasjonalstatane og det vert drive [[svedjebruk]], hovudsakleg for sjølvforsyning og dyrking av [[opium]]. {{spire}} [[Kategori:Laos]] [[Kategori:Myanmar]] Kategori:Thaila…» 3674457 wikitext text/x-wiki [[Fil:Golden_Triangle_main.svg|mini|Den gyldne traiangelen.]] '''Den gylne triangelen''' er eit område i [[Søraust-Asia]] som består av utilgjengelige fjellkjeder i det austlege [[Myanmar]] (Shan-staten og Kachin), Nord-[[Thailand]] og det nordvestlege [[Laos]]. Området er svakt integrert med nasjonalstatane og det vert drive [[svedjebruk]], hovudsakleg for sjølvforsyning og dyrking av [[opium]]. {{spire}} [[Kategori:Laos]] [[Kategori:Myanmar]] [[Kategori:Thailand]] gq9kz2wc35g5ge4ek4riib8z2fdkgbq 3674474 3674457 2026-09-25T08:30:07Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Den gyldne triangelen i Søraust-Asia]] til [[Den gylne triangelen i Søraust-Asia]]: Rett. 3674457 wikitext text/x-wiki [[Fil:Golden_Triangle_main.svg|mini|Den gyldne traiangelen.]] '''Den gylne triangelen''' er eit område i [[Søraust-Asia]] som består av utilgjengelige fjellkjeder i det austlege [[Myanmar]] (Shan-staten og Kachin), Nord-[[Thailand]] og det nordvestlege [[Laos]]. Området er svakt integrert med nasjonalstatane og det vert drive [[svedjebruk]], hovudsakleg for sjølvforsyning og dyrking av [[opium]]. {{spire}} [[Kategori:Laos]] [[Kategori:Myanmar]] [[Kategori:Thailand]] gq9kz2wc35g5ge4ek4riib8z2fdkgbq 0 434432 3674458 2026-09-25T07:15:18Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Storbyområdet Hradec Králové–Pardubice''' ([[tsjekkisk]] ''Hradecko-pardubická aglomerace)'') er oppretta for byane Hradec Králové og Pardubice og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 66 kommunar frå det administrative området til [[Hradec Králové]], 49 frå [[Pardubice]], 19 frå [[Chrudim]], 9 frå [[Přelouč]], tre kvar frå [[Holice]] og [[Nový Bydžov]], to frå [[Kostelec nad Orlicí]] og ein kvar…» 3674458 wikitext text/x-wiki '''Storbyområdet Hradec Králové–Pardubice''' ([[tsjekkisk]] ''Hradecko-pardubická aglomerace)'') er oppretta for byane Hradec Králové og Pardubice og områda rundt som eit verktøy i økonomisk planlegging.<ref name="agg"/> Det inngår 66 kommunar frå det administrative området til [[Hradec Králové]], 49 frå [[Pardubice]], 19 frå [[Chrudim]], 9 frå [[Přelouč]], tre kvar frå [[Holice]] og [[Nový Bydžov]], to frå [[Kostelec nad Orlicí]] og ein kvar frå [[Dobruška]] og [[Jaroměř]]. Dei innrekna kommunane hadde ved folketeljinga i 2021 eit samla folketal på 469&nbsp;249 innbyggjarar.<ref name="Folketal2021"/> ==Kommunar== ===Frå Hradec Králové=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Běleč nad Orlicí}} || 413 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Blešno}} || 432 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boharyně}} || 584 |- | style=text-align:left; | [[Černilov]] || 2 264 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černožice}} || 1 100 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čistěves}} || 170 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Divec}} || 248 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dobřenice}} || 561 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dohalice}} || 426 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Přím}} || 768 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Habřina}} || 322 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Holohlavy}} || 889 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hořiněves}} || 685 |- | style=text-align:left; | [[Hradec Králové]] || 92 649 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrádek i Hradec Králové|Hrádek}} || 172 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hvozdnice i Hradec Králové|Hvozdnice}} || 259 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jeníkovice i Hradec Králové|Jeníkovice}} || 492 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jílovice i Hradec Králové|Jílovice}} || 320 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Káranice}} || 188 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kosičky}} || 334 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kratonohy}} || 616 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunčice}} || 377 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lejšovka}} || 212 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lhota pod Libčany}} || 964 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libčany}} || 868 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libníkovice}} || 169 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Librantice}} || 555 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libřice}} || 300 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lochenice}} || 