Wikipedia nnwiki https://nn.wikipedia.org/wiki/Hovudside MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Filpeikar Spesial Diskusjon Brukar Brukardiskusjon Wikipedia Wikipedia-diskusjon Fil Fildiskusjon MediaWiki MediaWiki-diskusjon Mal Maldiskusjon Hjelp Hjelpdiskusjon Kategori Kategoridiskusjon Tema Temadiskusjon Undertekstar Undertekstdiskusjon Modul Moduldiskusjon Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 789 3679315 3679312 2026-10-16T11:59:58Z Johshh 122989 3679315 wikitext text/x-wiki [[Fil:Red_flag_II.svg|høgre|mini|[[Det raude flagget]] er eit sosialistisk symbol.]] '''Sosialisme''' (frå latin ''socius'', ‘forbundsfelle’) er eit samfunnssystem som baserer seg på å avskaffe den [[Eigedomsrett|private eigedomsretten]], og meiner at produksjonsmidla skal eigast kollektivt.<ref>{{Citation|title=131 (Norsk Haandlexikon / S-Ø)|url=https://runeberg.org/haandlex/3/0133.html|publisher=Project Runeberg|website=runeberg.org|accessdate=2026-10-16|language=no|first=Chr|last=Johnsen}}</ref><ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1936|tittel=Arbeidernes leksikon. 6 : Radioaktivitet-åverk|stad=Oslo|forlag=Arbeidermagasinets forlag|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008041404081|side=393-394|sitat=...kapitalistiske samfundssystem, idet den privateeiendomsrett til produksjonsmidlene opheves...}}</ref> Ordet «sosialisme» vart første gong nytta av filosofen [[Pierre Leroux]] i [[1834]]. Han kalla sosialismen «[[doktrine]]n som ikkje vil svike ideala om [[fridom, likskap og brorskap]].» Andre kjelder seier at ordet først vart nytta av [[Marie Roch Louis Rebaud]] i Frankrike, eller [[Robert Owen]] i England, far til [[Kooperativisme]]n. Sjølv om desse var dei første til å nytte ordet, er «sosialismens far» rekna til å vera greven av Saint Simon, [[Claude Henri de Rouvroy]]. Han påverka tankebyggverka til [[Karl Marx]]. Sosialistiske idear byggjer soleis på [[den franske revolusjonen]] sine [[ideal]], og var framme alt før 1820 ([[utopisk sosialisme]]). Sosialismen som politisk program og politisk rørsle oppstod i den moderne [[arbeidarklassa]] som kom i kjølvatnet av [[kapitalisme]]-framvoksteren på [[1800-talet]]. Sosialistiske idear vart særleg i vinden i tida etter [[julirevolusjonen]] i [[Frankrike]] i 1830, og dei henta tankegodset sitt frå [[den franske revolusjonen]]. [[Det sosialistiske forbundet]] vart skipa ikkje lenge etter. [[Karl Marx]] (1818-1883) og [[Friedrich Engels]] slutta seg til denne rørsla i tida før [[1848]], og vidareutvikla dei sosialistiske tankane til klassisk [[kommunisme]]. Påverknaden frå Marx har vore avgjerande for sosialistisk tenking etter dette. [[Arbeidarrørsla]] har sidan då vore ei blanding av [[fagorganisasjon]]ar og sosialistiske parti. Sosialisme i ulike variantar har sidan slutten av [[1800-talet]] vore arbeidarrørsla sin [[ideologi]]. Dei viktigaste variantane av sosialisme har historisk vore den [[sosialdemokrati]]ske og den [[kommunisme|kommunistiske]], og ulike variantar av desse igjen. Kommunismen som eiga retning blei grunnlagd av [[Vladimir Lenin]] ([[1870]]-[[1924]]). Fram til [[Berlinmuren]] fall i [[1989]] og [[Sovjetunionen]] sitt samanbrot i [[1991]] kalla dei styrande kommunistpartia i Aust-Europa systemet sitt «den reelt eksisterande sosialismen». [[Demokratisk sosialisme|Demokratiske sosialistar]] nekta for at denne nemninga var dekkjande, og den vanlege nemninga for desse regima i Vesten var «kommunisme». == Noreg == [[Marcus Thrane]] var grunnleggjar av [[Thranittarrørsla|Thranerørsla]] og skipa tidsskriftet [[Arbeider-Foreningernes Blad]] i 1849. Dei viktigaste partia i den sosialistiske [[tradisjon]]en i [[Noreg]] i dag, er [[Det norske Arbeidarpartiet]] (Ap), [[Sosialistisk Venstreparti]] (SV) og [[Raudt]] (R). Ap har ikkje lenger målet om eit sosialistisk samfunn i formålsparagrafen sin, mens SV har sosialismen både i namnet og i formålsparagrafen. [[Raudt]] har òg programfesta målet om eit sosialistisk samfunn. Sjå òg mellom anna artiklane [[marxisme]], [[kommunisme]], [[demokratisk sosialisme]], [[sosialdemokrati]], [[Eduard Bernstein]], [[Rosa Luxemburg]], [[Karl Kautsky]], [[Julius Martov]] og [[Otto Bauer]]. == Kritikk == [[Ludwig von Mises]] hevdar at ein rein sosialistisk eller sentralstyrt økonomi ikkje er i stand til å fordele ressursar effektivt på grunn av mangelen på prissignal.<ref>{{Citation|title=Economic Calculation in the Socialist Commonwealth {{!}} Mises Institute|url=https://mises.org/online-book/economic-calculation-socialist-commonwealth|website=mises.org|accessdate=2026-10-14|language=en}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sosialisme| *]] [[Kategori:Arbeidarrørsla]] [[Kategori:Politiske ideologiar]] [[Kategori:Økonomi]] [[Kategori:Økonomiske ideologiar]] [[Kategori:Politisk filosofi]] 8x9nwwmvdhb0z68orranl87374rhiat 3679333 3679315 2026-10-16T12:59:52Z Johshh 122989 Litteratur lenkjer 3679333 wikitext text/x-wiki [[Fil:Red_flag_II.svg|høgre|mini|[[Det raude flagget]] er eit sosialistisk symbol.]] '''Sosialisme''' (frå latin ''socius'', ‘forbundsfelle’) er eit samfunnssystem som baserer seg på å avskaffe den [[Eigedomsrett|private eigedomsretten]], og meiner at produksjonsmidla skal eigast kollektivt.<ref>{{Citation|title=131 (Norsk Haandlexikon / S-Ø)|url=https://runeberg.org/haandlex/3/0133.html|publisher=Project Runeberg|website=runeberg.org|accessdate=2026-10-16|language=no|first=Chr|last=Johnsen}}</ref><ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1936|tittel=Arbeidernes leksikon. 6 : Radioaktivitet-åverk|stad=Oslo|forlag=Arbeidermagasinets forlag|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008041404081|side=393-394|sitat=...kapitalistiske samfundssystem, idet den privateeiendomsrett til produksjonsmidlene opheves...}}</ref> Ordet «sosialisme» vart første gong nytta av filosofen [[Pierre Leroux]] i [[1834]]. Han kalla sosialismen «[[doktrine]]n som ikkje vil svike ideala om [[fridom, likskap og brorskap]].» Andre kjelder seier at ordet først vart nytta av [[Marie Roch Louis Rebaud]] i Frankrike, eller [[Robert Owen]] i England, far til [[Kooperativisme]]n. Sjølv om desse var dei første til å nytte ordet, er «sosialismens far» rekna til å vera greven av Saint Simon, [[Claude Henri de Rouvroy]]. Han påverka tankebyggverka til [[Karl Marx]]. Sosialistiske idear byggjer soleis på [[den franske revolusjonen]] sine [[ideal]], og var framme alt før 1820 ([[utopisk sosialisme]]). Sosialismen som politisk program og politisk rørsle oppstod i den moderne [[arbeidarklassa]] som kom i kjølvatnet av [[kapitalisme]]-framvoksteren på [[1800-talet]]. Sosialistiske idear vart særleg i vinden i tida etter [[julirevolusjonen]] i [[Frankrike]] i 1830, og dei henta tankegodset sitt frå [[den franske revolusjonen]]. [[Det sosialistiske forbundet]] vart skipa ikkje lenge etter. [[Karl Marx]] (1818-1883) og [[Friedrich Engels]] slutta seg til denne rørsla i tida før [[1848]], og vidareutvikla dei sosialistiske tankane til klassisk [[kommunisme]]. Påverknaden frå Marx har vore avgjerande for sosialistisk tenking etter dette. [[Arbeidarrørsla]] har sidan då vore ei blanding av [[fagorganisasjon]]ar og sosialistiske parti. Sosialisme i ulike variantar har sidan slutten av [[1800-talet]] vore arbeidarrørsla sin [[ideologi]]. Dei viktigaste variantane av sosialisme har historisk vore den [[sosialdemokrati]]ske og den [[kommunisme|kommunistiske]], og ulike variantar av desse igjen. Kommunismen som eiga retning blei grunnlagd av [[Vladimir Lenin]] ([[1870]]-[[1924]]). Fram til [[Berlinmuren]] fall i [[1989]] og [[Sovjetunionen]] sitt samanbrot i [[1991]] kalla dei styrande kommunistpartia i Aust-Europa systemet sitt «den reelt eksisterande sosialismen». [[Demokratisk sosialisme|Demokratiske sosialistar]] nekta for at denne nemninga var dekkjande, og den vanlege nemninga for desse regima i Vesten var «kommunisme». == Noreg == [[Marcus Thrane]] var grunnleggjar av [[Thranittarrørsla|Thranerørsla]] og skipa tidsskriftet [[Arbeider-Foreningernes Blad]] i 1849. Dei viktigaste partia i den sosialistiske [[tradisjon]]en i [[Noreg]] i dag, er [[Det norske Arbeidarpartiet]] (Ap), [[Sosialistisk Venstreparti]] (SV) og [[Raudt]] (R). Ap har ikkje lenger målet om eit sosialistisk samfunn i formålsparagrafen sin, mens SV har sosialismen både i namnet og i formålsparagrafen. [[Raudt]] har òg programfesta målet om eit sosialistisk samfunn. Sjå òg mellom anna artiklane [[marxisme]], [[kommunisme]], [[demokratisk sosialisme]], [[sosialdemokrati]], [[Eduard Bernstein]], [[Rosa Luxemburg]], [[Karl Kautsky]], [[Julius Martov]] og [[Otto Bauer]]. == Kritikk == [[Ludwig von Mises]] hevdar at ein rein sosialistisk eller sentralstyrt økonomi ikkje er i stand til å fordele ressursar effektivt på grunn av mangelen på prissignal.<ref>{{Citation|title=Economic Calculation in the Socialist Commonwealth {{!}} Mises Institute|url=https://mises.org/online-book/economic-calculation-socialist-commonwealth|website=mises.org|accessdate=2026-10-14|language=en}}</ref> == Litteratur == * {{ Kjelde bok | forfattar = Lorenz, Einhart | utgjeve år = 1970 | tittel = Norsk sosialisme : en dokumentasjon | stad = Oslo | forlag = Pax | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007072400010 | side = }} * {{ Kjelde bok | forfattar = Lorenz, Einhart | utgjeve år = 1972 | tittel = Arbeiderbevegelsens historie : en innføring : norsk sosialisme i internasjonalt perspektiv. 1 : 1789-1930 | isbn = 8253004591 | stad = Oslo | forlag = Pax forlag | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007071804016 | side = }} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sosialisme| *]] [[Kategori:Arbeidarrørsla]] [[Kategori:Politiske ideologiar]] [[Kategori:Økonomi]] [[Kategori:Økonomiske ideologiar]] [[Kategori:Politisk filosofi]] nmbr28emrtzoz0602gv9f7hjft04k19 0 2126 3679387 3663892 2026-10-16T19:31:41Z Johshh 122989 3679387 wikitext text/x-wiki [[Fil:Presidium of the 9th Congress of the Russian Communist Party (Bolsheviks).jpg|mini|Møte i Bolsjevikpartiet i 1920: Frå venstre [[Avel Enukidze|Enukidze]], [[Mikhail Kalinin|Kalinin]], [[Nikolaj Bukharin|Bukharin]], [[Mikhail Tomskij|Tomskij]], [[Mikhail Lasjevitsj|Lasjevitsj]], [[Lev Kamenjev|Kamenjev]], [[Jevgenij Preobrazjenskij|Preobrazjenskij]], [[Leonid Serebrjakov|Serebrjakov]], [[Vladimir Lenin|Lenin]] og [[Aleksej Rykov|Rykov]]]] '''Bolsjevik''' er ei nemning brukt om tilhengarane av [[bolsjevisme]]n, den retninga innanfor [[det russiske sosialdemokratiske partiet|det russiske sosialdemokratiske arbeidarpartiet]] RSDRP/RSDAP som under leiing av [[Vladimir Lenin]] blei til [[det sovjetiske kommunistpartiet]] og skapte internasjonal [[kommunisme]]. Nemninga tyder ''fleirtalsmann'' på [[russisk]].<ref>{{Citation|title=95-96 (Aschehougs konversasjonsleksikon / 2. utgave : 2. Blindeundervisning - Détaille)|url=https://runeberg.org/aschehoug/2-2/0056.html|publisher=Project Runeberg|website=runeberg.org|accessdate=2026-10-16|language=no}}</ref> Den internasjonale kommunismen blei i [[1919]] organisert i den Kommunistiske Internasjonalen, også kalla [[Tredje Internasjonalen]], som [[Josef Stalin]] oppløyste i [[1943]]. Etter den tid finst det eigentleg ikkje lenger nokon internasjonal kommunisme, men ei rekkje ulike «kommunismar» knytte til dei ulike eittpartiregima der det statsberande partiet har brukt denne nemninga om seg sjølv. Ein tilhengar av den andre hovudretninga i RSDRP/RSDAP blei kalla [[mensjevik]], noko som i russisk kontekst i praksis kom til å bety [[demokratisk sosialisme|demokratisk sosialist]]. Den fremste personlegdomen i [[mensjevisme]]n var [[Julius Martov]]. ==Kjelder== {{manglar kjelder|dato=2026}} {{spire|politikk|Russland}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunisme]] [[Kategori:Russisk historie]] [[Kategori:Russiske ord og uttrykk]] 573qedce0ywutambo7sctzlagdknyro 3679435 3679387 2026-10-17T08:36:02Z Ranveig 39 Fmt. 3679435 wikitext text/x-wiki [[Fil:Presidium of the 9th Congress of the Russian Communist Party (Bolsheviks).jpg|mini|Møte i Bolsjevikpartiet i 1920: Frå venstre [[Avel Enukidze|Enukidze]], [[Mikhail Kalinin|Kalinin]], [[Nikolaj Bukharin|Bukharin]], [[Mikhail Tomskij|Tomskij]], [[Mikhail Lasjevitsj|Lasjevitsj]], [[Lev Kamenjev|Kamenjev]], [[Jevgenij Preobrazjenskij|Preobrazjenskij]], [[Leonid Serebrjakov|Serebrjakov]], [[Vladimir Lenin|Lenin]] og [[Aleksej Rykov|Rykov]]]] '''Bolsjevik''' er ei nemning brukt om tilhengarane av [[bolsjevisme]]n, den retninga innanfor [[det russiske sosialdemokratiske partiet|det russiske sosialdemokratiske arbeidarpartiet]] RSDRP/RSDAP som under leiing av [[Vladimir Lenin]] blei til [[det sovjetiske kommunistpartiet]] og skapte internasjonal [[kommunisme]]. Nemninga tyder ''fleirtalsmann'' på [[russisk]].<ref>{{Citation|title=95-96 (Aschehougs konversasjonsleksikon / 2. utgave : 2. Blindeundervisning - Détaille)|url=https://runeberg.org/aschehoug/2-2/0056.html|publisher=Project Runeberg|website=runeberg.org|accessdate=2026-10-16|language=no}}</ref> Den internasjonale kommunismen blei i [[1919]] organisert i den Kommunistiske Internasjonalen, også kalla [[Tredje Internasjonalen]], som [[Josef Stalin]] oppløyste i [[1943]]. Etter den tid finst det eigentleg ikkje lenger nokon internasjonal kommunisme, men ei rekkje ulike «kommunismar» knytte til dei ulike eittpartiregima der det statsberande partiet har brukt denne nemninga om seg sjølv. Ein tilhengar av den andre hovudretninga i RSDRP/RSDAP blei kalla [[mensjevik]], noko som i russisk kontekst i praksis kom til å bety [[demokratisk sosialisme|demokratisk sosialist]]. Den fremste personlegdomen i [[mensjevisme]]n var [[Julius Martov]]. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refforbetre|dato=2026}} {{spire|politikk|Russland}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunisme]] [[Kategori:Russisk historie]] [[Kategori:Russiske ord og uttrykk]] npxpa4b5xhs7ycq3epasw9cmhzfmx75 0 2626 3679388 3639200 2026-10-16T19:33:23Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679388 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} [[Fil:Eirik-Raudes Groenland.jpg|thumb|right|Kart over Eirik Raudes Grønland]] '''Eirik Raude''' eller '''Eirik Torvaldsson''' (Eiríkr rauði) vart fødd om lag år [[950]], truleg ein stad på [[Jæren]] i [[Rogaland fylke]]. Om lag år [[1003]] døydde han. Tilnamnet «[[raud]]e» skal koma av det raude [[hår]]et til Eirik. == Utlegd på Island == Om lag i år [[970]] måtte Eirik og faren Torvald Asvaldsson reisa frå [[Noreg]] etter å ha vorte lyst fredlause. Truleg hadde Torvald drepe nokre av mennene til kong [[Harald I]] Hårfagre. Dei valde å reisa til [[Island]]. Etter ei tid på Island vart Eirik Raude dømd fredlaus for [[drap]]. Dimed måtte han nok ein gong finna nytt land. I mellomtida hadde Eirik gifta seg med Tjodhild. Saman fekk dei sønene [[Leiv Eiriksson|Leiv]], som seinare blei kjend for å ha oppdaga [[Amerika]], og [[Torstein]]. Med andre kvinner hadde Eirik borna [[Torvald]] og [[Frøydis Eiriksdotter|Frøydis]]. == Utlegd på Grønland == I [[982]] kom dei til det nye landet, som dei kalla [[Grønland]], og utforska det i tre år. Då reiste dei til Island og inngjekk forlik med uvenene sine. Eirik Raude fekk med seg fleire hundre menn, kvinner og born og slo seg ned i det nye lovande landet. To [[bygd]]er laga seg til, Eystribyggð og Vestribyggð, det vil seie [[Aust]]bygd og [[Vest]]bygd. Eirik Raude vart lagmann for bygdene. Garden [[Brattalid]] (Brattahlíð) i Austbygd var hovudbølet til Eirik Raude og slekta hans. Brattalid låg ved det noverande [[Narssarssuaq]]. Sonen [[Leiv Eiriksson]] merka seg ut med reiselyst og vågemot, og er rekna for å vera oppdagaren av [[Vinland]]. I [[1002]] kom det fleire folk til Grønland frå Island. På Island tok det til å verta for mykje folk i høve til livsgrunnlaget. Eirik Raude døydde i [[1003]], truleg av sjukdomar som følgde med dei nyaste innvandrarane. == Etter Eirik == [[Soga om Eirik Raude]] er truleg skriven av [[Jon Thordharson]] i [[1387]], mest fire hundreår etter at Eirik levde. Truleg er soga skriven ned etter [[munnleg overleverte]] soger. I nyare tid er [[boreplattforma Eirik Raude]], som leiter etter [[olje]] i [[Barentshavet]] for [[Statoil]], oppkalla etter vikinghersen. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.heimskringla.no/original/islendingesagaene/eirikssagarauda.php Eiríks saga rauða frå www.heimskringla.no]{{Død lenkje}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske oppdagarar]] [[Kategori:Jærbuar]] [[Kategori:Fødde i 950-åra]] [[Kategori:Folk frå vikingtida]] [[Kategori:Døde i 1003]] g9huwzhwh486tnhod9rngeemjnpf06l 0 2671 3679469 2526336 2026-10-17T09:53:31Z Johshh 122989 3679469 wikitext text/x-wiki '''Josef Terboven sine kommissariske statsrådar''', eller berre ''kommissariske statsråder'', var ei [[Noreg under den andre verdskrigen|norsk okkupasjonsregjering]] som administrerte [[Noreg]] frå [[22. september]] [[1940]] til [[1. februar]] [[1942]]. [[Regjeringa Quisling II]] tok då over.<ref>{{ Kjelde bok | utgjeve år = 1995 | tittel = Norsk krigsleksikon 1940-45 | isbn = 8252525490 | isbn = 8202141389 | stad = Oslo | forlag = Cappelen | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006 | side = 219 }}</ref> I likskap med [[Administrasjonsrådet]], som dei avløyste, utgjorde ikkje dei kommissariske [[statsråd]]ane noka eigentleg regjering. Rikskommissær ([[Reichskommissar für die besetzten norwegischen Gebiete|Reichskommissar]]) [[Josef Terboven]] peika ut [[statsråd]]ane den [[25. september]] [[1940]]. Dei skulle styra over kvar sine fagdepartement på vegner av rikskommissæren. [[Vidkun Quisling]], leiar for partiet [[Nasjonal Samling]] (NS) fekk rolla som politisk sjef for statsrådane. Alle NS-statsrådar gav lojalitetsløfte til Quisling. Desse kommissariske eller konstituerte statsrådane møttest kvar torsdag til partikonferansar med [[førar]]en i NS. Quisling leidde møta tilsvarande ein [[statsminister]] i førebuande [[statsråd]]. Kvar fredag møttest alle, òg dei tre upolitiske statsrådane, til statsrådskonferanse under leiing av den eldste som var til stades. Quisling var i regelen til stede då òg. Planen til Terboven var at Quisling etter kvart skulle overta som regjeringssjef. NS vart samstundes det einaste tillatne [[politiske parti]]et i [[Noreg]]. [[tysk språk|Tysk]] ''kommissarische Staatsräte'' er eigentleg mellombels eller «konstituerte statsråder», som vart nytta i tyske dokument på norsk. Uttrykket «kommissariske statsråder» har trass i dette festa seg. Frå Terboven si side var ordninga eit kompromiss. Han hadde ynskt direkte tysk styre, og ville for all del ikkje ha Quisling i ei leiarrolle. Quisling hadde stønad frå [[Adolf Hitler|Hitler]], og kunne ikkje sjåast vekk frå. == Kommissariske statsrådar == * Kst. statsråd, [[Finansdepartementet]]: [[Erling Sandberg]], (banksjef i Kreditkassen), Upol. * Kst. statsråd, [[Handels- og Industridepartementet]]: [[Sigurd Johannessen]], (dep.råd i same departement), Upol. * Kst. statsråd, [[Forsyningsdepartementet]]: [[Øystein Ravner]], (salssjef i [[Norsk Hydro]]), Upol. * Kst. statsråd, [[Innanriksdepartementet]]: [[Albert Viljam Hagelin]], [[Nasjonal Samling|NS]] * Kst. statsråd, [[kultur og folkeopplysingsdepartementet]]: [[Gulbrand Lunde]], [[Nasjonal Samling|NS]] * Kst. statsråd, [[Arbeidsteneste og idrettsdepartementet]]: [[Axel Stang]], [[Nasjonal Samling|NS]] * Kst. statsråd, [[Kyrkje- og undervisingsdepartementet]]: [[Ragnar Skancke]], [[Nasjonal Samling|NS]] * Kst. statsråd, [[Arbeidsdepartementet]]: [[Tormod Hustad]], [[Nasjonal Samling|NS]] * Kst. statsråd, [[Sosialdepartementet]]: [[Birger Meidell]], [[Nasjonal Samling|NS]] * Kst. statsråd, [[Politidepartementet]]: [[Jonas Lie den yngre|Jonas Lie]], [[Nasjonal Samling|NS]] * Kst. statsråd, [[Justisdepartementet]]: [[Sverre Riisnæs]], [[Nasjonal Samling|NS]] * Kst. statsråd, [[Skipsfartsdepartementet]]: [[Kjeld Stub Irgens]], [[Nasjonal Samling|NS]] * Kst. statsråd, [[Landbruksdepartementet]]: [[Thorstein Fretheim]], [[Nasjonal Samling|NS]] == Sjå òg == * [[Noreg under den andre verdskrigen]] * [[Norske regjeringar]] == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{commonskat}} [[Kategori:Noreg under andre verdskrigen|Kommissariske]] [[Kategori:Norske regjeringar|Kommissariske]] oymy7fkiqbr15cww946j0bn4l23htjd 0 3959 3679369 3641002 2026-10-16T18:02:38Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679369 wikitext text/x-wiki [[fil:BambergApocalypse07NativityAnnucToShepherds.JPG|mini|Fødselen til Jesus og openberringa av englane for gjetarane er skildra i juleevangeliet. Illustrasjon frå [[Bamberger-apokalypsen]] frå rundt år 1000.]] '''Juleevangeliet''' eller '''joleevangeliet''' er ei nemning på forteljinga i [[Bibelen]] om då [[Jesus Kristus]] vart fødd. Forteljinga har kome til å stå sentralt i feiringa av [[jul]]. Med «Juleevangeliet» meiner ein som regel fødselsforteljinga i [[Lukasevangeliet]] kapittel 2, vers 1 til 20. Eit anna juleevangelium som er noko meir detaljert og dels motstridande finst i [[Matteusevangeliet]] kapittel 1 vers 18–25 og 2:1–23. ==Juleevangeliet etter Lukas== {{sitat|flyt=venstre|tekst=I dei dagane lét keisar Augustus lysa ut at det skulle takast manntal over heile verda.|info=tekst|kjelde=Lukas 2:1}} Under styret til [[Kvirinius]] i Syria lét keisar [[Augustus av Romarriket]] lysa ut at det skulle takast manntal over heile [[Romarriket|den romerske verda]]. Foreldra til Jesus, [[Josef frå Nasaret]] og [[Jomfru Maria|Maria]], reiste då til [[Betlehem]], byen til kong [[David I av Israel]], ettersom Josef høyrde til David si ætt. Dei strevde med å skaffa husly, men fekk til slutt plass i ein [[stall]]. Der [[fødsel|fødde]] Maria Jesus. {{sitat|tekst= Men engelen sa til dei; «Ver ikkje redde! Eg kjem med bod til dykk om ei stor glede som skal timast alt folket. I dag er det fødd dykk ein frelsar i Davids by; han er Kristus, Herren.|info=tekst|kjelde=Lukas 2:10}} Nokre gjetarar på markene utanfor Betlehem fekk ei openberring av englar som lovpriste Gud og fortalde at ein frelsar var fødd til heile folket. Dei skulle finna han liggjande i ei krybbe. Gjetarane fann stallen og barnet og fortalde kva dei hadde sett og høyrt, og vende så tilbake for å fortelja at det engelen hadde sagt var sant. Maria «gøymde alt dette i hjartet sitt og grunda på det.» ==Fødselen til Jesus i Matteusevangeliet== Matteus fortel at Maria blei svanger med [[Den heilage anden]] medan ho var trulova med Josef. Han tenkte på å bryta trulovinga i det stille, men blei fortald av ein engel at ho var guddommeleg svanger med ein frelsar. Han gifta seg då med Maria, men hadde ikkje samliv med henne. {{sitat|stil=kursiv|tekst= Du Betlehem i Juda land, <br/>blant fyrstane i Juda er du slett ikkje den ringaste. <br/>Frå deg skal det koma ein fyrste, <br/>ein hyrding for mitt folk Israel. |kjelde=Matt. 2:6 |opphav=Nokre vismenn frå Austerland }} Barnet blei fødd i Betlehem, og [[heilage tre kongar|nokre vismenn]] austanfrå oppsøkte herskaren over [[Judea]], [[Herodes den store|Herodes]], for å be om å sjå jødekongen som var fødd. Dei følgde [[betlehemsstjerna|stjerna]] hans til fødestaden og gav gåver til Jesus, men fortalde ikkje Herodes kvar barnet var. Familien blei åtvara av ein engel om at dei var i fare og flykta til Egypt. Deretter drap Herodes alle smågutar i Betlehem. Etter hans død vende dei tilbake, men slo seg ned i [[Nasaret]] i [[Galilea]] heller enn i Judea, der [[Herodes Arkelaos|Arkelaos]], son av Herodes, var blitt konge. ==Samanlikning av dei to evangelia== ===Historisk plassering=== Begge juleevangelia søker å plassera Jesus sin fødsel historisk, men bruker ulike personar og ender opp med ulike tidspunkt. I følgje Lukas-evangeliet blei han fødd under styret til [[Kvirinius]], som varte frå år 6 til 12. Matteus plasserer fødselen under [[Herodes den store]], som døydde i 4 f.Kr., og tilbakekoma frå Egypt under sonen hans [[Herodes Arkelaos]], som herska frå 4 f.Kr. til år 6. Folketeljinga Lukas nemner kan visa til fleire hendingar. Keisar Augustus stod for manntal av romarar i 28 og 8 f.Kr. og år 14. Samstundes blei det utført regelmessige folketeljinga i provinsar som Egypt og Sicilia. Noko av det første Kvirinius gjorde etter at han blei utnemnd var å halda ei folketeljing i Syria og Judea i åra 6-7. Ein kan dermed vanskeleg få juleevangelia til å stemma om ein les begge bokstaveleg. ===Geografisk plassering=== Begge juleevangelia seier at Jesus blei fødd i Betlehem og voks opp i Nasaret. Etter Lukas budde familien i Betlehem men måtte dra til Nasaret på grunn av ei folketeljing. Matteus nemner ikkje at dei kom frå nokon annan stad enn Betlehem opphavleg, men forklarer busetjinga i Nasaret med at dei var redde for sonen til Herodes etter at dei kom tilbake frå Egypt. ===Andre skikkelsar=== Begge evangelia nemner andre personar som er blitt sentrale i julemarkeringar. Englar opptrer som sendebod både hjå Matteus, der dei talar til Josef, og hjå Lukas, der dei talar til gjetarar og syng i englekor. Hjå Lukas er gjetarane viktige element i forteljinga, men dei opptrer ikkje hjå Matteus. «Nokre vismenn frå Austerland» hjå Matteus opptrer ikkje hjå Lukas. I kristen tradisjon gjennom åra er dei blitt til [[Heilage tre kongar|tre heilage kongar]] eller vismenn kalla Baltasar, Melkior og Kaspar. ==Bruk == Juleevangeliet vert naturleg nok lese mykje rundt juletider. Juleevangeliet var tidlegare preiketekst i norske kyrkjer [[juledagen]]. No vert det i staden ein del av [[gudsteneste|gudstenesta]] i kyrkja [[julaftan]]. Ein les det òg i heimar og på samlingar i [[advent]]s- eller sjølve juletida. «[[Gloria in Excelsis Deo]]», «Ære være Gud i det høgste» som englane i følgje Lukas song for gjetarane er del av vanlege [[gudsteneste]]r i katolske og protestantiske kyrkjer. Forteljinga om fødselen til Jesus er vorten gjenskapt talrike gonger i [[julespel]] og [[julekrybbe]]r, opphavleg i kyrkjer, seinare også i heimar, på skular og som [[julepynt]] andre stader. Her vil ein ofte bruka delar frå begge juleevangelia, slik at englar, gjetarar og vise menn opptrer saman med [[den heilage familien]]. ==Kjelder== {{refstart}} *[https://ordnet.dk/ddo/ordbog?query=juleevangelium «juleevangelium»] i Den Danske Ordbog *{{Nynorskordboka|juleevangelium}} ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Census of Quirinius|Census of Quirinius]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 29. desember 2010.'' *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Luke 2|Luke 2]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 29. desember 2010.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{Wikikilden}} * {{bibelvers|Luk|2}} * {{bibelvers|Matt|1}} og {{bibelvers|Matt|2,2}} * [http://www.nrk.no/magasin/jul/1535367.html?p_saksunivers_id=10880 NRK har lagt ut juleevangeliet på fleire språk]{{Død lenkje}} {{juleboks}} [[kategori:jul|Evangeliet]] [[kategori:det nye testamentet]] [[kategori:Jesus]] cyrrx4w4f25n7nmuulh9m8z7ymcbu15 0 5687 3679513 3577218 2026-10-17T10:53:26Z Johshh 122989 /* Leksikonoppslag */ 3679513 wikitext text/x-wiki [[Fil:Jagannath.jpg|mini|[[Jagannath]], ei form av guden [[Visjnu]], i eit alter ved vegen i [[Orissa]]. Statuen til høgre viser ein mann klar til å bøya seg for guddommen i bøn.]] [[Fil:GustafVasa Benches.jpg|mini|200px|[[Kyrkje]]benker i [[Gustaf Vasa-kyrkja]] i Stockholm. Her har mange vore og søkt Gud.]] [[Fil:AndalusQuran.JPG|mini|200px|[[Koranen]] blir sett på som den direkte talen frå Gud til mennesket av [[islam|muslimane]]. Denne sida er laga i [[Andalusia]] på 1100-talet.]] [[Fil:Meister der Bibel des Patrice Léon 001.jpg|mini|200px|[[Dei abrahamittiske religionane]] fortel at [[Moses]] tala direkte med Gud. Her får han [[dei ti boda]] frå Gud.]] '''Gud''' er ei nemning brukt om forestillinga om ei [[overnaturleg]] kraft eller eit vesen som har stor makt over [[verd]]a, og ofte er både allmektig, allvitande og altnærverande. Ein skil mellom ''ein gud'' med [[liten bokstav]], som kan vera ein av [[polyteisme|fleire gudar]], og ''Gud'' med [[stor bokstav]], som då blir rekna som [[monoteisme|den einaste guden]]. Tru på noko gudeleg kallar ein [[religion]]. Religionar har ofte fastsette måtar å nærma seg den overnaturlege krafta på, ofte gjennom ulike [[seremoni]]ar eller [[bøn]]. == Former for gudstru == === Monoteisme === [[Monoteisme]] inneber at det finst berre éin Gud, og/eller at den eine, sanne Guden blir tilbeden under ulike namn i ulike [[religion]]ar. Det er likevel verdt å merkja seg at monoteistar i ein religion kan sjå – og ofte ser – den monoteistiske guden i ein annan religion som ein falsk gud. Til dømes meiner mange [[kristen fundamentalisme|kristne fundamentalistar]] at guden [[Allah]] innan [[islam]] er ein falsk gud eller [[demon]], sjølv om nokre teologar og språkvitarar går gode for at ''Allah'' berre er det [[arabisk]]e ordet for ''Gud'' og ikkje noko bokstaveleg namn på ein særskilt muslimsk gud. Mange [[jødedommen|jødar]] ser på den [[kristendommen|kristne]] Messias (det vil seia [[Jesus Kristus]]) som ein falsk gud. Dei fleste kristne meiner at Bibelens Gud er den einaste, [[Den Heilage Treeininga|éin treeinig Gud]] og at alle andre religionar tilber ein falsk Gud. Nokre meiner at alle gudar i andre religionar i røynda er demonar i forkledning (sjå t.d. [[wikisource:Bible, English, King James, 2 Corinthians#Chapter 11|Andre korintarbrev, kap. 11, vers 14]]). Austleg religiøse og [[kristen liberalisme|liberale kristne]] er meir opne for at folk som har ei anna tru, tilber den same Guden som dei sjølve. === Polyteisme === [[Polyteisme]] er ei tru på fleire ulike og delvis uavhengige gudar som gjerne har ansvar for ulike særfelt og blir dyrka ulike stader eller av ulike personar. Det finst svært mange polyteistiske religionar, til dømes norrøn [[åsatru]], gammal [[egyptisk gudelære]] og [[aztekisk gudelære]]. [[Hinduismen]] blir ofte kalla polyteistisk ettersom det finst fleire guddommar der; mange hinduiske lærarar meiner likevel at dei alle er ulike uttrykk for den same guden. === Panteisme og panenteisme === [[Panteisme]] inneber at Gud er [[universet]] og at universet er Gud. [[Panenteisme|Pan''en''teisme]] tyder at Gud inneheld, men ikkje er det same som universet. Skilnadene mellom desse kan synast underfundige, til dels unødige. Uttrykket panteisme kan òg brukast om [[naturreligion]]ar der ein meiner at Gud er i alt, og alt er Gud. [[Kabbala]], [[jødedommen|jødisk]] [[mystikk]], målar eit panteistisk/panenteistisk syn på Gud som har brei oppslutning innan [[jødedom|hasidisk jødedom]], særleg grunnleggjaren [[Baal Shem Tov]]. Dette er òg synet til den [[liberale katolske kyrkja]], [[teosofi]]en, [[kosmoteisme]]n, [[hinduisme]]n, somme delar av [[buddhisme]]n og [[taoisme]]n, saman med visse andre trusretningar og enkeltindivid innan fleire trusretningar. === Teisme og deisme === [[Teisme]] inneber at Gud er både transcendent og immanent – både utanfor verda og i verda – Gud er uendeleg og uforklarleg, og samtidig til stades i kvardagen. [[Katolisisme|Katolsk]] teologi meiner at Gud er uendeleg enkel og utanfor tid og rom. Dei fleste teistar hevdar at Gud er både [[allmektig]] (''omnipotent''), [[allvitande]] (''omniscient'') og altnærverande (''omnipresent''), og at Gud er ein god Gud. Men denne trua reiser spørsmål om Guds ansvar for [[ondskap]] og liding i verda (sjå: [[det ondes problem]]). Nokre teistar tilskriv Gud ei sjølvbevisst eller målbevisst innskrenking av eiga makt, vit og godskap. [[Open teisme]] hevdar derimot at det ''er'' grenser for Guds makt. Ordet ''teisme'' blir av somme brukt om all slags gudstru, anten det er [[monoteisme]] eller [[polyteisme]]. [[Deisme]] inneber at Gud er utelukkande transcendent: Gud finst, men blandar seg ikkje inn i verda meir enn det han trong for å skapa verda. I dette synet er ikkje Gud menneskeliknande og svarer ikkje på [[bøn]]er eller lèt det skje [[mirakel]]. === Dysteisme === [[Dysteisme]] er ei form for [[teisme]] der Gud blir oppfatta som ondsinna. Dette er ein konsekvens av [[det ondes problem]]. Dysteistiske overveiingar er vanlege innan fleire slags teologiar, men det er ingen kjende [[kyrkje]]r som praktiserer dysteisme. Sjå likevel [[satanisme]] ([[djevel]]-dyrking). === Ateisme og agnostisisme === [[Ateisme]] er ei nemning brukt om det å ikkje tru på nokon gud. [[Agnostisisme]] inneber at ein er usikker på om det finst nokon gud eller ikkje, eller at ein beint fram er overtydd om at ein ikkje ''kan'' vita om gud(ar) eksisterer eller ikkje. [[Fil:God2-Sistine Chapel.png|thumb|360px|Gud skapar [[menneske]]t. Utsnitt frå måleri av [[Michelangelo]] i [[det sixtinske kapellet]] i [[Vatikanet]].]] == Gudssyn i ulike kulturar == === Norrønt gudssyn === [[norrøn mytologi|Åsatrua]] var ein typisk indoeuropeisk polyteistisk religion der gudane hadde makt og kunne, men ikkje var allmektige og allkunnige. Gudane levde om lag som menneske, dei kjempa, elska, blei lurte og søkte [[visdom]]. [[Odin]], som saman med brørne [[Ve og Vilje]] skapte [[Yme|verda]] og [[Ask og Embla|dei første menneska]], blir ofte halden fram som den viktigaste norrøne guden. Det finst også andre gudar som [[Idun]] og [[Balder]]. Men soger og namnetradisjonar tyder på at [[Tor]] og [[Frøy]]/[[Frøya]] var viktigare for folk flest. Tor var ein [[vêrgud]] medan Frøy og Frøya var gudar for [[grøde]]. Offer til desse gudane ville kanskje blidgjera dei slik at ein fekk godt vêr og gode avlingar. === Jødiske, kristne og muslimske gudssyn === [[Jødedommen]], [[kristendommen]] og [[islam]] ser på Gud som eit vesen som skapte [[verda]] og herskar over [[universet]]. Gud blir oftast sett på som heilag (fri frå [[synd]] og ikkje forderveleg), rettvis (rettferdig, rett, og sann i alle avgjerder), sjølvstyrande (med urokkeleg vilje), allmektig (''omnipotent''), allvitande (''omniscient''), altelskande (''omnibenevolent''), og altnærverande (''omnipresent''). Jødar, kristne og muslimar oppfattar ofte Gud som ein personleg Gud, med ein vilje og personlegdom. Men mange [[rasjonalisme|rasjonalistiske]] [[filosofi|filosofar]] i desse religionane i [[mellomalderen]], blant dei [[Maimonides]], meinte at ein ikkje skulle sjå på Gud som personleg, og at slike personlege eigenskapar hos Gud berre er meint som [[metafor]]ar. Somme meiner framleis at desse oppfatningane er rette, men blant [[lekfolk]] i dag er det lita merksemd om dette. I austleg kristendom er det ei grunnleggjande sanning at Gud er personleg, og ein snakkar såleis om dei tre personane i [[Den Heilage Treeininga]]. Det vert òg understreka at Gud har ein vilje, og at Gud og Son Hans tar to viljar – guddommeleg og menneskeleg – sjølv om desse aldri er i konflikt. <!--The personhood of God and of all human people is essential to the concept of theosis or deification.--> ==== Bibelske definisjonar av Gud ==== Den hebraiske [[Bibelen]] ([[Tanákh]] i [[jødedommen]], [[Det gamle testamentet]] i [[kristendommen]]) karakteriserer Gud ved følgjande eigenskapar: «Herren Gud er ein miskunnsam og nådig Gud; langt frå sinne og stor av godskap og sanning; lèt gjera miskunn til dei tusen [ledd], forlèt misgjerning og overtrinn og synd; men lèt ei den skuldige ustraffa. [Gud] heimsøkjer misgjerningane åt fedrar på born og på borns born, på tredje [[leddet]] og på fjerde [leddet].» (''[[Andre mosebok|2. mos.]]'' 34:6–7) Den hebraiske Bibelen inneheld ingen systematisk [[teologi]]: Det blir ikkje gjort noko forsøk på å gje ei filosofisk eller streng definisjon av Gud, eller på korleis Gud opptrer i verda. Bøkene forklarar aldri Guds vesen uttrykkjeleg, og dette ser ein til dømes i [[Andre mosebok]] med Guds påstand «du kan ikkje sjå åsynet mitt, for inga menneske kan sjå meg og leva» (2 Mos 33:20). Ingen stad i den hebraiske Bibelen blir orda allmektig, allkunnig eller allkjærleg brukt for å definera Gud på systematisk vis. Sjølv om skrifta ikkje gjer systematisk reie for Gud, blir det gjeve eit poetisk bilete av Gud og samhøvet hans til [[menneske|menneska]]. Ifølgje [[bibelhistorie|bibelhistorikaren]] Yehezkal Kaufmann var den viktige nyvinninga ved bibelsk teologi å framstilla ein Gud som bryr seg om folk, og som bryr seg om korvidt folk bryr seg om Han. Folk flest meiner Bibelen inneheld menneska sitt syn på Gud, men den jødiske teologen [[Abraham Joshua Heschel]] omtalar den bibelske guden som «antropopatisk», som tyder at Bibelen er Gud sitt syn på menneska og ikkje omvendt. På liknande vis inneheld [[Det nye testamentet]] heller ingen systematisk teologi: Det blir ikkje gjort noko forsøk på å gje ei filosofisk eller streng definisjon av Gud, eller på korleis Gud opptrer i verda. Det nye testamentet gjev likevel ein indirekte teologi ved å hevda at Gud vart menneske og jamvel var Gud fullt ut, i personen [[Jesus Kristus]], og at Han seinare sende [[Den Heilage Ande]]. I dette synet blir Gud nokon som ein kan sjå og ta på, og som kan snakka og te seg på vis som menneska lett kan oppfatta, samstundes som Han blir verande utomjordisk og usynleg. Dette synest som eit radikalt brot med gudssynet i den hebraiske Bibelen. Utsegnene om Guds vesen i Det nye testamentet vart etter kvart utvikla til læra om [[Den Heilage Treeininga]]. ==== Kabbalistisk definisjon av Gud ==== [[Kabbalá]] (jødisk mystikk) inneber at Gud er korkje ånd eller kropp. I staden er Gud skaparen av båe to, men er sjølv ingen av dei. Men viss Gud er så ulikt skaparverket, korleis kan det så finnast samhandling mellom Skaparen og det skapte? Dette spørsmålet leia kabbalistane til å sjå føre seg to sider ved Gud; (a) Gud sjølv, som i sanning er uråd å kjenna, og (b) den openberre sida av Gud som skapte og opprettheld [[universet]] og samhandlar med menneska på ein personleg måte. Kabbalistar meiner desse to sidene ikkje er motstridande men utfyllande. ==== Negativ teologi ==== Mange tidlege kristne [[helgen]]ar og mellomalderfilosofar argumenterte for såkalla [[apopatisk teologi]], ei tilnærming til kunnskap om Gud gjennom negative attributtar. Ein skulle til dømes ikkje seia at Gud er til stades, for alt ein trygt kunne seia var at Gud ikkje er fråverande. Ein skulle ikkje seia at Gud er vis, men ein kunne seia at Gud ikkje er uvitande. Ein skulle ikkje seia at Gud er [[Den Eine|Éin]], men ein kunne seia at det ikkje er fleire sider ved Guds vesen. Slike utsegner kan kallast for [[negativ teologi]]. ==== Den Eine og Den Heilage Treeininga ==== [[Jødedommen|Jødar]], [[islam|muslimar]] og ei lita mengd [[kristendommen|kristne]] er unitære [[monoteisme|monoteistar]]. Det store fleirtalet av kristne har vore og er framleis trinitære monoteistar. * Unitære monoteistar meiner at det er berre éin person og eitt vesen i Gud. Somme tilhengjarar av dette synet ser på trinitær monoteisme som ein slags [[polyteisme]]. * Trinitære monoteistar trur på ein Gud som eksisterer som tre fråskilde personar som deler det same vesenet. Den kristne utgåva av dette vert kalla [[den heilage treeininga]] – [[Gud faderen|Faderen]], Sonen ([[Jesus Kristus]]) og [[den heilage anden]]. Trinitarianarar meiner at dei tre personane har same føremål, heilagskap og allmakt, og difor kan kvar av dei tilbedast som Gud utan å bryta med tanken om at ein berre skal tilbe éin Gud. Innan hinduismen finst det eit tilsvarande omgrep, [[trimurti]]. * [[Siste dagars heilage|Mormonarar]] meiner at det finst tre ulike gudelege personlegdomar. Ein av desse er ein [[ånd|ande]] utan lekam omtalt som [[den heilage anden]]. Dei to andre er andar med fullendte eller strålande (ofte kalla himmelske) lekamar omtala som «Den himmelske faren» (eller mindre vanleg ''Elohim'') og sonen hans, [[Jesus Kristus]]. Mormonarar trur at Gud er ein heilag mann som steig fram til guddom ved ein stadig utveklingsprosess. Dei meiner at [[menneske|menneska]] ved å følgja religionslæra i røynda kan verta gudar («å verta som Den himmelske faren») på eit tidspunkt etter [[død]] og [[oppståing]]. Dette vert òg kalla [[eksaltasjon]]. * [[Hasidisk jødedom|Hasidiske jødar]] trur på ti [[sefirot]] (utstrålingar) av Gud. Kvar av desse er meir fråskilde enn eigenskapar, men mindre fråskilde enn ulike personlegdomar. * [[Monisme]] er den [[metafysikk|metafysiske]] oppfatninga at alt er av eit einaste vesen, stoff eller kraft, som ein [[panteisme|panteistisk]] eller [[panenteisme|panenteistisk]], nærværande Gud. Monisme kan famna andre tolkingar av Gud. * [[Dualisme]] er tanken om to nærast like guddommelege vesen; den eine er den gode Guden, og den andre er ein ond gud, eller [[Satan]]. Alle skapningar er under påverknad av den eine eller andre sida, anten dei veit det eller ikkje. [[Zoroastrianisme]] er eit døme på dualisme. === Hinduiske definisjonar av Gud === I moderne [[hinduisme]] er ''[[brahman]]'' det som ligg bak røynda. Brahman er oversanseleg og går over grensene for det vi kan røyne. Dei fleste hinduar tilber ikkje det formlause ''brahman'', men ei meir konkret gudsform, som [[Visjnu]], [[Sjiva]] eller [[Murugan]]. I nokre tradisjonar er slike gudsformer sett på som ei tolking av brahman «med form», som ein tilber fordi det er svært vanskeleg å dyrka noko så oversanseleg som brahman. Motsett meiner andre tradisjonar at gudsforma dei dyrkar ''er'' brahman og ikkje berre ei tolking av det. Debatten om brahman sin grunnhått er mindre viktig i folkeleg hinduisme. Hinduar flest tilber gudane det er vanleg å dyrka i dei ulike gruppene dei høyrer til utan å tenkja på sambandet mellom desse gudane og brahman. Slike gudar kan vera knytte til ein stad, eit yrke, ein [[kaste]], ei ætt, eit høve, osb. Mellom anna dyrkar ein [[Ganesja]] i samband med byrjingar, [[Sarasvati]] i samband med utdanning, [[Visjvakarman]] om ein er [[smed]] og [[Aravan]] om ein er [[Aruvani|transseksuell]]. Desse gudane tarv ikkje vera mannlege. [[Devi]], modergudinna, som er kjend under ulike former og namn, er dyrka av mange som den største krafta i verda. === Spesialgudar === I [[religion]]ar med mange gudar har dei ulike gudane ofte ansvar for spesielle oppgåver som [[vêr]]et (til dømes den [[norønne guden [[Tor]]), somme for kjærleik (til dømes den greske guden [[Eros]]). Andre gudar hadde ansvar for fleire disiplinar, som den egyptiske guden [[Thoth]]), som hadde ansvaret for skrivekunsten, [[matematikk]], [[biologi]], osb. === Andre åndelege vesen === Dei fleste trusretningar gjev òg rom for at det eksisterer andre og mindre mektige åndelege vesen, og kallar dei slikt som [[engel|englar]], [[helgen]]ar, [[djinn]]ar, [[demon]]ar og [[deva]]er. == Filosofiske drøftingar av Gud == === Teologi === Teologi er studiet av [[religion|religiøs]] tru. Teologar søkjer å forklara og systematisera tru, og somme uttrykkjer sin eigen erfaring med det guddommelege. Teologar stiller spørsmål som ''Kva er Guds natur? Kva tyder det at Gud er [[Den Eine]]? Kva inneber det at folk trur på Gud som ei [[Den Heilage Treeininga|toeining eller treeining]], og kva tyder desse omgrepa? Er Gud utanfor verda eller ein del av verda, eller ei blanding? Kva er forholdet mellom Gud og [[universet]], og mellom Gud og [[menneske|menneska]]?'' === Aristoteles === I sin ''[[Metafysikk]]'' drøftar [[Aristoteles]] meininga med «vesenet i skapningen». Aristoteles meiner at «vesen» først og fremst viser til dei Urørde Kreftene, og tilskreiv ei slik til kvar av rørslene i [[himmel|himlane]]. Kvar Urørd Kraft grublar stadig over si eiga grubling. Det som derimot passar i meininga «skapning» ved å ha krafta til rørsle i seg sjølv, rører seg av di kjennskapen til si eiga Kraft gjer at det sjølv etterliknar denne Krafta. === Friedrich Nietzsche === I det viktige verket hans ''[[Antikrist]]'' angrip [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] tysk [[skriftlærd]] kristendom for det han kalla omdefineringa (''transvalueringa'') deira av sunne, instinktive verdiar. Han overgjekk dei [[agnostisisme|agnostiske]] og [[ateisme|ateistiske]] tenkjarane frå [[opplysningstida]] som meinte at [[kristendommen]] kunne vera alt frå ein falsk [[religion]] til at han av [[apostel]]en [[Paulus]] i [[romarriket]] medvite var fremja som ein ibuande dårleg og undergravande religion <!--(eller i moderne språkbruk psykologisk krigføring)--> som ein fordekt hemn etter dei romerske øydeleggingane av [[Jerusalem]] og [[Tempelet i Jerusalem|tempelet]] under [[jødekrigane]]. Men i ''Antikrist'' tilkjennegjev Nietzsche ei påfallande høg oppfatning av [[Jesus Kristus]] og hevda at dagens skriftlærde lèt vere å leggja merke til mannen [[Jesus]], berre til si eiga utlegging av [[Kristus]]. Ifølgje den amerikanske skribenten [[H. L. Mencken]] meinte Nietzsche at religionen til [[det gamle Hellas|dei gamle grekarane]] i klassisk tid gjekk kristendommen ein høg gang fordi den framstilte sterke, heltemodige og kloke menneske som førebilde og ikkje freista å svartmåle sunne, naturlege ønskemål som til dømes skaparevne og [[dikt]]ning. Nietzsche sitt arbeid har òg blitt verdsett som religiøst «avprogrammeringsverkty» slik som i boka ''Which Way Western Man?'' av den tidlegare amerikanske presten og medgrunnleggjaren av [[borgarrett]]sorganisasjonen ACLU, [[William Gayley Simpson]]. I dette storverket gjer han på grundig teologisk vis greie for korleis Nietzsche let han sjå lyset frå [[Charles Darwin|Darwin]] og overvinna den forstyrra «[[slave]]moraliteten» som var innprenta i han av samfunnet og religiøst likesinna. == Moderne syn på Gud == <!-- === Matematiske definisjonar === Matematikaren [[Georg Cantor]] jamførte Gud med det [[matematikk|matematiske]] konseptet om det [[absolutt uendeleg]]e. [[Kurt Gödel]]s [[ontologisk prov|ontologiske prov]] er ei matematisk formulering av [[Anselm of Canterbury|sankt Anselm]] sitt [[ontologisk argument|ontologiske argument]]. --> === Prosessteologi og open teisme === [[Prosessteologi]] er ei tankeretning påverka av den metafysiske [[prosessfilosofi]]en til [[Alfred North Whitehead]] frå byrjinga av [[1900-talet]]. [[Open teisme]], ei teologisk røyrsle som tok til på [[1990-talet]], liknar men er ikkje identisk med prosessteologi. I begge syn er Gud ikkje allmektig i den klassiske tydinga av eit tvingande vesen. Røynsla er ikkje samansett av stoff som varer evig, men av hendingar på rad og rekkje som gjev erfaring. [[Universet]] er kjenneteikna av prosessar og endringar som den [[fri vilje|frie vilja]] utfører. Sjølvråderett kjenneteiknar alt i universet, ikkje berre [[menneske]]. Gud og skapningar vert skapte og skapar saman. Gud kan ikkje tvinga noko til å skje, men påverkar berre utføringa av denne universelle frie vilja ved å by fram moglegheiter. Sjå elles det som står om [[prosessteologi]], [[open teisme]] og [[panenteisme]]. === Og mennesket skapte Gud i sitt bilde === I same gata som prosessteologi og open teisme ligg trua på eller ønsket om at menneska vil skapa ein Gud, til dømes ut frå arbeidet med [[kunstig intelligens]]. [[Science fiction]]-forfattaren [[Arthur C. Clarke]] sa i eit intervju at det kan henda vår rolle på denne planeten ikkje er å tilbe Gud, men å skapa han. Ein annan variant av denne hypotesen er at menneska eller eit utval av menneske av seg sjølve vil skapa eller utvikla seg til ein ettermenneskeleg Gud. For nokre døme på dette, sjå [[kosmoteisme]], [[transhumanisme]], [[prometeisme]] og [[teknologisk singularitet]]. === Utomjordiske vesen === Nokre ganske nye trusretningar og bøker framstiller Gud som [[utomjordisk liv]]. Mange av desse meiner at [[intelligens|intelligente]] vesen frå ei anna verd har vitja [[Jorda]] i tusenvis av år og har påverka utveklinga av våre [[religion]]ar. Somme av desse hevdar at [[profet]]ar eller [[messias]]ar vart sende til Jorda utanfrå for å læra menneska [[moral]] og oppmuntra [[sivilisasjon]]en vår til vekst og utvekling. [[Fil:Europe belief in god.png|thumb|250px|Figuren illustrerer kor mange som trur på Guds eksistens i dei europeiska landa i 2005. Flest truande finst i område der kristen katolsk kyrkje eller islam står sterkt. I Noreg er det i 2006 29 % som trur på Gud [http://pub.tv2.no/nettavisen/innenriks/article562347.ece] ]] == Er Gud til? == Folk har ordskiftast om det finst [[gudar]] sidan minst klassiske tider. === Grunnar for at det må finnast ein Gud === * [[Ontologi]]sk grunnjeving: Om det finst ei førestilling av eit vesen som er heilt utan feil, er det uavvendeleg at det vesenet finst. Gå ut frå at Gud er det mest fullkomne vesenet ein kan førestilla seg. Eit vesen som finst er meir fullkome enn eit vesen som ikkje finst. Gå no ut frå at Gud ikkje finst i røyndommen. Om det er slik so må det vera mogleg å førestilla seg eit vesen som er høgare enn Gud. Men Gud er det høgaste vesenet me kan førestilla oss. Dette viser at å hevda at Gud ikkje finst fører til ei logisk motseiing, og må vera feil. Gud må difor finnast. * [[Kosmologi]]sk grunngjeving: Gud må finnast fordi [[universet]] finst. Kvar verknad har ei årsak, og ingenting kan vera si eiga årsak. Sidan ei årsaksrekkje ikkje kan ha uavgrensa lengde må alt som finst ha ei fyrste årsak. [[Universitet]] må difor ha ei fyrste årsak, som er det me kallar Gud. * [[Teleologi]]sk grunngjeving: Strukturtrekk ved universet, slik som den høge kompleksiteten av universet eller den tilsynelatande fininnstillinga av fysiske konstantar, krev ein guddommeleg skapar. * [[Moral]]sk grunngjeving: Det at det finst «godt» og «vondt» inneber at Gud eksisterer. === Grunnar mot at det finst ein Gud === Alternativt er det ei rekkje argument mot Guds eksistens: * [[Det ondes problem]]: Unødig liding strir mot tanken om ein [[allmektig]] og [[allkjærleg]] Gud. * Motstridande [[openberring]]ar: Mangfaldet i ulike [[religiøse]] trusretningar gjer at «sanninga» i kvart [[gudssyn]] er høgst usannsynleg. * Motstridande eigenskapar hjå Gud: Mange av eigenskapane som er tillagt Gud strir ofte logisk mot kvarandre. * [[Ateisme|Ateistiske]] argument: [[Bevisbyrde|Bevisbyrda]] ligg hjå dei som hevdar at Gud eksisterer, fordi ein slik påstand er så utanom det vanlege at ein må sjå bort frå påstanden inntil det motsette er vist gjennom overtygande erfaringsmessige prov. Det vert hevda at dette er sjølvmotseiande, fordi eit einaste uomstøyteleg bevis på Guds eksistens nødvendigvis utelukkar [[fri vilje]]. * [[Kosmologi]]ske argument: Eit anna vanleg argument for Guds eksistens handlar om [[primær årsak]]: Alt vi kjenner i universet har blitt forårsaka av noko anna. Difor må universet sjølv ha ei årsak, ei guddommeleg kraft. Dette kan først synast logisk men det løyser ikkje det første trinnet, for om ein trekkjer argumentet enno vidare, kven skapte Gud? Med andre ord, viss alt må ha ei årsak eller ein forgjengar, kven eller kva kom då før Gud? Dessutan, viss Gud kunne eksistera utan nokon årsak eller forgjengar, kvifor treng me i det heile å forklara universet? * Påstanden «strukturtrekk ved universet, slik som den høge kompleksiteten av universet eller den tilsynelatande fininnstillinga av fysiske [[konstantar]], krev ein guddommeleg skapar» vert motsagte av at mange fysiske system har ein stabil tilstand (likevektilstand); om dei vert forstyrra endrar dei seg tilbake til den stabile tilstanden. Nokre system endrar brått tilstand om forstyrringa overgår ei viss grense, som til dømes ein kvist som vert broten av, ein ballong som eksploderer om trykket vert for høgt, osb. Andre system er ustabile, men endrar seg så sakte at det er vanskeleg å påvisa endringa. Det finst òg kvasistabile og kaotiske system, som har mange tilstandar, som til dømes [[Lorenzattraktor]]ar. I fylje [[termodynamikken 2. hovudsetning]] kan ikkje [[entropi]]en (uorden) i universet avta. Når den endrar seg må den difor [[homogoen]]iteten i universet auka. At universet har stor komplekistet er difor ikkje vanskelg å forklara vitskapeleg. * Påstanden «om det finst ei førestilling av eit vesen som er heilt utan feil, er det uavvendeleg at det vesenet finst» er ikkje logisk. At det «finst ei førestilling om» at eit vesen finst fører ikkje til «at vesenet finst». Då måtte det i så fall finnast [[troll]] så lenge nokon førestilte seg at dei fanst, men hittil har ikkje eit einaste troll vorte funne i [[arkeologi]]ske utgravingar. === Fideisme === [[Fideisme]]n hevdar at alle forsøk på å prova om Gud finst eller ikkje, er feilslåtte fordi ein tru på Gud nettopp er avhengig av tru og ingen rasjonelle argument eller prov. I dette synet er Guds [[eksistens]] eit åndeleg spørsmål i motsetnad til eit intellektuelt spørsmål. [[Fideistar]] viser gjerne til skriftstader som støtte for synet deira, til dømes [[hebrearbrevet 11:6.]] == Nemningar for Gud == === Ordsoge === Ordet «gud» kjem frå [[norrønt]] ''goð, guð'', [[urgermansk]] ''guđom''. Den opphavlege meininga og opphavet til det germanske ordet har vore sterkt omdiskutert, men det er ei viss semje om den rekonstruerte proto-[[indoeuropeiske]] forma ''*ǵhutóm,'' som er passiv perfektum partisipp av rota ''*ǵhu-,'' som truleg tyder «skjenk» (alkoholhaldig drikke) eller «offer». Samanlikn med [[sanskrit|vedisk sanskrit]] ''hu-,'' «å ofra», og [[gresk]] ''khu-, kheu-,'' [[germanske|germansk]] ''geutan,'' [[angelsaksisk]] ''gēotan'', «å tømma». Sambandet mellom desse tydingane er truleg «å tømma ein skjenk». Ei anna mogleg tyding av ''*ǵhutóm'' er «påkalling», beslekta med sanskrit ''hūta''. Ordet ''god'' vart brukt for gresk ''theos'' og [[latin]] ''deus'' i germanske omsetjingar av [[Bibelen]], først i den [[gotisk]]e omsetjinga av [[Det Nye Testamentet]] ved [[Ulfilas]]. === Store bokstavar === Utviklinga av [[dansk]] og [[norsk]] rettskriving var dominert av [[kristendommen|kristelege]] tekstar. «Gud» med stor forbokstav blei først brukt om det [[jødedom|jødisk]]-[[kristendommen|kristne]] gudsomgrepet, men inneber no alle monoteistiske gudsomgrep, jamvel omsetjinga av [[arabisk]] ''[[Allah]]''. I tidleg moderne omsetjingar av [[Bibelen]] vart ''[[tetragrammaton]], [[JHVH]],'' («dei fire bokstavane») skrivne med store bokstavar som ''IEHOUAH'' eller ''JEHOVAH''. Ein eldre skrifttradisjon var å omsetje ''JHVH'' til «Herren», ''Elohim'' til «Gud», ''Adonay JHVH'' og ''Adonai Elohim'' til «Herren Gud», og ''kurios ho theos'' til «Herren Gud» (i [[Det nye testamentet]]). Bruken av stor forbokstav som i eigennamn er halden ved like for å skilja omgrepet av ein einskild Gud frå [[heidningskap|heidne]] guddomar eller, i [[kristendommen]], falske gudebilete, der liten forbokstav blir nytta framleis og tilsvarar bruken av [[latin]] ''deus''. Også [[pronomen]] som henviser til Gud blir ofte skrivne med store forbokstavar, tradisjonelt i tredjeperson hankjønn, så som «Han» og «Hans». I nyare tid brukar somme òg hokjønn om Gud – «Ho» og «Hennar» – og andreperson om den personlege, nære Gud: «Du» og «Din». === Namn på Gud === Namna Gud, God og Gott er dei [[nordgermanske|skandinaviske]], [[engelsk]]e og [[tysk]]e eigennamna for guddomen i monoteistiske [[religion]]ar. Det finst forskjellige namn på Gud i ulike religiøse tradisjonar: * [[Allah]] er arabisk for Gud og blir brukt innan [[islam]] og [[bahai]], og dessutan mellom anna av arabisktalande [[jødedommen|jødar]] og [[kristendommen|kristne]]. * [[JHVH]] (basert på [[hebraisk]] ''JHVH'' [יהוה]) og [[Elohim]] er nokre av namna som er brukt for Gud i den [[jødedommen|jødiske]] og [[kristendommen|kristne]] [[Bibelen]]. Dette namnet blir i nyare tid ofte skrive [[Jehova]] eller [[Jahve]], men det er ikkje visseleg kjent korleis namnet, som etter [[jødedommen|jødisk religion]] er [[tabu|forbode]] å uttala utanom i [[Tempelet i Jerusalem]], faktisk vart uttala. <!--* See [[The name of God in Judaism]] for Jewish names of God. (Note: when written or typed as a proper noun, some observant Jews will use the form "G-d" so that "the written name of God cannot be desecrated". Some Orthodox Jews consider this inappropriate because English is not the Holy Language.) --> * «Den evige» blir ein del bruka som omsetjing av Gudsnamnet [[JHVH]] i [[jødedommen|jødiske]] og [[kristendommen|kristne]] tekstar. * [[Treeininga|Den heilage treeininga]] (dvs. [[Gud Faderen|Faderen]], [[Jesus Kristus|Sonen]] og [[den heilage anden]]) er ei nemning som hovudsakleg blir brukt i [[katolisisme|katolske]] og austleg-[[ortodoks]]e bøner og [[liturgi]]. * Somme kyrkjesamfunn omtalar òg Gud som «Den eine», som kan vera ein meir kjønnsnøytral måte å omtala Gud på. * Dei fleste [[hinduisme|hinduar]] tilber personifiserte former av Gud, til dømes [[Devi]] (gudinna), former av [[Visjnu]], [[Sjiva]] og [[Murugan]]. Omgrepet ''[[brahman]]'' er det næraste ein kjem det monoteistiske gudsomgrepet. * [[Sikhismen|Sikhar]] tilber Gud under namnet [[Waheguru]], ''den sanne [[guru]]en''. * [[Jah]] er eitt av Gudsnamna i [[jødedommen]] og hovudnamnet på Gud i [[rastafarianisme]]n. == Sjå òg == * [[Gudinne]] * [[Gudshus]] * [[Religion]] * [[Teologi]] == Bakgrunnsstoff == * [http://www.god.com/ God.com] * [http://www.vatican.net Vatican.net] * [http://paternoster.biografi.org Pater noster] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419071701/http://paternoster.biografi.org/ |date=2008-04-19 }} * [http://www.forskning.no/Artikler/2006/februar/1139323535.39 Forskning.no om nevrologi og Gud] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509123839/http://www.forskning.no/Artikler/2006/februar/1139323535.39 |date=2006-05-09 }} === Leksikonoppslag === * [http://www.caplex.no/Web/ArticleView.aspx?id=9313308 Oppslagsordet «Gud» i eittbindsleksikonet «Caplex»] * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007061904014?page=559 Oppslagsordet «Gud» i ''Pax leksikon'' (venstreorientert leksikon frå 1976)] * [https://runeberg.org/salmonsen/2/10/0355.html Oppslagsordet «Gud» i ''Salmonsens konversationsleksikon'' (dansk leksikon utgjeve 1915-1930)] * [https://runeberg.org/nfbj/0292.html Oppslagsordet «Gud» i ''Nordisk familjebok'' (svensk leksikon frå 1909)] {{tidlegare utvald|år=2006}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Filosofi]] [[Kategori:Gudar|*]] [[Kategori:Religiøse omgrep]] gnlo4a62uvlznhqhxzkiakul621blc8 3679518 3679513 2026-10-17T11:06:58Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679518 wikitext text/x-wiki [[Fil:Jagannath.jpg|mini|[[Jagannath]], ei form av guden [[Visjnu]], i eit alter ved vegen i [[Orissa]]. Statuen til høgre viser ein mann klar til å bøya seg for guddommen i bøn.]] [[Fil:GustafVasa Benches.jpg|mini|200px|[[Kyrkje]]benker i [[Gustaf Vasa-kyrkja]] i Stockholm. Her har mange vore og søkt Gud.]] [[Fil:AndalusQuran.JPG|mini|200px|[[Koranen]] blir sett på som den direkte talen frå Gud til mennesket av [[islam|muslimane]]. Denne sida er laga i [[Andalusia]] på 1100-talet.]] [[Fil:Meister der Bibel des Patrice Léon 001.jpg|mini|200px|[[Dei abrahamittiske religionane]] fortel at [[Moses]] tala direkte med Gud. Her får han [[dei ti boda]] frå Gud.]] '''Gud''' er ei nemning brukt om forestillinga om ei [[overnaturleg]] kraft eller eit vesen som har stor makt over [[verd]]a, og ofte er både allmektig, allvitande og altnærverande. Ein skil mellom ''ein gud'' med [[liten bokstav]], som kan vera ein av [[polyteisme|fleire gudar]], og ''Gud'' med [[stor bokstav]], som då blir rekna som [[monoteisme|den einaste guden]]. Tru på noko gudeleg kallar ein [[religion]]. Religionar har ofte fastsette måtar å nærma seg den overnaturlege krafta på, ofte gjennom ulike [[seremoni]]ar eller [[bøn]]. == Former for gudstru == === Monoteisme === [[Monoteisme]] inneber at det finst berre éin Gud, og/eller at den eine, sanne Guden blir tilbeden under ulike namn i ulike [[religion]]ar. Det er likevel verdt å merkja seg at monoteistar i ein religion kan sjå – og ofte ser – den monoteistiske guden i ein annan religion som ein falsk gud. Til dømes meiner mange [[kristen fundamentalisme|kristne fundamentalistar]] at guden [[Allah]] innan [[islam]] er ein falsk gud eller [[demon]], sjølv om nokre teologar og språkvitarar går gode for at ''Allah'' berre er det [[arabisk]]e ordet for ''Gud'' og ikkje noko bokstaveleg namn på ein særskilt muslimsk gud. Mange [[jødedommen|jødar]] ser på den [[kristendommen|kristne]] Messias (det vil seia [[Jesus Kristus]]) som ein falsk gud. Dei fleste kristne meiner at Bibelens Gud er den einaste, [[Den Heilage Treeininga|éin treeinig Gud]] og at alle andre religionar tilber ein falsk Gud. Nokre meiner at alle gudar i andre religionar i røynda er demonar i forkledning (sjå t.d. [[wikisource:Bible, English, King James, 2 Corinthians#Chapter 11|Andre korintarbrev, kap. 11, vers 14]]). Austleg religiøse og [[kristen liberalisme|liberale kristne]] er meir opne for at folk som har ei anna tru, tilber den same Guden som dei sjølve. === Polyteisme === [[Polyteisme]] er ei tru på fleire ulike og delvis uavhengige gudar som gjerne har ansvar for ulike særfelt og blir dyrka ulike stader eller av ulike personar. Det finst svært mange polyteistiske religionar, til dømes norrøn [[åsatru]], gammal [[egyptisk gudelære]] og [[aztekisk gudelære]]. [[Hinduismen]] blir ofte kalla polyteistisk ettersom det finst fleire guddommar der; mange hinduiske lærarar meiner likevel at dei alle er ulike uttrykk for den same guden. === Panteisme og panenteisme === [[Panteisme]] inneber at Gud er [[universet]] og at universet er Gud. [[Panenteisme|Pan''en''teisme]] tyder at Gud inneheld, men ikkje er det same som universet. Skilnadene mellom desse kan synast underfundige, til dels unødige. Uttrykket panteisme kan òg brukast om [[naturreligion]]ar der ein meiner at Gud er i alt, og alt er Gud. [[Kabbala]], [[jødedommen|jødisk]] [[mystikk]], målar eit panteistisk/panenteistisk syn på Gud som har brei oppslutning innan [[jødedom|hasidisk jødedom]], særleg grunnleggjaren [[Baal Shem Tov]]. Dette er òg synet til den [[liberale katolske kyrkja]], [[teosofi]]en, [[kosmoteisme]]n, [[hinduisme]]n, somme delar av [[buddhisme]]n og [[taoisme]]n, saman med visse andre trusretningar og enkeltindivid innan fleire trusretningar. === Teisme og deisme === [[Teisme]] inneber at Gud er både transcendent og immanent – både utanfor verda og i verda – Gud er uendeleg og uforklarleg, og samtidig til stades i kvardagen. [[Katolisisme|Katolsk]] teologi meiner at Gud er uendeleg enkel og utanfor tid og rom. Dei fleste teistar hevdar at Gud er både [[allmektig]] (''omnipotent''), [[allvitande]] (''omniscient'') og altnærverande (''omnipresent''), og at Gud er ein god Gud. Men denne trua reiser spørsmål om Guds ansvar for [[ondskap]] og liding i verda (sjå: [[det ondes problem]]). Nokre teistar tilskriv Gud ei sjølvbevisst eller målbevisst innskrenking av eiga makt, vit og godskap. [[Open teisme]] hevdar derimot at det ''er'' grenser for Guds makt. Ordet ''teisme'' blir av somme brukt om all slags gudstru, anten det er [[monoteisme]] eller [[polyteisme]]. [[Deisme]] inneber at Gud er utelukkande transcendent: Gud finst, men blandar seg ikkje inn i verda meir enn det han trong for å skapa verda. I dette synet er ikkje Gud menneskeliknande og svarer ikkje på [[bøn]]er eller lèt det skje [[mirakel]]. === Dysteisme === [[Dysteisme]] er ei form for [[teisme]] der Gud blir oppfatta som ondsinna. Dette er ein konsekvens av [[det ondes problem]]. Dysteistiske overveiingar er vanlege innan fleire slags teologiar, men det er ingen kjende [[kyrkje]]r som praktiserer dysteisme. Sjå likevel [[satanisme]] ([[djevel]]-dyrking). === Ateisme og agnostisisme === [[Ateisme]] er ei nemning brukt om det å ikkje tru på nokon gud. [[Agnostisisme]] inneber at ein er usikker på om det finst nokon gud eller ikkje, eller at ein beint fram er overtydd om at ein ikkje ''kan'' vita om gud(ar) eksisterer eller ikkje. [[Fil:God2-Sistine Chapel.png|thumb|360px|Gud skapar [[menneske]]t. Utsnitt frå måleri av [[Michelangelo]] i [[det sixtinske kapellet]] i [[Vatikanet]].]] == Gudssyn i ulike kulturar == === Norrønt gudssyn === [[norrøn mytologi|Åsatrua]] var ein typisk indoeuropeisk polyteistisk religion der gudane hadde makt og kunne, men ikkje var allmektige og allkunnige. Gudane levde om lag som menneske, dei kjempa, elska, blei lurte og søkte [[visdom]]. [[Odin]], som saman med brørne [[Ve og Vilje]] skapte [[Yme|verda]] og [[Ask og Embla|dei første menneska]], blir ofte halden fram som den viktigaste norrøne guden. Det finst også andre gudar som [[Idun]] og [[Balder]]. Men soger og namnetradisjonar tyder på at [[Tor]] og [[Frøy]]/[[Frøya]] var viktigare for folk flest. Tor var ein [[vêrgud]] medan Frøy og Frøya var gudar for [[grøde]]. Offer til desse gudane ville kanskje blidgjera dei slik at ein fekk godt vêr og gode avlingar. === Jødiske, kristne og muslimske gudssyn === [[Jødedommen]], [[kristendommen]] og [[islam]] ser på Gud som eit vesen som skapte [[verda]] og herskar over [[universet]]. Gud blir oftast sett på som heilag (fri frå [[synd]] og ikkje forderveleg), rettvis (rettferdig, rett, og sann i alle avgjerder), sjølvstyrande (med urokkeleg vilje), allmektig (''omnipotent''), allvitande (''omniscient''), altelskande (''omnibenevolent''), og altnærverande (''omnipresent''). Jødar, kristne og muslimar oppfattar ofte Gud som ein personleg Gud, med ein vilje og personlegdom. Men mange [[rasjonalisme|rasjonalistiske]] [[filosofi|filosofar]] i desse religionane i [[mellomalderen]], blant dei [[Maimonides]], meinte at ein ikkje skulle sjå på Gud som personleg, og at slike personlege eigenskapar hos Gud berre er meint som [[metafor]]ar. Somme meiner framleis at desse oppfatningane er rette, men blant [[lekfolk]] i dag er det lita merksemd om dette. I austleg kristendom er det ei grunnleggjande sanning at Gud er personleg, og ein snakkar såleis om dei tre personane i [[Den Heilage Treeininga]]. Det vert òg understreka at Gud har ein vilje, og at Gud og Son Hans tar to viljar – guddommeleg og menneskeleg – sjølv om desse aldri er i konflikt. <!--The personhood of God and of all human people is essential to the concept of theosis or deification.--> ==== Bibelske definisjonar av Gud ==== Den hebraiske [[Bibelen]] ([[Tanákh]] i [[jødedommen]], [[Det gamle testamentet]] i [[kristendommen]]) karakteriserer Gud ved følgjande eigenskapar: «Herren Gud er ein miskunnsam og nådig Gud; langt frå sinne og stor av godskap og sanning; lèt gjera miskunn til dei tusen [ledd], forlèt misgjerning og overtrinn og synd; men lèt ei den skuldige ustraffa. [Gud] heimsøkjer misgjerningane åt fedrar på born og på borns born, på tredje [[leddet]] og på fjerde [leddet].» (''[[Andre mosebok|2. mos.]]'' 34:6–7) Den hebraiske Bibelen inneheld ingen systematisk [[teologi]]: Det blir ikkje gjort noko forsøk på å gje ei filosofisk eller streng definisjon av Gud, eller på korleis Gud opptrer i verda. Bøkene forklarar aldri Guds vesen uttrykkjeleg, og dette ser ein til dømes i [[Andre mosebok]] med Guds påstand «du kan ikkje sjå åsynet mitt, for inga menneske kan sjå meg og leva» (2 Mos 33:20). Ingen stad i den hebraiske Bibelen blir orda allmektig, allkunnig eller allkjærleg brukt for å definera Gud på systematisk vis. Sjølv om skrifta ikkje gjer systematisk reie for Gud, blir det gjeve eit poetisk bilete av Gud og samhøvet hans til [[menneske|menneska]]. Ifølgje [[bibelhistorie|bibelhistorikaren]] Yehezkal Kaufmann var den viktige nyvinninga ved bibelsk teologi å framstilla ein Gud som bryr seg om folk, og som bryr seg om korvidt folk bryr seg om Han. Folk flest meiner Bibelen inneheld menneska sitt syn på Gud, men den jødiske teologen [[Abraham Joshua Heschel]] omtalar den bibelske guden som «antropopatisk», som tyder at Bibelen er Gud sitt syn på menneska og ikkje omvendt. På liknande vis inneheld [[Det nye testamentet]] heller ingen systematisk teologi: Det blir ikkje gjort noko forsøk på å gje ei filosofisk eller streng definisjon av Gud, eller på korleis Gud opptrer i verda. Det nye testamentet gjev likevel ein indirekte teologi ved å hevda at Gud vart menneske og jamvel var Gud fullt ut, i personen [[Jesus Kristus]], og at Han seinare sende [[Den Heilage Ande]]. I dette synet blir Gud nokon som ein kan sjå og ta på, og som kan snakka og te seg på vis som menneska lett kan oppfatta, samstundes som Han blir verande utomjordisk og usynleg. Dette synest som eit radikalt brot med gudssynet i den hebraiske Bibelen. Utsegnene om Guds vesen i Det nye testamentet vart etter kvart utvikla til læra om [[Den Heilage Treeininga]]. ==== Kabbalistisk definisjon av Gud ==== [[Kabbalá]] (jødisk mystikk) inneber at Gud er korkje ånd eller kropp. I staden er Gud skaparen av båe to, men er sjølv ingen av dei. Men viss Gud er så ulikt skaparverket, korleis kan det så finnast samhandling mellom Skaparen og det skapte? Dette spørsmålet leia kabbalistane til å sjå føre seg to sider ved Gud; (a) Gud sjølv, som i sanning er uråd å kjenna, og (b) den openberre sida av Gud som skapte og opprettheld [[universet]] og samhandlar med menneska på ein personleg måte. Kabbalistar meiner desse to sidene ikkje er motstridande men utfyllande. ==== Negativ teologi ==== Mange tidlege kristne [[helgen]]ar og mellomalderfilosofar argumenterte for såkalla [[apopatisk teologi]], ei tilnærming til kunnskap om Gud gjennom negative attributtar. Ein skulle til dømes ikkje seia at Gud er til stades, for alt ein trygt kunne seia var at Gud ikkje er fråverande. Ein skulle ikkje seia at Gud er vis, men ein kunne seia at Gud ikkje er uvitande. Ein skulle ikkje seia at Gud er [[Den Eine|Éin]], men ein kunne seia at det ikkje er fleire sider ved Guds vesen. Slike utsegner kan kallast for [[negativ teologi]]. ==== Den Eine og Den Heilage Treeininga ==== [[Jødedommen|Jødar]], [[islam|muslimar]] og ei lita mengd [[kristendommen|kristne]] er unitære [[monoteisme|monoteistar]]. Det store fleirtalet av kristne har vore og er framleis trinitære monoteistar. * Unitære monoteistar meiner at det er berre éin person og eitt vesen i Gud. Somme tilhengjarar av dette synet ser på trinitær monoteisme som ein slags [[polyteisme]]. * Trinitære monoteistar trur på ein Gud som eksisterer som tre fråskilde personar som deler det same vesenet. Den kristne utgåva av dette vert kalla [[den heilage treeininga]] – [[Gud faderen|Faderen]], Sonen ([[Jesus Kristus]]) og [[den heilage anden]]. Trinitarianarar meiner at dei tre personane har same føremål, heilagskap og allmakt, og difor kan kvar av dei tilbedast som Gud utan å bryta med tanken om at ein berre skal tilbe éin Gud. Innan hinduismen finst det eit tilsvarande omgrep, [[trimurti]]. * [[Siste dagars heilage|Mormonarar]] meiner at det finst tre ulike gudelege personlegdomar. Ein av desse er ein [[ånd|ande]] utan lekam omtalt som [[den heilage anden]]. Dei to andre er andar med fullendte eller strålande (ofte kalla himmelske) lekamar omtala som «Den himmelske faren» (eller mindre vanleg ''Elohim'') og sonen hans, [[Jesus Kristus]]. Mormonarar trur at Gud er ein heilag mann som steig fram til guddom ved ein stadig utveklingsprosess. Dei meiner at [[menneske|menneska]] ved å følgja religionslæra i røynda kan verta gudar («å verta som Den himmelske faren») på eit tidspunkt etter [[død]] og [[oppståing]]. Dette vert òg kalla [[eksaltasjon]]. * [[Hasidisk jødedom|Hasidiske jødar]] trur på ti [[sefirot]] (utstrålingar) av Gud. Kvar av desse er meir fråskilde enn eigenskapar, men mindre fråskilde enn ulike personlegdomar. * [[Monisme]] er den [[metafysikk|metafysiske]] oppfatninga at alt er av eit einaste vesen, stoff eller kraft, som ein [[panteisme|panteistisk]] eller [[panenteisme|panenteistisk]], nærværande Gud. Monisme kan famna andre tolkingar av Gud. * [[Dualisme]] er tanken om to nærast like guddommelege vesen; den eine er den gode Guden, og den andre er ein ond gud, eller [[Satan]]. Alle skapningar er under påverknad av den eine eller andre sida, anten dei veit det eller ikkje. [[Zoroastrianisme]] er eit døme på dualisme. === Hinduiske definisjonar av Gud === I moderne [[hinduisme]] er ''[[brahman]]'' det som ligg bak røynda. Brahman er oversanseleg og går over grensene for det vi kan røyne. Dei fleste hinduar tilber ikkje det formlause ''brahman'', men ei meir konkret gudsform, som [[Visjnu]], [[Sjiva]] eller [[Murugan]]. I nokre tradisjonar er slike gudsformer sett på som ei tolking av brahman «med form», som ein tilber fordi det er svært vanskeleg å dyrka noko så oversanseleg som brahman. Motsett meiner andre tradisjonar at gudsforma dei dyrkar ''er'' brahman og ikkje berre ei tolking av det. Debatten om brahman sin grunnhått er mindre viktig i folkeleg hinduisme. Hinduar flest tilber gudane det er vanleg å dyrka i dei ulike gruppene dei høyrer til utan å tenkja på sambandet mellom desse gudane og brahman. Slike gudar kan vera knytte til ein stad, eit yrke, ein [[kaste]], ei ætt, eit høve, osb. Mellom anna dyrkar ein [[Ganesja]] i samband med byrjingar, [[Sarasvati]] i samband med utdanning, [[Visjvakarman]] om ein er [[smed]] og [[Aravan]] om ein er [[Aruvani|transseksuell]]. Desse gudane tarv ikkje vera mannlege. [[Devi]], modergudinna, som er kjend under ulike former og namn, er dyrka av mange som den største krafta i verda. === Spesialgudar === I [[religion]]ar med mange gudar har dei ulike gudane ofte ansvar for spesielle oppgåver som [[vêr]]et (til dømes den [[norønne guden [[Tor]]), somme for kjærleik (til dømes den greske guden [[Eros]]). Andre gudar hadde ansvar for fleire disiplinar, som den egyptiske guden [[Thoth]]), som hadde ansvaret for skrivekunsten, [[matematikk]], [[biologi]], osb. === Andre åndelege vesen === Dei fleste trusretningar gjev òg rom for at det eksisterer andre og mindre mektige åndelege vesen, og kallar dei slikt som [[engel|englar]], [[helgen]]ar, [[djinn]]ar, [[demon]]ar og [[deva]]er. == Filosofiske drøftingar av Gud == === Teologi === Teologi er studiet av [[religion|religiøs]] tru. Teologar søkjer å forklara og systematisera tru, og somme uttrykkjer sin eigen erfaring med det guddommelege. Teologar stiller spørsmål som ''Kva er Guds natur? Kva tyder det at Gud er [[Den Eine]]? Kva inneber det at folk trur på Gud som ei [[Den Heilage Treeininga|toeining eller treeining]], og kva tyder desse omgrepa? Er Gud utanfor verda eller ein del av verda, eller ei blanding? Kva er forholdet mellom Gud og [[universet]], og mellom Gud og [[menneske|menneska]]?'' === Aristoteles === I sin ''[[Metafysikk]]'' drøftar [[Aristoteles]] meininga med «vesenet i skapningen». Aristoteles meiner at «vesen» først og fremst viser til dei Urørde Kreftene, og tilskreiv ei slik til kvar av rørslene i [[himmel|himlane]]. Kvar Urørd Kraft grublar stadig over si eiga grubling. Det som derimot passar i meininga «skapning» ved å ha krafta til rørsle i seg sjølv, rører seg av di kjennskapen til si eiga Kraft gjer at det sjølv etterliknar denne Krafta. === Friedrich Nietzsche === I det viktige verket hans ''[[Antikrist]]'' angrip [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] tysk [[skriftlærd]] kristendom for det han kalla omdefineringa (''transvalueringa'') deira av sunne, instinktive verdiar. Han overgjekk dei [[agnostisisme|agnostiske]] og [[ateisme|ateistiske]] tenkjarane frå [[opplysningstida]] som meinte at [[kristendommen]] kunne vera alt frå ein falsk [[religion]] til at han av [[apostel]]en [[Paulus]] i [[romarriket]] medvite var fremja som ein ibuande dårleg og undergravande religion <!