622 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lodín}} || 430 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lužany i Hradec Králové|Lužany}} || 124 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Máslojedy}} || 205 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mokrovousy}} || 356 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mžany}} || 410 |- | style=text-align:left; | [[Nechanice]] || 2 391 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Neděliště}} || 375 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Obědovice}} || 308 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Osice}} || 522 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Osičky}} || 148 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Praskačka}} || 1 073 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Předměřice nad Labem}} || 1 779 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pšánky}} || 67 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Puchlovice}} || 110 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Račice nad Trotinou}} || 151 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radíkovice}} || 216 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Radostov}} || 137 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roudnice}} || 656 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sadová i Hradec Králové|Sadová}} || 319 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sendražice}} || 415 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Skalice i Hradec Králové|Skalice}} || 664 |- | style=text-align:left; | [[Smiřice]] || 2 796 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Smržov i Hradec Králové|Smržov}} || 533 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sovětice}} || 224 |- | style=text-align:left; | [[Stěžery]] || 2 112 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stračov}} || 289 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Střezetice}} || 368 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Světí}} || 323 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Syrovátka}} || 424 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Těchlovice i Hradec Králové|Těchlovice}} || 363 |- | style=text-align:left; | [[Třebechovice pod Orebem]] || 5 634 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Třesovice}} || 277 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Urbanice i Hradec Králové|Urbanice}} || 287 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Všestary i Hradec Králové|Všestary}} || 1 692 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Výrava}} || 418 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoká nad Labem}} || 1 794 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vysoký Újezd i Hradec Králové|Vysoký Újezd}} || 97 |- ! Hradec Králové ! style=text-align:right; | 136 446 |- |} ===Frå Pardubice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Barchov i Pardubice|Barchov}} || 289 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Borek i Pardubice|Borek}} || 286 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bukovina nad Labem}} || 240 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bukovka}} || 382 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Časy}} || 221 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čeperka}} || 1 185 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Čepí}} || 448 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Černá u Bohdanče}} || 688 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Choteč i Pardubice|Choteč}} || 359 |- | style=text-align:left; | [[Dašice]] || 2 211 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolany i Pardubice|Dolany}} || 395 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dříteč}} || 588 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubany}} || 318 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Hrobice}} || 230 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jezbořice}} || 388 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kostěnice}} || 547 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Křičeň}} || 226 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kunětice}} || 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lány u Dašic}} || 136 |- | style=text-align:left; | [[Lázně Bohdaneč]] || 3 407 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Libišany}} || 647 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mikulovice}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Moravany i Pardubice|Moravany}} || 1 784 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Němčice i Pardubice|Němčice}} || 761 