--(eller i moderne språkbruk psykologisk krigføring)--> som ein fordekt hemn etter dei romerske øydeleggingane av [[Jerusalem]] og [[Tempelet i Jerusalem|tempelet]] under [[jødekrigane]]. Men i ''Antikrist'' tilkjennegjev Nietzsche ei påfallande høg oppfatning av [[Jesus Kristus]] og hevda at dagens skriftlærde lèt vere å leggja merke til mannen [[Jesus]], berre til si eiga utlegging av [[Kristus]]. Ifølgje den amerikanske skribenten [[H. L. Mencken]] meinte Nietzsche at religionen til [[det gamle Hellas|dei gamle grekarane]] i klassisk tid gjekk kristendommen ein høg gang fordi den framstilte sterke, heltemodige og kloke menneske som førebilde og ikkje freista å svartmåle sunne, naturlege ønskemål som til dømes skaparevne og [[dikt]]ning. Nietzsche sitt arbeid har òg blitt verdsett som religiøst «avprogrammeringsverkty» slik som i boka ''Which Way Western Man?'' av den tidlegare amerikanske presten og medgrunnleggjaren av [[borgarrett]]sorganisasjonen ACLU, [[William Gayley Simpson]]. I dette storverket gjer han på grundig teologisk vis greie for korleis Nietzsche let han sjå lyset frå [[Charles Darwin|Darwin]] og overvinna den forstyrra «[[slave]]moraliteten» som var innprenta i han av samfunnet og religiøst likesinna. == Moderne syn på Gud == <!-- === Matematiske definisjonar === Matematikaren [[Georg Cantor]] jamførte Gud med det [[matematikk|matematiske]] konseptet om det [[absolutt uendeleg]]e. [[Kurt Gödel]]s [[ontologisk prov|ontologiske prov]] er ei matematisk formulering av [[Anselm of Canterbury|sankt Anselm]] sitt [[ontologisk argument|ontologiske argument]]. --> === Prosessteologi og open teisme === [[Prosessteologi]] er ei tankeretning påverka av den metafysiske [[prosessfilosofi]]en til [[Alfred North Whitehead]] frå byrjinga av [[1900-talet]]. [[Open teisme]], ei teologisk røyrsle som tok til på [[1990-talet]], liknar men er ikkje identisk med prosessteologi. I begge syn er Gud ikkje allmektig i den klassiske tydinga av eit tvingande vesen. Røynsla er ikkje samansett av stoff som varer evig, men av hendingar på rad og rekkje som gjev erfaring. [[Universet]] er kjenneteikna av prosessar og endringar som den [[fri vilje|frie vilja]] utfører. Sjølvråderett kjenneteiknar alt i universet, ikkje berre [[menneske]]. Gud og skapningar vert skapte og skapar saman. Gud kan ikkje tvinga noko til å skje, men påverkar berre utføringa av denne universelle frie vilja ved å by fram moglegheiter. Sjå elles det som står om [[prosessteologi]], [[open teisme]] og [[panenteisme]]. === Og mennesket skapte Gud i sitt bilde === I same gata som prosessteologi og open teisme ligg trua på eller ønsket om at menneska vil skapa ein Gud, til dømes ut frå arbeidet med [[kunstig intelligens]]. [[Science fiction]]-forfattaren [[Arthur C. Clarke]] sa i eit intervju at det kan henda vår rolle på denne planeten ikkje er å tilbe Gud, men å skapa han. Ein annan variant av denne hypotesen er at menneska eller eit utval av menneske av seg sjølve vil skapa eller utvikla seg til ein ettermenneskeleg Gud. For nokre døme på dette, sjå [[kosmoteisme]], [[transhumanisme]], [[prometeisme]] og [[teknologisk singularitet]]. === Utomjordiske vesen === Nokre ganske nye trusretningar og bøker framstiller Gud som [[utomjordisk liv]]. Mange av desse meiner at [[intelligens|intelligente]] vesen frå ei anna verd har vitja [[Jorda]] i tusenvis av år og har påverka utveklinga av våre [[religion]]ar. Somme av desse hevdar at [[profet]]ar eller [[messias]]ar vart sende til Jorda utanfrå for å læra menneska [[moral]] og oppmuntra [[sivilisasjon]]en vår til vekst og utvekling. [[Fil:Europe belief in god.png|thumb|250px|Figuren illustrerer kor mange som trur på Guds eksistens i dei europeiska landa i 2005. Flest truande finst i område der kristen katolsk kyrkje eller islam står sterkt. I Noreg er det i 2006 29 % som trur på Gud [http://pub.tv2.no/nettavisen/innenriks/article562347.ece] ]] == Er Gud til? == Folk har ordskiftast om det finst [[gudar]] sidan minst klassiske tider. === Grunnar for at det må finnast ein Gud === * [[Ontologi]]sk grunnjeving: Om det finst ei førestilling av eit vesen som er heilt utan feil, er det uavvendeleg at det vesenet finst. Gå ut frå at Gud er det mest fullkomne vesenet ein kan førestilla seg. Eit vesen som finst er meir fullkome enn eit vesen som ikkje finst. Gå no ut frå at Gud ikkje finst i røyndommen. Om det er slik so må det vera mogleg å førestilla seg eit vesen som er høgare enn Gud. Men Gud er det høgaste vesenet me kan førestilla oss. Dette viser at å hevda at Gud ikkje finst fører til ei logisk motseiing, og må vera feil. Gud må difor finnast. * [[Kosmologi]]sk grunngjeving: Gud må finnast fordi [[universet]] finst. Kvar verknad har ei årsak, og ingenting kan vera si eiga årsak. Sidan ei årsaksrekkje ikkje kan ha uavgrensa lengde må alt som finst ha ei fyrste årsak. [[Universitet]] må difor ha ei fyrste årsak, som er det me kallar Gud. * [[Teleologi]]sk grunngjeving: Strukturtrekk ved universet, slik som den høge kompleksiteten av universet eller den tilsynelatande fininnstillinga av fysiske konstantar, krev ein guddommeleg skapar. * [[Moral]]sk grunngjeving: Det at det finst «godt» og «vondt» inneber at Gud eksisterer. === Grunnar mot at det finst ein Gud === Alternativt er det ei rekkje argument mot Guds eksistens: * [[Det ondes problem]]: Unødig liding strir mot tanken om ein [[allmektig]] og [[allkjærleg]] Gud. * Motstridande [[openberring]]ar: Mangfaldet i ulike [[religiøse]] trusretningar gjer at «sanninga» i kvart [[gudssyn]] er høgst usannsynleg. * Motstridande eigenskapar hjå Gud: Mange av eigenskapane som er tillagt Gud strir ofte logisk mot kvarandre. * [[Ateisme|Ateistiske]] argument: [[Bevisbyrde|Bevisbyrda]] ligg hjå dei som hevdar at Gud eksisterer, fordi ein slik påstand er så utanom det vanlege at ein må sjå bort frå påstanden inntil det motsette er vist gjennom overtygande erfaringsmessige prov. Det vert hevda at dette er sjølvmotseiande, fordi eit einaste uomstøyteleg bevis på Guds eksistens nødvendigvis utelukkar [[fri vilje]]. * [[Kosmologi]]ske argument: Eit anna vanleg argument for Guds eksistens handlar om [[primær årsak]]: Alt vi kjenner i universet har blitt forårsaka av noko anna. Difor må universet sjølv ha ei årsak, ei guddommeleg kraft. Dette kan først synast logisk men det løyser ikkje det første trinnet, for om ein trekkjer argumentet enno vidare, kven skapte Gud? Med andre ord, viss alt må ha ei årsak eller ein forgjengar, kven eller kva kom då før Gud? Dessutan, viss Gud kunne eksistera utan nokon årsak eller forgjengar, kvifor treng me i det heile å forklara universet? * Påstanden «strukturtrekk ved universet, slik som den høge kompleksiteten av universet eller den tilsynelatande fininnstillinga av fysiske [[konstantar]], krev ein guddommeleg skapar» vert motsagte av at mange fysiske system har ein stabil tilstand (likevektilstand); om dei vert forstyrra endrar dei seg tilbake til den stabile tilstanden. Nokre system endrar brått tilstand om forstyrringa overgår ei viss grense, som til dømes ein kvist som vert broten av, ein ballong som eksploderer om trykket vert for høgt, osb. Andre system er ustabile, men endrar seg så sakte at det er vanskeleg å påvisa endringa. Det finst òg kvasistabile og kaotiske system, som har mange tilstandar, som til dømes [[Lorenzattraktor]]ar. I fylje [[termodynamikken 2. hovudsetning]] kan ikkje [[entropi]]en (uorden) i universet avta. Når den endrar seg må den difor [[homogoen]]iteten i universet auka. At universet har stor komplekistet er difor ikkje vanskelg å forklara vitskapeleg. * Påstanden «om det finst ei førestilling av eit vesen som er heilt utan feil, er det uavvendeleg at det vesenet finst» er ikkje logisk. At det «finst ei førestilling om» at eit vesen finst fører ikkje til «at vesenet finst». Då måtte det i så fall finnast [[troll]] så lenge nokon førestilte seg at dei fanst, men hittil har ikkje eit einaste troll vorte funne i [[arkeologi]]ske utgravingar. === Fideisme === [[Fideisme]]n hevdar at alle forsøk på å prova om Gud finst eller ikkje, er feilslåtte fordi ein tru på Gud nettopp er avhengig av tru og ingen rasjonelle argument eller prov. I dette synet er Guds [[eksistens]] eit åndeleg spørsmål i motsetnad til eit intellektuelt spørsmål. [[Fideistar]] viser gjerne til skriftstader som støtte for synet deira, til dømes [[hebrearbrevet 11:6.]] == Nemningar for Gud == === Ordsoge === Ordet «gud» kjem frå [[norrønt]] ''goð, guð'', [[urgermansk]] ''guđom''. Den opphavlege meininga og opphavet til det germanske ordet har vore sterkt omdiskutert, men det er ei viss semje om den rekonstruerte proto-[[indoeuropeiske]] forma ''*ǵhutóm,'' som er passiv perfektum partisipp av rota ''*ǵhu-,'' som truleg tyder «skjenk» (alkoholhaldig drikke) eller «offer». Samanlikn med [[sanskrit|vedisk sanskrit]] ''hu-,'' «å ofra», og [[gresk]] ''khu-, kheu-,'' [[germanske|germansk]] ''geutan,'' [[angelsaksisk]] ''gēotan'', «å tømma». Sambandet mellom desse tydingane er truleg «å tømma ein skjenk». Ei anna mogleg tyding av ''*ǵhutóm'' er «påkalling», beslekta med sanskrit ''hūta''. Ordet ''god'' vart brukt for gresk ''theos'' og [[latin]] ''deus'' i germanske omsetjingar av [[Bibelen]], først i den [[gotisk]]e omsetjinga av [[Det Nye Testamentet]] ved [[Ulfilas]]. === Store bokstavar === Utviklinga av [[dansk]] og [[norsk]] rettskriving var dominert av [[kristendommen|kristelege]] tekstar. «Gud» med stor forbokstav blei først brukt om det [[jødedom|jødisk]]-[[kristendommen|kristne]] gudsomgrepet, men inneber no alle monoteistiske gudsomgrep, jamvel omsetjinga av [[arabisk]] ''[[Allah]]''. I tidleg moderne omsetjingar av [[Bibelen]] vart ''[[tetragrammaton]], [[JHVH]],'' («dei fire bokstavane») skrivne med store bokstavar som ''IEHOUAH'' eller ''JEHOVAH''. Ein eldre skrifttradisjon var å omsetje ''JHVH'' til «Herren», ''Elohim'' til «Gud», ''Adonay JHVH'' og ''Adonai Elohim'' til «Herren Gud», og ''kurios ho theos'' til «Herren Gud» (i [[Det nye testamentet]]). Bruken av stor forbokstav som i eigennamn er halden ved like for å skilja omgrepet av ein einskild Gud frå [[heidningskap|heidne]] guddomar eller, i [[kristendommen]], falske gudebilete, der liten forbokstav blir nytta framleis og tilsvarar bruken av [[latin]] ''deus''. Også [[pronomen]] som henviser til Gud blir ofte skrivne med store forbokstavar, tradisjonelt i tredjeperson hankjønn, så som «Han» og «Hans». I nyare tid brukar somme òg hokjønn om Gud – «Ho» og «Hennar» – og andreperson om den personlege, nære Gud: «Du» og «Din». === Namn på Gud === Namna Gud, God og Gott er dei [[nordgermanske|skandinaviske]], [[engelsk]]e og [[tysk]]e eigennamna for guddomen i monoteistiske [[religion]]ar. Det finst forskjellige namn på Gud i ulike religiøse tradisjonar: * [[Allah]] er arabisk for Gud og blir brukt innan [[islam]] og [[bahai]], og dessutan mellom anna av arabisktalande [[jødedommen|jødar]] og [[kristendommen|kristne]]. * [[JHVH]] (basert på [[hebraisk]] ''JHVH'' [יהוה]) og [[Elohim]] er nokre av namna som er brukt for Gud i den [[jødedommen|jødiske]] og [[kristendommen|kristne]] [[Bibelen]]. Dette namnet blir i nyare tid ofte skrive [[Jehova]] eller [[Jahve]], men det er ikkje visseleg kjent korleis namnet, som etter [[jødedommen|jødisk religion]] er [[tabu|forbode]] å uttala utanom i [[Tempelet i Jerusalem]], faktisk vart uttala. <!--* See [[The name of God in Judaism]] for Jewish names of God. (Note: when written or typed as a proper noun, some observant Jews will use the form "G-d" so that "the written name of God cannot be desecrated". Some Orthodox Jews consider this inappropriate because English is not the Holy Language.) --> * «Den evige» blir ein del bruka som omsetjing av Gudsnamnet [[JHVH]] i [[jødedommen|jødiske]] og [[kristendommen|kristne]] tekstar. * [[Treeininga|Den heilage treeininga]] (dvs. [[Gud Faderen|Faderen]], [[Jesus Kristus|Sonen]] og [[den heilage anden]]) er ei nemning som hovudsakleg blir brukt i [[katolisisme|katolske]] og austleg-[[ortodoks]]e bøner og [[liturgi]]. * Somme kyrkjesamfunn omtalar òg Gud som «Den eine», som kan vera ein meir kjønnsnøytral måte å omtala Gud på. * Dei fleste [[hinduisme|hinduar]] tilber personifiserte former av Gud, til dømes [[Devi]] (gudinna), former av [[Visjnu]], [[Sjiva]] og [[Murugan]]. Omgrepet ''[[brahman]]'' er det næraste ein kjem det monoteistiske gudsomgrepet. * [[Sikhismen|Sikhar]] tilber Gud under namnet [[Waheguru]], ''den sanne [[guru]]en''. * [[Jah]] er eitt av Gudsnamna i [[jødedommen]] og hovudnamnet på Gud i [[rastafarianisme]]n. == Sjå òg == * [[Gudinne]] * [[Gudshus]] * [[Religion]] * [[Teologi]] == Bakgrunnsstoff == * [http://www.forskning.no/Artikler/2006/februar/1139323535.39 Forskning.no om nevrologi og Gud] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509123839/http://www.forskning.no/Artikler/2006/februar/1139323535.39 |date=2006-05-09 }} === Leksikonoppslag === * [http://www.caplex.no/Web/ArticleView.aspx?id=9313308 Oppslagsordet «Gud» i eittbindsleksikonet «Caplex»] * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007061904014?page=559 Oppslagsordet «Gud» i ''Pax leksikon'' (venstreorientert leksikon frå 1976)] * [https://runeberg.org/salmonsen/2/10/0355.html Oppslagsordet «Gud» i ''Salmonsens konversationsleksikon'' (dansk leksikon utgjeve 1915-1930)] * [https://runeberg.org/nfbj/0292.html Oppslagsordet «Gud» i ''Nordisk familjebok'' (svensk leksikon frå 1909)] {{tidlegare utvald|år=2006}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Filosofi]] [[Kategori:Gudar|*]] [[Kategori:Religiøse omgrep]] 1eylbfrr0s55nqpnd23pxqql3cbax7e 0 6848 3679480 3432453 2026-10-17T10:13:13Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679480 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar}} '''Geirr Tveitt''' ({{levde|19. oktober|1908|1. februar|1981|Tveitt, Geirr}}), fødd '''Nils Tveit''', var ein [[Noreg|norsk]] [[komponist]] og [[pianist]]. Han skreiv [[klaverkonsert]]ar, [[ballett]]ar, [[opera]]er, viser og songar, og verk for [[kor]] og [[orkester]]. Velkjente<ref name=SNL/> verk er mellom anna «[[Hundrad folketonar frå Hardanger]]» og visa «[[Vi skal ikkje sova burt sumarnatta]]». I 1973 vann Tveitt [[Årets verk]] for ''«7 sanger til tekster av [[Ragnvald Skrede]]»''. I [[Store Norske Leksikon]] skreiv [[Sverre Edvardsen]] at komponisten var eigenarta, og i musikken hans møtest det norske og det kontinentale i ein fruktbar syntese, og "''Særlig karakteristisk er hans bruk av modale tonearter (kirketonearter), åpne klanger og taktvekslinger''".<ref name=SNL>https://snl.no/Geirr_Tveitt Vitja 2018-05-12</ref> == Liv == === Dei første åra === [[fil:Norheimsund i Kvam.JPG|mini|Tveitt hadde tette band til [[Norheimsund]], der familiegarden låg. Garden Tveit ligg i Vikøy innanfor odden ein ser til høgre i biletet.]] Geirr Tveitt vart fødd på [[Nordnes]] i [[Bergen]] der familien budde til han var fire år. Han vaks opp òg i Drammen; Faren Lars Tveit var styrar på Danvik kristelege ungdomsskule i noverande [[Drammen]] i ni år, før han vart [[lærar]] i heimbygda Kvam i Hardanger. Familien dreiv framleis garden Tveit om sommaren, også medan dei budde i Drammen. I Hardanger kom Tveitt tidleg i kontakt med [[vokal]] [[folkemusikk]] og [[hardingfele]]. [[Gymnas]]tida hadde han på [[Voss]] der han leidde sitt eige orkester, ''Vesle-Frikk'', og der han freista seg med sine første symfoniar og operaer. Han fekk undervisning både i [[fiolin]] og [[klaver]], og vart følgd opp av [[Christian Sinding]]. Han vart døypt [[Nils]] [[Tveit]], men skifta i ungdomen [[førenamn]], først til ''[[Nidvu]]'' og deretter til ''[[Geir]]r'', og la på ein ekstra «t» i [[etternamn]]et. === Studiar i Tyskland === [[Fil:Christian Sinding.jpeg|mini|[[Christian Sinding]] var ein viktig rådgjevar for Geirr Tveitt]] Etter råd frå Christian Sinding drog Tveitt i 1928 til [[Leipzig]] i [[Tyskland]] for å studere, slik [[Edvard Grieg]] og andre nordmenn hadde gjort før han. Han fekk undervisning i komposisjon av [[Hermann Grabner]] på [[Leipzig-konservatoriet]]. Han forlét Leipzig etter fire år. I dei komande åra studerte han periodevis i [[Paris]] der han fekk undervisning i komposisjon og orkestrering av [[Arthur Honegger]] og den [[brasil]]ianske komponisten [[Heitor Villa-Lobos]]. I [[Wien]] fekk han undervisning av [[Egon Wellesz]] før han flytta tilbake til Noreg. === Debut === Komponistdebuten fann stad i april 1931 med ''Klaverkonsert i f-moll''. Den inneheld tre satsar og varer om lag 20 minutt. [[Alfred Szendrei]] dirigerte [[Leipzig symfoniorkester]] og [[USA|amerikanaren]] [[Herman Berlinski]] var solist. Året etter spelte [[Ingebjørg Gresvik]], den framtidige kona hans, verket i Oslo. [[Harald Sæverud]] skreiv i ''[[Bergens Tidende]]'' at «Konserten er et forsøk på å fylle de store former med uforfalsket norsk musikk, med folkevisestemning og slåtter som bærende grunnlag... Som helhet var verket meget velskapt, morsomt og takknemlig.» Til å vere ein klaverkonsert er verket oppbygt utradisjonelt med ein roleg første sats, ein [[tranquillo]], deretter følgjer ein spenstig [[giocoso]] som andre sats. Finalen har òg eit roleg preg, ein [[lento]]. === Gjennombrot === Tveitt stilte for første gong sjølv som konsertpianist i Noreg den 2. mars 1934 i [[Handelens og Sjøfartens Hus]] med nye klaverstykke inspirert av norsk folkemusikk, deriblant [[kadens]]ar til tre klaverkonsertar, der òg [[fele]]spelaren [[Halldor Meland]] medverka. Nokre dagar seinare presenterte [[Harald Heide]] og [[Harmoniens orkester]] i Bergen ''Konsert for strykekvartett og orkester'', som skapte begeistring blant kritikarane. Tveitt arbeidde òg med [[musikkteori]] og fekk ros av dirigenten [[Felix Weingartner]] og andre musikkekspertar, som den franske komponisten [[Florent Schmitt]], for ei avhandling som han ville ta [[doktorgrad]]en på: «Tonalitätstheorie des. parallellen Leittonssystems» (Gyldendal, 1937). Men han kom på kant med juryen som han meinte ikkje hadde nok fagkunnskap, og han trekte difor avhandlinga attende. I dei seks åra var han busett i Oslo og til han forlét byen, følgde ein straum av komposisjonar med balletten ''Baldurs Draumar'' som høgdepunktet. Operaen ''Dragaredokko'' skriv seg også frå denne perioden. Den vart framført av Harmonien og av Filharmonisk Selskaps Orkester vinteren 1940-1941. [[Fil:Baldr.jpg|mini|''Baldurs Draumar'' handlar om den norrøne guden [[Balder]]. Eit dramatisk høgdepunkt er der Balder vert drepen av [[Hod]] og [[Loke]].]] === Norrøn kulturarv og eget verk ''Baldurs Draumar'' === Balletten ''Baldurs Draumar'', vart urframført i klaverversjon i 1935. Stykket var eit koreografisk drama i to versjonar for klaver og for symfonisk besetning, med eller utan songsolistar. Oppføring med dans lukkast det ikkje å få i stand. Tveitt framførte sjølv pianoversjonen i Leipzig og Berlin i 1935. Verket vart framførte to gonger i Oslo i 1938. Komponisten dirigerte sjølv, og orkesteret hadde ved det høve så mykje som 100 musikarar. ''Baldurs Draumar'' vart vurdert som den viktigaste musikalske hendinga i Oslo det året. Verket er storfeldt lagt opp og hentar emnet sitt frå [[norrøn mytologi]], det vil seie frå [[den eldre Edda|den eldre]] og [[den yngre Edda|yngre Edda]]. Delar av verket vart seinare oppført i København og Paris. Tveitt skaffa seg tidleg god kjennskap til [[den norrøne kulturarv]]en og lærte seg til å tale [[norrønt]]. Trass i den kristelege ættebakgrunhnen såg han på seg sjølv som ein slags [[heidning]] og innførte si eiga [[tidrekning]] etter oppdaginga av [[Vinland]] av [[Leiv Eiriksson]] . == Politiske haldningar og kulturpolitisk virke == Han hjelpte jødiske musikarar og slost for mellom anna [[jødisk musikk|jødisk]] og [[russisk musikk]].<ref>Hans Jørgen Hurum: ''Musikken under okkupasjonen'', Oslo 1946, og Storaas, Reidar 2008 s. 174-88, kapittelet «Oppgjer på livet laus».</ref> [[Fil:Tveitt-stubbebryteren.jpg|mini|Tveitt var engasjert i NS si frivillige arbeidsteneste før krigen.]] Geirr Tveitts interesse for det norrøne gjekk attende til barndomen, og hadde bakgrunn i det folkehøgskulemiljøet han voks opp i. Likevel har denne interessa, saman med interessa for Ragnarok-miljøet, ført til at han vart mistenkt for å ha nazisympatiar, også etter at han braut med dei. Hausten 1940 lét Tveitt seg velje til formann i Departementets mellombelse konsultative råd i kunstnarlege spørsmål. Det var eit ubetalt verv. Sjølv om dei andre i rådet seinare trekte seg, heldt han fram som musikkonsulent i staten fram til 1942]. Grunnen var at ''Norsk Musikerforbund'' bad han å bli som ei motvekt mot [[okkupasjon]]smakta som ville innføre det dei kalla nyordningar: ::«Så seint som sommaren 1941 hadde formannen [i Norsk Musikerforbund], Gustav Hammerstrøm, innstendig oppmoda Tveitt om å stå på post for så langt som råd var å berga musikklivet mot øydeleggjande nyordningar.»<ref>Storaas, Reidar 2008, s. 175. Storaas legg fram tidlegare upublisert materiale i denne boka.</ref> Verksemda som konsultativt råd fekk langvarige negative følgjer for komponisten, sjølv om han motarbeidde Nasjonal Samling og aldri var medlem der. I protest mot okkupasjonsstyret og den nazistiske musikkpolitikken sa han frå seg vervet som musikkkonsulent i 1942. Høgsterettsdomar Erik Solem skriv i eit brev til Utanriksdepartementet av 06.02.1947: «det er vel få som så tydelig og inngående har sagt 'kulturdepartementet' sin mening som Tveitt har gjort i fryktesløse vendinger.»<ref>''Klassekampen'' 26.01.08.</ref> Han fekk [[kunstnarlønn]] frå 1941. Forslaget om kunstnarlønn til Geirr Tveitt, som var underskrive av eit ti-tals framståande kulturpersonlegdomar, vart handsama av [[regjeringa Nygaardsvold]] i 1938. Det var nett då uheldigvis ingen gasje ledig. Det vart lova at han skulle ha den neste kunstnarløna som vart ledig, og då [[Iver Holter]] døydde, «arva» Geirr Tveitt denne. Dette skjedde to veker etter at okkupasjonen var eit faktum. Embetsverket iverksette då ei avgjerd som altså allereie låg der frå tida før okkupasjonen. Under den sterke polariseringa etter okkupasjonen vart ikkje denne bakgrunnen akseptert, og Geirr Tveitt vart fråteke kunstnarlønna. Han fekk att kunstnarlønna først i 1958. Geirr Tveitt flytta frå Oslo til Norheimsund i 1942. I Hardanger stødde Tveitt motstandsarbeidet. Tveitt hyste mellom anna motstandsfolk i heimen sin.<ref>Arnfinn Haga: ''Det regner i fjellet'' (1974) ISBN 82-514-0111-9.</ref> Likevel vart han ekskludert frå [[TONO]] og [[Norsk Komponistforening]] i eitt år etter krigen. Tveitt oppfatta dette som eit [[justismord]]. Han ønskte sjølv at tilhøvet hans skulle granskast av den uavhengige rådgjevande nemnda for opprydding i kunstnarorganisasjonar. Nemnda, som var nedsett av [[Justisdepartementet]], frifann Tveitt for klagar om unasjonal haldning, men gav noko kritikk for at han hadde motteke kunstnarlønn og arbeidsstipend. Frå 1947 var han igjen på repertoara til dei store institusjonane i utlandet. === Av granskingsnemnda sitt dokument === Skrivet frå den uavhengige rådgjevande nemnda for opprydding i kunstnarorganisasjonar er datert 6. mai 1946 og er underskrive av Erik Solem, Leif S. Rode og Fr. H Winsnes. Etter å ha lista opp i alt fire punkt som gjaldt Geirr Tveitts gjeremål under den tyske okkupasjonen, blir det konkludert på følgjande måte: «Nemnden finner ikke at Geirr Tveitt ved sitt forhold i noen av disse punkter har forrådt Norges sak.» Nemnda uttalar vidare at Geirr Tveitt dreiv direkte antinazistisk arbeid og skriv «at det neppe er tvilsomt at Tveit har vært til hjelp for den nasjonale front i sitt arbeid i det konsultative råd, og at en må godskrive ham, i alle fall delvis, at en rekke nazistiske tiltak strandet. Videre er den samd i at Tveitt i det hele synes å ha benyttet alle midler som var til rådighet for å holde sin linje, og har ført en kraftig og uredd penn med risiko for sin egen sikkerhet. Til slutt har han uten omsvøp sagt klart fra om grunnene for sin fratreden.» (Dvs. at Tveitt, på ein måte som ikkje var til å misforstå, har sagt klårt frå om kvifor han gjekk ut av det konsultative råd). == Karrieren etter krigen == Attende i Hardanger kvarv Tveitt frå rampelyset. Han la no ned eit stort arbeid i å teikne ned vokalmelodiar frå folketradisjonen, i hovudsak frå Hardangerregionen. Han samla i løpet av livet sitt rundt 1000 slike. Dette materialet vart grunnlaget for det populære instrumentalverket «Hundrad hardingtonar frå Hardanger». === NRK === På 1960- og 1970-talet arbeidde Tveitt i [[NRK radio]] som [[programsekretær]], og det er frå denne perioden at mange av dei mest kjende songane skriv seg, til poesi av lyrikarar som han presenterte i programma, mellom anna [[Arnulf Øverland]], [[Aslaug Vaa]] og [[Herman Wildenvey]]. I NRK har han òg, på karakteristisk vis, sunge inn nokre av folketonane han samla inn. === Turné i Europa === I åra 1947-54 turnerte Geirr Tveitt ei rekkje stader i Sør-Europa, mellom anna var han fleire gonger i [[Paris]]. Han var omtykt, og mange av konsertane var store suksessar. Som pianist framførte han verk av [[Edvard Grieg]], [[Frédéric Chopin]] og [[Franz Liszt]], attåt eigne komposisjonar. Han skreiv kompliserte orkesterpartitur mest utan kladd eller skisser. Hans andre konsert for hardingfele og orkester, «Tri fjordar», vart skriven rett ned. Solisten som skulle urframføre konserten sa seinare at notane var så fint skrivne at han trudde det måtte liggje eit omfattande skissearbeid bak. Tveitt var òg svært impulsiv. Han kunne brått finne på å endre eit verk under ei framføring dersom han fekk eit godt innfall. Illustrerande for hans improvisatoriske evne er ein situasjon frå 1947 då han skulle spele eit Grieg-stykke direkte på [[BBC#På radio|BBC radio]] i [[London]]. Medan han sat og venta på klårsignalet, fekk han brått jarnteppe og hugsa ingenting. Han improviserte då eit «nytt» Grieg-stykke på direkten. Han er òg kjent for folketonar frå Hardanger. Desse finst i ein klaverversjon med 50 nummer, og som fire orkestersuitar med til saman 60 nummer. Han fekk òg stor åtgaum for klaversonaten sin nr. 29, ''Sonata eterar'', og den fjerde klaverkonserten, ''Aurora Borealis'' (Nordljos) som er eit av dei mest modernistiske verka hans. Her blir nordlyset skildra i tre satsar: ''Nordljoset vaknar yvir haustfargane'' - ''Det glitrar pao vinterhimlen'' - ''og siglar burt i vårnatti'' === Ulykker === Ei rekke ulykker følgde Tveitt. Det partituret til ''Baldurs draumar'' som vart brukt i Paris, vart borte i eit [[flyåtak]] over London under krigen. Huset hans [[Bjødnabrakane]] (230 meter over havet) i Norheimsund vart knust av [[snøras]] i 1960. Ti år seinare [[brann]] bustadhuset på Tveit (heimgarden i Norheimsund) ned. I denne katastrofen vart så godt som alle originale nedteikningar av folketonar borte. I tillegg brann om lag 80&nbsp;% av den samla musikalske produksjonen hans opp. Ein del av den musikken som gjekk tapt, er seinare blitt rekonstruert på grunnlag av [[arkiv]]materiale, radioopptak og liknande. Rundt 90 verk er difor framleis tilgjengelege. Tapet av musikken gjekk sterkt inn på Tveitt, som heilt miste lysta til å arbeida i dei store formata. Han heldt likevel fram arbeidet sitt i NRK og laga ei rekkje kulturprogram med eigen musikk. == Inspirasjonskjelder == Musikken Tveitt komponerte er for ein stor del inspirert av norsk natur og [[folkemusikk]], særleg frå [[Hardanger]]. Nokre arbeid er direkte basert på overleverte folketonar. Men like ofte er temaet hans eige, men kan ha ein folkemusikalsk svip. Han tok òg sterke inntrykk av europeisk kunstmusikk og særleg av impresjonismen der [[Maurice Ravel|Ravel]] har vore eit førebilete. [[Aram Khatsjaturjan]] ser òg ut til å ha gjeve han kompositoriske idear. Tveitt er ofte inspirert av tekst, og særleg dei tidlege komposisjonane har referansar til norrøn dikting. Desse er så godt som fråverande i verka etter krigen. Han var skrivefør og utforma gjerne tekstgrunnlaget for komposisjonane sjølv. Ein stor del av musikken har [[modal toneart|modale toneartar]], gjerne kalla [[kyrkjetoneart]]ar, som [[dorisk modus|dorisk]], [[frygisk modus|frygisk]] og [[lydisk modus|lydisk]]. Det musikalske livsverket hans var prega av sterke motsetnader. Han var uttalt kritisk mot [[modernisme]]n, men likevel oppfatta som radikal i samtida. Av enkelte komponistar som var prega av eit nazistisk kunstsyn vart han vurdert som «[[Entartete Kunst|entartet]]».<ref>Hans Jørgen Hurum: ''Musikken under okkupasjonen''</ref> Tveitt skildra sjølv bakgrunnen for musikken sin eit stykke på veg i det musikkteoretiske verket ''Tonalitätstheorie des parallellen Leittonsystems'' i 1937. == Dei siste årå og død == Han budde i [[Norheimsund]] i [[Kvam|Kvam herad]] i [[Hardanger]], dei siste 40 åra av livet sitt, der han òg hadde røter. I 1980 vart Geirr Tveitt i tillegg påskjøna med [[Lindemanprisen]] [[1. februar]] [[1981]] døydde han i [[Oslo]], 73 år gammal. Han er gravlagd på [[Vikøy kyrkje]]gard i Kvam i Hardanger. == Familie == Tveitt gifte seg første gong i 1936 med pianisten Ingebjørg Marie Gresvik (1908-2000). Ekteskapet, som var barnlaust, vart oppløyst i 1941. Han gifta seg andre gong i 1944 med Karen Margrethe («Tullemor») Berg-Olsen (1918-1997). I det andre ekteskapet fekk han borna Gyri og Haoko. Etter Tveitts daud la enkja og dei to borna mykje arbeid i å samle og få fram igjen tapte verk. I dei seinare åra er til dømes ''Baldurs Draumar'' rekonstruert på grunnlag av lydopptak. == Musikalsk ettermæle == Interessa for produksjon til Geirr Tveitt har vore stigande etter hans død, òg internasjonalt, og dei fleste av dei attverande orkesterverka og konsertane hans er no innspelt på platemerka [[BIS]] og [[NAXOS]], mange av verka hans er òg utgjevne av det norske selskapet [[Simax]]. Pianistar som har Tveitt på repertoaret er mellom anna [[Håvard Gimse]], [[Leif Ove Andsnes]], og [[Einar Røttingen]]. Musikkprofessor [[Hallgjerd Aksnes]] ved Universitetet i Oslo uttalte til Aftenposten at «Som musikar er han etter mi meining absolutt ein av dei viktigaste i norsk musikkhistorie i det 20. hundreåret». ==Verk i utval== Om lag 90 verk er igjen frå den store produksjonen til Geirr Tveitt. Dei viktigaste er: * Pianokonsert nr. 1, op. 5 (1927) * ''Prillar'' i G lydisk op. 8 (1931) * Pianokonsert nr. 3 * Pianokonsert nr. 4, ''Nordljos'', op. 130 * ''Variasjonar yvir ei folkevisa frao Hardanger fyre 2 klaver og orkester'' (1937) * ''Baldurs draumar'', [[ballett]] ([[1938]]) * ''Solgud-symfoni: Tre orkesterstykke frå Baldurs draumar'', op. 81 * ''Femti folkatonar frao Hardanger nr. 1 - 50 samla, nedskriven og teskjipa aot piano ...'', op. 150 (1950) * Suitene 1, 2, 4, 5 fra ''Hundrad Folkatonar frao Hardanger, op. 151'' (mange av desse er arrangement frå op. 150) * Pianokonsert nr. 5, op. 156 (1954) * Harpekonsert op. 170 * ''Nykken'', [[Symfonisk dikt]], op. 187 * ''Jeppe på berget'', [[Opera]], op. 250 (1965) * [[Hardingfele]]konsert nr 1 op.163 (1955) * Hardingfelekonsert nr 2, ''Tri fjordar'', op. 252 * ''Telemarkin'', kantate, (1974) * Toner til viser som «Vi skal ikkje sova burt somarnatta», «Fløytelåt» og «God natt» ==Kjelder== * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=429 «Tveit, Geirr» i NorgesLexi/Norsk krigsleksikon] * [http://home.online.no/~trold/biotveitt.html Kort biografi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060628001644/http://home.online.no/~trold/biotveitt.html |date=2006-06-28 }} * [http://www.nrk.no/programmer/tv/drommen_om_norge/4689293.html Biografi på nrk.no] ===Referansar=== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Geirr Tveitt|Geirr Tveitt]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 2. januar 2008.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} * ''Norges musikkhistorie'' &ndash; hovuddredaktør: Arvid O. Vollsnes &ndash; Bind 4 : «1914-50 : inn i mediealderen», s. 116&ndash;128. Oslo, 2000, Aschehoug. ISBN 82-03-22382-6 * [http://www.mic.no/nmi.nsf/pic/tveitt_geirr_liggende/$file/tveitt_geirr_liggende.jpg Bilete] {{Autoritetsdata}} {{tidlegare utvald|år=2008}} [[Kategori:Norske komponistar]] [[Kategori:Norske pianistar]] [[Kategori:Folk frå Kvam]] [[Kategori:Folk frå Bergen]] 5vti823c5qmzdawovzp70oosf4iwq3g 0 7104 3679361 2536500 2026-10-16T16:05:52Z Johshh 122989 3679361 wikitext text/x-wiki '''PLANELM-medaljen''' vert delt ut til personell som er knytt til staben ved [[SHIR-brigaden]] (Planning Element, Multinational United Nations Stand by Forces High Readiness Brigade) i [[Danmark]].{{Treng kjelde}} [[Kategori:Danske militære heidersteikn]] svazh24smh76kb7u101ddl68aqjq62e 0 7314 3679335 2802474 2026-10-16T13:26:32Z Johshh 122989 Noreg tittel 3679335 wikitext text/x-wiki '''Konservatismen''' (frå latin; ''conservare'', å ta vare på) som politisk retning oppstod etter [[den franske revolusjonen]] frå [[1789]] og frametter. Ein av dei fremste tenkjarane i den tidlege konservatismen var den britiske godseigaren [[Edmund Burke]].<ref>{{Cite journal|last=Langslet|first=Lars Roar|date=2026-09-14|title=konservatisme|url=https://snl.no/konservatisme|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> Dei konservative var sjokkerte over den valden som ramma [[adel]]en i [[Frankrike]] under [[revolusjon]]en, og meinte denne hang nødvendig saman med tanken om at alle menneske var likeverdige og måtte ha same rettane ([[menneskerettane]]). Dei konservative meinte ulikskap er naturleg, og at alle samfunn må utvikle seg gradvis på sine eigne gitte premissar. Derfor måtte den radikale og universelle menneskerettstanken avvisast. På [[1800-talet]] var konservatismen ideologien til [[monarki]]et, [[adel]]en og kyrkjeleiarane. Mot dei stod dei [[liberal]]e, som representerte det ikkje-adelege borgarskapet som var på veg opp og fram i samfunnet, og dei tidlege [[sosialist]]ane, som kjempa [[arbeidarklassen]] si sak. Noko av det viktigaste for dei konservative (og mange liberale) på denne tida var å hindre innføring av [[allmenn stemmerett]]. == Noreg == Dei konservative i Noreg representerte, i mangel av ein adel, ''embetsmennene'' og deira sær-rettar i embetsmannsstaten ([[1814]]-[[1884]]). Det konservative partiet, [[Høgre]], oppstod som ein kamporganisasjon ''mot'' innføring av [[parlamentarisme]]n, det vil seie prinsippet om at regjeringa ikkje kan ha stortingsfleirtalet imot seg. I dag kallar det norske partiet Høgre seg ''liberal-konservativt''. Det har foregått ein viss dragkamp innanfor Høgre mellom ''verdikonservative'' kretsar og marknadsliberalistiske kretsar. Det er ikkje anna å vente, for marknadskreftene er i røynda ei sterk endringskraft i samfunnet. Dei fleste er vel samde om at marknadsliberalistane synest å ha overtaket i Høgre no. Såleis representerer partiet Høgre i dag først og fremst den økonomiske [[liberalisme]]n. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Politiske ideologiar]] [[Kategori:Konservatisme| ]] 33ocny2qr9p618agbsv8zil0p9i4l62 3679336 3679335 2026-10-16T13:39:40Z Ranveig 39 Fmt. 3679336 wikitext text/x-wiki '''Konservatismen''' (frå latin; ''conservare'', ‘å ta vare på’) som politisk retning oppstod etter [[den franske revolusjonen]] frå [[1789]] og frametter. Ein av dei fremste tenkjarane i den tidlege konservatismen var den britiske godseigaren [[Edmund Burke]].<ref>{{Cite journal|last=Langslet|first=Lars Roar|date=2026-09-14|title=konservatisme|url=https://snl.no/konservatisme|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> Dei konservative var sjokkerte over den valden som ramma [[adel]]en i [[Frankrike]] under [[revolusjon]]en, og meinte denne hang nødvendig saman med tanken om at alle menneske var likeverdige og måtte ha same rettane ([[menneskerettane]]). Dei konservative meinte ulikskap er naturleg, og at alle samfunn må utvikle seg gradvis på sine eigne gitte premissar. Derfor måtte den radikale og universelle menneskerettstanken avvisast. På [[1800-talet]] var konservatismen ideologien til [[monarki]]et, [[adel]]en og kyrkjeleiarane. Mot dei stod dei [[liberal]]e, som representerte det ikkje-adelege borgarskapet som var på veg opp og fram i samfunnet, og dei tidlege [[sosialist]]ane, som kjempa [[arbeidarklassen]] si sak. Noko av det viktigaste for dei konservative (og mange liberale) på denne tida var å hindre innføring av [[allmenn stemmerett]]. == Noreg == Dei konservative i Noreg representerte, i mangel av ein adel, ''embetsmennene'' og deira sær-rettar i embetsmannsstaten ([[1814]]-[[1884]]). Det konservative partiet, [[Høgre]], oppstod som ein kamporganisasjon ''mot'' innføring av [[parlamentarisme]]n, det vil seie prinsippet om at regjeringa ikkje kan ha stortingsfleirtalet imot seg. I dag kallar det norske partiet Høgre seg ''liberal-konservativt''. Det har foregått ein viss dragkamp innanfor Høgre mellom ''verdikonservative'' kretsar og marknadsliberalistiske kretsar. Det er ikkje anna å vente, for marknadskreftene er i røynda ei sterk endringskraft i samfunnet. Dei fleste er vel samde om at marknadsliberalistane synest å ha overtaket i Høgre no. Såleis representerer partiet Høgre i dag først og fremst den økonomiske [[liberalisme]]n. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Politiske ideologiar]] [[Kategori:Konservatisme| ]] tdy0zd39wznf4powmv916ygs9yz8n1o 0 7583 3679451 2821124 2026-10-17T09:11:13Z Johshh 122989 3679451 wikitext text/x-wiki {{manglar kjelder}} '''Avstalinisering''' er nemninga som har vore bruka for den endringsprosessen som skjedde i det sovjetiske samfunnet i åra etter diktatoren [[Josef Stalin]] døydde i [[1953]]. Straks Stalin var daud, blei det gitt amnesti til mange politiske fangar, straffelova blei handheva på ein mildare måte og matvareprisane sette ned. I samband med den 20. partikongressen til [[Det sovjetiske kommunistpartiet]] i [[1956]] tok så førstesekretær [[Nikita Khrusjtsjov]] eit kraftig oppgjer i ein historisk tale: Stalin hadde skaffa seg eineveldig makt og heva seg over partiet og lovene, fremja ei grotesk persondyrking, drive ein terrorkampanje som ramma mange uskuldige og ærlege [[kommunist]]ar gjennom dei falske «[[Moskvaprosessane]]», drive kollektiv avstraffing gjennom å tvangsflytte heile folkeslag. Khrustsjov avgrensar seg likevel til ein kritikk av personen Stalin, han prøver ikkje å analysere dei samfunnsmessige årsakene til [[stalinismen]]. Det ville nok ha trødd for mange i parti- og stats[[byråkrati]]et for nær, og ville vore som å innrømme at Stalins rival frå [[1920-åra]], [[Lev Trotskij]], hadde hatt rett. Khrusjtsjov sjølv hadde jo vore [[stalinist]] i si tid. Talen var ikkje offentleg, men innhaldet blei likevel raskt kjent, både i [[Sovjetunionen]] og i utlandet. I dei sovjetdominerte landa i [[Aust-Europa]] førte oppgjeret i Moskva til at mange fekk von om betre og friare tilhøve, og det braut ut folkelege oppreistar i [[Polen]] og [[Ungarn]]. I Polen fekk kommunistpartiet ny leiing, med den moderate Gomulka i brodden, og ting roa seg. I Ungarn fekk partiet au ny leiar, men [[Imre Nagy]] greidde ikkje å kontrollere situasjonen, det blei kravd utmelding av [[Warszawapakta]], og det enda i harde kampar mellom ungarske patriotar og sovjetiske soldatar og mykje blodspille. Den sovjetinnsette [[Janos Kadar]] viste seg likevel på litt sikt å vere ein svært moderat kommunist, som skapte den avslappa «gulasj-kommunismen». Uroa i Aust-Europa førte til eit forsøk frå meir stalinistiske krefter på å avsetje Khrustsjov, men det lykkast ikkje. Avstaliniseringa heldt fram, med fleire omfattande amnesti for politiske fangar, reduksjon av dei enorme sosiale skilnadene frå Stalin-tida, sosiale tiltak som betre pensjonar og meir bustadbygging og sist men ikkje minst avskaffing av dei brutale arbeidslivslovene. På den 22. partikongressen i [[1961]] kom Khrusjtsjov med klar fordømming av Stalin i ein open tale. No blei liket av diktatoren fjerna frå Lenin si side i mausoleet på Den Raude Plassen, statuar av han fjerna i heile Austblokka, byar og gater omdøypte. Khrusjtsjov blei nedstemt og måtte gå frå makta som førstesekretær og statsminister i 1964. Men på dei vel ti åra sidan Stalin døydde, hadde mykje endra seg. Frykta prega ikkje lenger samfunnet, og levestandarden for vanlege folk var monaleg betra. Berre i [[Kina]] og [[Albania]] blei Stalin framleis dyrka som ein helt.{{Treng kjelde}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Russisk historie]] [[Kategori:Kommunisme]] l3j984214agf9djzdsaav5v2dgoijwj 0 7852 3679386 3649921 2026-10-16T19:24:42Z Johshh 122989 +Autoritetsdata 3679386 wikitext text/x-wiki {{Infoboks parti}} '''Det Frisindede Venstre''', '''Frisinnede Venstre''', '''Frisinna Venstre, Frilynde Vinstre''', seinare '''Frisindede Folkeparti''' var eit [[Noreg|norsk]] politisk parti. Partiet vart stifta [[1. mars]] [[1909]] under leiing av tidlegare statsminister [[Christian Michelsen]]. Partimedlemmene var stort sett utbrytarar frå den mest [[Konservatisme|konservative]] delen av [[Venstre]]. Det Frisindede Venstre var dei innan Venstre som ynskte eit nært samarbeid med [[Høgre]]. Partiet var med i fleire [[Norske regjeringar|regjeringar]] saman med Høgre. [[Abraham Berge]] og [[Wollert Konow (SB)]] var båe statsministrar som kom frå Frisindede Venstre. Frisindede Venstre endra namn til Frisindede Folkeparti i 1932. Partiet var nedlagd i [[1936]]. Dei fleste i tidlegare Det Frisindede Venstre hadde då gått inn i [[Høgre]]. == Valoppslutting og stortingsrepresentasjon == Ved valet i [[1909]] fekk partiet inn 26 representantar på Stortinget. Allereie i [[1912]] gjekk talet ned til 4, i [[1915]] til 1. I [[1921]] fekk dei 15 representantar, men gjekk ned att til 1 i [[1933]] og 0 i [[1936]]. == Sjå òg == * [[Det konsoliderte Venstre]] * [[Det Moderate Venstre]] == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.nsd.uib.no/data/polSys/Index.cfm?Arkivnr=23&Institusjonsnummer=1&TypeTekst=98&Uttaksnummer=72#Utside#&Uttaksnummer=72 Norsk samfunnsvitskapeleg datateneste om historia til Frisindede Venstre]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tidlegare politiske parti i Noreg}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare norske politiske parti]] [[Kategori:Politiske parti skipa i 1909]] [[Kategori:Politiske parti nedlagde i 1945]] [[Kategori:1909 i Noreg]] [[Kategori:1945 i Noreg]] kn1bjmmeru09e7eknxuwr0pz1rhgisf 3679437 3679386 2026-10-17T08:37:16Z Ranveig 39 Flikk, fjerna daudt bakgrunnsstoff. 3679437 wikitext text/x-wiki {{Infoboks parti}} '''Det Frisindede Venstre''', '''Frisinnede Venstre''', '''Frisinna Venstre, Frilynde Vinstre''', seinare '''Frisindede Folkeparti''' var eit [[Noreg|norsk]] politisk parti. Partiet vart stifta [[1. mars]] [[1909]] under leiing av tidlegare statsminister [[Christian Michelsen]]. Partimedlemmene var stort sett utbrytarar frå den mest [[Konservatisme|konservative]] delen av [[Venstre]]. Det Frisindede Venstre var dei innan Venstre som ynskte eit nært samarbeid med [[Høgre]]. Partiet var med i fleire [[Norske regjeringar|regjeringar]] saman med Høgre. [[Abraham Berge]] og [[Wollert Konow (SB)]] var båe statsministrar som kom frå Frisindede Venstre. Frisindede Venstre endra namn til Frisindede Folkeparti i 1932. Partiet var nedlagd i [[1936]]. Dei fleste i tidlegare Det Frisindede Venstre hadde då gått inn i [[Høgre]]. == Valoppslutting og stortingsrepresentasjon == Ved valet i [[1909]] fekk partiet inn 26 representantar på Stortinget. Allereie i [[1912]] gjekk talet ned til 4, i [[1915]] til 1. I [[1921]] fekk dei 15 representantar, men gjekk ned att til 1 i [[1933]] og 0 i [[1936]]. == Sjå òg == * [[Det konsoliderte Venstre]] * [[Det Moderate Venstre]] == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Tidlegare politiske parti i Noreg}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare norske politiske parti]] [[Kategori:Politiske parti skipa i 1909]] [[Kategori:Politiske parti nedlagde i 1945]] [[Kategori:1909 i Noreg]] [[Kategori:1945 i Noreg]] diqriff0ro4xd3dt4zr59csgpeiriyx 0 8372 3679471 3498207 2026-10-17T09:59:24Z Johshh 122989 fjener norgeslexi lenkje 3679471 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Anders Sigurd Lange''' ({{levde|5. september|1904|18. oktober|1974|Lange, Anders}}) var ein norsk [[politikar]] og kjend [[agitator]]. ==Bakgrunn== Han vart fødd i Aker i [[Akershus]]. Lange vart ferdigutdanna skogteknikar i 1926 og arbeide nokre år som lærar på ein planteskule i Argentina før han vende heim i 1929. I mellomkrigstida var Anders Lange aktiv i [[Fedrelandslaget]], eit lag som ynskte å skipa ein [[borgarleg]] front mot [[kommunisme]]n. Om Fedrelandslaget i [[1930-åra]] seier Norgeslexi dette: «I 1930-årene var Fedrelandslaget tydelig inspirert av italiensk [[fascisme]] og tysk [[nasjonalsosialisme]], men samtidig ble organisasjonen politisk sett en mer marginal foreteelse i Norge.»<ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1995|tittel=Norsk krigsleksikon 1940-45|isbn=8202141389|stad=Oslo|forlag=Cappelen|url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006|side=92}}</ref> Lange var sekretær i Fedrelandslaget frå 1930 til 1938.{{Treng kjelde}} Under krigen fekk Lange nokre mindre fengselsopphald i [[Møllergata 19]]. == Anders Langes Avis == I 1947 vart Lange sekretær i [[Norsk Kennelklubb]] og skipa seinare ein eigen kennel i [[Oppegård kommune]]. I 1948 tufta han ''[[Hundeavisa]]''. Avisa handla i byrjinga hovudsakleg om hundehald, men vart meir og meir open for politiske ytringar. Utover 60-talet vart den redaksjonelle profilen heilt endra og avisa vart omdøypt til ''[[Anders Langes Avis]]''. Avisa hadde ein krass brodd mot det rådande politiske miljøet, og hovudsakleg retta mot skattar og avgifter og alle former for avgrensingar av det frie næringslivet. Lange var sjølv kritisk til å føre utviklingshjelp, og redaksjonelt stod Anders Langes Avis for ei sterk politisk støtte til det [[Sør-Afrika]]nske [[apartheid]]regimet. == Anders Langes Parti == Tidleg på 1960-talet stod Lange bak partiet [[Frihetsvernet]], som stilte liste i [[Oslo]] ved [[stortingsvalet i 1965]] utan suksess. Tidleg på 1970-talet prøvde han seg igjen. Han tufta det politiske partiet [[Anders Langes Parti til sterk nedsettelse av skatter, avgifter og offentlige inngrep]] (ALP) under eit folkemøte i [[Saga Kino]] i [[Oslo]] den 8. april 1973. Partiet endra seinare namn til [[Framstegspartiet]]. I [[Stortingsvalet 1973]] kom Lange inn i [[Administrasjonskomiteen]]. Han heldt fram som stortingsrepresentant og formann i partiet fram til han døydde i 1974. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} * [http://www.dagbladet.no/magasinet/2003/04/08/365941.html Dagbladet om Anders Lange] * [http://www.liberaleren.no/arkiv/001734.php www.liberaleren.no om Anders Lange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050215062633/http://www.liberaleren.no/arkiv/001734.php |date=2005-02-15 }} {{Leiarar for Framstegspartiet}} {{samfunnsspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1973-1977]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Oslo]] [[Kategori:Politikarar frå Oslo]] [[Kategori:FrP-politikarar]] mu71sii5dp3m9cj1x0jejw1y9n6715x 0 10580 3679515 3666817 2026-10-17T10:57:17Z Johshh 122989 3679515 wikitext text/x-wiki {{Infoboks organisasjon}} '''Fedrelandslaget''' var ein [[Noreg|norsk]] høgrenasjonalistisk organisasjon som vart skipa i [[1925]]. Ingeniøren [[Joakim Lehmkuhl]] er rekna som initiativtakar til skipinga. Elles var polfararen [[Fridtjof Nansen]] og tidlegare statsminister [[Christian Michelsen]] med mellom stiftarane. Føremålet med organisasjonen var å skapa ein [[borgarleg]] front mot den framveksande [[sosialisme]]n. [[Høgresida]] i norsk politikk skulle samlast. Fedrelandslaget spela ei viktig rolle i [[stortingsvalet 1930|stortingsvalet i 1930]], utan sjølv å stilla til val. Om Fedrelandslaget i 1930-åra seier ''Norgeslexi'' dette: «I 1930-årene var Fedrelandslaget tydelig inspirert av italiensk [[fascisme]] og tysk [[nasjonalsosialisme]], men samtidig ble organisasjonen politisk sett en mer marginal foreteelse i Norge.»<ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1995|tittel=Norsk krigsleksikon 1940-45|isbn=8202141389|stad=Oslo|forlag=Cappelen|url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=95|side=92}}</ref> Den seinare skiparen av Anders Langes Parti (no [[Framstegspartiet]]), [[Anders Lange]], var partisekretær i Fedrelandslaget frå 1930 til 1938. Ved [[stortingsvalet 1936|stortingsvalet i 1936]] stilte Fedrelandslaget eigne lister i nokre [[fylke]] og [[fellesliste]]r med [[Frisindede Folkeparti]] i andre, men oppnådde ikkje å bli vald inn på [[Stortinget]]. Fedrelandslaget vart forbode saman med alle andre politiske rørsler under den tyske okkupasjonen, og starta ikkje opp igjen aktiviteten sin etter frigjeringa. == Kjende medlemer == {{Kolonner}} * [[Fridtjof Nansen]] * [[Vidkun Quisling]] * [[Christian Michelsen]] * [[Hjalmar Riiser-Larsen]] * [[Jens Bratlie]] * [[Tryggve Gran]] * [[Anders Lange]] * [[Johan Hjort (1869–1948)|Johan Hjort]] * [[Bjørn Helland-Hansen]] * [[Johan Bernhard Hjort]] * [[Olaf Broch]] * [[Johan Throne Holst]] * [[Thorvald Aadahl]] * [[Frøis Frøisland]] * [[Jacob Stenersen Worm-Müller]] * [[Ola Thommessen]] * [[Rudolf Falck Ræder]] * [[Thomas Olsen]] * [[Walter Fyrst]] * [[Adolf Egeberg jr.]] * [[Carl Johan Erichsen]] * [[Eugène Olaussen]] * [[Herman Scheel]] * [[Jørgen Blydt]] * [[Lars Eskeland]] * [[Lars Olsen Aukrust]] * [[Ranik Halle]] * [[Albin Eines]] * [[Arne Meidell]] * [[Herman Meinich]] * [[Joakim Lehmkuhl]] * [[John Aalmo]] * [[Olav Moe]] * [[Ole Jacob Skattum]] * [[Oluf Müller]] * [[Simen Fougner]] * [[Victor Mogens]] * [[Johannes Bragstad]] * [[Severin Eskeland (1880-1964)|Severin Eskeland]] * [[Sverre Mitsem]] * [[Alf Amble]] * [[Anders Fjelstad]] * [[Eiliv Odde Hauge]] * [[Fredrik Barbe Wallem]] * [[Johan Ernst Mowinckel]] * [[Realph Norland]] * [[Stein Barth-Heyerdahl]] * [[Terje Baalsrud]] * [[Valentin Rosenlund]] * [[Waldemar Stoud Platou]] * [[Wilhelm Nicolaysen]] * [[Birger Kildal]] * [[Carl Hagbarth Gulbranson]] * [[Christopher Borchgrevink]] * [[Fredrik Odfjell]] * [[Holger Ursin]] * [[Leiv Lea]] * [[Olav Arnstad]] * [[Ole Melvold]] * [[Ole Rømer Aagaard Sandberg]] * [[Oluf Skjelbred-Knudsen]] * [[Otto Skirstad]] * [[Reidar Foss]] * [[Roar Matheson Bye]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refbetre|dato=2026}} == Bakgrunnsstoff == * [http://historie.cappelen.no/historie2/kap6/kildeoppgaver/kildeoppgave.html?id=361 Fridtjof Nansens tale ved stiftelsen av Fedrelandslaget (1925)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930023520/http://historie.cappelen.no/historie2/kap6/kildeoppgaver/kildeoppgave.html?id=361 |date=2007-09-30 }} på http://historie.cappelen.no {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070207124444/http://historie.cappelen.no/ |date=2007-02-07 }} {{historiespire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norsk politikk]] [[Kategori:Skipingar i 1925]] [[Kategori:Nedleggingar i 1940]] l9y8485i49lw0xvo7uzwp4toget15ia 0 11084 3679516 3349309 2026-10-17T11:00:49Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679516 wikitext text/x-wiki [[Fil:Moldegård gård.jpg|mini|Moldegård hovudbygg. {{foto|Klaus Forbregd, 1959}}]] '''Moldegård''' ([[gardsnummer|gnr.]] 25) er ein tidlegare [[gard]] i [[Molde]]. I dag står berre hovudbygningen og ein [[korn]][[silo]] att. I byrjinga heitte garden ''Molde''. Namnet reknast å komme frå [[norrønt]] ''Moldar'', fleirtallsform av ''[[mold]]''. Etter kvart fekk namnet suffikset -''gård'' for å skilje frå den framveksande byen, som ligg på grunn frå dei tidlegare gardane Molde og [[Reknes]] (gnr. 24). Moldegård var [[amtmann]]sbustad frå [[1704]] og skal vere modell for [[Henrik Ibsen|Ibsens]] drama ''[[Rosmersholm]]'' (1886). [[Kaptein]] [[Johan Fredrik von Beverlow]] eigde garden i [[1692]]. Sidan [[1700-talet]] har Moldegard vore eigd av familien Møller. == Kjelder == * ''Caplex.no'', red. Solveig Wikstrøm (J.W. Cappelens Forlag AS): «Molde», konsultert 2005 [https://web.archive.org/web/20050506065358/http://www.caplex.no/web/artikkel/skrivUt.asp?art_id=9323443] * ''Molde. Register over diverse offentlige protokoller'' (kartotek ved [[Romsdalsmuseet]]): «Skjøter/byksel» * [[Oluf Rygh|Rygh, O.]]: ''[[Norske Gaardnavne]]'' (Dokumentasjonsprosjektet 1999) [http://www.dokpro.uio.no/perl/navnegransking/rygh_ng/rygh_visetekst.prl?KRYSS212720%4047328=on] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byggverk i Molde]] [[Kategori:Historie i Molde]] [[Kategori:Gardar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Busetnader i Molde]] [[Kategori:Stadnamn av norrønt opphav i Noreg]] [[Kategori:Norske stadnamn]] idiyrxmyl5g7tb76l9lfezcppkyzqsn 0 16885 3679501 2689069 2026-10-17T10:33:15Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679501 wikitext text/x-wiki [[Fil:Lenin_1920.jpg|150px|thumb|Vladimir Lenin i 1920]] '''Leninismen''' er eit omgrep som refererer til politiske og filosofiske teoriar utarbeidde av [[bolsjevik]]leiaren [[Vladimir Lenin]], og av andre som hevdar at dei byggjer vidare på Lenin sitt arbeid. Leninismen byggjer på [[marxismen]], og dannar basis for det som frå [[Stalin]] si tid vart den offisielle ideologien til [[Sovjetunionen]], kalla [[marxismen-leninismen]]. Uttrykket leninisme var lite brukt medan [[Vladimir Lenin]] levde, men frå han døydde i [[1924]] vart det brukt positivt om den varianten av marxisme han hadde stått for, av tilhengjarane hans. Dette gjaldt i [[Sovjetunionen]] både [[Josef Stalin]] og [[Lev Trotskij]]. Etter at Stalin vann maktkampen i [[Det sovjetiske kommunistpartiet]], vart den [[stalinisme|stalinistiske]] tolkinga av Lenin, marxismen-leninismen, regimet sin offisielle ideologi. Dermed vart han òg den [[Tredje Internasjonalen]] sin. [[Trotskisme|Trotskistane]] meinte på si side at det var dei som var dei rette arvtakarane etter Lenin, og kalla seg ''bolsjevik-leninistar'' i opposisjon til «den stalinistiske degenereringa». Lenin kalla seg sjølv marxist. Men Lenin tok meir utgangspunkt i taktiske vurderingar enn [[Karl Marx]], og var difor ueinig med Marx på sentrale punkt. Lenin meinte til dømes i motsetnad til Marx at ein sosialistisk [[revolusjon]] kunne gjennomførast i eit tilbakeliggjande land som [[Russland]], der [[kapitalisme]]n berre var i startfasen, og [[arbeidarklassen]] eit lite mindretal i folket. Sjølv om vurderingane til Lenin var taktiske og dermed situasjonsavhengige, vart mange av dei opphøgde til absolutt sanning av kommunistar i heile verda på [[1900-talet]]. == Lenin sine politiske teoriar == Dei tre områda der Lenin har gjeve dei viktigaste bidraga, er om partiet, om revolusjonen og om staten og demokratiet. === Lenin sin partiteori === I pamfletten ''Что делать?'' (''Hva må gjøres?'') fastslår Lenin at arbeidarklassen si maktovertaking måtte vera leidd av eit eliteparti. Pamfletten var ei viktig årsak til splittinga i [[Det russiske sosialdemokratiske arbeidarpartiet]]. [[Lenin sin kaderpartimodell]] har seinare vorte brukt av kommunistparti i dei fleste område i verda. Lenin fastslo òg at eit kommunistparti berre kunne nå måla sine gjennom eit disiplinert organisasjonsapparat og praktisering av det han kallar [[demokratisk sentralisme]], som vil seia at saker vert grundig handsama internt og at tillitsvalde står for partiet sitt «endelege» syn også når dei har vore usamde i det. Lenin meinte òg at kommunistpartiet var den einaste institusjonen som kunne tala arbeidarklassen si sak. Lenin sine teoriar om partiet, og om partiet si rolla som dei einaste representantane for arbeidarklassen, har i dag lite oppslutnad, men den demokratiske sentralismen er framleis halden i hevd i dei fleste kommunistparti som høyrer til den leninistiske tradisjonen. Lenin sin partiteori står i sterk kontrast til Marx, som i [[Det kommunistiske manifestet]] slår fast at «kommunistane» i hans meining av ordet ikkje er eit eige parti i det heile teke.<ref>http://www.marxists.org/norsk/marx-engels/1848/01/manifestet/mani2.htm</ref> === Revolusjonsteorien === Den leninistiske modellen for revolusjon var militaristisk, og tok utgangspunkt i den vellukka storminga av [[Vinterpalasset]] i [[oktoberrevolusjonen]] i [[1917]]. Ein slik revolusjon går ut på at arbeidarklassen vinn [[klassekamp]]en gjennom eitt avgjerande slag mot borgarskapet. Det har seinare skjedd fleire slike revolusjonar som har vore vellukka, men berre i ustabile eller mindre utvikla statar. === Staten og demokratiet === Lenin såg på det borgarlege demokratiet som eit skinndemokrati, som ei skjuling av borgarskapet sitt klassediktatur, og ville erstatta dette med [[proletariatets diktatur]], der arbeidarklassen skulle undertrykkja dei tidlegare undertrykkjarane. I Sovjetunionen førte dette til opprettinga av ein ny, herskande elite, der proletariatet sitt herredømme vart til partiet sitt diktatur. == Sjå òg == * [[Maoisme]] * [[Kommunisme]] * [[Sosialisme]] * [[Rosa Luxemburg]] == Kjelder == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007070301039?page=153 Nettutgåva av PaxLeksikon] * [[:en:Leninism|Leninism]] og andre artiklar på [[:en:Main Page|Engelsk Wikipedia]] == Referansar == <references/> [[Kategori:Marxisme]] [[Kategori:Modernisme]] [[Kategori:Russisk politikk]] [[Kategori:Sovjetisk politikk]] [[Kategori:Politisk filosofi]] 0wxk3pkk0pkys9o8ygw11802epdccal 0 18622 3679419 3180497 2026-10-17T08:12:56Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679419 wikitext text/x-wiki [[Fil:Finska viken.jpg|thumb|350px|Finska viken 1730.]] '''Finskebukta''' ([[finsk|fi.]] ''Suomenlahti'', [[svensk|sv.]] ''Finska viken'', [[estisk|est.]] ''Soome laht'', [[russisk|russ.]] ''Финский залив'') er den austlegaste delen av [[Austersjøen]], og ligg mellom [[Finland]] og [[Estland]]. Den austlege strandlina høyrer til [[Russland]]. Russland sine viktigaste oljehamner ligg i Finskebukta, rundt [[St. Petersburg]]. == Geografi == Finskabukta er 29&nbsp;500&nbsp;km², ho er 428&nbsp;km lang og 120&nbsp;km brei. Omtrent 5 % av Austersjøen si vassmengd er i Finskebukta. Dei største byane rundt Finskebukta er [[Helsingfors]], St. Petersburg og [[Tallinn]]. Finskebukta er islagd om vinteren, tidlegare var det ikkje uvanleg at folk gjekk over mellom Finland og Estland. == Miljøproblem == Næringsrikdomen i Finskebukta fører til miljøproblem. {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Estisk geografi]] [[Kategori:Finsk geografi]] [[Kategori:Bukter i Russland]] [[Kategori:Austersjøen]] [[Kategori:Den finsk-russiske riksgrensa]] 4wrd57g07guz7amns7b4snakf7hmflz 0 20643 3679341 3108584 2026-10-16T13:53:31Z Johshh 122989 +Autoritetsdata 3679341 wikitext text/x-wiki [[Fil:A public demonstration calling for Sharia Islamic Law in Maldives 2014.jpg|mini|Demonstrasjon på Maldivane i 2014]] '''Islamisme''' er ein [[politisk ideologi]] som baserer seg på ei yttarleggåande tolking av [[islam]]. Kjernen i islamismen er at islam blir sett på som eit politisk system der ei streng tolking av [[sjaria]] (islamsk religiøs lov) utgjer ryggraden i [[rettssystem]]et. Retninga kom til som ein reaksjon mot forsøk på [[islah|muslimske reformer]] frå 1800- og 1900-talet, og avviser [[Vesten|vestleg]] tankegods. Muslimar som har utvikla og spreidd islamisme er mellom andre [[Jamal al-Din al-Afghani]], [[Abul Ala Maududi]], [[Sayyid Qutb]] og [[Ayatollah Khomeini]]. Omgrepet er diffust, og blir brukt om ei rekke ulike rørsler og grupper som strekkjer seg frå fredelege politiske parti som [[Rettferds- og utviklingspartiet]] i Tyrkia og [[Muslimsk brorskap]] i Egypt, som prøver å oppnå makt gjennom å delta i val, til grupper som nyttar både politiske og valdelege verkemiddel, som [[Hizbollah]] i Libanon, til radikale terroristrørsler som [[al-Qaida]] og [[Egyptisk islamistisk jihad]], som støtter åtak på sivile og erklærer andre muslimar som ''[[takfir]]'', 'fråfalne'. == Sjå òg == * [[Fundamentalistisk kristendom]] * [[Ḥaredisk jødedom]] {{religionsspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Islam]] [[Kategori:Nasjonalisme]] [[Kategori:Politiske ideologiar]] [[Kategori:Islamisme| ]] 2hlb5ud24g7u3t9hlw9re55in3evw78 0 20964 3679506 3238985 2026-10-17T10:40:36Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679506 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Gerhard Friedrich Ernst Flesch''' ({{levde|18. oktober|1909|28. februar|1948|Flesch}}) var ein tysk jurist og [[Gestapo]]-leiar som verka i [[Noreg under andre verdskrigen]]. Under [[landssvikoppgjeret|krigsoppgjeret]] blei han dømd til døden for krigsbrotsverk og avretta. Flesch var fødd i [[Posen]]. Han blei medlem i nazistpartiet [[NSDAP]] i 1933, året før han var ferdig utdanna jurist. I 1936 blei Fleisch utnemnd av Reinhard Heydrich i Gestapo til å følgja med på religiøse grupper i Tyskland. I 1938 deltok han i den tyske innmarsjen i [[Sudetenland]] og året etter i annekteringa av [[Böhmen]] og [[Mähren]]. Han tenestegjorde deretter som rådgjevar for [[gauleiter]]en [[Fritz Sauckel]] i [[Thüringen]]. Før han kom til Noreg hadde han vore Gestapo-sjef i [[Erfurt]] i 1939. Flesch kom til Noreg som del av den tyske okkupsjonen. Fra april 1940 verka han for [[Sipo]] (Sicherheitsdienst) i Bergen og frå 11. oktober 1941 til krigen tok slutt i [[Trondheim]], med verkefelt Midt-Noreg ([[Nordfjord]]-[[Dombås]] til [[polarsirkelen]]). Han rapporterte til [[Heinrich Fehlis]]. Gerhard Flesch leia kampen mot norsk motstand og leita opp hemmelege radiostasjonar. Han gav ordre om [[tortur]], [[skyting]] av utpeikte fangar utan lov og dom, og leia personleg [[henging]] av fleire russiske [[krigsfange|krigsfangar]]. [[Falstad fangeleir]] var mellom ansvarsområda hans, og her innførte Fleisch mellom anna [[pryl]] som vanleg disiplinærstraff for [[jødar]]. Han vart dømd til døden for drap og tortur og vart avretta på [[Kristiansten festning]] i [[Trondheim]] den [[28. februar]] [[1948]]. == Kjelder == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=109 NorgesLexi] <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gerhard Flesch|Gerhard Flesch]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. juli 2009.'' </div> {{autoritetsdata}} [[Kategori:Dømte krigsforbrytarar]] [[Kategori:Folk avretta ved skyting]] [[Kategori:Tyskarar i Noreg under andre verdskrigen]] [[Kategori:Tyskarar i andre verdskrigen]] ezkwgvw5qt5aqeyva89cdjgsa13pk5y 0 21502 3679318 3669970 2026-10-16T12:03:35Z Johshh 122989 3679318 wikitext text/x-wiki {{infoboks organisasjon}} [[Fil:Mot dag. 1921 Vol. 1 Nr. 1.jpg|thumb|Tidsskriftet ''Mot dag''. Nr. 1, vol. 1, 1921.]] '''Mot Dag''' var ei politisk gruppe, hovudsakleg med intellektuelle medlemmer, stifta av [[Erling Falk]] i [[1921]]. Frå starten var gruppa tilslutta [[Det norske Arbeidarpartiet]], men vart i [[1925]] ekskludert (utestengd). Frå 1926 til 1928 var gruppa så tilslutta [[Norges Kommunistiske Parti]], men var partipolitisk uavhengig frå 1929 til oppløysinga i [[1936]].<ref>{{Cite journal|last=Agøy|first=Nils Ivar|date=2024-11-25|title=Mot Dag|url=https://snl.no/Mot_Dag|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> Ei rekkje innverknadsrike personar var med i gruppa, m. a. seinare helsedirektør [[Karl Evang]], og stortingsrepresentant [[Trygve Bull]]. Begge var framtredande medlemmer av Arbeidarpartiet, men gjekk sidan over til [[SV]]. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{Bladlenkjer|type=tidsskrift}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[kategori:Norsk arbeidarhistorie]] [[kategori:Norske politiske organisasjonar]] [[Kategori:Skipingar i 1921]] [[Kategori:Tidlegare norske tidsskrift]] [[Kategori:Nedleggingar i 1936]] [[Kategori:Norskspråklege tidsskrift]] [[Kategori:Sosialisme i Noreg]] pn8tkq2t7pjy5bmqnd2ddhdevcua0mv 0 22537 3679343 3140745 2026-10-16T13:58:10Z Johshh 122989 3679343 wikitext text/x-wiki '''Monarkisme''' (eller '''rojalisme''') er å gå inn for å etablere, ta vare på eller gjenopprette eit [[monarki]].<ref>{{Cite journal|date=2026-09-30|title=monarkisme|url=https://snl.no/monarkisme|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> Sidan midt på [[1800-talet]], har monarkist-rørsler sjeldan forsvart monarkiet på grunnlag av abstrakte, universelle prinsipp som kan gjelde for alle land, og heller ikkje fordi monarki ville vere den beste eller mest praktiske styreforma for den aktuelle nasjonen. Monarkia har generelt vorte forsvarte på lokalt symbolsk grunnlag, for å vere ein spesiell nasjon sitt samband med fortida. Da monarkistar vanlegvis kjem frå ein pragmatisk eller empirisk tradisjon, som mange [[konservativ]]e gjer det, har dei ofte ikkje abstrakte universelle prinsipp i det heile, og av same grunn brukar monarkistar å argumentere på ein måte som er lett å skjøne for alle, og dei lèt vere å bruke ein prinsipiell argumentasjon fordi mange av tilhøyrarane kanhende ville vere usamde i dette prinsippet. Derfor har ordskifte etter 1800-talet om ein skulle ta vare på eit monarki eller innføre [[republikk]], generelt vore ordskifte om [[nasjon]]al identitet, med monarken som symbol for andre ting. Til dømes i [[Australia]] og [[Irland]] har debattar om monarki i røynda representert debattar om desse landa sitt tilhøve til [[Storbritannia]], og den [[kultur]]arven som dette representerer, og andre ting med substans. I somme land, som til dømes [[Frankrike]], var monarkismen og ein [[religion]] ([[den katolske kyrkja|katolisismen]] i tilfellet Frankrike) lenge samanfiltra («alliansen av trona og altaret»), og såleis var republikanske idear ofte blanda med ''anti-klerikalisme'', det vil seie motstand mot kyrkjeleg makt, og kraftfull hevding av at staten må vere [[sekulær]] og religion ei privatsak. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} {{Samfunnsspire}} [[Kategori:Monarki]] [[Kategori:Styresett]] [[Kategori:Politiske ideologiar]] [[kategori:Ismar]] 9fxg36shtbtnjjpdp6obkr76helopd3 3679350 3679343 2026-10-16T14:09:18Z Ranveig 39 {{use dmy dates}} 3679350 wikitext text/x-wiki '''Monarkisme''' (eller '''rojalisme''') er å gå inn for å etablere, ta vare på eller gjenopprette eit [[monarki]].<ref>{{Cite journal|date=2026-09-30|title=monarkisme|url=https://snl.no/monarkisme|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> Sidan midt på [[1800-talet]], har monarkist-rørsler sjeldan forsvart monarkiet på grunnlag av abstrakte, universelle prinsipp som kan gjelde for alle land, og heller ikkje fordi monarki ville vere den beste eller mest praktiske styreforma for den aktuelle nasjonen. Monarkia har generelt vorte forsvarte på lokalt symbolsk grunnlag, for å vere ein spesiell nasjon sitt samband med fortida. Da monarkistar vanlegvis kjem frå ein pragmatisk eller empirisk tradisjon, som mange [[konservativ]]e gjer det, har dei ofte ikkje abstrakte universelle prinsipp i det heile, og av same grunn brukar monarkistar å argumentere på ein måte som er lett å skjøne for alle, og dei lèt vere å bruke ein prinsipiell argumentasjon fordi mange av tilhøyrarane kanhende ville vere usamde i dette prinsippet. Derfor har ordskifte etter 1800-talet om ein skulle ta vare på eit monarki eller innføre [[republikk]], generelt vore ordskifte om [[nasjon]]al identitet, med monarken som symbol for andre ting. Til dømes i [[Australia]] og [[Irland]] har debattar om monarki i røynda representert debattar om desse landa sitt tilhøve til [[Storbritannia]], og den [[kultur]]arven som dette representerer, og andre ting med substans. I somme land, som til dømes [[Frankrike]], var monarkismen og ein [[religion]] ([[den katolske kyrkja|katolisismen]] i tilfellet Frankrike) lenge samanfiltra («alliansen av trona og altaret»), og såleis var republikanske idear ofte blanda med ''anti-klerikalisme'', det vil seie motstand mot kyrkjeleg makt, og kraftfull hevding av at staten må vere [[sekulær]] og religion ei privatsak. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} {{Samfunnsspire}} [[Kategori:Monarki]] [[Kategori:Styresett]] [[Kategori:Politiske ideologiar]] [[kategori:Ismar]] jvlwszua8mietcrgn31lto1yqddglie 0 23628 3679420 3638729 2026-10-17T08:13:20Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679420 wikitext text/x-wiki {{Infoboks_språk|namn=vestmarisk |alternativ=fjellmarisk |heimnamn= кырык мары | eng = Hill Mari, Western Mari, High Mari |familycolor=uralsk |land=[[Russland]] |distrikt=[[Mari El]], [[Basjkortostan]] |talarar=23 100([[2010]])<ref name="Folketeljing2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm "Vserossijskaja perepis naselenija 2010"] - Folketeljinga i Russland 2010</ref>|utbreiing=''Ikkje topp-100'' |familie=[[uralske språk|Uralsk]]<br />&nbsp;[[mariske språk|vestmarisk]] |nasjon=[[Mari El]] |abc=[[det kyrilliske alfabetet|kyrillisk]] |byrå=MARNII |iso2=chm |iso3=mrj |glotto=west2392 |wiki=mrj}} '''Vestmarisk''' eller '''fjellmarisk''' er eit [[marisk språk]] i den [[uralske språk]]familien. Den næraste slektningen er [[austmarisk]]. Vestmarisk har vore meir i kontakt med [[russisk]] og mindre med [[tatarisk]] enn austmarisk, dette er det til ein viss grad mogleg å sjå i ordforrådet. Dei fleste vestmariane bur i [[Mari El]]. == Skriftspråk == Vestmarisk blir skrive med det [[kyrilliske alfabetet]], med desse tilleggsbokstavane: ҥ [ŋ], ӧ [ø], ӱ [ʉ], ӓ, [æ], ӹ [ə]: {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ä ä | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ö ö | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӱ ӱ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӹ ӹ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я |} <!--==Grammatikk== ===Vokalar=== ===Konsonantar=== ==Historie== ==Litteratur==--> ==Fotnotar== <references/> ==Bibliografi (utval) == * Ramstedt, Gustaf John 1902. Bergtscheremissische Sprachstudien. (Suomalais-Ugrilaisen Seuran toimituksia, 17.) Helsingfors: Dr. der finnischen Litteraturges. xii+219pp. (Dette er ein klassikar) * Alhoniemi, Alho 1985. Marin kielioppi. (Apuneuvoja suomalais-ugrilaisten kielten opintoja varten, 10.) Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura. 172 s. (Dette er standardreferansen for dei to mariske språka) * Alhoniemi, Alho 1993. Grammatik des Tscheremissischen (Mari). Hamburg: Buske. 