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Neratov}} || 166 |- | style=text-align:left; | [[Opatovice nad Labem]] || 2 786 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ostřešany}} || 1 095 |- | style=text-align:left; | [[Pardubice]] || 89 619 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Plch}} || 110 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Podůlšany}} || 159 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pravy}} || 113 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ráby}} || 575 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rohovládova Bělá}} || 592 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rohoznice i Pardubice|Rohoznice}} || 259 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rokytno}} || 875 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rybitví}} || 1 345 |- | style=text-align:left; | [[Sezemice]] || 4 087 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Spojil}} || 587 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srch}} || 1 685 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Srnojedy}} || 827 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Hradiště}} || 1 950 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Jesenčany}} || 477 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Staré Ždánice}} || 648 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Starý Mateřov}} || 808 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stéblová}} || 282 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Třebosice}} || 272 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Úhřetická Lhota}} || 298 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Újezd u Sezemic}} || 207 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Živanice}} || 945 |- ! Pardubice ! style=text-align:right; | 258 358 |- |} ===Frå Chrudim=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bylany}} || 444 |- | style=text-align:left; | [[Chrudim]] || 22 873 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dřenice}} || 430 |- | style=text-align:left; | [[Heřmanův Městec]] || 4 769 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Honbice}} || 168 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Klešice}} || 398 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kočí}} || 690 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lány i Chrudim|Lány}} || 296 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Morašice i Chrudim|Morašice}} || 748 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Nabočany}} || 125 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Načešice}} || 634 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orel i Chrudim|Orel}} || 771 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Rozhovice}} || 287 |- | style=text-align:left; | [[Slatiňany]] || 3 969 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sobětuchy}} || 1 023 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Třibřichy}} || 299 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tuněchody}} || 614 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Úhřetice}} || 460 |- ! Chrudim ! style=text-align:right; | 38 998 |- |} ===Frå Přelouč=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Choltice}} || 1 174 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chrtníky}} || 108 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jedousov}} || 163 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Poběžovice u Přelouče}} || 120 |- | style=text-align:left; | [[Přelouč]] || 9 276 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Přelovice}} || 219 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Svojšice i Pardubice|Svojšice}} || 276 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Valy i Pardubice|Valy}} || 450 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Veselí i Pardubice|Veselí}} || 356 |- ! Přelouč ! style=text-align:right; | 12 142 |- |} ===Frå Holice=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Býšť}} || 1 686 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chvojenec}} || 727 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dolní Ředice}} || 982 |- ! Holice ! style=text-align:right; | 3 395 |- |} ===Frå Nový Bydžov=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Babice i Hradec Králové|Babice}} || 179 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Barchov i Hradec Králové|Barchov}} || 272 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Kobylice}} || 263 |- ! Nový Bydžov ! style=text-align:right; | 714 |- |} ===Frå Kostelec nad Orlicí=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Albrechtice nad Orlicí}} || 1 044 |- | style=text-align:left; | [[Týniště nad Orlicí]] || 5 912 |- ! Kostelec nad Orlicí ! style=text-align:right; | 6 956 |- |} ===Frå Dobruška=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Králova Lhota}} || 260 |- ! Dobruška ! style=text-align:right; | 260 |- |} ===Frå Jaroměř=== {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! Kommune !