253pp. (Alhoniemi 1985 på tysk) * Kovedjaeva, E.I. 1966. Gornomarijskij jazyk. In V.I. Lytkin and K.E. Majtinskaja (eds.), Jazyki narodov SSSR, vol. 3, Finno-ugorskie i samodijskie jazyki, 241-54. Moscow and Leningrad: Nauka. (Kort framstilling i eit oversiktsverk over språka i Sovjetunionen) {{InterWiki|mrj}} {{Uralske språk}} {{språkspire}} [[Kategori:Mariske språk]] [[Kategori:Vestmarisk språk| ]] [[Kategori:Einskildspråk]] 3pp0q5d79em6hx12224lhn92qc1ubo3 0 24785 3679421 3630688 2026-10-17T08:13:27Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679421 wikitext text/x-wiki {{Infoboks_språk | | namn = Karelsk | heimnamn = karjala | familycolor = uralsk | land = [[Russland]], [[Finland]] | distrikt = [[Den karelske republikken]] i Russland | talarar = ca. 25 600 ([[2010]]) | utbreiing = ikkje blant dei 100 største | kunta = [[uralilaiset kielet]] | slekt = [[uralske språk]] | slekt2=[[austersjøfinske språk]] | abc = ([[Kyrillisk]]), [[latinsk]] | nasjon = [[Den karelske republikken]] | iso2 = krl | iso3 = krl | glotto=kare1335 }} '''Karelsk''' er eit språk som høyrer til den [[austersjøfinske språk]]greina av den [[uralske språk]]familien. Karelsk blir snakka av ca. 25 600 av dei ca. 60 800 [[karelarar|karelarane]] i [[Russland]] framfor alt i [[den karelske republikken]]. Dessutan er det ei [[diaspora]]-gruppe i [[Tver]] sørvest for [[Moskva]], dei er etterkommarar av karelarar som flykta frå dei svenske okkupantane på [[1600-talet]]. Karelsk språk er ikkje det same som karelske dialektar av [[finsk]]. == Dialektar == [[Fil:Map of Karelian dialects.png|thumb|250px|Utbreiing av dei austlege austersjøfinske språka før 2. verdskrigen: Kvitsjøkarelsk (nordkarelsk) er nr. 1a på kartet, sørkarelsk nr. 1b.]] Den nordaustlege delen av det austersjøfinske språkområdet består av fleire ulike dialektar og språk, og inndelinga er omstridd. Dei fleste er samd i at det i tillegg til og nord for [[vepsisk]] er to ulike språk, '''karelsk''' og '''livvisk''' (onegakarelsk, fi. ''livvi'' eller ''aunuksenkarjala''), med '''lydisk''' som enten eit eige språk eller som ei overgangsform mellom karelsk og vepsisk. Desse hovudgreinene er ulike nok til at det har vore umogleg å skape eit felles skriftspråk. No finst det skriftspråk for karelsk (språket handsama i denne artikkelen), [[livvi]], lydisk og for [[vepsisk]]. * karelsk ** nordkarelsk eller kvitsjøkarelsk (fi. ''vienankarjala'') ** sørkarelsk *** øykarelsk (vart snakka i Käxholms län (Käkisalmen lääni) fram til 1600-talet) **** tverkarelsk **** dorža ***** maksuatiha ***** ruameška ***** tolmatšu ***** vessi (vesjegonsk) **** tihvinäkarelsk (s. 2000 talarar) **** valdakarelsk (utdøydd) * [[livvisk]] eller onegakarelsk ([[finsk|fi.]] ''aunus, livvi'' – blir no helst betrakta som eit eige språk) * lydisk (blir no helst betrakta som eit eige språk, eller også som ein dialekt av [[vepsisk]]) == Skriftspråk == Etter [[Oktoberrevolusjonen]] fekk karelsk eit skriftspråk basert på det latinske alfabetet. Dette vart skifta ut med eit kyrillisk alfabet på midten av [[1930-talet]]. Etter krigen vart karelsk brukt i svært liten grad, i staden var det finsk som vart vald som offisielt språk (attmed russisk) i den karelske republikken. Etter Sovjettida har fleire karelarar tatt i bruk det latinske alfabetet att, me.a. inspirert frå finsk. === Dagens skriftspråk === Det karelske skriftsystemet er basert på finsk ortografi, slik at finnar kan lese karelsk utan store problem. Karelsk skil seg likevel frå finsk, både på grunn av russisk påverknad og interne språklege skilnader. * Det er fleire [[frikativ]]ar og [[affrikat]]ar i karelsk enn i finsk, og karelsk står nærare urfinsk enn det finsk gjer på dette punktet. I finsk er det berre 's' og ordinternt 'ts' som står att. * Ustemte affrikatar blir merkte med ein bokstav, eller bokstaven 'c' blir uttalt [ts] og 'č' [tš], men stemt affrikat blir skrive 'dž' (som i finsk). I og med at dei ustemte frikativane kan vera fonetisk lange, blir dei markert med dobbeltskriving, t.d. ''seiččemän'', finsk ''seitsemän'', «sju». * Dei stemte lydane (b, d, g, z, ž) er separate fonem; dette er ikkje berre påverknad frå [[russisk]], men fonem som har utvikla seg frå urfinsk. Finsk ordintern 'v' svarar til dømes ofte til karelsk 'b'. * Palatalisering blir markert med apostrof, til dømes ''d'uuri''', fi. «juuri», « nett, nettopp». * Lyden /y/ (som finsk <y> og tysk <ü> blir ofte skrive <ü>, som i tysk og estisk. {|class="wikitable" |+Frikativar og affrikatar |- !Bokstav !Erstatning !Lyd !Livvi (onegakarelsk) !Tverkarelsk !Finsk !Omsetjing <tr align="center"><td>c <td>c <td>{{IPA|/ʦ/}} <td>kučču<td>kuču<td>kutsu<td>invitasjon</tr> <tr align="center"><td>č <td>ch <td>{{IPA|/ʧ/}} <td>čoma, seiče<td>šoma, seičemen<td>soma, seitsemän<td>fint, sju</tr> <tr align="center"><td>s <td>s <td>{{IPA|/s/}} <td>se<td>že<td>se<td>den/det</tr> <tr align="center"><td>š <td>sh <td>{{IPA|/ʃ/}} <td>niškoi<td>niškoihin<td>niskoihin<td>nakke (ill.pl.)</tr> <tr align="center"><td>z <td>z <td>{{IPA|/z/}} <td>tazavaldu<td>tažavalda<td>tasavalta<td>republikk</tr> <tr align="center"><td>ž <td>zh <td>{{IPA|/ʒ/}} <td>kiža, liedžu<td>kiza, liedžu<td>kisa, lietsu<td>konkurranse, ?</tr> |} Bokstavane skrive med caron (hajek) kan skrivast med <h> i staden. Dette er komplisert når det blir to affrikatar etter kvarandre, som i ''ruochchi'' «Sverige», og i publiserte tekstar er det č og š som blir brukt. == Sjå også == * [[Santtu Karhu & Talvisovat]] - karelskspråkleg rockeband == Bakgrunnsstoff == * [https://web.archive.org/web/20091020021655/http://geocities.com/Athens/4280/index.html Karjalane lehüt] * [http://www.kotus.fi/verkkojulkaisut/julk129/karjala_sisalto.shtml Kotus: Karjala – kieli, murre ja paikka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060222031532/http://www.kotus.fi/verkkojulkaisut/julk129/karjala_sisalto.shtml |date=2006-02-22 }} * [http://www.sgr.fi/lexica/lexicaxvi.html Karjalan kielen sanakirja 1-6 (Kotus & SGR)] (Karelsk ordbok) * [http://mediarace.fi/burlakat/sivut/index_nets.html Burlakat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051216162551/http://mediarace.fi/burlakat/sivut/index_nets.html |date=2005-12-16 }}, (''Vandringsmennene''), karelskspråkleg folkemusikkgruppe === Karelske tekstdøme === * [http://www.nettilinja.fi/~pniikko/syntyn.htm Lapsi synty metsälammin jiällä (Barnet blir fødd på isen til skogstjernet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018124622/http://www.nettilinja.fi/~pniikko/syntyn.htm |date=2005-10-18 }} * [http://www.nettilinja.fi/~pniikko/uuvet.htm Vienan Karjala on ottan käyttöön kuukausien uuvet nimet Kvitsjøkarelsk tar i bruk dei nye månadsnamna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050831172901/http://www.nettilinja.fi/~pniikko/uuvet.htm |date=2005-08-31 }} * [https://web.archive.org/web/20091019212545/http://geocities.com/Athens/4280/tuatto.html Tuatto miän...], Fader vår på tverkarelsk frå 1804 * [https://web.archive.org/web/20091019212541/http://geocities.com/Athens/4280/lotto.html V. Garšin: Löttö-matkaniekka], den russiske barnebokforfattaren si forteljing frå 1937-38 på eit felleskarelsk skriftspråk * [http://www.onego.ru/win/pages/lenin/index.html Kuunelgua vai armas rahvahaine!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051118184530/http://www.onego.ru/win/pages/lenin/index.html |date=2005-11-18 }}, Det karelske folkets dikt, songar og eventyr, songar og eventyr om Lenin og Stalin, om revolusjonære heltar, og om det nye, glade livet {{Uralske språk}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Austersjøfinske språk]] [[Kategori:Karelsk språk]] [[Kategori:Språk i Russland]] [[Kategori:Einskildspråk]] j0w121mdko58vm3k32ulhcxo7bsga68 0 24833 3679422 3238234 2026-10-17T08:13:49Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679422 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} '''Arne Gallis''' ({{levde|29. november|1908|31. januar|1997|Gallis, Arne}}) var ein norsk språkforskar fødd i [[Andebu]]. Han jobba som førstebibliotekar ved [[Universitetsbiblioteket i Oslo]] [[1951]]&ndash;[[1957]] og blei dosent i [[slaviske språk]] ved [[Universitetet i Oslo]] i 1957. Han var professor i [[slaviske språk]] på [[Universitetet i Oslo]] frå [[1967]]&ndash;[[1975]]. I tillegg til å gi ut vitskaplege verk dreiv han med omsetting av bøker til bokmål og nynorsk, mellom anna ''[[Dr. Zhivago]]'' av [[Boris Pasternak]] frå [[russisk]] og fleire bøker av [[Ivo Andrić]] frå [[serbokroatisk]]. == Verksliste (ikkje komplett) == * ''[[Bygdeborg]]er i Andebu. I: Vestfoldminne II'' ([[1927]]-[[1931|31]]): s. 372-379. * ''Romania: dets hovedproblemer i dag på historisk grunn'' ([[1940]]) * ''[[Nynorsk bokliste]] band 4 for 1926–1935'' ([[1942]]) * ''Lærebok i russisk : for begynnere'' ([[1945]]) * ''Études sur la comparaison slave : la syntaxe de la comparaison d'inégalité en vieux-slave ecclésiastique et dans les autres dialectes slaves méridionaux du moyen age'' ([[1946]]) * ''Jugoslavia-Norge, en bibliografi'' ([[1953]]) * ''The syntax of relative clauses in Serbo-Croatian : viewed on a historical basis'' ([[1956]]) * ''Zum Gebrauch von da + Präsens versus Infinitiv beim Futurum I im Serbokroatischen : Untersuchungen über die «Koreni» von Dobrica Cosic'' ([[1970]]) * ''Kulturliv på Balkan: utvalgte artikler'' ([[1978]]) * ''Andebu bygdebok'' ([[1975]]–[[1983]]) (redaktør) * ''Fra Vestfold til Balkan: en språkmann minnes'' ([[1991]]) ([[sjølvbiografi]]) {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske språkforskarar]] [[Kategori:Andebu]] [[Kategori:Folk frå Sandefjord]] q90fet1g0iv3nxkqx4tu6veyh01ocbb 0 24974 3679470 3509315 2026-10-17T09:54:43Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679470 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi|bilete = Jens Christian Hauge 1947.jpg|bilettekst = Jens Christian Hauge som forsvarsminister i 1947.{{foto|Ørnelund, Leif / Oslo Museum}}}} '''Jens Christian Hauge''' ({{levde|15. mai|1915|30. oktober|2006|Hauge}}) var ein norsk [[jurist]] og [[politikar]]. Han er mest kjend som [[Heimefronten|heimefrontmann]], politikar for [[Arbeidarpartiet]], og for å ha hatt ymse verv i tilknyting til [[industri]]. Jens Christian Hauge er ofte omtalt som «''Jens Chr. Hauge''». I tillegg opererte han med ymse [[dekknamn]] i si tid som leiar for [[Milorg]]. [[Milorg]] var ein del av [[heimefronten]] i Noreg under [[andre verdskrig]]. Hauge vart fødd i tidlegare [[Aker]] kommune. Kommunen vart seinare ein del av [[Oslo]]. Hauge vart utdanna [[jurist]] i [[1937]]. Han vart [[domarfullmektig]] i 1938, og var [[prispolitiet|prispolitifullmektig]] frå 1940 til 1941. I 1942 vart han distriktsinspektør for [[Milorg]] på Austlandet. Deretter avanserte han til å verta den øvste leiaren for [[Milorg]] i tida frå 1943 til 1945. Han var Milorg sin representant i leiinga for heimefronten frå hausten 1944. Etter krigen var Hauge sekretær for statsminister [[Einar Gerhardsen]] frå juni 1945. Han var [[Norsk forsvarsminister|forsvarsminister]] i [[Einar Gerhardsen si andre regjering]] frå 5. november 1945 til 6. januar 1952. Frå 1954 var han [[høgsterettsadvokat]]. Han var [[Norsk justisminister|justisminister]] i [[Einar Gerhardsen si tredje regjering]] frå 22. januar 1955 til 1. november 1955. Som forsvarsminister var Hauge sentral som pådrivar for at Noreg skulle verta med i [[NATO]]. Han var òg sentral i oppbygginga av forsvarsindustri og i opprettinga av [[Forsvarets forskningsinstitutt]] hausten 1945. Han var òg sentral i høve til [[Institutt for Atomenergi]], oppretta i 1948. Som [[advokat]] hadde Hauge mange viktige styreverv. Av verv kan nemnast styreverv i [[Raufoss Ammunisjonsfabrikker]], [[Kongsberg Våpenfabrikk]], [[Marinens Hovedverft]], [[Tandbergs Radiofabrikk]], [[Det Norske Luftfartselskap]], [[SAS]], [[Statoil]], [[Norges Hjemmefrontmuseum]] og [[Nathionaltheatret]]. Hauge var [[Regjeringa Nordli]] sin hovudforhandlar med [[AB Volvo]] om eit svensk-norsk AB Volvo i 1978. Hauge vart [[skilsdom]]ar ved [[International Center for Settlement of International Disputes]] i 1975. I 1995 vart Hauge påskjønna med Noregs høgste sivile utmerking, [[Medaljen for borgardåd]]. == Kjelder == {{refstart}} *[[Norsk Krigsleksikon]]: ''Hauge, Jens Christian'' [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=165&searchText="Hauge, Jens Christian" Nettversjon] *[[Alf Ole Ask]] og [[Bjørn Westlie]]: ''Maktens ansikt: et portrett av Jens Chr. Hauge'', Oslo 1991. ISBN 82-10-03453-7 * {{Kjelde bok | forfattar= [[Olav Njølstad|Njølstad, Olav]] | utgjeve= 2008 | tittel= Jens Chr. Hauge: Fullt og helt | utgivelsessted=Oslo | forlag=H. Aschehaug & Co. (W. Nygaard) | side= | isbn=9788203229886 }} {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.tysklandsbrigaden.no/Publikasjonar/Hauge-foredrag/JensChrHauge1.html Forsvaret av Norge i 1940 Foredrag av Jens Chr. Hauge] * [http://www.aftenposten.no/meninger/kronikker/article1039249.ece Advokat for samfunnskollektivet] kronikk av [[Rune Slagstad]] på http://www.aftenposten.no * [http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article1513659.ece Jens Christian Hauge er død] på http://www.aftenposten.no * {{stortingetbio|JEHA}} {{norske forsvarsministrar}} {{norske justisministrar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske justisministrar]] [[Kategori:Norske forsvarsministrar]] [[Kategori:Ap-statsrådar]] [[Kategori:Statsrådar i Regjeringa Gerhardsen II]] [[Kategori:Statsrådar i Regjeringa Torp]] [[Kategori:Statsrådar i Regjeringa Gerhardsen III]] [[Kategori:Norske juristar]] [[Kategori:Medlemmar av Milorg]] [[Kategori:Medaljen for borgardåd]] [[Kategori:Politikarar frå Oslo]] qy6zsxn0ez5iwwt5br0afdindcwk3q1 0 25219 3679497 3419584 2026-10-17T10:27:54Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679497 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Lars Georg Hansen''' ({{levde|8. januar|1869|20. juli|1944|Hansen, Lars}}) var ein norsk forfattar frå [[Tromsø]]. Han gav ut ei rekkje romanar på 1920- og 30-talet. Bøkene hans har to ulike temaområde: Ishavsfangsten som vart drive med utgangspunkt i Tromsø, og kystfiskarane sitt liv, lagt til fiktive fiskever på kyststrekninga mellom [[Senja]] og [[Skjervøy]]. Handlinga i bøkene er lagt til dei siste tiåra før hundreårsskiftet, til tida før motorbåtane gjorde sitt inntog i fisket. Romanane fell innanfor [[heimstaddikting]]sjangeren, dei har innverknad frå [[naturalisme|naturalistisk]] dikting, men forfattaren vik likevel av frå eit naturalistisk program. Kystfiskarromanane inneheld mange gode skildringar av kystfiskarane sitt liv og livsvilkår, men dei er for prega av nasjonalromantiske førestillingar til å vere realistiske. Viktig for Hansen er sambandet attende til [[vikingtida]], væreigaren i ''Kongen på Råsa'' ættar t.d. direkte attende til ein væreigar på [[1300-talet]] som heitte «Okse», og han har sjølv same namn. Som mottrekk mot eit konkurrerande fiskemottak vil væreigaren ta opp att pelshandelen, og sende bod på «Lomm Kvite», som er jeger på innlandet. Men på slutten av 1800-talet finst det ingen «Lomm Kvite» i Indre Troms, dette er rein sagapastisj, i feil hundreår. Hansens ideal er sjølvbergingssamfunnet, der menneska går attende til naturen og lever av den. I andre kystfiskarromanar er det meir realistiske skildringar, vi får prisane på båt, not og fangst, og vi får vite kva vilkår folka lever under. Men samfunnet desse skildringane er frå er altså ei tapt tid, frå over ein generasjon attende. Ishavsromanane skil seg frå kystfiskarromanane ved at dei på ein meir realistisk måte skildrar livet i Ishavet, det Tromsø som selfangarane legg ut frå, og livet til dei som sitt att i Tromsø og ventar mennene sine heim før vinteren kjem. Tematisk har Hansen mykje til felles med [[Knut Hamsun]], dei kan begge stå som representantar for [[det reaksjonære opprør]], ein antikapitalistisk, attoverskodande trong til å kome attende til ei tid før pengesamfunn og kapitalisme. Sentralt i denne utopien er '''den gode væreigaren''' (eller, for ishavsromanane: den gode reiaren), han som er patriarken, men ikkje misbruker makta si, og vil folka sine vel. På same måten som Hamsun stødde også Hansen opp om [[Nasjonal Samling]] under krigen. Han var medlem av [[Den Europeisk Forfatterforening]] (stifta i [[Weimar]] 1942). == Bibliografi == * ''Odin klarte det'': roman * 1943: ''Keiserlosen'' * 1942: ''Skarvereiret'' * 1940: ''Hårde tider har vi døiet'' * 1940: ''Pegasus på flukt'' * 1939: ''Beitsaren: ishavsroman'' * 1938: ''Storfossen'' * 1937: ''På vivanke'' * 1936: ''I sne og nordlys: noveller'' * 1934: ''De fem ishavsgaster'': roman * 1933: ''Kongen på Råsa'': roman * 1932: ''Bjørnar Bålk og hans slekt'' * 1931: ''Håkjerringkjeften'': roman * 1930: ''Forbannelsen'' * 1929: ''«Hvalrossen» av Tromsø'': roman * 1928: ''En havets sønn'': roman * 1927: ''Jens Sørskar'': roman * 1926: ''I Spitsbergens vold'' ==Bakgrunnsstoff== * [http://travellersclub.no/TrampOnline/Skrivende-Tramp-Brodere/larshansen.htm Omtale i Travellers' Club]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=161 Om Lars hansen i ''Norsk krigsleksikon''] * [http://nbl.snl.no/Lars_Hansen Utdjupande artikkel om Hansen på snl.no, skriven av Nils Magne Knutsen.] ==Litteratur== * Birkeland, B./Ugelvik Larsen, S.: Nazismen i norsk litteratur,1975, Nasjonalsosialister i norsk diktning, 1943 {{Autoritetsdata}} {{litteraturspire}} [[Kategori:Norske forfattarar|Hansen, Lars]] [[Kategori:Folk frå Tromsø]] d1fnwfmryecu5u8lh4zjh3mkdy52vf6 0 26882 3679383 2524341 2026-10-16T19:16:30Z Johshh 122989 +Autoritetsdata 3679383 wikitext text/x-wiki '''Humus''' er restar frå nedbryting av planter og dyr. {{biologispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Biologi]] jzl19xc50rhixr9b7r88ii2vcaynt8j 0 27959 3679423 3299247 2026-10-17T08:13:55Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679423 wikitext text/x-wiki '''Keisar''' (kvinneleg form '''keisarinne''') er ein [[adel]]stittel som kjem av namnet [[Cæsar]]. ''Cæsar'' var opphavleg eit eigennamn (på [[Julius Cæsar]]), men etter hans død blei det også bruka som tittel av etterfølgjarane hans, ilag med ordet ''emperator''. På somme språk, som [[tysk]], [[russisk]] og dei skandinaviske språka er det variantar av ''caesar'' som er bruka som tittel for ein ekstra mektig [[konge]] (''Kaiser, [[tsar]], keisar''), mens til dømes fransk og engelsk brukar variantar av ''emperator'' (''empereur, emperor''). Nemninga «keisar» er seinare blitt brukt om herskarar av mektige rike danna av fleire smårike, til dømes [[India]], [[Kina]] og [[Japan]]. == Sjå òg == * [[Augustus]] * [[Tsar]] == Keisarar av ulike rike == * [[Keisar av Romarriket]] * [[Tysk-romerske keisarar]] * [[Keisar av Austerrike]] * [[Keisar av India]] * [[Keisar av Japan]] * [[Keisar av Kina]] * [[Keisar av Tyskland]] * [[Tsar av Russland]] {{Adelstitlar}} {{historiespire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Keisarar| ]] [[Kategori:Kongelege titlar]] qsttk66lfvgsutycco1c9mwxzm28jjq 0 29623 3679514 3508544 2026-10-17T10:54:30Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679514 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Jonas Lie den yngre''' ({{levde|31. desember|1899|11. mai|1945|Lie, Jonas}}) var ein norsk [[forfattar]], [[politimann]], [[Nasjonal Samling|NS]]-medlem og minister i [[regjeringa Quisling II]]. == Bakgrunn og virke == Jonas Lie hadde juridisk utdanning og vart politioffiser i 1930. I 1931 vart han nestleiar i [[Statspolitiet]] og spelte ei viktig rolle i [[Menstadslaget]] same året. Sidan følgde han mellom anna kommunisten [[Lev Trotskij]] til [[Mexico]] då han vart utvist frå Noreg i 1936. Rikskommissær [[Josef Terboven]] utnemnde Jonas Lie til kommissarisk statsråd for [[Politidepartementet]] i 1940. Året etter vart han først leiar for norsk SS og i 1942 leidde han etterfølgjaren [[Germanske SS Norge]], som var ein del av [[Waffen-SS]]. Han var i lag med [[Sverre Riisnæs]] blant pådrivarane til å etablere desse organisasjonane, med eit ønske om at dei skulle verte ein alternativ maktfaktor til Nasjonal Samling overfor den tyske okkupasjonsmakta. Ein periode var Lie ved felten med Waffen-SS i [[Leibstandarte SS Adolf Hitler]] på [[Balkan]]. Frå [[1942]] til [[1945]] var han politiminister i regjeringa til [[Vidkun Quisling]]. I denne stillinga var han ansvarleg for aksjonane mot [[jødar|jødane]], nazifiseringa av politiet og som pådrivar for dødsdommen mot politimannen [[Gunnar Eilifsen]]. Saman med NS-mannen [[Johan Andreas Lippestad]] leidde han òg tvangsevakueringa av [[Finnmark]] i 1944. Jonas Lie var gift tre gonger, siste gong med songarinna Gunvor Evju. Jonas Lie barrikaderte seg på Skallum Gård i Bærum i maidagane 1945, saman med fylkesførar [[Henrik Rogstad]] og justisminister [[Sverre Riisnæs]]. Det er usikkert om han tok sitt eige liv, eller om døden hadde si årsak i ei samvirking av [[stress]] og høgt [[alkohol]]konsum. Han er blitt omtalt som den viktigaste, og mest forhatte, enkeltpersonen i NS etter Quisling. == Forfattaren == Lie var son av [[Erik Lie]] og soneson av [[Jonas Lie]] og gav ut [[krim]]bøker under løyndenamnet [[Max Mauser]]. Det er ikkje mogleg ut frå dei spanande kriminalromanane hans å kunne spå at Jonas Lie den yngre ville verta NS-politiminster under [[Noreg under andre verdskrigen|okkupasjonen]]. Det var nok heller Lie-ættas djupe sympati for [[Tyskland]] som gjorde at [[Statspolitiet]] sin nestleiar melde seg på tysk side, og soleis 1942 fekk stoff til boka ''Over Balkans syv blåner''. Alt i boka ''Slektens sidste. Beretningen om Orla Wolff'' frå 1925 møter vi same tema som hos «slektens første», [[Mons Lie]]: den autoritære personlegdomen si heimlengt attende til [[folket]]. «Herunder må man huske at politiets alpha og omega er å ''forebygge''. Mostanderne er vill-ledte mennesker, men de er og våre egne landsmenn, - landsmenn som i øyeblikket ikke vet bedre,» skriv Jonas Lie i si ''Liten håndbok i polititaktikk'', frå 1941, der forfattaren som eit ljosande førebilete siterer keisar Wilhelms instruks til det tyske politi, tjue år etter at keisaren abdiserte. Det beste er at ting ordnar seg sjølve, er og grunnvisdommen i Lies kriminalromanar, det vil seie: ein vond mordars drapsmann er det lite gagn i å etterforske. Lie er ein dyktig forteljar. Han nyttar rammefortellinga. Blikkpunktet er hos huslæraren, husvenen, den tilfeldige kafeforteljaren. Privatetterforskar Bjelke løyser så gåtene. Bjelke var før politifullmektig i oslopolitiet, men rømmer i ''Dødsdiamanten'' (1932) til utlandet med diamanten og den forførande russiske songarinna. Desillusjonerte Bjelke vert dimed meir politi enn sine gamle kollegaer, ein slags «naturpoliti», som sjølv har gitt etter for lidenskapane. I ''Natten til Fandens geburtsdag'', 1934, er det igjen kjærleiken, i ''Rittet fra Olesko'', 1935, sjølve den himmeblå madonna, i form av eit både farleg og undergjerande altarbilete. Lie levde sterkt etter si ætts motto: det slekta innvinder, vil den aldri greie å behalde. Som tippoldefar sin og mange andre juristar i ætta, var også han dimed så å seie «fødd politimann». På sitt vis såg han nok seg sjølv som dei veikes harde vernar. Lite anna gjev i Noreg eit betre bilete av den borgarlege mennesketypen i dei store masserørslene si tidsalder enn Jonas Lie den yngre sine kriminalromanar. == Kjelder == * [[S. Rødder]]: ''Min ære er troskap. Om politiminister Jonas Lie''. 1990. * [http://www.ntnu.no/universitetsavisa/nr7/ku1.html ''Max Mauser eller Jonas Lie''] ved Universitetsavisa frå [[NTNU]] * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=249 Lie, Jonas] [[Norsk Krigsleksikon]] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:NS-politikarar]] [[Kategori:Folk frå Asker]] [[Kategori:Nordmenn frå andre verdskrigen]] 8of2ptk2gv9gswub5y8iaf3nlk1qjh5 0 33562 3679502 3519778 2026-10-17T10:36:03Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679502 wikitext text/x-wiki [[Fil:The Water Carrier, Francisco de Goya.jpg|mini|Kvinne måla av [[Francisco Goya|Goya]] rundt 1810.]] [[Fil:Woman.svg|mini|portrett|Teikning av kvinne frå [[Pioneer-plaketten]], send ut i [[verdsrommet]].]] Ei '''kvinne''' er eit vaksent [[menneske]] av [[biologisk hokjønn|hokjønn]].<ref>{{Kjelde www|url=https://ordbok.uib.no/perl/ordbok.cgi?OPP=kvinne&ant_bokmaal=5&ant_nynorsk=5&nynorsk=+&ordbok=nynorsk|tittel=Nynorsk ordbok|vitja=26. mars 2021}}</ref> Kvinner skil seg frå [[Mann|menn]] ved at som oftast har to [[x-kromosom]] og ingen [[y-kromosom]], medan menna har eitt x-kromosom og eitt y-kromosom.<ref>{{Kjelde www|url=https://sml.snl.no/kromosomer|tittel=Kromosomer|verk=Store medisinske leksikon|forfattar=Børresen-Dale, Anne-Lise |forfattar2= Heiberg, Arvid|vitja=26. mars 2021}}</ref> == Ordsoge == [[Ord]]et «kvinne» kjem frå [[norrønt]] ''kvinna, kvenna'' og har samband med det engelske «queen», 'dronning'. Det finst mange [[synonym]] for kvinner, til dømes ''[[dame]], [[kjerring]], [[kone]]'' og ''kvinnfolk''. Ord som viser til ei kvinne med ein særskild status er ''[[frøken]], [[frue]]/[[kone]]'' og ''[[enke]]''. == Sjå òg == * [[Kjønn]] - [[jente]] - [[jomfru]] - [[frøken]] - [[frue]] - [[hustru]] - [[kone]] - [[dame]] - [[madam]] - [[enke]] * [[Kvinnelege kjønnsorgan]] -[[menstruasjon]] - [[graviditet]] - [[fødsel]] - [[mor]] - [[menopause]] - [[kvinnesjukdommar]] - [[gynekologi]] * [[Feminisme]] - [[kjønnsdiskriminering]] - [[kvinneforsking]] - [[kvinnesak]] - [[kvinnerørsla]] - [[kvinnedagen]] * [[Kjønnsrolle]] - [[kvinnearbeid]] - [[kvinnekultur]] - [[kvinneklede]] - [[kvinnelitteratur]] - [[kvinneidrett]] - [[gudinner]] - [[matriarkat]] * [[:Kategori:Kvinnenamn|Kvinnenamn]] == Referansar == <references /> == Bakgrunnsstoff == {{Wikifrasar}} * {{Nynorskordboka|kvinne}} * [http://ordnet.dk/ods/opslag?opslag=kvinde&submit=S%F8g «Kvinde» i ''Ordbog over det danske sprog''] * [http://g3.spraakdata.gu.se/saob/show.phtml?filenr=1/134/34185.html «Kvinna»] i ''[[Svenska Akademins ordbok]]'' * [http://www.leksikon.org/search2.php?val=kvinde Kvinnerelaterte artiklar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927214539/http://www.leksikon.org/search2.php?val=kvinde |date=2007-09-27 }} i danske ''[[Leksikon for det 21. århundre]]'' * [https://runeberg.org/nfbo/0221.html Oppslagsordet «Kvinna»] i ''[[Nordisk familjebok]]'' frå rundt 1911 (på svensk)] * [http://www.fembio.org/default.shtml Verdensberømte kvinner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040401231703/http://www.fembio.org/default.shtml |date=2004-04-01 }} (på engelsk) * [http://newsonwomen.typepad.com/ Nyheter om kvinner] (på engelsk) * [http://www.kvinnelegen.no/wip4/kvinnelegen.epl Kvinnelegen.no] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914162050/http://www.kvinnelegen.no/wip4/kvinnelegen.epl |date=2008-09-14 }} * [http://www.kvinneguiden.no/ Kvinneguiden.no] * [http://www.helsebiblioteket.no/Psykisk+helse/Kj%C3%B8nn+og+seksualitet Helsebibliotekets sider om kjønn og seksualitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005190202/http://www.helsebiblioteket.no/Psykisk+helse/Kj%C3%B8nn+og+seksualitet |date=2008-10-05 }} {{samfunnsspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Menneske]] [[Kategori:Kvinner|*]] 1g1ob6rfxe7uloa4310qhheahgzqy9v 0 36591 3679344 2817093 2026-10-16T14:01:50Z Johshh 122989 3679344 wikitext text/x-wiki [[Fil:Anarchist_flag.svg‎|mini|høgre|Det anarkosyndikalistiske symbolet, raudt og svart.]] '''Anarkosyndikalisme''' er ei retning innan [[anarkisme]]n som seier at det som skal kome i staden for den statsmakta alle anarkistar vil avskaffe, skal vere arbeidarklassen sine eigne primærorganisasjonar, [[fagorganisasjon]]ane. Gjennom desse kan herredømmet til både [[kapitalisme|kapitalistane]] og staten erstattast i eit [[samvirke]] av frie fagforeiningar, ifølgje anarkosyndikalismen.<ref>{{Cite journal|last=Berg|first=Ole T.|date=2026-09-14|title=anarko-syndikalisme|url=https://snl.no/anarko-syndikalisme|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> Liksom annan anarkisme avviser anarkosyndikalismen vanlegvis deltaking i [[parlamentarisme|parlamentariske]] val og parlamentarisk arbeid og med det avviser dei som oftast at det er nødvendig med eit politisk arbeidarparti, eit [[sosialisme|sosialistisk]] parti. Anarkosyndikalistar har likevel ikkje alltid oppmoda til boikott av parlamentsval, såleis var stemmene til medlemer av den [[Spania|spanske]] anarkosyndikalistiske fagorganisasjonen [[CNT]] med på å sikre siger for [[Folkefront]]en ved valet i [[1936]]. Fire anarkosyndikalistar deltok som statsrådar i regjeringa. Ein tilhengjar av anarkosyndikalismen vert kalla ein anarkosyndikalist. Denne retninga stod særleg sterkt i [[Frankrike]], særleg før [[første verdskrigen]], og i [[Spania]] heilt til og med [[den spanske borgarkrigen]] 1936-[[1939]]. I [[USA]] hadde dei au ein relativt sterk anarkosyndikalistisk fagorganisasjon i [[IWW]] (Industrial Workers of the World) med sitt vidgjetne slagord ''One Big Union'', og sin fremste martyr i [[Joe Hill]]. I Sverige finst det framleis ein etter måten sterk anarkosyndikalistisk fagorganisasjon, [[SAC]] - Svenska Arbetares Centralorganisation. Anarkosyndikalismen er historisk sett ein viktig del av det som òg blir kalla [[libertær sosialisme]]. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Syndikalisme]] [[Kategori:Arbeidarrørsla]] [[Kategori:Politiske ideologiar]] [[Kategori:Økonomiske ideologiar]] [[Kategori:Anarkihistorie]] n8izp895t4qg4mtpgwk6hyscoo1umg4 3679351 3679344 2026-10-16T14:09:51Z Ranveig 39 {{use dmy dates}} 3679351 wikitext text/x-wiki [[Fil:Anarchist_flag.svg‎|mini|høgre|Det anarkosyndikalistiske symbolet, raudt og svart.]] '''Anarkosyndikalisme''' er ei retning innan [[anarkisme]]n som seier at det som skal kome i staden for den statsmakta alle anarkistar vil avskaffe, skal vere arbeidarklassen sine eigne primærorganisasjonar, [[fagorganisasjon]]ane. Gjennom desse kan herredømmet til både [[kapitalisme|kapitalistane]] og staten erstattast i eit [[samvirke]] av frie fagforeiningar, ifølgje anarkosyndikalismen.<ref>{{Cite journal|last=Berg|first=Ole T.|date=2026-09-14|title=anarko-syndikalisme|url=https://snl.no/anarko-syndikalisme|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> Liksom annan anarkisme avviser anarkosyndikalismen vanlegvis deltaking i [[parlamentarisme|parlamentariske]] val og parlamentarisk arbeid og med det avviser dei som oftast at det er nødvendig med eit politisk arbeidarparti, eit [[sosialisme|sosialistisk]] parti. Anarkosyndikalistar har likevel ikkje alltid oppmoda til boikott av parlamentsval, såleis var stemmene til medlemer av den [[Spania|spanske]] anarkosyndikalistiske fagorganisasjonen [[CNT]] med på å sikre siger for [[Folkefront]]en ved valet i [[1936]]. Fire anarkosyndikalistar deltok som statsrådar i regjeringa. Ein tilhengjar av anarkosyndikalismen vert kalla ein anarkosyndikalist. Denne retninga stod særleg sterkt i [[Frankrike]], særleg før [[første verdskrigen]], og i [[Spania]] heilt til og med [[den spanske borgarkrigen]] 1936-[[1939]]. I [[USA]] hadde dei au ein relativt sterk anarkosyndikalistisk fagorganisasjon i [[IWW]] (Industrial Workers of the World) med sitt vidgjetne slagord ''One Big Union'', og sin fremste martyr i [[Joe Hill]]. I Sverige finst det framleis ein etter måten sterk anarkosyndikalistisk fagorganisasjon, [[SAC]] - Svenska Arbetares Centralorganisation. Anarkosyndikalismen er historisk sett ein viktig del av det som òg blir kalla [[libertær sosialisme]]. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Syndikalisme]] [[Kategori:Arbeidarrørsla]] [[Kategori:Politiske ideologiar]] [[Kategori:Økonomiske ideologiar]] [[Kategori:Anarkihistorie]] 78dn1hoh89cwjexxioenlj5a8x1t7fd 0 38006 3679360 3219337 2026-10-16T16:03:39Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ Død lenkje 3679360 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Per-Ivar Henriksen''' ({{fødd|10. januar|1972|Henriksen, Per Ivar}}) var [[Det norske sametinget|sametingsrepresentant]] for [[Arbeidarpartiet]] i perioden 2005-2009. Han vart vald inn frå Tana valkrins. Henriksen stilte ikkje til gjenval ved Sametingsvalet i 2009.<ref>[http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.6211128 «Disse har bestemt seg» på nettstaden til NRK Sameradioen]</ref> == Referansar == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.samedigge.no/artikkel.aspx?MId1=269&AId=1029&back=1 Presentasjon av Per-Ivar Henriksen på nettstaden til Det norske sametinget]{{Død lenkje}} {{Sametingsrepresentantar i Noreg 2005-2009}} {{Samisk spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sametingsrepresentantar 2005-2009]] [[Kategori:Sametingsrepresentantar frå Ap]] [[Kategori:Folk frå Tana]] r6ttaq5xfyz5vgqn7oedd3moo5qffk5 3679434 3679360 2026-10-17T08:35:07Z Ranveig 39 Fmt., fjerna daudt bakgrunnsstoff. 3679434 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Per-Ivar Henriksen''' ({{fødd|10. januar|1972|Henriksen, Per Ivar}}) var [[Det norske sametinget|sametingsrepresentant]] for [[Arbeidarpartiet]] i perioden 2005-2009. Han vart vald inn frå Tana valkrins. Henriksen stilte ikkje til gjenval ved Sametingsvalet i 2009.<ref>[http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.6211128 «Disse har bestemt seg» på nettstaden til NRK Sameradioen]</ref> == Referansar == {{fotnoteliste}} {{Sametingsrepresentantar i Noreg 2005-2009}} {{Samisk spire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sametingsrepresentantar 2005-2009]] [[Kategori:Sametingsrepresentantar frå Ap]] [[Kategori:Folk frå Tana]] fqk9n74xpjra71kkl1rzctv3224528q 0 38032 3679362 3251115 2026-10-16T16:08:18Z Johshh 122989 Død lenkje 3679362 wikitext text/x-wiki '''Roger Pedersen''' ({{fødd årstal|1965|Pedersen, Roger}}) er [[Det norske sametinget|sametingsrepresentant]] for [[Norske Samers Riksforbund]] i perioden 2005-2009. Han er innvald frå Nordre Nordland valkrins. Pedersen har vore sametingsrepresentant i alle periodane frå og med 1993. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.samediggi.no/artikkel.aspx?MId1=269&AId=666&back=1&sprak=norsk Presentasjon av Roger Pedersen på nettstaden til Det norske sametinget]{{Død lenkje}} {{Sametingsrepresentantar i Noreg 2005-2009}} {{Samisk spire}} [[Kategori:NSR-politikarar]] [[Kategori:Samiske politikarar]] [[Kategori:Sametingsrepresentantar 2005-2009]] 9wdvbhhp0i8ga4znr2rgj6gjeuyyj3r 0 38060 3679355 3556075 2026-10-16T15:34:27Z Johshh 122989 3679355 wikitext text/x-wiki {{geoboks|delstat |namn = Oromia |kart = Oromia in Ethiopia.svg |karttekst = Kart over Etiopia med Oromiaregionen avmerkt. |flagg = Flag of the Oromia Region.svg |våpen = Oromia Region emblem.png |hovudstad = Adama }} '''Oromia''' er ein av dei ni [[regionar i Etiopia|regionane]] (''kililoch'') i [[Etiopia]]. Med ei flatevidd på 284 538 km² og eit folketal på rundt 35 millionar er han størst i landet, både når det gjeld storleik og innbyggjarar. Regionshovudstaden er [[Adama]]; andre viktige byar er [[Debre Zeit]], [[Dembidolo]], [[Jimma]], [[Nekemte]] og [[Shashamane]]. Den største folkegruppa i regionen er det [[oromo]]talande [[oromofolk]]et, som utgjer 85 % av innbyggjarane. [[Amharafolk]] utgjer rundt 9 % av innbyggjarane. Ei [[separatistrørsle]] ønskjer at regionen skal bli ein sjølvstendig [[stat]].{{Kven}} ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=2024}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Regional inndeling av Etiopia}} {{geografispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Regionar i Etiopia]] fw2e4ezc1dvdp52g2mzr5ffww27z4gg 0 38188 3679472 3633829 2026-10-17T10:01:19Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679472 wikitext text/x-wiki '''Grasrotrørsle''' er innan [[politikk]] og [[organisasjon]]sliv ei nemning på ei [[folkerørsle]] eller [[folkeaksjon]] som er organisert frå «folkedjupet». På engelsk er nemninga ''grassroots movement''. Ordet er inspirert av det tyske «Graswurzel». Om det vert organisert ei kunstig grasrotrørsle ovanfrå og ned, vert det på engelsk kalla [[astroturfing]], noko som kan omsetjast med ''kunstgrasrørsle''. Astroturfing er henta frå [[kunstgras]]- merket [[Astroturf]]. Døme på falske grasrotrørsler er rørsler som vert organiserte av eit [[føretak]] eller ei [[styresmakt]]. For å organisera ei kunstig grasrotrørsle kan ein til dømes hyra inn eit [[informasjonsbyrå]]. Grunnen til at ein kan ynskja å organisera ei slik «kunstig» rørsle er at ei grasrotrørsle ofte har høgt [[truverde]]. Ei grasrotrørsle vert sedd på som ei spontan organisering av idealistiske menneske, grunna på [[dugnad]]. == Bakgrunn == Ei grasrotrørsle kan gjerne arbeida for å løysa lokale problem. Ofte viser det seg at andre lokalsamfunn har same problemet. Innan [[miljørørsla]] er slagordet ''handla lokalt, tenkja globalt'' nytta (frå ''Think Globally, Act Locally''). Av dette kjem nemninga [[glokalisering]], som spelar på [[globalisering]]. Grasrotrørsler blir organiserte av eit nettverk av innbyggjarar. Idéen er politisk engasjement for saker, same om det er krav om endring eller å forsvara noko som det er, gjennom krav frå veljarar og samfunnsmedlemmer «nedanfrå», heller enn at eksisterande politiske leiarar styrer prosessen «ovanfrå og ned». Slike aktivitetar forekjem over heile det politiske spekteret. Teknikkar for grasrotorganisering og [[lobby]]verksemd omfattar dør-til-dør-agitasjon, via telefon, selskap i heimane, møte, plakatar, stands på gata, innsamling av underskrifter, å setja opp informasjonstavler, samla inn pengar frå mange små gjevarar til annonser eller kampanjar, organisera store [[demonstrasjon]]ar, å få enkeltpersonar til å senda inn meiningsytringar til [[media]] og styresmakter, og mobiliseringsaktivitetar som å minna folk på å stemma eller køyra dei til stemmelokala. I [[USA]] meiner dei at den første gongen ordet «grassroots» vart bruka, var då senator Albert J. Beveridge frå Indiana i 1912 sa om det Progressive Partiet, at "dette partiet har komme frå grasrøtene. Det har vakse fram frå jordsmonnet til vanlege folk sine harde naudsyn." [http://www.politicalquotes.org/quotedisplay.aspx?DocID=12869] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060616173929/http://www.politicalquotes.org/quotedisplay.aspx?DocID=12869 |date=2006-06-16 }} == Døme == * [[Mahatma Gandhi]], organiserte grasrotrørsler i [[India]] * Den europeiske kampen mot «software»-patent. == Sjå òg == * [[Grønt Gras]] * [[Ad-hoc rørsle]] * [[Grasrotdemokrati]] * [[Mikrokreditt]] * [[Politisk parti]] == Bakgrunnsstoff == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007061904014?page=545&searchText="Grasrot" Grasrot] i [[Pax leksikon]] * [http://vcn.bc.ca/citizens-handbook/ The Citizen's Handbook] (rettleiar til grasrotorganisering i eit lokalsamfunn) * [http://www.propaganda-as.no/php/art.php?artid=108973 Kjøp din egen folkeaksjon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050215062124/http://www.propaganda-as.no/php/art.php?artid=108973 |date=2005-02-15 }} på http://www.propaganda-as.no {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013024730/http://www.propaganda-as.no/php/art.php?id=214913 |date=2006-10-13 }} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Politiske uttrykk]] [[Kategori:Politiske organisasjonar]] [[Kategori:Politiske rørsler]] l9wsn2tar8z1yl0cla954cmgjlxut9o 3679473 3679472 2026-10-17T10:01:45Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679473 wikitext text/x-wiki '''Grasrotrørsle''' er innan [[politikk]] og [[organisasjon]]sliv ei nemning på ei [[folkerørsle]] eller [[folkeaksjon]] som er organisert frå «folkedjupet». På engelsk er nemninga ''grassroots movement''. Ordet er inspirert av det tyske «Graswurzel». Om det vert organisert ei kunstig grasrotrørsle ovanfrå og ned, vert det på engelsk kalla [[astroturfing]], noko som kan omsetjast med ''kunstgrasrørsle''. Astroturfing er henta frå [[kunstgras]]- merket [[Astroturf]]. Døme på falske grasrotrørsler er rørsler som vert organiserte av eit [[føretak]] eller ei [[styresmakt]]. For å organisera ei kunstig grasrotrørsle kan ein til dømes hyra inn eit [[informasjonsbyrå]]. Grunnen til at ein kan ynskja å organisera ei slik «kunstig» rørsle er at ei grasrotrørsle ofte har høgt [[truverde]]. Ei grasrotrørsle vert sedd på som ei spontan organisering av idealistiske menneske, grunna på [[dugnad]]. == Bakgrunn == Ei grasrotrørsle kan gjerne arbeida for å løysa lokale problem. Ofte viser det seg at andre lokalsamfunn har same problemet. Innan [[miljørørsla]] er slagordet ''handla lokalt, tenkja globalt'' nytta (frå ''Think Globally, Act Locally''). Av dette kjem nemninga [[glokalisering]], som spelar på [[globalisering]]. Grasrotrørsler blir organiserte av eit nettverk av innbyggjarar. Idéen er politisk engasjement for saker, same om det er krav om endring eller å forsvara noko som det er, gjennom krav frå veljarar og samfunnsmedlemmer «nedanfrå», heller enn at eksisterande politiske leiarar styrer prosessen «ovanfrå og ned». Slike aktivitetar forekjem over heile det politiske spekteret. Teknikkar for grasrotorganisering og [[lobby]]verksemd omfattar dør-til-dør-agitasjon, via telefon, selskap i heimane, møte, plakatar, stands på gata, innsamling av underskrifter, å setja opp informasjonstavler, samla inn pengar frå mange små gjevarar til annonser eller kampanjar, organisera store [[demonstrasjon]]ar, å få enkeltpersonar til å senda inn meiningsytringar til [[media]] og styresmakter, og mobiliseringsaktivitetar som å minna folk på å stemma eller køyra dei til stemmelokala. I [[USA]] meiner dei at den første gongen ordet «grassroots» vart bruka, var då senator Albert J. Beveridge frå Indiana i 1912 sa om det Progressive Partiet, at "dette partiet har komme frå grasrøtene. Det har vakse fram frå jordsmonnet til vanlege folk sine harde naudsyn." [http://www.politicalquotes.org/quotedisplay.aspx?DocID=12869] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060616173929/http://www.politicalquotes.org/quotedisplay.aspx?DocID=12869 |date=2006-06-16 }} == Døme == * [[Mahatma Gandhi]], organiserte grasrotrørsler i [[India]] * Den europeiske kampen mot «software»-patent. == Sjå òg == * [[Grønt Gras]] * [[Ad-hoc rørsle]] * [[Grasrotdemokrati]] * [[Mikrokreditt]] * [[Politisk parti]] == Bakgrunnsstoff == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007061904014?page=545 Grasrot] i [[Pax leksikon]] * [http://vcn.bc.ca/citizens-handbook/ The Citizen's Handbook] (rettleiar til grasrotorganisering i eit lokalsamfunn) * [http://www.propaganda-as.no/php/art.php?artid=108973 Kjøp din egen folkeaksjon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050215062124/http://www.propaganda-as.no/php/art.php?artid=108973 |date=2005-02-15 }} på http://www.propaganda-as.no {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013024730/http://www.propaganda-as.no/php/art.php?id=214913 |date=2006-10-13 }} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Politiske uttrykk]] [[Kategori:Politiske organisasjonar]] [[Kategori:Politiske rørsler]] mhoauiivsiu6pwgagzb55q7rsrs675n 0 38210 3679474 3436708 2026-10-17T10:03:36Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679474 wikitext text/x-wiki '''Nordag''' var eit føretak under [[andre verdskrig]], som hadde til føremål å byggja ut [[aluminium]]sindustri i område kontrollert av [[Tyskland]]. Det tyske selskapet Nordische Aluminium Aktiengesellschaft (Nordisk aluminium aksjeselskap), kalla Nordag, vart oppretta mot slutten av 1940 i [[Berlin]]. Kapital til opprettinga kom for det meste frå [[Luftfahrtsministerium]]. Det tyske [[flyvåpen]]et [[Luftwaffe]] trong aluminium til produksjon av [[fly]]. Nordag sette i gang prosjekt ymse stader i [[Noreg]], der det var rik tilgjenge på [[vasskraft]]. Det vart sett i gang bygging av ymse [[vasskraftverk]], for å få elektrisk kraft til [[smelteverk]]a. Industriprosjekt vart sett i gang i [[Årdal kommune|Årdal]], [[Sauda]], [[Glomfjord]], [[Odda]] og på [[Herøya i Porsgrunn|Herøya]]. Prosjekta vart i liten grad ferdige før krigen slutta. ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.riksarkivet.no/arkivverket/publikasjoner/nett/handbok-ra/okkupasjon/nordag.html A/S Nordag 1941-1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926234937/http://www.riksarkivet.no/arkivverket/publikasjoner/nett/handbok-ra/okkupasjon/nordag.html |date=2007-09-26 }} på http://www.riksarkivet.no * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=295 Nordag] i [[Norsk krigsleksikon]] {{historiespire}} [[Kategori:andre verdskrigen]] [[Kategori:Noreg under andre verdskrigen]] [[Kategori:Norsk industrihistorie]] jvh2533tt3fky2yql0gw7jrjf9vhcar 0 38384 3679475 2517806 2026-10-17T10:05:23Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679475 wikitext text/x-wiki '''Einsidig industristad''' er ein [[tettstad]] der [[industri]]verksemd er dominerande. Gjerne er det berre eitt føretak som dominerer staden. I [[Noreg]] er mange einsidige [[industristad]]er bygd opp på grunn av rik tilgang på [[vasskraft]] i området. == Bakgrunnsstoff == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007061904014?page=213 Ensidige industristeder], artikkel i [[Pax leksikon]] {{spire}} [[Kategori:Industri]] [[Kategori:Busetnad etter type]] ac2iz37ee7me4tonm3zu11l7l3bj12b 0 39856 3679478 3532860 2026-10-17T10:07:46Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679478 wikitext text/x-wiki {{geoboks|busetnad |namn = Kiberg |bilete = Kiberg.jpg |biletstorleik = |bilettekst = {{foto|magnethy}} |kommune = Vardø |fylke = Finnmark |tettstadnummer = 8512 |tekstposisjon = left |latd=70 |latm=17 |lats=10 |latNS= |longd=31 |longm=0 |longs=2 |longEW= |postnummer = 9960 KIBERG |ferdselsårer = {{Europaveg|75}} |innbyggjarnemning = |preposisjon = i }} '''Kiberg''' er ein [[tettstad]] i [[Vardø kommune]] i [[Finnmark fylke|Finnmark]]. Staden ligg på nordsida av munningen til [[Varangerfjorden]], nær det austlegaste punktet på fastlandet i Noreg, [[Kibergsneset]], og om lag 10 km frå Vardø by. [[E75]] går gjennom Kiberg. Kiberg har vore eit viktig [[fiskevær]] i fleire hundre år og er det framleis i dag. I 2020 hadde tettstaden 202 innbyggjarar.<ref>{{Cite journal|last=Askheim|first=Svein|date=2023-08-23|title=Kiberg|url=https://snl.no/Kiberg|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> ==Historie== Under den tyske okkupasjonen under [[andre verdskrigen]] flykta meir enn 50 menn og kvinner frå Kiberg over grensa til [[Sovjetunionen]].<ref>{{kjelde www|tittel=De hemmelige agentene Norge helst ville glemme |dato=9. juni 2018 |forfattar= Arne Egil Tønset |utgjevar=NRK.no |url=https://www.nrk.no/finnmark/xl/de-hemmelige-agentene-norge-helst-ville-glemme-1.13745452}}</ref> 45 av mennene gjekk inn i [[Den raude arméen]], og fleire av dei var på spionoppdrag attende i det nazi-okkuperte Nord-Troms og Finnmark. Ei av oppgåvene var å overvake den tyske skipstrafikken og rapportere attende til Sovjet om det som skjedde. Dette arbeidet førte til at sovjetarane klarte å finne og senke ca. 80 tyske lasteskip. Nær halvparten av dei 45 partisanane frå Kiberg vart fanga og drepne av tyskarane. Etter krigen reiste nesten alle dei overlevande attende til Kiberg. I etterkrigstida vart mange av dei misstenkte for å vere spionar for Sovjet og utsett for overvaking, og Kiberg vart kalla «Lille Moskva». Det tok lang tid før Kiberg-partisanane vart heidra for innsatsen sin for Noreg. I 2000 vart Partisanmuseet opna i det tidlegare skuleinternatet i Kiberg. ==Folk frå Kiberg== *[[Trygve Eriksen]] (1901–1987), [[partisan]] *[[Gunnar Halvari]] (1927–2008), partisan *[[Hans Kristian Eriksen]] (1933–2014), forfattar som skipa [[Nordnorsk Magasin]] *[[Rakel Solstad]] (f. 1945), forfattar *[[Klaus Onni Jakobsen]] (f. 1974), politikar == Kjelder == {{refstart}} * [http://www.ssb.no/emner/01/01/20/tettstedkart/fylke20.pdf Kart frå SSB over tettstadgrenser i Finnmark.] * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=213 Norsk krigsleksikon.] * Jentoft, M., ''Mennesker ved en grense'', Gyldendal Norsk Forlag AS, 2005. {{refslutt}} {{spire|geografi|Finnmark}} {{Busetnader på 30. lengdegrad aust}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fiskevær i Finnmark]] [[Kategori:Geografi i Vardø]] [[Kategori:Tettstader i Finnmark]] 0q71pfgq34mra0v3z3jxv45tq3u8kir 0 40489 3679404 3499833 2026-10-17T08:04:22Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679404 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |land=Israel |namn = Haifa |symbol=Coat of arms of Haifa.svg |flagg=Flag of Haifa.svg |andre namn={{hebraisk|חֵיפָה}} |andre namn1=حيفا |folketal= 272181 |folketal merknad = <ref name="cbs populations"/> |folketal_urban = 600000 |folketal_metro = 1050000 |folketal_i_år=2013 |areal=63.666 |borgarmeister=[[Einat Kalisch-Rotem]] |folketettleik = auto |nettside= [http://www.haifa.muni.il/Haifa/en-us/Pages/Home-Page.aspx haifa.muni.il] |lat_d=32 |lat_m=49 |lat_s=0 |lat_NS = N |long_d=34 |long_m=59 |long_s=0 |long_EW = E |regiontype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] | region = [[Haifa distrikt]] |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} }} '''Haifa''' ([[hebraisk skrift]] {{hebraisk|חֵיפָה}}, [[arabisk]] حيفا)<ref name=Bosworth/> er den største byen nord i [[Israel]], og den tredje største i landet, med eit folketal på over 272&nbsp;181. Kring 300&nbsp;000 til bur i mindre byar like nær Haifa, som [[Daliyat al-Karmel]], [[Krayot]], [[Nesher]], [[Tirat Carmel]] og somme [[kibbutz]]ar. I lag dannar desse områda eit samanhengande urbant område med nesten 600&nbsp;000 innbyggjarar, som utgjer den indre kjernen i [[Haifa storbyområde]].<ref name="cbs populations">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2010/table3.pdf|publisher=[[Israelsk statistisk sentralbyrå]]|title=Table 3 - Population of Localities Numbering Above 2&nbsp;000 Residents and Other Rural Population|date=30 June 2010|accessdate=30. mars 2015}}</ref><ref name="pop">{{cite web|url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About+Israel/Cities/Haifa+9.htm |title=Haifa |accessdate=30. mars 2015 |publisher=[[Jewish Agency for Israel|Jewish Agency]]|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070926234156/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About+Israel/Cities/Haifa+9.htm |archivedate = 26 September 2007|deadurl=yes}}</ref> Her ligg òg [[Bahá'í verdssenter]], ein [[verdsarv]]stad.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/news/452 |accessdate=30. mars 2015 |date=30. mars 2015 |title=Three new sites inscribed on UNESCO’s World Heritage List |author=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> Byen ligg i fjellsida av [[Karmelberget]] og har ei historie som går attende meir enn 3&nbsp;000 år. Den første kjende busetnaden i nærleiken var [[Tell Abu Hawam]], ein liten hamneby seint i [[bronsealderen]] (1300-talet fvt.).<ref name="autogenerated3">[[Encyclopaedia Judaica|Encyclopedia Judaica]], ''Haifa,'' Keter Publishing, Jerusalem, 1972, vol. 7, pp. 1134-1139</ref> På 200-talet evt. var Haifa kjend som eit senter for produksjon av fargestoff. Gjennom hundreåra har forskjellige folk herska over byen, frå [[fønikarane]], [[Persia|persarane]], [[hasmonearane]], [[Romarriket|romarane]], [[Austromarriket|austromarrane]], [[arabarane]], [[Krosstoga|krossfararane]], [[Det osmanske riket|osmanarane]], [[Palestinamandatet|britane]] til [[israelarar|israelarane]]. Frå opprettinga av Staten Israel i 1948 har byen vore styrt av Haifa kommune. I dag er byen ein viktig hamneby ved kysten av [[Den israelske kystsletta|Middelhavet]] i [[Haifabukta]]. Han ligg kring 90&nbsp;km nord for [[Tel Aviv]] og er eit stort regionssenter i det nordlege Israel. To akademiske institusjonar, [[Universitetet i Haifa]] og [[Technion - Israel Teknologiinstitutt|Technion]], ligg i Haifa, i tillegg til den største k-12-skulen i Israel. Byen spelar ei viktig rolle i [[israelsk økonomi]]. Han er heimstaden til [[Matam i Haifa|Matam]], ein av dei eldste og største høgteknologiparkane i landet.<ref>{{cite web|url=http://www.gav-yam.co.il/GavYam/site/gavyam/eng/items/popup.asp?fid=285&NP=361|title=GavYam |accessdate=18 February 2008 |publisher=Gav-Yam.co.il}}</ref> Haifabukta er eit senter for tungindustri, petroleumsraffinering og kjemikalsk prosessering. Haifa var tidlegare den vestlege enden av ei [[Mosul–Haifa-røyrleidninga|oljerøyrleidning frå Irak]] via [[Jordan]].<ref name="haaretz-pkipeline">{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=332835&contrassID=2&subContrassID=1&sbSubContrassID=0&listSrc=Y|title=U.S. Checking Possibility of Pumping Oil from Northern Irak to Haifa, via Jordan|publisher=[[Haaretz]]|author=Cohen, Amiram|accessdate=30. mars 2015}}</ref> ==Etymologi== [[Fil:Western Haifa from the air.jpg|mini|Vest-Haifa frå lufta.]] Det første namnet som er nemnt for ein busetnad innafor dagens Haifa var ein by kalla ''[[Sycamine|Sycaminum]]''.<ref name=Dumperp159/> [[Tel Shikmona]] <ref name=Sharon/> med den hebraiske tydinga «fikenhaugen» ([[arabisk]] ''Tell el-Semak'' eller ''Tell es-Samak'', som tyder «fiskehaugen») bevarte og omforma det gamle namnet og dette er nemnt i [[Mishnah]] (skriven kring 200 evt.)<ref name=Sharon>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=1d8xHcor0psC&pg=PA99&dq=eusebius+haifa#v=onepage&q=eusebius%20haifa&f=false|pages=99–103|title=Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae addendum: squeezes in the Max van Berchem collection (Palestine, Trans-Jordan, Northern Syria)|edition=Illustrated|publisher=BRILL|year=2007|isbn=<!--90-04-15780-8 -->9789004157804|accessdate=2 July 2011|author=Moshe Sharon, Fondation Max van Berchem}}</ref> Namnet ''Efa'' dukka først opp under styret til romarane, ein gong på 100-talet evt, då ei romersk festning og ein liten jødisk busetnad vart grunnlagd ikkje langt frå Tell es-Samak.<ref name=Dumperp159>{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA159&dq=haifa+arabic#v=onepage&q=haifa%20arabic&f=false|title=Cities of the Middle East and Nord-Afrika: a historical encyclopedia|author=Michael Dumper, Bruce E. Stanley|edition=Illustrated|publisher=ABC-CLIO|year=2007|isbn=<!--1-57607-919-8 -->9781576079195|accessdate=30. mars 2015}}</ref><ref name=Sharon/> Haifa er òg nemnt meir enn 100 gonger i [[Talmud]], ei sentral bok i [[jødedomen]].<ref name=Sharon/> ''Hefa'' eller ''Hepha'' i ''Onomasticon'' (''Onom.'' 108, 31) av [[Eusebius av Caesarea]] på 300-talet, er sagt å vere eit anna namn for ''Sycaminus''.<ref name=Negev>{{cite book|pages=213–214|url=http://books.google.com/?id=27nq65cZUIgC&pg=PA213&dq=hefa+ancient#v=onepage&q=hefa%20ancient&f=false|title=Archaeological encyclopedia of the Holy Land|first1=Avraham |last1=Negev |first2=Shimon |last2=Gibson|edition=4th, revised, illustrated|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2005|isbn=<!--0826485715 -->9780826485717}}</ref> Dette vert forklart av Moshe Sharon som skriv om to busetnader, som han kalla ''Haifa-Sycaminon'', som gradvis voks inn i kvarandre, og vart ein tvilling by som på gresk vart kalla ''Sycaminon'' eller ''Sycaminos Polis''.<ref name=Sharon/> På 500-talet er ''Porphyreon'' eller ''Porphyrea'' nemnt i skriveria til [[Vilhelm av Tyr]], og sjølv om han låg i området som i dag er dekt av moderne Haifa, var det ein busetnad som låg sør for Haifa-Sycaminon.<ref name="autogenerated3"/><ref name=Sharon/> Etter den arabiske erobringa på 600-talet, vart namnet ''Haifa'' nytta om ein stad på Tell es-Samak der ruinane av ''Sycaminon'' (''Shiqmona'') då låg.<ref name=Sharon/> ''Haifa'' (eller ''Haifah'') er nemnt på midten av 1000-talet av den persiske historikaren [[Nasir Khusraw]], og på 1100- og 1200-talet av dei arabiske historikarane [[Muhammad al-Idrisi]] og [[Yaqut al-Hamawi]].<ref name=Strange/> [[Krosstog|Krossfararane]], som erobra Haifa for ein kort periode på 1100-talet, kalla han ''Kaifas'',<ref name=Dumperp159/> og namnet er trudd å vere knytt til ''Kefas'', det greske namnet på [[Simon Peter]].<ref name=PEF1875>{{cite web | url=http://www.archive.org/stream/quarterlystateme07pale/quarterlystateme07pale_djvu.txt|title=Quarterly statement - Palestine Exploration Fund|publisher=[[Palestine Exploration Fund]]|year=1876|accessdate=30. mars 2015}}</ref> Eusebius er sagt å ha referert til ''Hefa'' som ''Caiaphas civitas'',<ref name=Rodgersp194>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=5I8zfmwEjjUC&pg=PA194&dq=haifa+caiaphas#v=onepage&q=haifa%20caiaphas&f=false|title=A wandering Galilean: essays in honour of Seán Freyne|author=Seán Freyne, Zuleika Rodgers, Margaret Daly-Denton, Anne Fitzpatrick-McKinley|publisher=BRILL|year=2009|isbn=<!--90-04-17355-2 -->9789004173552|accessdate=30. mars 2015}}</ref> og [[Benjamin av Tudela]], ein jødisk reisande og historikar på 1100-talet, skreiv at byen vart grunnlagd av [[Kaiafas]], den jødiske høgstepresten då [[Jesus]] levde.<ref name=PEF1875/> Andre stavingar har vore ''Caipha'', ''Kaipha'', ''Caiffa'', ''Kaiffa'' og ''Khaifa''.<ref name=MacMillan>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=_hxHAAAAIAAJ&q=khaifa+caiffa&dq=khaifa+caiffa|title=Guide to Palestine and Syria: Macmillan's guides|author=Macmillan & Co|edition=5th|publisher=Macmillan and co., limited|year=1910|accessdate=30. mars 2015}}</ref> ''Haifa al-'Atiqa'' (arabisk «Gamle Haifa») er eit anna namn nytta av lokale om ''Tell es-Samak'', sidan det var her Haifa låg då han var ei grend med 250 innbyggjarar, før han vart flytta i 1764-5 til ein ny festningsforsterka stad grunnlagd av [[Daher el-Omar]] 2&nbsp;km mot aust.<ref name=Seikalyp15>{{cite book|page=15|title=Haifa: Transformation of an Arab Society 1918-1939|author=May Seikaly|edition=Illustrated, reprint|publisher=I.B.Tauris|year=2002|isbn=<!--1-86064-556-9-->9781860645563|url=http://books.google.com/?id=XO4ECBQfh2oC&pg=PA65&dq=tell+semak+haifa#v=onepage&q=atiqa&f=false|accessdate=30. mars 2015}}</ref> Den nye landsbyen, som dannar kjernen i det moderne Haifa, heitte opphavleg ''al-imara al-jadida'' (arabisk for «det nye byggverket»), men lokale kalla han ''Haifa al-Jadida'' (arabisk «Nye Haifa») først og sidan berre ''Haifa''.<ref name=Bosworth>{{Cite book|pages=149–151|url=http://books.google.com/?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA149&dq=eusebius+sykaminos#v=onepage&q=eusebius%20sykaminos&f=false|title=Historic cities of the Islamic world|author=Clifford Edmund Bosworth|edition=Illustrated|publisher=BRILL|year=2007|isbn=<!--90-04-15388-8-->9789004153882|accessdate=30. mars 2015}}</ref> Tidleg på 1900-talet vart ''Haifa al 'Atiqa'' folkesett på ny av hovudsakleg [[arabiske kristne]], etter kvart som Haifa utvida seg ut frå det nye senteret.<ref name=Seikalyp65>Seikaly, 2002, p. 65.</ref> Det endelege opphavet til namnet ''Haifa'' er framleis uklårt. Ein teori er at det kjem frå namnet til høgstepresten Kaifas. Somme kristne meiner han vart kalla opp etter [[St. Peter]], som på [[arameisk]] heiter ''Keifah''.<ref name="pardes"/> Ein annan teori er at det kan kome frå den [[hebraisk]]e verbrota חפה (''hafa''), som tyder dekke eller verne, t.d. slik Karmelberget dekkjer Haifa;<ref name="pardes">{{Cite book|first=Alex |last=Carmel|year=2002|title=The Historie of Haifa Under Turkish Rule |edition=4th|publisher=Pardes|location=Haifa|isbn=965-7171-05-9|language=hebraisk|page=14}}</ref> medan andre peikar på eit mogeleg opphav i det hebraiske ordet חוֹף (''hof''), som tyder ''kyst'', eller חוֹף יָפֶה (''hof yafe''), som tyder ''vakker kyst''.<ref name="pardes"/><ref>{{cite journal | author = Hanah Amit-Kokhavi | title = Haifa—sea and mountain, Arab past and Jewish present, as reflected by four writers | journal = Israel Studies | volume = 2 | year = 2006 | pages = 142–167 | doi=10.1353/is.2006.0025}}</ref> ==Historie== [[Fil:Tell Abu Hawam 006.jpg|mini|Krukker grave ut i [[Tell Abu Hawam]].]] ===Tidleg historie=== Ein liten hamneby som i dag vert kalla [[Tell Abu Hawam]] vart grunnlagd seint i [[bronsealderen]] (1300-talet fvt.).<ref name="autogenerated3"/> På 500-talet fvt. skreiv den greske geografen [[Skylax av Karyanda|Skylax]] at byen låg mellom bukta og Zevsneset (Karmel), som kan ha vore ein referanse til [[Shikmona]], ein stad i Haifaområdet, under [[Persia|persarane]].<ref name="autogenerated3"/> I [[Det gamle Hellas|hellenistisk]] tid hadde byen blitt flytta til ein ny stad lenger sør som i dag vert kalla [[Bat Galim]], fordi hamna var blitt blokkert av sand.<ref name="autogenerated3"/> Kring 200-talet evt. vart byen først nemnt i [[Talmud]]-litteratur, som ein jødisk fiskelandsby og heimstaden til rabbinaren [[Avdimi av Haifa|Avdimi]] og andre jødiske lærde.<ref name="autogenerated3"/><ref name="JVL">{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vie/viehaifa.html |title=Haifa |publisher=[[Jewish Virtual Library]] |accessdate=30. mars 2015}}</ref> Ein gresktalande folkesetnad budde langs kysten på denne tida og dreiv med handel.<ref>''Haifa,'' The Guide to Israel, Zev Vilnay, Jerusalem, 1970, p.382</ref> Haifa låg nær byen [[Shikmona]], som var eit senter for produksjon av den tradisjonelle [[Tzitzit#Tekhelet|Tekhelet]]-fargen som vart nytta i kleda til øvsteprestane i Tempelet. Den arkeologiske staden Shikmona ligg sørvest for Bat Galim.<ref>{{cite web|url=http://mushecht.haifa.ac.il/hecht/abstract/15e/Abstracts.pdf |format=PDF|title=Two Tombstones from Zoar i Hecht Museum Collection |publisher=[[Universitetet i Haifa|Haifa University]] |accessdate=1. april 2015}}</ref> Karmelberget og [[Kishon]]elva er òg nemnde i Bibelen.<ref name="kings">1. Kongebok 19:9</ref><ref>{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Kishon.html |title=Kishon |publisher=HighBeam Encyclopedia (Colombia Encyclopedia) |accessdate=1. april 2015}}</ref> Ei grotte på toppen av Karmelberget vert kalla Eliasgrotta, og er tradisjonelt knytt til [[profeten Elias]] og læresveinen hans Elisa.<ref name="kings"/> På arabisk heiter den høgaste toppen på Karmelberget ''Muhraka'', eller «den brennande staden», og syner attende til ofringane som vart brend her i kanaanittisk og tidleg israelittisk tid.<ref>{{cite web|url=http://bahai-library.com/ullian_israel_haifa |title=Book Excerpt: Frommer's Guide to Israel, "Haifa" |publisher=Bahai-library.com |date=1948-04-21 |accessdate=30. mars 2015}}</ref> Ein trur den tidlege Haifa dekte området der Rambam sjukehus og den jødiske gravlunden på Yafo-gata ligg i dag.<ref name="Old">{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c2/41 |title=Old Haifa |accessdate=30. mars 2015 |publisher=Tour-Haifa.co.il}}</ref> Innbyggjarane levde av fiske og jordbruk.<ref name="Old"/> Under [[Austromarriket|austromersk styre]] heldt Haifa fram å vokse, men var ikkje ein viktig stad.<ref>{{cite book|page=213|url=http://books.google.com/?id=27nq65cZUIgC&pg=PA213&dq=hefa+ancient#v=onepage&q=hefa%20ancient&f=false|title=Archaeological encyclopedia of the Holy Land|first1=Avraham |last1=Negev |first2=Shimon |last2=Gibson|edition=4th, revised, illustrated|publisher=Continuum International Publishing Group|date=1 July 2005|isbn=<!--0826485715 -->9780826485717}}</ref> Etter den arabiske erobringa av Palestina i 630- og 640-åra, vart Haifa i stor grad oversett til fordel for hamnebyen [[Akko]].<ref name=Bosworth/> Under [[Rashidun-kalifatet]] byrja Haifa å bløme. På 800-talet under [[Omajjade-kalifatet|Omajjade]]- og [[Abbaside-kalifatet]] oppretta Haifa handelssamband med [[egypt]]iske hamnebyar og byen hadde fleire skipsverft. Innbyggjarane, som var [[arabarar]] og [[jødar]], dreiv med handel. Glassproduksjon og fargemaking frå havskjel var den mest lukrative industrien i byen.<ref>{{cite journal|last=Grabois|first=Aryeh|title=Haifa and Its Settlement i Middle Ages|journal=Ariel: Haifa and Its Sites|date=March 1985|issue=37-39|pages=48–49|editor1-first=Eli|editor1-last=Shiller|editor2-first=Yossi|editor2-last=Ben-Artzi|language=hebraisk}}</ref> ===Krossfarar, ajjubidane og mamelukkane=== [[Fil:Haifa and Mount Carmel (before 1899).jpg|mini|Karmelfjellet før 1899]] Velstanden enda i 1100, då Haifa vart kringsett og utsett for ein blokade av [[Det første krosstoget|krossfararane]] og så erobra etter ein hard kamp mot dei jødiske og muslimske innbyggjarane.<ref>{{Cite book|first=Alex|last=Carmel|year=2002|title=The Historie of Haifa Under Turkish Rule|edition=4th|publisher=Pardes|location=Haifa|isbn=965-7171-05-9|language=hebraisk|page=17}}</ref> Under krossfarane vart Haifa redusert til ein liten fiske- og jordbrukslandsby.{{treng kjelde}} Han var ein del av [[Fyrstedømet Galilea]] i [[Kongedømet Jerusalem]]. Etter sigeren [[slaget ved Hattin]] erobra [[ajjubidane|ajjubide]]hæren til [[Saladin]] Haifa i midten av juli 1187.<ref>Lane-Poole, 1906, p.219.</ref> Krossfararane under [[Richard I av England|Richard Løvehjarte]] tok attende Haifa i 1191.<ref>Lane-Poole, 1906, p.309.</ref> [[Karmelittane]] grunnla ei kyrkj på Karmelfjellet på 1100-talet.<ref>{{cite web |url=http://www.carmelite.org.uk/Historie.html |title=Origins of the Carmelites |publisher=Carmelite.org.uk |accessdate=1. april 2015 }}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Under muslimsk styre vart bygningen omgjort til ein moské, og seinare eit hospital. På 1800-talet vart det restaurert til eit karmelittkloster over ei grotte knytt til profeten [[Elias]].<ref>{{cite web|url=http://www.frommers.com/destinations/haifa/A36285.html |title=Stella Maris Lighthouse, Church and Carmelite Monastery|accessdate=1. april 2015 |publisher=Frommers}}</ref> Krossfararborga i byen vart øydelagd i 1187 av [[Saladin]].<ref name="autogenerated3"/> I 1265 [[undergangen til Haifa i 1265|kapra]] armeen til the [[mamelukkane|mamelukken]] [[Baibars]] Haifa og øydela festningsverka, som var bygd opp att av kong [[Ludvig IX av Frankrike]], i tillegg til dei fleste husa, for å hindre at dei europeiske krossfararane kom attende.<ref name="byz">{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/40/c2 |title=Haifa i Middle Ages |publisher=Tour-Haifa.co.il |accessdate=1. april 2015}}</ref> Gjennom det meste av styret til mamelukkane frå 1200- til 1500-talet, var byen i ruinar.{{treng kjelde}} Ein har lite informasjon om byen i denne tida.{{treng kjelde|date=May 2011}} På 1300-talet, under mamelukkane, skreiv [[Muhammad al-Idrisi|al-Idrisi]] at Haifa tente som hamna til [[Tiberias]] og hadde ei fin hamn med ankerplass for galeiar og andre fartøy.<ref name=Strange>{{Cite journal|title=Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500|url=http://www.archive.org/stream/palestineundermo00lestuoft/palestineundermo00lestuoft_djvu.txt|first1=Guy|last1=le Strange|year=1890|publisher=Committee of the [[Palestine Exploration Fund]]|page=446|accessdate=1. april 2015|postscript=<!--None-->}}</ref> ===Osmansk tid=== [[Fil:Haifa viewed from the slopes of Mt. Carmel, 1911.jpg|mini|Haifa i 1911, som sett frå Karmelberget.]] I 1596 var Haifa oppført i osmanske skattelister som ein del av Sahil Atlit ''[[nahiya]]'' i Lajjun ''[[liwa]]''. Han hadde då 32 muslimske hushaldningar og betalte skatt for kveite, bygg, sommaravlingar, oliven og geiter eller bikubar.<ref>{{cite book | author = Wolf-Dieter Hütteroth and Kamal Abdulfattah | title = Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria i Late 16th Century | year = 1977 | publisher = Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Tyskland: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft | page = 158}}</ref> Haifa var ei grend på 250 innbyggjarar i 1764-1765. Han låg ved ''Tell el-Semak'', der Sycaminum hadde lege i antikken.<ref name=Seikalyp15/><ref name=Hohlfelderp42>{{cite book|page=42|title=Mediterranean cities: historical perspectives|author=Robert L. Hohlfelder|editor=Irad Malkin, Robert L. Hohlfelder|edition=Illustrated, annotated, reprint|publisher=Routledge|year=1988|isbn=<!--0-7146-3353-4-->9780714633534|url=http://books.google.com/?id=CZt8xkmEwVwC&pg=PA42&dq=sycaminum#v=onepage&q=sycaminum&f=false|accessdate=30. mars 2015}}</ref> I 1761 flytta [[Daher el-Omar]], den [[arabar|arabiske]] herskaren i Akko og [[Galilea]], folkesetnaden til ein ny festningsforsterka stad, 2&nbsp;km mot aust, og la den gamle staden aude.<ref name=Seikalyp15/><ref>Haifa i Late osmanske Period, 1864-1914: A Muslim Town in Transition By Mahmud Yazbak BRILL, 1998, ISBN 90-04-11051-8 p 14</ref> Dette var starte på den moderne byen og den plasseringa som byen har i dag.<ref name=Seikalyp15/> Etter al-Omar døydde i 1775 vart byen verande under [[Det osmanske riket|osmansk]] styre fram til 1918, med unntak av to korte periodar. I 1799 erobra [[Napoleon I av Frankrike|Napoleon Bonaparte]] Haifa under det mislukka forsøket hans på å erobre Palestina og [[Syria]], men måtte raskt trekkje seg attende. Då han trekte seg ut raserte han festningsverka i «Kaïffa» (som namnet vart skriven på den tida) i lag med festningsverka i [[Gaza by|Gaza]], [[Jaffa]] og Akko. [[Fil:HaifaColony.jpg|venstre|mini|[[Den tyske kolonien i Haifa|Den tyske kolonien]] på 1800-talet.]] Mellom 1831 og 1840 styrte den [[egypt]]iske statthaldaren [[Muhammad Ali av Egypt|Muhammad Ali]] Haifa, etter sonen hans [[Ibrahim Pasha av Egypt|Ibrahim Pasha]] hadde rive til seg kontrollen frå osmanarane.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/37/c2 |title=Haifa during the British Mandate Period |publisher=Tour-Haifa.co.il |accessdate=1. april 2015}}</ref><ref name="modern">{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/38/c2 |title=Modern Haifa |accessdate=1. april 2015 |publisher=Tour-Haifa.co.il}}</ref> Då den egyptiske okkupasjonen enda og Akko vart mindre viktig, blømde Haifa. Då dei tyske tempelriddarane kom til byen i 1868, slo dei seg ned i det som vart kalla [[Den tyske kolonien i Haifa]], og dette vart eit vendepunkt i utviklinga til Haifa.<ref name="modern"/> Dei bygde og dreiv eit dampbasert [[kraftverk]], starta fabrikkar og transporttenester til Akko, [[Nasaret]] og [[Tiberias]], og spelte ei viktig rolle i moderniseringa av byen.<ref>{{cite web|url=http://schumacher.haifa.ac.il/templers.htm |title=Templers |accessdate=2008-01-27 |publisher=[[Universitetet i Haifa]]|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070701120321/http://schumacher.haifa.ac.il/templers.htm |archivedate = 1 July 2007}}</ref> Dei første europeiske jødane kom til byen mot slutten av 1800-talet frå [[Romania]]. Central Jewish Colonisation Society i Romania kjøpte over 4 kvadratkilometer land nær Haifa. Sidan dei jødiske nybyggjarane hadde budd i byar, leigde dei inn tidlegare fellahin-forpaktarar for å lære dei jordbruk.<ref>Oliphant, Laurence. (1886) Haifa, or Life in Modern Palestine Adamant Media Corporation pp 11-12</ref> [[Fil:Shrine of the Báb in Haifa 6801-11.jpg|mini|[[Báb-heilagdomen]] og [[Bahá'í-hagane]] på [[Karmelberget]].]] I 1909 vart Haifa viktig for [[Bahá'í-trua]] då leivningane til [[Báb]], som grunnla Bábí-trua og forløparen til [[Bahá'u'lláh]] i bahai-trua, vart flytta frå Akko til Haifa og [[Báb-skrinet|lagt i eit skrin]] på [[Karmelberget]]. Bahaitruande reknar heilagdomen som den nest heilagaste staden på joda etter [[Bahá'u'lláh-heilagdomen]] i Akko. Den nøyaktige plasseringa på Karmelberget vart synt av Bahá'u'lláh sjølv for den eldste songen hans, [[`Abdu'l-Bahá]], i 1891. `Abdu'l-Bahá planla byggverket, som vart teikna og bygd ferdig fleire år seinare av barnebarnet, [[Shoghi Effendi]]. I eit separat rom, vart [[`Abdu'l-Bahá-skrinet|leivningane til `Abdu'l-Bahá]] gravlagd i november 1921.<ref>{{cite news | title=Golden anniversary of the Queen of Carmel | url=http://news.bahai.org/story/252 | publisher=Bahá'í World News Service. | date=2003-10-12 | accessdate=1. april 2015}}</ref> Ei grein av [[Hejaz-banen]], kjend som [[Jezreeldal-banen]], vart bygd mellom 1903 og 1905. Dette førte til rask vekst for Haifa, som vart eit bysentrum (nahiya) under [[Akko|Akka]] sanjak i [[Beyrut eyalet]] mot slutten av det osmanske styret.{{treng kjelde}} [[Technion - Israel Teknologiinstitutt|Technion teknologiinstitutt]] vart grunnlagd på denne tida, i 1912. ===Det britiske mandatet=== [[Fil:PikiWiki Israel 4802 Haifa 1930 (cropped).jpg|mini|venstre|Haifa i 1930.]] Haifa vart erobra frå osmanarane i september 1918 av indiske ryttarar i den britiske hæren, etter å overrumpla osmanske stillingar væpna med spyd og sverd.<ref name="haaretz.com">{{cite web|last=Eyadat |first=Fadi |url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/on-haifa-day-india-salutes-wwi-troops-1.315380 |title=On Haifa Day India salutes World War I troops |publisher=Haaretz.com |date=24 September 2010 |accessdate=1. april 2015}}</ref> Den 22. september var britiske troppar på veg til Nasaret då rapportar kom inn om at tyrkarane var på veg bort frå Haifa. Britiane førebudde seg på å gå inn i byen og kom under eld i bydelen [[Balad al-Sheikh]] (i dag [[Nesher]]). Etter at britane omgrupperte seg, vart indiske elitesoldatar til hest sendte inn for å angripe dei tyrkiske stillingane på flankane og køyre over artillerikanonane på Karmelberget.<ref name="haaretz.com"/> [[Fil:19450715 Buchenwald survivors arrive in Haifa.jpg|mini|upright|Overlevande frå [[Buchenwald konsentrasjonsleir]] kjem til Haifa og vert arresterte av britane den 15. juli 1945.]] Under [[Palestinamandatet|det britiske mandatet]] vart Haifa ein industri-hamneby.<ref name="modern"/><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA161&lpg=PA161&dq=haifa+british+mandate&source=bl&ots=8r-Jg6Qe6y&sig=qLECPz0XeTseVLUm4_xPJo6FX4Y&hl=en&ei=vcu1TLKIComfOpmw0bQI&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCcQ6AEwAzge#v=onepage&q=haifa%20british%20mandate&f=false |title=Google Books |publisher=Books.google.com |date= |accessdate=1. april 2015}}</ref> Dei neste få tiåra auka talet på jødar i byen stadig, særleg på grunn av [[Aliyah|immigrasjon]] frå Europa. Den arabiske immigrasjonen auka òg, hovudsakleg frå landsbyane rundt Haifa og frå syriske [[Hauran]].<ref name=Schulze98>Reinhard Schulze. ''A modern history of the Islamic world''. s. 98.</ref> Den arabiske immigrasjonen skjedde på grunn av fall i prisar og løn.<ref name=Schulze98/> Mellom folketeljingane i 1922 og 1931, auka talet på muslimar, jødar og kristne høvesvis med 217 %, 256 % og 156 %.<ref>{{cite book | editor = J. B. Barron | title = Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922 | publisher = Government of Palestine | year = 1923 | at = Table XI}}; {{cite book | editor = E. Mills | title = Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas | publisher = Government of Palestine | location = Jerusalem | year = 1932 | page = 91}}</ref> [[Fil:Haifa Refinery by David Shankbone.jpg|left|mini|Haifa oljeraffineri]] Mykje av utviklinga til Haifa kom som følgje av dei britiske planane om å bruke byen som den sentrale hamna for utskiping av råolje frå Midtausten. Det britiske styret i Palestina utvikla hamna og bygde raffineri og byen voks raskt som eit senter for tungindustri i landet. Haifa var av dei første byane som vart heilt elektrifisert. Palestine Electric Company starta opp Haifa elektriske kraftstasjon alt i 1925 og opna døra for omfattande industrialisering.<ref>Shamir, Ronen (2013) Current Flow: The Electrification of Palestine. Stanford: Stanford University Press</ref> Det statlege Palestine Railways bygde òg hovudverkstada sine i Haifa. I 1945 hadde folkesetnaden endra seg til 33 % muslimar, 20 % kristne og 47 % jødar.<ref>Supplement to a Survey of Palestine (p. 12–13) which was prepared by the [[Palestine (mandate)|British Mandate]] for [[United Nations|the United Nations]] in 1946–47.</ref><ref>{{cite web |url=http://www1.haifa.muni.il/aliya/pages.aspx?pageName=Historie |title=Haifa Municipality - Aliya Web Site |publisher=.haifa.muni.il |date= |accessdate=13 October 2013 |archive-date=2021-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127082223/http://www1.haifa.muni.il/aliya/pages.aspx?pageName=Historie }}</ref> I 1947, budde kring 70&nbsp;910 arabarar (41&nbsp;000 muslimar, 29&nbsp;910 kristne) og 74&nbsp;230 jødar i byen.<ref>{{Cite book|url=http://www.palestineremembered.com/Acre/Maps/Story574.html |title=Supplement to a Survey of Palestine |accessdate=1. april 2015}}</ref> Det kristne samfunnet var hovudsakleg [[Den melkittiske kyrkja|gresk-melkittiske katolikkar]]. [[Fil:Haifa Maronite Boy Scouts, 1939, Dr. John Macqueen Chief Medical Officer for Haifa.png|mini|venstre|[[Maronittar|Maronittiske]] gutespeidarar, 1939. I midten dr. [[John Macqueen]] overlege i Haifa.]] [[Delingsplanen til SN for Palestina]] frå 1947 plasserte Haifa i det som var den føreslått jødiske staten. Den 30. desember 1947 kasta medlemmar av [[Irgun]], ein jødisk undergrunnsmilits, bomber mot ei gruppe [[arabarar]] utafor portane til eit raffineri i Haifa, og tok livet av seks medan 42 vart skadde. Som svar tok arabiske tilsette i selskapet livet av 39 jødiske tilsette i det som vart kalla [[Haifa oljeraffineri-massakren]].{{treng kjelde}} Den jødiske [[Haganah]]-militsen tok hemn med eit raid mot den arabiske landsbyen [[Balad al-Shaykh]], der mange av dei arabiske arbeidarane på raffineriet budde. Dette er blitt kalla [[Balad al-Shaykh-massakren]].<ref>Benny Morris, ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited'', p101.</ref> Å få kontroll over Haifa var kritisk under [[den israelsk-arabiske krigen i 1948|den arabisk-israelske krigen]], sidan han var eit stort industrisenter og oljehamna i [[Palestinamandatet]].{{treng kjelde|date=May 2014}} Det vart sett ut britiske styrkar i Haifa den 21. april 1948, men dei trekte seg attende frå det meste av byen, medan dei heldt kontroll over hamna. To dagar seinare vart sentrum, som var kontrollert av ein kombinasjon av lokale og utanlandske, arabiske, irregulære soldatar angripne av [[Yishuv|jødiske]] styrkar i [[slaget ved Haifa i 1948|operasjon Bi'ur Hametz]], av [[Barak panserbrigade|Carmeli-brigaden]] til [[Haganah]], kommandert av [[Moshe Carmel]].{{treng kjelde}} Operasjonen førte til ei massiv forflytting av den arabiske folkesetnaden i Haifa. I følgje ''The Economist'' var berre 5&nbsp;000–6&nbsp;000 av 62&nbsp;000 arabarar att i byen den 2. oktober 1948.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.mideastweb.org/refugees1.htm |title=The Palestine Refugee Problem |publisher=Mideastweb.org |date= |accessdate=1. april 2015}}</ref> Arabarane drog frå Haifa i ein kombinasjon av trugslar frå sionistane og oppfordring frå dei arabiske leiarane.<ref>Pappé, Ilan (1992). ''The Making of the Arab Israeli Conflict 1947-1951''. I B Tauris, p.72 ISBN 1-85043-819-6</ref><ref>Morris, Benny (2001). "Revisiting the Palestinian exodus of 1948," i ''The War for Palestine: Rewriting the Historie of 1948'' (pp. 37-59). Cambridge: [[Cambridge University Press]]. ISBN 0-521-79476-5</ref><ref>Pappe, Ilan. ''The Ethnic Cleansing of Palestine'', p. 96, citing Zadok Eshel, "The Carmeli Brigade i War of Independence", p. 147.</ref> [[Shabtai Levy]], borgarmeisteren i byen, og somme andre jødiske leiarar, bad arabarane bli verande, medan andre jødar ønskte dei bort.<ref>Pappe, Ilan. ''The Ethnic Cleansing of Palestine'', p. 95</ref> I følgje britiske kjelder vart rundt 100 arabarar drepne og 100 skadde under kampane 22. og 23. april.<ref>Morris, Benny (1987), "The birth of the palestinske refugee problem, 1947-1949". Cambridge University Press. ISBN 0-521-33028-9. Page 315. Quoting CP v/4/102, Stockwell Report.</ref> ===Staten Israel=== Etter sjølvstendet til Israel den 14. mai 1948, vart Haifa inngangsporten for jødisk immigrasjon til Israel. Under [[den israelsk-arabiske krigen i 1948]] var det kampar i bydelane i Haifa. Etter krigen slo jødiske immigrantar seg ned i nye bydelar, som [[Kiryat Haim|Kiryat Hayim]], Ramot Remez, Ramat Shaul, Kiryat Sprinzak og [[Kiryat Eliezer i Haifa|Kiryat Eliezer]]. Bnei Zion sjukehus (tidlegare [[Rothschild-familien|Rothschild]] sjukenhus) og Den sentrale synagoga i [[Hadar HaCarmel|Hadar Hacarmel]] er frå denne perioden. I 1953 vart det lagt ein disposisjonsplan for samferdsle og framtidig byplan.<ref name=autogenerated4>{{cite web|title=Historie since Independence |accessdate=1. april 2015 |url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/36/c2 |publisher=Haifa Municipality}}</ref> I 1959 gjorde ei gruppe [[sefardiske jødar|sefardiske]] og [[Mizrahisk jødedom|mizrahiske jødar]], hovudsakleg frå [[Marokko]], opprør i [[Wadi Salib]], og hevda at staten diskriminerte dei.<ref name = Johal/> [[Tel Aviv]] voks i status, medan Haifa leid i rolla som regionshovudstad. Då [[Ashdod]] fekk ny hamn vart tilhøva verre for Haifa. Turismen minka då det israelske turistdepartementet la vekt på [[Tiberias]] som turistsenter.<ref>Kellerman, Aharon (1993) Society and Settlement: Jewish [[Land of Israel]] i Twentieth Century SUNY Press, ISBN 0-7914-1295-4 p 236</ref> Folketalet til Haifa hadde auka til 200&nbsp;000 tidleg i 1970-åra og masseimmigrasjon frå det tidlegare [[Sovjetunionen]] gav ytterlegare 35&nbsp;000 innbyggjarar.<ref name="modern"/> Mange av dei historiske, osmanske bygningane i Wadi Salib er no øydelagde og i 1990-åra vart ein stor del av Gamlebyen øydelagd for å gje plass til eit nytt kommunesenter.<ref name="modern"/><ref name=Johal>{{cite web|title=Sifting Through the Ruins: Historic Wadi Salib Under Pressure.|author=Am Johal|publisher=Media Monitors Network|date=18 August 2004|url=http://usa.mediamonitors.net/headlines/sifting_through_the_ruins_historic_wadi_salib_under_pressure}}</ref> Frå 1999 til 2003 var det fleire palestinske sjølvmordsåtak i Haifa, som i alt tok livet av 68 sivile. I 2006 vart Haifa råka av 93 [[Hizbollah|Hizbollah-rakettar]] under [[Libanonkrigen i 2006|den andre Libanonkrigen]], og 11 sivile mista livet, medan halve folkesetnaden hamna på flukt ei veke ut i krigen.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5318424.stm |title=In focus: Haifa|accessdate=1. april 2015 |publisher=BBC News | date=6 September 2006}}</ref> Blant stadane som vart råka var ein jernbanestasjon og eit oljeraffineri.<ref>{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0&nbsp;7340,L-3276392,00.html |title=8 killed in rocket attack on Haifa - Israel News, Ynetnews |publisher=Ynetnews.com |date=20 June 1995 |accessdate=1. april 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/840990.html |title=Katyusha-rakett hit Haifa oil refineries complex during Second Libanon War - Haaretz - Israel News |publisher=Haaretz |date= |accessdate=1. april 2015}}</ref> ==Demografi== [[Fil:Downtown Haifa including the port and the sail tower.jpg|mini|Sentrum av Haifa og hamna.]] <!--[[Fil:Bet Hecht.JPG|mini|[[Beit Hecht]] i Carnelheim.]]--> Haifa er den tredje største byen i Israel med 103&nbsp;000 hushaldningar,<ref name="pop"/> eller eit folketal på 266&nbsp;300. Immigrantar frå det tidlegare [[Sovjetunionen]] utgjer 25 % av folketalet i Haifa.<ref name="autogenerated2">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/statistical/arab_pop03e.pdf |title=The Arab Population of Israel 2003 |accessdate=1. april 2015 |format=PDF |publisher=[[Israelsk statistisk sentralbyrå]] }}</ref> I følgje [[Israelsk statistisk sentralbyrå]] utgjer [[arabarar i Israel|israelske arabarar]] 10 % av folketalet i Haifa, dei fleste i [[Wadi Nisnas]], Abbas og Halissa.<ref name="autogenerated2"/> Haifa vert ofte trekt fram som ein stad der arabarar og jødar lever i lag i fred, men det er framleis spaning og noko fiendskap i byen.<ref>Faier, Elizabeth (2005) ''Organizations, Gender, and the Culture of palestinske Activism in Haifa, Israel: fieldwork and palestinskes i Israel New venues: nongovernmental organizations and social change Activism: support, conflict, and ideas Two tales of a city: history, space, and identity Honor, land, and protest ...'' Routledge, ISBN 0-415-94951-3</ref> {| class="wikitable" style="float:left; margin: 1em 1em 1em 1em; text-size:80%; text-align:right;" | style="text-align:center;" colspan="2"| '''Byen Haifa<br />Folketal etter år<ref name="demographics">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Dmgrp/Y2006/Download/DemographyDL.pdf |format=PDF|title=Demography |publisher=Haifa Municipality |accessdate=1. april 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080409211913/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Dmgrp/Y2006/Download/DemographyDL.pdf |archivedate = 1. april 2015|deadurl=yes}}</ref><ref>Data based on Ben-Arieh “Population of the Towns”, as reproduced in Ben-Arieh Jerusalem page 466</ref>''' |- |1800 || 1&nbsp;000 |- |1840 || 2&nbsp;000 |- |1880 || 6&nbsp;000 |- |1914 || 20&nbsp;000 |- |1922 || 24&nbsp;600 |- |1947 || 145&nbsp;140 |- |1961 || 183&nbsp;021 |- |1972 || 219&nbsp;559 |- |1983 || 225&nbsp;775 |- |1995 || 255&nbsp;914 |- |2005 || 267&nbsp;800 |- |2009 || 265&nbsp;000 |} Mellom 1994 og 2009 gjekk folketalet i byen ned, medan den gjennomsnittlege alderen auka samanlikna med [[Tel Aviv]] og [[Jerusalem]], då dei yngre innbyggjarane flytta til andre stader i landet for utdanning og jobb. Med nye prosjekt og betre infrastruktur har byen klart å snu trenden og gjort byen meir attraktiv å leve i. 2009 var det første året på 15 år med folkeauke i byen.<ref name=Monocle>{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3988794,00.html |title=Haifa: Greatest business potential - Israel Business, Ynetnews |publisher=Ynetnews.com |date=20 June 1995 |accessdate=24 March 2013}}</ref><ref name="demo">{{cite web|url=http://urbaneconomics.blogspot.com/2006/12/is-haifa-aging.html |publisher=urbaneconomics.blogspot.com |title=Is Haifa Ageing? |accessdate=1. april 2015 |date=6 December 2006 |work= Central Bureau of Statistics, Statistical Abstract of Israel, no. 56, 2005}}</ref> Folkesetnaden består av 82 % jødar, kring 4 % muslimar (mange [[Ahmadiyya|ahmadiar]]<ref>There are about 2&nbsp;200 Ahmadis in Kababir of the 4% (under 11&nbsp;000) Muslims: *{{cite web | url=http://www.israelandyou.com/kababir/ | title=Kababir | publisher=Israe and You | accessdate=1. april 2015}}</ref>) og nesten 14 % er kristne (både arabarar og ikkje-arabarar).<ref name="demo"/> Haifa har òg samfunn med [[drusarar]] og [[bahá'í]]ar. ==Geografi== [[Fil:Wadi Lotem trail looking up.jpg|mini|Den grøne stien i [[Wadi Lotem]]]] Haifa ligg på [[Den israelske kystsletta]], [[Via Maris|den historiske landbrua]] mellom Europa, Afrika og Asia, og ved munningen av Kishon.<ref>{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/worldclock/city.html?n=1504 |title=Haifa, Israel |publisher=Timeanddate.com |accessdate=1. april 2015}}</ref> Han ligg på nordsida av [[Karmelberget]] kring [[Haifabukta]], og ligg i tre lag.<ref name="tiers">{{cite web|url=http://www.tourism.gov.il/Tourism_Euk/Destinations/Haifa/general+info.htm |title=Haifa - General info |accessdate=1. april 2015 |publisher=Israeli Ministry of Tourism}}</ref> Den lågareliggande delen er handels- og industrisenteret kring hamna.<ref name="tiers"/> Det midtre nivået er fjellsida av Karmelberget og består av eldre bustadområde, medan den øvre delen består av moderne nabolag med utsyn over dei lågare delane.<ref name="tiers"/> Frå her kan ein sjå over [[Vest-Galilea]] mot [[Rosh HaNikra i Israel|Rosh HaNikra]] og [[Den blå linja i Libanon|den libanesiske grensa]].<ref name="tiers"/> Haifa ligg kring 90&nbsp;km nord for [[Tel Aviv]], og har mange strender ved [[Middelhavet]].<ref>{{cite web|url=http://www.goisrael.com/NR/rdonlyres/FAEF9852-0C3C-43CD-B751-BE0C4A977000/5304/RoadDistanceChart1.pdf|format=PDF|title=Road Distances Chart |publisher=Israel Ministry of Tourism |accessdate=1. april 2015}}</ref> {{-}} ==Klima== Haifa har eit varmt [[middelhavsklima]] ([[Köppen si klimaklassifisering]]: ''Csa'') med varme, tørre somrar, og kjølige, regnfulle vintrar.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/text_761575008___2/israel.html|title=Israel|accessdate=1. april 2015|publisher=Encarta|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028171259/http://encarta.msn.com/text_761575008___2/Israel.html|archivedate=2009-10-28|deadurl=yes}}</ref> Våren kjem i mars når temperaturane aukar. I mai er det sommartemperaturar. Middeltemperaturen om sommaren er 26&nbsp;°C og om vinteren 12&nbsp;°C. Det er sjeldan snø i Haifa, men temperaturane kan stundom komme ned mot 3&nbsp;°C, vanlegvis tidleg om morgonen. Fukta er generelt høg året rundt og regn er mest vanleg mellom september og mai. Årsmiddelnedbøren er 629&nbsp;mm. {{vêrboks |stad = Haifa |Jan maks C = 17.8 |Feb maks C = 18.6 |Mar maks C = 21.1 |Apr maks C = 24.2 |Mai maks C = 26.7 |Jun maks C = 29.3 |Jul maks C = 31.9 |Aug maks C = 31.8 |Sep maks C = 30.3 |Okt maks C = 28.1 |Nov maks C = 24.7 |Des maks C = 19.1 |år maks C = 25.3 |Jan min C = 9.5 |Feb min C = 10.0 |Mar min C = 11.9 |Apr min C = 15.1 |Mai min C = 17.9 |Jun min C = 21.7 |Jul min C = 24.4 |Aug min C = 25.2 |Sep min C = 23.1 |Okt min C = 20.0 |Nov min C = 15.3 |Des min C = 10.6 |år min C = 17.1 |Jan nedbør mm = 235.9 |Feb nedbør mm = 150.2 |Mar nedbør mm = 82.8 |Apr nedbør mm = 40.6 |Mai nedbør mm = 8.7 |Jun nedbør mm = 1.2 |Jul nedbør mm = 0.0 |Aug nedbør mm = 0.2 |Sep nedbør mm = 3.2 |Okt nedbør mm = 75.0 |Nov nedbør mm = 143.4 |Des nedbør mm = 215.5 |år nedbør mm = 956.5 |Jan nedbørsdagar = 15.9 |Feb nedbørsdagar = 13.4 |Mar nedbørsdagar = 10.6 |Apr nedbørsdagar = 7.6 |Mai nedbørsdagar = 2.4 |Jun nedbørsdagar = 0.1 |Jul nedbørsdagar = 0.0 |Aug nedbørsdagar = 0.1 |Sep nedbørsdagar = 1.8 |Okt nedbørsdagar = 7.9 |Nov nedbørsdagar = 10.0 |Des nedbørsdagar = 13.8 |år nedbørsdagar = 83.6 |unit nedbørsdagar = |Jan fukt= 54 |Feb fukt= 53 |Mar fukt= 55 |Apr fukt= 54 |Mai fukt= 58 |Jun fukt= 56 |Jul fukt= 56 |Aug fukt= 58 |Sep fukt= 57 |Okt fukt= 55 |Nov fukt= 49 |Des fukt= 53 |kjelde 1 = Israel Meteorological Service<ref>{{cite web |url=http://ims.gov.il/IMS/CLIMATE/LongTermInfo |title=Averages and Records for Tel Aviv (Precipitation, Temperature and Records [Excluding February and May] written i page)|publisher=Israel Meteorological Service|date=June 2011}}</ref> |date=August 2010}} ==Økonomi== [[Fil:Matam hi-tech park (Haifa).jpg|mini|[[Matam i Haifa|Matam]] høgteknologipark.]] Eit vanleg israelsk ordtak er «Haifa arbeider, Jerusalem bed og Tel Aviv leiker» og syner statusen Haifa har som arbeidar- og industriby.<ref>{{Cite news|title=Tel Aviv: "Haifa works, Jerusalem prays, and Tel Aviv plays" |url=http://www.telegraph.co.uk/travel/middleeast/israel/721623/Tel-Aviv-%22Haifa-works,-Jerusalem-prays,-and-Tel-Aviv-plays%22.html |accessdate=1. april 2015 |work=Daily Telegraph | location=London | date=14 November 2000 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080415113817/http://www.telegraph.co.uk/travel/middleeast/israel/721623/Tel-Aviv-%22Haifa-works,-Jerusalem-prays,-and-Tel-Aviv-plays%22.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 15 April 2008}}</ref> Industriområdet i Haifa ligg aust i byen, kring [[Kishon]]. Her ligg [[Oil Refineries Ltd|Haifa oljeraffineri]], ein av to [[oljeraffineri]] i Israel (det andre ligg i [[Ashdod]]). Haifa raffineri handsamar 9&nbsp;million tonn (66&nbsp;millionar fat) [[Petroleum|råolje]] i året.<ref name="foundation">{{cite web |url=http://www.haifa-foundation.org/haifa_today.htm |title=Haifa Today |accessdate=21 March 2008 |publisher=Haifa Foundation |archive-date=2008-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415062842/http://www.haifa-foundation.org/haifa_today.htm }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/israel/haifa.htm |title=Haifa |publisher=GlobalSecurity.org |accessdate=1. april 2015}}</ref> Dei no to ubrukte, 80 meter høge [[kjøletårn]]a, bygd i 1930-åra, var dei høgaste bygningane som vart bygd under det britiske mandatet.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=haifaoilrefinerycoolingtowers-haifa-israel |title=Haifa Oil Refinery Cooling Towers |accessdate=1. april 2015 |publisher=Emporis.com}}</ref> ''[[Matam i Haifa|Matam]]'' (forkorting for ''Merkaz Ta'asiyot Mada'' - vitskaplege industrisenter), er den største og eldste [[forretningspark]]en i Israel, og ligg heilt sør i byen. Her ligg fabrikkar og forskingsanlegg for mange av dei israelske og internasjonale høgteknologiselskapa som [[Intel Corporation|Intel]], [[IBM R&D Labs i Israel|IBM]], [[Microsoft]], [[Motorola]], [[Google]], [[Yahoo!]], [[Elbit]], [[CSR plc|CSR]], [[Philips]] og [[Amdocs]].<ref>{{cite web |url=http://www.haifa.il.ibm.com/ |title=IBM Haifa Labs |accessdate=27 January 2008 |publisher=IBM Haifa Labs |archive-date=2008-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308204625/http://www.haifa.il.ibm.com/ }}</ref> Hamna i Haifa er den største passasjerhamna i Israel og tek òg i mot store mengder frakt, sjølv om hamna i [[Ashdod]] har teke meir enn meir.<ref>{{cite web |url=http://www.haifaport.org.il/ |title=Haifa Port |accessdate=27 January 2008 |publisher=Haifa Port |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124134947/http://www.haifaport.org.il/ }}</ref> Av kjøpesenter i Haifa finn ein Hutsot Hamifratz, Horev Center Mall, Panorama Center, Castra Center, Colony Center (Lev HaMoshava), Hanevi'im, Kanyon Haifa, [[Lev Hamifratz Mall]] og [[Grand Kanyon]].<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.category.php/30 |title=Haifa Shopping Centers |accessdate=1. april 2015 |publisher=Tour-Haifa.co.il}}</ref> ===Turisme=== [[Fil:Bahá'í gardens by David Shankbone.jpg|mini|[[Bahá'í-hagane]]]] I 2005 var det 13 hotell i Haifa med i alt 1&nbsp;462 rom.<ref name="tourism">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Tourism/Y2005/Download/Tourism2005.pdf |format=PDF|title=Hotels and Tourism |work=Haifa Statistical Yearbook |publisher=Haifa Municipality |accessdate=14 February 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080226230016/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Tourism/Y2005/Download/Tourism2005.pdf |archivedate = 26 February 2008|deadurl=yes}}</ref> Byen har ei 17&nbsp;km lang kystlinje, og av dette er 5&nbsp;km strender.<ref name="leisure">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/LeisureActivity/Y2004/Download/LeisureActivityDL.pdf|format=PDF|title=Leisure Activity|work=Haifa Statistical Yearbook|publisher=Haifa Municipality|page=56|accessdate=14 February 2008|archive-date=2007-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070330013119/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/LeisureActivity/Y2004/Download/LeisureActivityDL.pdf}}</ref> Det største turistmålet i Haifa er [[Bahá'í verdssenter]], med [[heilagdomen til Báb]], som har ein gullfarga kuppel og hagar rundt. Mellom 2005 og 2006 vitja 86&nbsp;037 menneske heilagdomen.<ref name="tourism"/> I 2008 fekk Bahá'í-hagane status som [[verdsarv]]stad.<ref name="UNESCO"/><ref>{{cite web|url=http://terraces.bahai.org/terraces.en.html |title=Terraces of the Shrine of the Bab |accessdate=1. april 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bahai.org/dir/bwc |title=Baha'i World Center |accessdate=1. april 2015 |publisher=Baha'i International Community}}</ref> Den restaurete Tyske kolonien, [[Stella Maris-klosteret]] og Eliasgrotta trekkjer òg til seg mange grotter.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c14/118/p2 |title=Tours of Haifa |accessdate=1. april 2015}}</ref> I Haifa-området finn ein òg kunstnarkolonien [[Ein Hod]], der over 90 kunstnarar har studio og utstillingar,<ref>{{cite web |url=http://www.ddtravel-acc.com/haifa.htm |title=Eih Hod |accessdate=30. mars 2015 |publisher=ddtrave-acc.com |archive-date=2008-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080119025508/http://www.ddtravel-acc.com/haifa.htm }}</ref> og [[Karmelberget]] [[nasjonalpark]] med grotter der ein har gjort funn av [[neandertalar]]ar og tidlege [[menneske|Homo Sapiens]].<ref>{{cite web |url=http://www.parks.org.il/ParksENG/company_card.php3?CNumber=852573 |title=Karmelberget nasjonalpark |accessdate=1. april 2015 |archive-date=2008-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080302214342/http://www.parks.org.il/ParksENG/company_card.php3?CNumber=852573 }}</ref> I 2007 bad Haifa kommune om å få byggje fleire hotell og opne eit båtsamband mellom Haifa, [[Akko]] og [[Caesarea]], og utvikle den vestlege delen av hamna til eit fritids- og underhaldningsområde, i tillegg til å utvide den lokale flyplassen og gjere hamna tilgjengeleg for [[cruiseskip]].<ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/864746.html |title=Making Haifa into an international tourist destination |date=30 May 2007 |accessdate=1. april 2015 |publisher=Haaretz}}</ref> ==Samferdsle== Haifa har seks [[jernbane]]stasjonar og [[Carmelit]], den til no einaste undergrunnsbanen i Israel (ein annan er under bygging i Tel Aviv). [[Nahariya]]–[[Tel Aviv]]-banen langs kysten er hovudlinja til [[Israel Railways]] langs kysten av [[Haifabukta]] og har seks stasjonar innafor byen. Frå sørvest til nordaust er desse: [[Haifa Hof HaCarmel jernbanestasjon|Haifa Hof HaCarmel]], [[Haifa Bat Galim jernbanestasjon|Haifa Bat Galim]], [[Haifa Center HaShmona jernbanestasjon|Haifa Merkaz HaShmona]], [[Lev HaMifratz jernbanestasjon|Lev HaMifratz]], [[Hutzot HaMifratz jernbanestasjon|Hutzot HaMifratz]] og [[Kiryat Haim jernbanestasjon|Kiryat Haim]]. I lag med [[Kiryat Motzkin jernbanestasjon]] i den nordlege forstaden [[Kiryat Motzkin]], dannar dei Haifa – Krayot-banen («Parvarit»).<ref>{{cite web|url=http://www.israrail.org.il/english/travel/map.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070301032459/http://www.israrail.org.il/english/travel/map.html |archivedate=1 March 2007 |title=Railway Map |publisher=Israel Railways |accessdate=22 February 2008}}</ref> Det går direktetog frå Haifa til [[Tel Aviv]], [[Ben Gurion internasjonale flyplass]], [[Nahariya]], Akko, [[Kiryat Motzkin]], [[Binyamina]], [[Lod]], [[Kiryat Gat]], [[Beersheba|Beer Sheva]] og andre stader. Busselskapet Egged driv to bussterminalar, [[HaMifratz sentrale busstasjon]], like ved [[Lev HaMifratz jernbanestasjon]] og [[Haifa Hof HaCarmel sentrale busstasjon]], like ved [[Haifa Hof HaCarmel jernbanestasjon|Hof HaCarmel jernbanestasjon]]. Bussrutene dekkjer dei fleste byane i det nordlege Israel. Alle bylinjene vert òg drivne av Egged. Haifa og forstadane i [[Krayot i Haifa|Krayot]] har òg eit nytt hurtigbussystem kalla [[Metronit]]. Desse bussane er hybridbussar som følgjer lysstriper i eigne felt på vegane, og funger som ein slags trikk. Metronit-systemet består av 100 18 meter lange bussar som kvar kan ta 150 passasjerar, og køyrer lange 40&nbsp;km lange ruter.<ref>{{cite web|last=Friedman|first=Ron |url=http://www.jpost.com/Israel/Haifa-to-get-new-Metronit-Bus-Rapid-Transit-system-by-2011 |title=Haifa to get new 'Metronit' Bus Rapid Transit system by 2011 &#124; JPost &#124; Israel News |publisher=JPost |date= |accessdate=13 October 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yefenof.co.il/pages/lighTrain.php|title=Metronit|publisher=Yefenof.co.il |accessdate=22 February 2008 |language=hebraisk |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080221164200/http://www.yefenof.co.il/pages/lighTrain.php |archivedate = 21 February 2008}}</ref> Dette systemet opna offisielt den 16. august 2013 med tre linjer. Haifa er ein av få byar i Israel der bussane køyrer på [[Sjabbát|sjabbat]].<ref name="frommers">{{cite web|url=http://www.frommers.com/destinations/haifa/3709010002.html |title=Haifa: Planning a Trip |accessdate=22 February 2008 |publisher=[[Frommer's|Frommers]]|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080415053214/http://www.frommers.com/destinations/haifa/3709010002.html |archivedate = 15 April 2008|deadurl=yes}}</ref> [[Fil:Port of Haifa 2752-1.jpg|mini|[[Hamna i Haifa]]]] Undergrunnsbanen i Haifa heiter [[Carmelit]]. Det er ein tunnelbane som går frå sentrum til Gan HaEm (Morparken) på [[Karmelberget]].<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c10/159|title=The Carmelit|accessdate=1. april 2015|publisher=Tour-Haifa.co.il}}</ref> Han har berre ei linje med seks stasjonar og to tog, og er oppført i ''[[Guinness rekordbok]]'' som den kortsate undergrunnsbanen i verda. Haifa har ein [[kabelvogn]], ein gondolbane med seks vogner som går frå [[Bat Galim]] på kysten til utkikkspunktet ved [[Stella Maris-klosteret|Stella Maris]] og klosteret på toppen av [[Karmelberget]]. Denne tener hovudsakleg turistar.<ref>{{cite web|url=http://www.wisdom.weizmann.ac.il/~bazlov/israel/haifa.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119220607/http://www.wisdom.weizmann.ac.il/~bazlov/israel/haifa.html |archivedate=19 January 2008 |title=Haifa |publisher=[[Weizmann Institute of Science|Weizmann Institute]] |accessdate=22 February 2008}}</ref> [[Haifa flyplass]] har innanriksruter til [[Tel Aviv]] og [[Eilat]], i tillegg til internasjonale charterruter til [[Kypros]], [[Hellas]] og [[Jordan]]. Flyselskapa som driv rutene frå Haifa er Arkia og Israir. ==Idrett== Dei største idrettsanlegga i Haifa er [[Kiryat Eliezer stadion]], som tar 14&nbsp;000 tilskodarar og [[Thomas D'Alesandro stadion]]. Neve Sha'anan Athletic stadion tar 1&nbsp;000 tilskodarar. I 2014 stod [[Sammy Ofer stadion]], som er godkjend for 30&nbsp;820 sete.<ref>{{cite web|url=http://www.worldstadiums.com/stadium_menu/past_future/future_stadiums.shtml |title=Future Stadiums |publisher=World Stadiums |accessdate=1. april 2015}}</ref> [[Fil:SammyOferSTD.jpg|mini|[[Sammy Ofer stadion]]]] Dei to største fotballklubbane i byen er [[Maccabi Haifa F.C.|Maccabi Haifa]] og [[Hapoel Haifa F.C.|Hapoel Haifa]], som begge spelar i den øvste divisjonen i Israel og deler Sammy Ofer stadion som heimebane. Maccabi har vunne tolv israelske meisterskap, medan Hapoel har vunne eitt. Byen har òg fleire lag i lågare divisjonar. [[Basketball]]klubben i byen er [[Maccabi Haifa B.C.|Maccabi Haifa]], som nyleg rykka opp til det øvste nivået i landet. Laget spelar i [[Romema Arena]], som tar 5&nbsp;000 tilskodarar. ==Venskapsbyar== Haifa er venskapsby med følgjande:<ref>{{cite web|url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071009084809/http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |archivedate=9 October 2007 |title=Twin City activities |publisher=Haifa Municipality |accessdate=14 February 2008}}</ref> {|class="wikitable" |- valign="top" | * {{flaggikon|FRA}} [[Marseille]] i Frankrike <small>''(sidan 1962)''</small> * {{flaggikon|UK}} [[Portsmouth]] i Storbritannia <small>''(sidan 1962)'' </small><ref>Portsmouth City Council. ''[http://www.portsmouth.gov.uk/yourcouncil/1396.html Twinning] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107183316/http://www.portsmouth.gov.uk/yourcouncil/1396.html |date=2009-01-07 }}''. Henta 1. april 2015.</ref> * {{flaggikon|UK}} [[London Borough of Hackney|Hackney]] i Storbritannia <small>''(sidan 1968)''</small> * {{flaggikon|PHI}} [[Manila]] på Filippinane <small>''(sidan 1971)''</small><ref name="Manila.Gov">{{cite web|url=http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|title=Sister Cities of Manila|publisher=City Government of Manila|accessdate=2009-07-02}}</ref> * {{flaggikon|USA}} [[San Francisco]] i USA <small>''(sidan 1973)''</small> * {{flaggikon|ROU}} [[Suceava]] i Romania * {{flaggikon|DEN}} [[Aalborg]] i Danmark <small>''(sidan 1973)''</small><ref name="Aalborg twinnings">{{cite web|url=http://www.europeprize.net/en/?page_id=5|title=Aalborg Twin Towns|publisher=Europeprize.net|accessdate=1. april 2015|archive-date=2013-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130907145357/http://www.europeprize.net/en/?page_id=5}}</ref> * {{flaggikon|RSA}} [[Cape Town]] i Sør-Afrika <small>''(sidan 1975)''</small> * {{flaggikon|GER}} [[Bremen]] i Tyskland <small>''(sidan 1978)''</small><ref name="Bremen twinnings">{{cite web|url=http://www.rathaus.bremen.de/sixcms/detail.php?gsid=bremen54.c.2259.de|title=Bremen - Referat 32 Städtepartnerschaften / Internationale Beziehungen|trans_title=Bremen - Unit 32 Twinning / International Relations|accessdate=1. april 2015|last=Frohmader|first=Andrea|work=Das Rathaus Bremen Senatskanzlei [Bremen City Hall - Senate Chancellery]|language=de|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718204253/http://www.rathaus.bremen.de/sixcms/detail.php?gsid=bremen54.c.2259.de|archivedate=2011-07-18}}</ref> * {{flaggikon|BEL}} [[Antwerpen]] i Belgia <small>''(sidan 1986)''</small> * {{flaggikon|GER}} [[Mainz]] i Tyskland <small>''(sidan 1987)''</small> * {{flaggikon|ITA}} [[Torino]] i Italia <small>''(sidan 1997)''</small><ref name="Turin twinnings">{{cite web|url=http://www.comune.torino.it/relint/inglese/gemellaggieaccordi/index.shtml|title=International Affairs - Twinnings and Agreements|accessdate=6. august 2013|last=Pessotto|first=Lorenzo|work=International Affairs Service in cooperation with Servizio Telematico Pubblico|publisher=City of Torino|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130618182559/http://www.comune.torino.it/relint/inglese/gemellaggieaccordi/index.shtml|archivedate=18 June 2013}}</ref> * {{flaggikon|RUS}} [[St. Petersburg]] i Russland <small>''(sidan 2008)''<ref>{{cite web |url=http://www.mignews.com/news/politic/world/210508_03000_59894.html |title=Haifa agreement with partner |language=ru |publisher=Mignews.com |date= |accessdate=1. april 2015 |archive-date=2017-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019031332/http://www.mignews.com/news/politic/world/210508_03000_59894.html }}</ref></small> * {{flaggikon|GER}} [[Düsseldorf]] i Tyskland <small>''(sidan 1988)''</small><ref name="Düsseldorf">{{cite web |url=http://www.amazingdusseldorf.com/community-local/people/twin-towns.html |title=Twin Towns |publisher=www.amazingdusseldorf.com |accessdate=1. april 2015 |archive-date=2014-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017104519/http://www.amazingdusseldorf.com/community-local/people/twin-towns.html }}</ref> * {{flaggikon|ARG}} [[Rosario]] i Argentina <small>''(sidan 1988)''</small><ref name="Rosario twinnings">{{cite web |url=http://www.rosario.gov.ar/mr/mri/www/city-city-program/town-twinning-agreements |title=Town Twinning Agreements |publisher=Municipalidad de Rosario - Buenos Aires 711 |accessdate=1. april 2015 |archive-date=2015-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319103223/http://www.rosario.gov.ar/mr/mri/www/city-city-program/town-twinning-agreements }}</ref> || * {{flaggikon|UKR}} [[Odessa]] i Ukraina <small>''(sidan 1992)''</small> * {{flaggikon|PRC}} [[Shanghai]] i Kina <small>''(sidan 1994)''</small> * {{flaggikon|JPN}} [[Kobe]] i Japan <small>''(sidan 2004)''</small> * {{flaggikon|USA}} [[Boston]] i USA <small>''(sidan 1999)''</small><ref>{{cite web|url=http://www.haifa.muni.il/haifa/pages/boston.aspx |title=Boston |accessdate=5 April 2009 |publisher=Haifa Municipality |language=hebraisk}}</ref> * {{flaggikon|CYP}} [[Limassol]] på Kypros <small>''(sidan 2000)''</small><ref name="Limassol twinnings">{{cite web|url=http://www.limassolmunicipal.com.cy/twin.html|title=Limassol Twinned Cities|accessdate=29 July 2013|work=Limassol (Lemesos) Municipality|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130401221134/http://www.limassolmunicipal.com.cy/twin.html|archivedate=1 April 2013}}</ref> * {{flaggikon|USA}} [[Fort Lauderdale]] i USA <small>''(sidan 2002)''</small> * {{flaggikon|GER}} [[Erfurt]] i Tyskland <small>''(sidan 2005)''</small> * {{flaggikon|GER}} [[Mannheim]] i Tyskland <small>''(sidan 2005)''</small><ref name="Mannheim twinnings">{{cite web|url=https://www.mannheim.de/stadt-gestalten/partnerstaedte-staedtepartnerschaften-partnerstadt|title=Partner und Freundesstädte|accessdate=26. juli 2013|work=Stadt Mannheim|language=de}}</ref> * {{flaggikon|UK}} [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] i Storbritannia * {{flaggikon|USA}} [[West Hartford i Connecticut|West Hartford]] i USA * {{flaggikon|DOM}} [[Santo Domingo]] i Den dominikanske republikken * {{flaggikon|ECU}} [[Guayaquil]] i Ecuador <small>''(sidan 2006)''</small> * {{flaggikon|USA}} [[Lexington i Massachusetts|Lexington]] i Massachusetts i USA * {{flaggikon|USA}} [[Fairfax County i Virginia|Langley Falls]] i Virginia i USA * {{flaggikon|PRC}} [[Shenzhen]] i Kina <small>(sidan 2012)</small><ref>[http://www.szfao.gov.cn/ygwl/yxyc/yhjl/ 友好交流 (Friendly exchanges)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141112101846/http://www.szfao.gov.cn/ygwl/yxyc/yhjl/|date=2014-11-12}}, 2011-09-13. (Omsett med [[Google Translate]].)</ref> |} ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Haifa|Haifa]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. april 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' * {{Cite book|first=Alex |last=Carmel |year=2002 |title=The Historie of Haifa Under Turkish Rule |edition=4th |publisher=Pardes |location=Haifa |isbn=965-7171-05-9 |language=hebraisk}} * {{Cite book|year=1985 |title=Haifa and its sites |author=Shiller, Eli & Ben-Artzi, Yossi |publisher=Ariel |location=Jerusalem|language=hebraisk}} </div> {{fotnoteliste}} {{panoramabilete|Panorama Haifa.jpg|750px|Panorama av Haifa. Sett frå [[Karmelberget]].}} ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.haifa.muni.il/Haifa/en-us/Pages/Home-Page.aspx Offisiell nettstad] * [http://www.arzaworld.com/israel-travel-guide/israel-city-guide/haifa-travel-guide.aspx Reiseguide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140330060433/http://www.arzaworld.com/israel-travel-guide/israel-city-guide/haifa-travel-guide.aspx |date=2014-03-30 }} * [http://www.bahai.org/ Bahá'í-senteret i Haifa] * [http://www.govisitisrael.com/articlenav.php?id=150 Turistmål i Haifa] * [http://galleries.fototagger.com/link.php?action=detail&id=347 Bilete av Bahá'í-hagane] {{Haifa distrikt}} {{Største byar i Israel}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Haifa| ]] [[Kategori:Byar i Haifa distrikt]] [[Kategori:Byar i Israel]] [[Kategori:Blanda israelske samfunn]] [[Kategori:Hamnebyar i Israel]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2018]] 98vp4fujs5irnuqidsl0cj3hknpxv3l 0 41317 3679479 3679314 2026-10-17T10:10:35Z Johshh 122989 3679479 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar | namn = Marcus Thrane | namn2 = Marcus Møller Thrane | bilete = Marcus Thrane 01.jpg | biletstorleik = | bilettekst = Marcus Thrane som ung | fødd = [[14. oktober]] [[1817]] | fødestad = [[Christiania]] | død = {{Dødsdato og alder|1890|04|30|1817|10|14}} | dødsstad = [[Eau Claire i Wisconsin]] i [[USA]] | dødsårsak = | yrke = Lærar, publisist, pressemann,<br> politisk reformator og fotograf | signatur = | ektefelle = Josephine Thrane | nasjonalitet = Norsk | foreldre = | far = | mor = | barn = | commons = Marcus Thrane | nettstad = }} '''Marcus Møller Thrane''' ({{levde|14. oktober|1817|30. april|1890|Thrane, Marcus|fødestad=i [[Christiania]]|dødsstad=i [[Wisconsin]] i [[USA]]}})<ref name=NBL>{{Kjelde www |url= https://nbl.snl.no/Marcus_Thrane|tittel= Marcus Thrane|vitja= 9. oktober 2014|forfattar= [[Tore Pryser]] |verk= [[Norsk biografisk leksikon]]}}</ref> var ein [[Noreg|norsk]] [[Sosialisme|sosialistisk]] [[agitator]], lærar, publisist, pressemann og fotograf. Han er mest kjend for å ha tufta [[thranittarrørsla]], den første [[arbeidarrørsla]] i Noreg.<ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1982|tittel=PaxLeksikon. 6 : So-Å, register|isbn=8253012349|stad=Oslo|forlag=Pax forlag|url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014072308095?page=271|side=260-261}}</ref> == Biografi == Marcus Thrane vart fødd 14. oktober 1817 i [[Christiania]]. Han hadde ein solid [[overklasse]]bakgrunn, men vart [[foreldrelaus]] allereie som femtenåring. Fem år seinare la han ut på ei lengre reise i [[Europa]] (hovudsakleg [[Frankrike]]) der han truleg vart inspirert av fleire før-[[Marxisme|marxistiske]] sosialistiske tenkjarar. Attende i Noreg tok han til å studera [[teologi]], før han tok til som lærar frå 1841. I august 1848 overtok Thrane redaksjonen av avisa ''[[Drammens Adresse]]'', men dei [[radikal]]e synspunkta han forfekta bidrog til at han vart oppsagd allereie tidleg året etter. På dette tidspunktet hadde han allereie skipa den første av arbeidarforeiningane som skulle verta thranittarrørsla, noko som skjedde 27. desember. Med ''[[Arbeider-Foreningernes Blad|Arbeiderforeningernes Blad]]'', som Thrane starta opp i mai 1849, skaut rørsla verkeleg fart, og det vart frå statleg hald gjort fleire forsøk på å pasifisera både ho og Thrane sjølv. Den 7. juli 1851 vart heile leiarsjiktet til thranittarane arrestert, og etter ei lang og hard rettsprosess vart Thrane fengsla i [[april]] [[1854]]. Likevel klarte han å halda fram drifta av bladet heilt til 1856. Då Marcus Thrane slapp ut i 1859 låg rørsla med broten rygg. Etter nokre fåfengde forsøk på å atterreisa ho flytta han til [[USA]] i [[1863]], der han vart ein viktig figur m.a. i sosialistmiljøet i [[Chicago]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sosialistiske tenkjarar]] [[Kategori:Norske aktivistar]] [[Kategori:Norske politikarar]] [[Kategori:Sosialistiske politikarar]] [[Kategori:Norske redaktørar]] [[Kategori:Norske fotografar]] [[Kategori:Norske pedagogar]] [[Kategori:Folk frå Oslo]] [[Kategori:Gravlagde på Vår Frelsers gravlund]] 0mwbxyfsx4pgehlp9ehe7b0uh53a1ly 3679520 3679479 2026-10-17T11:14:38Z Ranveig 39 Litt fleire ref. 3679520 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar | namn = Marcus Thrane | fødenamn = Marcus Møller Thrane | bilete = Marcus Thrane 01.jpg | bilettekst = Marcus Thrane som ung | fødd = [[14. oktober]] [[1817]] | fødestad = [[Christiania]] | død = {{Dødsdato og alder|1890|04|30|1817|10|14}} | dødsstad = [[Eau Claire i Wisconsin]] i [[USA]] | yrke = Lærar, publisist, pressemann,<br> politisk reformator og fotograf | ektefelle = Josephine Thrane | nasjonalitet = Norsk | commons = Marcus Thrane }} '''Marcus Møller Thrane''' ({{levde|14. oktober|1817|30. april|1890|Thrane, Marcus|fødestad=i [[Christiania]]|dødsstad=i [[Wisconsin]] i [[USA]]}})<ref name=NBL>{{Kjelde www |url= https://nbl.snl.no/Marcus_Thrane|tittel= Marcus Thrane|vitja= 9. oktober 2014|forfattar= [[Tore Pryser]] |verk= [[Norsk biografisk leksikon]]}}</ref> var ein [[Noreg|norsk]] [[Sosialisme|sosialistisk]] [[agitator]], lærar, publisist, pressemann og fotograf. Han er mest kjend for å ha tufta [[thranittarrørsla]], den første [[arbeidarrørsla]] i Noreg.<ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1982|tittel=PaxLeksikon. 6 : So-Å, register|isbn=8253012349|stad=Oslo|forlag=Pax forlag|url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014072308095?page=271|side=260-261}}</ref> == Biografi == Marcus Thrane vart fødd 14. oktober 1817 i [[Christiania]].<ref name=NBL/> Han hadde ein solid [[overklasse]]bakgrunn, men vart [[foreldrelaus]] allereie som femtenåring.<ref name=NBL/> Fem år seinare la han ut på ei lengre reise i [[Europa]] (hovudsakleg [[Frankrike]]) der han truleg vart inspirert av fleire før-[[Marxisme|marxistiske]] sosialistiske tenkjarar. Attende i Noreg tok han til å studera [[teologi]], før han tok til som lærar frå 1841.<ref name=NBL/> I august 1848 overtok Thrane redaksjonen av avisa ''[[Drammens Adresse]]'', men dei [[radikal]]e synspunkta han forfekta bidrog til at han vart oppsagd allereie tidleg året etter.<ref name=NBL/> På dette tidspunktet hadde han allereie skipa den første av arbeidarforeiningane som skulle verta thranittarrørsla, noko som skjedde 27. desember. Med ''[[Arbeider-Foreningernes Blad|Arbeiderforeningernes Blad]]'', som Thrane starta opp i mai 1849, skaut rørsla verkeleg fart, og det vart frå statleg hald gjort fleire forsøk på å pasifisera både ho og Thrane sjølv. Den 7. juli 1851 vart heile leiarsjiktet til thranittarane arrestert, og etter ei lang og hard rettsprosess vart Thrane fengsla i april 1854.<ref name=NBL/> Likevel klarte han å halda fram drifta av bladet heilt til 1856. Då Marcus Thrane slapp ut i 1859 låg rørsla med broten rygg. Etter nokre fåfengde forsøk på å atterreisa ho flytta han til [[USA]] i 1863, der han vart ein viktig figur m.a. i sosialistmiljøet i [[Chicago]].<ref name=NBL/> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sosialistiske tenkjarar]] [[Kategori:Norske aktivistar]] [[Kategori:Norske politikarar]] [[Kategori:Sosialistiske politikarar]] [[Kategori:Norske redaktørar]] [[Kategori:Norske fotografar]] [[Kategori:Norske pedagogar]] [[Kategori:Folk frå Oslo]] [[Kategori:Gravlagde på Vår Frelsers gravlund]] lx49foq0hxzrqtj28luuamdgkyn0uey 0 41318 3679464 3102264 2026-10-17T09:45:07Z Johshh 122989 +Autoritetsdata 3679464 wikitext text/x-wiki [[File:Marcus Thrane.jpg|mini| [[Marcus Thrane]].]] '''Thranittarrørsla''' var den første store [[Sosialisme|sosialistiske]] grupperinga i [[Noreg]]. Ho voks fram i [[Drammen]] seint på [[1840-talet]] etter solid [[agitasjon]] frå den intellektuelle byradikalaren [[Marcus Thrane]]. == Historie == Thranittarrørsla voks fram mellom [[arbeidar]]ar i Drammen etter ''Marcus Møller Thrane'' sitt agitasjonsarbeid, først gjennom avisa [[Drammens Adresse]] og seinare hans eigen publikasjon [[Arbeiderforeningernes blad]]. Rørsla spreidde seg raskt til heile landet, og på sitt største hadde ho i følgje Thrane sjølv om lag 30 000 medlemmer fordelt på 400 ulike lag. Ideologisk sett bygde dei i stor grad på dei engelske [[chartistane]] (arbeidarrøysterettsrørsla), sidan begge hovudsakleg kjempa for [[demokrati]]sering med [[underskriftskampanjar]] som viktigaste kampmiddel. Thranittane fremja i tillegg krav om [[progressiv skatt|progressiv formueskatt]] og innskrenkingar av [[eigedomsrett]]en, og såg ikkje bort frå at illegale metodar kunne verta naudsynte i kampen for arbeidarsaka. I [[1851]] vart leiinga i miljøet arrestert for oppvigleri, noko som på sikt førte til at rørsla gjekk i oppløysing. [[Utvandringa til Amerika]] løyste òg ein del sosiale problem, og fjerna mykje av grunnlaget for thranittismen. I [[1863]] emigrerte Thrane òg sjølv, etter nokre fåfengde framlegg på å atterreisa organisasjonen. Han heldt fram med det politiske arbeidet i [[USA]], og vart ein viktig mann m.a. i sosialistmiljøet i [[Chicago]]. == Kjelder: == ''Pax Leksikon (Pax forlag [[1976]]-[[1982]])'' [http://www.norgeslexi.com/paxlex/alfabetet/t/t04.html#thranitterbevegelsen Nettversjon] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Arbeidarrørsla]] [[Kategori:Norsk arbeidarhistorie]] 475icxz5pbzvi46ov42wl18z34897y5 3679465 3679464 2026-10-17T09:45:23Z Johshh 122989 la til [[Kategori:Sosialisme i norge]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3679465 wikitext text/x-wiki [[File:Marcus Thrane.jpg|mini| [[Marcus Thrane]].]] '''Thranittarrørsla''' var den første store [[Sosialisme|sosialistiske]] grupperinga i [[Noreg]]. Ho voks fram i [[Drammen]] seint på [[1840-talet]] etter solid [[agitasjon]] frå den intellektuelle byradikalaren [[Marcus Thrane]]. == Historie == Thranittarrørsla voks fram mellom [[arbeidar]]ar i Drammen etter ''Marcus Møller Thrane'' sitt agitasjonsarbeid, først gjennom avisa [[Drammens Adresse]] og seinare hans eigen publikasjon [[Arbeiderforeningernes blad]]. Rørsla spreidde seg raskt til heile landet, og på sitt største hadde ho i følgje Thrane sjølv om lag 30 000 medlemmer fordelt på 400 ulike lag. Ideologisk sett bygde dei i stor grad på dei engelske [[chartistane]] (arbeidarrøysterettsrørsla), sidan begge hovudsakleg kjempa for [[demokrati]]sering med [[underskriftskampanjar]] som viktigaste kampmiddel. Thranittane fremja i tillegg krav om [[progressiv skatt|progressiv formueskatt]] og innskrenkingar av [[eigedomsrett]]en, og såg ikkje bort frå at illegale metodar kunne verta naudsynte i kampen for arbeidarsaka. I [[1851]] vart leiinga i miljøet arrestert for oppvigleri, noko som på sikt førte til at rørsla gjekk i oppløysing. [[Utvandringa til Amerika]] løyste òg ein del sosiale problem, og fjerna mykje av grunnlaget for thranittismen. I [[1863]] emigrerte Thrane òg sjølv, etter nokre fåfengde framlegg på å atterreisa organisasjonen. Han heldt fram med det politiske arbeidet i [[USA]], og vart ein viktig mann m.a. i sosialistmiljøet i [[Chicago]]. == Kjelder: == ''Pax Leksikon (Pax forlag [[1976]]-[[1982]])'' [http://www.norgeslexi.com/paxlex/alfabetet/t/t04.html#thranitterbevegelsen Nettversjon] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Arbeidarrørsla]] [[Kategori:Norsk arbeidarhistorie]] [[Kategori:Sosialisme i norge]] 4gspk2zjbaqjhd43pk4r58bwtks2e5l 3679466 3679465 2026-10-17T09:45:27Z Johshh 122989 fjerna [[Kategori:Sosialisme i norge]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3679466 wikitext text/x-wiki [[File:Marcus Thrane.jpg|mini| [[Marcus Thrane]].]] '''Thranittarrørsla''' var den første store [[Sosialisme|sosialistiske]] grupperinga i [[Noreg]]. Ho voks fram i [[Drammen]] seint på [[1840-talet]] etter solid [[agitasjon]] frå den intellektuelle byradikalaren [[Marcus Thrane]]. == Historie == Thranittarrørsla voks fram mellom [[arbeidar]]ar i Drammen etter ''Marcus Møller Thrane'' sitt agitasjonsarbeid, først gjennom avisa [[Drammens Adresse]] og seinare hans eigen publikasjon [[Arbeiderforeningernes blad]]. Rørsla spreidde seg raskt til heile landet, og på sitt største hadde ho i følgje Thrane sjølv om lag 30 000 medlemmer fordelt på 400 ulike lag. Ideologisk sett bygde dei i stor grad på dei engelske [[chartistane]] (arbeidarrøysterettsrørsla), sidan begge hovudsakleg kjempa for [[demokrati]]sering med [[underskriftskampanjar]] som viktigaste kampmiddel. Thranittane fremja i tillegg krav om [[progressiv skatt|progressiv formueskatt]] og innskrenkingar av [[eigedomsrett]]en, og såg ikkje bort frå at illegale metodar kunne verta naudsynte i kampen for arbeidarsaka. I [[1851]] vart leiinga i miljøet arrestert for oppvigleri, noko som på sikt førte til at rørsla gjekk i oppløysing. [[Utvandringa til Amerika]] løyste òg ein del sosiale problem, og fjerna mykje av grunnlaget for thranittismen. I [[1863]] emigrerte Thrane òg sjølv, etter nokre fåfengde framlegg på å atterreisa organisasjonen. Han heldt fram med det politiske arbeidet i [[USA]], og vart ein viktig mann m.a. i sosialistmiljøet i [[Chicago]]. == Kjelder: == ''Pax Leksikon (Pax forlag [[1976]]-[[1982]])'' [http://www.norgeslexi.com/paxlex/alfabetet/t/t04.html#thranitterbevegelsen Nettversjon] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Arbeidarrørsla]] [[Kategori:Norsk arbeidarhistorie]] 475icxz5pbzvi46ov42wl18z34897y5 3679467 3679466 2026-10-17T09:45:43Z Johshh 122989 la til [[Kategori:Sosialisme i Noreg]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3679467 wikitext text/x-wiki [[File:Marcus Thrane.jpg|mini| [[Marcus Thrane]].]] '''Thranittarrørsla''' var den første store [[Sosialisme|sosialistiske]] grupperinga i [[Noreg]]. Ho voks fram i [[Drammen]] seint på [[1840-talet]] etter solid [[agitasjon]] frå den intellektuelle byradikalaren [[Marcus Thrane]]. == Historie == Thranittarrørsla voks fram mellom [[arbeidar]]ar i Drammen etter ''Marcus Møller Thrane'' sitt agitasjonsarbeid, først gjennom avisa [[Drammens Adresse]] og seinare hans eigen publikasjon [[Arbeiderforeningernes blad]]. Rørsla spreidde seg raskt til heile landet, og på sitt største hadde ho i følgje Thrane sjølv om lag 30 000 medlemmer fordelt på 400 ulike lag. Ideologisk sett bygde dei i stor grad på dei engelske [[chartistane]] (arbeidarrøysterettsrørsla), sidan begge hovudsakleg kjempa for [[demokrati]]sering med [[underskriftskampanjar]] som viktigaste kampmiddel. Thranittane fremja i tillegg krav om [[progressiv skatt|progressiv formueskatt]] og innskrenkingar av [[eigedomsrett]]en, og såg ikkje bort frå at illegale metodar kunne verta naudsynte i kampen for arbeidarsaka. I [[1851]] vart leiinga i miljøet arrestert for oppvigleri, noko som på sikt førte til at rørsla gjekk i oppløysing. [[Utvandringa til Amerika]] løyste òg ein del sosiale problem, og fjerna mykje av grunnlaget for thranittismen. I [[1863]] emigrerte Thrane òg sjølv, etter nokre fåfengde framlegg på å atterreisa organisasjonen. Han heldt fram med det politiske arbeidet i [[USA]], og vart ein viktig mann m.a. i sosialistmiljøet i [[Chicago]]. == Kjelder: == ''Pax Leksikon (Pax forlag [[1976]]-[[1982]])'' [http://www.norgeslexi.com/paxlex/alfabetet/t/t04.html#thranitterbevegelsen Nettversjon] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Arbeidarrørsla]] [[Kategori:Norsk arbeidarhistorie]] [[Kategori:Sosialisme i Noreg]] hvo8i8i5jyaozx2edw16kdpqb7huzgs 3679468 3679467 2026-10-17T09:49:42Z Johshh 122989 3679468 wikitext text/x-wiki [[File:Marcus Thrane.jpg|mini|[[Marcus Thrane]].]] '''Thranittarrørsla''' var den første store [[Sosialisme|sosialistiske]] grupperinga i [[Noreg]]. Ho voks fram i [[Drammen]] seint på [[1840-talet]] etter solid [[agitasjon]] frå den intellektuelle byradikalaren [[Marcus Thrane]].<ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1982|tittel=PaxLeksikon. 6 : So-Å, register|isbn=8253012349|stad=Oslo|forlag=Pax forlag|url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014072308095|side=261}}</ref> == Historie == Thranittarrørsla voks fram mellom [[arbeidar]]ar i Drammen etter ''Marcus Møller Thrane'' sitt agitasjonsarbeid, først gjennom avisa [[Drammens Adresse]] og seinare hans eigen publikasjon [[Arbeiderforeningernes blad]]. Rørsla spreidde seg raskt til heile landet, og på sitt største hadde ho i følgje Thrane sjølv om lag 30 000 medlemmer fordelt på 400 ulike lag. Ideologisk sett bygde dei i stor grad på dei engelske [[chartistane]] (arbeidarrøysterettsrørsla), sidan begge hovudsakleg kjempa for [[demokrati]]sering med [[underskriftskampanjar]] som viktigaste kampmiddel. Thranittane fremja i tillegg krav om [[progressiv skatt|progressiv formueskatt]] og innskrenkingar av [[eigedomsrett]]en, og såg ikkje bort frå at illegale metodar kunne verta naudsynte i kampen for arbeidarsaka. I [[1851]] vart leiinga i miljøet arrestert for oppvigleri, noko som på sikt førte til at rørsla gjekk i oppløysing. [[Utvandringa til Amerika]] løyste òg ein del sosiale problem, og fjerna mykje av grunnlaget for thranittismen. I [[1863]] emigrerte Thrane òg sjølv, etter nokre fåfengde framlegg på å atterreisa organisasjonen. Han heldt fram med det politiske arbeidet i [[USA]], og vart ein viktig mann m.a. i sosialistmiljøet i [[Chicago]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Arbeidarrørsla]] [[Kategori:Norsk arbeidarhistorie]] [[Kategori:Sosialisme i Noreg]] 6gvjzfec2ixe3n67e8vsmcde1vc28rs 0 41695 3679370 3623602 2026-10-16T18:04:52Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679370 wikitext text/x-wiki {{infoboks bok}} '''''Ringdrotten''''', på [[engelsk]] originalspråk '''''The Lord of the Rings''''', omsett til bokmål som '''''Ringenes herre''''', er eit episk verk i sjangeren [[fantastisk litteratur]], forfatta av [[J.R.R. Tolkien]]. Boka er ein oppfylgjar til det tidlegare verket hans, ''[[Hobbiten]]'' og byggjer på bakgrunnsinformasjon frå ''[[The Silmarillion]]'' (Silmarillion). ''The Lord of the Rings'' byrja med Tolkien si utforsking av [[filologi]], [[eventyr]], i tillegg til [[Keltisk mytologi|keltisk]] og [[nordisk mytologi]]. == Handling == [[Fil:One Ring.png|miniatyr|Ei framstilling av «den eine ringen».]] Historia er eit framhald av ''[[Hobbiten]]''. [[Hobbit]]ane vert dregne inn i store hendingar som trugar heile verda etter kvart som den vonde ringdrotten [[Sauron]] prøver å få tilbake herskarringen sin som vil attopprette den fulle styrken hans. Handlinga i verket går føre seg i [[Middle-earth]], J.R.R. Tolkien sitt oppdikta kontinent, omsett til norsk som [[Midgard]]. == Utgjevingar == Verket er samansett av seks «bøker». Tolkien ville opphavleg gjeva ut heile verket i eitt band, men [[papir]]mangelen i [[etterkrigstida]] utelukka dette. I staden vart historia delt opp i tre band: ''[[Ringens brorlag]]'' (''The Fellowship of the Ring'', på bokmål ''Ringens brorskap'', inneheld bok I og II), ''[[Dei to tårna]]'' (''The Two Towers'', bokmål ''To tårn'', inneheld bok III og IV), og ''[[Kongens atterkome]]'' (''The Return of the King'', bokmål ''Atter en Konge'', inneheld bok V og VI, samt seks tillegg og fire oversikter). Dei siste utgåvene er gjennomgått tekstkritisk, og der er det retta opp ein del redaksjonelle feil som var komne med i tidlegare utgåver. Attåt finst det òg to ekstra [[stamtavle]]r for figurane i forteljinga og mytologien bak. Fordi forteljinga er delt inn i tre bøker, vert ofte ''Ringdrotten'' omtala som ein [[trilogi]]. Dette stemmer ikkje heilt, ettersom historia var skriven og tenkt på som éi bok, og dei tre delane ikkje kan lesast uavhengig av kvarandre. Tolkien hadde heile tida lyst til å gje det ut som éi bok, men forlaget meinte den ville verte for vanskeleg å selje. Dermed måtte ho delast opp i tre og få passande titlar. Det er også laga tre [[The Lord of the Rings (2001–2003)|filmar]] av boka, der kvar film tilsvarar eit band. Filmane er regisserte av [[Peter Jackson]]. === Norske omsetjingar === ''Ringdrotten'' vart utgjeven på engelsk frå [[1954]] til [[1955]] og er omsett til norsk tre gonger. Første gongen til [[riksmål]] – ''Krigen om Ringen'' – frå [[1971]] til [[1973]], av [[Nils Werenskjold]] (titlane på dei tre delbøkene her var ''De Sorte Rytterne'', ''De To Tårnene'' og ''Kongen kommer tilbake''). Boka vart omsett for andre gong til bokmål – ''Ringenes Herre'' – av [[Torstein Bugge Høverstad]] frå [[1980]] til [[1981]]. I [[2006]] vart boka omsett til nynorsk – ''Ringdrotten'' – av [[Eilev Groven Myhren]] og utgjeven på [[Tiden Norsk Forlag]] i desember same året. I den nynorske omsetjinga nyttar Myhren spennviddene i det nynorske målet for å illustrere spennet i den verda bøkene har henta handlinga frå. Boka er skriven i moderne nynorsk ut frå eit klassisk språkideal. Alvane talar [[landsmål]] etter [[Ivar Aasen|Aasen]] si norm, slik vi finn han i [[Norsk Grammatik]]. [[Midlandsnormalen]] er nytta som kongemål, entane talar etter [[rettskrivinga av 1917]], medan dvergane talar etter [[læreboknormalen av 1959]]. I tillegg lèt omsetjaren hobbitane, som er hovudpersonar i handlinga, tale meir eller mindre [[hallingmål]], medan orkane talar eit blandingsmål som i somt peikar mot nynorsk og i somt mot [[vikamål]]. Myhren fekk nynorsk litteraturpris i 2006 for omsetjinga si av ''Ringdrotten''.<ref>{{Citation|title=Utmerkingar og stipend|url=https://www.nm.no/om/utmerkingar-og-stipend/|website=Noregs Mållag|accessdate=2025-09-18|language=nn-NO}}</ref> Frå og med 8. Januar 2020 byrja Myhren å lesa inn ''Ringdrotten'' som ljodbok på Youtube-kanalen sin<ref>{{Citation|title=Ringdrotten lydbok|url=http://www.youtube.com/playlist?list=PLP0ygyjBMsQpHiXjxjr6kMTIFhXEcOY_6|website=YouTube|accessdate=2024-07-27|language=en}}</ref> == Hovudfigurar == [[Hobbit]]ar: * [[Frodo Skrepping]] * [[Bilbo Skrepping]] * [[Peregrin Tók]] * [[Lentiadok Brennbukke]] * [[Samvis Gamjei]] [[Istar i Tolkiens verk|Trollmenn]]: * [[Trollmannen Gandalv|Gandalv]] * [[Sarumann]] * [[Radagast]] [[Dvergar i Tolkiens verk|Dvergar]]: * [[Gimli|Gimle, son av Glóin]] [[Alvar i Tolkiens verk|Alvar]]: * [[Legolas]] * [[Elrond]] * [[Arwen|Arwen Undómiel]] * [[Glorfindel]] * [[Haldir]] * [[Galadriel]] * [[Celeborn]] [[Menneske]]: * [[Aragorn II|Aragorn, son av Arathorn]] * [[Denethor]], son av Echtelion * [[Boromir| Boromir av Gondor]] * [[Faramir]] * [[Beregond]] * [[Imrahil|Prins Imrahil]] * [[Théoden|Kong Théoden av Rohan]] * [[Éomer]] son av Eomund * [[Éowyn]] dotter av Eomund * [[Gríma Ormtunge]] * [[Saurons munn]] ==Sjå òg== * [[J.R.R. Tolkien]] == Kjelder == {{fotnoteliste}} * Eilev Groven Myhren: «Merknader frå omsetjar» i J.R.R. Tolkien: ''Ringdrotten'' omsett av E. G. Myhren 2006 Tiden. ISBN 978-82-05-36559-9 {{litteraturspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:J.R.R. Tolkien]] [[Kategori:Fantasy-litteratur]] [[Kategori:Britiske romanar]] bokk3fqywu015pu0212btsklu37em4k 0 45928 3679481 3541727 2026-10-17T10:14:25Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679481 wikitext text/x-wiki [[Fil:1765_-_Strilekrigen.jpg|mini|høgre|1765 - året Strilekrigen braut ut. Her eit lite minnesmerke ved [[Radøy]] Kunstsenter.]] '''Strilekrigen''' er ei nemning på eit [[opprør]] som fann stad i traktene i og kring [[Bergen]] i april [[1765]]. Kring 2000 [[stril]]ar frå [[Nordhordland]] strøymde inn til byen som då hadde kring 19000 innbyggjarar. Strilane protesterte mot det dei meinte var ein ein hard og urimeleg ekstraskatt. Protestane var heftige, dei gjekk særleg ut over [[stiftsamtmannen]] (tilsvarande [[Fylkesmann]]en) og den lokale [[fogd]]en (futen). Opprøret enda med at nokre strilar vart dømde til tvangsarbeid på livstid etter å ha fått nåde frå dødsdom. På den andre sida vart strilane høyrde ved at det vart meir orden i skatteinnkrevinga etter dette. == Bakgrunn == For å kunne ruste opp den danske [[hær]]en og [[flåte]]n bestemte regjeringa i København seg 1. oktober [[1762]] for å skrive ut ein ekstraskatt for heile [[Danmark-Noreg]]: éin [[riksdalar]] for året av kvart menneske over tolv år. Ordinære skatteinntekter av Noreg var kring 300 000 riksdalar og ekstraskatten skulle gje heile 450 000 riksdalar. Ekstraskatten ramma den fattige bonde- og fiskerallmue i distrikta rundt Bergen særleg sterkt. Den vart etter kvart særleg vond ettersom fisken på Vestlandet slo feil i åra 1763-64. == Opptakt == 1. mars 1765 reiste 300 strilar til byen for å melde frå til stiftamtmannen om korleis [[skatteinnkrevjar]]ane tok seg til rette utetter bygdene, i det dei såg på som ei ulovleg ekstraskatt. Dei samla seg i bakgården til stiftamtmannshuset ved [[Rådhusplassen]]. Dei hadde håp om at stiftamtmannen ville hjelpe dei, men dei vart tvert om audmjuka og kjeppjaga av vaktstyrken. Fleire fekk slag og opne sår. Deretter fekk dei [[sorenskrivar]] [[Johan Garmann]] til å skrive eit [[klageskriv]] til [[kongen]]. Skatteinnkrevinga hald fram og futen truga med [[militær eksekusjon]]. Etter fem veker utan svar frå kongen byrja det å sirkulere anonyme [[løpesetel|løpesetlar]] som oppfordra alle strilar til å dra inn til byen og få lest opp kongens brev som måtte ha kome. == Opprøret == 18. april reiste 2000 strilar inn til byen. [[Garnisonsvakta]] var ikkje i stand til å jage dei. Ei gruppe på 10-12 strilar kom seg inn i huset til stiftamtmannen og krav å få tala med han. [[Ola Svindal]] tok eit grep i kinnet til den høgtståande [[embetsmann]]en slik at noko av huda flakna av. Hatt og parykk vart rivne av og skjorta flerra. Stiftamtmannen prøvde å rømme ut i hagen, men vart fort innhenta. Ein større flokk strøymde til. Dei hadde no fått tak i den hata [[fut]]en [[Oluf Lund Bildsøe]]. Stiftamtmannen [[Von Cicignon]] vart tatt som [[gissel]] og vart tvinga til å skrive ein [[ordre]] til futen om å tilbakebetala skatten allereie neste morgon. Bildsøe vart etter kvart også tatt som gissel. Dei tilgjengelege vaktstyrkane i byen var for få til å nedkjempe strilane og det vart reist tvil om kor lojaliteten til soldatane var i konflikten. Dagen etterpå vart 9300 [[dalar]] delt ut til strilane frå kongens pengekasse. Samstundes dreiv [[borgarskapet]] og organiserte [[borgarvern]] i det skjulte. 20. april vart opprøret oppløyst og kvar drog heim til sitt.<ref>{{cite news |first= Atle |last=Døssland |authorlink= |coauthors= |title=Strilesoga Bind 3 - Frå 1650 til 1800 |url= |work= |publisher=''Eide Forlag'' |date=1998|accessdate=}}</ref> == Etterspel == Fogden Bildsøe døydde våren 1766 av skadane han fekk under strilekrigen. Dei utpeika hovudmennene bak opprøret vart ved ein høgsterettsdom i 1768 dømde til døden, éin av dei var då alt død i fengselet. Dei tre andre fekk seinare dødsdommen omgjort til straffearbeid på livstid. == Politiske følgjer == Ekstraskatten viste seg å vere ein fiasko og vart avskaffa i heile Noreg i 1772. Skatten vart ståande i Danmark. Strilekrigen markerte tydeleg at København ikkje kunne bruka makt uten følgjer i Noreg. == Godt dokumentert == At Strilekrigen er så godt dokumentert skuldast for ein stor del at dåverande borgarmeister [[Hildebrand Meyer]], som opplevde Strilekrigen på nært hald, samla alle dokument og brev om hendinga. Samlinga gav han vidare til sin ven, oversekretæren for [[Dansk Kancelli]] (det danske regjeringskontoret), [[Bolle Luxdorph]]. [[Carsten Anker]] kjøpte så samlinga og i [[1823]] fekk tidlegare stortingspresident [[Wilhelm Christie]] tak i samlinga. Christie gav den i [[1838]] til [[Bergen Museum]] der den har vore sidan.<ref>Gerhard Munthe, [http://www.ub.uib.no/avdeling/spes/godbit00/august.htm ''Strilekrigen''], Bergens Tidende, 29. mars 1958.</ref> == Songen om Strilekrigen == [[Rolf Sagen]] skreiv [[Songen om Strilekrigen]] på 70-talet. Songen beskriv bakgrunnen for strilekrigen og korleis strilane inntok Bergen. Utdrag frå songen: <poem> Dagen er 17. april Om morgonen kjem dei – fram or mørkret Om dagen kjem dei – flokkar gjennom skog Om kvelden kjem dei – siglar og ror Seksringar mot Bergen Koftekledde i tusental No kjem dei, strilane Fiskarbøndene frå Herdla, Hosanger og Manger (...) </poem> == Strilekrig i dag == Omgrepet «strilekrig» blir i dag ofte nytta av opprørske naturvernaktivistar eller politikarar på [[Vestlandet]] som vil markere motstand mot sentrale myndigheiter når det gjeld inngrep i naturen eller manglande tilskot til [[infrastruktur]] og offentlege tenester. Når det blir truga med «ny strilekrig» blir det minna om at folket på Vestlandet ikkje finn seg i å bli hersa med.<ref>[http://www.ba.no/nyheter/article4733826.ece – «Strilekrigen avblåst»], Ba.no, 30. november 2009.</ref><ref>[http://www.nordhordland.no/nyhende/article4666900.ece «Manar til strilekrig»], Nordhordland.no, 26. oktober 2009.</ref> == Kjelder == {{reflist}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.ub.uib.no/avdeling/spes/godbit00/august.htm Gerhard Munthe om Strilekrigen] [[UiB]], Spesialarkivene. * [http://www.scandion.no/article/articleview/1670/ Strilekrigen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927220250/http://www.scandion.no/article/articleview/1670/ |date=2007-09-27 }} på http://www.scandion.no * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014072308095?page=151 Strilekrigen] frå [[Pax leksikon]] * [http://www.snl.no/strilekrigen Strilekrigen] frå [[Store Norske Leksikon]] [[Kategori:Dansketida]] [[Kategori:Strilar]] [[Kategori:Hendingar i 1765]] [[Kategori:Historie i Bergen]] [[Kategori:Opprør i Noreg]] m5qgswcwpagflii3ha1fae4k19v77sf 0 49492 3679424 3639653 2026-10-17T08:13:58Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679424 wikitext text/x-wiki [[Fil:Map_showing_the_percentage_of_Jews_in_the_Pale_of_Settlement_and_Congress_Poland,_The_Jewish_Encyclopedia_(1905).jpg|mini|høgre|Kart over ''Pale of Settlement'']] '''Pale of Settlement''' ([[Russisk]]: черта оседлости — ''tsjerta osedlosti'') var ein vestleg grenseregion i [[tsar]]-[[Russland]] der permanent busetjing av [[jødar]] var tillaten. Området gjekk frå demarkasjonslina i aust (sjølve ''pale'') til grensa til [[Sentral-Europa]]. Ordet ''pale'' kjem frå [[latin]] ''palus'', som tyder stake. (Ordet ''palisade'' kjem frå same rota). Frå dette kjem den overførte tydinga ''grense'', og idéen om ein ''pale'' som ein region der det gjeld eigne lokale lover. Uttrykket ''bortom palen'' (beyond the pale) kjem av dette. Sjølv om regionen ''Pale'' var berre tjue prosent av [[Europa|europeisk]] Russland, samsvara området med dei historiske grensene til [[Det polsk-litauiske samveldet]], og omfatta mykje av dagens [[Litauen]], [[Kviterussland]], [[Polen]], [[Moldova]], [[Ukraina]] og delar av det vestlege Russland. Men nokre av byane innanfor regionen var ikkje med i ''Pale'' likevel. Eit avgrensa tal av jødar fekk løyve til å bu utanfor ''Pale''. '''Kjelde''': [[Engelsk]] wikipedia, art. med same namnet. [[Kategori:Russisk historie]] [[Kategori:Jødisk historie]] 30uj8yeyzjezerwgdct54l1dytlahme 3679448 3679424 2026-10-17T09:10:20Z Johshh 122989 +Autoritetsdata 3679448 wikitext text/x-wiki [[Fil:Map_showing_the_percentage_of_Jews_in_the_Pale_of_Settlement_and_Congress_Poland,_The_Jewish_Encyclopedia_(1905).jpg|mini|høgre|Kart over ''Pale of Settlement'']] '''Pale of Settlement''' ([[Russisk]]: черта оседлости — ''tsjerta osedlosti'') var ein vestleg grenseregion i [[tsar]]-[[Russland]] der permanent busetjing av [[jødar]] var tillaten. Området gjekk frå demarkasjonslina i aust (sjølve ''pale'') til grensa til [[Sentral-Europa]]. Ordet ''pale'' kjem frå [[latin]] ''palus'', som tyder stake. (Ordet ''palisade'' kjem frå same rota). Frå dette kjem den overførte tydinga ''grense'', og idéen om ein ''pale'' som ein region der det gjeld eigne lokale lover. Uttrykket ''bortom palen'' (beyond the pale) kjem av dette. Sjølv om regionen ''Pale'' var berre tjue prosent av [[Europa|europeisk]] Russland, samsvara området med dei historiske grensene til [[Det polsk-litauiske samveldet]], og omfatta mykje av dagens [[Litauen]], [[Kviterussland]], [[Polen]], [[Moldova]], [[Ukraina]] og delar av det vestlege Russland. Men nokre av byane innanfor regionen var ikkje med i ''Pale'' likevel. Eit avgrensa tal av jødar fekk løyve til å bu utanfor ''Pale''. '''Kjelde''': [[Engelsk]] wikipedia, art. med same namnet. {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Russisk historie]] [[Kategori:Jødisk historie]] b6t2e2yvhxsf90h6ae9j37s0q48xjre 0 49660 3679425 3234191 2026-10-17T08:14:09Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679425 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikkartist | namn = Viktor Tsoj | bilete = Victor Tsoi 1986 cropped.jpg | bilettekst= Viktor Tsoj i 1986, foto av [[Igor Mukhin]] | bakgrunn = soloartist | verkeleg namn = Viktor Robertovisj Tsoj | fødd= 21. juni [[1962]]<br />[[St. Petersburg|Leningrad]], [[Sovjetunionen]] | død = {{dødsdato og alder|1990|8|15|1962|6|21|df=yes}}<br />[[Tukums]] i [[Latvia]] i [[Sovjetunionen]] | sjanger = [[Rock]], [[New Wave]], [[Post-Punk]] | yrke = Musikar og låtskrivar | instrument = Vokal, [[gitar]] | aktive år= 1981–1990 | selskap = AnTrop, [[Melodiya]] }} [[Fil:Viktor Tsoi grave 1992 08.jpg|mini|Grava til Viktor Tsoj]] [[Fil:Russia stamp V.Tsoi 1999 2r.jpg|thumb|Russisk frimerke frå 1999, med portrett av Viktor Tsoj. (Michel 762, Scott 6548)]] '''Viktor Robertovitsj Tsoj''' ({{levde|21. juni|1962|15. august|1990|Tsoj, Viktor}}) ([[Russisk]]: Виктор Робертович Цой) var ein vidkjent musikar frå [[Sovjetunionen]] og frontfigur i [[rockegruppa Kino]]. Tsoj hadde russisk mor og koreansk far, og vart fødd i Leningrad i Sovjetunionen (i dag [[St. Petersburg]] i [[Russland]]). På høgda av karrieren i 1990 omkom han i ei bilulykke. Han er rekna for å vere ein av pionerane innan [[russisk rock]], og har svært mange tilhengjarar sjølv i dag i dei tidlegare sovjetiske landa. Få band i russisk historie har vore så populære eller hatt så stor innverknad som det Viktor Tsoj og Kino hadde. Tsoj var meir eller mindre Kino, det var han som grunnla bandet, skreiv alle songane og var songaren, og bandet vart nedlagd då Tsoj omkom. == Tidlege år == Viktor Tsoj vart fødd i Leningrad i 1962, og byrja å skrive songar då han var 17 år gamal. Dei første songane hans skildra livet i gatene i Leningrad, kjærleik og det å vere med vener. Mange av heltane i songane hans var unge menn med avgrensa mogelegheiter, og som prøvde å overleve i ei hard verd. På denne tida var rock ei undergrunnsrørsle som ein stort sett berre fann i Leningrad, medan popstjerner frå [[Moskva]] var på hitlistene og fekk dekning i media. Den sovjetiske regjeringa gav tilskot til artistar dei likte, gav dei hus, platestudio og alt anna dei trong for å få suksess. Rock var derimot ikkje populært i regjeringa, og rockeband fekk stort sett inga hjelp, ingen skreiv om dei i media, og når dei først gjorde det skreiv dei at dei var stoffmisbrukarar og bøller. Då Tsoj var 18 år gamal vart han kasta ut av [[Serov Kunstneriske Akademi]] på grunn av «dårlege karakterar». Det hjelpte derimot ikkje mykje på at han òg var rockemusikar. På denne tida byrja Tsoj å framføre sine eigne songar på festar, og på ein av desse festane vart han oppdaga av [[Boris Grebensjtsjikov]], som var medlem av [[musikkgruppa Akvarium]]. Grebensjtsjikov tok Tsoj under vengene sine og hjelpte han med å starte sitt eige band. Dette var starten på Tsoj si musikalske karriere. == Starten av Kino == [[Leningrad Rok-Klub]] var ein av få offentlege plassar rockeband fekk lov å spele, og det var here Viktor Tsoj gjorde sin konsertdebut. Han spelte som ein soloartist med hjelp frå to medlemmar av Akvarium. Tsoj sine nyskapande tekstar og musikk imponerte publikum. Før han vart stor sa Tsoj at problemet med musikken var at ingen turte å ta sjansar. Han ønska å eksperimentere med tekstar og musikk for å lage noko nytt som ingen hadde høyrt før. Tsoj lukkast med målet sitt. Kort tid etter denne konserten rekrutterte han andre musikarar, og dei danna Kino. Dei spelte inn ein demokassett i leilegheita til Tsoj, og kassetten vart raskt distribuert rundt om i Leningrad, og etter kvart over heile landet av rocketilhengjarar. Kino byrja då å få ein del tilhengjarar. I 1982 kom første albumet, ''[[Musikkalbumet 45|45]]'', der Tsoj tok opp politiske tema og med hjelp av metaforar kritiserte han regjeringa i songen «Elektritsjka». Songen vart etter kvart bannlyst av den sovjetiske regjeringa. Same året spela dei på [[Leningrad Rok-Klub]] igjen, og vann førsteplassen i konkurransen med Tsoj sin antikrigssong «Я объявляю свой дом ... (Безъядерная зона)» («Ja objavljaju svoj dom...(beziadernaja zona)» eller «Eg erklærer heimen min...(for ei atomfri sone)». Populariteten til denne songen auka på grunn av krigen mellom Sovjetunionen og [[Afghanistan]], som kravde livet til tusenvis av unge sovjetiske borgarar. == [[Perestrojka]] og [[glasnost]] == Kino fekk lite merksemd av dei store massane på grunn av regjeringa, men dette endra seg når [[Mikhail Gorbatsjov]] kom til makta i [[1985]]. Dei sosiale og økonomiske reformene hans, [[Glasnost]] og [[Perestrojka]] opna opp for diskusjon av dei sosiale og økonomiske problema til Sovjetunionen i media. Folk byrja å forstå at det kommunistiske eksperimentet ikkje fungerte og at ting måtte endrast. Glasnost gjorde det lettare for media å skrive om rockeband eller vise dei på fjernsyn. I 1986 brukte Tsoj den nye opne atmosfæren og nasjonalkjensla i songen «Khotsju Peremen» (Eg vil ha endringar). Songen retta seg mot den unge generasjonen, og bad dei krevje endringar i det noverande systemet. Dermed fekk heile nasjonen augene opp for Kino. I eit intervju som vart vist på fjernsyn kort tid etter han døydde seier derimot Tsoj at songane hans ofte var mistolka, og at han prøvde å unngå politiske hensiktar i tekstane sine. Han påpeikte særleg at songen «Khotsju Peremen», som vart mykje brukt av perestroikarørsler, ikkje hadde noko å gjere med det. == Kinomania == [[1987]] var gjennombrotsåret for Kino. Dei gav ut sitt sjuande album, ''[[Gruppa Krovi]]'' (Blodtype) og utløyste med det noko som vart kalla «Kinomania». Det meir opne politiske klimaet under Glasnost gjorde at Tsoj kunne lage sitt mest politiske album til no, i tillegg til å spele inn musikk i lydkvalitet ingen andre rockeband tidlegare hadde mogelegheit til i Sovjetunionen. Det meste av albumet var retta mot ungdommen i landet, og han bad dei ta kontroll og gjere endringar i landet. Nokre av songane diskuterte sosiale problem som lamma nasjonen. Muskken og tekstane på albumet gjorde Tsoj til ein helt blant den russiske ungdomen, og Kino vart det mest populære rockebandet Sovjetunionen hadde sett til då. Dei neste åra spela Tsoj i fleire suksessrike filmar, og reiste til USA for å markedsføre filmane på filmfestivalar. Det vart gjeve ut fleire album, og tema på desse var igjen stort sett politiske. Sjølv om Tsoj no var ei stor stjerne levde han eit forholdsvis normalt liv. Han hadde fortsatt jobben sin i fyrrommet i bygningen der han budde, noko som overraska mange. Tsoj sa at han likte arbeidet, og trengde pengane sidan bandet framleis ikkje fekk noko støtte frå staten, og fordi albuma deira vart gjeve vekk gratis. Denne jordnære haldninga gjorde at Tsoj vart enno meir populær. Den største hendinga i Kino si historie kom på ein konsert i 1990 då dei fylte heile [[Luzjniki Stadion]] i [[Moskva]] med 62&nbsp;000 tilhengjarar == Død == Like etter konserten reiste Tsoj til [[Riga]] i [[Latvia]] for å spele inn vokal til Kino sitt neste album. Han skulle køyre heim til Leningrad slik at bandet kunne spele inn resten av musikken, men om morgonen [[15. august]] [[1990]] omkom Viktor Tsoj då bilen hans køyrde inn i ein buss utanfor Riga. Bilen vart så øydelagd at ikkje ein gong dekka til bilen vart funne, men utruleg nok var teipen med vokalen like heil, og resten av bandet spelte inn resten av musikken og gav ut albumet. Albumet fekk aldri noko namn, men vert ofte kalla ''[[Tsjornyj Albom]]'' (Det svarte albumet) på grunn av det svarte omslaget, og vart det mestseljande albumet til bandet. Etter Tsoj omkom vart det stadfesta at så mange som 65 personar i Sovjetunionen tok sitt eige liv, fordi dei meinte livet vart meiningslaust utan helten sin. 17. august skreiv [[Komsomolskaja Pravda]], ei av dei største avisene i Sovjetunionen, dette om Tsoj: :''Tsoj betyr meir for dei unge menneska i nasjonen vår enn nokon politikar, kjendis eller forfattar. Dette er fordi Tsoj alltid tala sant og aldri svikta det han trudde på. Han var og er seg sjølv. Du kan ikkje tru han...Tsoj er den einaste rockeartisten som ikkje viste skilnadar mellom imaget sitt og det verkelege livet sitt, han levde som i songane han song...Tsoj er den siste rockehelten. '' Kino hadde enorm innverknad på sovjetisk musikk og samfunn. Dei introduserte eit lydbilete og tekstar som ingen andre sovjetiske band tidlegare hadde mogelegheit til eller kunne produsere. Kino opna dører for moderne russiske rockeband, og ein kan framleis sjå namnet på graffitiveggar over heile landet, og ein heil mur på den berømte gata [[Arbat]] i Moskva er tileigna Viktor Tsoj, og framleis er Kino eit svært populært band i Russland, sjølv om det vart oppløyst i 1990. {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Russiske musikarar|Tsoj, Viktor]] [[Kategori:Russiske skodespelarar|Tsoi, Victor]] [[Kategori:Rockegruppa Kino]] [[Kategori:Døde i trafikkulukker]] l4z48u8hsneib8w0zmsf4cxg9utds4i 0 50473 3679365 3641137 2026-10-16T17:06:58Z CommonsDelinker 1379 Fjernar fila Major_League_Soccer_logo.svg, sidan ho er sletta frå Commons av The Squirrel Conspiracy. 