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Jaroměř]] || 11 980 |- ! Jaroměř ! style=text-align:right; | 11 980 |- |} == Kjelder == <references> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name="agg">{{Kjelde www |url=https://mmr.gov.cz/getmedia/420ae22b-fe35-4b75-88d0-5824612a4e85/PrF_200120_ZAVERECNY-DOKUMENT_FINAL_02042020.pdf.aspx?ext=.pdf |tittel= Vymezení území pro Integrované teritoriální investice (ITI) v ČR |vitja=2026-09-05 |utgjevar=EY Audit}} </ref> </references> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Storbyområde i Tsjekkia|Usti]] [[Kategori:Hradec Králové]] [[Kategori:Pardubice]] 2szwyioodsgqqij3vpbzbek04vlg5xq 14 434433 3674459 2026-09-25T07:16:59Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Katrgori:Byar i Hradec Králové kraj]]» 3674459 wikitext text/x-wiki [[Katrgori:Byar i Hradec Králové kraj]] 4nz25l9hnv0h2zi819q68dqb9rdwemh 3674460 3674459 2026-09-25T07:17:16Z TU-nor 12071 3674460 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Byar i Hradec Králové kraj]] 4f1x7fa3u1z5maofyzqtgdohdapmfgn 14 434434 3674464 2026-09-25T07:20:54Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «[[Kategori:Byar i Pardubice kraj]]» 3674464 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Byar i Pardubice kraj]] 6zc5xx0zmrb1w8rbww2cqmf8vgs06oh 0 434435 3674473 2026-09-25T08:29:57Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Den gyldne triangelen]] til [[Den gylne triangelen]]: Rett. 3674473 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Den gylne triangelen]] 2sms70e7zu9r8x3nliqwse98nloz28s 0 434436 3674475 2026-09-25T08:30:07Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Den gyldne triangelen i Søraust-Asia]] til [[Den gylne triangelen i Søraust-Asia]]: Rett. 3674475 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Den gylne triangelen i Søraust-Asia]] l60gqaw7me3uinrlzm87s9sdo8dm75w 0 434437 3674476 2026-09-25T08:31:25Z Ranveig 39 Omdirigerer til [[Den gylne triangelen]] 3674476 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Den gylne triangelen]] 2sms70e7zu9r8x3nliqwse98nloz28s 0 434438 3674478 2026-09-25T08:34:49Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{geoboks|distrikt | namn = Svitavy okres | andre namn = okres Svitavy | bilete = Svitavy, Náměstí Míru (2023).jpg | bilettekst = Gate i gamlebyen i distriktshovudstaden [[Svitavy]] | kart = Map CZ - district Svitavy.PNG | karttekst = Chrudim okres innanfor regionen Pardubice kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj]] | hovudstad = [[Svitavy]] | areal = 1378,66<ref name="Areal…» 3674478 wikitext text/x-wiki {{geoboks|distrikt | namn = Svitavy okres | andre namn = okres Svitavy | bilete = Svitavy, Náměstí Míru (2023).jpg | bilettekst = Gate i gamlebyen i distriktshovudstaden [[Svitavy]] | kart = Map CZ - district Svitavy.PNG | karttekst = Chrudim okres innanfor regionen Pardubice kraj | flagg = | symbol = | land = Tsjekkia | regiontype = [[Regionar i Tsjekkia|Kraj]] | region = [[Pardubice kraj]] | hovudstad = [[Svitavy]] | areal = 1378,66<ref name="Areal"/> | folketal = 100740 | folketal_i_år = 2021<ref name="Folketal2021"/> }} '''Svitavy okres'''{{mrk|[[tsjekkisk]] ''okres Svitavy''}} er eit [[Distrikt i Tsjekkia|distrikt]] (tsjekkisk ''okres'', fleirtal ''okresy'') i [[Regionar i Tsjekkia|regionen]] [[Pardubice kraj]] i [[Tsjekkia]].<ref name ="129/2000"/> Det ligg søraust i regionen og grenser i sør mot [[Vysočina kraj]] og [[Sør-Mähren]], i aust mot [[Olomouc kraj]]. == Administrativ inndeling == Distrikta vart avvikla som administrative einingar i 2003,<ref name="320/2002"/> men dei har framleis ein funksjon for aktivitetane til ulike etatar og for statistiske føremål. Det administrative ansvaret til distrikta vart ført over til [[Administrative område til kommunar med utvida fullmakter i Tsjekkia|administrative område til kommunar med utvida fullmakter]] (tsjekkisk ''správní obvody obcí s rozšířenou působností'', forkorta ''SO ORP'').