3679365 wikitext text/x-wiki '''Major League Soccer''' (MLS) er namnet på den profesjonelle fotballserien for herrar i [[USA]] og [[Canada]]. Ligaen blei tufta i 1993. == Eastern Conference == * [[Chicago Fire]] * [[Columbus Crew]] * [[D.C. United]] * [[Houston Dynamo]] * [[New England Revolution]] * [[Red Bull New York]] * [[Philadelphia Union]] * [[Sporting Kansas City]] * [[Toronto FC]] == Western Conference == * [[C.D. Chivas USA]] * [[Colorado Rapids]] * [[FC Dallas]] * [[Houston Dynamo]] * [[Los Angeles Galaxy]] * [[Portland Timbers]] * [[Real Salt Lake]] * [[Seattle Sounders FC]] * [[Vancouver Whitecaps FC]] == Kjende spelarar == * {{ENG}} [[David Beckham]], [[Los Angeles Galaxy]] * {{USA}} [[Freddy Adu]], [[Real Salt Lake]] * [[Shaka Hislop]], [[FC Dallas]] * {{ESP}} [[Aitor Karanka]], [[Colorado Rapids]] * {{MEX}} [[Claudio Suárez]], [[Chivas USA]] * {{USA}} [[Adin Brown]], [[New England Revolution]] * [[Landon Donovan]], [[Los Angeles Galaxy]] * [[Jason Kreis]], [[Real Salt Lake]] * [[Carlos Tévez]], [[Red Bull New York]] == Toppskårar == Her fylgjer ei oversikt over dei 3 spelarane som har skåra flest mål i MLS: * {{USA}} [[Jason Kreis]], 108 mål * [[Jaime Moreno]], 105 mål * {{USA}} [[Ante Razov]], 98 mål {{idrettsspire}} [[Kategori:Amerikansk idrett]] [[Kategori:Fotballseriar]] [[Kategori:Fotball i USA]] bbr5ki24669v67kt74lhtijyzds5hpo 0 53150 3679483 3561408 2026-10-17T10:16:08Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679483 wikitext text/x-wiki {{infoboks vitskapsmann}} '''Ola Raknes''' ({{levde-lua|fødd 17. januar 1887, død 28. januar 1975}}) var ein [[Noreg|norsk]] [[psykolog]], [[filolog]] og faglitterær forfattar. Han var internasjonalt kjend som [[psykoanalyse|psykoanalytikar]] i [[Wilhelm Reich|reichiansk]] tradisjon, og han har vorte omtala som ein som heile livet sitt arbeidde med idéformidling gjennom mange språk og mellom ulike [[erkjenningsteori|erkjenningsmessige]] referansesystem, [[vitskap]] og [[religion]] (Dannevig, 1975), og han var store delar av liv sitt ein aktiv samfunnsdebattant. Han vert òg gjeven stor vellæte for å ha medverka til å styrkja og berika det [[nynorsk]]e målet og den nynorske [[ålmente|ålmenta]]. Raknes var kjend som ein grundig filolog og ein omstridd terapeut. Han var internasjonalt kjent som ein av den austerrikske psykoanalytikaren og naturforskaren [[Wilhelm Reich]] sine næraste elevar og forsvararar. == Familie == Ola Raknes var son av gardbrukar Erik Askildson (Askjellson) Raknes (1856&ndash;1926) og Magdali Olsdotter (fødd Raknes) (1859&ndash;96) og voks opp på slektsgarden Raknes i [[Hamre på Osterøy|Hamre]] på [[Osterøy]] i [[Osterfjorden]] i den bergenske skjergarden i eit strengt [[pietisme|pietistisk]] miljø. Han var gift to gonger: i sitt første ekteskap frå 1911 med [[Aslaug Vaa]] (1889&ndash;1965, ekteskapet oppløyst i 1938) fekk dei saman borna [[Magli Elster|Magli]] (1912&ndash;1993), [[Anne Raknes|Anne]] (1914&ndash;2001), [[Tora Raknes|Tora]] (1916 &ndash; 1995), Tor og Erik. Ekteskap nummer to i 1941 med Gjertrud Bonde (fødd 1913) gav han dottera Ada. == Studiar og arbeid side om side == Ola Raknes gjekk på [[folkeskule]] på nabogarden og jobba så ei tid på garden heime og med fiske som han òg hadde hadde gjort sidan. Han gjekk på [[middelskule]]n i [[Volda]]. Av di foreldra ikkje hadde råd åleine, vart naboane med og spleisa så han fekk byrje på skule i Bergen (Fossum, 1975), og han tok eksamen ved [[Hambros skole]] i [[1904]]. Examen artium tok han som [[privatist]] ved [[Kristiania katedralskole]] i [[1907]]. Vinteren 1907&ndash;08 drog han med [[sjøelefant]]fangarbåten [[Solglimt]] til [[Crozet-øyane]] langt sør i [[Indiahavet]] for å samle planter og dyr for universitetet i Kristiania. Ein [[levermose]], ''Jamesonella raknesii'', er oppkalla etter han. Somrane frå 1910 til 1916 gjorde han militærtenesta si. Ola Raknes tok forskjellig lærararbeid i åra frå 1910 til 1914 og arbeidde som [[journalist]] frå 1914 til 1916 i avisa ''[[Den 17de Mai]]'' samstundes som han fortsette studiane sine. I tillegg jobba han i denne perioden som hotellmann. I 1915 tok han [[cand. philol.]] språkleg-historisk [[embetseksamen]] med norsk hovudfag og [[fransk]] og [[engelsk]] sidefag. Hovudfagsavhandlinga skreiv han om [[Egil Skallagrimsson]]. I 1916 var han overlærar ved [[Larvik høiere skole]] i eitt år. I 1917 fekk han ei stilling som [[lektor]] i [[norsk språk]] og [[Noregs litteratur|litteratur]] ved [[Sorbonne|Sorbonne-universitetet]] i [[Paris]], og han nytta dei fire åra her flittig ved å studere generell [[psykologi]], [[religionspsykologi]], [[biologi]], [[sosiologi]] og vidare [[mellomalderlitteratur]], [[mellomalderfilosofi]] og [[teologi]] ved sidan av lærarstillinga si. Han fortsette desse studia da han etter Sorbonne byrja i stillinga som norsk lektor ved [[University College London|University College]] i [[London]] der han var frå 1921 til 1922. Ola Raknes sin kapasitet til arbeid var kjend i vide krinsar, og i ein periode jobba han både som lektor ved [[Oslo katedralskole]] (1922&ndash;1927) og skøytte vervet som sekretær i [[Det Norske Samlaget]], samstundes som han jobba med ordboka og førebudde doktorgradsavhandlinga si i religionspsykologi, ''[[Møtet med det heilage|Møtet med det heilage. Ein etterrøknad um det psykologiske grunnlaget for religion]]'', som kom i [[1927]]. Avhandlinga, som òg var utgjeven i bokform (boka vart utgjeven på ny på 70-talet), undersøkjer fenomenet [[religiøs ekstase]] i ljos av det som da var nyare funn og teoriar innan [[etnologi]] og særleg psykologi og psykoanalyse. I 1924 tok han i tillegg eksamen i [[pedagogikk]]. Ved sidan av dette arbeidde Raknes som omsetjar. Raknes studerte [[psykoanalyse]] ved [[Berliner Psychoanalytische Institut]] 1928-29 og ved [[Orgone Institute]] i [[New York]] 1946. Frå 1929 dreiv han privat praksis som psykoanalytikar. Han gav ut ein del populærpsykologiske artiklar som han samla i ''[[Fri vokster]]'' som kom ut i 1949. == Arbeidet for nynorsken == I mai 1908 vart studenten Ola Raknes styrar og altmoglegmann for [[Norskt Maalkontor]], og i jobben som han hadde fram til oktober 1910 tok han seg av sal av bøker og det administrative arbeidet for [[Det Norske Samlaget]]. Han vart ei drivande kraft bak så vel bokutgjevingar som -sal og fekk orden på [[rekneskap]]ane som ikkje hadde vorte ført på tre år. Som laget sine første [[skrivar]] var han dimed med på å byggje opp Samlaget sin første eigentlege administrasjon i den perioden da nynorsk bokutgjeving så smått var byrja stå på eigne bein.<ref name="Skard, 1975">Skard, 1975</ref> Ola Raknes gjekk med i [[Studentmållaget i Oslo]], som var skipa i 1900, og fekk der ei sentral rolle, mellom anna vart han vald til formann i 1913, men måtte seie frå seg vervet. Seinare var han der ein flittig nytta føredragshaldar både på 1920- og 1930-talet. Allereie som student gav Ola Raknes ut ''Fransk-norsk ordliste''. Etter at han kom heim frå London tok han fatt på arbeidet med ''Engelsk-norsk ordbok'' som vart utarbeidd mellom 1922 og 1927. Denne og ''Fransk-norsk ordbok'' som vart skriven mellom 1939 og 1942 vart båe skrivne for Samlaget si skuleboknemnd, der Raknes sat i styret frå 1915 til 1917. Ola Raknes var ein elskar av dikting, og saman med [[I.C. Grøndahl]] gav han i 1923] ut den første moderne norske litteraturhistoria på engelsk. Han vart ein omtykt omsetjar, både av vitskapleg og kunstnarleg prosa. Han hadde det filologiske tilsynet med [[Henrik Rytter]] si ti-binds [[William Shakespeare|Shakespeare]]-omsetjing. Om dei to ordbøkene Ola Raknes gav ut, skriv [[Sigmund Skard]]<ref name="Skard, 1975"/> at dei langt frå å vere reine glosesamlingar var svært personlege arbeid som igjen spegla Ola Raknes si leiting etter identitet. Skard held dette arbeidet opp mot [[Ivar Aasen]] si gjerning to mannsaldrar tidlegare. Aasen hadde arbeidd seg gjennom heile ordtilfanget i norsk folkemål og halde det opp mot eit anna nordisk språk. Skard skriv at Raknes «med mektig innlevingsevne tok opp i seg verdiene i to av de største og eldste europeiske kulturmål, eigna til seg alt dei åtte, frå fortid til notid, og konfronterte det med sin eigen språkarv og si personlege språkkjensle. Til kontroll drog han inn den levande notids-talen i eit av dei rikaste austnorske bygdemåla, i samarbeid med første kona si, diktaren [[Aslaug Vaa]], og far hennar, bonde [[Tor Vaa]]. I ei lang framtid vil desse bøkene vera til dagleg gang for alle som arbeider med det norske målet.» Både [[skuleboknemnda]] og i nokon mon òg folkeskriftnemnda som han òg var medlem av frå 1911, fungerte som skular i [[forlag]]sdrift der studentane måtte syte for alt det som høyrde til det å gje ut bøker: [[marknadsvurdering]]er, redaksjonelle vurderingar, forfattarrekruttering, praktisk redaksjonelt arbeid, avtaler med forlag eller [[trykkeri]], [[distribusjon]], [[marknadsføring]] og [[økonomi]]. [[Ordbok|Ordbøkene]] til Ola Raknes fekk omdøme for å vere så omhyggjelege at sjølv dei mest uprentelege [[tabuord]] var tekne med, og dei vart viktige reiskapar i den nynorske kulturkampen. Frå 1922 til 1930 arbeidde han igjen for Samlaget, nå som sekretær for styret, i praksis var han [[forlagssjef]]. Ola Raknes [[omsetjar|omsette]] òg fleire skjønnlitterære og vitskaplege verk til [[nynorsk]]. Han la og ned eit stort arbeid i den filologiske og psykologiske [[terminologi]] i nynorsk. Raknes engasjerte seg sterkt i [[målrørsla]], i det medrekna [[høgnorskrørsla]], og han var eit av medlemmene da [[Norsk Måldyrkingslag]] vart skipa i 1928. == Frå barndom til ung vaksen alder == === Religiøs lengsle === Ola Raknes var alt frå tidleg barnsbein av sterkt oppteken av religionen. Særleg var det tanken om og otten for [[helvete]] grubleria krinsa om. Ein gong mellom sju og elleve års alder byrja han å undre seg over det dei frelste fortalde om at dei ved å venda seg om hadde fått, eller fått del i, eit nytt og betre liv, eit liv som dei uomvende ikkje kjende til og ikkje kunne skjøne. Han hadde ei vag kjensle av at dei på ein eller annan måte hadde rett, men på same tid meinte han at dei òg tok feil. Det sat i han eit uklårt minne om at han ein gong hadde opplevd dette livet, som han sjølv sa frå han var 3&ndash;4 år gammal, da han var kyrkjebyggar. Seinare meinte han dette måtte ha vore han sin barnlege måte å uttrykkje at han hadde kjent eit anna liv før. Frå tiårsalderen av og i fleire år frametter freista han så å kome i kontakt med dette andre livet. Han gjekk på oppbyggjelege møte i bygda, og han gjekk òg ofte i kyrkja, sjølv om han likt dei frelste meinte at akkurat det var mindre viktig fordi det var mindre sannsynleg at ein religiøs omvending skulle byrje der. Det var ein konstant otte for å hamne i helvete som dreiv han, for dit var han viss på at han ville hamne om han ikkje lukkast med å finne fram til det nye livet. Til tross for alt sitt strev lukkast det han aldri å oppnå omvending. Han kjende det ville vere uærleg dersom han, slik ein del av kameratane hadde gjort, stod opp og vitna om at han hadde fått nåden, og han var dessutan i sterk uvisse om alle dei som vitna såleis var heilt ærlege. I tilbakeblikk tenkte Raknes at noko av det som heldt han attende må ha vore frykta for å gje slepp. === Oppdaga determinismen === I juleferien før han fylte sytten kom han over eit lite hefte om [[determinisme]]<ref>Flem, Ivar: ''Mennesket naturbestemt eller determinismen'' Høvik, Bibliothek for de tusen hjem (1891)</ref> Med unnatak av nokre populærvitskaplege artiklar av [[Gerhard Henrik Armauer Hansen|G.H Armauer Hansen]] var dette det første han las som fekk han til å tvile på dei religiøse lærdomane han inntil da hadde motteke. Sjølv om han skulle gløyme mesteparten av innhaldet i heftet, fekk det han til å finne trua på eit evig helvete meiningslaus, og det gav han òg mot til å stole mykje meir på sine eigne tankar og kjensler enn han nokon gong tidlegare hadde våga. Da han litt seinare fortalde bestevenen sin, seinare amtskulestyrar Per Erdal, om sitt nye syn på helvete, var det ei glede å høyre at venen var einig med han. Etter dette slapp interessa for religion taket i Ola Raknes i fleire år, og interessa for eit liv etter døden forsvann for aldri å komme attende<ref>i alle høve var den ikkje komen attende da han skreiv den sjølvbiografiske artikkelen i 1950</ref> I åra før og etter at han som tjueåring tok artium, var det vanleg blant kameratane å fleipe og drive ap med både religion, filosofi og psykologi som nærmast vart rekna for overtru eller leik med innhaldslause omgrep. Raknes opplevde at slike emne ikkje var noko for ein som hadde tenkt å gjere noko nyttig med livet sitt, og det hadde han. Da han etter artium byrja å studere filologi, håpa han at han i dei mål og litteraturar han studerte kom til å finne eit felt der han kjende at han hadde ei oppgåve. Men same kor interessante mange emne tyktest vere i byrjinga, var det ingen som baud han noko oppgåve han kunne gå opp i. Og på same måte opplevde Ola Raknes det med kvinnene: Han møtte mange han likte og mange som han i ettertid nok trur òg likte han, men på den tida kjendest det som om inga kvinne kunne kome til å verte glad i han. Enda det var kva han lengta etter mest av alt. === Forelsking og første ekteskap === Da han var tjuefire og eit halvt år gammal skulle han oppleve sin første store kjærleik sidan barndomen<ref>Kva for oppleving det vert referert til frå barndomen er uklårt.</ref>, noko som vart opplevd som ein openberring og ein revolusjon. Fram til da hadde han følt det som om livet berre seig fram føre han, med han sjølv som ein passiv tilskodar. Frå no av kjende han at han levde og at han sjølv var ein del av livet, sjølv om han enno ikkje hadde funne sitt eige arbeidsområde. Ola Raknes og Aslaug Vaa møttest i [[Studentmållaget i Oslo]]. Dei jobba òg saman i redaksjonen til ''[[Den 17de Mai]]''. Det var interessa for intellektuelle sysler som førte dei saman, meinte Aslaug si svigerinne Thora Vaa (gift med broren [[Dyre Vaa]])(Fyllingsnes, side 11). Dei neste åra skulle fokuset vendast i retning av praktisk arbeid: det filologiske studiet, pengar som måtte tenast og ein stadig veksande huslyd. Den første dottera, Magli, vart fødd i Oslo året etter at Ola og Aslaug gifta seg. Dei første åra var familien stendig på flyttefot, og den andre dottera, Anne, vart fødd på slektsgarden til Aslaug Vaa i [[Kviteseid kommune|Kviteseid]]. Imens hadde dei budd i Paris der både Ola og òg Aslaug studerte, og dei flytta òg tilbake til Paris i [[1919]]. Dei budde i Rue Bonnard, nærmast i ein kunstnarkoloni, med [[Henrik Sørensen]] og [[Dagfin Werenskiold]] som nærmaste naboar, men det var Aslaug som mest høyrde heime i lag med kunstnarane. Da Aslaug fekk [[tyfus]] og måtte reise heim til Noreg etter to år i Paris, blei de to yngste av dei inntil da fire borna med medan dei to eldste, Magli og Anne blei verande saman med Ola i Paris. Etter Paris-opphaldet budde familien eitt års tid igjen i Kviteseid. Deretter flytta den til ein leigegard i [[Johan Bruns gate]] på [[Adamstuen]] som Ola Raknes hadde kjøpt. Der budde dei i fire år. Etter det flytta dei til [[Lysaker]] der dei blei buande til 1932-33. Da hadde Ola byrja tene so pass med pengar at dei igjen kunne flytte inn til Oslo (Fyllingsnes, s.6). Ut over på tretti-talet byrja ekteskapet å gå især. Ola Raknes var meir oppteken av psykoanalysen medan Aslaug Vaa fann vegen inn i poesien. Hennar debut fann stad så seint som i 1934. == Interessa for det religiøse == === Religionsdebatt === Omkring da han fylte tretti vart Raknes involvert i eit ordskifte i media med skulemannen [[Jakob Naadland]] og biskop [[Peter Hognestad]] om løna for gode gjerningar. Desse to meinte at mennesket trong ein lovnad om godtgjersle for å klare å halde seg på den rette veg. Likevel hevda Ola Raknes «at det er naturleg for mennesket å elska og vera god, dei er grundhåttar hjå mennesket og treng inga anna &lsquo;løn&rsquo; enn å få fungera fritt» (Raknes, 1959). Etter denne debatten byrja han lese ulike bøker, mest på slump, om framande religionar, både primitive og kulturreligionar. === Religionsstudiar === Same året som religionsdebatten, 1917, byrja han på sine fire år som lektor i [[norsk|norsk språk]] og [[norsk litteratur|litteratur]] ved [[Sorbonne|Sorbonne-universitetet]] i [[Paris]], og han hadde planlagt opphaldet slik at han skulle få moglegheit til å studere etter eige val ein del av tida. Det første han ville studere var samanhengen mellom [[fransk litteratur|fransk]] og [[Noregs litteratur|norsk litteratur]] i [[mellomalderen]]. Han byrja lese [[Joseph Bédier]] sitt store verk om ''Les Légendes Épiques'', et verk som fjetra han og fekk han overtydd om at dersom han ville forstå verknadene av fransk mellomalderlitteratur og påverknadene frå den, så måtte han òg ha noko kjennskap til den [[middelalderfilosofi|periodens filosofi]] og teologi. Han tok så kontakt med universitetet sin professor i desse faga, [[François Picavet]], studerte fleire av bøkene hans, følgde forelesingane hans og hadde fleire samtalar med han. Picavet hadde den prisverdige vanen å lage samandrag når han hadde arbeidd med eit tema, der han oppsummerte utviklinga fram til vår tid. Slik vart Raknes merksam på kor viktig religionspsykologien er for både religions- og psykologistudiet. Det var etter dette at han byrja lese [[William James]] si bok ''The Varieties of Religious Experience'', den boka som av alle skulle gjere sterkast inntrykk på han, og som han seinare skulle omsetje til nynorsk med tittelen ''Religiøs røynsle i sine ymse former'' (utgjeven i [[1920]]). Dette var første gong han opplevde religion handsama som eit naturleg fenomen, og som i alle høve forsøkte å gjere seg fri frå det religionane meiner om seg sjølve, og han bruka mange veker på å komme gjennom boka, og han gjekk rundt fullstendig oppslukt av nye tankar og kjensler. I tilbakeblikk skriv han at dei fleste venene hans såg på han som om han hadde vorte galen sjølv om eit par kunstnarar såg ut til å misunnast han. På sin siste fødselsdag, kort tid før han døydde, beskreiv Raknes William James som den personen som hadde betydd mest i hans liv (Dannevig). Openberringa som denne boka gav Ola Raknes var det som han hadde venta på og som skulle vise han eit arbeidsområde som han kunne gjeve seg sjølv heilt og fullt til, eit som i alle høve var viktig for han sjølv, og kan hende òg for mange andre. Raknes opplevde no at han kunne forstå religionane «innanfrå», sjølv om han sjølve ikkje trudde på nokon dogmatisk religion. Det måtte verte oppgåva hans, meinte han, å påvise kva som verkeleg var sant og verdfullt i religionen og samstundes korleis det i kvar einskild religion var komen inn så mykje som ikkje var sant, men beint fram livsfiendtleg. Trongen etter å skaffe ytterlegare informasjon melde seg sterkt. Han trong konkret kunnskap, både om de ymse religionane, om [[religionsfilosofi]]ane, om [[etnologi]] som gjev bakgrunn og grobotn for dei ulike religionane, og om livet i alle sine ovringar. Han byrja lese så mykje han kunne på alle desse områda, delvis på slump, og på universitetet følgde han forelesingar, kurs og seminar i allmenn [[psykologi]] og [[religionspsykologi]], [[psykopatologi]] og [[psykiatri]], og i [[biologi]]. Raknes las hovudverka innan den franske [[sosiologi]]ske skulen til mellom andre [[Emile Durkheim|Durkheim]], [[Marcel Mauss|Mauss]] og [[Lucien Lévy-Bruhl|Lévy-Bruhl]], og han las ei rekkje bøker om [[mystisisme|mystikk]]. Den beste opplevde han var ''Les grands mystiques'' av Henri Delacroix, som var læraren hans. Han las òg hovudverka innan den enno spirande religionspsykologien som særleg hadde hatt sitt utspring i Amerika, og innan etnologi las han mellom anna ein rekkje bøker av katolske misjonærar. Han fortsette desse studia da han etter Sorbonne byrja i stillinga som norsk lektor ved [[University College London|University College]] i [[London]] der han var frå 1921 til 1922. === Kjelda til ekte religion === Det som Ola Raknes med dette ønskte, var at han skulle verte i stand til å forklare og demonstrere si sterke overtyding som han visste han ikkje enno var i stand til å prove. «Eg ville vera i stand til å forklåra og demonstrera mi eiga overtyding som eg heilt frå det fyrste kjende var sann, endå eg var klår over at eg ikkje var i stand til å prova ho. Den overtydinga var at kjelda for all ekte religion er ei indre røynsle av liv og vokster og kontakt med eitkvart utanfor eins eige tronge sjølv. I si trongaste form kan du ha denne røynsla lokalisert til eit sår som gror, i si vidaste form er det ei kjensle av kommunion med heile universet. Eg tenkte fyrst på å kalla denne røynsla for &lsquo;vokster-medvit&rsquo;.» (Raknes, 1959) === Tilbake i Noreg === Etter dei fem åra utanlands var økonomien skrapa og all tid måtte rettast inn mot økonomisk lønnsamt arbeid. Han underviste i språk og litteratur ved gymnaset og skreiv si engelsk-norsk ordbok. Først i 1927, etter at han var fylt 40 år, rakk han å fullføre den boka han hadde byrja å gruble på i Paris og som vart påbyrja i London. Boka var ''[[Møtet med det heilage|Møtet med det heilage. Ein etterrøknad om det psykologiske grunnlaget for religion]]'', og året etter tok han doktorgraden på ho. I dei seinare åra av livet sitt uttala han: «Jeg regner meg for å være et religiøst menneske, men jeg er en motstander av all dogmatisk religion. Kjernen i all religion er en spesiell oppleving både av seg selv som en enhet og av enheten mellom seg selv og universet.»<ref name="Raknes, 1959">Raknes, 1959</ref> == Frå religionspsykologi til psykoanalyse == Gjennom arbeidet med religionspsykologien var Raknes komme til at han trong ein metode for å granske det [[undermedvit]]ne dersom han skulle komme lenger i å forstå [[menneskeleg åtferd]]. Den gong, på slutten av [[1920-talet]] var det ingen annan slik metode enn [[psykoanalyse]]n. I 1928 avslutta Ola Raknes derfor sitt skulearbeid og reiste til [[Berlin]] og byrja studere ved [[Berliner psychoanalytisches Institut]] med eit stipend frå [[Nansenfondet]] i lomma. Etter dette var filologien ein saga blott med unnatak av at han fullførte si fransk-norsk ordbok som hadde vore med til å gjere det mogleg for han å reise til Berlin. Medan han gjekk i [[læreanalyse]] der hos [[Karen Horney]] (som seinare vart kjend som «neofreudianar») vart han overtydd om at psykoanalytisk terapi var eit yrkje som passa godt til evnene og interessene hans. Etter eit foredrag for Berlin-gruppa om «Gesichtspunkte zur psychoanalytischen Religions-psychologie» i 1929, vart han innvald som medlem i [[Internationale Psychoanalytische Vereinigung]]. I foredraget markerte Ola Raknes klår avstand til [[Sigmund Freud|Freud]] sine religionsteoriar. Raknes opplevde framgang i sitt nye arbeidsfelt, og til tross for motstand frå store delar av [[lege]]standen, var han i ferd med å opparbeide seg eit namn. === Energi- og kroppsbaserte terapiformer === ==== Frå klassisk psykoanalyse til Reich sin karakteranalyse ==== Ola Raknes var heile tida på leit etter forbetringar i behandlingsteknikken, og i tillegg var han ikkje nøgd med dei tradisjonelle psykoanalytiske forklaringsmodellane for mennesket sine [[drift (psykologi)|grunndrifter]]: [[instinkt]]a og [[aggresjon]]en, og han var skeptisk til den psykologiske dualismen i Freud sine teoriar om desse motstridande grunndriftene som først gjekk mellom [[sjølopphaldingsturft]]a og [[seksualitet]]en, og seinare mellom livsinstinktet ([[Eros i psykologi|Eros]]) og [[dødsinstinkt]]et (Thanatos). Det var medan han var i Berlin Ola Raknes for første gong høyrde namnet [[Wilhelm Reich]], medan det enno skulle ta nokre år før han las noko av han. Enno var han travelt oppteken med å studere Freud og andre «ortodokse» psykoanalytikerar. Det var da Reich si bok ''Charakteranalyse'' kom i 1932 at Ola Raknes for alvor byrja orientere seg i retning av Reich. Etter den fordjupa Ola Raknes seg i ''Die Funktion des Orgasmus'', så Reich sine artiklar i ymse psykoanalytiske tidsskrift og til slutt i hans eige ''Zeitschrift für politische Psychologie und Sexualökonomie''. Ola Raknes fann alt dette svært interessant og perspektivrikt, men det førte ikkje til at han endra verken sitt grunnsyn eller sin psykoterapeutiske teknikk. ==== Møte med Wilhelm Reich ==== Ola Raknes møtte Wilhelm Reich første gong på det skandinaviske psykoanalytikar-møtet i Oslo påsken 1934. Raknes vart sterkt gripen av Reich sin sterke personlegdom, og den tydelege framlegginga hans under foredraga og i ordskifta om det sentrale i dei tema han drøfta hjelpte Raknes til ein klårare forståing av mange ting. Wilhelm Reich sitt utgangspunkt var Freud sine psykoanalytiske teoriar, men allereie i 1925 hadde Reich med utgangspunkt i friviljug arbeid på en rådgjevingsklinikk i Wien for menneske med seksuelle problem, byrja utvikle sin [[seksualøkonomi]]ske teori, eit arbeid som skulle vare fram til 1938. Aller helst ville Ola Raknes byrje i læreterapi hos Reich med det same, men han hadde ikkje moglegheit til å reise til Sverige der Reich på denne tida arbeidde. Likevel møttest dei igjen i august same året på den 13. psykoanalytiske kongressen i [[Luzern]]. Der protesterte Ola Raknes saman med dei to andre norske deltakarane, psykologiprofessor [[Harald Schjelderup]] og barnepsykiateren Nic. Hoel (seinare [[Nic. Waal]]), høglydt mot Reich si utestenging frå [[Internationale Psychoanalytische Vereinigung|I.P.V.]] Dei norske vart seinare på kongressen godkjende som ei eiga gruppe, noko som innebar at dei hadde høve til å ta Reich opp som medlem hos seg. Likevel tok ikkje Wilhelm Reich imot tilbodet om medlemskap da han seinare i 1934 flytta til Noreg. Da hadde Ola Raknes i mellomtida byrja i læreterapi hos [[Otto Fenichel]] som han rekna for å vere ein av Reich sine venar og medarbeidarar. Han hadde frå starten sagt til Fenichel at dersom Reich hadde vore i Noreg hadde han gått til han. ==== Karakteranalyse og læreterapi hos Reich ==== Kort etter at Reich kom til Noreg starta han opp eit seminar i [[karakteranalyse]]. Det fekk Raknes høve til å vere med på til tross for at han sjølv ikkje hadde gjennomgådd nokon slik analyse. Seminaret fekk han til stadig sterkare å oppleve sine eigne [[karakternevrose|strukturelle vanskar]]. Han freista nytte teknikkane han lærde på eit par av sine pasientar, med rimeleg godt resultat. Hausten [[1936]] spurde han om Wilhelm Reich ville ta han i læreterapi, både på grunn av personlege problem og fordi han meinte at Reich sin terapeutiske teknikk var langt meir effektiv enn den klassiske freudske som han fram til da hadde nytta. Reich var i tvil og meinte han var vel gammal og for vel [[muskelpanser|pansra]], men gav til slutt samtykket sitt. Ola Raknes var truleg ein av dei første pasientane Reich konsekvent nytta den nye teknikken, som han kalla [[karakteranalytisk vegetoterapi]], på. Omstruktureringa av karakteren hans, det vil seie læreterapien, var, ikkje uventa på grunn av den høge alderen hans, omstendeleg og vara nærare tre år, med tre timer i veka. Reaksjonen uteblei ikkje. Til tider kjendest alt så tomt og håplaust at han tvilte på om han nokon gong ville verte i stand til å gjere det arbeidet han stendig følte han var skipa for, på ein måte han sjølv var nøgd med &ndash; og viss han ikkje klarde det var det heller ingen vits å leve lenger. Men etter lang tid byrja han endeleg å merkje at energiane byrja verke; han byrja legge merke til kva som skjedde i organismen sin og kva det ville seie å fungere fritt. Det slo han kor grunnleggjande forskjellig karakteranalytisk vegetoterapi var frå ein tradisjonell psykoanalyse. Sjølv om han hadde lese Reich si bok om karakteranalyse og òg nytta teknikken på sine eigne pasientar, var det trass i det noko heilt nytt å kjenne den på kroppen. I forhold til klassisk psykoanalyse var teknikken nå utvida til å fortolke karakteruttrykk og kroppshaldningar samt arbeide med somatiske blokkeringar gjennom direkte manipulering.<ref name="Raknes, 1959"/> ==== Karakteranalytisk vegetoterapi ==== Raknes la i sin terapeutiske praksis vekt på å hjelpe folk til å arbeide seg fram til det levande i seg og arbeide fram den ibuande utviklingstendens, den «frie vokster». Måten dette skulle gjerast var ved å fjerne de hindringar og blokkeringar som var i vegen, ved at personen lærde å vedstå seg sjølv, sine tankar, kjensler og sine impulsar. I dette var det mest vesentlege å integrere opplevinga av kroppen &ndash; å kjenne kva ein hadde lyst til, og å gjeve etter for lysten dersom det ikke var noko vesentleg som talde imot. Raknes viste i artikkelen «Liv og religion»<ref>Raknes, Ola (1956) «Liv og religion», foredrag ved det 4. Nordiske Psykologmøte. København [prenta i Nordisk Psykologi si beretning[] frå psykologmøtet og som etterord i 2. utgåve av ''Møtet med det heilage'']</ref> til Wilhelm Reich sin definisjon av livet som ein samanhengande prosess av rytmisk skifte mellom mekanisk spenning, bioenergetisk opplading, bioenergetisk utlading og mekanisk avspenning. Han skreiv der, «De fleste mennesker vil behøve en viss øvelse i å legge merke til sine egne kroppstilstander før de kan oppleve denne livsrytmen. Men da vil de også tydelig kunne oppleve den, særlig i to former: i den rytmiske strøm som går gjennom hele kroppen når den fritt kan følgje med i [[Respirasjon|andinga]], og særlig intenst i den situasjon som populært heter &lsquo;å leve sammen&rsquo;, det vil si i den seksuelle [[orgasme]]». ==== Orgonenergien ==== Sjølv om Raknes innrømde at Reich sin orgonteori &ndash; ei utviding av Freud sitt libidoomgrep til å gjelde ein allmenn livsenergi, som Reich kalla [[orgon]] &ndash; ikkje var fullt prova ut ifrå naturvitkapane sine krav til bevisførsel[], meinte han ut ifrå sine eigne observasjonar og røynsler at den måtte ha noko for seg. I boka ''[[Wilhelm Reich and orgonomy]]'' (omsett til fleire språk, mellom anna dansk, men ikkje norsk) som han skreiv nokre år før han døydde, går han på ein pedagogisk og lettfatteleg måte gjennom teorien og hans implikasjonar for ulike vitskapelege disiplinar og for forholda i samfunnet. Korleis Reich tilsynelatande klarde å nytte denne energien til å produsere regn, med ein såkalla [[cloudbuster]], ein teknisk innretning som skal fokusere og projisere orgonenergi, var Raknes sjølv vitne til under eit besøk på Reich sin eigedom «Orgonon» i [[Maine]] i USA i 1953: :''Det hadde vært tørke i flere uker og værvarslingen hadde meldt fortsatt tørke over hele Øst-Amerika. Så rettet Reich apparatet sitt mot et visst punkt på himmelen og lot det stå halvannen time. Er det riktig innrettet, sa han, vil vi få regn i løpet av 8&ndash;9 timer. Og ganske riktig. Etter 9 timer fikk vi et 8-timers øsende regn på noen kvadratmil land omkring apparatet! En slik opplevelse gjør et visst inntrykk.''<ref name="Gabrielsen, 1962">Gabrielsen, 1962</ref> Raknes reiste seks gongar etter krigen til USA for å vitje Reich og for å oppdatere seg fagleg i forhold til utviklinga av Reich sine teoriar og metodar. De observasjonane og eksperimenta han hadde observert i Reich sitt laboratorium der og som utgjorde grunnlaget for oppdaginga av [[bion]]ane og orgonenergien i kroppen, gjorde han sjølv etter så mykje han kunne etter at han kom tilbake til Noreg. Raknes meinte at det Reich hadde oppdaga var det same som andre før hadde beskrive, men da med andre namn som [[dyrisk magnetisme]], [[chi]] og [[prana]]. Fenomen som [[tankeoverføring]] og [[klårsyn]] hadde Raknes også tru på og meinte det berre kunne vere trongsyn og [[dogmatisme]] som fekk vitskapsmenn til å nekte for at slikt fanst (Gabrielsen, 1962). Han meinte vidare utforsking av orgonenergien moglegvis kunne kaste ljos over desse fenomena. òg si livslange nyfike og interesse for opphavet til religionane, den religiøse opplevinga og korleis den formar menneske, var faktorar som trekte Raknes i retning orgonteorien, og han meinte den kunne bidra til å belyse desse på eit naturvitskapeleg grunnlag. òg den terapeutiske behandlinga følte han vart utvida på denne måten, frå å vere ein rein psykoterapi til å kunne kallast ein ''bioterapi''. === Aktiv terapeut til det siste === Behandlingsrommet hadde Ola Raknes i ei peisestue i kjellaren i heimen sin i [[Nilserudkleiva]] 22 på [[Nordberg]] i [[Oslo]], og der hadde han òg eit eige «orgonskap» som pasientane hans sat i for å bli tilført livsenergi, ein så kalla [[orgonakkumulator]]. Han var etterspurd mange stader rundt om i verda òg, og så seint som i sitt siste leveår var han, trøytt og merkt av sjukdom.<ref name="Skard, 1975"/> i Danmark, Tyskland, Frankrike, Italia, England og Amerika og gjesta vener, heldt foredrag og behandla pasientar med orgonterapi. Til saman behandla Ola Raknes 800, og på sin siste arbeidsdag hadde han fem pasientar. Arbeidet til Raknes som psykoterapeut er ført vidare av fleire psykologar i Noreg og fekk forgreiningar utanlands, mellom anna gjennom [[Gerda Boyesen]] og [[David Boadella]], elevar av Raknes, som seinare etablerte institusjonar for utdanning av terapeutar i høvesvis [[London]] og [[Sveits]]. I 1972 tok han, 85 år gammal, initiativ til skipinga av [[Forum for karakteranalytisk vegetoterapi]] (òg namn på eit fagtidsskrift som vart skipa i 1992) for å hjelpe på den etter kvart slunkne rekrutteringa av vegetoterapeutar. == Samfunnsdebattant med tyngd == Støtta til Reich da han vart ekskludert frå den internasjonale psykoanalytiske foreininga i 1934 er allereie nemnt. Under Reich sitt opphald i Noreg 1934&ndash;1939 oppstod det òg heftige debattar om hans teori og praksis, og Ola Raknes var ein av dei sterkaste forsvararane hans. Under den såkalla Reichstriden hausten 1937 og utover i 1938 var det især frå tradisjonell [[psykiatri]] den knallharde kritikken vart retta mot Reich sin teori og metodar. Angrepa var dels sterkt kjensleladde, med regelrett skitkasting og injuriar, og Ola Raknes var mellom dei av Reich sine støttespelarar som tok til orde mot kritikken som sterkast vart framsett av overlege [[Johan Scharffenberg]] som insinuerte at Reich utgav seg for å vere lege, at han dreiv ulovleg medisinsk behandling og at han ønskte å gjere elektriske målingar på sinnsjuke pasientar som hadde samlege,<ref>Stai, 1954</ref> og seinare av medisinprofessor [[Gabriel Langfeldt]].<ref>Raknes, 1939</ref> Både i samband med striden kring Reich i det norske [[offentleg rom|offentlege rom]] og under seinare motstand Ola Raknes møtte i sin gjerning som eksponent for ei kontroversiell grein innan psykoterapien, skriv [[Sigmund Skard]] at det Ola Raknes «kom til å stå for, bygde han på ein einaste grunn, si eiga røynsle og sitt vitskaplege samvit. Han var ingen ettersnakkar etter læremeistrar. Han var heller ingen løpegut; han kom sjølv etter kvart som terapeut til å tala med fagleg tyngd. Og det einaste som dreiv han, var det som han meinte var sanning. Her kjende han ingen omsyn, og såg ikkje til leds etterandres dom.»<ref name="Skard, 1975"/> === Redaktør for fagtidsskrift === Raknes organiserte studiesirklar og var òg med i Reich sine tidsskriftprosjekt ''Zeitschrift für Politische Psychologie und Sexualökonomie'' (utgjeve 1934 &ndash; 1938) og ''Tidsskrift for seksualøkonomi'' (utkomme med eitt nummer i 1939) der han stod som [[redaktør]] saman med [[Odd Havrevold]] . === Veksande vørdnad === Etter at Reich reiste til [[Amerikas forente stater|USA]] i 1939 var det få som lenger ville forsvare læra hans i det norske psykoanalytiske miljøet. Sjølv dei amerikanske Reich-tilhengjarane opplevde Raknes som «skuffende ortodokse» (Dannevig, 1975). I Noreg såg Ola Raknes og [[Nic. Waal]] (delvis saman med [[Elise Ottesen-Jensen]]) ut til å vere dei einaste til å fylgje opp Reich sitt virke, og etter at Waal døydde i 1960, hende det at Raknes overberande vart omtala som Reich sin «siste disippel». Ola Raknes var den einaste i Noreg som fylgde Reich i overgangen til orgonomien som først utvikla seg til ein eigen forskingsgrein etter at han flytta til USA. Alt i 1946 drog Raknes på eit fleire månader langt studieopphald i Reich sitt laboratorium i Forrest Hills, New York etter først å ha vore fleire veker ved Orgonon, Reich sitt laboratorium og forskingssenter i Rangeley, [[Maine]]. Men Ola Raknes måtte betale ei høg pris for sin konsekvente støtte til Reich. Han vart [[ostrakisme|utfrosen]] og latterleggjort av tidlegare vener og kolleger. Det vart og starta ei kampanje for å ta frå han lisensen til å verke som psykoterapeut (Fossum, 1975), men den lukkast ikkje. Men likevel var det fleire psykiatarar som hadde tillit til han, og hans saklege stil og generelt gode omdøme som terapeut gjorde at han heilt til det siste hadde stort påtrykk, især frå utlandet, av menneske som ønskte å late seg behandle av han. Folk kom til og med og vart buande i Oslo for å la seg analysere av han (Fossum, 1975). Særleg dei siste 10 &ndash; 15 åra av sitt liv opplevde Ola Raknes full fagleg vørdnad og dyrking.<ref>Skard, 1975; Kile, 1989</ref> Mellom anna skodespelaren [[Sean Connery]] kom eins ærend til Oslo i 1967 for å late seg behandle av Ola Raknes (Haga, 2002), noko som for første og siste gong fekk populærpressa, som laga oppbod utanfor heimekontoret hans på Nordberg, til å syne si interesse for Raknes sitt arbeid.<ref>Kile, 1989</ref> == Ola Raknes sin innverknad på Reich == Samarbeidet og venskapen mellom Ola Raknes og Wilhelm Reich skulle vare heilt til Reich sin død i eit amerikansk fengsel i 1957. Dei fleste har meint at påverknaden mellom dei to først og fremst har gådd frå Wilhelm Reich til Raknes. Dette biletet gjev kan hende ei noko skjeiv framstilling. I innleiinga til boka ''Det levande i muskelpanseret'' som kom ut same året Ola Raknes døydde, skriv ein annan Reich-terapeut, Einar Dannevig, «Med sin beskjedenhet og grenseløse lojalitet overfor sin venn bidrog Raknes til å gi et skjevt bilde av seg selv. Han blir lett oppfattet som en lojal og takknemlig elev av den store mester selv der han gav uttrykk for hardt tilkjempede og vel etterprøvde egne erkjennelser. Først etter han var blitt 80 år skrev han i forordet til sin bok ''Wilhelm Reich and Orgonomy'': &lsquo;Some developments of Reich's ideas are due to myself and I am unable to tell, in some cases, which ideas were first mentioned by me, and which ones by Reich&rsquo;. At dette blir nevnt så sent i et lite forord til den sannsynligvis beste og mest sammenfattede fremstilling av Reichs livsverk som er skrevet, har fått mange til å overse det faktum at Raknes i større grad enn noen annen har vært medskapende i utviklingen av de ideer som i dag danner grunnlaget for den videreutvikling på ulike fagområder man ser som etterveksten etter Wilhelm Reich. Med sin sterke integritet og selvstendighet, paret med de erkjennelser Raknes ''før'' møtet med Reich var kommet fram til gjennom sine religionspsykologiske, filosofiske og psykoanalytiske studier, blir Raknes en sann venn og medarbeider for Wilhelm Reich. Han var med sine manglende prestisjebehov i stand til å tilfredsstille Reichs uvanlig sterke krav til lojalitet utad, samtidig som han taktfullt kunne være korrektiv når Reich i sine senere år kunne bli offer for sin oftest skapende, men til tider for livlige og ensomme fantasi. Med sin grundigere filosofiske og vitenskapsteoretiske bakgrunn og sin utpregede evne til systematisering har Raknes betydd svært mye for utviklingen av de psykoterapeutiske, biologiske og naturfilosofiske teorier en vanligvis tilskriver Wilhelm Reich alene».<ref name="Dannevig, 1975">Dannevig, 1975</ref> == Samfunnsengasjement på venstresida == Ola Raknes var i samfunnsengasjementet sitt oppteken av dei kreftane som hindra for fri livsovring og hemma livsutfalding både når det gjaldt kjærleik og arbeid. Han var sterkt påverka i dette av Reich sin [[seksualøkonomi]]ske [[sosiologi]] og [[massepsykologi]]. Han var medlem av Norsk Demokratisk Gruppe og slutta seg til krinsen rundt ''[[Orientering]]'' i [[1953]]. Han var med i [[Sosialistisk Folkeparti]] frå starten og sidan i [[Sosialistisk Venstreparti]]. Han meinte at individas kroppsleg-sjelelege bevisstgjering som han gjennom sitt virke som terapeut kunne bidra til, måtte gå hand i hand med samfunnsmessige endringar &ndash; i arbeidsliv, familieliv og i nabolag. Han meinte at den måten samfunnet var organisert på skapte usjølvstendige individ. Dei [[familie]]formar og normer for [[barneoppseding]] som var gjeldande skapte hos det vesle barnet overveldande kjensler av angst, hjelpeløyse og litenhet[] når barnet sine vitale lyster og behov &ndash; seksuelle, kontaktmessige og andre &ndash; vart slegne ned, avvist eller oversedd. Dette meinte han igjen førte til at det vaksne individ for å overleve måtte tilpasse seg gjennom ein av to livsstrategiar &ndash; anten eit konstant tvangsmessig strev etter makt og konkurransementalitet, eller like tvangsmessige freistingar på å innynde seg dei som utøvde makta, ved sjølvutslettande underkasting og pliktmessigheit. Ola Raknes sette dermed fokus på samanhengen mellom rådande karaktertrekk i det norske samfunnet, som stormannskjensle og mindreverdkjensle, konkurranseånd og sjølvutslettande pliktoppfylling, og karakteristiske strukturelle trekk ved samfunnet som maktkonsentrasjonar og byråkratisk kontroll, der dei først nemnde gav grobotn for dei sist nemnde.<ref>Grønseth, 2004</ref> == Ei sjeldan evne til formidling == Av det han skreiv, var det artikkelen «Eit orgonomisk syn på helse og nokre terapeutiske, pedagogiske og sosiale fylgjer av det» frå 1953 som Raknes sjølv sette høgast. Artikkelen freistar å gje eit heilskapleg psykologisk og biologisk perspektiv på omgrepet ''[[helse]]'' og har hausta ros frå mange hald og vorte omsett til fleire språk (mellom anna er han å finna på engelsk i ''Wilhelm Reich and orgonomy''). Men mange andre har meint at beste artikkelen hans er «Liv og religion», som opphavleg var eit føredrag han heldt på det 4. Nordiske Psykologmøte i 1956. Der tok han føre seg det [[liv|levande]], sjølve livskjensla. Føredraget er omtala som «en [[visdom|vis]] manns integrerte forståelse av det han har møtt i livet, men også en gjennomgående, ikke-konfesjonell ''[[tru|tro]]''.»<ref name="Dannevig, 1975"/> Han heldt tala på eit «uklanderlig, stilrent og litt konservativt [[riksmål]], av hensyn til danskene.»<ref name="Dannevig, 1975"/> == Med fokus på barnet og på det levande == === Fri barneoppseding === Ola Raknes var ein sterk tilhengjar av å gjeve [[barn|born]] [[fridom]] til å gjere sine eigne røynsler i staden for å verte fortalde av vaksne korleis ting skal oppfattast: «Barn velger alltid sine egne idealer. Så snart vi stiller opp idealer for dem, vil de begynne å fuske med seg selv. De skal velge selv.» (Gabrielsen, 1962) I eit av essaya i boka ''Fri Vokster'' utdjupar Raknes kor avgjerande det er for utviklingsdynamikken til barn at dei sjølve får høve til å lære å [[kybernetikk|regulere]] slike ting som det å gå på do, kva og når det skal ete, og når og kor mykje det vil sove, gjennom å erfare og ved å øve seg i å meistre, utan dei vaksne som pådrivarar. Sjølv slike moralreglar som ikkje å skade andre eller å la vere å stele meinte han at born måtte finne ut av på eiga hand, ikkje ved formaningar eller forbod frå foreldra: «Jeg tror at når et barn lyver, så er det fordi det er blitt straffet for å si sannheten. Og når det stjeler, så er det fordi det kjenner seg forsømt på en eller annen måte. [...barn] stjeler den kjærligheten de ikke får.» I samband med krig meinte Raknes til dømes at foreldra gjerne kunne forklare kvifor folk krigar mot einannan, og kva det fører til, men dei skulle la barnet sjølv gjere seg opp ei meining om det.<ref name="Gabrielsen, 1962"/> === Barnet i oss alle === Det var barnet Ola Raknes fokuserte mest på i opplysningsarbeidet han gjorde som verdiformidlar og behandlar. Det er barnet som står i fokus i artikkelen «Liv og religion», i boka ''Fri Vokster'' og i terapien hans. Det gjeld òg ''barnet i den vaksne'', som han sjølv tok vare på: ivrig, søkjande og kry, men ikkje sentimental eller barnsleg. Samstundes var han ein uvanleg jordnær mann. Han såg sakene på eit likefram vis og sette lettfattelege namn på fenomena. Han kunne verke naiv, men i røynda hadde han overblikket. (Grønseth, 1975) Like eins avskydde han maktbruk og undertrykking, sjølv om han ikkje skreiv noko særleg om det (Dannevig, 1975). Då han arbeidde med ''Møtet med det heilage'' da boka skulle gjevast ut på ny, innsåg han at han måtte ha oversett (fortrengt?) å vurdere heile fenomenet [[vondskap]].<ref>Fossum, 1975</ref> Til venen og eleven Rolf Grønseth sa Ola Raknes ein gong: «eg må ha lov til å døy ein gong eg med», og i den siste tida sa han fleire gonger at han meinte livsarbeidet hans no var ferdig, og at han var budd på å døy (Fossum, 1975). Han døydde etter eit kort sjukelægje i slutten av januar 1975, kort etter den 88. fødselsdagen sin. Einar Dannevig oppsummerer korleis han opplevde Ola Raknes som åndsmenneske: «Tankens og følelsens klarhet, formidlet gjennom mange språk, evnen til forenkling med sans for det store og vesentlige i helheten sammen med en ekte bekjedenhet og totalt manglende maktstreben gjorde det til en egenartet og stor oppleving å møte Ola Raknes, helst personlig, men også i skrift.» == Verv og tilslutningar == * Sekretær i Det norske Samlaget 1922&ndash;29. Heiderslagsmann (æresmedlem) 1948 * Æresmedlem i [[Studentmållaget i Oslo]] frå 1950 * Medlem i styret i [[Det norske teatret]] 1923&ndash;47 * Medlem av Det internasjonale psykoanalytiske selskap 1929&ndash;38 * Medlem av [[Norsk Psykologforening]] frå 1935 * Medlem av Internasjonalt Institutt for Seksualøkonomi 1939 * American Association for medical orgonomy 1949 * The Wilhelm Reich Foundation 1950&ndash;56 * American College of orgonomy frå 1968 (founding fellow) * Forum for karakteranalytisk vegetoterapi frå 1972 == Bibliografi == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2006120101059 ''Fransk-norsk ordliste'' (1914)] * ''Chapters in Norwegian Literature'' (saman med I.C. Grøndahl &ndash; 1923) * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008041000036 ''Engelsk-norsk ordbok'' (1927)] * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2006120700065''Møtet med det heilage'' (1927)], [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008052104099 2. utg. (1972)] med nytt etterord * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010062906015 ''Fransk-norsk ordbok'' (1939–42)] (nytt opplag 1976), [http://www.ivaraasen.no/ordbok/fransknorsk/ Nettutgåve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200224174748/http://www.ivaraasen.no/ordbok/fransknorsk/ |date=2020-02-24 }} * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008042404024 ''Fri Vokster. Psykologiske essays'' (1949)] * «Eit orgonomisk syn på helse og nokre terapeutiske, pedagogiske og sosiale fylgjer av det» &ndash; artikkel i særtrykket ''Psykisk sunnhet som psykologisk problem'' av tidsskriftet ''Nordisk Psykologi'' 1953 * ''[[Wilhelm Reich and orgonomy]]'' (1970 &ndash; omsett til ei rekkje språk, mellom anna dansk) Raknes skreiv òg artiklar i mellom anna ''International Journal of Sex Economy and Orgone Research'' (under psevdonymet Carl Arnold), ''Orgone Energy Bulletin'', ''Orgonomic Medicine'' og ''[[Syn og Segn]]''. Omsetjingar til nynorsk: * ''Colomba'', [[Prosper Mérimée]] * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008040904036 ''David Copperfield'' 1 (1912)], [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012100907116 2 (1914)], [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012100907208 3 (1914)], [[Charles Dickens]] * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2006120500066 ''Religiøs røynsle i sine ymse former'' (1920)], [[William James]] (originaltittel ''The Varieties of Religious Experience'') * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014111908057 ''Låtten'' (1922)], [[Henri Bergson]] (originaltittel ''Le Rire'') == Kjelder == * Almenningen, Olaf og andre: ''Studentar i målstrid: Studentmållaget i Oslo 1900-2000'' Oslo, Studentmållaget i Oslo, Det norske Samlaget (2003) ISBN 82-521-5698-3 * Arntzen, Jon Gunnar (redaktør): «Ola Raknes» '''I:''' ''[[Norsk biografisk leksikon]]'' 2. utgåve bind 7. Oslo, Kunnskapsforlaget (2003) ISBN 82-573-1009-3 * Faleide, Asbjørn; Grønseth, Rolf; Urdal, Bjørn (redaksjon): Dannevig, Einar Tellef: «Innleiing» '''I:''' ''Det levande i muskepanseret. Om kropp og sjel, muskelspenningar og psykoterapi, seksualitet og tilhøve mellom barn og vaksne'' Oslo &ndash; Bergen &ndash; Tromsø, Universitetsforlaget ISBN 82-00-02347-8 * Fossum, Karl og Herskowitz, Morton (1975) «In Memoriam. Ola Raknes, Ph.D. 1887&ndash;1975» ''The journal of Orgonomy''. bind 9, nummer 1, side 110&ndash;113 * Fyllingsnes, Ottar (1998) «Møttest i Mållaget» &ndash; [[Dag og Tid]] &ndash; Aslaug Vaa [Vedlegg til Dag og Tid nr. 22, 28. mai 1998] * Gabrielsen, Bjørn (13. januar 1962) «Trollmannens lærling» &ndash; Arbeiderbladet * Gatland, Jan Olav (2010) ''Ord og orgasme. Ein biografi om Ola Raknes''. Samlaget. ISBN 978-82-521-7561-5. * [[Erik Grønseth|Grønseth, Erik]] (2004) [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007070501012?page=235 Raknes, Ola] &ndash; [[NorgesLexi]] [nettversjon] * [[Rolf Grønseth|Grønseth, Rolf]] (1975) «Ola Raknes til minne» &ndash; Tidsskrift for Norsk Psykologforening, bind 12, nummer 3 * Haga, Sverre Gunnar (10. oktober 2002) [http://www.dagbladet.no/kultur/2002/06/10/336763.html «Lager film om &lsquo;orgasmekongen&rsquo;»] &ndash; Dagbladet. Vitja 22. november 2006 * Kile, Svein M. (1989) «Ola Raknes, hjelpar og ven» &ndash; ''Fra Fjon til Fusa. Årbok for Hordamuseet og for Nord- og Midhordaland Sogelag''. Bind 42, side 58&ndash;60 * Raknes, Ola (1959) «Ola Raknes» &ndash; ''Norsk pedagogisk tidsskrift''. Bind 43, side 272&ndash;279 [sjølvbiografisk artikkel for det meste basert på eit brev Raknes skreiv til Wilhelm Reich i 1950 og som vart trykt i ''Orgone Energy Bulletin'' volum 4 (4), 1952. Artikkelen er òg prenta i Åse Gruda Skard (redaktør) ''Psykologi og psykologar i Norge'' (Universitetsforlaget, Oslo, 1959) * Raknes, Ola (2003) [http://www.tidsskriftet.no/pls/lts/pa_lt.visSeksjon?vp_SEKS_ID=826617 «Reichs orgonterapi»] &ndash; ''[[Tidsskrift for Den norske Lægeforening]]''. Bind 123, nummer 1634 [Fra debattspalta i 69. årgang (1939)] * [[Sigmund Skard|Skard, Sigmund]] (1975) «Ola Raknes» &ndash; ''[[Syn og Segn]]''. Bind 81, nummer 5, side 268&ndash;274 [moglegvis identisk med Skard sitt minneord ved Raknes si bisetjing [[4. februar]] [[1975]] i Vestre Gravlunds kapell] * Stai, Arne «Oppgjøret omkring psykoanalysen og Wilhelm Reich» '''I:''' ''Norsk kultur- og moraldebatt i 1930-årene''. 2. utgåve. Oslo, Gyldendal (1954) ISBN 82-05-11107-3 [1978-utgåva i Fakkel-serien] * Steenstrup, Bjørn (redaktør): «Raknes, Ola» '''I:''' [[Hvem er Hvem?]] 11. utgåve, side 450. Oslo, Aschehoug (1973) ISBN 82-03-04887-0 == Referansar == <references/> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Målfolk]] [[Kategori:Norske psykologar]] [[Kategori:Norske filologar]] [[Kategori:Norske omsetjarar]] [[Kategori:Norske forleggjarar]] [[Kategori:Norske leksikografar]] [[Kategori:Norske historikarar]] [[Kategori:Norske filosofar]] [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Norske redaktørar]] [[Kategori:Norske journalistar]] [[Kategori:Norske antropologar]] [[Kategori:Folk frå Osterøy]] kwiwbiz0xzaz44xijbkpc42d6ef6mrx 0 53843 3679340 3555301 2026-10-16T13:50:51Z Johshh 122989 +Autoritetsdata 3679340 wikitext text/x-wiki '''Nynazisme''' er ei nemning på grupper som held oppe [[nazisme|nazistisk]] ideologi<ref>{{Cite journal|last=Bjørgo|first=Tore|date=2026-10-09|title=nynazisme|url=https://snl.no/nynazisme|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> og delvis praksis i etterkrigstida, det vil seie etter [[1945]], då [[Hitler]]-regimet fall. Nynazistar vil gjerne òg leggje stor vekt på historie-revisjonisme, det vil seie [[holocaustfornekting]] og generell apologi for Nazi-[[Tyskland]]. Tilsvarande grupper i høve til regima til [[Francisco Franco]] og [[Benito Mussolini]], kan kallast [[nyfascisme|ny-fascistiske]]. På den [[høgreekstremisme|ekstreme høgresida]] finst det i mange land grupperingar med slike tendensar i ulik grad. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Politiske ideologiar]] 83loytw0mxh1q4w7tth5tdxpmtehvmq 0 53961 3679485 3612114 2026-10-17T10:18:08Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679485 wikitext text/x-wiki [[Fil:Logo-WaffenSS.jpg|mini|Emblemet til Waffen-SS]] '''Waffen-SS''' var den [[militær]]e greina av [[NSDAP]]-organisasjonen [[Schutzstaffel]] (SS). Kjernen til det framtidige Waffen SS vart skapa i [[Berlin]] i [[1933]] med etableringa av ei spesiell ''Stabswache'' (stabsvakt), og etter dette ''SS-Verfügungstruppe'' i [[1938]]. Under [[andre verdskrig]] blei Waffen-SS i stor grad bruka som ein elitestyrke. [[Heinrich Himmler]] var som ''[[Reichsführer-SS]]'' øvstkommanderande gjennom heile krigen. ==Norsk deltaking== Over fire tusen nordmenn var med i Waffen SS, og mange av dei kjempa på [[austfronten under andre verdskrigen|austfronten]].<ref>[https://www.an.no/andre-verdenskrig/norge/nyheter/de-var-nordmenn-som-kjempet-i-tyske-waffen-ss-her-er-historien-om-der-verlorene-haufen/s/5-4-480994 «De var nordmenn som kjempet i tyske Waffen-SS: Her er historien om «Der verlorene Haufen»»] - Avisa Nordland</ref><ref>[https://www.nrk.no/kultur/over-1.000-norske-ss-soldater-identifiseres-i-ny-bok-1.13070282 «Over 1.000 norske SS-soldater identifiseres i ny bok»]</ref> ==Kjente soldater i Waffen-SS== *Gerhard Bremer *Sepp Dietrich *Herbert Otto Gille *Kurt Meyer *Joachim Peiper *Otto Skorzeny *Felix Steiner == Kjelder == {{kjeldeliste}} == Bakgrunnsstoff == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=447 Om Waffen-SS i ''Norsk krigsleksikon''] * [http://www.feldgrau.com/ss.html Om Waffen-SS (på engelsk)] * [http://frontkjemper.info/show_info.php?id=140&kat=w-ss Einingar i Waffen-SS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609100254/http://www.frontkjemper.info/show_info.php?id=140&kat=w-ss |date=2007-06-09 }} * [http://www.frontkjemper.info/ Nordmenn i Waffen-SS] * [https://www.aftenposten.no/meninger/kronikk/i/gEQy9/Norske-Waffen-SS-frivillige-og-folkemord «Norske Waffen-SS-frivillige og folkemord»] - kronikk av Bernt Rougthvedt og Terje Emberland * [http://www.frontkjemper.com Norske frontkjemparar i tysk teneste (på engelsk)] {{historiespire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Andre verdskrigen]] [[Kategori:Det tredje riket]] p8a27m536k3q5khrcldr0vcpwx7gese 0 57458 3679490 3438618 2026-10-17T10:22:09Z Johshh 122989 3679490 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi |bilete=Vidkun Quisling og seks norske frontkjempere, bl.a. Arne Nilsen, Sophus Kahrs.jpg |bilettekst=[[Vidkun Quisling]] med seks norske [[frontkjempar]]ar, blant dei [[Arne Nilsen]] og Sophus Kahrs. }} '''Sophus Buck Kahrs''' ({{levde|28. mars|1918|18. november|1986|Kahrs, Sofus}})<ref>[http://www.frontkjemper.info/show_person.php?P_ID=27 www.frontkjemper.info: «Sophus Buck Kahrs»]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> var ein norsk [[Hirden|hirdmann]] og [[frontkjemparoffiser]] under [[andre verdskrigen]].<ref name="Bergens">Frode Bjerkestrand: «Arven etter Solbris», ''Bergens Tidende'', 5. mai 1995, s. 14.</ref><ref name="Aftenposten">Bjørn Brøymer: «En NS-røst fra Argentina», ''Aftenposten'', morgen, 19. mars 1988 , s. 9.</ref> I 1934 meldte Kahrs seg inn i [[Nasjonal Samling]].<ref name="Bergens" /> Han blei også med i [[Hirden]], og var frå 1936 medlem i [[NS Kamporganisasjon]].<ref name="Bergens" /> Under andre verdskrigen blei han løytnant, og ei stund fungerande bataljonssjef i den norske skijegerbataljon (1944) som deltok i krigen på tysk side.<ref name="Aftenposten" /> Før dette blei han send til [[Austfronten]] som troppsførar og kompanisjef ved [[Beleiringa av Leningrad|Leningrad]], i [[Den norske Legion]].<ref name="Bergens" /> For innsatsen sin i 1944 i Karelen blei han tildelt [[Jernkrossen]] av 1. klasse.<ref name="Aftenposten" /> Kahrs var ved krigens slutt leder for [[Førergarden]],<ref name="Bergens" /> [[Vidkun Quisling]]s livgarde. I [[Det norske landssvikoppgjeret|landssvikoppgjeret]] etter krigen blei Kahrs dømt til 10 år straffarbeid og 19 års fengsel.<ref name="Bergens" /> 3. juli 1947 rømte han, saman med tre andre, frå [[Espeland fangeleir]].<ref name="Bergens" /> I lag med ti andre landssvikdømte flykta han til [[Sør-Amerika]] med båten [[«Solbris»]] i 1947.<ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1995|tittel=Norsk krigsleksikon 1940-45|isbn=8202141389|stad=Oslo|forlag=Cappelen|url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=391|side=389}}</ref> I [[Brasil]] vart han halden igjen av styresmaktene i nesten eitt år før han fekk reise vidare til [[Buenos Aires]] i [[Argentina]], der han vart buande livet ut. == Kjelder == <references /> <div class="references-small"> *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sophus Kahrs|Sophus Kahrs]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 16. januar 2019.'' </div> [[Kategori:Nordmenn frå andre verdskrigen]] [[Kategori:Medlemmar av Nasjonal Samling]] [[Kategori:Norske Waffen-SS-offiserar]] [[Kategori:Nordmenn dømde for landssvik]] [[Kategori:Jernkrossen (1939)]] [[Kategori:Folk frå Bergen]] egd6mt3nbpb6o4haij5uvwv257a1jmy 0 57461 3679487 2520746 2026-10-17T10:19:18Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679487 wikitext text/x-wiki [[Fil:Ns-foerergarden.png|mini|[[Nasjonal Samling]] sin Førargarde vart oppretta som ministerpresident [[Vidkun Quisling]] sin vaktstyrke i [[1942]] og hadde Quisling sine initialar under [[NS Kamporganisasjon]] sin ørn og [[solkross]] som [[uniform]]smerke.]] '''Førargarden''' var [[Nasjonal Samling]] sin personlege vaktstyrke for ministerpresident [[Vidkun Quisling]] og partiet sin paradeavdeling frå 1942 til krigens slutt i [[1945]]. Styrken var samensett av 2-4 kompani, det vil seie rundt 150 handplukka frivillige, og var NS-staten sin einaste, faste styrke som bar våpen. Dei to første kompania vart rekruttert frå [[Hirden]]. Eit tredje kompani av politisoldatar vart sette opp i våren [[1943]]. Same haust vart eit fjerde kompani oppretta samesett av dimmiterte og kamptrena soldatar. Førargarden vart leia av sveitførar [[Per Carlson]] (20. april 1942–1. april 1944), [[Sverre Henschien]] (1944–1945) og sveitførar [[Sophus Kahrs]] (februar–mai 1945). Førargarden bar dei gamle, mørkeblå gardeuniformane med doble beiser i buksene til galla. Til tenestebruk bar garden vanlege grøne uniformer. Begge uniformstypane hadde båtlue. På venstre jakkeerme bar gardistane NS sin kamporganisasjon sitt emblem med ørn og solkross, samt Quisling sine initialar VQ. == Sjå Òg == * [[Nasjonal Samling]] * [[Vidkun Quisling]] * [[Hirden]] == Bakgrunnsstoff == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=131 Artikkel i Norsk ''Norsk krigsleksikon''] [[Kategori:Nasjonal Samling]] [[Kategori:Skipingar i 1942]] [[Kategori:Nedleggingar i 1945]] 5pl1y4kgxb8yxgkctw6f887b0uvujut 3679521 3679487 2026-10-17T11:15:42Z Ranveig 39 3679521 wikitext text/x-wiki [[Fil:Ns-foerergarden.png|mini|[[Nasjonal Samling]] sin Førargarde vart oppretta som ministerpresident [[Vidkun Quisling]] sin vaktstyrke i [[1942]] og hadde Quisling sine initialar under [[NS Kamporganisasjon]] sin ørn og [[solkross]] som [[uniform]]smerke.]] '''Førargarden''' var [[Nasjonal Samling]] sin personlege vaktstyrke for ministerpresident [[Vidkun Quisling]] og partiet sin paradeavdeling frå 1942 til krigens slutt i [[1945]]. Styrken var samensett av 2-4 kompani, det vil seie rundt 150 handplukka frivillige, og var NS-staten sin einaste, faste styrke som bar våpen. Dei to første kompania vart rekruttert frå [[Hirden]]. Eit tredje kompani av politisoldatar vart sette opp i våren [[1943]]. Same haust vart eit fjerde kompani oppretta samesett av dimmiterte og kamptrena soldatar. Førargarden vart leia av sveitførar [[Per Carlson]] (20. april 1942–1. april 1944), [[Sverre Henschien]] (1944–1945) og sveitførar [[Sophus Kahrs]] (februar–mai 1945). Førargarden bar dei gamle, mørkeblå gardeuniformane med doble beiser i buksene til galla. Til tenestebruk bar garden vanlege grøne uniformer. Begge uniformstypane hadde båtlue. På venstre jakkeerme bar gardistane NS sin kamporganisasjon sitt emblem med ørn og solkross, samt Quisling sine initialar VQ. == Sjå Òg == * [[Nasjonal Samling]] * [[Vidkun Quisling]] * [[Hirden]] == Bakgrunnsstoff == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=131 Artikkel i ''Norsk krigsleksikon''] {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nasjonal Samling]] [[Kategori:Skipingar i 1942]] [[Kategori:Nedleggingar i 1945]] ctuqs1tubnh0845mqsgc9lmcrh9h4it 0 58783 3679488 3416251 2026-10-17T10:20:13Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679488 wikitext text/x-wiki [[Fil:Hirden insignia.svg|mini|Emblemet for Hirden, [[Nasjonal Samling]]s paramilitære organisasjon, viste ein [[solkross]] med to sverd i gult på raud botn]] [[Fil:Vidkun Quisling og Oliver Møystad (hirdsjef og sjef for sikkerhetspolitiet) inspiserer Rikshirden.jpg|mini|[[Vidkun Quisling]], [[Nasjonal Samling]]s fører, og [[Oliver Møystad]], hirdsjef og sjef for [[Statspolitiet|tryggingspolitiet]], inspiserer Rikshirden. Mannskapa er blant anna uniformert med karakteristiske «[[Stahlhelm|tyskarhjelmar]]».{{byline|[[Riksarkivet]] (ukjent dato)}}]] [[File:Fo30141711140084 "Reservebataljon Holmestrand paraderer for Quisling på Slottsplassen" 1942-06-14 (NTBs krigsarkiv, Riksarkivet).jpg|mini| Hieden paraderer fra Slottsplassen ]] '''Hirden''' var ein [[ideologi]]sk, paramilitær særogranisasjon i det norske [[nasjonalsosialisme|nazistpartiet]] [[Nasjonal Samling]] frå [[1934]] til [[1945]]. Hirden fungerte som partiet sine politiske troppar, tilsvarande dei tyske [[Sturmabteilung]]en. Organisasjonen bestod opphavleg av den aktive kjernen i partiet, men medlemskap i Hirden vart obligatorisk for alle NS-medlemmar i løpet av [[2. verdskrig|krigen]]. Det var til saman kring 8000 medlemmar i Hirden. == Historie == Hirden vart danna i 1933 under namnet «spesialavdeling» og var ein frivillig organisasjon for medlemmar av Nasjonal Samling mellom 18 og 45 år. Hirdmannskapet vart offisielt definert som partiets «politiske og ideologiske soldatar», men fungerte hovudsakleg som vaktmannskap under politiske møte og talar, etter eit utal angrep frå og konfliktar med kommunistane og den dåverande arbeidarrørsla. Desse konfliktane var òg hovudgrunnlaget for å starta Hirden. Etter okkupasjonen fekk Hirden nye oppgåver og avdelingar. Hirdmedlemskap vart obligatorisk for unge, mannlege partimedlemmar frå 1941, og seinare for kvinner og eldre medlemmar òg, men ordninga vart ikkje heilt gjennomført. Alle medlemmar bar [[uniform]] på arrangement og i medlemsteneste. Omgrepet [[hird]] vart teke i bruk i 1934. Omgrepet var henta frå [[mellomalderen]], då hirda utgjorde dei kongelege styresmaktene. Hirdmenn utgjorde i mellomalderen kongens vaktstyrke, og Hirden hadde tilsvarande oppgåver overfor [[Vidkun Quisling]], som var leiar i partiet og i Hirden. Hirden vart oppløyst ved frigjeringa i mai 1945, og mange medlemmar vart dømde i [[landssvikoppgjeret]]. == Oppbygging og oppgåver == Hirden utgjorde NS sin aktivistiske kjerne og verka som ordensvern ved NS sine møte. Hirden skulle dessutan disiplinere og skolere medlemmane. Den andre leiaren for Hirden, den seinare [[høgesterettsadvokat]]en [[Johan Bernhard Hjort]], var som skapt for denne oppgåva. Han hadde prøyssisk bakgrunn, sersjantutdanning frå forsvaret og stor naturleg autoritet. Hjort opna friskt eit møte for fleire tusen frammøtte på [[Gjørvik]] på [[Kristi himmelfartsdag]] i 1936 med følgjande helsing: «Landsmenn, landsforrædere, apekattar og annet folk». Hjort kom snart på kant med Quisling og meldte seg ut av partiet i 1937. Hirden var organisert i ein militær korpsstruktur med fleire forskjellige formasjonar på same måte som [[NDSAP]] sine paramilitære [[Sturmabteilung]]en. Organisasjonen fekk ytterlegare militært preg under [[Noreg under andre verdskrigen|2. verdskrig]], då ein mellom anna oppretta ein såkalla hirdmarine og flykorps for Hirden. Hirden fekk [[politi]]mynde i mars 1941 og vart innlemma i det norske militærvesenet 14. august 1943. === Rikshirden med meir === Rikshirden var den første formasjonen og den eigentlege Hirden, og dei fleste andre formasjonane gjekk ut frå denne. Omgrepet har elles etter krigen vorte nytta som eit fellesnamn på heile Hirden, Kvinnehirden og Ungdomsfylkingas hirdgrupper òg. Opphavleg omfatta Hirden berre hirdavdelingane som høyrde til Hirdstaben og [[Førargarden]]. * ''Rikshirden'' (1933–1945) var politisk ordensvern og hadde viktige propagandaoppgåver. * ''Førargarden'' (1942–1945) fungerte som personleg livvakt for [[Vidkun Quisling]] og paradeavdeling for partiet. Han var samansett av 150 handplukka frivillige. Livvakten var ei sjølvstendig eining direkte underlagt føraren og vart leia av [[sveit|sveitførar]] Per Carlsson (20. april 1942–1. april 1944), Sverre Henschien (1944–1945) og sveitførar [[Sophus Kahrs]] (februar–mai 1945). * ''Hirden sitt flykorps'' (1942–1945) vart stifta i mars 1942 som frivillig hjelpemannskap for det [[Tyskland|tyske]] flyvåpenet [[Luftwaffe]]. Korpset tilsvarte det tyske [[Nationalsozialistisches Flieger-Korps]] og tok sikte på å utdanne flygarar og flygarpersonell. * ''[[Hirdmarinen]]'' (1942–1943) skulle leggje grunnlaget for framtidas norske sjøforsvar. * ''Hirdens Alarmeiningar (HAE)'' (1943–1945) dreiv vakthald og hjelpte Statspolitiet som ein del av ''Den væpna makta i riket''. * ''Hirdens Bedriftsvern (HBV)'' (1943–1945) var væpna styrkar som skulle verne industri og statsinstitusjonar mot [[sabotasje]]. Enkelte hirdgrupper var ikkje direkte underlagt Rikshirden: * ''[[Kvinnehirden]]'' var partiets sanitetstropp og service-stab ved store arrangement. Kvinnehirda var eigentleg underlagt [[NS Kvinneorganisasjon]] (NSK) og hadde eigen landsleiar. * [[Germanske SS Norge]] (GSSN) (1941–1945) heite opphavleg ''Noregs SS'' og var Quisling sin vaktstyrke, men vart snart underlagt det tyske elitekorpset [[Allgemeine SS]]. Forutan GSSN var det også eigne norske avdelingar innanfor det stridande [[Waffen SS]]. * ''Småhird'', ''Guttehird'', ''Jentehird'' (skrive ''[[Gjentehirden]]'') og ''Unghird'' var barne- og ungdomsorganisasjonar for [[born]] frå 10 til 18 år og underlagt [[NS Ungdomsfylking]] (NSUF). === Organisasjon === Hirden var organisert militært med Rikshirden øvst. Hirden hadde elles ein desentralisert struktur med regionale og lokale avdelingar med eigne hirdførarar. # Førar for NS ([[Vidkun Quisling]]) # Hirdsjefen og Rikshirdstaben # Hirdfordelinga (Hirddivisjonen) # [[Regiment]]et (3 fylkingar) # [[Fylking]]en (2–6 sveiter) # [[Sveit]]en (inntil 4 troppar) # [[Tropp]]en (3 lag) # Laget (10–12 mann) === Regiment === Rikshirden var delt i sju regiment: # Regiment Viken # Regiment Eidsivating # Regiment Hafrsfjord # Regiment Gulating # Regiment Frostating # Regiment Haalogaland # Regiment Viking == Landshirdsjefar == Nasjonal Samling sin førar, Vidkun Quisling, var øvste hird-sjef. Elles var følgjande landshirdsjefar: * [[Karl Stenersen]] - 1934–1. mars 1935 * [[Johan Bernhard Hjort]] - mars 1935–1. januar 1937 * [[Orvar Sæther]] - 1. januar 1937–august 1940 * [[Konrad Sundlo]] - august 1940–1941 * [[Oliver Møystad]] - 12. januar 1942–30. mars 1944 * [[Karl Marthinsen]] - 30. mars 1944–8. februar 1945 * [[Henrik Rogstad]] - 8. februar 1945–9. mai 1945 == Uniform == Frå mai 1933 vart det forbode med politiske [[uniform]]er i Noreg, men i april 1940 kravde Quisling dispensasjon frå uniformsforbodet, og då lova vart oppheva same hausten, tok Hirden til å bere uniform og opptredde i slutta formasjonar i nasjonalsosialistisk og militær tradisjon. Hirduniforma var mørk gråblå, med sylinderforma skuggelue ([[kepi]]) og eventuelt ridestøvlar. Armbindet hadde [[solkross]] med [[sverd]], som var hirdmerket. Quisling og andre i leiinga nytta ofte hirduniforma i staden for den grøne partiuniforma. == Sjå òg == * [[Hird]] * [[Nasjonal Samling]] * [[Germanske SS Noreg]] * [[Frontkjempar]] == Bakgrunnsstoff == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=173 Norsk krigsleksikon om Hirden] * [http://www.norgesdokumentasjon.no/rapporter/23-HOPP.PDF?PHPSESSID=2a891b321d9080543f12ad1eec94018c Hirdopplæringa under 2. verdskrig (nedlastbart dokument)] * [http://www.norgesdokumentasjon.no/rapporter/19-UMARINE.PDF?PHPSESSID=2a891b321d9080543f12ad1eec94018c Unghirdmarinen under 2. verdskrig (nedlastbart dokument)] * [http://www.norgesdokumentasjon.no/rapporter/24-JENTHIRD.PDF?PHPSESSID=2a891b321d9080543f12ad1eec94018c Jentehirda 1940–1945 (nedlastbart dokument)] * [http://www.arkivverket.no/bergen/kilder/avskrifter/andre/kvinnehird.html Dom mot Kvinnehirdmedlem] * [http://presentations.uib.no/pls/portal/NAFA.R_NORGESLEXI.SHOW_PARMS Søk i stor bilde- og filmdatabase med søkeordet %hird% i rubrikken «tekstsøk»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060622220345/http://presentations.uib.no/pls/portal/NAFA.R_NORGESLEXI.SHOW_PARMS |date=2006-06-22 }} * [https://www.thelocal.no/20131106/norwegian-camps-guards-shocked-ss-with-brutality Norwegian camp guards shocked SS with brutality] [[Kategori:Noreg under andre verdskrigen]] [[Kategori:Nasjonal Samling]] [[Kategori:Skipingar i 1933]] [[Kategori:Nedleggingar i 1945]] 4lh314lgu8rsdz68m2uhr4u8rw8s1mw 0 62727 3679482 3134929 2026-10-17T10:15:43Z Kontributor 2K 130555 våpen 3679482 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |offisielt_namn = Lens |bilet_horisont = Lens France pano2005-08.jpg |biletstorleik = |bilettekst = |bilet_flagg = |flaggstorlek = |bilet_byvåpen = Blason ville fr Lens (Pas-de-Calais).svg |våpenstorleik = |kart = Lens-Position.png |kartstorleik = |karttekst = |underinndeling_type = Land <br /> [[regionar i Frankrike|Region]] <br /> [[Departement i Frankrike|Departement]] |underinndeling_namn = [[Frankrike]] <br /> [[Hauts-de-France]] <br /> [[Pas-de-Calais]] |etablert_tittel = <!-- Grunnlagd --> |etablert_dato = |areal_kjelder = |totalareal = 11,57 |innbyggjarar_i_år = 1999 |innbyggjarar_kjelder = |innbyggjarar_totalt = 36&nbsp;823 |folketettleik = 3&nbsp;182 |innbyggjarar_omegn = 552&nbsp;682 |innbyggjarar_urbant = |latd=50 |latm=26 |lats= |latNS=N |longd=02 |longm=50 |longs= |longEW=E |høgd = 38 |tidssone = CET |utc_skilnad = +1 |postnummer =62300 |retningsnummer = |bilnummer = |nettside = [http://www.ville-lens.fr/ www.ville-lens.fr] }} '''Lens''' er ein by og [[kommunar i Frankrike|kommune]] nord i [[Frankrike]]. Han er ''[[sous-préfecture]]'' (administrasjonssenter) i [[Departement i Frankrike|departementet]] [[Pas-de-Calais]] i [[regionar i Frankrike|regionen]] [[Hauts-de-France]], og har om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Byen er ein av dei store [[picardisk]]e byane i Frankrike i lag med [[Lille]], [[Valenciennes]], [[Amiens]], [[Roubaix]], [[Tourcoing]], [[Arras]] og [[Douai]]. Lens høyrer til ei samling komunar kalla Lens-[[Liévin]], som samlar saman 36 kommunar med eit folketal på om lag 250&nbsp;000 innbyggjarar. Lens dannar òg eit storbyområde i lag med [[Douai]] som har eit folketal på 552&nbsp;682 innbyggjarar (1999). == Økonomi == Byen er eit industrielt senter og har ei lang historie som gruveby der ein dreiv gruvedrift etter [[kol]]. Rundt byen ligg det mange store [[slagghaug]]ar == Ymse == Byen sitt [[fotball]]ag, [[RC Lens|Racing Club de Lens]], ligg i den øvste divisjonen i Frankrike, [[Ligue 1]]. == Bakgrunnsstoff == {{commons2|Lens}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Pas-de-Calais]] [[Kategori:Byar i Frankrike]] [[Kategori:Byar i Hauts-de-France]] rjibhsrdt44p1ud3bsg8azetodsrp0a 3679519 3679482 2026-10-17T11:08:31Z Ranveig 39 Malar 3679519 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |offisielt_namn = Lens |bilete = Lens France pano2005-08.jpg |våpen = Blason ville fr Lens (Pas-de-Calais).svg |kart = Lens-Position.png |region=[[Hauts-de-France]] |fylketype=[[Departement i Frankrike|Departement]] |fylke=[[Pas-de-Calais]] |høgd = 38 |tidssone = CET |utc_skilnad = +1 |postnummer =62300 }} '''Lens''' er ein by og [[kommunar i Frankrike|kommune]] nord i [[Frankrike]]. Han er ''[[sous-préfecture]]'' (administrasjonssenter) i [[Departement i Frankrike|departementet]] [[Pas-de-Calais]] i [[regionar i Frankrike|regionen]] [[Hauts-de-France]], og har om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Byen er ein av dei store [[picardisk]]e byane i Frankrike i lag med [[Lille]], [[Valenciennes]], [[Amiens]], [[Roubaix]], [[Tourcoing]], [[Arras]] og [[Douai]]. Lens høyrer til ei samling kommunar kalla Lens-[[Liévin]], som samlar saman 36 kommunar med eit folketal på om lag 250&nbsp;000 innbyggjarar. Lens dannar òg eit storbyområde i lag med [[Douai]] som har eit folketal på 552&nbsp;682 innbyggjarar (1999). == Økonomi == Byen er eit industrielt senter og har ei lang historie som gruveby der ein dreiv gruvedrift etter [[kol]]. Rundt byen ligg det mange store [[slagghaug]]ar == Ymse == Byen sitt [[fotball]]ag, [[RC Lens|Racing Club de Lens]], ligg i den øvste divisjonen i Frankrike, [[Ligue 1]]. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Pas-de-Calais]] [[Kategori:Byar i Frankrike]] [[Kategori:Byar i Hauts-de-France]] id6q7lxhzo8ng71it3q04rqskdu2c5u 0 63576 3679496 3450794 2026-10-17T10:27:02Z Johshh 122989 3679496 wikitext text/x-wiki [[Fil:NRF NorwegianRed daughter 10579 Eggtroen.jpg|mini|Ku av norsk raudt fe, dotter av 10579 Eggtroen.]] [[Fil:NRF_Bull.jpg|mini|Okse av norskt raudt fe. {{foto|Knut E. Haug}}]] '''Norsk raudt fe''' (NRF) er den mest utbreidde [[storfe]]rasen i Noreg, og vert nytta både til kjøt- og mjølkeproduksjon. Rasen har vekt internasjonal interesse på grunn av gode genetiske eigenskapar. Det finst ca. 280&nbsp;000 kyr av denne rasen i Noreg.{{Treng kjelde}} Norsk raudt fe kan vere svarte, svart-kvite, raude eller raud-kvite.<ref name=Fylkesleksikon/> NRF er ein høgtytande kurase, og [[kumjølk|mjølker]] tre gonger så mykje som den norske gjennomsnittskua på 1930-talet.<ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1979|tittel=PaxLeksikon. 3 : H-Ks|isbn=8253009771|stad=Oslo|forlag=Pax forlag|url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007062500052?page=281|side=272-279}}</ref> == Historie == Arbeidet med å avle fram ein ny kurase begynte i 1930-åra. NRF er utvikla på grunnlag av norske rasar, med innkryssingar av [[hedemarksfe]], [[sørlandsfe|sør-]] og [[vestlandsfe]], [[dølafe]], [[telemarksfe]], [[raudt trønderfe]] og sidan [[trønderfe]], [[austlandsk raudkollefe]], [[nordlandsfe]] og [[målselvfe]], så vel som importerte rasar som [[ayrshirefe]], [[svensk raud og kvit buskap]] (SRB) og [[holstein-frisisk fe]].<ref name=Fylkesleksikon/> Oksestasjonane (seminstasjonane) for NRF ligg på [[Stange]] og ved [[Trondheim]]. 95 prosent av all [[avl|storfeavl]] i Noreg vert i dag gjort med NRF-sæd. NRF-sæd vert eksportert til meir enn 20 ulike land.<ref name=eksport/> Norsk raudt fe har vorte avla fram på bakgrunn av innsamla informasjon frå [[Husdyrkontrollen]], som ein del av den sosialdemokratiske jordbrukspolitikken i Noreg. Einskilde hevdar at kurasen er eit døme på [[industrialiseringa av jordbruket]], og i dei seinare åra har dei opphavlege norske kurasane fått ein ny popularitet. == Kjelder == {{refstart| liste= <ref name=eksport>[http://www.nationen.no/2010/07/20/landbruk/nrf/okselop/ku/sad/6070824/ «Norske kyr eksporteres til 20 land»], nationen.no, 20.07.2010.</ref><ref name=Fylkesleksikon>[http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/5416273.html NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon]</ref> }} {{refslutt}} [[Kategori:Norske husdyr]] [[Kategori:Storferasar]] [[Kategori:Norsk landbrukshistorie]] [[Kategori:Mjølkeproduksjon]] [[Kategori:Storfekjøtproduksjon]] [[Kategori:Norske kurasar]] 4qozbzcoukkv0w7blgefyvpbaugu1e7 3679522 3679496 2026-10-17T11:17:36Z Ranveig 39 La inn att fjerna ref., fmt. ein ref. 3679522 wikitext text/x-wiki [[Fil:NRF NorwegianRed daughter 10579 Eggtroen.jpg|mini|Ku av norsk raudt fe, dotter av 10579 Eggtroen.]] [[Fil:NRF_Bull.jpg|mini|Okse av norskt raudt fe. {{foto|Knut E. Haug}}]] '''Norsk raudt fe''' (NRF) er den mest utbreidde [[storfe]]rasen i Noreg, og vert nytta både til kjøt- og mjølkeproduksjon. Rasen har vekt internasjonal interesse på grunn av gode genetiske eigenskapar. Det finst ca. 280&nbsp;000 kyr av denne rasen i Noreg.<ref>''[[Caplex]]''</ref> Norsk raudt fe kan vere svarte, svart-kvite, raude eller raud-kvite.<ref name=Fylkesleksikon/> NRF er ein høgtytande kurase, og [[kumjølk|mjølker]] tre gonger så mykje som den norske gjennomsnittskua på 1930-talet.<ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1979|tittel=PaxLeksikon. 3 : H-Ks|isbn=8253009771|stad=Oslo|forlag=Pax forlag|url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007062500052?page=281|side=272-279}}</ref> == Historie == Arbeidet med å avle fram ein ny kurase begynte i 1930-åra. NRF er utvikla på grunnlag av norske rasar, med innkryssingar av [[hedemarksfe]], [[sørlandsfe|sør-]] og [[vestlandsfe]], [[dølafe]], [[telemarksfe]], [[raudt trønderfe]] og sidan [[trønderfe]], [[austlandsk raudkollefe]], [[nordlandsfe]] og [[målselvfe]], så vel som importerte rasar som [[ayrshirefe]], [[svensk raud og kvit buskap]] (SRB) og [[holstein-frisisk fe]].<ref name=Fylkesleksikon/> Oksestasjonane (seminstasjonane) for NRF ligg på [[Stange]] og ved [[Trondheim]]. 95 prosent av all [[avl|storfeavl]] i Noreg vert i dag gjort med NRF-sæd. NRF-sæd vert eksportert til meir enn 20 ulike land.<ref name=eksport/> Norsk raudt fe har vorte avla fram på bakgrunn av innsamla informasjon frå [[Husdyrkontrollen]], som ein del av den sosialdemokratiske jordbrukspolitikken i Noreg. Einskilde hevdar at kurasen er eit døme på [[industrialiseringa av jordbruket]], og i dei seinare åra har dei opphavlege norske kurasane fått ein ny popularitet. == Kjelder == {{refstart| liste= <ref name=eksport>{{citation|url=http://www.nationen.no/2010/07/20/landbruk/nrf/okselop/ku/sad/6070824/ |title=Norske kyr eksporteres til 20 land|website=nationen.no|20. juli 2010}}</ref> <ref name=Fylkesleksikon>[http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/5416273.html NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon]</ref> }} {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske husdyr]] [[Kategori:Storferasar]] [[Kategori:Norsk landbrukshistorie]] [[Kategori:Mjølkeproduksjon]] [[Kategori:Storfekjøtproduksjon]] [[Kategori:Norske kurasar]] a9enlxgv98wk4kbnc6cap0dum9y2c4v 3679523 3679522 2026-10-17T11:17:51Z Ranveig 39 3679523 wikitext text/x-wiki [[Fil:NRF NorwegianRed daughter 10579 Eggtroen.jpg|mini|Ku av norsk raudt fe, dotter av 10579 Eggtroen.]] [[Fil:NRF_Bull.jpg|mini|Okse av norskt raudt fe. {{foto|Knut E. Haug}}]] '''Norsk raudt fe''' (NRF) er den mest utbreidde [[storfe]]rasen i Noreg, og vert nytta både til kjøt- og mjølkeproduksjon. Rasen har vekt internasjonal interesse på grunn av gode genetiske eigenskapar. Det finst ca. 280&nbsp;000 kyr av denne rasen i Noreg.<ref>''[[Caplex]]''</ref> Norsk raudt fe kan vere svarte, svart-kvite, raude eller raud-kvite.<ref name=Fylkesleksikon/> NRF er ein høgtytande kurase, og [[kumjølk|mjølker]] tre gonger så mykje som den norske gjennomsnittskua på 1930-talet.<ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1979|tittel=PaxLeksikon. 3 : H-Ks|isbn=8253009771|stad=Oslo|forlag=Pax forlag|url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007062500052?page=281|side=272-279}}</ref> == Historie == Arbeidet med å avle fram ein ny kurase begynte i 1930-åra. NRF er utvikla på grunnlag av norske rasar, med innkryssingar av [[hedemarksfe]], [[sørlandsfe|sør-]] og [[vestlandsfe]], [[dølafe]], [[telemarksfe]], [[raudt trønderfe]] og sidan [[trønderfe]], [[austlandsk raudkollefe]], [[nordlandsfe]] og [[målselvfe]], så vel som importerte rasar som [[ayrshirefe]], [[svensk raud og kvit buskap]] (SRB) og [[holstein-frisisk fe]].<ref name=Fylkesleksikon/> Oksestasjonane (seminstasjonane) for NRF ligg på [[Stange]] og ved [[Trondheim]]. 95 prosent av all [[avl|storfeavl]] i Noreg vert i dag gjort med NRF-sæd. NRF-sæd vert eksportert til meir enn 20 ulike land.<ref name=eksport/> Norsk raudt fe har vorte avla fram på bakgrunn av innsamla informasjon frå [[Husdyrkontrollen]], som ein del av den sosialdemokratiske jordbrukspolitikken i Noreg. Einskilde hevdar at kurasen er eit døme på [[industrialiseringa av jordbruket]], og i dei seinare åra har dei opphavlege norske kurasane fått ein ny popularitet. == Kjelder == {{refstart| liste= <ref name=eksport>{{citation|url=http://www.nationen.no/2010/07/20/landbruk/nrf/okselop/ku/sad/6070824/ |title=Norske kyr eksporteres til 20 land|website=nationen.no|date=20. juli 2010}}</ref> <ref name=Fylkesleksikon>[http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_sogn_og_fjordane/fylkesleksikon/5416273.html NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon]</ref> }} {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske husdyr]] [[Kategori:Storferasar]] [[Kategori:Norsk landbrukshistorie]] [[Kategori:Mjølkeproduksjon]] [[Kategori:Storfekjøtproduksjon]] [[Kategori:Norske kurasar]] hg9zohxu6aky48s3gs0duvkcznba7xz 0 72567 3679458 3198052 2026-10-17T09:37:00Z Johshh 122989 3679458 wikitext text/x-wiki [[Fil:Galileo before the Holy Office.jpg|mini|Måleri av ]]'''Kjetteri''' er i [[teologi]]sk meining ei læresetning eller ei samling av slike som er stempla som falske av ein kyrkjeleg autoritet. == Ordsoge == Ordet ''kjetter'' kjem gjennom [[plattysk|mellomnedertysk]] ''ketter'' frå [[gresk]] ''katharos'', som tyder «dei reine», og var eit namn på [[katarar|katarane]], ei [[manikearar|manikeisk]] sekt som var mykje utbreidd i [[Vest-Europa]] på [[1000-talet|1000-]] og [[1100-talet]], og som vart skulda for vrang lære og forfølgd av kyrkja. == Kjetteri i kyrkjesoga == I kyrkjesoga skil ein gjerne mellom kjetteri ''før'' [[mellomalderen]] og ''i'' mellomalderen. I dei første hundreåra var den kristne trua enno ikkje utforma som einsarta teologi, og kyrkja hadde heller ikkje erobra stillinga si som institusjonelt uttrykk for den guddomlege openberringa. Derfor blei dei første kjettarane ofte først dømde som slike av ettertida, etter at læra deira ikkje hadde lykkast med å bli «den rette læra». Først da [[ortodoksi]]en var fastlagd, og [[Den katolske kyrkja|romarkyrkja]] sin autoritet etablert, blei usemje per definisjon kjetteri. Forfølginga av kjettarar tar til i seinmellomalderen, da kyrkja som forvaltar av trua hadde tolkingsmonopol på dei heilage skriftene. Ein kjettar er da ut frå den katolske kyrkja sin definisjon ein døypt person som gjenstridig nektar for og tvilar på ei kyrkjeleg sanning. Frå [[1200-talet]] blei kjetteri så utbreidd at det blei oppretta ein permanent institusjon – [[inkvisisjonen]] – for å kjempe mot det. Sidan oppstod [[den spanske inkvisisjonen]] attåt den generelle, og denne hadde til formål på vegner av pavemakta å fjerne kjettarar, [[jødar]] og [[muslimar]] frå [[Spania]]. Kjetteriet har skifta frå periode til periode og frå gruppe til gruppe opp gjennom soga. [[Martin Luther]] -som sjølv var kjettar ei tid – erklærte i 1521 at kjetteri ikkje burde føre til fysisk straff i det heile. Ti år seinare foreslo han [[dødsstraff]] for blasfemi og statsundergravande kjetteri. Sjølv om kampen mot kjettarar har vore meir framme i katolisismen enn i [[protestantisme]]n, har kyrkja i begge tradisjonar alltid vore på vakt mot avvikande meiningar. Mange er gjennom tida blitt skulda og straffa for kjetteri. I [[seinmellomalderen]] blei til dømes [[Jeanne d'Arc]] dømd og brend (1431). I 1920 blei ho derimot gjort til helgen. Også i [[renessansen]] var det folk som blei brende for kjetteri, såleis [[astronomi|astronomen]] [[Giordano Bruno]] (1548-1600). == Kjelder == {{refstart}} * Dansk Wikipedia, art. Kætteri. * Leksikon for det 21. århundrede (www.leksikon.org), art. Kætteri. * [[Hjalmar Falk|Falk]] og [[Alf Torp|Torp]] 1903: ''Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog'' Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6 {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kristendom]] [[Kategori:Historie]] [[Kategori:Kyrkjehistorie]] 7z2nnc529v38zru4rspqwww55kvlwnm 0 73659 3679499 2589502 2026-10-17T10:28:51Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679499 wikitext text/x-wiki '''Kjempeviseslåtten''' (''[[engelsk språk|en.]]: Ballad of Revolt, [[tysk språk|ty.]]: Ballade des Aufruhrs'') vart komponert av [[Harald Sæverud]] i [[1943]]. Komposisjonen høyrer til samlinga ''Slåtter og stev frå Siljustøl'' som komponisten skreiv under [[andre verdskrigen]]. Dei tjuetals nummera i samlinga er skrivne for [[klaver]], men nokre av dei, som Kjempeviseslåtten, er òg arrangerte for [[symfoniorkester]]. Orkesterutgåva er utvida med eit forspel der eit motiv frå [[Skjebnesymfonien]], som [[BBC]] bruka som pausesignal under krigen, er sentralt. Dette temaet finn vi òg att i sjølve slåtten. Tittelen refererer både til motstandskampen og til «kjempevisene» i [[folkevise]]tradisjonen. Komponisten har sjølv fortalt at han knytte handa i lomma og bestemte seg for å skrive eit verk som skulle vere hans bidrag til motstandskampen. Orkesterversjonen vart urframført i Oslo i 1945. Verket er dedikert «Til Heimefrontens store og små kjempere!» Hovudtemaet trer først fram i det stille, men vert gjenteke på nye måtar gjennom heile komposisjonen og med stigande intensitet. == Bakgrunnsstoff == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=217 Kort omtale i ''Norsk krigsleksikon'' frå 1995] * [http://www.siljustol.no/musikk1.html Siljustøl museum om Sæveruds musikk (med lydeksempel frå Kjempeviselåtten)] * [http://www.nrk.no/programmer/tv_arkiv/drommen_om_norge/4402095.html NRK om Sæverud og Kjempeviselåtten] == Kjelder == * Harald Sæverud «Kjempevise-slåtten» noteblad for klaver * [[Sverre Hagerup Bull]] og [[Kjell Bloch Sandved]] 1951: ''Musikkens verden'' * Cappelens musikkleksikon 1980 (red.: Kari Michelsen) ISBN 82-02-03690-9 * Tilsvarende artikkel på bokmålswikipedia [[Kategori:Andre verdskrigen]] [[Kategori:Norsk musikk]] [[Kategori:Klassisk musikk]] [[Kategori:Pianomusikk]] [[Kategori:Harald Sæverud]] c6df6lo3tf5opuy2xpw03l6dpa1c5j9 3679525 3679499 2026-10-17T11:20:21Z Ranveig 39 Flikk 3679525 wikitext text/x-wiki {{infoboks klassisk verk}} '''Kjempeviseslåtten''' ([[engelsk]] {{lang|en|Ballad of Revolt}}, [[tysk]] {{lang|de|Ballade des Aufruhrs}}) vart komponert av [[Harald Sæverud]] i [[1943]]. Komposisjonen høyrer til samlinga ''Slåtter og stev frå Siljustøl'' som komponisten skreiv under [[andre verdskrigen]]. Dei tjuetals nummera i samlinga er skrivne for [[klaver]], men nokre av dei, som Kjempeviseslåtten, er òg arrangerte for [[symfoniorkester]]. Orkesterutgåva er utvida med eit forspel der eit motiv frå [[Skjebnesymfonien]], som [[BBC]] bruka som pausesignal under krigen, er sentralt. Dette temaet finn vi òg att i sjølve slåtten. Tittelen refererer både til motstandskampen og til «kjempevisene» i [[folkevise]]tradisjonen. Komponisten har sjølv fortalt at han knytte handa i lomma og bestemte seg for å skrive eit verk som skulle vere hans bidrag til motstandskampen. Orkesterversjonen vart urframført i Oslo i 1945. Verket er dedikert «Til Heimefrontens store og små kjempere!» Hovudtemaet trer først fram i det stille, men vert gjenteke på nye måtar gjennom heile komposisjonen og med stigande intensitet. == Kjelder == * Harald Sæverud «Kjempevise-slåtten» noteblad for klaver * [[Sverre Hagerup Bull]] og [[Kjell Bloch Sandved]] 1951: ''Musikkens verden'' * Cappelens musikkleksikon 1980 (red.: Kari Michelsen) ISBN 82-02-03690-9 {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kjempeviseslåtten|Kjempeviseslåtten]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 27. oktober 2007.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=217 Kort omtale i ''Norsk krigsleksikon'' frå 1995] * [http://www.siljustol.no/musikk1.html Siljustøl museum om Sæveruds musikk (med lydeksempel frå Kjempeviselåtten)] * [http://www.nrk.no/programmer/tv_arkiv/drommen_om_norge/4402095.html NRK om Sæverud og Kjempeviselåtten] {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Andre verdskrigen]] [[Kategori:Norsk musikk]] [[Kategori:Klassisk musikk]] [[Kategori:Pianomusikk]] [[Kategori:Harald Sæverud]] rdwx7hbew72e1672c9fopvj815d2283 0 77057 3679356 2529725 2026-10-16T15:45:00Z Johshh 122989 +Autoritetsdata 3679356 wikitext text/x-wiki [[Fil:Flag of Midi-Pyrénées.svg|mini|150px|Våpenet til provinsen Languedoc, i dag nytta som offisielt flagg for regionen Midi-Pyrénees og byen Toulouse]] '''Languedoc''' er ein tidlegare [[provins i Frankrike|provins]] i [[Frankrike]], som i dag består av [[regionar i Frankrike|regionane]] [[Languedoc-Roussillon]] og [[Midi-Pyrénées]] sør i landet. Hovudstaden i provinsen var [[Toulouse]], i dag i [[Midi-Pyrénées]]. [[Montpellier]] var ein annan viktig by i provinsen. Languedoc hadde eit areal på om lag 42&nbsp;700 km². Languedoc må ikkje forvekslast med det lingvistiske og kulturelle område [[Oksitania]], som han er ein del, men som er mykje større enn Languedoc. {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare provinsar i Frankrike]] [[Kategori:Vinområde i Frankrike]] mtbxdnqaa1em6r7ee9trj448pz3b54c 0 81105 3679500 3192216 2026-10-17T10:32:19Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679500 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar2}} '''Theodor Frederik Scheel Abildgaard''' ({{datoar}}) var ein av leiarane i [[thranittarrørsla]]. Abildgaard var mellom anna [[redaktør]] i ''[[Christiansandsposten]]'' og ''[[Arbeider-foreningernes Blad]]''. Då Abildgaard kom inn i thranittarrørsla var han student. Han vart raskt ein av dei leiande i rørsla, ved sida av [[Marcus Thrane]] sjølv. I 1850 representerte han [[Kristiania Arbeiderforening]] på arbeidarkongressen, der han la fram eit forslag til ei ny grunnlov. På denne kongressen vart organisasjonen sterkt radikalisert. Abildgaard var ein moderat [[reformist]], og interesserte seg mykje for [[Stortinget|stortingspolitikk]], i motsetnad til Thrane, som var meir radikal. Intern usemje med dei mest radikale arbeidarane rundt hattemakar [[T. Knudsen]], saman med press utanfrå, gjorde at Thrane i slutten av 1850 overlét leiinga over thranittarane sin organisasjon, og ''Arbeider-foreningernes Blad'', til Abildgaard. Det at Abildgaard tok over roret endra skulle føra til store endringar i thranittarrørsla. Oppgåva hans var å gje thranittarane makt gjennom Stortinget ved [[lobbyverksemd]]. Men Abildgaard endra heile organisasjonen, både politisk og organisatorisk. Han sette etterkvart Thrane ut av sentralleiinga og tok uttrykkeleg avstand frå [[sosialisme]]n. Thrane-mottoet «Enighed gjør stærk» vart byta ut med «Brødre, elsker hverandre». Abildgaard lukkast ikkje med lobbyismen sin, og arbeidarrørsla vart uroleg. Thrane hadde nok autoritet til å hindra opptøyar i Oslo, men situasjonen var uroleg elles på Austlandet og i Trøndelag. Ved arbeidarkongressen 10.—17. juni 1851 røysta eit fleirtal mot Thrane og Abildgaard for ein revolusjon. Etter kongressen, den 7. juli, vart Abildgaard, saman med Thrane og andre, arrestert for å ha lagt «[[revolusjon]]ære planar». Styresmaktene byrja deretter å rettsforfølgja store delar av rørsla. I fengselet, medan styresmaktene gjorde kva dei kunne for å knusa restane av arbeidarrørsla og granskingskommisjonen avgjorde framtida for dei involverte, braut Abildgaard med Thrane, og starta si eiga, rivaliserande avis. På grunn av dei interne stridane og det at alle leiarane var fengsla, fall thranittarrørsla saman. Granskingskommisjonen dømde over 100 arbeidaraktivistar. Abildgaard vart i 1854 dømd til 4 års straffarbeid. Etter at han hadde sona straffa si, budde han i Oslo resten av livet, men vart aldri aktiv i politikken att. Han var ei stund kasserar ved [[fattigvesenet]]. ==Kjelder== *<!--http://www.caplex.no/Web/ArticleView.aspx?id=9335852--> caplex.no *[https://web.archive.org/web/20070926234326/http://www.norgeslexi.com/paxlex/alfabetet/t/t04.html Pax leksikon] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Arbeidarrørsla i Noreg]] [[Kategori:Folk frå arbeidarrørsla i Noreg]] [[Kategori:Thranittarrørsla]] [[Kategori:Gravlagde på Vår Frelsers gravlund]] 05hfpq7ybtsfiwe3385sssafnbuc4hz 0 83589 3679372 2998361 2026-10-16T18:15:06Z Namnlaus 129751 3679372 wikitext text/x-wiki {{Infoboks militære konfliktar |konflikt=Åttiårskrigen |bilete=Veen01.jpg |bilettekst=[[Otto van Veen]]: '''Frigjeringa av Leiden''' (1574). Dei utsulta innbyggjarane feirar med sild og kvitt brød etter at omleiringa var over |dato=[[1568]] - [[1648]] |stad=[[Nederlanda]]<br />(global [[kolonikrig]]) |årsak= |landområde= |resultat=[[Münstertraktaten]];<br />[[Dei sameinte Nederlanda]] fekk sjølvstende |part1=[[Fil:Prinsenvlag.svg|20px]] [[Dei sameinte Nederlanda|Nederlandske]] opprørarar |part2=[[Fil:Flag of New Spain.svg|20px]] [[Det spanske riket]] }} '''Åttiårskrigen''', òg kalla ''den nederlandske revolusjonen'' (1568{{mrk|Denne artikkelen oppgjer 1568 som startåret for krigen, sidan det var dette året dei første kampane fann stad. Det hadde derimot vore lange periodar med uro som førte fram til krigen, og det er vanskeleg å fastsetje kortid krigen eigentleg starta.}}&ndash;1648) var ein krig mellom [[Dei sytten provinsane]] i [[Nederlanda]] og [[Det spanske riket|Det spanske]] ([[Habsburgsk Spania|Habsburgske]]) riket. Spania klarte opphavleg å slå ned opprøret. I 1572 erobra opprørarane [[Brielle]], og krigen utarta seg. Dei nordlege provinsane vart sjølvstendig, først ''[[de facto]]'', og i 1648 ''[[de jure]]''. Under krigen vart [[Dei sameinte Nederlanda]] eller Den nederlandsk republikken raskt ei verdsmakt gjennom handel og opplevde ein periode med økonomisk, vitskapleg og kulturell vekst. [[Dei sørlege Nederlanda]] (i dag [[Belgia]], [[Luxembourg]] og Nord-[[Frankrike]]) vart verande under spansk kontroll. Den kontinuerlege undertrykkinga frå spanjolane i sør førte til at den finansielle, intellektuelle, og kulturelle eliten flykta nordover og var medverkande til den store suksessen Den nederlandsk republikken hadde. Mot slutten av krigen i 1648 gjekk store område av Dei sørlege Nederlanda over til Frankrike. Den første fasen av konflikten kan reknast som den nederlandske sjølvstendekrigen. I den andre fasen var hovudmålet å få offisiell respekt for det alt ''de facto'' sjølvstende til Dei sameinte Nederlanda. Denne fasen skjedde samstundes med at Nederland var ei stormakt som grunnla [[Det nederlandske koloniriket]]. == Bakgrunn == [[Fil:Philips II (1527-98), koning van Spanje Rijksmuseum SK-C-1696.jpeg|mini|[[Filip II av Spania]] ]] Nederlanda kom inn under [[Habsburg]] i 1479 etter at [[Maximilian I av Det tysk-romerske riket|Maximilian I]] arva delar av Hertugdømmet [[Burgund]]. Nederlanda var ein viktig habsburgsk provins dei neste årene, mellom anna var det her [[Karl V av Det tysk-romerske riket]] vart fødd og voks opp. Etter at Karl abdiserte i 1556 gjekk den spanske krona over til sonen [[Filip II av Spania]]. Filip var hovudsakleg interessert i den spanske delen av riket, og nedprioriterte Nederlanda. Samstundes gjekk mange nederlendingar over til [[kalvinisme]]n. Dette var særs upopulært hos den [[katolsk]]e kongen, og den 16. februar 1568 fekk han med seg [[pave]]n på at alle nederlendingar var kjettarar og dermed skulle drepast. Den sterke økonomiske veksten i [[Nederlanda]] på 1500-talet gjorde at kongen skattla provinsane høgt. Mellom anna vart flåten brukt i [[slaget ved Lepanto]] finansiert frå Nederlanda. Skattetrykket gjorde at delar av den nederlandske [[adel]]en protesterte, noko som førte til uro i 1566&ndash;67. Uroa tok ikkje slutt før spanjolane gjekk med på å endre skattepolitikken. == Opprøret bryt ut == [[Fil:WilliamOfOrange1580.jpg|mini|[[Vilhelm I av Orange]], leiaren for det nederlandske opprøret]] På 1560-talet vart ein spansk hær under [[Hertugen av Alba]] si leiing send til Nederlanda for å kvele det gryande opprøret. Motstanden mot Alba førte til at [[Vilhelm I av Orange]], [[stadthaldar]]en i [[Holland]], [[Zeeland]] og [[Utrecht]], samla ein hær og prøvde å drive Alba ut av Nederlanda. Våren 1568 kjempa nederlendingane og spanjolane i [[slaget ved Heiligerlee]], eit slag som enda med siger til opprørarane. I 1572 måtte Alba marsjere sørover på grunn av trusselen om eit [[Frankrike|fransk]] åtak. Dette gjorde at ein opprørsflåte kunne ta kontrollen over byen [[Vlissingen]] i Zeeland. Etter at trusselen frå Frankrike var over på hausten kunne Alba trekke nordover og igjen ta kontrollen over mesteparten av Nederlanda, men ein langvarig omleiring av [[Haarlem]] (desember 1572&ndash;juli 1573) gjorde at Alba stod utan dei nødvendige midlane til å gjenerobre Zeeland. I 1575 vart det gjennomført mislykka fredssamtaler i [[Breda]]. Året etter gjekk den spanske kongen konkurs, og misnøgde spanske soldatar plyndra [[Antwerpen]] på grunn av manglande lønnsutbetalingar. Same år vart [[Don Juan de Austria]] utnemnd til ny spansk guvernør i Nederlanda. Utnemninga av Don Juan gjorde at opprørarane samla seg og underteikna ein avtale i [[Gent]] i november. Her avtalte dei å leggje interne stridar til side og samle seg i kampen mot spanjolane. Militært sett gjekk det derimot ikkje så godt for opprørarane desse åra. Den 80&nbsp;000 mann sterke spanske hæren under [[Don Luis de Requeséns]] dominerte slagmarkene. I 1574 vart [[Ludvig av Nassau]] drepen og hæren hans øydelagt ved [[Mokerheide]], og Don Juan vant ein stor siger ved [[Gembloux]] i 1578. == Utrechtunionen og Dei sameinte Nederlanda == [[Fil:Map Union of Arras and Utrecht 1579-no.svg|mini|Kart over Dei spanske Nederlanda i 1579]] Dei sørlege nederlandske provinsane var i hovudsak katolske, og støtta ikkje opprøret i nord. I januar 1579 underteikna dei derfor [[Atrechtunionen]], der dei respekterte den spanske kongen og den nye guvernøren [[Hertugen av Parma]]. Samstundes vart det gjort klart at katolisismen var den rette trua i området. Som eit svar på dette, vart [[Utrechtunionen]] underteikna to veker seinare. Her vart Holland, Zeeland, Utrecht, [[Gelderland]] og [[provinsen Groningen|Groningen]] samla. To år seinare gjekk òg [[Brüssel]], Antwerpen og Gent inn i unionen. I 1581 vart det vedteke at unionen ikkje lenger skulle respektere den spanske kongen, og unionen vart omdanna til [[republikk]]en [[Dei sameinte Nederlanda]]. == Hertugen av Parma held fram krigen == Hertugen av Parma viste seg å vere ein dyktig kommandant, og han sette i gang med å erobre byar i sør som ikkje ville underkaste seg Spania. Han erobra [[Maastricht]] i 1579, [[Tournai]] i 1581, [[Oudenaarde]] i 1582, [[Dunkerque]] i 1583 og [[Brugge]] og Gent i 1584. Den 17. august 1585 vart Antwerpen erobra etter ei omleiring på fjorten månader. No rykte hertugen over [[Rhinen]] og [[Maas]], og erobra [[Zutphen]] og [[Deventer]]. I 1585 blanda [[England]] seg inn i krigen, og sende ein hær leia av [[Robert Dudley, 1. jarl av Leicester|Jarlen av Leicester]] for å støtte opprørarane. Denne hæren viste seg å vere lett motstand for dei erfarne spanjolane, og engelskmennene fekk ikkje utretta stort. England sin inntreden i krigen fekk likevel Parma til å stoppe offensiven, då han i 1588 fekk ordre om å gjere seg klar til ein invasjon av England. I 1590 måtte den spanske hæren i [[Flandern]] marsjere sørover for å intervenere i Frankrike. Over 40&nbsp;000 soldatar vart overført til styrken som deltok i Frankrike, noko som gjorde at nederlendingane fekk sjansen til å sette i gang ein offensiv. Denne offensiven vart leia av [[Maurits av Nassau]], prins av Orange, og vart ein stor suksess. Breda vart gjenerobra i eit overaskelsesåtak i 1590, noko som vart følgd opp av ein større offensiv i [[Brabant]]. I løpet av dei første åra av offensiven fall Deventer, [[Hulst i Nederland|Hulst]] og [[Nijmegen]] til opprørarane, og i 1592 gjenerobra Maurits store område i nordaust. I 1600 vann Maurits ein stor siger i [[slaget ved Nieuwpoort]]. Maurits greidde derimot ikkje å følgje opp sigersrekka, og ein spansk hær under [[Ambrogio Spinola]] erobra [[Oostende]] i 1604 etter ei lang [[omleiring]]. Spinola marsjerte så nordover inn i Dei sameinte Nederlanda, men ein ny spansk konkurs i 1607 gjorde at offensiven måtte stoppe. I [[1609]] vart ein våpenkvileavtale underteikna. Denne skulle vise seg å vare i tolv år. Avbrotet i krigen vart nytta av nederlendingane til å bygge opp flåten. == Sluttfasen == [[Fil:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|thumb|Frå overgjevinga av [[Breda]]. Måleri av [[Diego Velázquez]], 1635. [[Museo del Prado]], Madrid. ]] Etter Maurits sin død i 1625 heldt krigen fram med broren [[Frederik Hendrik av Oranien]] som leiar. Tre år før hadde Spinola og spanjolane igjen erobra Breda, men under Frederik Hendrik gjekk krigslykka i favør av opprørarane. I 1629 erobra opprørarane byen [['s-Hertogenbosch]], den største byen i [[Noord-Brabant]]. I 1632 erobra opprørarane [[Venlo]], [[Roermond]] og Maastricht. Dei neste åra prøvde Frederik Hendrik å erobre byar lengre sør, men han mislukkast med å erobre Antwerpen og Brüssel. Han møtte òg på motstand frå dei lokale innbyggjarane, som tydelegvis mislikte sine kalvinistiske landsmenn meir enn sine spanske herrar. I løpet av dei neste åra var det relativt roleg, då det etter kvart var vorte klart at spanjolane ikkje kunne gjenerobre dei nordlege provinsane, samstundes som Dei sameinte Nederlanda ikkje kunne erobre dei sørlege Nederlanda. Eit siste større spansk forsøk på å knuse opprøret kom i [[1639]], då admiral [[Antonio de Oquendo]] og ein armada med 20&nbsp;000 mann vart send mot Flandern. Denne armadaen vart knust av admiral [[Maarten Harpertszoon Tromp]] i [[slaget ved Duins]], noko som markerte den definitive slutten på Spania som den dominerande sjømilitære makta i Europa. == Fred == I samband med med [[freden i Westfalen]] og avslutninga på [[trettiårskrigen]] i 1648 vart Dei sameinte Nederlanda respekterte av Spania, noko som var slutten på åttiårskrigen. ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dutch Revolt|Dutch Revolt]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, og «[[:nb:Åttiårskrigen|Åttiårskrigen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}} den 16. februar 2008.'' </div> === Fotnotar === {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * http://dutchrevolt.leidenuniv.nl/ * http://entoen.nu/ === Litteratur === * Pieter Geyl. (1932), ''The Revolt of the Netherlands, 1555-1609''. Williams & Norgate, UK. * Pieter Geyl. (1936), ''The Netherlands Divided, 1609-1648''. Williams & Norgate, UK. * Israel, Jonathan I. (1998), ''The Dutch Republic. Its Rise, Greatness, and Fall 1477-1806'', Clarendon Press, Oxford, ISBN 0-19-820734-4. * Parker, Geoffrey (1977), ''The Dutch revolt'', Penguin books, London * Pepijn Brandon (2007), [http://www.isj.org.uk/index.php4?id=370&issue=116 "The Dutch Revolt: a Social Analysis"] from [[International Socialism journal]] 116, autumn 2007. {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Åttiårskrigen| ]] [[Kategori:Protestantisme]] [[Kategori:Nederlandsk historie]] [[Kategori:Nederlandske krigar]] [[Kategori:Spanske krigar]] [[Kategori:Konfliktar på 1500-talet]] [[Kategori:Konfliktar på 1600-talet]] 727t092txl9rlq9i97nrcp1xpzeclrv 3679373 3679372 2026-10-16T18:25:38Z Namnlaus 129751 Språkleg forbetring 3679373 wikitext text/x-wiki {{Infoboks militære konfliktar |konflikt=Åttiårskrigen |bilete=Veen01.jpg |bilettekst=[[Otto van Veen]]: '''Frigjeringa av Leiden''' (1574). Dei utsulta innbyggjarane feirar med sild og kvitt brød etter at omleiringa var over |dato=[[1568]] - [[1648]] |stad=[[Nederlanda]]<br />(global [[kolonikrig]]) |årsak= |landområde= |resultat=[[Münstertraktaten]];<br />[[Dei sameinte Nederlanda]] fekk sjølvstende |part1=[[Fil:Prinsenvlag.svg|20px]] [[Dei sameinte Nederlanda|Nederlandske]] opprørarar |part2=[[Fil:Flag of New Spain.svg|20px]] [[Det spanske riket]] }} '''Åttiårskrigen''', òg kalla ''den nederlandske revolusjonen'' (1568{{mrk|Denne artikkelen oppgjer 1568 som startåret for krigen, sidan det var dette året dei første kampane fann stad. Det hadde derimot vore lange periodar med uro som førte fram til krigen, og det er vanskeleg å fastsetje kortid krigen eigentleg starta.}}&ndash;1648) var ein krig mellom [[Dei sytten provinsane]] i [[Nederlanda]] og [[Det spanske riket|Det spanske]] ([[Habsburgsk Spania|Habsburgske]]) riket. Spania klarte opphavleg å slå ned opprøret. I 1572 erobra opprørarane [[Brielle]], og krigen tok seg opp. Dei nordlege provinsane vart sjølvstendige, først ''[[de facto]]'', og i 1648 ''[[de jure]]''. Under krigen vart [[Dei sameinte Nederlanda]] eller Den nederlandsk republikken raskt ei verdsmakt gjennom handel og opplevde ein periode med økonomisk, vitskapleg og kulturell vekst. [[Dei sørlege Nederlanda]] (i dag [[Belgia]], [[Luxembourg]] og Nord-[[Frankrike]]) vart verande under spansk kontroll. Den kontinuerlege undertrykkinga frå spanjolane i sør førte til at den finansielle, intellektuelle, og kulturelle eliten flykta nordover og var medverkande til den store suksessen Den nederlandsk republikken hadde. Mot slutten av krigen i 1648 gjekk store område av Dei sørlege Nederlanda over til Frankrike. Den første fasen av konflikten kan reknast som den nederlandske sjølvstendekrigen. I den andre fasen var hovudmålet å få offisiell respekt for det allereie ''de facto'' sjølvstendet til Dei sameinte Nederlanda. Denne fasen skjedde samstundes med at Nederland var ei stormakt som grunnla [[Det nederlandske koloniriket]]. == Bakgrunn == [[Fil:Philips II (1527-98), koning van Spanje Rijksmuseum SK-C-1696.jpeg|mini|[[Filip II av Spania]] ]] Nederlanda kom inn under [[Habsburg]] i 1479 etter at [[Maximilian I av Det tysk-romerske riket|Maximilian I]] arva delar av hertugdømmet [[Burgund]]. Nederlanda var ein viktig habsburgsk provins dei neste åra; mellom anna var det her [[Karl V av Det tysk-romerske riket]] vart fødd og voks opp. Etter at Karl abdiserte i 1556, gjekk den spanske krona over til sonen [[Filip II av Spania]]. Filip var hovudsakleg interessert i den spanske delen av riket og nedprioriterte Nederlanda. Samstundes gjekk mange nederlendingar over til [[kalvinisme]]n. Dette var særs upopulært hos den [[katolsk]]e kongen, og den 16. februar 1568 fekk han med seg [[pave]]n på at alle nederlendingar var kjettarar og dermed skulle drepast. Den sterke økonomiske veksten i [[Nederlanda]] på 1500-talet gjorde at kongen skattla provinsane hardt. Mellom anna vart flåten brukt i [[slaget ved Lepanto]] finansiert frå Nederlanda. Skattetrykket gjorde at delar av den nederlandske [[adel]]en protesterte, noko som førte til uro i 1566&ndash;67. Uroa tok ikkje slutt før spanjolane gjekk med på å endre skattepolitikken. == Opprøret bryt ut == [[Fil:WilliamOfOrange1580.jpg|mini|[[Vilhelm I av Orange]], leiaren for det nederlandske opprøret]] På 1560-talet vart ein spansk hær leidd av [[Hertugen av Alba]] send til Nederlanda for å kvele det gryande opprøret. Motstanden mot Alba førte til at [[Vilhelm I av Orange]], [[stadthaldar]]en i [[Holland]], [[Zeeland]] og [[Utrecht]], samla ein hær og prøvde å drive Alba ut av Nederlanda. Våren 1568 kjempa nederlendingane og spanjolane i [[slaget ved Heiligerlee]], eit slag som enda med siger til opprørarane. I 1572 måtte Alba marsjere sørover på grunn av trusselen om eit [[Frankrike|fransk]] åtak. Dette gjorde at ein opprørsflåte kunne ta kontrollen over byen [[Vlissingen]] i Zeeland. Då trusselen frå Frankrike var over på hausten, kunne Alba trekkje nordover og igjen ta kontrollen over mesteparten av Nederlanda, men ei langvarig omleiring av [[Haarlem]] (desember 1572&ndash;juli 1573) gjorde at Alba stod utan dei nødvendige midlane til å gjenerobre Zeeland. I 1575 vart det gjennomført mislykka fredssamtaler i [[Breda]]. Året etter gjekk den spanske kongen konkurs, og misnøgde spanske soldatar plyndra [[Antwerpen]] på grunn av manglande lønnsutbetalingar. Same år vart [[Don Juan de Austria]] utnemnd til ny spansk guvernør i Nederlanda. Utnemninga av Don Juan gjorde at opprørarane samla seg og underteikna ein avtale i [[Gent]] i november. Her avtalte dei å leggje interne stridar til side og samle seg i kampen mot spanjolane. Militært sett gjekk det derimot ikkje så godt for opprørarane i desse åra. Den 80&nbsp;000 mann sterke spanske hæren under [[Don Luis de Requeséns]] dominerte slagmarkene. I 1574 vart [[Ludvig av Nassau]] drepen og hæren hans øydelagd ved [[Mokerheide]], og Don Juan vann ein stor siger ved [[Gembloux]] i 1578. == Utrechtunionen og Dei sameinte Nederlanda == [[Fil:Map Union of Arras and Utrecht 1579-no.svg|mini|Kart over Dei spanske Nederlanda i 1579]] Dei sørlege nederlandske provinsane var i hovudsak katolske og støtta ikkje opprøret i nord. I januar 1579 underteikna dei derfor [[Atrechtunionen]], der dei respekterte den spanske kongen og den nye guvernøren [[Hertugen av Parma]]. Samstundes vart det gjort klart at katolisismen var den rette trua i området. Som eit svar på dette vart [[Utrechtunionen]] underteikna to veker seinare. Her vart Holland, Zeeland, Utrecht, [[Gelderland]] og [[provinsen Groningen|Groningen]] samla. To år seinare gjekk òg [[Brüssel]], Antwerpen og Gent inn i unionen. I 1581 vart det vedteke at unionen ikkje lenger skulle respektere den spanske kongen, og unionen vart omdanna til [[republikk]]en [[Dei sameinte Nederlanda]]. == Hertugen av Parma held fram krigen == Hertugen av Parma viste seg å vere ein dyktig kommandant, og han sette i gang med å erobre byar i sør som ikkje ville underkaste seg Spania. Han erobra [[Maastricht]] i 1579, [[Tournai]] i 1581, [[Oudenaarde]] i 1582, [[Dunkerque]] i 1583 og [[Brugge]] og Gent i 1584. Den 17. august 1585 vart Antwerpen erobra etter ei omleiring på fjorten månader. No rykte hertugen over [[Rhinen]] og [[Maas]], og erobra [[Zutphen]] og [[Deventer]]. I 1585 blanda [[England]] seg inn i krigen, og sende ein hær leia av [[Robert Dudley, 1. jarl av Leicester|Jarlen av Leicester]] for å støtte opprørarane. Denne hæren viste seg å vere lett motstand for dei erfarne spanjolane, og engelskmennene fekk ikkje utretta stort. England sin inntreden i krigen fekk likevel Parma til å stoppe offensiven, då han i 1588 fekk ordre om å gjere seg klar til ein invasjon av England. I 1590 måtte den spanske hæren i [[Flandern]] marsjere sørover for å intervenere i Frankrike. Over 40&nbsp;000 soldatar vart overført til styrken som deltok i Frankrike, noko som gjorde at nederlendingane fekk sjansen til å sette i gang ein offensiv. Denne offensiven vart leia av [[Maurits av Nassau]], prins av Orange, og vart ein stor suksess. Breda vart gjenerobra i eit overaskelsesåtak i 1590, noko som vart følgd opp av ein større offensiv i [[Brabant]]. I løpet av dei første åra av offensiven fall Deventer, [[Hulst i Nederland|Hulst]] og [[Nijmegen]] til opprørarane, og i 1592 gjenerobra Maurits store område i nordaust. I 1600 vann Maurits ein stor siger i [[slaget ved Nieuwpoort]]. Maurits greidde derimot ikkje å følgje opp sigersrekka, og ein spansk hær under [[Ambrogio Spinola]] erobra [[Oostende]] i 1604 etter ei lang [[omleiring]]. Spinola marsjerte så nordover inn i Dei sameinte Nederlanda, men ein ny spansk konkurs i 1607 gjorde at offensiven måtte stoppe. I [[1609]] vart ein våpenkvileavtale underteikna. Denne skulle vise seg å vare i tolv år. Avbrotet i krigen vart nytta av nederlendingane til å bygge opp flåten. == Sluttfasen == [[Fil:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|thumb|Frå overgjevinga av [[Breda]]. Måleri av [[Diego Velázquez]], 1635. [[Museo del Prado]], Madrid. ]] Etter Maurits sin død i 1625 heldt krigen fram med broren [[Frederik Hendrik av Oranien]] som leiar. Tre år før hadde Spinola og spanjolane igjen erobra Breda, men under Frederik Hendrik gjekk krigslykka i favør av opprørarane. I 1629 erobra opprørarane byen [['s-Hertogenbosch]], den største byen i [[Noord-Brabant]]. I 1632 erobra opprørarane [[Venlo]], [[Roermond]] og Maastricht. Dei neste åra prøvde Frederik Hendrik å erobre byar lengre sør, men han mislukkast med å erobre Antwerpen og Brüssel. Han møtte òg på motstand frå dei lokale innbyggjarane, som tydelegvis mislikte sine kalvinistiske landsmenn meir enn sine spanske herrar. I løpet av dei neste åra var det relativt roleg, då det etter kvart var vorte klart at spanjolane ikkje kunne gjenerobre dei nordlege provinsane, samstundes som Dei sameinte Nederlanda ikkje kunne erobre dei sørlege Nederlanda. Eit siste større spansk forsøk på å knuse opprøret kom i [[1639]], då admiral [[Antonio de Oquendo]] og ein armada med 20&nbsp;000 mann vart send mot Flandern. Denne armadaen vart knust av admiral [[Maarten Harpertszoon Tromp]] i [[slaget ved Duins]], noko som markerte den definitive slutten på Spania som den dominerande sjømilitære makta i Europa. == Fred == I samband med med [[freden i Westfalen]] og avslutninga på [[trettiårskrigen]] i 1648 vart Dei sameinte Nederlanda respekterte av Spania, noko som var slutten på åttiårskrigen. ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dutch Revolt|Dutch Revolt]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, og «[[:nb:Åttiårskrigen|Åttiårskrigen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}} den 16. februar 2008.'' </div> === Fotnotar === {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * http://dutchrevolt.leidenuniv.nl/ * http://entoen.nu/ === Litteratur === * Pieter Geyl. (1932), ''The Revolt of the Netherlands, 1555-1609''. Williams & Norgate, UK. * Pieter Geyl. (1936), ''The Netherlands Divided, 1609-1648''. Williams & Norgate, UK. * Israel, Jonathan I. (1998), ''The Dutch Republic. Its Rise, Greatness, and Fall 1477-1806'', Clarendon Press, Oxford, ISBN 0-19-820734-4. * Parker, Geoffrey (1977), ''The Dutch revolt'', Penguin books, London * Pepijn Brandon (2007), [http://www.isj.org.uk/index.php4?id=370&issue=116 "The Dutch Revolt: a Social Analysis"] from [[International Socialism journal]] 116, autumn 2007. {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Åttiårskrigen| ]] [[Kategori:Protestantisme]] [[Kategori:Nederlandsk historie]] [[Kategori:Nederlandske krigar]] [[Kategori:Spanske krigar]] [[Kategori:Konfliktar på 1500-talet]] [[Kategori:Konfliktar på 1600-talet]] 0ds36185ig9ysc85ff4ep1yn0mo3z1e 0 83607 3679371 3565131 2026-10-16T18:13:06Z Namnlaus 129751 3679371 wikitext text/x-wiki [[Fil:Westfaelischer_Friede_in_Muenster_(Gerard_Terborch_1648).jpg|mini|Ratifiseringa av Münstertraktaten - måla av Gerard Terborch i 1648]] '''Freden i Westfalen''' refererer til to fredsavtalar proklamert [[25. oktober]] [[1648]] frå rådhusa i dei to forhandlingsbyane [[Osnabrück]] og [[Münster]] i [[Nordrhein-Westfalen|Westfalen]] i [[Tyskland]], etter om lag åtte år med forhandlingar om avsluttinga av [[trettiårskrigen]]. Formelt bestod han av to hovudtraktatar, Osnabrückavtalen signert 15. mai 1648 og Münsteravtalen signert 25. oktober same år, og ei rekkje protokollar inngått mellom [[Det tysk-romerske riket]] på den eine sida og [[Frankrike]] og [[Sverige]] med sine allierte på den andre. Avtalen involverte keisar [[Ferdinand III av Det tysk-romerske riket|Ferdinand III]] av [[Habsburg]], dei andre [[fyrstar i Det tysk-romerske riket|tyske fyrstane]], [[Spania]], Frankrike, Sverige og representantar frå [[Dei sameinte Nederlanda]]. [[Pyrenétraktaten]], signert i [[1659]], som enda krigen mellom Frankrike og Spania, vert stundom òg rekna som ein del av overeinskomsten. [[Fil:Triumphus Pacis.jpg|mini|venstre|Allegori av freden i Westfalen.]] Freden i Westfalen sørgde òg for å gjere slutt på [[åttiårskrigen]] og respekterte [[Dei sameinte Nederlanda]] sitt sjølvstende frå [[Spania]]. == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Peace of Westphalia|Peace of Westphalia]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, og «[[:nb:Freden i Westfalen|Freden i Westfalen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}} den 16. februar 2008.'' {{refslutt}} {{Avtalar i trettiårskrigen}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Trettiårskrigen]] [[Kategori:Åttiårskrigen]] [[Kategori:Svenske fredsavtalar|Westfalen]] [[Kategori:Franske fredsavtalar|Westfalen]] [[Kategori:Spanske fredsavtalar|Westfalen]] [[Kategori:Nederlandske fredsavtalar|Westfalen]] [[Kategori:Avtalar med Dei sameinte Nederlanda|Westfalen]] [[Kategori:Tysk-romerske avtalar|Westfalen]] [[Kategori:Brandenburgske avtalar|Westfalen]] [[Kategori:Historia til Nordrhein-Westfalen]] [[Kategori:Flamske avtalar]] [[Kategori:Avtalar i 1648]] iiyw452wkl5cpudvgdxbjv6e767y1gv 0 93090 3679463 3412311 2026-10-17T09:44:04Z Johshh 122989 3679463 wikitext text/x-wiki {{Infoboks organisasjon}} '''Det Kgl. Selskap for Norges Vel''' (kortform ''Norges Vel'') vart oppretta i 29. desember 1809 for å fremje lokalt utviklingsarbeid i [[Noreg]]. Initiativtakarane var blant andre biskop [[Frederik Julius Bech]], [[Jacob Rosted]], assessor [[Peter Collett]] og grev [[Wedel-Jarlsberg]]. Alt i [[1810]] tok selskapet initiativet til pengeinnsamling til støtte for eit norsk [[universitet]] i [[Christiania]]. Seinare brukte [[Henrik Wergeland]] selskapet i arbeidet for å fremje folkeopplysing. Norges Vel har i dag til formål å arbeide for utvikling av livskraftige lokalsamfunn. Medlemmene er organisasjonar og einskildpersonar, i hovudsak med tilknyting til [[landbruk]], [[husflid]] og andre bygdenæringar. Organisasjonen deler ut ''Medaljen for lang og tro tjeneste'' og enkelte andre heidersteikn. Norges Vel forvaltar òg legat; bl.a. eit eige utdanningslegat, eit landbrukslegat og eit kultur- og miljølegat. Organisasjonen, som har nær 40 tilsette, har hovudkontoret på [[Hellerud]] i [[Skedsmo kommune]] nord for [[Oslo]]. Dei har òg avdelingskontor i [[Bergen]] og i [[Levanger]], samt eigne landkontor i [[Tanzania]], [[Kosovo]], [[Republikken Makedonia|Makedonia]] og [[Guatemala]]. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.norgesvel.no/Default.asp?WCI=DisplayGroup&WCE=1117&DGI=1117 Norges Vel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612154252/http://www.norgesvel.no/Default.asp?WCI=DisplayGroup&WCE=1117&DGI=1117 |date=2008-06-12 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske organisasjonar]] [[Kategori:Skipingar i 1809]] lz6wm20bq0i881hcrcacllp5htwbtrt 0 98857 3679391 3308649 2026-10-17T06:45:43Z Kent Wang 159768 Sintra - Palacio da Pena (20332995770).jpg 3679391 wikitext text/x-wiki {{geoboks|fjellkjede}} '''Sintrafjella''' eller '''Serra De Sintra''' er ei fjellkjede vest i [[Portugal]]. Det høgaste punktet er 529 meter over havet nær [[Sintra]]. Fjellkjeda strekkjer seg 1 km frå feriebyen Sintra til [[Cabo da Roca]] ved [[Atlanterhavet]]. I antikken var fjellkjeda kjend som ''Lunae Mons'' (Månefjella) og var staden der jaktgudinna Cynthia (eller Diana) heldt til. [[Fil:Sintra - Palacio da Pena (20332995770).jpg|mini|venstre|Palácio da Pena i Sintrafjella]] == Kjelder == {{refstart}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sintra Mountains|Sintra Mountains]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 23. juni 2008.'' {{refslutt}} {{koord|38|47|14|N|9|23|30|W|vising=tittel|source:ptwiki}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fjell i Portugal]] 3wd8hdvecrxd6xnvfq5jy4xnggo5ojd 0 101223 3679455 3506664 2026-10-17T09:16:54Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679455 wikitext text/x-wiki {{infoboks vitskapsfolk |bilete=David Hume.jpg |bilettekst=David Hume måla av [[Allan Ramsay]] i 1766. }} '''David Hume''' ({{levde|26. april|1711|25. august|1776|Hume}}) var ein [[Skottland|skotsk]] [[filosof]], [[økonom]] og [[historikar]] som hadde innverknad på vestleg filosofi og den skotske opplysningstida. Opphavleg var Hume mest kjend for arbeidet sitt som historikar, men i nyare tid har tyngda av akademisk merksemd vore på filosofien hans. Han skreiv ''[[History of England]]'', som i lang tid var standardverket på det temaet. Hume var den fyrste moderne filosofen som maksla ein gjenomført [[naturalisme|naturalistisk]] filosofi. Det viktigaste trekket ved denne filosofien var at han forkasta den då dominerande oppfatninga av [[sinn|menneskesinnet]] som ein mindre utgåve av det [[gud]]dommelege sinnet. Dette gjorde at Hume ogso forkasta idéen om at menneskesinnet hadde ein mest gudommeleg innsikt om røynda. Hume meinte at ein i staden burde bruka [[empirisme|empiriske]] metodar for å forklåra fenomen i menneskesinnet. Hume vart sterkt påverka av [[empirisme|empiristane]] [[John Locke]] og [[George Berkeley]], [[fransk]]e filosofar, som [[Pierre Bayle]], og andre engelsktalande intelektuelle, som [[Isaac Newton]], [[Samuel Clarke]], [[Francis Hutcheson]], [[Adam Smith]] og [[Joseph Butler]]. == Bakgrunn == David Home, son av advokaten Joseph Home frå [[Chirnside]], og Katherine Lady Falconer, vart fødd [[26. april]] [[1711]] i eit husværkompleks på nordsida av Lawnmarket i [[Edinburgh]]. Han endra stavemåten av namnet til Hume i 1734, av di engelskmenn hadde vanskar med å uttala «Home» etter skotske uttalereglar. Hume vitja ofte familien i Chirnside. Han gifta seg aldri. === Utdanning === Familien til Hume sende han til [[universitet]]et i [[University of Edinburgh|Edinburgh]] då han var mellom ti og elleve år gamal.<ref>{{Cite journal|last=Morris|first=William Edward|last2=Brown|first2=Charlotte R.|date=2022|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|title=David Hume|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2022/entries/hume/|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University}}</ref> På den tida var det vanleg å byrja på universitetet i fjortenårsalderen. I byrjinga vurderte han å lesa juss, men fekk etter kvart interesse for filosofi. Han hadde liten respekt for professorar. Han fortalde ein ven i [[1735]] at, «det finst ingenting ein kan læra frå ein professor som ein ikkje kan finna i ei bok.»{{Treng kjelde}} I attenårsalderen fekk Hume ein filosofisk innsikt som opna «ei ny tankeverd» for han, som inspirerte han til å fokusera på filosofi. Han fortalde ingen kva denne tankeverda var, og kommentatorar har kome med mange forslag. På denne tida avgjorde han at han skulle bruka i minsto ti år på å lesa og skriva. Han kom nær eit nervøst samanbrot, og avgjorde at han trong eit meir aktivt liv for å kunna halda fram med læring. === Karriere === Hume hadde valet mellom å arbeida som omvandrande privatlærar eller som kaupmann, og han valde sistnemnde. I [[1734]], etter nokre månader som handelsmann i [[Bristol]], drog han til [[La Fièche]] i [[Anjou]], [[Frankrike]]. Han var ofte i samrøda med [[jesuitt]]ane ved den dåverande jesuittskulen (no [[Prytanée National Militaire]]), skulen som [[Descartes]] gjekk på. Han brukte mest alle sparepengane sine dei fire åra han var der på å skriva ''A Treatise of Human Nature''. Hume levde eit veldig sparsamt liv. Han fullførte ''A Treatise'' då han var 26 år gamal. No vert denne boka rekna av mange akademikarar som det viktigaste verket hans Hume, og ein av dei viktigaste bøkene i vestleg filosofi, men ho var i fyrstninga dårleg motteke av engelske filosofar, som skildra boka som «abstrakt og uforståeleg». Trass dette skreiv Hume seinare at han snart kom seg av vonbrotet, og tok til å skriva att. Han skreiv ein forkorta versjon av førre boka, som han gav ut anonymt, i von om å gjera hovudverket meir forståeleg. Etter at ''Essays Moral and Political'' kom ut i 1744 søkte Hume om stillinga som professor i moralfilosofi ved universitetet i Edinburgh, men stillinga gjekk til William Cleghorn av di presteskapet i Edinburgh bad bystyret om ikkje å tilsetja Hume, som hadde [[ateist]]iske tendensar. Under [[jakobittopprøret]] i [[1745]] underviste Hume markien av Annandale. Det enda etter om lag eit år. Det var då Hume byrja på sit store historiske verk ''The History of Great Britain''. Det tok femten år å skriva, og var til slutt på over ein million ord. Ho var gjeve ut i seks band mellom [[1754]] og [[1762]]. Frå [[1746]] til [[1749]] arbeida Hume som sekretær for Løintnantgeneral St. Clair, og skreiv ''Philosophical Essays Concerning Human Understanding'', som seinare var gjeve ut som ''An Enquiry Concerning Human Understanding''. Denne vart noko betre motteke enn ''A Treatise''. Hume vart sikta for [[kjetteri]], men vart forsvart av unge geistlege vener, som argumenterte med at som ateist stod han utanfor kyrkjeleg domsmakt. Trass frikjenninga fekk ikkje Hume stillinga som professor i filosofi ved universitetet i [[University of Glasgow|Glasgow]]. Dette var kanskje grunna motstand frå Thomas Reid, som same året skreiv ein kristeleg kristen av Hume sin metafysiske argumentasjon. Etter at Hume vende attende til Edinburgh i 1752 fekk han stilling som universitetsbibliotekar, ein stilling som han seinare skreiv hadde låg løn, men som gav han tilgang til eit stort bibliotek, og gjorde det mogleg for han å halda fram med historisk forsking for ''The History og Great Britain''. Hume vart røynd som historikar. Det enorme verket hans, som skildrar britisk historie frå dei saksiske kongedøma til den ærerike revolusjonen, var veldig populært. Han skildra det politiske mennesket som eit vanedyr, med ein tendens til å godta etablerte styresmakter so lenge tidene er gode. Hume sjølv meinte at hans einaste verk som var vellukka då det fyrst kom ut, var Political Discourses, som kom ut i 1752.{{Treng kjelde}} == Filosofi == Hume stod for ein [[Utilitarisme|utilitaristisk]] [[Etikk|etisk]] teori, der han freista å skildra kvar [[Moral|moralen]] til menneske kom frå og korleis ein kunne nytta han rett. Hovudsakleg var teorien basert på [[non-kognitivisme]] og [[emotivisme]]. Hume meinte at alle normale menneske var født med moral. Menneske sine moralske vurderingar hadde ikkje noko kunnskapsgrunnlag (non-kognitivisme). Kjensler var drivkrafta som førte til handling, igjennom sympati, medan fornuft var kunnskap og erfaring som baserte seg på kjenslene (emotivisme). Det gode og det onde var ein respons i menneske som ikkje fanst på ein objektiv måte. Gode handlingar kunne derimot gjeva menneske ei god kjensle, og dårlege handlingar kunne gjeva menneske ei dårleg kjensle. «Fornufta var kjenslene sin slave» og dermed underordna kjenslene. Menneske sine moralske handlingar kunne dermed ikkje vera basert på logisk tenking og fornuft elles.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Alnes|first=Jan Harald|date=2022-09-22|title=David Hume|url=http://snl.no/David_Hume|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref><ref>{{Citation|title=David Hume {{!}} lex.dk|url=https://denstoredanske.lex.dk/David_Hume|website=Den Store Danske|accessdate=2022-10-26|language=da}}</ref> Hume argumenterte vidare for at det ikkje fanst ein logisk overgang frå ''er'' til ''bør''. Han meinte det var ei ugild slutning å seia kva ein ''burde'' gjera ut frå korleis noko ''var'', òg kjend som er/bør-problemet. Det å gå frå normativt til deskriptivt var ei feilslutning, ifylgje Hume.<ref name=":0" /> Tanken var at deskriptive fråsegner hadde ein sanningsverdi, medan normative fråsegner hadde ikkje dette. == Religion == Hume skreiv tidleg eit essay, ''Of Superstition and Religion'', som tente som grunnlag for sekulær tenking om religionshistorie. Kritikarar av religion på Hume si tid laut uttrykka seg forsiktig. Få år før Hume vart fødd vart Thomas Aikenhead, ein 18 år gamal universitetsstudent, stilt for retten, dømd og hengd for blasfemi då han sa at kristendom var tøv. Hume fylgde vanleg skikk, og uttrykte seg gjenom dialog mellom fiktive personar. Han kjende seg ikkje ved forfattarskapen av essayet før året han døydde, [[1776]]. Essaya ''On Suicide, On the Immortality of the Soul'', og ''Dialogues concerning Natural Religion'' vart ikkje utgjevne før etter han døydde, og jamvel då stod korkje Hume eller opptrykkaren nemnde på verket. Hume vart forkasta som kandidat til mange stillingar av di han var ateist.{{Treng kjelde}} == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{Treng kjelder}} {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:David Hume|David Hume]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. juli 2008.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{wikisource|David Hume (1711-1776)}} {{commonskat}} * [https://filosofi.no/david-hume/ David Hume] i Filosofi.no {{politiske filosofar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skotske filosofar]] [[Kategori:Skotske historikarar]] [[Kategori:Britiske filosofar]] [[Kategori:Britiske historikarar]] k1anahirdju1anmiejpsx7tobdr249c 0 110308 3679384 3599471 2026-10-16T19:17:50Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679384 wikitext text/x-wiki [[Fil:N Astrup-Kjerringa med lykta.jpg|mini|''Kjerringa med lykta'' av [[Nikolai Astrup]].]] Ei '''kjerring''', av [[norrønt]] ''kerling'', er ei gift [[kone]] eller ei gammal [[kvinne]] av det breie lag av folket. Ordet seier noko om kjønn, samfunnslagslag og alder eller ektesapeleg status; for somme kan det ha ein negativ biklang eller bli oppfatta direkte nedsetjande. == Ordsoge == {{sitat|tekst=Lat det vera Kjerring elder Kall; den klokaste styrer best.|opphav=Norsk [[ordtak]], etter [[Ivar Aasen]]: ''[[Norske Ordsprog]]''|flyt=venstre|info=tekst}} {{sitat|tekst=Og Herren Gud bygde ei kvinna av det sidebeinet han tok av mannen, og leidde henne fram til honom. Då sagde mannen: «Dette er då bein av mine bein og kjøt av mitt kjøt. Ho skal kallast kjerring; for ho er teki av ein kar.»|opphav=[[Fyrste mosebok|1. mos.]] 2.22-23 i [[Studentmållagsbibelen]], 1921|info=Og Herren Gud bygde ei kvinna av det sidebeinet han tok av mannen|kommentar=Ordspelet «isj» (mann) - «isjsja» (kvinne) vart tidl. omsett «kar» - «kjerring» på nynorsk, «mann» - «manninne» på riksmål.}} Det norrøne ordet ''kerling'' er avleia av norrønt ''karl'', som vi i moderne norsk finn att i orda 'kar' og '[[kall]]'. == Ulik bruk av ordet «kjerring» == På bygdene i Noreg har ordet helst vore bruka om kvinner av folket – borgarfruer og embetsmannsfruer er kalla [[dame]]r. Såkalla «fint folk» vil derfor oppfatte ordet kjerring som nedsetjande, og ordet har i mange kretsar ein negativ biklang. Ein finn døme på ein nøytral eller positiv bruk av ordet i omgrep som «kjerringemne», ei ein gjerne kan gifta seg med, og «[[gardkjerring]]», ei kone som har sin eigen gard eller er gift med gardbrukaren. Meir negativt lada omgrep er «skravlekjerring» og «[[sladder|sladrekjerring]]», om kvinner som ikkje har anna å gjera enn å snakka om andre. {{sitat|tekst=Vi jenter er noen ekte kjerringer. Og jo eldre du blir, desto mer kjerring blir du.|info=tekst|kjelde=«Kåte menn og troll til kjerringer» i [[ABC Nyheter]], 2008|kommentar=Døme på negativt lada bruk av ordet «kjerring»}} I nokre samanhengar er ordet «kjerring» eit [[skjellsord]] som kan brukast om ei kvinne som oppfører seg svært dårleg mot andre, på same måte som «hurpe» eller engelsk «bitch». Ein kan også fornærma ein mann ved å kalla han «kjerring», men skulder han då for vere [[umandig]]. == Kjerringar i tru og dikting == [[Fil:Th. Kittelsen- Kjerringa ved peisen (7156808850).jpg|mini|''Kjerringa ved peisen'' av [[Theodor Kittelsen]], ei typisk trollkjerring.]] Ein finn ordet «kjerring» mykje brukt i faste omgrep og innsamla tekstar frå norsk [[munnleg litteratur]], som [[ordtak]], [[song]]ar og [[eventyr]], noko som speglar den utbreidde, nøytrale bruken av ordet i tidlegare tider. Her kan «kjerring» visa til ei kva som helst kone, som ei mor eller kone, «[[Kjerringa med staven]]», eller noko som kom uventa «som julekvelden på kjerringa». I [[skjemteeventyr]] treffer ein gjerne vriene og vanskelege kjerringar, som «Kjerringa mot strømmen» eller «Dumme menn og troll til kjerringar». I [[undereventyr]] er det vanleg at ein [[helt]] treffer stygge og gamle koner som blir gode hjelparar om han gjev dei [[respekt]]. Ein annan rolle for kjerringa i folkekulturen er [[trollkjerring]]a. Fleire europeiske kulturar har tradisjonar der gamle kjerringar kan ha magiske evner. Av skikkelsar som gjerne tek kjerring-form finn ein mellom anna dei [[moirai|tre greske skjebnegudinnene]], særleg ei av dei, Atropos, og keltiske gudinner som [[Badb]], [[Cailleach]] og [[Morrígan]]. I engelskspråkleg kultur har idéen om kjerringskikkelsen (''hag'' eller ''crone'' på engelsk) ført til førestillingar både om ein eigen type skremmande vesen som har form som ei [[grotesk]] gammal kone. Dette har gjort at ein finn eigne, ikkje-menneskelege vesen kalla «Hag» i [[fantastisk litteratur]] og [[RPG|rollespel]] som [[Dungeons & Dragons]]. Innan [[nyheidensk]]e retningar som [[wicca]] eller [[nydruidisme]] har ein derimot ført vidare den mektige sida ved kjerring-førestillinga. Her er «Crone» den tredje forma av [[trippelgudinna]], det tredje stadiet i eit kvinneliv, etter [[overgangsalderen]], eller eit symbol på [[aldring]] og [[død]]. == Annan bruk av ordet == * «Kjerring» kan vera ein kjepp å hengje [[kaffikjele]]n på over [[bål]]et. * Å «lage ei kjerring» kan vise til å falle under [[skihopp]], medan å «reise kjerringa» kan vise til å reise seg etterpå. Omgrepet blir også brukt i overført tyding. * «[[Kjerringråd]]» blir brukt om ulike nedarva råd om husstell, [[folkemedisin|botemiddel]] og liknande '''Stader:''' * [[Kjerringa]] er ein fjelltopp på Sunnmøre. * [[Kjerringøy]] er ei halvøy i Nordland. Namnet kan koma av at ei kjerring dreiv der åleine. '''Plantar:''' * [[kjerringris]] er eit anna namn på [[dvergbjørk]] * [[kjerringrokk]] er eit anna namn for planten [[åkersnelle]]. == Kjelder == * [[Hjalmar Falk|Falk]] og [[Alf Torp|Torp]] 1903: ''Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog'' Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6 * [http://www.ordnett.no/6.html Norsk Riksmålsordbok på nett]{{Død lenkje}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Hag|Hag]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, og «[[:en:Crone|Crone]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}} den 16. oktober 2008.'' ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.dagbladet.no/kultur/jeg-er-ganske-enkelt-ei-kjerring-eureka/67611656 Jeg er ganske enkelt ei kjerring. Eureka!]. Ida Jackson i ''Dagbladet''. [[Kategori:Kvinner]] [[Kategori:Skjellsord]] [[Kategori:Ord frå norrønt]] 17f7ttt2gesyb8zqb7epvfmzc21xkfj 0 111820 3679397 3303069 2026-10-17T07:40:12Z Alexgjoroy 129349 Nytt namn 3679397 wikitext text/x-wiki {{Infoboks kjøpesenter | namn = Thon Senter Lagunen | bilete = Nye Lagunen senter.jpg | offisielt namn = Thon Senter Lagunen | adresse = Laguneveien 1<br />5239 Rådal | opna = [[7. september]] [[1985]] | etasjar = 4 | butikkar = 198 | parkering = 2 222 }} [[Fil:LagunenStorsenter.jpg|mini|Lagunen Storsenter]] '''Thon Senter Lagunen''', tidlegare '''Lagunen Storsenter''', som ligg i bydelen [[Fana]] i [[Bergen]] i Laguneveien 1 er det største kjøpesenteret i [[Noreg]] målt i omsetning. Kjøpesenteret blei opna [[7. september]] [[1985]] og har i dag over 180 butikkar. Kjøpesenteret og Laguneparken har over 100&nbsp;000 besøkande kvar veke,<ref>{{Citation|title=Om senteret|url=https://lagunen.no/praktisk-informasjon/om-senteret/|website=Lagunen Storsenter|accessdate=2020-10-21|language=no}}</ref> det vil seia omtrent 6 millionar besøkande kvart år. Der er 2 200 parkeringsplassar, der 700 plasser i parkeringshus. Laguneparken hadde i 2007 ein omsetning på 2,540 milliardar kroner. Ambisjonane til Lagunen i 2008 er å runde kr. 2,6 milliardar i omsetning. Lagunen består totalt av ca. 75&nbsp;000 kvadratmeter bygningsmasse fordelt på ca 170 mål tomteareal. Utviklinga av området vert styrt gjennom selskapa Lagunen AS og Lagunen Eiendom AS. Grunnlegginga av Lagunen blei gjort av Nordås industrier A/S med arkitekt Jan Olav Reither og bygd der lokala deira tidlegare stod.<ref>{{kjelde bok|tittel=Bergen Byleksikon|forfattar=Gunnar Hagen Hartvedt|forlag=Kunnskapsforlaget|utgåve=4.|dato=2003|isbn=82-573-1036-0|stad=Oslo}}</ref> Selskapet er i dag ein del av [[Olav Thon]] Gruppen. [[Bybanen i Bergen]] går forbi Lagunen på strekninga frå sentrum til [[Bergen lufthamn, Flesland]]. Lagunen Storsenter endra namn til Thon Senter Lagunen i mars 2026.<ref>{{Kjelde www|url=https://thonsenter.no/lagunen/nyhet/lagunen-storsenter/|tittel=Lagunen Storsenter blir Thon Senter Lagunen|forfattar=Thon Senter|språk=Norsk|utgjevar=Thon Senter|vitja=17. oktober 2026}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byggverk i Fana]] [[Kategori:Kjøpesenter i Vestland]] [[Kategori:Skipingar i 1985]] 1ivcjaw44eezh8rwewxoxks2wk5zyri 0 112327 3679414 2969355 2026-10-17T08:08:05Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679414 wikitext text/x-wiki {{Infoboks elv |namn =Tsna |utspring = [[Valdajhøgdene]] |munning = [[Mstino]]sjøen |land = Russland |lengd =160 |middelvassføring = 12.3 |nedslagsfelt = 4390 }} '''Tsna ''' ([[russisk]] Цна) er ei [[elv]] i [[Tver oblast]] i [[Russland]] og ei av sideelvane til [[Volga]] frå venstre. Elva er 160&nbsp;km lang og har eit [[nedslagsfelt]] på {{areal|4390}}. Elva har ei middelvassføring på 12,3 m³/s, målt 38&nbsp;km frå munningen. Elva spring ut frå myrområda i Tsinskhøgdene, ein utløpar av [[Valdajhøgdene]]). Elva renn gjennom [[Vysjnevolotskoje-reservoaret]], og mellom reservoaret og munningen i Mstino-sjøen (ei strekning på 7&nbsp;km) går elva nesten heilt inne i byen [[Vysjnij Volotsjok]]. Mstino-sjøen drenerer via [[Msta]], [[Volkhovelva|Volkhov]] og [[Neva]] til [[Finskebukta]]. Tsna var tidlegare ein viktig del av vassvegen over frå [[Volga]] til [[Novgorod]], og seinare til [[St. Petersburg]]. == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tsna (Tver oblast)|Tsna (Tver oblast)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 2. november 2008.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elvar i Russland]] [[Kategori:Elvar i Tver oblast]] abqxfe7axj9kub32lj8f8js1wnobmwt 0 112381 3679413 2982623 2026-10-17T08:07:52Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679413 wikitext text/x-wiki {{Infoboks elv |namn =Uda |bilete = |utspring = |munning = [[Okhotskhavet]] |land = Russland |lengd =457 |middelvassføring = 800 |nedslagsfelt = 61300 }} '''Uda''' ([[russisk]] Уда) er ei [[elv]] i [[Khabarovsk kraj]] i [[Russland]]. Elva er 457&nbsp;km lang og har eit [[nedslagsfelt]] på {{areal|61300}}. Elva har ei middelvassføring på 800 m³/s. Uda munnar ut i [[Okhotskhavet]] ved byen [[Tsjumikan]]. Elva er gytestad for [[laks]]. == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Уда (река, Хабаровский край)|Уда (река, Хабаровский край)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ru}}, den 2. november 2008.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elvar i Russland]] [[Kategori:Elvar i Khabarovsk kraj]] r7oydvfvd03dshzp4y758cy3wjqd13s 0 112382 3679412 2982625 2026-10-17T08:07:48Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679412 wikitext text/x-wiki {{Infoboks elv |namn =Khor |utspring = [[Sikhote-Alin]] |munning = [[Ussuri]] |land = Russland |lengd =453 |middelvassføring = 388 |nedslagsfelt = 24700 }} '''Khor''' ([[russisk]] Хор) er ei [[elv]] sør i [[Khabarovsk kraj]] i [[Russland]] og ei av dei største sideelvane til [[Ussuri]]. Elva er 453&nbsp;km lang og har eit [[nedslagsfelt]] på {{areal|24700}}. Elva har ei middelvassføring på 388 m³/s. Elva spring ut på vestsida av [[Sikhote-Alin]]-fjella og nær landsbyen Khor munnar Khor ut i Ussuri. Dei største sideelvane hennar er Mata, Katen, Kafen, Tsjerenaj, Tsjui, Sukpai og Kabuli. Khor betydde «djevelen» i språket til det lokale folket. == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Хор (река)|Хор (река)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ru}}, den 2. november 2008.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elvar i Russland]] [[Kategori:Elvar i Khabarovsk kraj]] 55hm0hr3sj3efs2lfy2hl356nh4rbtk 0 112384 3679411 2982626 2026-10-17T08:07:43Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679411 wikitext text/x-wiki {{Infoboks elv |namn =Agan |munning = [[Tromegan]] |land = Russland |lengd =544 |middelvassføring = 260 |nedslagsfelt = 32200 }} '''Agan''' ([[russisk]] Аган) er ei [[elv]] på [[Den vestsibiriske sletta]] i [[Khanty-Mansia]] i [[Russland]] og ei av sideelvane til [[Tromegan]] frå venstre nær munningen hennar til [[Ob]]. Elva er 544&nbsp;km lang og har eit [[nedslagsfelt]] på {{areal|32200}}. Elva har ei middelvassføring på 260 m³/s. Elva får vasstilførsel gjennom snø og ren, og er isdekt frå slutten av november til mai. Ved Agan ligg byen [[Raduzjnyj i Khanty-Mansia|Raduzjnyj]]. == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Аган (река)|Аган (река)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ru}}, den 2. november 2008.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elvar i Russland]] [[Kategori:Elvar i Khanty-Mansia]] bqohn6w6ghm9lw84qenrb5xwa858x3n 0 112385 3679410 2982627 2026-10-17T08:07:36Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679410 wikitext text/x-wiki {{Infoboks elv |namn =Bolsjoj Jugan |utspring = |munning = [[Ob]] |land = Russland |lengd =1063 |nedslagsfelt = 34700 }} '''Bolsjoj Jugan''' ([[russisk]] Большой Юга́н) er ei [[elv]] søraust i [[Khanty-Mansia]] i [[Russland]] og ei av sideelvane til [[Ob]] frå venstre. Elva er 1063&nbsp;km lang og har eit [[nedslagsfelt]] på {{areal|34700}}. Elva oppstår i Vasiuganja-myrene og renn gjennom våtmarksområde på [[Den vestsibirske sletta]]. Ho har mange sideelvar og den største av desse er [[Malyj Jugan]]. Det finst om lag 8000 innsjøar i tilsigsområdet hennar med eit samla areal på 545&nbsp;km². Bolsjoj Jugan er islagd frå oktober til tidleg i mai. == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Большой Юган|Большой Юган]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ru}}, den 2. november 2008.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elvar i Russland]] [[Kategori:Elvar i Khanty-Mansia]] [[Kategori:Sideelvar til Ob]] s01kios1jitqhlcmmzdb05flr65q0rr 0 112386 3679409 2982628 2026-10-17T08:07:31Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679409 wikitext text/x-wiki {{Infoboks elv |namn =Vatinskij Jegan |munning = [[Ob]] |land = Russland |lengd =593 |nedslagsfelt = 3190 }} '''Vatinskij Jegan''' ([[russisk]] Ватинский Еган) er ei [[elv]] på [[Den vestsibirske sletta]] i [[Khanty-Mansia]] i [[Russland]] og ei av sideelvane til [[Ob]] frå høgre. Elva er 593&nbsp;km lang og har eit [[nedslagsfelt]] på {{areal|3190}}. Kjelda hennar er på sørsida av Aganskogo Uvala og ho renn gjennom myrlendt [[taiga]]. Det meste av vasstilførselen hennar er snøsmelting. Det finst store førekomstar av olje og gass i nedslagsfeltet til Vatinskij Jegan. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Ватинский Еган|Ватинский Еган]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ru}}, den 2. november 2008.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elvar i Russland]] [[Kategori:Elvar i Khanty-Mansia]] [[Kategori:Sideelvar til Ob]] 3m2xvpkyfa6qggtorw76ld72my6a73f 0 112387 3679408 2982629 2026-10-17T08:07:18Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679408 wikitext text/x-wiki {{Infoboks elv |namn =Vakh |bilete = |munning = [[Ob]] |land = Russland |lengd =964 |middelvassføring = 504 |nedslagsfelt = 76700 }} '''Vakh''' ([[russisk]] Вах) er ei [[elv]] på [[Den vestsibirske sletta]] i [[Khanty-Mansia]] i [[Russland]] og ei av sideelvane til [[Ob]] frå høgre. Elva er 964&nbsp;km lang og har eit [[nedslagsfelt]] på {{areal|76700}}. Elva har ei middelvassføring på 504 m³/s. Elva spring ut nær vasskiljet mellom Ob, [[Jenisej]] og [[Taza]], og renn gjennom eit område med myrlendt [[taiga]]. Dei største sideelvane hennar er Kulynigol, Sabun og Kolikegan frå venstre og Bolsjoj Megtygegan frå høgre. Vakh munnar ut i Ob 10&nbsp;km ovanfor [[Nizjnevartovsk]]. == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Вах (река)|Вах (река)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ru}}, den 2. november 2008.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elvar i Russland]] [[Kategori:Elvar i Khanty-Mansia]] [[Kategori:Sideelvar til Ob]] 2dnxzepht3lcjokuvt816gx0drqye9p 0 112388 3679407 2982630 2026-10-17T08:07:11Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679407 wikitext text/x-wiki {{Infoboks elv |namn =Kazym |bilete = |utspring = |munning = [[Ob]] |land = Russland |lengd =659 |middelvassføring = 267 |nedslagsfelt = 35600 }} '''Kazym''' ([[russisk]] Казы́м) er ei [[elv]] på [[Den vestsibirske sletta]] i [[Khanty-Mansia]] i [[Russland]] og ei av sideelvane til [[Ob]] frå høgre. Elva er 659&nbsp;km lang og har eit [[nedslagsfelt]] på {{areal|35600}}. Elva har ei middelvassføring på 267 m³/s. Byen [[Belojarskij]] ligg ved Kazim. == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Казым (река)|Казым (река)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ru}}, den 2. november 2008.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elvar i Russland]] [[Kategori:Elvar i Khanty-Mansia]] [[Kategori:Sideelvar til Ob]] ibu5esu9v93f835xfkafsa58plal2o0 0 112394 3679406 3097877 2026-10-17T08:04:43Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679406 wikitext text/x-wiki {{sjå|Anjuj i Khabarovsk kraj}} {{Infoboks elv |bilete=Kolyma-IT.png |namn =Anjuj |munning = [[Kolymaelva|Kolyma]] |land = Russland |lengd =738 |middelvassføring = 650 |nedslagsfelt = 107000 }} '''Anjuj''' ([[russisk]] Анюй) er ei [[elv]] i [[Tsjukotka]] og [[Sakha]] i [[Russland]] og ei av sideelvane til [[Kolymaelva|Kolyma]] frå høgre. Elva er 738&nbsp;km lang og har eit [[nedslagsfelt]] på {{areal|107000}}. Elva har ei middelvassføring på 650 m³/s. Anjuj munnar ut i deltaområdet til Kolyma, berre om lag 100&nbsp;km frå munningen til sjølve Kolyma. Anjuj oppstår der elvane [[Bolsjoj Anjuj]] og [[Malyj Anjuj]] renn saman, like før Anjuj munnar ut i Kolyma. Sjølve Anjuj er derfor i røynda ikkje meir enn om lag 20&nbsp;km lang. Anjuj kan vere islagd i opp til ni månader av året. Området er dekt av [[tundra]], myrer og små innsjøar. == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anyuy River (Sakha)|Anyuy River (Sakha)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. november 2008.