<ref name ="128/2000"/> Dei administrative områda til kommunar med utvida fullmakter i Svitavy okres: * [[Litomyšl|Litomyšl SO]] * [[Moravská Třebová|Moravská Třebová SO]] * [[Polička|Polička SO]] * [[Svitavy|Svitavy SO]] ==Folketal i distriktet== Folketalet i distriktet i dei siste folketeljingane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2011<ref name ="Historisk folketal"/> !! Folketal 2021<ref name ="Folketal2021"/> |- | style=text-align:left; | [[Litomyšl|Litomyšl SO]] || 26 219 || 26 454 || 26 268 |- | style=text-align:left; | [[Moravská Třebová|Moravská Třebová SO]] || 27 776 || 26 354 || 25 146 |- | style=text-align:left; | [[Polička|Polička SO]] || 19 603 || 19 362 || 19 080 |- | style=text-align:left; | [[Svitavy|Svitavy SO]] || 31 844 || 31 075 || 30 246 |- ! Svitavy okres !style=text-align:right; | 105 442 !style=text-align:right; | 103 245 !style=text-align:right; | 100 740 |- |} ===Byar i distriktet=== Tabellen viser bykommunane i distriktet. Bykommunar med utvida fullmakter er utheva. {| class="wikitable"; style=text-align:right; ! By !! Folketal 2021<ref name="Folketal2021"/> |- |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="128/2000">{{cite web |title=Zákon č. 128/2000 Sb.: Zákon o obcích (obecní zřízení)) («Lov av 15.05.2000 om kommunar (kommunal organisering)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-128 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="129/2000">{{cite web |title=Zákon č. 129/2000 Sb.: Zákon o krajích (krajské zřízení) («Lov av 15.05.2000 om regionar (etablering av regionar)») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2000-129 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name="320/2002">{{cite web |title=Zákon č. 320/2002 Sb.: Zákon o změně a zrušení některých zákonů v souvislosti s ukončením činnosti okresních úřadů («Lov av 18.07.2002 om endring og oppheving av visse lover i samband med opphøyr av verksemda til distriktsstyremaktene») |url=https://www.zakonyprolidi.cz/cs/2002-320 |website=zakonyprolidi.cz |language=cs |access-date=2026-08-22 }}</ref> <ref name ="Areal">{{Kjelde www |url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/RSO03K?vSet=4&vSel=1 |tittel=Druhy pozemků, katastrální výměry - územní srovnání |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Historisk folketal">{{Kjelde www |url=https://csu.gov.cz/docs/107508/97414e04-ff75-c50c-5aa9-6c64223300bc/13008415.xlsx?version=1.0 |tittel= Retrospektivní přehled o počtu obyvatel a domů v letech 1869 - 2011 v krajích a okresech |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> <ref name ="Folketal2021">{{Kjelde www |url=https://scitani.gov.cz/vysledky |tittel= Sčítání: Výsledky |vitja=2026-08-27 |utgjevar=Český statistický úřad}} </ref> </references> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Distrikt i Tsjekkia|Svitavy]] [[Kategori:Pardubice kraj|Svitavy]] edrbmrhtrvmrsnz96qkoirr1szjbep6 0 434439 3674501 2026-09-25T09:05:20Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Újezdec''' kan vise til: * [[Újezdec i Jindřichův Hradec]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]]r i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekki * [[Újezdec i Mělník]], ein kommune i [[Kralupy nad Vltavou]] i distriktet Mělník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Újezdec i Prachatice]], ein kommune i [[Prachatice]] i distriktet Prachatice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Újezdec i Svitavy]], ein kommune i…» 3674501 wikitext text/x-wiki '''Újezdec''' kan vise til: * [[Újezdec i Jindřichův Hradec]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]]r i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekki * [[Újezdec i Mělník]], ein kommune i [[Kralupy nad Vltavou]] i distriktet Mělník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Újezdec i Prachatice]], ein kommune i [[Prachatice]] i distriktet Prachatice okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Újezdec i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Křížkový Újezdec]], ein kommune i [[Říčany]] i distriktet Praha-východ okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} 196lw1gmec7f5z6armpdn6wbip5xoqj 0 434440 3674510 2026-09-25T09:20:17Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Trstěnice''' kan vise til: * [[Trstěnice i Cheb]], ein kommune i [[Mariánské Lázně]] i distriktet Cheb okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Trstěnice i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674510 wikitext text/x-wiki '''Trstěnice''' kan vise til: * [[Trstěnice i Cheb]], ein kommune i [[Mariánské Lázně]] i distriktet Cheb okres i regionen Karlovy Vary kraj i Tsjekkia * [[Trstěnice i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} gsxeqynt588hv7csjkf2dchrwqnu6gj 0 434441 3674518 2026-09-25T09:36:09Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Makov''' kan vise til: * [[Makov i Čadca]], ein kommune i distriktet [[Čadca okres]] i regionen Žilina kraj i Slovakia * [[Makov i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674518 wikitext text/x-wiki '''Makov''' kan vise til: * [[Makov i Čadca]], ein kommune i distriktet [[Čadca okres]] i regionen Žilina kraj i Slovakia * [[Makov i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} 2jewkjt7mdzocp10anuzhl5ox5y8a0q 0 434442 3674521 2026-09-25T09:39:05Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Lubná''' kan vise til: * [[Lubná i Rakovník]], ein kommune i [[Rakovník]] i distriktet Rakovník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Lubná i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674521 wikitext text/x-wiki '''Lubná''' kan vise til: * [[Lubná i Rakovník]], ein kommune i [[Rakovník]] i distriktet Rakovník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Lubná i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} dgxhgq62gv4kig2bh9kts8ucj7v6uop 0 434443 3674522 2026-09-25T09:41:46Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Jarošov''' kan vise til: * [[Jarošov i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Jarošov nad Nežárkou]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674522 wikitext text/x-wiki '''Jarošov''' kan vise til: * [[Jarošov i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Jarošov nad Nežárkou]], ein kommune i [[Jindřichův Hradec]] i distriktet Jindřichův Hradec okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} tecthn6jpuwazpxjjufo9r475auksrz 0 434444 3674529 2026-09-25T09:57:23Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Horky''' kan vise til: * [[Horky i Kutná Hora]], ein kommune i [[Čáslav]] i distriktet Kutná Hora okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Horky i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Horky i Tábor]] ein busetnad i kommunen [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Horky nad Jizerou]], ein kommune i [[Mladá Boleslav]] i distriktet Mladá Boleslav okre…» 3674529 wikitext text/x-wiki '''Horky''' kan vise til: * [[Horky i Kutná Hora]], ein kommune i [[Čáslav]] i distriktet Kutná Hora okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Horky i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Horky i Tábor]] ein busetnad i kommunen [[Tábor]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia * [[Horky nad Jizerou]], ein kommune i [[Mladá Boleslav]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Kostelecké Horky]], ein kommune i [[Kostelec nad Orlicí]] i distriktet Rychnov nad Kněžnou okres i regionen Hradec Králové kraj i Tsjekkia * [[3137 Horky]], ein [[Nummererte småplanetar/3001–4000|nummerert småplanet]] {{fleirtyding}} k5cfz4h668k8rxrhombtxiu3xmn1pzy 0 434445 3674534 2026-09-25T09:59:18Z TU-nor 12071 TU-nor flytte sida [[Desná]] til [[Desná i Jablonec nad Nisou]]: Fleirtyding 3674534 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Desná i Jablonec nad Nisou]] 40ddxizl8ahit92q7ahcs49aajaffif 3674538 3674534 2026-09-25T10:08:19Z TU-nor 12071 Fjerna omdirigering til [[Desná i Jablonec nad Nisou]] 3674538 wikitext text/x-wiki '''Desná''' kan vise til: * [[Desná i Jablonec nad Nisou]], ein kommune i distriktet Jablonec nad Nisou okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia * [[Desná i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} fvbqj0xnbts7n3te2fz1frqwu1kzno5 0 434446 3674543 2026-09-25T10:31:55Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Čistá''' kan vise til: * [[Čistá i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mladá Boleslav]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Čistá i Rakovník]], ein kommune i [[Rakovník]] i distriktet Rakovník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Čistá i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Čistá u Horek]], ein kommune i [[Jilemnice]] i distriktet Se…» 3674543 wikitext text/x-wiki '''Čistá''' kan vise til: * [[Čistá i Mladá Boleslav]], ein kommune i [[Mladá Boleslav]] i distriktet Mladá Boleslav okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Čistá i Rakovník]], ein kommune i [[Rakovník]] i distriktet Rakovník okres i regionen Sentral-Böhmen i Tsjekkia * [[Čistá i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Čistá u Horek]], ein kommune i [[Jilemnice]] i distriktet Semily okres i regionen Liberec kraj i Tsjekkia {{fleirtyding}} iwckljtjhrarmjoh3sor4ltyh6es45j 0 434447 3674546 2026-09-25T11:49:04Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «'''Budislav''' kan vise til: * [[Budislav i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Budislav i Tábor]], ein kommune i [[Soběslav]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}}» 3674546 wikitext text/x-wiki '''Budislav''' kan vise til: * [[Budislav i Svitavy]], ein kommune i [[Litomyšl]] i distriktet Svitavy okres i regionen Pardubice kraj i Tsjekkia * [[Budislav i Tábor]], ein kommune i [[Soběslav]] i distriktet Tábor okres i regionen Sør-Böhmen i Tsjekkia {{fleirtyding}} ds2nutafu1mz9rzg7fm14w0jwinoyvd