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Elvar i Russland]] [[Kategori:Elvar i Tsjukotka]] [[Kategori:Elvar i Sakha]] 2s2m0qpxbd2cbdmjfu7i2nz8tnuk47y 0 113832 3679503 3236955 2026-10-17T10:37:05Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679503 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Peder Morset''' ({{levde|4. april|1887|19. mai|1943|Morset, Peder}}) var ein norsk lærar frå [[Selbu]] som under [[Noreg under andre verdskrigen|andre verdskrigen]] gjennom engasjement i [[lærarfronten]] vart dregen inn i motstandsarbeidet som kurer. Familien kom i søkjelyset til [[Gestapo]], og under ei flukt i fjellet vart sonen [[Oddmund Morset]] skoten, medan Peder og sonen [[Helge Morset|Helge]] vart tekne til fange. Foreldra til Peder var Ingeborg og Ole, gardbrukarar på Morset i Selbu. Peder Morset vart skoten på [[Kristiansten festning]] 19. mai 1943. ==Kjelder== * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=279 Norsk krigsleksikon 1940-45] *[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=6543&idx_id=6543&uid=ny&idx_side=-139 ør-Trøndelag fylke, Selbu i Selbu, Ministerialbok nr. 695A08 (1878-1891), Fødte og døpte 1887, side 136.] == Litteratur == * Hansson, Per, ''Og tok de enn vårt liv'', 1963 {{historiespire}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norsk motstand under andre verdskrigen]] [[Kategori:Folk frå Selbu]] dz777pk6lzjq3lqmt5f3c76gdnmwimu 3679528 3679503 2026-10-17T11:30:52Z Ranveig 39 3679528 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Peder Morset''' ({{levde|4. april|1887|19. mai|1943|Morset, Peder}}) var ein norsk lærar frå [[Selbu]] som under [[Noreg under andre verdskrigen|andre verdskrigen]] gjennom engasjement i [[lærarfronten]] vart dregen inn i motstandsarbeidet som kurer. Familien kom i søkjelyset til [[Gestapo]], og under ei flukt i fjellet vart sonen [[Oddmund Morset]] skoten, medan Peder og sonen [[Helge Morset|Helge]] vart tekne til fange. Foreldra til Peder var Ingeborg og Ole, gardbrukarar på Morset i Selbu. Peder Morset vart skoten på [[Kristiansten festning]] 19. mai 1943. ==Kjelder== * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=279 Norsk krigsleksikon 1940-45] *[http://www.arkivverket.no/URN:kb_read?idx_kildeid=6543&idx_id=6543&uid=ny&idx_side=-139 Sør-Trøndelag fylke, Selbu i Selbu, Ministerialbok nr. 695A08 (1878-1891), Fødte og døpte 1887, side 136.] == Litteratur == * Hansson, Per, ''Og tok de enn vårt liv'', 1963 {{historiespire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norsk motstand under andre verdskrigen]] [[Kategori:Folk frå Selbu]] 2vamdw1t43k76ktby0drwig4q2e3hsp 0 119720 3679504 3547391 2026-10-17T10:38:15Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679504 wikitext text/x-wiki {{infoboks verksemd}} [[Fil:Heimskringla_-three_norwegian_editions.jpg|mini|Tre av de første utgåvene av ''[[Heimskringla|Snorres kongesoger]]'' på moderne [[norsk]] vart utgjevne av J. M. Stenersens forlag & Co. Biletet viser tittelsidene i utgåvene på [[landsmål]] og [[riksmål]] frå 1900 og praktutgåva frå 1899. {{foto|K.A. Gallis}})]] '''J.M. Stenersens Forlag AS''' er eit norsk [[forlag]], etablert i 1892 av [[Johan Martin Stenersen]]. Forlaget har tidlegare hatt namna ''J.M. Stenersen & Co.s Forlag'' og ''G. Stenersens Forlag''. Blant kjende utgjevingar frå forlaget er ''Snorre'' (1899), ei praktutgåve av [[Snorres kongesoger]] med illustrasjonar av [[Halfdan Egedius]], [[Christian Krohg]], [[Gerhard Munthe]], [[Eilif Peterssen]], [[Erik Werenskiold]] og [[Wilhelm Wetlesen]]. Året etter gav dei ut boka ''[[Svartedauen]]'' med tekst og illustrasjonar av [[Theodor Kittelsen]]. Forlaget gjekk inn i eit samarbeid med [[Nasjonal Samling]] under [[andre verdskrig|Den andre verdskrigen]] med eit spesielt ansvar for å utgi [[tysk]]e bøker omsett til norsk. Forlaget endra under krigen namn til ''G. Stenersens Forlag'', etter [[Gunnar Stenersen]], son av Johan Martin Stenersen, og gav ut [[nazisme|nazistisk]] [[propaganda]]litteratur, som i 1943 blei overteke av det nyetablerte [[Centralforlaget]]. I denne perioden var desse to, samt [[Blix forlag]], [[Atlantic forlag]], [[Viking forlag]] og [[Kamban forlag]], kalla «[[NS-forlaga]]». I nyare tid har forlaget mellom anna satsa på utgjeving av kunstbøker, mellom anna om [[Edvard Munch]]. I 2003 kjøpte [[Kagge Forlag]] selskapet frå familien Stenersen. == Kjelder == * {{offisiell nettstad}} * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=309 Norgeslexi] (Krigsleksikon, oppslagsordet ''NS-forlagene'') [[Kategori:Norske forlag]] [[Kategori:Skipingar i 1892]] [[Kategori:Nasjonal Samling]] ng4629l01kha3ix5846u5bd526t8lx2 0 120448 3679359 3618758 2026-10-16T16:02:20Z Johshh 122989 3679359 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |andre namn = Ардон |regiontype = Føderasjonssubjekt |region = Nord-Ossetia |grunnlagd = 1824 |grunnlagd1type = Bystatus |grunnlagd1 = 1964 |retningsnummer = +7 86732 }} '''Ardon''' ([[russisk]] Ардо́н, [[ossetisk]] Æрыдон) er ein by i [[Nord-Ossetia|Republikken Nord-Ossetia]] i [[Russland]] med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva [[Ardonelva|Ardon]], ei sideelv til [[Terek]], rundt 35&nbsp;km nordvest for [[Vladikavkaz]]. Han vart skipa i 1824 og fekk bystatus i 1964. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=2025}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Byar i Nord-Ossetia}} {{spire|geografi|Russland}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Busetnader grunnlagde i 1824]] lif6lo8a70e0euq329866wudqkjrzag 0 120875 3679375 3510983 2026-10-16T18:36:29Z Johshh 122989 3679375 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar}} '''Sir William Sterndale Bennett''' ({{levde|13. april|1816|1. februar|1875|Bennett, William Sternadale}}) var ein engelsk pianist og komponist som var [[professor]] i musikk ved [[Universitetet i Cambridge]] frå 1856. Han grunnla ein skole i [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn]]-[[Robert Schumann|Schumann]]-stil.<ref>{{Kjelde bok|utgjeve år=1949|tittel=Norsk allkunnebok. 2. bandet|stad=Oslo|forlag=Fonna|url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007052200055|side=1}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} {{Spire}} [[Kategori:Engelske komponistar]] tdnc0naw66i3ml71e2rbcvpui4a4q1x 0 120876 3679368 3240847 2026-10-16T18:00:50Z Johshh 122989 +Infoboks biografi 3679368 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} '''Publius Clodius Pulcher''' ('''Clodius d.e.''') ({{levde|?|-92|januar|-52|Clodius, Publius C. Clodius}}) var ein romersk politikar, av den gjeve Clodius-ætta. Han vart [[plebeiar|plebei]]- og almuge[[tribun]] frå 59 f.Kr. Clodius var motstandar av [[Cicero]], og fekk lyst han i [[utlegd]] av di han hadde avretta hjelpesmennene til [[Catilina]] utan dom. I stridane som følgde, vart Clodius myrda av [[Titus Annius Milo|Milo]] på [[Via Appia]]. Då folket laga «bålferda» for Clodius, vart rådhuset lagt i oske. == Kjelde == * Kristen Weierholt i ''[[Norsk Allkunnebok]]''. == Litteratur == * W.J. Tatum, ''The Patrician Tribune. Publius Clodius Pulcher'', Chapel Hill 1999 * L. Fezzi, ''Il tribuno Clodio'', Roma-Bari 2008 {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Romerske politikarar]] pz7tdh7yjzx3xk9z7aaouuaov2k0nw1 0 128825 3679381 3544271 2026-10-16T19:09:16Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679381 wikitext text/x-wiki [[Fil:Toompea Hill Tallinn 2006.jpg|mini|Åsen sett frå tårnet på St. Olavskyrkja]] [[Fil:Estland parliament.jpg|mini|Parlamentsbygningen]] '''Toompea''' ([[tysk språk|tysk]] ''Domberg'' eller «Domåsen») er ein [[kalkstein]]sås sentralt i [[Tallinn]], hovudstaden i [[Estland]]. Han er 20–30 meter høgare enn byen rundt og dekkjer eit område 400 &times; 250 meter. I segnene er åsen gravhaugen til [[Kalev i mytologien|Kalev]], reist i minnet hans av den sørgjande kona. På åsen ligg parlamentsbygningen i Estland, ''[[Riigikogu]]''. == Historie == Ein meiner at den første treborga, [[Lindanise]], vart bygt på åsen anten på 900- eller 1000-talet av innbyggjarar i det gamle estiske grevskapet Revalia. Han var truleg ein av dei første busette områda i det som seinare vart Tallinn. I 1219 vart borga overteken av [[Danmark|danske]] [[Dei nordlege krosstoga|krossfarar]] – leidde av [[Valdemar II]]. I følgje ei segn som er populær hos danskane, fall det aller første [[det danske flagget|danske flagget]] (''Dannebrog'') frå himmelen under eit kritisk punkt i [[slaget ved Lyndanisse|slaget]] som vart utkjempa nær borga, og danskane fekk styrke og vann difor slaget over estarane. På toppen av Toompea-borga (''[[Castrum Danorum]]'') står tårnet ''[[Pikk Hermann i Tallinn|Pikk Hermann]]'' («Høge Hermann»). Den første delen av tårnet vart bygd 1360–70, og vart seinare ombygd på 1500-talet. Flagget på toppen av tårnet er eit av dei mest kjende symbola til dei som styrte landet. Under forskjellige herskarar ([[Den tyske riddarordenen]], [[Sverige]], [[Det russiske riket]]) vart Toompea rekna som ein eigen by (''Dom zu Reval'') med eit eige styre. Byen hadde forskjellige særeigne rettar og privilegium. Toompea vart slått saman med Tallinn («den lågare byen») i 1878. Ein særeigen [[privatrett]] var i kraft i Toompea fram til 1944. Den mykje ombygde Toompea-borga, som opphavleg bestod av palasset til leiaren, ei mellomalderfestning og den ekspresjonistiske paralamentsbygningen, huser i dag [[Riigikogu|det estiske parlamentet]]. Fasaden til det klassisistiske palasset dominerer ''Lossi plats'' («Slottsplassen»), der den [[den russisk-ortodokse kyrkja|russisk-ortodokse]] [[Aleksander Nevskij-katedralen i Tallinn|Aleksander Nevskij-katedralen]], som stod ferdig i 1900 òg ligg. Andre stader på Toompea er bygningen til [[den estiske regjeringa]] (òg kjend som «Stenbock-huset»), den lutherske katedralen (''[[St. Mariakatedralen i Tallinn|Toomkirik]]''), som gav namn til Toompea (''Domberg'') og [[Det estiske vitskapsakademiet]]. {{panoramabilete|Tallinn Toompea Upper Old Town 2013.jpg|1000px|Toompea}} == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Toompea|Toompea]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. april 2009.'' </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Estisk geografi]] [[Kategori:Tallinn]] [[Kategori:Estisk historie]] 97iu0t32j3j81sq4z1soa7ye3nyp9if 0 134395 3679342 3419838 2026-10-16T13:56:13Z Johshh 122989 /* Kjelde */ lenkje er ikkje død. 3679342 wikitext text/x-wiki [[Fil:Red_flag_waving.svg|høgre|mini‎]] '''Liberal sosialisme''' betyr å vere [[sosialist]] i [[økonomi]]ske spørsmål, [[liberal]] i spørsmål om [[stat]]en og individet. Viktige bidrag til liberal tenking sidan [[1970]] har kome frå venstreliberale tenkjarar som [[John Rawls]] og [[Jürgen Habermas]]. Liberale sosialistar hevdar at skatt, omfordeling og makt til dei tilsette ikkje er illiberalt, men heller føresetnader for reell fridom for alle. Fridomen til å realisere draumane sine kan ikkje berre vere for dei rike. Ein må ifølgje liberal sosialisme supplere dei sosialistiske kjerneideane med sentrale liberale innsikter. Ein sosialistisk marknadsøkonomi, eller ein vidareutvikla [[blandingsøkonomi]] der mange av bedriftene er medarbeidareigde, kan etter liberale sosialistar sitt syn vere ein god idé. I mange spørsmål er [[venstresida]] i eit land som [[Noreg]] faktisk meir liberal enn delar av [[høgresida]], det gjeld til dømes spørsmålet om [[statskyrkjeordninga]], [[kristendom|kristne]] føremålsparagrafar og kjønsnøytral ekteskapslov. == Sjå òg == * [[Libertær sosialisme]] * [[Venstresosialisme]] * [[Demokratisk sosialisme]] * [[Sosialdemokrati]] == Kjelde == * [https://web.archive.org/web/20160312012503/http://old.dagogtid.no/nyhet.cfm?nyhetid=1540 Dag og Tid 19. juni 2009] [[Kategori:Politiske ideologiar]] e1wletutgpv7dnr506fsvqvu6h4lml1 0 134815 3679505 3242168 2026-10-17T10:39:39Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679505 wikitext text/x-wiki {{infoboks leiar}} '''Augusto Nicolás Calderón Sandino'''<ref name="Baughman">{{Kjelde www |url=http://historicaltextarchive.com/sections.php?op=viewarticle&artid=422 |tittel=Sandino, Augusto Nicolás Calderón |vitjingsdato=5. juli 2009 |etternamn=Baughman |førenamn=Carla |utgjevar=Historical Text Archive }}</ref> ({{levde|18. mai|1895|21. februar|1934|Sandino, Cesar Augusto}}) var ein [[nicaragua]]nsk motstandsleiar. Han leidde i [[1927]]-[[1933]] motstanden mot det militære nærværet til [[USA]] i [[Nicaragua]]. Han var hovudinspirator for [[FSLN]], som gjennomførte ein [[revolusjon]] i Nicaragua i [[1979]]. [[Fil:Augusto Sandino (centre).jpg|mini|venstre|Augusto César Sandino (midten) på veg til Mexico.]] Sandino vart fødd som uekte son av ein [[landeigar]] og ei [[bonde]]jente.<ref name="Baughman"/> Fram til han var 26 år gammal dreiv han for det meste med [[jordbruk]]sarbeid. Utover i 20-åra tok han arbeid som funksjonær i fleire USA-eigde selskap i [[Mellom-Amerika]]. i [[1923]] kom han til [[Mexico]], der han arbeidde som [[mekanikar]] i eit USA-eigd oljeselskap. På den tida gjekk det føre seg arbeidskampar mot dei amerikanske selskapa. Den sterkt [[nasjonalisme|nasjonalistiske]] og fiendtlege haldninga til [[USA]] ser ut til å ha vore medverkande til hans seinare politiske haldningar. I 1926 reiste han attende til Nicaragua og slutta seg til motstanden mot USAs militære nærvær. Då Sandino kom til Nicaragua heldt det akkurat på å bryte ut eit nytt [[liberal]]t opprør. Sandino organiserte og væpna derfor ei gruppe av [[gruve]]arbeidarar, som slutta seg til det liberale opprøret. Opprørarane, som hadde fått støtte av Mexico, var nær ved å ta hovudstaden [[Managua]] då USA intervenerte på dei [[konservatisme|konservative]] si side. Sandinos troppar var dei einaste som ikkje å slutta seg til den påfølgjande forsoninga mellom USA og dei liberale opprørarane i 1927. Sandino oppretta bondekooperativar i [[Nueva Segovia]] og heldt fram med motstanden, som vert sett på som det fyrste dømet på [[gerilja]]krig i [[Latin-Amerika]]. Etter at USA hadde forlate landet og gjeve det sikkerheitsmessige ansvaret vidare til Nasjonalgarden i 1933, underteikna han ein [[fredsavtale]]. Leiaren for Nasjonalgarden, [[Anastasio Somoza Garcia]], såg likevel på Sandino som ein makttrussel. Etter eit møte i februar 1934 vart han derfor arrestert og drepen av Nasjonalgarden. == Kjelder == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014072308100?page=371 Sandino, Augusto Cesar] i ''[[Pax Leksikon]]''. * {{snl|Augusto_«Cesar»_Sandino}} == Fotnotar == {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nicaraguanarar]] [[Kategori:Nicaraguanske opprørarar]] gmj6jlps1kpetza8ir6w6he5nn3c85o 0 134864 3679353 3499963 2026-10-16T15:06:37Z Johshh 122989 3679353 wikitext text/x-wiki {{Infoboks parti}} '''Det konservative partiet''' ([[engelsk]] tittel ''The Conservative and Unionist Party'') er det største [[parti]]et på [[høgresida]] i britisk politikk. Det [[konservativ]]e partiet har røter i det historiske [[Tory]]-partiet, som blei grunnlagt i [[1678]]. På grunn av dette kallar ein framleis ofte partiet for ''Tory Party'', medan medlemmene kan kallast ''Tories.'' Det konservative partiet var i regjering i Storbritannia i to tredjedelar av 1900-talet, men var i opposisjon til [[Labour]] i 13 år frå [[1997]] til [[2010]]. Frå 2010 regjerte det i koalisjon med [[Liberal Democrats|Liberaldemokratane]]. I 2015 danna det ei fleirtalsregjering. [[Kemi Badenoch]] har sidan 2024 vore leiar for Det konservative partiet. Partiet har historisk stått for ein proteksjonistisk politikk (altså motstand mot frihandel), men har sidan 1980-åra stått for ein [[Marknadsliberalisme|liberal marknadspolitikk]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|politikk|Storbritannia}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Det konservative partiet i Storbritannia| ]] [[Kategori:Britiske politiske parti]] [[Kategori:Konservative parti]] 4bxmumvmab7zus9k9t3y3euovx4zh78 0 138749 3679507 3062327 2026-10-17T10:41:33Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679507 wikitext text/x-wiki '''Sosial reform''' viser til ønsket om å endra eit [[samfunn]] gjennom [[reform]]er, til forskjell frå [[revolusjon]]erande omveltingar, eller eit [[konservativ]]t ønske om å verna om samfunnet slik det er. [[Filosof|Tenkjarar]], [[folkerørsle]]r og [[politiske parti]] er døme på grupper som kan arbeida for sosial reform. Éin type reform kan ha som føremål å betra tilhøva for vanskelegstilte grupper, til dømes [[fattigdom|fattige]], [[kvinne]]r og [[minoritet]]ar. Ein annan type, kjend som ''strukturreform'', går inn for å endra makttilhøva eller andre trekk ved korleis samfunnet verker. == Kjelder == * [https://web.archive.org/web/20030323114135/http://www.norgeslexi.com/paxlex/alfabetet/r/r02.html Reform] i ''[[NorgesLexi]]'' {{samfunnsspire}} [[Kategori:Samfunn]] [[Kategori:Politikk]] [[Kategori:Reform]] ae07pmw32844y726z8v37d19lf9ft2s 0 140126 3679346 2805575 2026-10-16T14:05:23Z Carsten Steger 112648 Aerial image of Gross Grünhorn inserted. 3679346 wikitext text/x-wiki {{Geoboks|fjell | namn = Grünhorn | bilete = Aerial image of Gross Grünhorn (view from the southeast).jpg | bilettekst = | høgdenivå = 4043 | primærfaktor = 387 | primærfaktor merknad = skardet mot [[Gross Fiescherhorn]] | fjellkjede = [[Bern-Alpane]] | region = [[Valais]] |regiontype = Kanton | kart = Switzerland location map.svg| kartposisjon = Sveits | lat_d = 46 | lat_m = 31 | lat_s = 54.8 | lat_NS = N | long_d= 8 | long_m = 04 | long_s= 39.8 | long_EW= E | stiging_dato = 7. august 1865 | stiging = Edmund von Fellenberg|stiging1 = Peter Michel|stiging2 = Peter Egger|stiging3 = Peter Inäbnit | tilkomst = Brevandring }} '''Grünhorn''' eller '''Gross Grünhorn''' (4043 moh) er eit fjell i [[Bern-Alpane]] i [[Sveits]]. Fjelltoppen ligg på egga mellom dei to største breane i [[Alpane]], [[Aletschgletscher]] i vest og [[Fieschergletscher]] i aust. Sør for fjellet stig [[Gross Wannenhorn]], og i nord [[Gross Fiescherhorn]]. == Klatresoge == [[Fil:Grünhorn.jpg|thumb|left|Austsida av Grünhorn, sett frå Finsteraarhorn-hytta]] Fyrste stiginga fann stad den 7. august 1865. Fjellpioneren Edmund von Fellenberg frå Bern, saman med fjellførarane Peter Michel, Peter Egger og Peter Inäbnit steig til topps. Dei klatra fjellet frå vestsida, turen tok til på ''Ewigschneefeld'', ein brearm til Aletschgletscher. Dei nådde toppen, trass i vanskelege vertilhøve. Dei same klatrarane hadde mislukkast å nå toppen av Grünhorn året før. Den gongen nådde dei einast til eit noko lågare punkt, kalla Grünegghorn. Ei rute opp nordaustegga vart klatra fyrste gongen den [[26. august]] [[1913]], av D. von Bethmann-Hollweg og O. Supersaxo. Sommaren 1950 klatra G. Van der Leck vestveggen. Vestpillaren vart klatra av C. Blum og U. Frei den [[27. august]] [[1967]]. == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grünhorn|Grünhorn]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 7. oktober 2009.'' </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bern-Alpane]] [[Kategori:Fjell i Alpane]] [[Kategori:Fjell i Sveits]] [[Kategori:Fjell i Valais]] ddfgzps8motomcdmicahjw9xpfqmf22 10 141668 3679367 3210502 2026-10-16T17:58:30Z Johshh 122989 3679367 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Fil:wikisource-logo.svg|15px|link=]]&nbsp;{{cite encyclopaedia|author={{{author|}}}|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica Eleventh Edition|Encyclopædia Britannica]]|title=[[:en:s:1911 Encyclopædia Britannica/{{{1|{{PAGENAME}}}}}|{{{1|{{PAGENAME}}}}}]]|edition=11.|year=1911}} {{{2|}}}</includeonly><noinclude> [[Kategori:Referansemalar for særskilde kjelder]] </noinclude> s268v5ah9g2w6aucnzeml6ttjwgpcnn 0 145953 3679508 3236182 2026-10-17T10:42:31Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679508 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Ludvig Hope''' ({{levde|17. januar|1871|26. oktober|1954|Hope, Ludvig}}) var ein norsk [[predikant]] og kristenlivsleiar. Hope var fødd i [[Masfjorden kommune]]. Han vart i ung alder omvendt til kristen tru og byrja som 19-åring som reisepredikant for det som då heitte Det norsk-lutherske Kinamissionsforbund, som seinare vart til [[Norsk Luthersk Misjonssamband]]. Han var generalsekretær i same organisasjon mellom 1931 og 1936. Hope høyrde til den kyrkjekritiske delen av lekmannsrørsla, og er kjend for foredraget sitt i 1906 der han kravde at lekmenn fekk rett til å dele ut [[nattverd]]. Under [[Noreg under andre verdskrigen|2. verdskrigen]] vart det på grunn av den tyske okkupasjonen av Noreg inngått nye mellombels alliansar innan kristen-Noreg. Hope og professor [[Ole Hallesby]], som høyrde til den konservative delen, samarbeidde med den liberale fløya, og vart ein del av den nasjonale motstandskampen. Dei to samarbeidde tett med biskop [[Eivind Berggrav]] og utgjorde leiinga av det som vart kalla [[Den mellombelse kyrkjeleiinga]]. Hope vart arrestert av tyskarane og sett på [[Grini fangeleir]] frå 13. mai til 30. august 1943. == Kjelder == * Omsett frå [[:nb:Ludvig Hope|Wikipedia på bokmål]], innhenta måndag 4. januar 2010, klokka 22:45. == Bakgrunnsstoff == *[https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=185 Om Ludvig Hope i NorgesLexi] *[[Oscar Handeland]]: ''Ludvig Hope'' [[Lunde forlag]] [[1955]] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske kristne predikantar]] [[Kategori:folk frå Masfjorden]] [[Kategori:Generalsekretærar i Norsk Luthersk Misjonssamband]] [[Kategori:Opphavleg omsett med Apertium]] o1r9l45whihtjb9q1p2d633emnt81t7 0 150945 3679374 2919154 2026-10-16T18:34:08Z Johshh 122989 3679374 wikitext text/x-wiki [[Fil:Bagietki-03.jpg|mini|Bagettar]] Ein '''bagett''' (frå fransk ''baguette'' 'liten pinne') eller parisarloff, er eit slag lyst [[brød]]<ref>{{Cite journal|date=2026-09-14|title=bagett|url=https://snl.no/bagett|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> som skil seg ut med ei sprø skorpe med skard i og ei stor lengd jamført med breidda. Tverrmålet på ein vanleg bagett er fem-seks centimeter, og lengda er opptil ein meter. Den tradisjonelle franske bagetten er laga av kveitemjøl, vatn, gjær, salt og inneheld ingen tilsetjingsstoff. Stutte bagettar blir ofte bruka som [[sandwich]]ar. == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{commonskat}} {{spire|mat}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Brød]] [[Kategori:Franske ord og uttrykk]] ei0b3uvh6u1qu30uqga3r098o3xm1g2 3679442 3679374 2026-10-17T08:42:14Z Ranveig 39 Infoboks 3679442 wikitext text/x-wiki {{infoboks mat}} Ein '''bagett''' (frå fransk ''baguette'' 'liten pinne') eller parisarloff, er eit slag lyst [[brød]]<ref>{{Cite journal|date=2026-09-14|title=bagett|url=https://snl.no/bagett|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> som skil seg ut med ei sprø skorpe med skard i og ei stor lengd jamført med breidda. Tverrmålet på ein vanleg bagett er fem-seks centimeter, og lengda er opptil ein meter. Den tradisjonelle franske bagetten er laga av kveitemjøl, vatn, gjær, salt og inneheld ingen tilsetjingsstoff. Stutte bagettar blir ofte bruka som [[sandwich]]ar. == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{spire|mat}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Brød]] [[Kategori:Franske ord og uttrykk]] jwc2hcj60b37a7dzbr8xj610vfiktws 0 163773 3679509 3419416 2026-10-17T10:46:44Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679509 wikitext text/x-wiki {{Infoboks organisasjon | namn =LO Stat | bilete =LO Stat logo.png | bilettekst = | grunnleggjar = | grunnleggjar2 = | type =Samanslutning for tilsette i [[Staten]] og [[NAVO]]-verksemder | orgnummer = | regnummer = | skipa =13.september 1939 som Statstjenestemannskartellet | dato = | år = | hovudkontor =Møllergata 10, [[Oslo]] | int = | opphav =[[Landsorganisasjonen]] (LO) | leiartittel =Leiar | leiar =[[Tone Rønoldtangen]] | stab = | verkeområde = | distrikt = | lokale ledd =[[Fylke]]skartell<br />7 distriktskontor | produkt = | tenester = | ideologi = | fokus = | misjon = | metode = | omsetjing = | inntekt = | donasjonar = | frivillige = | tilsette = | medlemmer = | undergrupper = | eigar = | motto = | url =www.lostat.no/ | oppløyst = | fotnotar = }} '''LO Stat''' er eit av dei to kartella i [[Landsorganisasjonen i Norge|LO]]. Det blei oppretta 13. september 1939 med namnet '''Statstjenestemannskartellet''', og endra namn til det noverande frå 1. januar 1996. Dei første medlemsforbunda var [[Norsk Postforbund]], [[Norsk Lokomotivmannsforbund]], [[Norsk Kommuneforbund]], Norsk Telegraf og Telefonforbund og [[Norsk Jernbaneforbund]]. Kartellet er ei «hovudsamanslutting av LO-forbund som organiserer arbeidstakarar i [[Den norske staten|Staten]] og [[NAVO]]-verksemder»<ref>{{Citation |title=Organisasjonen LO Stat |url=http://www.lostat.no/spesial.aspx?m=9&amid=29 |accessdate=2010-09-04 |archive-date=2010-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112083129/http://www.lostat.no/spesial.aspx?m=9&amid=29 |url-status=yes }}</ref>. Leiar er [[Tone Rønoldtangen]]. LO Stat har i dag 17 medlemsforbund. [[NTL]] er det største forbundet i [[LO Stat]]. [NTL] blir leia av [[Turid Lilleheie]]. Medlemsforbunda i LO Stat pr. 21. oktober 2008 er: [[EL & IT Forbundet]], [[Fagforbundet]], [[Forbundet for Ledelse og Teknikk]] (FLT), [[Fellesorganisasjonen]] ([FO]), [[Handel og Kontor]], [[Industri Energi]], [[Musikernes fellesorganisasjon]] (MFO), [[Norsk Arbeidsmandsforbund]] (NAF), [[Norsk Fengsels- og Friomsorgsforbund]] (NFF), Norsk Jernbaneforbund (NJF), Norsk Lokomotivmannsforbund (Lokmann), [[Norges Offisersforbund]] (NOF), [[Norsk Transportarbeiderforbund]] (NTF), [[Norsk Tjenestemannslag]] (NTL), [[Norsk Post- og Kommunikasjonsforbund]] (Postkom), [[Skolenes Landsforbund]] (SL) == Sjå også == *[[Landsorganisasjonen i Noreg]] == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:|nb:]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 4. september 2010, som oppgav kjeldene:'' *[http://www.lostat.no/spesial.aspx?m=17&amid=6 Historie på LO Stats nettsider] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101112113953/http://www.lostat.no/spesial.aspx?m=17&amid=6 |date=2010-11-12 }} *[https://web.archive.org/web/20030828110433/http://www.norgeslexi.com/paxlex/alfabetet/s/s21.html Oppføring i PaxLeksikon under ''Statstjenestemannskartellet''.] {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == *[http://www.lostat.no/ lostat.no] [[Kategori:LO]] [[Kategori:Skipingar i 1939]] orbodrnkl69dxhiju2g6uozaiwoxdop 0 169220 3679529 3670617 2026-10-17T11:36:21Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ Bladlenkjer 3679529 wikitext text/x-wiki {{infoboks avis}}{{Kursiv tittel}} [[Fil:Norway's Resistance Museum, Oslo - "Fritt Folk" September 10, 1941 - State of emergency in Oslo - Lightened, strechted version of photo 2017-11-30.jpg|mini|Fritt Folk frå 1941]] '''''Fritt Folk''''' var ei avis som kom ut som riksorgan for [[Nasjonal Samling]] frå 1936 til 1945. Frå 1936 var ''Fritt Folk'' eit vekeblad, men frå 30. mars 1940 kom avisa ut som dagblad. Hausten 1940 overtok avisa kontora og pressa til [[Arbeiderbladet]]. Ved fredsslutninga vart avisa stoppa. Opplaget vart oppgjeve til 100 000 eksemplar medrekna gratiseksemplar. ===Redaktørar=== *1936 Herlof Harstad *1937-43: Arnt Rishovd *1943-45: Odd Melsom ==Bakgrunnsstoff== * {{Bladlenkjer}} *[http://www.nordiki.no/1945avis.htm Forsidene av Fritt Folk mai 1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201195837/http://www.nordiki.no/1945avis.htm |date=2010-02-01 }} *[http://mediabase1.uib.no/krigslex/f/f5.html#fritt-folk Omtale i Norsk Krigsleksikon 1940-45] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525024705/http://mediabase1.uib.no/krigslex/f/f5.html#fritt-folk |date=2011-05-25 }} {{NS-pressa}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Noreg under andre verdskrigen]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:Aviser skipa i 1936]] [[Kategori:Aviser nedlagde i 1945]] [[Kategori:1936 i Noreg]] [[Kategori:1945 i Noreg]] [[Kategori:Nasjonal Samling]] j5tzewe398lcwdlrxujr8oa195ptemq 0 174619 3679494 3625907 2026-10-17T10:26:08Z Migne 2086 3679494 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Sigurd Brørs''' ({{fødd|16. juli|1968|Brørs, Sigurd}}) er ein tidlegare langrennsløpar. Han fekk si beste plassering i verdscupen i januar 1992, då han vart nummer tre i [[Cogne]]. Han var då 3, 9 sekund bak [[Torgny Mogren]], men langt bak vinnaren [[Bjørn Dæhlie]]. To gonger vann han [[bronse]]medaljar under [[noregsmeisterskap]], på 15 km i 1990 og på 10 km i 1993. Nærast NM-gull var han i 1990, då han var 15-16 sekund bak dei to som i sekundstrid kjempa om sigeren, [[Kristen Skjeldal]] som vann og Bjørn Dæhlie. Brørs tevla for Surnadal Idrettslag, nett som den eldre broren [[Sturla Brørs]]. ===Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn=== *1991: *1992: Nr 3 på 15 km i [[Cogne]] *1992/93: Nr 9 på 15 km i [[Ramsau]] *1993/94: Nr 11 på 15 i [[Davos]] *1995: Nr 11 på 30 km i [[Östersund]] *1996: Nr 18 på 30 km [[Lahti]] ===Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap=== *[[Ski-NM 1990]]: Bronsemedalje på 15 km på [[Gjøvik kommune|Gjøvik]] *[[Ski-NM 1991]]: Nr 6 på 15 km i [[Misvær]] *[[Ski-NM 1992]]: Nr 4 på 30 km i [[Trondheim kommune|Trondheim]] *[[Ski-NM 1993]]: Bronsemedalje på 10 km på [[Lillehammer]] *[[Ski-NM 1994]]: Nr 6 på jakstarten i [[Vegårshei]] *[[Ski-NM 1996]]: Nr 9 på 50 km i [[Stryn]] ==Kjelder== *''Sportsboken'', aktuelle årgangar ==Bakgrunnsstoff== *[https://www.fis-ski.com/DB/general/athlete-biography.html?competitorid=7276&sectorcode=CC Sigurd Brørs] i fis-ski.com [[Kategori:Norske langrennsløparar]] 8q6bfi9bs2dy6l8y2oabin4j8izt155 0 177627 3679364 3529455 2026-10-16T16:16:13Z Johshh 122989 3679364 wikitext text/x-wiki {{Infoboks verksemd}} '''CityTaxi''' er eit [[Noreg|norsk]] drosjeselskap som har 150 bilar i trafikk i [[Oslo]] og [[Akershus]]. CityTaxi starta opp [[18. januar]] [[2005]] med 15 løyver. Løyvenummerserien til CityTaxi startar på A-7000. Dei har òg to drosjebåtar i [[Oslofjorden]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * {{Offisiell nettstad}} [[Kategori:Norske drosjeselskap]] [[Kategori:Samferdsle i Oslo]] [[Kategori:Samferdsle i Akershus]] 23xa2z85jgik81bwmzdr5q6yofhquvr 3679452 3679364 2026-10-17T09:11:29Z Ranveig 39 Manglar kjelder 3679452 wikitext text/x-wiki {{Infoboks verksemd}} '''CityTaxi''' er eit [[Noreg|norsk]] drosjeselskap som har 150 bilar i trafikk i [[Oslo]] og [[Akershus]]. CityTaxi starta opp [[18. januar]] [[2005]] med 15 løyver. Løyvenummerserien til CityTaxi startar på A-7000. Dei har òg to drosjebåtar i [[Oslofjorden]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=2026}} ==Bakgrunnsstoff== * {{Offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske drosjeselskap]] [[Kategori:Samferdsle i Oslo]] [[Kategori:Samferdsle i Akershus]] 885le7gr4d67xvrru23icb8dgk8zd8d 0 204756 3679331 3432838 2026-10-16T12:49:04Z Carsten Steger 112648 Aerial image of Göscheneralpsee inserted. 3679331 wikitext text/x-wiki {{Infoboks innsjø | namn = Göscheneralpsee | bilete = Aerial image of Göscheneralpsee and Chelenalptal (view from the east).jpg | koordinatar = {{koord|46|38|43|N|8|29|4|E|type:waterbody_region:CH-UR_source:dewiki|vising=pålinje,tittel}} | type = [[vassreservoar|reservoar]] | tilsigsområde = 42.3 | land = Sveits | areal = 1.32 | største_djupn = 106 | volum_kubikkmeter = 76 millionar | høgd = 1792 | tilfrosen = November-april }} '''Göscheneralpsee''' er ein [[innsjø]] i kommunen [[Göschenen]] i [[kantonen Uri]] i [[Sveits]]. Volumet til [[vassreservoar|reservoaret]] er 76 mill. m³ og han har eit overflateareal på 1,32 km². ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Göscheneralpsee|Göscheneralpsee]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. februar 2012.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{Commonskat}} *[http://www.kw-goeschenen.ch/hydro/stausee.html Stausee Kraftwerk Göschenen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100128023337/http://www.kw-goeschenen.ch/hydro/stausee.html |date=2010-01-28 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Innsjøar i Sveits]] [[Kategori:Reservoar i Sveits]] [[Kategori:Geografi i Uri]] hojit2k6klc2mdxhp0urqanuhcnjxkx 0 205245 3679399 3440716 2026-10-17T08:02:38Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679399 wikitext text/x-wiki {{infoboks forfattar}} {{nobelpristakar|type=Nobelprisen i litteratur|år=2007}} '''Doris May Lessing''' ({{levde|fødenamn=Doris May Tayler|22. oktober|1919|17. november|2013|Lessing}})<ref>[http://www.aftenposten.no/nyheter/--Doris-Lessing-er-dod-7376112.html ''Doris Lessing er død''], aftenposten.no</ref> var ein [[Storbritannia|britisk]] [[forfattar]]. Ho fekk [[Nobelprisen i litteratur]] for 2007 med grunngjevinga at ho er ''«den kvinnliga erfarenhetens epiker, som med skepsis, hetta och visionär kraft har tagit en splittrad civilisation till granskning.»''<ref>"that epicist of the female experience, who with scepticism, fire and visionary power has subjected a divided civilisation to scrutiny".</ref><ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2007/ Nobeltildelinga i 2007] på nobelprize.org</ref> I 2001 varn ho David Cohen-prisen for livslang prestasjon i britisk litteratur. I 2008 rangerte avisa ''[[The Times]]'' henne på femteplassen på ei liste over «Dei 50 største britiske forfattarane sidan 1945.»<ref>(5. januar 2008): [https://web.archive.org/web/20110425050801/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3127837.ece «The 50 greatest British writers since 1945»], ''The Times''.</ref> Lessing var fødd i [[Kermanshah]] i [[Iran|Persia]] og voks opp i [[Zimbabwe|Sør-Rhodesia]]. Ho slo seg ned i [[London]] i 1949 og den første romanen hennar, ''The Grass Is Singing'', kom ut året etter. Gjennombrotet sitt fekk ho med ''The Golden Notebook'' (1962). == Bakgrunn == Doris Lessing var dotter av kaptein Alfred Tayler og Emily Maude Tayler (fødd McVeagh). Foreldra var britiske,<ref name="englishbloom">{{cite news|last=Hazelton|first=Lesley|title=Golden Notebook' Author Lessing Wins Nobel Prize|work=Bloomberg|date=11 October 2007|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=anexY5Z5sGgw&refer=home|accessdate=11. oktober 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131024030417/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=anexY5Z5sGgw&refer=home|archivedate=24. oktober 2013|df=dmy-all}}</ref> men Lessing blei fødd i Kermanshah i dåverande Persia, der faren arbeidde for Imperial Bank of Persia.<ref name="space fiction">{{cite news|last =Hazelton| first=Lesley|title=Doris Lessing on Feminism, Communism and 'Space Fiction'|work=The New York Times|date=25 July 1982|url=http://mural.uv.es/vemivein/feminismcommunism.htm| accessdate=11 October 2007 }}</ref><ref name="bbcref1">{{cite news| title=Author Lessing wins Nobel honour|date=11 October 2007|url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7039100.stm|publisher=BBC News|accessdate=11 October 2007}}</ref> Foreldra hadde møtt kvarandre på [[Royal Free Hospital]] i London der faren, som hadde kjempa i første verdskrigen, kom seg etter amputasjonen av ein fot. Mora var sjukepleiar der.<ref name="broken">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/books/first/k/klein-lessing.html|title=Doris Lessing|accessdate=11 October 2007|author= Carole Klein|work=The New York Times}}</ref><ref name="scifirefa">{{cite web |url=http://www.kirjasto.sci.fi/dlessing.htm |title=Doris Lessing |website=Books and Writers ''(kirjasto.sci.fi)'' |first=Petri |last=Liukkonen |publisher=[[Kuusankoski]] Public Library |location=Finland |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080608133357/http://www.kirjasto.sci.fi/dlessing.htm |archivedate=8 June 2008 |dead-url=yes |df=dmy-all }}</ref> I 1925 flytta familien til den britiske kolonien [[Sør-Rhodesia]] (no [[Zimbabwe]]) for å dyrka mais rundt 400 hektar villmark som faren hadde kjøpt. Gardbruket var hardt og gav lite inntekter.<ref name="dobref">{{cite web|url=http://www.dorislessing.org/biography.html|title=Biography|accessdate=11. oktober 2007|year=1995|work=A Reader's Guide to The Golden Notebook and Under My Skin|publisher=[[HarperCollins]]}}</ref> Doris gjekk på ein katolsk skule i den sør-rhodesiske hovudstaden Salisbury (no [[Harare]]).<ref>Carol Simpson Stern. [http://biography.jrank.org/pages/4531/Lessing-Doris-May.html Doris Lessing Biography]. biography.jrank.org. Henta 11. oktober 2007.</ref> Som trettenåring slutta ho på skulen og tok deretter han om utdanninga si på eiga hand. Ho forlét heimen då ho var femten og arbeidde som barnepassar. Ho byrja lesa stoff om politikk og sosiologi som arbeidsgjevaren gav henne.<ref name="scifirefa"/> På denne tida byrja ho også å skriva. I 1937 flytta Doris til Salisbury for å bli [[telefonist]]. Ho blei gift med Frank Wisdom, som ho fekk to barn med (John, fødd i 1940 og Jean, fødd i 1941). Ekteskapet enda i 1943.<ref name="scifirefa"/> Doris var blitt med i den vensteorienterte [[Left Book Club]],<ref name="dobref"/><ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=5twsK0hVK2MC&pg=PA27&lpg=PA27&dq=doris+lessing+left+book+club+1942#v=onepage&q=doris%20lessing%20left%20book%20club%201942&f=false|title=Brief Chronology|accessdate=29. desember 2010|year=2003|work=A Home for the Highland Cattle & The Antheap|publisher=Broadview Press}}</ref> der ho møtte sin framtidige andre ektemann, [[Gottfried Lessing]]. Dei fekk eit barn saman, (Peter, føddi 1946), men skilde lag i 1949. Doris Lessing gifta seg ikkje opp att.<ref name="scifirefa"/> Ho hadde eit forhold til [[RAF]]-mannen John Whitehorn (bror til journalisten [[Katharine Whitehorn]]), som var stasjonert i Sør-Rhodesia, oog skreiv nitti brev til han mellom 1943 og 1949.<ref>{{cite news|last1=Flood|first1=Alison|title=Doris Lessing donates revelatory letters to university|url=https://www.theguardian.com/books/2008/oct/22/doris-lessing-letters|work=The Guardian|date=22. oktober 2008}}</ref> I 1949, etter oppløysinga av det andre ekteskapet sitt, flytta Lessing til London for å bli forfattar og engasjera seg politisk. Ho tok med seg yngstesonen Peter, men lét dei to eldste barna bli verande igjen i Afrika med faren Frank Wisdom.<ref>[http://mag.newsweek.com/2010/05/06/lowering-the-bar.html «Lowering the Bar. When bad mothers give us hope»], ''[[Newsweek]]'', 6. mai 2010. Henta 9. mai 2010.</ref> I London engasjerte ho seg i kampanjar mot [[atomvåpen]] og [[apartheid]], noko som gjorde at ho blei bannlyst frå Sør-Afrika og Rhodesia i 1956.<ref name=obit>{{cite news|title=Doris Lessing: Nobel Prize-winning author whose work ranged from social and political realism to science fiction|author=Peter Guttridge|date=17 November 2013|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/doris-lessing-nobel-prizewinning-author-whose-work-ranged-from-social-and-political-realism-to-science-fiction-8945459.html|work=The Independent|accessdate=17 November 2013}}</ref> Same året, etter [[den sovjetiske invasjonen av Ungarn]], forlét ho kommunistpartiet.<ref>{{cite news|last=Miller|first=Stephen|title=Nobel Author Doris Lessing Dies at 94|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304439804579203804274045712|accessdate=23 November 2013|newspaper=The Wall Street Journal|date=17. november 2013}}</ref> På 1980-talet engasjerte ho seg mot den sovjetiske okkupasjonen av Afghanistan.<ref>[http://www.csmonitor.com/1988/0114/dbless.html «Doris Lessing blows the veil of romanticism off Afghanistan»], ''The Christian Science Monitor'', 14. januar 1988.</ref> 21. august 2015 blei delar av overvakingsmappa til Lessing, utført av [[MI5]] og [[MI6]], gjort offentleg<ref>Shirbon, Estelle, [http://uk.reuters.com/article/2015/08/20/uk-britain-mi5-lessing-idUKKCN0QP2DY20150820?feedType=RSS&feedName=domesticNews «British spies reveal file on Nobel-winner Doris Lessing»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925112812/http://uk.reuters.com/article/2015/08/20/uk-britain-mi5-lessing-idUKKCN0QP2DY20150820?feedType=RSS&feedName=domesticNews |date=2015-09-25 }}, Reuters, 21. august 2015.</ref> Rapporten viste at Lessing blei overvaka i rundt tjue år, frå byrjinga av 1940-åra. Grunnen skal ha vore tilknytinga hennar til kommunismen og den anti-rasistiske aktivismen hennar.<ref>Norton-Taylor, Richard, [https://www.theguardian.com/books/2015/aug/21/mi5-spied-on-doris-lessing-for-20-years-declassified-documents-reveal «MI5 spied on Doris Lessing for 20 years, declassified documents reveal»], ''The Guardian'', 21. August 2015.</ref> ==Forfattarskap== Doris Lessing byrja selja soger til blad då ho var femten.<ref>{{Cite web|url = http://www.dorislessing.org/biography.html|title = Biography (From the pamphlet: ''A Reader's Guide to The Golden Notebook & Under My Skin'', HarperPerennial, 1995)|last = Lessing|first = Doris}}</ref> Ho gav ut sin første roman, ''[[The Grass Is Singing]]'', i 1950.<ref name="dobref" /> Boka skildra oppveksten hennar i Sør-Rhodesia. Verket som gjorde henne internasjonalt kjend, ''[[The Golden Notebook]]'', kom ut i 1962.<ref name="bbcref1"/> Gjennom karrieren sin gav ho ut over 50 romanar, nokre av dei under [[pseudonym]].<ref>{{Cite news|title = Doris Lessing dies aged 94|date = 17. november 2013|url = https://www.theguardian.com/books/2013/nov/17/doris-lessing-dies-94|last = Kennedy|first = Maev|work = The Guardian}}</ref> Forfattarskapen til Lessing er gjerne delt inn i tre ulike fasar: I den kommunistiske fasen sin (1944–56) skreiv Lessing hovudsakleg radikal litteratur om samfunnstilhøve, eit tema ho kom tilbake til i ''[[The Good Terrorist]]'' (1985). Frå 1956 til 1969 hadde ho ein [[psykologi]]sk fase som omfatta ''Golden Notebook'' og ''Children of Violence''-kvartetten. Seinare kom ein [[sufi]]-inspirert fase som ho brukte i ''[[Canopus in Argos]]'', ein serie av [[science fiction]] (eller ''space fiction'', som ho sjølv føretrekte). I 1982 gav Lessing ut to romanar under pseudonymet Jane Somers for å demonstrera kor vanskeleg det kunne vera for nye forfattarar å få verka sine gjevne ut. Romanane blei refuserte av Lessing sin eigen forleggjar, men blei godtekna av ein annan i Storbritannia, [[forleggjaren Michael Joseph|Michael Joseph]], og av [[Alfred A. Knopf]] i USA. ''The Diary of a Good Neighbour''<ref>{{cite web|url=http://www.dorislessing.org/thea.html |title=The Diary of a Good Neighbour by Doris Lessing|publisher=Doris Lessing|accessdate=13. august 2012}}</ref> kom ut i 1983 og ''If the Old Could'' i 1984,<ref>{{cite web|url=http://www.dorislessing.org/ifthe.html|title=If the Old Could by Doris Lessing|website=www.dorislessing.org}}</ref> begge under namnet Jane Somers. I 1984 blei begge romanane gjevne ut som ei bok med tittelen ''The Diaries of Jane Somers: The Diary of a Good Neighbour and If the Old Could'' og med Doris Lessing oppgjeven som forfattar.<ref>Hanft, Adam. [http://www.huffingtonpost.com/adam-hanft/when-doris-lessing-became_b_68118.html «When Doris Lessing Became Jane Somers and Tricked the Publishing World (And Possibly Herself In the Process)»]. ''The Huffington Post'', 10. november 2007. Updated May 25, 2011. Henta 7. september 2017.</ref> == Prisar og utmerkingar == *1954: [[Somerset Maugham Award]] for ''Five Short Novels'' *1976: [[Prix Médicis|Prix Médicis étranger]] *1981: [[Österreichischer Staatspreis für Europäische Literatur]] *1982: Shakespeare-Preis der [[Alfred Toepfer Stiftung F.V.S.|Alfred Toepfer Stiftung F. V. S.]], Hamburg *1986 [[WH Smith Literary Award]] *1987: Palermo Prize *1987: Premio Internazionale Mondello *1989: [[Grinzane Cavour Prize|Premio Grinzane Cavour]] *1995: [[James Tait Black Memorial Prize]] for biography *1995: [[Los Angeles Times Book Prize]] *1999: Premi Internacional Catalunya<ref>{{cite web |url=http://www20.gencat.cat/docs/CulturaDepartament/Cultura/Documents/Arxiu/Arxius%20GT/MemoriaDC1999.pdf |title=Memòria del Departament de Cultura 1999 |year=1999 |page=38 |publisher=Generalitat de Catalunya |language=Catalan |accessdate=17. november 2013 |archive-date=2012-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412215706/http://www20.gencat.cat/docs/CulturaDepartament/Cultura/Documents/Arxiu/Arxius%20GT/MemoriaDC1999.pdf }}</ref> *1999: [[Order of the Companions of Honour]] *2000: [[Royal Society of Literature|Companion of Literature of the Royal Society of Literature]] *2000: den britiske [[Order of the Companions of Honour]] *2001: [[David Cohen Prize]] *2001: [[Prince of Asturias Awards|Premio Príncipe de Asturias]] *2002: [[Golden PEN Award|S.T. Dupont Golden PEN Award]]<ref>{{cite web |url=http://www.englishpen.org/prizes/golden-pen-award-for-a-lifetimes-distinguished-service-to-literature |title=Golden Pen Award, official website |publisher=[[English PEN]] |accessdate=3. desember 2012 |archive-date=2012-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121121020544/http://www.englishpen.org/prizes/golden-pen-award-for-a-lifetimes-distinguished-service-to-literature/ }}</ref> *2007: [[Nobelprisen i litteratur]] *2008: Den sørafrikanske [[Mapungubwe-ordenen]] i gull == Bibliografi == (lista over norske titlar er ikkje uttømmande) * 1950: '' The Grass Is Singing '' - norsk tittel ''Det synger i gresset'' * 1951: ''This Was the Old Chief's Country'' - [[novelle]]r * 1952-1969: Serien ''Children of Violence'': ** 1952: ''Martha Quest'' ** 1954: ''A Proper Marriage'' ** 1958: ''A Ripple from the Storm'' ** 1965: ''Landlocked'' ** 1969: ''The Four-Gated City'' * 1957: ''Going Home'' (memoar) * 1957: ''The Habit of Loving'' - noveller * 1960: ''In Pursuit of the English'' (sakprosa) * 1962: ''The Golden Notebook'' - norsk tittel ''Den gyldne notatbok'' * 1963: ''A Man and Two Women'' - noveller * 1964: ''African Stories'' - noveller * Om [[katt]]ar: ** 1967: ''Particularly Cats'' (noveller og essays) (1967) ** 2000: ''The Old Age of El Magnifico'' (noveller og essay) (2000) * 1971: ''Briefing for a Descent into Hell'' - nominert til [[Bookerprisen]], norsk tittel: ''Instrukser for en nedstigning i Helvete.'' * 1972: ''The Temptation of Jack Orkney and other Stories'' - noveller * 1973: ''The Summer Before the Dark'' - norsk tittel: ''Sommeren før mørket'' * 1974: ''A Small Personal Voice''- [[essay]] * 1974: ''Memoirs of a Survivor'' * 1979-1983: Serien '' Canopus in Argos Archives'': ** 1979: ''Shikasta'' (1979) Norsk tittel: ''Shikasta'' ** 1980: ''The Marriages Between Zones Three, Four and Five'' - norsk tittel ''Ekteskapene mellom Sone tre, fire og fem'' ** 1980: ''The Sirian Experiments'' - norsk tittel ''Siriuseksperimentene'' ** 1982: ''The Making of the Representative from Planet 8'' - norsk tittel ''Representanten fra planet 8'' ** 1983: ''Documents Relating to the Sentimental Agents in the Volyen Empire'' - norsk tittel: ''De sentimentale agentene i Volyen-imperiet'' * 1978: ''Stories'' - noveller * Under [[pseudonym]]et '''Jane Somers''': ** 1983: ''The Diary of a Good Neighbour'' ** 1984: ''If the Old Could...'' - norske tittel ''Jane Somers' dagbøker'' * 1985: ''The Good Terrorist'' - nominert til [[Bookerprisen]], norsk tittel: ''Den gode terroristen'' * 1987: ''Prisons We Choose to Live Inside'' - essay * 1988: '' The Fifth Child'' - norsk tittel ''Det femte barnet'' * 1992: ''African Laughter: Four Visits to Zimbabwe'' - erindringar * 1994: ''Conversations'' (intervju, redigert av Earl G. Ingersoll) * [[Sjølvbiografi]]ar: ** 1994: ''Under My Skin: Volume One of My Autobiography, to 1949'' - norsk tittel: ''Under huden'' ** 1997: ''Walking in the Shade: Volume Two of My Autobiography 1949 to 1962'' * 1995: ''Spies I Have Known'' (samling) * 1996: ''The Pit'' (samling) Seinare verk: * 1999: ''Mara and Dann'' * ''Ben, in the World'' * 2001: ''The Sweetest Dream'' * 2003: ''The Grandmothers : Four Short Novels'' * 2005: ''The Story of General Dann and Mara's Daughter, Griot and the Snow Dog'' * 2008: ''Alfred and Emily'' ==Kjelder== === Referansar === {{reflist}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Doris Lessing|Doris Lessing]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 9. mars 2018.'' </div> == Bakgrunnsstoff == * {{PND|118572113}} * [http://www.dorislessing.org dorislessing.org] * [http://mural.uv.es/vemivein/feminismcommunism.htm Intervju med Lessing i NY Times 1982] * [http://archive.salon.com/books/feature/1997/11/cov_si_11lessing.html ''a notorious life SALON INTERVIEW 1997: DORIS LESSING talks about the illusions of communism, political correctness and why the sexual revolution backfired''] *[http://jco.usfca.edu/lessing.html ''Joyce Carol Oates on Doris Lessing''] *[http://www.aftenposten.no/meninger/kommentarer/article2143986.ece Vår tids Virginia Woolf - Kronikk i Aftenposten 10. desember 2007 av Jakob Lothe] *[http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?id=49448 ''The Small Personal Voice''. Foredrag i serien «Opplysningstid»] under Norsk Litteraturfestival på Lillehammer 2008. Publisert i ''Bokvennen'' nr 4, 2008 {{Nobelprisvinnarar i litteratur}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} {{spire|litteratur}} [[Kategori:Britiske forfattarar]] [[Kategori:Engelskspråklege forfattarar]] [[Kategori:Britiske nobelprisvinnarar]] [[Kategori:Nobelprisen i litteratur]] [[Kategori:Kvinnelege forfattarar frå 1900-talet]] [[Kategori:Folk frå Kermanshah]] [[Kategori:Folk frå Harare]] k075q9m0qequbquerbeb2hgeomat3ev 10 215796 3679352 3247079 2026-10-16T14:10:02Z Johshh 122989 3679352 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{ref|}}}| |*}}{{Språkikon|no}} [https://www.kulturminnesok.no/kulturminnesok/kulturminne/?LOK_ID={{{1}}} {{PAGENAME}}] i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren[[kategori:Kulturminnesok]]<noinclude> Denne malen legg lenkje til Riksantikvarens database over kulturminne på [http://www.kulturminnesok.no/ www.kulturminnesok.no]. == Bruk == Sett inn '''<nowiki>{{kulturminne|000}}</nowiki>''' under bakgrunnsstoff kor 000 vert erstatta av kulturminnets id-nummer ("lokid") For bruk som referanse: Sett inn '''<nowiki>{{kulturminne|000ref=ja}}</nowiki>''' for å ikkje laga punktliste. [[Kategori:Malar for eksterne peikarar]] [[Kategori:Referansemalar for særskilde kjelder]] </noinclude> kxjx2gwsp58hz1rw7wa66l9h0uwhbak 0 218946 3679389 3212414 2026-10-16T19:38:23Z Johshh 122989 +Autoritetsdata 3679389 wikitext text/x-wiki [[File:Stormy Sea. Broom Buoy (August Strindberg) - Nationalmuseum - 23224.tif|mini|''Stormigt hav. Ruskprick''. Måleri av [[August Strindberg]] frå 1892.]] '''Kost''' er ei folkeleg nemning på eit flytande [[sjømerke]] eller seglingsmerke, anten ei flytestake eller ei [[bøye]]stake. Nemninga 'kost' skriv seg frå ei tid då slike sjømerke hadde ei [[sopelime]]liknande innretning, ein kost, i toppen. ==Kjelder== *[https://snl.no/kost_-_sj%C3%B8merke kost - sjømerke] (14. februar 2009) i Store norske leksikon {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Maritim navigasjon]] gktqow8yqh9fvuc6izb7pcyspshiiul 0 230530 3679382 2971300 2026-10-16T19:15:09Z Johshh 122989 +Autoritetsdata 3679382 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fjell | namn = Flosteinnibba | bilete = Overvollshornet.JPG | bilettekst = Flosteinnibba midt i bildet, sett frå Heimste Blåhornet. [[Overvollshornet]] til høgre og nærare. | høgd = 1514 | land = Noreg | område = [[Stranda kommune|Stranda]] ([[Møre og Romsdal]]) | fjellkjede = Sunnmørsalpane | primærfaktor =748 | koordinatar = }} '''Flosteinnibba''' er ein fjelltopp i [[Stranda kommune]] på [[Sunnmøre]]. Han ligg mellom [[Strandadalen]] på vestsida og [[Sunnylvsfjorden]] på austsida og er ein del av [[Sunnmørsalpane]]. {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fjell på Sunnmøre]] [[Kategori:Fjell i Stranda]] poexyb959zsc6bsf34vfah9xmw8v5tr 0 232009 3679378 2828849 2026-10-16T19:03:20Z Johshh 122989 3679378 wikitext text/x-wiki [[Fil:Cai Club Alpino Italiano Stemma.png|mini|Logoen til Club Alpino Italiano.]] '''Club Alpino Italiano''' (CAI) er den eldste og største organisasjonen i [[Italia]] for [[alpinklatring]] og andre aktivitetar, forsking og kunnskapsformidling knytt til [[fjell]]. Han blei oppretta i [[Torino]] i 1863 i høve ei klatring av [[Viso]] av klatreleiaren [[Quintino Sella]], som også blei den første presidenten for klubben. Sella var då også finansminister i Italia. CAI er grunnleggjande medlem av den internasjonale klatreorganisasjonen [[Union Internationale des Associations d'Alpinisme|UIAA]] og av [[Club Arc Alpin]] (CAA). I desember 2011 hadde klubben over 319 000 medlemmer fordelt på over 400 avdelingar og 300 undergrupper. Han disponerer over 700 redningshytter og over 400 alpinistbivuakkar i [[Alpane]] og [[Apenninane]]. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:it:Club Alpino Italiano|Club Alpino Italiano]]» frå {{Wikipedia-utgåve|it}}, og «[[:nb:|Club Alpino Italiano]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}} den 8. oktober 2012.'' </div> *[http://www.cai.it/index.php?id=10&L=0 L'associazione] ved cai.it ==Bakgrunnsstoff== * {{Offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Italienske organisasjonar]] [[Kategori:Klatreorganisasjonar]] [[Kategori:Fjellorganisasjonar]] eekerjx7o886ix2q89me2pvkk8hyx4l 0 256200 3679363 3568548 2026-10-16T16:13:52Z Johshh 122989 /* Referansar */ 3679363 wikitext text/x-wiki {{Infoboks kommune Hellas |namn = Parnassós |kart = DE Parnassou.svg |kartposisjon = {{Kartposisjon|Hellas |tekst = Parnassós |lat_grad = 38 |lat_min = 38 |lat_sek = 0 |lon_grad = 22 |lon_min = 31 |lon_sek = 0 |flyt = center|breidde = 250}} |lokalt namn = Παρνασσός |lokalt namn språk =gresk |stad =[[Sentral-Hellas]] |koordinatar={{koord|38|38|N|22|31|E|vising=pålinje,tittel|type:island}} |land =[[Hellas]] |land administrativ inndeling tittel= [[Periferi i Hellas|Periferi]] <br /> [[Periferieining i Hellas|Periferieining]] <br /> [[Kommunar i Hellas|Kommune]] |land administrativ inndeling = [[Periferien Sentral-Hellas|Sentral-Hellas]] <br /> [[Fokída]] <br /> [[Delfí]] |land største by = [[Polýdrosos]] |land største by folketal=1&nbsp;014 |folketal =1&nbsp;610 |folketal år =2021<ref name=Folketeljing_2021>[https://www.statistics.gr/documents/20181/17286366/MON_PLI_DHM_OIKISN_2021.xlsx Folketeljing 2021]</ref> }} '''Parnassós''' ([[gresk]] Παρνασσός) er ein tidlegare kommune i [[Periferieining i Hellas|periferieininga]] [[Fokída]] i [[Periferien Sentral-Hellas|Sentral-Hellas]] i [[Hellas]]. Parnassós inngår frå 2011 som ei [[kommunaleiningar i Hellas|kommunaleining]] i [[kommunar i Hellas|kommunen]] [[Delfí]]. Den tidlegare kommunen har namn etter fjellet [[Parnassós]].<ref name="Kallikratis">{{Citation |title=Νόμος 3852/2010 - ΦΕΚ 87Α/7-6-2010<br />Lov 3852/2010: Kallikratis-reforma |url=https://www.e-nomothesia.gr/autodioikese-demoi/n-3852-2010.html |accessdate=2023-09-07 |archive-date=2023-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730102306/https://www.e-nomothesia.gr/autodioikese-demoi/n-3852-2010.html |url-status=yes }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{geografispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare kommunar i Fokída|Parnassos]] [[Kategori:Kommunaleiningar i Fokída|Parnassos]] gma3ja042af23xkozp9flcdygslncx1 3679450 3679363 2026-10-17T09:10:54Z Ranveig 39 Fmt. 3679450 wikitext text/x-wiki {{Infoboks kommune Hellas |namn = Parnassós |kart = DE Parnassou.svg |kartposisjon = {{Kartposisjon|Hellas |tekst = Parnassós |lat_grad = 38 |lat_min = 38 |lat_sek = 0 |lon_grad = 22 |lon_min = 31 |lon_sek = 0 |flyt = center|breidde = 250}} |lokalt namn = Παρνασσός |lokalt namn språk =gresk |stad =[[Sentral-Hellas]] |koordinatar={{koord|38|38|N|22|31|E|vising=pålinje,tittel|type:island}} |land =[[Hellas]] |land administrativ inndeling tittel= [[Periferi i Hellas|Periferi]] <br /> [[Periferieining i Hellas|Periferieining]] <br /> [[Kommunar i Hellas|Kommune]] |land administrativ inndeling = [[Periferien Sentral-Hellas|Sentral-Hellas]] <br /> [[Fokída]] <br /> [[Delfí]] |land største by = [[Polýdrosos]] |land største by folketal=1&nbsp;014 |folketal =1&nbsp;610 |folketal år =2021<ref name=Folketeljing_2021>[https://www.statistics.gr/documents/20181/17286366/MON_PLI_DHM_OIKISN_2021.xlsx Folketeljing 2021]</ref> }} '''Parnassós''' ([[gresk]] Παρνασσός) er ein tidlegare kommune i [[Periferieining i Hellas|periferieininga]] [[Fokída]] i [[Periferien Sentral-Hellas|Sentral-Hellas]] i [[Hellas]]. Parnassós inngår frå 2011 som ei [[kommunaleiningar i Hellas|kommunaleining]] i [[kommunar i Hellas|kommunen]] [[Delfí]]. Den tidlegare kommunen har namn etter fjellet [[Parnassós]].<ref name="Kallikratis">{{Citation |title=Νόμος 3852/2010 - ΦΕΚ 87Α/7-6-2010<br />Lov 3852/2010: Kallikratis-reforma |url=https://www.e-nomothesia.gr/autodioikese-demoi/n-3852-2010.html |accessdate=2023-09-07 |archive-date=2023-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730102306/https://www.e-nomothesia.gr/autodioikese-demoi/n-3852-2010.html}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{geografispire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare kommunar i Fokída|Parnassos]] [[Kategori:Kommunaleiningar i Fokída|Parnassos]] g7smhelxpksxy0y3vd1alxj4jlrbz8a 0 256580 3679379 3552321 2026-10-16T19:03:52Z Johshh 122989 /* Referansar */ 3679379 wikitext text/x-wiki {{Infoboks kommune Hellas |namn = Kherónia |bilete =Chaironeia lion.JPG |bilettekst =Løveskulpturen i Kherónia |kart = DE Cheronias.svg |kartposisjon = {{Kartposisjon|Hellas |tekst = Kherónia |lat_grad = 38 |lat_min = 31 |lat_sek = 0 |lon_grad = 22 |lon_min = 51 |lon_sek = 0 |flyt = center|breidde = 250}} |lokalt namn = Χαιρώνεια |lokalt namn språk =gresk |stad =[[Sentral-Hellas]] |koordinatar={{koord|38|31|N|22|51|E|vising=pålinje,tittel|type:island}} |land =[[Hellas]] |land administrativ inndeling tittel= [[Periferi i Hellas|Periferi]] <br /> [[Periferieining i Hellas|Periferieining]] <br /> [[Kommunar i Hellas|Kommune]] |land administrativ inndeling = [[Periferien Sentral-Hellas|Sentral-Hellas]] <br /> [[Viotía]] <br /> [[Livadiá]] |land største by = Kherónia |land største by folketal=421 |folketal =993 |folketal år =2021<ref name=Folketeljing_2021>[https://www.statistics.gr/documents/20181/17286366/MON_PLI_DHM_OIKISN_2021.xlsx Folketeljing 2021]</ref> }} '''Kherónia''' ([[gresk]] Χαιρώνεια) er ein landsby og ein tidlegare kommune i [[Periferieining i Hellas|periferieininga]] [[Viotía]] i [[Periferien Sentral-Hellas|Sentral-Hellas]] i [[Hellas]]. Kherónia inngår frå 2011 som ei [[kommunaleiningar i Hellas|kommunaleining]] i [[kommunar i Hellas|kommunen]] [[Livadiá]].<ref name="Kallikratis">{{Citation |title=Νόμος 3852/2010 - ΦΕΚ 87Α/7-6-2010<br />Lov 3852/2010: Kallikratis-reforma |url=https://www.e-nomothesia.gr/autodioikese-demoi/n-3852-2010.html |accessdate=2023-09-07 |archive-date=2023-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730102306/https://www.e-nomothesia.gr/autodioikese-demoi/n-3852-2010.html |url-status=yes }}</ref> Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Kherónia 993&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 421&nbsp;innbyggjarar.<ref name=Folketeljing_2021/> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{geografispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare kommunar i Viotía|Kheronia]] [[Kategori:Kommunaleiningar i Viotía|Kheronia]] [[Kategori:Byar og tettstader i Viotía|Kheronia]] cl1icten6pepc9q0tbq3b7pke9vdyvg 0 267623 3679495 3463314 2026-10-17T10:26:48Z Migne 2086 /* Aktiv */ 3679495 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Vibeke Westbye Skofterud''' ({{levde|20. april|1980|29. juli|2018|Skofterud}}) var ein norsk [[langrenn]]ar frå Slitu i [[Eidsberg kommune]] i [[Østfold]]. Ho vart olympisk meister i stafett med Noreg i 2010 og vart verdsmeister i stafett både i 2005 og 2011. I alt vann ho fem medaljar med Noreg i stafettar under ulike ski-VM og vinter-OL. Skofterud var medlem av Slitu Idrettsforening. I 2002 vart ho norsk meister i sprint-øvinga. ==Aktiv== Skofterud fekk sitt internasjonale gjennombrot i OL-sesongen 2002, med di ho i [[Cogne]] 8. desember 2001 vart nummer tre på 5 km i klassisk stil. Gjennom tolv sesongar, 2002 til 2013, oppnådde ho tolv pallplasseringar etter individuelle verdscuprenn, men gjekk aldri heilt til topps. Derimot var ho i tida 2001-12 med på å vinne 17 stafettevlingar i verdscupen. Under [[Ski-VM 2003]] i [[Val di Fiemme]] gjekk Skofterud på ankeretappen Noreg inn til sølvmedalje i 4 x 5 km stafett, 32 sekundar bakom det [[Tyskland|tyske]] laget. To år seinare var ho flytta over til startetappen då Noregs stafettlag vann VM-gullet, åtte sekundar føre [[Russland]]. Skofterud gjekk same etappen under Ski-VM 2007, der ho fekk ein medalje av den valøren ho mangla, ein bronsemedalje. Skofterud vart olympisk meister i 4 x 5 km stafett under [[Nordiske greiner under vinter-OL 2010|Vinter-OL 2010 i Vancouver]] og verdsmeister i same øvinga under [[Ski-VM 2011]] i [[Oslo]]. Begge gongane gjekk ho fyrsteetappen på Noregs lag, som ved begge høva elles bestod av [[Therese Johaug]], [[Kristin Størmer Steira]] og [[Marit Bjørgen]]. [[Fil:Vibeke Skofterud Vasaloppet 2012 001.jpg|mini|Skofterud ved målgang i Vasaloppet 2012]] I 2012 vann Skofterud kvinneklassa i [[Vasaloppet]], som første norske kvinne, og sette ny løyperekord med 4.08,24. === Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Ski-VM 2001]] i [[Lahti]]: Nr 16 på sprinten *[[Nordiske greiner under vinter-OL 2002|Vinter-OL 2002]] i [[Salt Lake City]]: Nr 8 på 30 km *[[Ski-VM 2003]] i Val di Fiemme: Nr 13 på 10 km. Sølvmedalje i 4 x 5 km stafett *[[Ski-VM 2005]] i [[Oberstdorf]]: Nr 16 på 15 km. Gullmedalje i 4 x 5 km stafett *[[Ski-VM 2007]] i [[Sapporo]]: Nr 13 på 15 km. Bronsemedalje i 4 x 5 km stafett *[[Nordiske greiner under vinter-OL 2010|Vinter-OL 2010]] i Vancouver: Gullmedalje i 4 x 5 km stafett *[[Ski-VM 2011]] i Oslo: Nr 6 på 30 km. Gullmedalje i 4 x 5 km stafett === Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap === *[[Ski-NM 2001]]: Bronsemedalje på 30 km i Steinkjer *[[Ski-NM 2002]]: Gullmedalje på sprinten på [[Høydalsmo]] *[[Ski-NM 2003]]: Bronsemedalje på sprinten i Molde *[[Ski-NM 2004]]: *[[Ski-NM 2005]]: Nr 4 på 10 km på Lillehammer *[[Ski-NM 2006]]: Nr 4 på 15 km på Kongsberg *[[Ski-NM 2007]]: *[[Ski-NM 2008]]: Sølvmedalje på 10 km i Trondheim *[[Ski-NM 2009]]: Bronsemedalje på 10 km på Gjøvik *[[Ski-NM 2010]]: Nr 4 på 10 km i Stokke *[[Ski-NM 2011]]: Bronsemedalje på 10 km i Steinkjer Skofterud omkom i ei ulukke med vasskuter ved [[Tromøy]]a i [[Arendal kommune]]. ==Kjelder== *''Sportsboken'', aktuelle årgangar {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske langrennsløparar]] [[Kategori:Folk frå Eidsberg]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Noreg]] [[Kategori:Norske deltakarar under vinter-OL 2002]] [[Kategori:Norske deltakarar under vinter-OL 2010]] fnp2o54nb22mnllmqsfy0jkxtgornz6 0 271470 3679377 3551572 2026-10-16T19:02:36Z Johshh 122989 3679377 wikitext text/x-wiki {{Infoboks kommune Hellas |namn = Trópea |kart = DE Tropeon.svg |kartposisjon = {{Kartposisjon|Hellas |tekst = Trópea |lat_grad = 37 |lat_min = 44 |lat_sek = 0 |lon_grad = 21 |lon_min = 57 |lon_sek = 0 |flyt = center|breidde = 250}} |lokalt namn = Τρόπαια |lokalt namn språk =gresk |stad =[[Peloponnes]] |koordinatar={{koord|37|44|N|21|57|E|vising=pålinje,tittel|type:island}} |land =[[Hellas]] |land administrativ inndeling tittel= [[Periferi i Hellas|Periferi]] <br /> [[Periferieining i Hellas|Periferieining]] <br /> [[Kommunar i Hellas|Kommune]] |land administrativ inndeling = [[Periferien Peloponnes|Peloponnes]] <br /> [[Arkadía]] <br /> [[Gortynía]] |land største by = Trópea |land største by folketal=372 |folketal =2&nbsp;217 |folketal år =2021<ref name=Folketeljing_2021>[https://www.statistics.gr/documents/20181/17286366/MON_PLI_DHM_OIKISN_2021.xlsx Folketeljing 2021]</ref> }} '''Trópea''' ([[gresk]] Τρόπαια) er ein landsby og ein tidlegare kommune i [[Periferieining i Hellas|periferieininga]] [[Arkadía]] i [[periferiar i Hellas|periferien]] [[Periferien Peloponnes|Peloponnes]] i [[Hellas]]. Trópea inngår frå 2011 som ei [[kommunaleiningar i Hellas|kommunaleining]] i [[kommunar i Hellas|kommunen]] [[Gortynía]].<ref name="Kallikratis">{{Citation |title=Νόμος 3852/2010 - ΦΕΚ 87Α/7-6-2010<br />Lov 3852/2010: Kallikratis-reforma |url=https://www.e-nomothesia.gr/autodioikese-demoi/n-3852-2010.html |accessdate=2023-09-07 |archive-date=2023-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730102306/https://www.e-nomothesia.gr/autodioikese-demoi/n-3852-2010.html |url-status=yes }}</ref> Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Trópea 2&nbsp;217&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 372&nbsp;innbyggjarar.<ref name=Folketeljing_2021/> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{geografispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare kommunar i Arkadía|Tropea]] [[Kategori:Kommunaleiningar i Arkadía|Tropea]] [[Kategori:Byar og tettstader i Arkadía|Tropea]] 5dwelcs5ft9ax299exmqtc53q5xw08x 3679447 3679377 2026-10-17T09:02:06Z Ranveig 39 3679447 wikitext text/x-wiki {{Infoboks kommune Hellas |namn = Trópea |kart = DE Tropeon.svg |kartposisjon = {{Kartposisjon|Hellas |tekst = Trópea |lat_grad = 37 |lat_min = 44 |lat_sek = 0 |lon_grad = 21 |lon_min = 57 |lon_sek = 0 |flyt = center|breidde = 250}} |lokalt namn = Τρόπαια |lokalt namn språk =gresk |stad =[[Peloponnes]] |koordinatar={{koord|37|44|N|21|57|E|vising=pålinje,tittel|type:island}} |land =[[Hellas]] |land administrativ inndeling tittel= [[Periferi i Hellas|Periferi]] <br /> [[Periferieining i Hellas|Periferieining]] <br /> [[Kommunar i Hellas|Kommune]] |land administrativ inndeling = [[Periferien Peloponnes|Peloponnes]] <br /> [[Arkadía]] <br /> [[Gortynía]] |land største by = Trópea |land største by folketal=372 |folketal =2&nbsp;217 |folketal år =2021<ref name=Folketeljing_2021>[https://www.statistics.gr/documents/20181/17286366/MON_PLI_DHM_OIKISN_2021.xlsx Folketeljing 2021]</ref> }} '''Trópea''' ([[gresk]] Τρόπαια) er ein landsby og ein tidlegare kommune i [[Periferieining i Hellas|periferieininga]] [[Arkadía]] i [[periferiar i Hellas|periferien]] [[Periferien Peloponnes|Peloponnes]] i [[Hellas]]. Trópea inngår frå 2011 som ei [[kommunaleiningar i Hellas|kommunaleining]] i [[kommunar i Hellas|kommunen]] [[Gortynía]].<ref name="Kallikratis">{{Citation |title=Νόμος 3852/2010 - ΦΕΚ 87Α/7-6-2010<br />Lov 3852/2010: Kallikratis-reforma |url=https://www.e-nomothesia.gr/autodioikese-demoi/n-3852-2010.html |accessdate=2023-09-07 |archive-date=2023-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730102306/https://www.e-nomothesia.gr/autodioikese-demoi/n-3852-2010.html}}</ref> Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Trópea 2&nbsp;217&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 372&nbsp;innbyggjarar.<ref name=Folketeljing_2021/> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{geografispire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} {{SORTERINGSNYKEL:Tropea}} [[Kategori:Tidlegare kommunar i Arkadía]] [[Kategori:Kommunaleiningar i Arkadía]] [[Kategori:Byar og tettstader i Arkadía]] mq8vmhunieux6zkyigizdf8buidgdha 0 273180 3679445 2852838 2026-10-17T08:46:58Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679445 wikitext text/x-wiki {{geoboks|ås|kategori=klippe | land = Antarktis | stad = [[Mac. Robertson Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under |fri = [[Antarktistraktaten]] |lat_d=67|lat_m=47|lat_NS=S |long_d=66|long_m=42|long_EW=E }} '''Scullin Monolith''' er ei halvmåneforma klippe i sjøen 6&nbsp;km vest for [[Torlyn Mountain]] i [[Mac. Robertson Land]]. Tidleg i januar 1930 flydde [[British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition]] (BANZARE) under [[Douglas Mawson]] over området. Mawson landa på klippa den 13. februar 1931 og namngav henne etter [[James Scullin]], som var [[statsminister i Australia]] frå 1929 til 1931.<ref>{{cite web| url=http://data.aad.gov.au/aadc/gaz/display_name.cfm?gaz_id=1319| title=Antarktis Gazetteer: Scullin Monolith| publisher=Australian Antarctic Division| accessdate=14. oktober 2012}}</ref> Klippa vart kartlagt i januar og februar 1931 av norske kvalfangarar som utforska denne kysten og kalla det «Mount Klarius Mikkelsen» etter kaptein [[Klarius Mikkelsen]], som var kaptein på kvalbåten «Torlyn». [[Mikkelsen Peak]] er framleis nytta om det høgaste punktet i klippene. Sidan klippa ikkje er dekt av snø eller is, er ho ein viktig hekkestad for fuglar, særleg [[petrell]]ar.<ref>{{cite web| url=http://data.aad.gov.au/aadc/mapcat/display_map.cfm?map_id=13162| title=Scullin Monolith: Topography and bird distribution| publisher=Australian Antarctic Division| accessdate=14. oktober 2012}}</ref> ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scullin monolith|Scullin monolith]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. februar 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} {{usgs-gazetteer|id=13475}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Naturlege monolittar]] [[Kategori:Klippeformasjonar i Mac. Robertson Land]] ju4dm0pbf8e3kc860eja0ce3kw46uc4 0 292054 3679385 3114622 2026-10-16T19:18:26Z Johshh 122989 +Autoritetsdata 3679385 wikitext text/x-wiki [[Fil:US Navy 070911-N-8547M-044 Lt. Song Hwang, chaplain of Naval Mobile Construction Battalion (NMCB) 5, left, and Builder Constructionman Robert L. Dynda, of the battalion^rsquo,s air detachment, cut sheetrock during a constructio.jpg|mini|Arbeid med ei gipsplate.]] '''Gipsplater''' er byggjematerialar av [[gips]] med ulike fyllstoff og med eit tynt papplag som forsterking på begge sidene. Gipsplater blir brukte som tennvernande kledning på innvendige flater. Dei blir også brukte for lyddemping i [[etasjeskiljar]]ar og [[vegg]]er, og som utvendig sperre på bindingsverkskonstruksjonar. == Kjelder == * {{snl|gipsplater|gipsplater}} ==Bakgrunnsstoff== {{Commonskat|Drywalls}} {{spire|teknologi}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byggjematerial]] edekshkbtfwtfr7nt0h87svmcj6ake8 0 292298 3679510 3569856 2026-10-17T10:48:38Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679510 wikitext text/x-wiki '''Tungtvassaksjonen''' var ein militær [[sabotasje]]aksjon under [[andre verdskrigen]] for å sprenge [[Norsk Hydro]]s fabrikk på [[Vemork]] ved [[Rjukan]] i Telemark. Fabrikken produserte [[tungtvatn]] som var viktig for [[Hitler-Tyskland|tysk]] atomforskning og eventuell produksjon av [[Kjernefysiske våpen|atomvåpen]]. Vemork-stasjonen vart øydelagt [[27. februar]] [[1943]]. Hydro sitt anlegg låg framfor Vemork kraftstasjon, der [[Norsk Industriarbeidermuseum]] no held til. [[Fil:Vemork 080208.JPG|mini|right|Vemork kraftstasjon om vinteren.]] Tungtvassaksjonen omfatta også [[Tinnsjøaksjonen]], der jernbaneferja [[DF «Hydro»]] vart senka på Tinnsjø [[20. februar]] [[1944]]<ref>[http://www.snl.no/Tinnsj%C3%B8 SNL.no]. Sist endret: 16.03.2009. Lest: 22.04.2011.</ref> for å hindre utskiping av tungtvasshaldig lut som vart produsert etter at fabrikken kom i gang igjen. Vemork-anlegget vart bomba frå fly 16. november 1943 utan resultat, etter at tungtvassproduksjonen igjen var komen i gang. Produksjonen vart sidan flytta til Tyskland. == Operasjon Grouse og Operasjon Freshman== [[Fil:Airspeed Horsa ExCC.jpg|mini|Horsa glidefly vart brukt i den mislykka Operasjon Freshman som kravde 41 menneskeliv.]] Det første forsøket på å øydelegge fabrikken vart gjort i november [[1942]]. Planen hadde to operasjonar, den første var å sleppe lokalkjente norske fallskjermsoldatar som skulle fungere som en fortropp (Operasjon Grouse). Etter dei skulle det følge ei gruppe engelske ingeniørsoldatar i [[glidefly]] for å gå til åtak på sjølve fabrikken. 19. oktober 1942 vart den fire mann store gruppa frå Norwegian Independent Company no 1, seinare kalla [[Kompani Linge]], sleppt over Telemark. Frå droppunktet måtte dei gå eit godt stykke på ski for å komme seg til Møsvatn, der dei skulle ta imot glideflya. Det vart derfor planlagt slik at de hadde rikeleg med tid. 19. november skulle dei britiske ingeniørsoldatane frå [[1st British Airborne Division]] komme (Operasjon Freshman). To [[Handley Page Halifax|Halifax]]-bombefly som taua kvart sitt [[Horsa glidefly]] kom inn over Noreg. Det første trekket sirkla over målområdet, men måtte på grunn av dårleg sikt gjere vendereis. Over [[Rogaland]] tok begge flya til å ise. Sleparen rauk, og glideflyet styrta sør for [[Lysefjorden i Forsand|Lysefjorden]] medan trekkflyet klarte å vende tilbake til England. Det andre trekkflyet kom i vanskar allereie ved innflyginga over norskekysten. Glidaren styrta ved [[Helleland]], lensmannsgården, innanfor [[Egersund]], medan trekkflyet styrta i [[Hæstadfjellet]]. Alle som var i trekkflyet omkom, medan dei overlevande i glidaren vart tatt med til Slettebøleiren på [[Bakkebø]], utenfor Egersund, der dei vart avretta. I ettertid er det sett opp minnesmerker på Bakkebø og ein varde oppi fjellet der glidaren krasja. Av dei ni overlevande frå styrten ved Lysefjorden vart fem frakta til[[Grini fangeleir| Grini]], seinare avretta i [[Trandumskogen]] den [[18. januar]] [[1943]]. Fire vart frakta til Lagård fengsel i [[Stavanger]], der dei vart torturert og avretta [[24. november]]. Alle dei 14 overlevande frå styrten ved Helleland vart avretta allereie neste dag. Det var ingen overlevande frå det styrta bombeflyet. Til saman døde 41 i denne mislykka aksjonen.<ref>{{Citation |title=Forskning.no: Tungtvannsaksjonen som mislyktes |url=http://www.forskning.no/artikler/2011/juni/290640 |accessdate=2015-01-06 |archive-date=2011-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110821132102/http://www.forskning.no/artikler/2011/juni/290640 |url-status=yes }}</ref> Den norske Grouse-gjengen måtte deretter vente ei lengre tid på skjulestaden sin på [[Hardangervidda]]. Der overlevde dei i hovudsak på reinsdyr, inkludert mageinnhald som dei varma opp under tilnamnet «gørr». Dette vart supplert med smør, mjøl, sukker og litt potetar etter jul.<ref>{{Kilde bok|tittel = Tungtvannssabotasjen|etternavn = Poulsson|fornavn = Jens-Anton|utgiver = Nova Forlag|år = 2012|isbn =8205141630|utgivelsessted = Oslo|sider = 114, 116, 120-123, 125|kapittel = Opptakten}}</ref> == Operasjon Gunnerside == Den britiske overkommandoen var klar over at Grouse hadde overlevd, og avgjorde å bygge vidare på denne gruppa ved å sende inn seks nye norske fallskjermsoldatar fra Norwegian Independent Company no 1. Desse landa i fallskjerm på [[Hardangervidda]] i februar 1943. Dei slo seg saman med Grouse. Natt til 28. februar 1943 tok ni av dei seg fram til Våer, forserte juvet med den islagte elva Måna. Dei tok seg fram til fabrikken langs jernbanesporet, eit område som ikkje var minelagt. Mens dekningspartiet haldt vakt, trengte sprengingspartiet inn i tungtvassanlegget og sprengte tungtvasscellene. 900 kg tungtvatn (inklusive produksjonstap) vart øydelagt. Dei to som hadde blitt igjen i fjellet kunne då gje beskjed til leiinga i [[London]] om at oppdraget var svært vellykka. Forpartiet vart igjen på vidda, medan sprengingspartiet gjekk på ski til [[Sverige]]. Aksjonen vart gjennomført utan at sabotørane løyste skot.<ref>Aftenposten, 24.2.2013, s.22-23.</ref> Dette blir av mange rekna som den viktigaste og mest vellykka sabotasjeaksjonen under heile andre verdskrigen. «Vi hadde flaks. Absolutt flaks, men også svært god etterretning om målet,» sa leiaren [[Joachim Rønneberg]] 70 år etter. Rønenberg visste ingenting om tungtvatn då dei utførte oppdraget, først etter nyheita om [[atombombene over Hiroshima og Nagasaki]] forstod han kva oppdraget hadde å seie.<ref>Aftenposten, 24.2.2013, s.22-23.</ref> Professor [[Olav Njølstad]] tviler på at tungtvatnet ville hatt noko militær tyding så lenge krigen varte - tyskarane ville neppe klart å utvikle ei atombombe i løpet av krigen, men etteretningsbiletet var uklårt og dei allierte hadde grunn til å vere bekymra.<ref>Aftenposten, 24.2.2013, s.22-23.</ref> == Senkinga av D/F «Hydro» == [[Fil:DF Hydro at Mæl.jpeg|mini|[[DF «Hydro»]] ved Mæl ferjekai]] Etter eit par månedar vart produksjonen sett igang igjen, og då [[Dei allierte under den andre verdskrigen|dei allierte]] fekk nyss om dette, planla dei eit nytt angrep. I november 1943 gikk 143 [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17 bombefly]] laus på anlegget, men minst 600 av de totalt 711 bombene bomma radikalt. Dette stoppa likevel produksjonen ei lita stund. Alt tungtvatn var likevel ikkje tapt for tyskarane. Dette tungtvatnet vart transportert til [[Mæl]] ferjekai under strengt vakthald for transport med jernbaneferja D/F «Hydro» over [[Tinnsjøen]] til jernbanesamband med resten av Noreg. Motstandsfolk frå Heimefronten leita etter eit høve til å hindre at tyskarane fekk sendt resten av tungtvatnet til Tyskland, og dei fann ut at ferja var eit svakt punkt i tryggleiken. 20. februar 1944 vart D/F «Hydro» sabotert ved at dei plassere ei tidsinnstilt bombe i ferja. Ferja sokk og vart liggande på 440 meters djup. 14 nordmenn og fire tyskarar omkom i senkinga av D/F «Hydro». Det er blitt gjennomført ei stor undersøking av vraket i nyare tid. Ein ville fina ut om tønnene som overlevde sprenginga av ferja og framleis inneheldt tungtvatn etter over 60 år på botn av Tinnsjøen. Ein greide å heise opp eit fat, nummer 26, frå lasta på ferja. Det viste seg at innhaldet var [[kalilut]] med ein konsentrasjon på 1-2 % tungtvatn. Kalilut er utgangspunktet for destilasjonsprosessen som blir brukt for å produsere tungtvtnn. Det var destilasjonsanlegget som vart øydelagt i sabotasjeaksjonen på Vemork. == Deltakarane i aksjonane == [[Fil:NorwegianHeavyWaterSabotage.jpg|thumb|right|Rekonstruksjon av sprengningspartiet i aksjon.]] ;''Agenten på innsida av tungtvassfabrikken'' ::[[Einar Skinnarland]] ;''Grouse/Swallow'' ::[[Jens-Anton Poulsson]] (Leiar av Operasjon Grouse) ::[[Arne Kjelstrup]] (Nestkommanderende) ::[[Knut Haugland]] (Radiotelegrafist) ::[[Claus Helberg]] ;''Gunnerside'' ::[[Joachim Rønneberg]] (Leiar av Operasjon Gunnerside) ::[[Knut Haukelid]] ::[[Fredrik Kayser]] ::[[Kasper Idland]] ::[[Hans Storhaug]] ::[[Birger Strømsheim]] ::([[Leif Tronstad]]) ''(i Storbritannia, planleggar)'' ;''Tinnsjøaksjonen'' ::«Bonzo» alias [[Knut Haukelid]] ::[[Rolf Sørlie]] ''(frå den lokale motstandsrørsla)'' ::[[Einar Skinnarland]] ''(radiooperatør)'' ::[[Gunnar Syverstad]] ''(labratorieassistent på fabrikken)'' ::[[Kjell Nielsen]] ''(transportleiar på fabrikken)'' ::(«Larsen») ''(ingeniør på fabrikken)'' ::(NN) ''(skaffa bil og var sjåfør)'' ==Filmar== Det er spelt inn to kinofilmar om tungvassabotasjen på Vemork: den norske, delvis dokumentariske spelefilmen ''[[Kampen om tungtvannet]]'' frå [[1948]] og det britiske actioneventyret ''[[Heltene fra Telemark]]'' (''The Heroes of Telemark'') frå 1965. I den norske versjonen er det fleire av skodespelarane som speler seg sjølv. I 2015 viste NRK tv-serien ''[[Kampen om tungtvannet (2015)|Kampen om tungtvannet]]'', som handlar om sprengninga av tungtvassanlegget på Rjukan i Telemark i 1943. == Kjelder == {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vemork-aksjonen|Vemork-aksjonen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 6. januar 2015.'' {{refslutt}} == Litteratur == *Knut Haukelid: ''Kampen om tungtvannet'' &ndash; Nasjonalforlaget, Oslo, 1953 *Thomas Gallagher: ''Assault In Norway: Sabotaging the Nazi Nuclear Program'' &ndash; Harcourt Brace Jovanovich, New York, 1975 *Jens-Anton Poulsson: [http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012012506017 ''Aksjon Vemork : vinterkrig på Hardangervidda''] – Gyldendal, Oslo, 1982 *Jomar Brun: ''Brennpunkt Vemork : 1940 – 1945'' &ndash; Universitetsforlaget, Oslo, 1985 *Richard Wiggan: ''Operation Freshman : The Rjukan heavy water raid 1942'' &ndash; Kimber, London, 1986 *Dan Kurzman: ''Blood and Water'' &ndash; Henry Holt, New York, 1997 *Ray Mears: ''The real heroes of Telemark'' &ndash; Hodder & Stoughton, London, 2003 *Jostein Berglyd: ''Operasjon Freshman : Forløp og etterspill'' &ndash; Vigmostad & Bjørke, Bergen, 2005 *Jens-Anton Poulsson: ''Tungtvannssabotasjen'' &ndash; Orion, Oslo, 2006 *Rune Borgan Isaksen: ''I sabotørenes fotspor'' ESMA Forlag, Lalm, 2010 *[[Gunnar Myklebust]]: ''Tungtvannssabotøren'', Aschehoug, Oslo, 2011 *Jack Rostøl og Nils Helge Amdal: ''Kasper Idland, fra krig til kamp'' Commentum forlag, Sandnes, 2011 *{{Kilde bok | ref= | forfatter= Asgeir Ueland | utgivelsesår= 2013 | tittel= Tungtvannsaksjonen : Historien om den største krigsoperasjonen på norsk jord | forlag=Gyldendal | isbn=9788205430372 }} == Bakgrunnsstoff == * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=427 Kort omtale av tungtvannsaksjonen i ''Norsk krigsleksikon'' fra 1995] * [http://www.elg-johansen.com/Krigsside/Tungtvannet.htm Grundig omtale av tungvannsaksjonene] * [http://www.visitvemork.com Norsk Industriarbeidermuseum, Vemork] * [http://www.webtek.no/freshman/side1n.html Operasjon "Freshman" og Eigersundsdistriktet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928015041/http://www.webtek.no/freshman/side1n.html |date=2007-09-28 }} * [http://www.blogomentary.com/2008/02/ww2-heroes-of-telemark.html Dokumentar: The Real Heroes Of Telemark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218020636/http://www.blogomentary.com/2008/02/ww2-heroes-of-telemark.html |date=2008-02-18 }} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norsk historie]] [[Kategori:1943]] [[Kategori:Andre verdskrigen]] [[Kategori:Noreg under andre verdskrigen]] 5ngibj5wrvb2tua2gt46bhsfodklh27 0 292835 3679432 3477313 2026-10-17T08:14:57Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679432 wikitext text/x-wiki Den '''30. verdsmeisterskapen i alpine greiner''' vart avvikla i tida 29. januar til 13. februar 1989 i Vail i delstaten [[Colorado]] i [[USA]]. == Menn == === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Rudolf Nierlich]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 2.02,85 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Armin Bittner]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 2.03,29 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Marc Girardelli]] | align="left" | {{flagg|Luxembourg|lenke}} | align="left" | 2.03,65 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Paul Accola]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.03,80 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Jonas Nilsson]] | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left" | 2.03,87 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Ole Kristian Furuseth]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | 2.05,18 |} </div> Dato: 12. februar <br /> Løypelengd: 480 m, høgdeskilnad: 207 m<br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Rudolf Nierlich]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 2.37,66 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | Helmut Mayer | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 2.39,28 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Pirmin Zurbriggen]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.39,38 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Marc Girardelli]] | align="left" | {{flagg|Luxembourg|lenke}} | align="left" | 2:39,57 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Martin Hangl]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.39,75 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Ingemar Stenmark]] | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left" | 2.39,85 |} </div> Dato: 9. februar <br /> Løypelengd: 1450 m, høgdeskilnad: 372 m<br /> {{clear}} === Super-G === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Martin Hangl]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.38,81 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Pirmin Zurbriggen]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.39,09 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | Tomaž Čižman | align="left"| {{flagg|Jugoslavia|lenke}} | align="left" | 1.39,18 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Hubert Strolz]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.39,49 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Markus Wasmeier]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 1.39,56 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Alberto Tomba]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align="left" | 1.39,73 |} </div> Dato: 8. februar <br /> Løypelengd: 2234 m, høgdeskilnad: 598 m<br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Hansjörg Tauscher]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 2.10,39 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Peter Müller]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.10,58 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | Karl Alpiger | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.10,67 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Daniel Mahrer]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.10,91 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | William Besse | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.10,94 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Atle Skårdal]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | 2.10,99 |} </div> Dato: 6. februar <br /> Løypelengd: 3480 m, høgdeskilnad: 853 m<br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="30%" | Utøvar ! width="20%" | Land ! width="15%" | Slalåmtid ! width="15%" | Utfortid ! width="10%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Marc Girardelli]] | align="left" | {{flagg|Luxembourg|lenke}} | 2.04,64 (2.) | 1.37,65 (3.) | 4,72 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Paul Accola]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | 2.05,82 (4.) | 1.37,85 (6.) | 16,26 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Günther Mader]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | 2.07,36 (9.) | 1.38,14 (9.) | 31,49 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Pirmin Zurbriggen]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | 2.08,15 (14.) | 1.38,47 (11.) | 40,41 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Markus Wasmeier]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | 2.05,50 (3.) | 1.43,18 (17.) | 45,91 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | Patrick Staub | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | 2.08,71 (15.) | 1.40,15 (14.) | 55,53 |} </div> Dato: 3. februar (utfor) <br />30. januar (slalåm) Utfor: Løypelengd: 3339 m, høgdeskilnad: 801 m<br /> Slalåm: Høgdeskilnad: 180 m<br /> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Mateja Svet]] | align="left"| {{flagg|Jugoslavia|lenke}} | align="left" | 1.30,88 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Vreni Schneider]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.31,49 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Tamara McKinney]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align="left" | 1.31,66 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Blanca Fernández Ochoa]] | align="left" | {{flagg|Spania|lenke}} | align="left" | 1.31,75 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Ingrid Salvenmoser]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.32,57 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | Monika Maierhofer | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.32,77 |} </div> Dato: 7. februar <br /> Løypelengd: 480 m, høgdeskilnad: 180 m<br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Vreni Schneider]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.29,37 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Carole Merle]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | 2.30,50 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Mateja Svet]] | align="left"| {{flagg|Jugoslavia|lenke}} | align="left" | 2.31,92 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Maria Walliser]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.32,05 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | Karin Dedler | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 2.32,33 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | Cathy Chedal | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | 2.32,97 |} </div> Dato: 11. februar <br /> Løypelengd: 1400 m, høgdeskilnad: 338 m<br /> {{clear}} === Super-G === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Ulrike Maier]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.19,46 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | Sigrid Wolf | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.19,49 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | Michaela Gerg | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 1.19,50 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Maria Walliser]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.19,69 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | Regine Mösenlechner | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! | align="left" | [[Michela Figini]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.20,08 |} </div> Dato: 8. februar <br /> Løypelengd: 1671 m, høgdeskilnad: 478 m<br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Maria Walliser]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.46,50 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Karen Percy]] | align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} | align="left" | 1.48,00 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | Karin Dedler | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 1.48,01 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Heidi Zurbriggen]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.48,05 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | Emi Kawabata | align="left"| {{flagg|Japan|lenke}} | align="left" | 1.48,32 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | Michaela Gerg | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 148,38 |} </div> Dato: 5. februar <br /> Løypelengd: 2591 m, høgdeskilnad: 667 m<br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="30%" | Utøvar ! width="20%" | Land ! width="15%" | Slalåmtid ! width="15%" | Utfortid ! width="10%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Tamara McKinney]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | 1.18,70 (2.) | 1.32,10 (3.) | 5,65 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Vreni Schneider]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | 1.18,58 (1.) | 1.33,94 (11.) | 26,63 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Brigitte Oertli]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | 1.22,50 (8.) | 1.31,99 (2.) | 32,88 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Mateja Svet]] | align="left"| {{flagg|Jugoslavia|lenke}} | 1.19,54 (3.) | 1.34,11 (13.) | 35,86 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Anita Wachter]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | 1.21,93 (6.) | 1.32,61 (5.) | 35,97 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Ulrike Maier]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | 1.22,73 (10.) | 1.32,25 (4.) | 37,70 |} </div> Dato: 29. januar (slalåm)<br />2. februar (utfor) <br /> Slalåm: Høgdeskilnad: 159 m<br /> Utfor: Løypelengd: 2234 m, høgdeskilnad: 598 m<br /> {{clear}} ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpine Skiweltmeisterschaft 1989|Alpine Skiweltmeisterschaft 1989]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 14. januar 2015.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Verdsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Alpint i 1989]] [[Kategori:Internasjonale meisterskap i USA]] [[Kategori:1989 i USA]] lapiy7uhed60403i3un2qayj6qhtvd2 0 292869 3679427 3477310 2026-10-17T08:14:46Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679427 wikitext text/x-wiki [[Fil:Sierre from Crans Montana.JPG|mini|Crans-Montana]] Den '''29. verdsmeisterskapen i alpine greiner''' vart avvikla i tida 27. januar til 8. februar 1987 i [[Crans-Montana]] i kantonen [[Valais]] i [[Sveits]]. For fyrste gong vart det tevla i ti øvingar. Super-G-øvinga stod på VM-programmet for fyrste gong, den kom i tillegg til dei tradisjonelle øvingane; slalåm, storslalåm og utfor, samt den alpine kombinasjonen. Sveitsaren [[Pirmin Zurbriggen]] vann to gullmedaljar og like mange sølvmedaljar, også hans landskvinner [[Maria Walliser]] og [[Erika Hess]] vann to gullmedaljar. I alt stakk Sveits av garde med åtte av dei ti gullmedaljane som vart utdelt i meisterskapen. ==Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Frank Wörndl]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 1.54,63 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Günther Mader]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.54,82 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Armin Bittner]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 1.55,03 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Marc Girardelli]] | align="left" | {{flagg|Luxembourg|lenke}} | align="left" | 1.55,11 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Ingemar Stenmark]] | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left" | 1.55,60 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Bojan Križaj]] | align="left"| {{flagg|Jugoslavia|lenke}} | align="left" | 1.55,69 |} </div> Dato: 8. februar <br /> Høgdeskilnad: 217 m<br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Pirmin Zurbriggen]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.32,38 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Marc Girardelli]] | align="left" | {{flagg|Luxembourg|lenke}} | align="left" | 2.32,45 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Alberto Tomba]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align="left" | 2.33,13 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Hubert Strolz]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 2.33,21 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | Hans Stuffer | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 2.34,27 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | Michael Eder | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 2.34,30 |} </div> Dato: 4. februar <br /> Høgdeskilnad: 389 m<br /> {{clear}} === Super-G === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Pirmin Zurbriggen]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.19,93 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Marc Girardelli]] | align="left" | {{flagg|Luxembourg|lenke}} | align="left" | 1.20,80 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Markus Wasmeier]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 1.21,08 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Leonhard Stock]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.21,28 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Hubert Strolz]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.21,44 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | Robert Erlacher | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align="left" | 1.21,83 |} </div> Dato: 2. februar <br /> Løypelengd: 1553 m, høgdeskilnad: 514 m<br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Peter Müller]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.07,80 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Pirmin Zurbriggen]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.08,13 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | Karl Alpiger | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.08,20 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Franz Heinzer]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.08,34 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | Rob Boyd | align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} | align="left" | 2.08,50 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Daniel Mahrer]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.09,06 |} </div> Dato: 31. januar <br /> Løypelengd: 3670 m, høgdeskilnad: 981 m<br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="30%" | Utøvar ! width="20%" | Land ! width="15%" | Slalåmtid ! width="15%" | Utfortid ! width="10%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Marc Girardelli]] | align="left" | {{flagg|Luxembourg|lenke}} | 1.45,96 (7.) | 1.53,16 (1.) | 28,27 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Pirmin Zurbriggen]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | 1.47,12 (9.) | 1.53,67 (3.) | 30,54 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Günther Mader]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | 1.44,48 (2.) | 1.55,91 (18.) | 41,96 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | Bernhard Gstrein | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | 1.42,45 (1.) | 1.57,22 (21.) | 42,34 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Markus Wasmeier]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | 1.47,98 (10.) | 1.54,31 (5.) | 48,15 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | Josef Schick | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | 1.45,70 (4.) | 1.56,28 (19.) | 53,78 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 7 | align="left" | [[Finn Christian Jagge]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | 1.45,79 (5.) | 1.57,57 (22.) | 54,99 |} </div> Dato: 27. januar (slalåm), 1. februar (utfor) <br /> Utfor: Løypelengd: 3070 m, høgdeskilnad: 825 m<br /> Slalåm: Høgdeskilnad: 189 m<br /> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Erika Hess]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.33,30 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Roswitha Steiner]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.33,55 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Mateja Svet]] | align="left"| {{flagg|Jugoslavia|lenke}} | align="left" | 1.34,39 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Karin Buder]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.34,68 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Blanca Fernández Ochoa]] | align="left" | {{flagg|Spania|lenke}} | align="left" | 1.35,05 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | Małgorzata Mogore-Tlałka | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | 1.35,19 |} </div> Dato: 7. februar <br /> Høgdeskilnad: 175 m<br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Vreni Schneider]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.21,22 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Mateja Svet]] | align="left"| {{flagg|Jugoslavia|lenke}} | align="left" | 2.21,78 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Maria Walliser]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.23,51 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Michela Figini]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 2.23,77 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Blanca Fernández Ochoa]] | align="left" | {{flagg|Spania|lenke}} | align="left" | 2.23,88 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Marina Kiehl]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 2.23,92 |} </div> Dato: 5. februar <br /> Høgdeskilnad: 349 m<br /> {{clear}} === Super-G === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Maria Walliser]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.19,17 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Michela Figini]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.20,18 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Mateja Svet]] | align="left"| {{flagg|Jugoslavia|lenke}} | align="left" | 1.20,23 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Vreni Schneider]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.20,25 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | Sylvia Eder | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.20,65 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Debbie Armstrong]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align="left" | 1.21,07 |} </div> Dato: 3. februar <br /> Løypelengd: 1435 m, høgdeskilnad: 459 m<br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Maria Walliser]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.43,80 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Michela Figini]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.44,11 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | Regine Mösenlechner | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 1.44,86 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Marina Kiehl]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align="left" | 1.45,06 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Laurie Graham]] | align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} | align="left" | 1.45,10 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | Sylvia Eder | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.45,31 |} </div> Dato: 1. februar <br /> Løypelengd: 2550 m, høgdeskilnad: 665 m<br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="30%" | Utøvar ! width="20%" | Land ! width="15%" | Slalåmtid ! width="15%" | Utfortid ! width="10%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Erika Hess]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | 1.26,17 (3.) | 1.25,14 (3.) | 15,32 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | Sylvia Eder | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | 1.27,18 (5.) | 1.24,81 (2.) | 18,66 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Tamara McKinney]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | 1.25,18 (1.) | 1.26,35 (12.) | 24,41 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 4 | align="left" | [[Vreni Schneider]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | 1.26,06 (2.) | 1.26,72 (13.) | 36,49 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 5 | align="left" | [[Anita Wachter]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | 1.26,92 (4.) | 1.26,25 (9.) | 36,70 |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! 6 | align="left" | [[Michela Figini]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | 1.31,83 (14.) | 1.24,60 (1.) | 52,31 |} </div> Dato: 29. januar (slalåm), 30. januar (utfor) <br /> Utfor: Løypelengd: 2032 m, høgdeskilnad: 571 m<br /> Slalåm: 151 m<br /> {{clear}} ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpine Skiweltmeisterschaft 1987|Alpine Skiweltmeisterschaft 1987]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 15. januar 2015.'' </div> {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Verdsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Alpint i 1987]] [[Kategori:Internasjonale meisterskap i Sveits]] [[Kategori:1987 i Sveits]] 3sbdvl0l7ihxyw2barels1w2f3n8oa2 0 293838 3679440 2690052 2026-10-17T08:40:37Z Ranveig 39 Flikk 3679440 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune|land=Israel |namn=Shibli–Umm al-Ghanam |bilete=Shibli-Umm al-Ghanam ap 002.jpg |bilettekst=Shibli |andre namn={{hebraisk|שִׁבְּלִי-אֻם אל-עַ'נַם}} |andre namn=الشبلي - أم الغنم |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} |lat_d=32 |lat_m=41 |lat_s=03 | lat_NS = N |long_d=35 |long_m=23 |long_s = 49 | long_EW = E |grunnlagd=1992 |kategori= [[lokal kommune i Israel|lokal kommune]] |grunnlagd1type = Bystatus | grunnlagd1=1992 |distrikttype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] | distrikt =[[Det nordlege distriktet i Israel|Nord]] |folketal=4800 |folketal_i_år=2005 |folketettleik = auto | areal =2.9 |commons = Shibli-Umm al-Ghanam }} '''Shibli–Umm al-Ghanam''' ([[arabisk]] الشبلي - أم الغنم, [[hebraisk]] שִׁבְּלִי-אֻם אל-עַ'נַם) er ein arabisk [[kommunar i Israel|by]] ved foten av [[Tabor]] i [[Det nordlege distriktet i Israel|Nord distrikt]] i [[Israel]]. I følgje [[Israelsk statistisk sentralbyrå]] hadde Shibli–Umm al-Ghanam eit folketal på 4&nbsp;800 innbyggjarar i 2005.<ref>[http://www.cbs.gov.il/population/new_2007/table3.pdf Localities with populations of 1&nbsp;000 or above] Israelsk statistisk sentralbyrå</ref> Byen vart grunnlagd i 1992 då landsbykommunane Shibli og Umm al-Ghanam vart slått saman. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shibli-Umm al-Ghanam|Shibli-Umm al-Ghanam]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. februar 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' *{{cite book | editor =Barron, J. B. | title = Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922 | publisher = Government of Palestine | year = 1923}} *{{cite book|last1=Conder|first1=Claude Reignier|authorlink1=Claude Reignier Conder|last2=Kitchener|first2=H. H.|authorlink2=Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener|år=1881|url=http://archive.org/details/surveyofwesternp01conduoft|title=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archeology|location=London|publisher=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|volume=1}} (p. [http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp01conduoft#page/409/mode/1up 409]) *{{cite book | last= Dauphin |first = Claudine | title = La Palestine byzantine, Peuplement et Populations |volume = III : Catalogue | series = BAR International Series 726 | year = 1998 | publisher = Archeopress | location = Oxford|language =fransk}} (p. 731) *{{cite book|last=Guérin|first=Victor|authorlink=Victor Guérin|title=Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine|url=http://archive.org/details/descriptiongogr01unkngoog|volume=3: Galilea, pt. 1|år=1880|publisher= L'Imprimerie Nationale|location=Paris|language=fransk}} (p. [http://archive.org/stream/descriptiongogr01unkngoog#page/n153/mode/1up 140]) *{{cite book|title=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine|url=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|first1=Sami|last1=Hadawi|authorlink=Sami Hadawi|år=1970|publisher=Palestinsk frigjeringsorganisasjon forskingssentral}} *{{cite book | last1= Hütteroth |first1=Wolf-Dieter |first2=Kamal | last2=Abdulfattah | title = Historical Geography of Palestine, Transjordan and South Syria in the Late 16th Century | year = 1977 | publisher = Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Tyskland: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft|ISBN= 3-920405-41-2}} (p. 189) *{{cite book | editor = Mills, E. | title = Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas |url=http://ia701204.us.archive.org/15/items/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas/PalestinaCensus1931.pdf | publisher = Government of Palestine | location = Jerusalem | year = 1932}} *{{cite book|last=Palmer|first=E. H.|authorlink=Edward Henry Palmer|år=1881|url=http://archive.org/details/surveyofwesternp00conduoft|title=The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder og Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer|publisher=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]}} </div> ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Umm_al_Ghanam_1661/ Velkomen til Umm al-Ghanam] {{Det nordlege distriktet i Israel}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Israel]] [[Kategori:Arabiske stader i Israel]] [[Kategori:Lokale kommunar i Nord-distriktet i Israel]] 33j2sqckl17dqx3q4jkjwvjt4eca3ip 0 293845 3679443 3406050 2026-10-17T08:43:54Z Ranveig 39 Fmt. 3679443 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune|land=Israel |namn=Yafa an-Naseriyye |commons=Yafa an-Naseriyye |bilete=Yafia2.JPG |andre namn={{hebraisk|יָפָא, יָפִיעַ}} |andre namn1=يافة الناصره |etymologi=Jaffa av Nasaret |kategori= [[lokal kommune i Israel|lokal kommune]] |grunnlagdtype = Bystatus | grunnlagd=1960 |andre namn2=Yafia |andre namn3=Yafa |distrikttype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] | distrikt =[[Det nordlege distriktet i Israel|Nord]] |folketal=16900 |folketal_i_år=2006 |folketettleik = auto | areal =4.1 |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} |lat_d=32 |lat_m=41 |lat_s = 8.88 | lat_NS = N |long_d=35 |long_m=16 |long_s = 28.29 | long_EW = E }} '''Yafa an-Naseriyye''' ([[arabisk]] يافة الناصره, «[[Jaffa]] av [[Nasaret]]», òg skrive '''Yafa''', '''Yafia''' eller '''Yafi''' [[arabisk]] يافا, يفيع, [[hebraisk]] יָפָא, יָפִיעַ) er ein [[arabiske borgarar i Israel|arabisk]] [[lokal kommune i Israel|lokal kommune]] i [[Nedre Galilea]] i [[Israel]]. Ha utgjer ein del av [[storbyområde]]t til [[Nasaret]], og er ein [[arabarar|arabisk]] stad. Han fekk status som lokal kommune i 1960 og hadde i 2005 eit folketal på 16&nbsp;200. Av dette var kring 70 % [[muslim]]ar og 30 % [[palestinske kristne|kristne]]. ==Historie== Yafa er identifisert som den antikke byen '''Japhia''', som er nemnt i [[Josvas bok]] som ein grenseby i [[Sebulon]] (Josva 19:12). Lokale mellomaldersegner hevda at [[Zebedee]] og dei to sønene hans, Jakob og Johannes, budde i Yafa.<ref name=Goodspeed>{{cite journal|title=From Haifa to Nasaret|author=Edgar Johnson Goodspeed|journal=The Biblical World|volume= 16| issue = 6|år=December 1900|pages=407–413|doi=10.1086/472713|jstor=3136947}}</ref> I 1881 skildra [[Palestine Exploration Fund]] i ''Survey of Western Palestine'' (SWP) landsbyen som ein «mellomstor landsby i ei sterk stilling på utstikkaren som går frå Nasaret og ned til Jebata. Han har ein brunn på nordsida og ein annan brunn i dalen i nordaust.»<ref>Conder and Kichener, 1881, s. [http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp01conduoft#page/280/mode/1up 280]</ref> I folketeljinga i 1931 hadde Yafa, (inkludert Arab el Ghazzalin), 312 busette hus og eit folketal på 833, av desse 456 muslimar og 377 kristne.<ref name="Census1931">Mills, 1932, s. [http://ia701204.us.archive.org/15/items/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas/PalestinaCensus1931.pdf 76]</ref> I 1948 vart Yafa erobra av det israelske forsvaret under [[Operasjon Dekel]], som starta i juli det året.<ref>Morris, Benny (1987) ''The birth of the Palestinian refugee problem, 1947-1949.'' Cambridge University Press. ISBN 0-521-33028-9. s.200.</ref> Dei attverande innbyggjarane vart sett i unntakstilstand fram til 1966. Ein stor del av innbyggjarane i Yafa er i dag etterkomarar etter [[internt forflytta flyktningar]] frå nabolandsbyen [[Ma'alul]], som vart avfolka under [[den israelsk-arabiske krigen i 1948]].<ref name=Bokae>{{cite web|title=palestinsk Internally Displaced Persons inside Israel:Challenging the Solid Structures|author=Nihad Bokae'e|date=February 2003|publisher=[[BADIL Resource Sentral for palestinsk Residency and Refugee Rights|Badil]]|url=http://www.badil.org/Publications/Monographs/palestinsk.IDPs.pdf|access-date=2015-02-01|archive-date=2007-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614193519/http://www.badil.org/Publications/Monographs/palestinsk.IDPs.pdf|url-status=unfit}}</ref> ==Sjå òg== * [[Arabiske stader i Israel]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yafa an-Naseriyye|Yafa an-Naseriyye]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. februar 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' *Alexandre, Yardenna (3/10/2012): ''[http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=2084&mag_id=119 Yafi‘a Final report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518190418/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=2084&mag_id=119 |date=2013-05-18 }},'' Hadashot Arkheologiyot, no.124 *{{cite book | editor =Barron, J. B. | title = Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922 | publisher = Government of Palestine | year = 1923}} *{{cite book|last1=Conder|first1=Claude Reignier|authorlink1=Claude Reignier Conder|last2=Kitchener|first2=H. H.|authorlink2=Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener|år=1881|url=http://archive.org/details/surveyofwesternp01conduoft|title=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archeology|location=London|publisher=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|volume=1}} (p. [http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp01conduoft#page/280/mode/1up 280] ff., [http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp01conduoft#page/353/mode/1up 353] ff.) *{{cite book | author = Dauphin, Claudine | title = La Palestine byzantine, Peuplement et Populations, Vol. III : Catalogue | series = BAR International Series 726 | year = 1998 | publisher = Archeopress | location = Oxford}} s. 689 *{{cite book|last=Guérin|first=Victor|authorlink=Victor Guérin|år=1880|url=http://www.archive.org/details/descriptiongogr01unkngoog|title= Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. Vol 3; Galilea, pt. 1}} s. 103-106 *{{Citation|title=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine|url=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|first1=Sami|last1=Hadawi|authorlink=Sami Hadawi|år=1970|publisher=Palestinsk frigjeringsorganisasjon forskingssentral}} [http://www.palestineremembered.com/download/VillageStatistics/Table%20I/Nasaret/Page-063.jpg s.63]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book | last1= Hütteroth |first1=Wolf-Dieter |first2=Kamal | last2=Abdulfattah | title = Historical Geography of Palestine, Transjordan and South Syria in the Late 16th Century | year = 1977 | publisher = Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Tyskland: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft|ISBN= 3-920405-41-2}} s.190 *{{cite book | editor = Mills, E. | title = Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas |url=http://ia701204.us.archive.org/15/items/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas/PalestinaCensus1931.pdf | publisher = Government of Palestine | location = Jerusalem | year = 1932}} *{{cite book|last=Palmer|first=E. H.|authorlink=Edward Henry Palmer|år=1881|url=http://www.archive.org/details/surveyofwesternp00conduoft|title=The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder og Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer|publisher=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]}} </div> ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Yaffa_1695/index.html Velkomen til Yaffa] {{Det nordlege distriktet i Israel}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Israel]] [[Kategori:Arabiske stader i Israel]] [[Kategori:Arabiske kristne busetnader i Israel]] [[Kategori:Lokale kommunar i Nord-distriktet i Israel]] qv82ap2pwy13uleltr53olgy86jc109 3679444 3679443 2026-10-17T08:46:02Z Ranveig 39 3679444 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune|land=Israel |namn=Yafa an-Naseriyye |commons=Yafa an-Naseriyye |bilete=Yafia2.JPG |andre namn={{hebraisk|יָפָא, יָפִיעַ}} |andre namn1=يافة الناصره |etymologi=Jaffa av Nasaret |kategori= [[lokal kommune i Israel|lokal kommune]] |grunnlagdtype = Bystatus | grunnlagd=1960 |andre namn2=Yafia |andre namn3=Yafa |distrikttype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] | distrikt =[[Det nordlege distriktet i Israel|Nord]] |folketal=16900 |folketal_i_år=2006 |folketettleik = auto | areal =4.1 |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} |lat_d=32 |lat_m=41 |lat_s = 8.88 | lat_NS = N |long_d=35 |long_m=16 |long_s = 28.29 | long_EW = E }} '''Yafa an-Naseriyye''' ([[arabisk]] يافة الناصره, «[[Jaffa]] av [[Nasaret]]», òg skrive '''Yafa''', '''Yafia''' eller '''Yafi''' [[arabisk]] يافا, يفيع, [[hebraisk]] יָפָא, יָפִיעַ) er ein arabisk [[lokal kommune i Israel|lokal kommune]] i [[Nedre Galilea]] i [[Israel]]. Han utgjer ein del av [[storbyområde]]t til [[Nasaret]], og er ein [[arabarar|arabisk]] stad. Han fekk status som lokal kommune i 1960 og hadde i 2005 eit folketal på 16&nbsp;200. Av dette var kring 70 % [[muslim]]ar og 30 % [[palestinske kristne|kristne]]. ==Historie== Yafa er identifisert som den antikke byen '''Japhia''', som er nemnt i [[Josvas bok]] som ein grenseby i [[Sebulon]] (Josva 19:12). Lokale mellomaldersegner hevda at [[Zebedee]] og dei to sønene hans, Jakob og Johannes, budde i Yafa.<ref name=Goodspeed>{{cite journal|title=From Haifa to Nasaret|author=Edgar Johnson Goodspeed|journal=The Biblical World|volume= 16| issue = 6|år=December 1900|pages=407–413|doi=10.1086/472713|jstor=3136947}}</ref> I 1881 skildra [[Palestine Exploration Fund]] i ''Survey of Western Palestine'' (SWP) landsbyen som ein «mellomstor landsby i ei sterk stilling på utstikkaren som går frå Nasaret og ned til Jebata. Han har ein brunn på nordsida og ein annan brunn i dalen i nordaust.»<ref>Conder and Kichener, 1881, s. [http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp01conduoft#page/280/mode/1up 280]</ref> I folketeljinga i 1931 hadde Yafa, (inkludert Arab el Ghazzalin), 312 busette hus og eit folketal på 833, av desse 456 muslimar og 377 kristne.<ref name="Census1931">Mills, 1932, s. [http://ia701204.us.archive.org/15/items/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas/PalestinaCensus1931.pdf 76]</ref> I 1948 vart Yafa erobra av det israelske forsvaret under [[Operasjon Dekel]], som starta i juli det året.<ref>Morris, Benny (1987) ''The birth of the Palestinian refugee problem, 1947-1949.'' Cambridge University Press. ISBN 0-521-33028-9. s.200.</ref> Dei attverande innbyggjarane vart sett i unntakstilstand fram til 1966. Ein stor del av innbyggjarane i Yafa er i dag etterkomarar etter [[internt forflytta flyktningar]] frå nabolandsbyen [[Ma'alul]], som vart avfolka under [[den israelsk-arabiske krigen i 1948]].<ref name=Bokae>{{cite web|title=palestinsk Internally Displaced Persons inside Israel:Challenging the Solid Structures|author=Nihad Bokae'e|date=February 2003|publisher=[[BADIL Resource Sentral for palestinsk Residency and Refugee Rights|Badil]]|url=http://www.badil.org/Publications/Monographs/palestinsk.IDPs.pdf|access-date=2015-02-01|archive-date=2007-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614193519/http://www.badil.org/Publications/Monographs/palestinsk.IDPs.pdf|url-status=unfit}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yafa an-Naseriyye|Yafa an-Naseriyye]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. februar 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' *Alexandre, Yardenna (3/10/2012): ''[http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=2084&mag_id=119 Yafi‘a Final report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518190418/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=2084&mag_id=119 |date=2013-05-18 }},'' Hadashot Arkheologiyot, no.124 *{{cite book | editor =Barron, J. B. | title = Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922 | publisher = Government of Palestine | year = 1923}} *{{cite book|last1=Conder|first1=Claude Reignier|authorlink1=Claude Reignier Conder|last2=Kitchener|first2=H. H.|authorlink2=Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener|år=1881|url=http://archive.org/details/surveyofwesternp01conduoft|title=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archeology|location=London|publisher=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|volume=1}} (p. [http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp01conduoft#page/280/mode/1up 280] ff., [http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp01conduoft#page/353/mode/1up 353] ff.) *{{cite book | author = Dauphin, Claudine | title = La Palestine byzantine, Peuplement et Populations, Vol. III : Catalogue | series = BAR International Series 726 | year = 1998 | publisher = Archeopress | location = Oxford}} s. 689 *{{cite book|last=Guérin|first=Victor|authorlink=Victor Guérin|år=1880|url=http://www.archive.org/details/descriptiongogr01unkngoog|title= Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. Vol 3; Galilea, pt. 1}} s. 103-106 *{{Citation|title=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine|url=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|first1=Sami|last1=Hadawi|authorlink=Sami Hadawi|år=1970|publisher=Palestinsk frigjeringsorganisasjon forskingssentral}} [http://www.palestineremembered.com/download/VillageStatistics/Table%20I/Nasaret/Page-063.jpg s.63]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book | last1= Hütteroth |first1=Wolf-Dieter |first2=Kamal | last2=Abdulfattah | title = Historical Geography of Palestine, Transjordan and South Syria in the Late 16th Century | year = 1977 | publisher = Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Tyskland: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft|ISBN= 3-920405-41-2}} s.190 *{{cite book | editor = Mills, E. | title = Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas |url=http://ia701204.us.archive.org/15/items/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas/PalestinaCensus1931.pdf | publisher = Government of Palestine | location = Jerusalem | year = 1932}} *{{cite book|last=Palmer|first=E. H.|authorlink=Edward Henry Palmer|år=1881|url=http://www.archive.org/details/surveyofwesternp00conduoft|title=The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder og Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer|publisher=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]}} </div> ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Yaffa_1695/index.html Velkomen til Yaffa] {{Det nordlege distriktet i Israel}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Israel]] [[Kategori:Arabiske stader i Israel]] [[Kategori:Arabiske kristne busetnader i Israel]] [[Kategori:Lokale kommunar i Nord-distriktet i Israel]] kr3u27qavs185t61hexw7n6q4n119e8 828 296627 3679337 3673284 2026-10-16T13:44:44Z Johshh 122989 +Store Danske Encyklopædi 3679337 Scribunto text/plain require('strict') local function DyntaxaLink( id ) return 'https://www.dyntaxa.se/taxon/info/' .. id end local function dnvLink( id ) return 'http://vesselregister.dnvgl.com/VesselRegister/vesseldetails.html?vesselid= ' .. id end local function encyclopediaoflifeLink( id ) return 'http://eol.org/pages/' .. id end local function FaunaEuropaeaLink( id ) return 'http://fauna.naturkundemuseum-berlin.de/full_results.php?id=' .. id end local function HistoriskbefolkningsregisterLink( id ) return 'http://histreg.no/index.php/person/' .. id end local function ItisLink( id ) return 'http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=' .. id end local function viafLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'https://viaf.org/viaf/' .. id end local function kulturnavLink( id ) return 'http://kulturnav.org/language/no/' .. id end local function lokalhistoriewikiLink( id ) return 'https://lokalhistoriewiki.no/wiki/' .. id end local function Open_LibraryiLink( id ) return 'https://openlibrary.org/works/' .. id end local function SMLLink( id ) return 'https://sml.snl.no/' .. id end local function LexLink( id ) return 'https://lex.dk/' .. id end local function Runeberg_forfattarLink( id ) return 'https://runeberg.org/authors/' .. id .. '.html' end local function geonamesLink( id ) return 'http://sws.geonames.org/' .. id end local function ssrnameLink( id ) return 'https://stadnamn.kartverket.no/fakta/' .. id end local function naturbaseLink( id ) return 'http://faktaark.naturbase.no/?id=' .. id end local function NorskkrigsseglarregisterLink( id ) return 'https://www.krigsseilerregisteret.no/no/sjofolk' .. id end local function kunstnerleksikonLink( id ) return 'https://nkl.snl.no/' .. id end local function nasjfotoLink( id ) return 'http://www.nb.no/nmff/fotograf.php?fotograf_id=' .. id end local function polsysLink( id ) return 'https://polsys.sikt.no/politikere/biografi/?person=' .. id end local function snlLink( id ) return 'https://snl.no/' .. id end local function catholicdioceseLink( id ) return 'http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/d' .. id .. '.html' end local function skyscraperLink( id ) return 'http://www.skyscrapercenter.com/building.php?building_id=' .. id end local function brorgnrLink( id ) return 'https://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=' .. id end local function unescolangLink( id ) return 'http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-' .. id .. '.html' end --local function heritagenorLink( id ) -- return 'http://www.kulturminnesok.no/kulturminnesok/kulturminne/?LOK_ID=' .. id --end local function munzingersportLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function munzingeribaLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function munzingersportLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function munzingerpopLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function musicbrainzartistLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/artist/' .. id end local function musicbrainzreleasegroupLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/release-group/' .. id end local function musicbrainzlabelLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/label/' .. id end local function musicbrainzareaLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/area/' .. id end local function nblLink( id ) return 'https://nbl.snl.no/' .. id end local function discogsartistLink( id ) return 'http://www.discogs.com/artist/' .. id end local function allmusicartistLink( id ) return 'http://www.allmusic.com/artist/' .. id end local function sikartLink( id ) return 'http://www.sikart.ch/KuenstlerInnen.aspx?id=' .. id .. '&lng=en' end local function tlsLink( id ) local id2 = mw.ustring.gsub(id, '%s', function(s) return mw.uri.encode(s, 'WIKI') end) return 'http://tls.theaterwissenschaft.ch/wiki/' .. id2 end local function ciniiLink( id ) return 'http://ci.nii.ac.jp/author/' .. id .. '?l=en' end local function bneLink( id ) return 'http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=' .. id end local function uscongressLink( id ) return 'http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=' .. id end local function narapersonLink( id ) return 'http://research.archives.gov/person/' .. id end local function naraorganizationLink( id ) return 'http://research.archives.gov/organization/' .. id end local function botanistLink( id ) local id2 = mw.ustring.gsub(id, '%s', function(s) return mw.uri.encode(s, 'PATH') end) return 'http://www.ipni.org/ipni/advAuthorSearch.do?find_abbreviation=' .. id2 end local function mgpLink( id ) -- TODO Implement some sanity checking regex return 'http://www.genealogy.ams.org/id.php?id=' .. id end local function rslLink( id ) -- TODO Implement some sanity checking regex return 'http://aleph.rsl.ru/F?func=find-b&find_code=SYS&adjacent=Y&local_base=RSL11&request=' .. id .. '&CON_LNG=ENG' end local function leonoreLink( id ) -- Identifiants allant de LH/1/1 à LH/2794/54 (légionnaires) -- Identifiants allant de C/0/1 à C/0/84 (84 légionnaires célèbres) -- Identifiants allant de 19800035/1/1 à 19800035/385/51670 (légionnaires décédés entre 1954 et 1977, et quelques dossiers de légionnaires décédés avant 1954) return '//www.culture.gouv.fr/public/mistral/leonore_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=COTE&VALUE_1=' .. id end local function sbnLink( id ) if not id:match( '^%u%u[%u0-3]V%d%d%d%d%d%d$' ) then --legacy: %u used here instead of %D (but the faulty ID cat is empty, out of ~12k uses) return false end return 'http://opac.sbn.it/opacsbn/opac/iccu/scheda_authority.jsp?bid=' .. id end local function nkcLink( id ) return 'http://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=' .. id .. '&CON_LNG=ENG' end local function nclLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://aleweb.ncl.edu.tw/F/?func=accref&acc_sequence=' .. id .. '&CON_LNG=ENG' end local function ndlLink( id ) return 'http://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/' .. id end local function sudocLink( id ) if not string.match( id, '^%d%d%d%d%d%d%d%d[%dxX]$' ) then return false end return 'http://www.idref.fr/' .. id end local function hlsLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F' .. id .. '.php' end local function lirLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://www.e-lir.ch/e-LIR___Lexicon.' .. id .. '.450.0.html' end local function splitLccn( id ) if id:match( '^%l%l?%l?%d%d%d%d%d%d%d%d%d?%d?$' ) then id = id:gsub( '^(%l+)(%d+)(%d%d%d%d%d%d)$', '%1/%2/%3' ) end if id:match( '^%l%l?%l?/%d%d%d?%d?/%d+$' ) then return mw.text.split( id, '/' ) end return false end local function append(str, c, length) while str:len() < length do str = c .. str end return str end local function lccnLink( id ) local parts = splitLccn( id ) if not parts then return false end local lccnType = parts[1] ~= 'sh' and 'names' or 'subjects' id = parts[1] .. parts[2] .. append( parts[3], '0', 6 ) return 'http://id.loc.gov/authorities/' .. lccnType .. '/' .. id end local function cristinLink( id ) return 'http://www.cristin.no/as/WebObjects/cristin.woa/wa/personVis?type=PERSON&action=sok&pnr=' .. id end --local function mbLink( id ) -- -- TODO Implement some sanity checking regex -- return '//musicbrainz.org/artist/' .. id --end --Returns the ISNI check digit isni must be a string where the 15 first elements are digits local function getIsniCheckDigit( isni ) local total = 0 for i = 1, 15 do local digit = isni:byte( i ) - 48 --Get integer value total = (total + digit) * 2 end local remainder = total % 11 local result = (12 - remainder) % 11 if result == 10 then return "X" end return tostring( result ) end --Validate ISNI (and ORCID) and retuns it as a 16 characters string or returns false if it's invalid --See http://support.orcid.org/knowledgebase/articles/116780-structure-of-the-orcid-identifier local function validateIsni( id ) id = id:gsub( '[ %-]', '' ):upper() if not id:match( '^%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d[%dX]$' ) then return false end if getIsniCheckDigit( id ) ~= string.char( id:byte( 16 ) ) then return false end return id end local function isniLink( id ) id = validateIsni( id ) if not id then return false end return 'http://isni.org/' .. id end local function orcidLink( id ) id = validateIsni( id ) if not id then return false end id = id:sub( 1, 4 ) .. '-' .. id:sub( 5, 8 ) .. '-' .. id:sub( 9, 12 ) .. '-' .. id:sub( 13, 16 ) return 'http://orcid.org/' .. id end local function gndLink( id ) return 'http://d-nb.info/gnd/' .. id end local function selibrLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return '//libris.kb.se/auth/' .. id end local function bnfLink( id ) --Add cb prefix if it has been removed if not string.match( id, '^cb.+$' ) then id = 'cb' .. id end return 'http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/' .. id end local function bnfLink2( id ) --Add cb prefix if it has been removed if not string.match( id, '^cb.+$' ) then id = 'cb' .. id end return 'http://data.bnf.fr/ark:/12148/' .. id end local function bpnLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://www.biografischportaal.nl/en/persoon/' .. id end local function ridLink( id ) return 'http://www.researcherid.com/rid/' .. id end local function ulanLink( id ) return '//www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=&role=&nation=&subjectid=' .. id end local function nlaLink( id ) return '//nla.gov.au/anbd.aut-an' .. id end local function getIdsFromWikidata( item, property ) local ids = {} if not item.claims[property] then return ids end for _, statement in pairs( item.claims[property] ) do if statement.mainsnak.datavalue then table.insert( ids, statement.mainsnak.datavalue.value ) end end return ids end local function matchesWikidataRequirements( item, reqs ) for _, group in pairs( reqs ) do local property = 'p' .. group[1] local qid = group[2] if item.claims[property] ~= nil then for _, statement in pairs ( item.claims[property] ) do if statement.mainsnak.datavalue ~= nil then if statement.mainsnak.datavalue.value['numeric-id'] == qid then return true end end end end end return false end local function createRow( id, label, rawValue, link ) if link then return '* [' .. link .. ' ' .. label .. ']\n' else return '* <span class="error">' .. id .. '-identifikatoren ' .. rawValue .. ' er ikkje gyldig.</span>[[Kategori:Artikler med feilaktige autoritetsdata]]\n' end end --In this order: name of the parameter, label, propertyId in Wikidata, formatting function local conf = { { 'SNL', 'Store norske leksikon', 4342, snlLink }, { 'NBL', 'Norsk biografisk leksikon', 5080, nblLink }, { 'HistBef', 'Historisk befolkningsregister', 4574, HistoriskbefolkningsregisterLink }, { 'NorKrigssegl', 'Norsk krigsseglarregister', 4972, NorskkrigsseglarregisterLink }, { 'NorKunstLeks', 'Norsk kunstnerleksikon', 5081, kunstnerleksikonLink }, { 'NasjFoto', ' Nasjonalbiblioteket fotograf', 1847, nasjfotoLink }, { 'Lokalhistoriewiki', 'Lokalhistoriewiki', 6520, lokalhistoriewikiLink }, { 'Open Library', 'Open Library', 648, Open_LibraryiLink }, { 'Store medisinske leksikon', 'SML', 5082, SMLLink }, { 'Store Danske Encyklopædi', 'Store Danske Encyklopædi', P8313, LexLLink }, { 'Runeberg forfattar', 'Runeberg forfattar', 3154, Runeberg_forfattarLink }, { 'polsys', 'PolSys', 1980, polsysLink }, { 'DNV', 'DNV GL', 5006, dnvLink }, { 'VIAF', 'VIAF', 214, viafLink }, { 'GND', 'GND', 227, gndLink }, { 'LCCN', 'LCCN', 244, lccnLink }, { 'ISNI', 'ISNI', 213, isniLink }, { 'BNF', 'BNF', 268, bnfLink }, { 'BNF2', 'BNF (data)', 268, bnfLink2 }, { 'ORCID', 'ORCID', 496, orcidLink }, { 'SELIBR', 'LIBRIS', 906, selibrLink }, { 'SUDOC', 'SUDOC', 269, sudocLink }, { 'BPN', 'BPN', 651, bpnLink }, { 'RID', 'ResearcherID', 1053, ridLink }, { 'ULAN', 'ULAN', 245, ulanLink }, { 'HDS', 'HDS', 902, hlsLink }, { 'LIR', 'LIR', 886, lirLink }, { 'MGP', 'MGP', 549, mgpLink }, { 'NLA', 'NLA', 409, nlaLink }, { 'NCL', 'NCL', 1048, nclLink }, { 'NKC', 'NKC', 691, nkcLink }, { 'Léonore', 'Léonore', 640, leonoreLink }, { 'SBN', 'ICCU', 396, sbnLink }, { 'RLS', 'RLS', 947, rslLink }, { 'Botanist', 'Botanist', 428, botanistLink }, { 'NARA-person', 'NARA', 1222, narapersonLink }, { 'NARA-organization', 'NARA', 1223, naraorganizationLink }, { 'USCongress', 'US Congress', 1157, uscongressLink }, { 'BNE', 'BNE', 950, bneLink }, { 'CINII', 'CiNii', 271, ciniiLink }, { 'TLS', 'TLS', 1362, tlsLink }, { 'SIKART', 'SIKART', 781, sikartLink }, -- { 'FREEBASE', 'Freebase', 646, freebaseLink }, { 'KULTURNAV', 'KulturNav', 1248, kulturnavLink }, { 'CRISTIN', 'CRIStin', 2287, cristinLink }, { 'GEONAMES', 'GeoNames', 1566, geonamesLink }, { 'SSRNAME', 'SSR (namn)', 1850, ssrnameLink }, { 'NATURBASE', 'Naturbase', 1732, naturbaseLink }, { 'CATHOLICDIOC', 'CatolicDiocese', 1866, catholicdioceseLink }, { 'SKYSCRAPER', 'SkyscraperCenter', 1305, skyscraperLink }, { 'BRORGNR', 'BR orgnr', 2333, brorgnrLink }, { 'UNESCOLANG', 'UNESCO lang', 2355, unescolangLink }, -- { 'HERITAGENOR', 'Riksantikvaren (nor)', 758, heritagenorLink }, { 'MUNZINGERIBA', 'Munzinger (iba)', 1284, munzingeribaLink }, { 'MUNZINGERSPORT', 'Munzinger (sport)', 1285, munzingersportLink }, { 'MUNZINGERPOP', 'Munzinger (pop)', 1286, munzingerpopLink }, { 'MUSICBRAINZARTIST', 'MusicBrainz (artist)', 434, musicbrainzartistLink }, { 'MUSICBRAINZGROUP', 'MusicBrainz (release-group)', 436, musicbrainzreleasegroupLink }, { 'MUSICBRAINZLABEL', 'MusicBrainz (label)', 966, musicbrainzlabelLink }, { 'MUSICBRAINZAREA', 'MusicBrainz (area)', 982, musicbrainzareaLink }, { 'DISCOGSARTIST', 'Discogs (artist)', 1953, discogsartistLink }, { 'ALLMUSICARTIST', 'AllMusic (artist)', 1728, allmusicartistLink }, { 'Dyntaxa', 'Dyntaxa', 1939, DyntaxaLink }, { 'ITIS', 'ITIS', 815, ItisLink }, { 'FaunEur', 'FaunEur', 1895, FaunaEuropaeaLink }, { 'EOL', 'EOL', 830, encyclopediaoflifeLink }, { 'NDL', 'NDL', 349, ndlLink }, } -- Check that the Wikidata item has this property-->value before adding it local reqs = {} reqs['MBA'] = { { 106, 177220 }, -- occupation -> singer { 31, 177220 }, -- instance of -> singer { 106, 13385019 }, -- occupation -> rapper { 31, 13385019 }, -- instance of -> rapper { 106, 639669 }, -- occupation -> musician { 31, 639669 }, -- instance of -> musician { 106, 36834 }, -- occupation -> composer { 31, 36834 }, -- instance of -> composer { 106, 488205 }, -- occupation -> singer-songwriter { 31, 488205 }, -- instance of -> singer-songwriter { 106, 183945 }, -- occupation -> record producer { 31, 183945 }, -- instance of -> record producer { 106, 10816969 }, -- occupation -> club DJ { 31, 10816969 }, -- instance of -> club DJ { 106, 130857 }, -- occupation -> DJ { 31, 130857 }, -- instance of -> DJ { 106, 158852 }, -- occupation -> conductor { 31, 158852 }, -- instance of -> conductor { 31, 215380 }, -- instance of -> band { 31, 5741069 }, -- instance of -> rock band } local p = {} function p.authorityControl( frame ) --Create rows local elements = {} --Collect info from Wikidata local authCtrls = {} local rct = 0 local item = mw.wikibase.getEntityObject() if item ~= nil and item.claims ~= nil then for _, params in pairs( conf ) do if params[3] ~= 0 then local canUseWikidata = nil if reqs[params[1]] ~= nil then canUseWikidata = matchesWikidataRequirements( item, reqs[params[1]] ) else canUseWikidata = true end if canUseWikidata then local wikidataIds = getIdsFromWikidata( item, 'P' .. params[3] ) if wikidataIds[1] then authCtrls[params[1]] = wikidataIds[1] if params[1] ~= 'BNF2' then -- Do not count the second BNF entry rct = rct + 1 end if rct == 8 then break end -- Display max 8 entries end end end end end if rct == 0 then return '[[Kategori:Artiklar utan autoritetsdata]]' end -- Skip box when no info --Configured rows for k, params in pairs( conf ) do local val = authCtrls[params[1]] if val and val ~= '' then table.insert(elements, createRow(params[1], params[2], val, params[4](val))) end end --Worldcat if authCtrls['LCCN'] and authCtrls['LCCN'] ~= '' then local lccnParts = splitLccn( authCtrls['LCCN'] ) if lccnParts then table.insert(elements, createRow('WorldCat', 'WorldCat', authCtrls['LCCN'], '//www.worldcat.org/identities/lccn-' .. lccnParts[1] .. lccnParts[2] .. '-' .. lccnParts[3])) end end local Navbox = require('Module:Navbox') local box = Navbox._navbox( { name = 'Autoritetsdata', bodyclass = 'hlist', group1 = '[[Autoritetsdata]]', list1 = table.concat( elements ) } ) return box .. (#elements==0 and '[[Kategori:Artiklar utan autoritetsdata]]' or '[[Kategori:Artiklar med autoritetsdata]]') end return p gfaqvs79euz2mdlx05bpmhamgk3yaaa 3679338 3679337 2026-10-16T13:45:10Z Johshh 122989 3679338 Scribunto text/plain require('strict') local function DyntaxaLink( id ) return 'https://www.dyntaxa.se/taxon/info/' .. id end local function dnvLink( id ) return 'http://vesselregister.dnvgl.com/VesselRegister/vesseldetails.html?vesselid= ' .. id end local function encyclopediaoflifeLink( id ) return 'http://eol.org/pages/' .. id end local function FaunaEuropaeaLink( id ) return 'http://fauna.naturkundemuseum-berlin.de/full_results.php?id=' .. id end local function HistoriskbefolkningsregisterLink( id ) return 'http://histreg.no/index.php/person/' .. id end local function ItisLink( id ) return 'http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=' .. id end local function viafLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'https://viaf.org/viaf/' .. id end local function kulturnavLink( id ) return 'http://kulturnav.org/language/no/' .. id end local function lokalhistoriewikiLink( id ) return 'https://lokalhistoriewiki.no/wiki/' .. id end local function Open_LibraryiLink( id ) return 'https://openlibrary.org/works/' .. id end local function SMLLink( id ) return 'https://sml.snl.no/' .. id end local function LexLink( id ) return 'https://lex.dk/' .. id end local function Runeberg_forfattarLink( id ) return 'https://runeberg.org/authors/' .. id .. '.html' end local function geonamesLink( id ) return 'http://sws.geonames.org/' .. id end local function ssrnameLink( id ) return 'https://stadnamn.kartverket.no/fakta/' .. id end local function naturbaseLink( id ) return 'http://faktaark.naturbase.no/?id=' .. id end local function NorskkrigsseglarregisterLink( id ) return 'https://www.krigsseilerregisteret.no/no/sjofolk' .. id end local function kunstnerleksikonLink( id ) return 'https://nkl.snl.no/' .. id end local function nasjfotoLink( id ) return 'http://www.nb.no/nmff/fotograf.php?fotograf_id=' .. id end local function polsysLink( id ) return 'https://polsys.sikt.no/politikere/biografi/?person=' .. id end local function snlLink( id ) return 'https://snl.no/' .. id end local function catholicdioceseLink( id ) return 'http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/d' .. id .. '.html' end local function skyscraperLink( id ) return 'http://www.skyscrapercenter.com/building.php?building_id=' .. id end local function brorgnrLink( id ) return 'https://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=' .. id end local function unescolangLink( id ) return 'http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-' .. id .. '.html' end --local function heritagenorLink( id ) -- return 'http://www.kulturminnesok.no/kulturminnesok/kulturminne/?LOK_ID=' .. id --end local function munzingersportLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function munzingeribaLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function munzingersportLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function munzingerpopLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function musicbrainzartistLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/artist/' .. id end local function musicbrainzreleasegroupLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/release-group/' .. id end local function musicbrainzlabelLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/label/' .. id end local function musicbrainzareaLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/area/' .. id end local function nblLink( id ) return 'https://nbl.snl.no/' .. id end local function discogsartistLink( id ) return 'http://www.discogs.com/artist/' .. id end local function allmusicartistLink( id ) return 'http://www.allmusic.com/artist/' .. id end local function sikartLink( id ) return 'http://www.sikart.ch/KuenstlerInnen.aspx?id=' .. id .. '&lng=en' end local function tlsLink( id ) local id2 = mw.ustring.gsub(id, '%s', function(s) return mw.uri.encode(s, 'WIKI') end) return 'http://tls.theaterwissenschaft.ch/wiki/' .. id2 end local function ciniiLink( id ) return 'http://ci.nii.ac.jp/author/' .. id .. '?l=en' end local function bneLink( id ) return 'http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=' .. id end local function uscongressLink( id ) return 'http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=' .. id end local function narapersonLink( id ) return 'http://research.archives.gov/person/' .. id end local function naraorganizationLink( id ) return 'http://research.archives.gov/organization/' .. id end local function botanistLink( id ) local id2 = mw.ustring.gsub(id, '%s', function(s) return mw.uri.encode(s, 'PATH') end) return 'http://www.ipni.org/ipni/advAuthorSearch.do?find_abbreviation=' .. id2 end local function mgpLink( id ) -- TODO Implement some sanity checking regex return 'http://www.genealogy.ams.org/id.php?id=' .. id end local function rslLink( id ) -- TODO Implement some sanity checking regex return 'http://aleph.rsl.ru/F?func=find-b&find_code=SYS&adjacent=Y&local_base=RSL11&request=' .. id .. '&CON_LNG=ENG' end local function leonoreLink( id ) -- Identifiants allant de LH/1/1 à LH/2794/54 (légionnaires) -- Identifiants allant de C/0/1 à C/0/84 (84 légionnaires célèbres) -- Identifiants allant de 19800035/1/1 à 19800035/385/51670 (légionnaires décédés entre 1954 et 1977, et quelques dossiers de légionnaires décédés avant 1954) return '//www.culture.gouv.fr/public/mistral/leonore_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=COTE&VALUE_1=' .. id end local function sbnLink( id ) if not id:match( '^%u%u[%u0-3]V%d%d%d%d%d%d$' ) then --legacy: %u used here instead of %D (but the faulty ID cat is empty, out of ~12k uses) return false end return 'http://opac.sbn.it/opacsbn/opac/iccu/scheda_authority.jsp?bid=' .. id end local function nkcLink( id ) return 'http://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=' .. id .. '&CON_LNG=ENG' end local function nclLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://aleweb.ncl.edu.tw/F/?func=accref&acc_sequence=' .. id .. '&CON_LNG=ENG' end local function ndlLink( id ) return 'http://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/' .. id end local function sudocLink( id ) if not string.match( id, '^%d%d%d%d%d%d%d%d[%dxX]$' ) then return false end return 'http://www.idref.fr/' .. id end local function hlsLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F' .. id .. '.php' end local function lirLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://www.e-lir.ch/e-LIR___Lexicon.' .. id .. '.450.0.html' end local function splitLccn( id ) if id:match( '^%l%l?%l?%d%d%d%d%d%d%d%d%d?%d?$' ) then id = id:gsub( '^(%l+)(%d+)(%d%d%d%d%d%d)$', '%1/%2/%3' ) end if id:match( '^%l%l?%l?/%d%d%d?%d?/%d+$' ) then return mw.text.split( id, '/' ) end return false end local function append(str, c, length) while str:len() < length do str = c .. str end return str end local function lccnLink( id ) local parts = splitLccn( id ) if not parts then return false end local lccnType = parts[1] ~= 'sh' and 'names' or 'subjects' id = parts[1] .. parts[2] .. append( parts[3], '0', 6 ) return 'http://id.loc.gov/authorities/' .. lccnType .. '/' .. id end local function cristinLink( id ) return 'http://www.cristin.no/as/WebObjects/cristin.woa/wa/personVis?type=PERSON&action=sok&pnr=' .. id end --local function mbLink( id ) -- -- TODO Implement some sanity checking regex -- return '//musicbrainz.org/artist/' .. id --end --Returns the ISNI check digit isni must be a string where the 15 first elements are digits local function getIsniCheckDigit( isni ) local total = 0 for i = 1, 15 do local digit = isni:byte( i ) - 48 --Get integer value total = (total + digit) * 2 end local remainder = total % 11 local result = (12 - remainder) % 11 if result == 10 then return "X" end return tostring( result ) end --Validate ISNI (and ORCID) and retuns it as a 16 characters string or returns false if it's invalid --See http://support.orcid.org/knowledgebase/articles/116780-structure-of-the-orcid-identifier local function validateIsni( id ) id = id:gsub( '[ %-]', '' ):upper() if not id:match( '^%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d[%dX]$' ) then return false end if getIsniCheckDigit( id ) ~= string.char( id:byte( 16 ) ) then return false end return id end local function isniLink( id ) id = validateIsni( id ) if not id then return false end return 'http://isni.org/' .. id end local function orcidLink( id ) id = validateIsni( id ) if not id then return false end id = id:sub( 1, 4 ) .. '-' .. id:sub( 5, 8 ) .. '-' .. id:sub( 9, 12 ) .. '-' .. id:sub( 13, 16 ) return 'http://orcid.org/' .. id end local function gndLink( id ) return 'http://d-nb.info/gnd/' .. id end local function selibrLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return '//libris.kb.se/auth/' .. id end local function bnfLink( id ) --Add cb prefix if it has been removed if not string.match( id, '^cb.+$' ) then id = 'cb' .. id end return 'http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/' .. id end local function bnfLink2( id ) --Add cb prefix if it has been removed if not string.match( id, '^cb.+$' ) then id = 'cb' .. id end return 'http://data.bnf.fr/ark:/12148/' .. id end local function bpnLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://www.biografischportaal.nl/en/persoon/' .. id end local function ridLink( id ) return 'http://www.researcherid.com/rid/' .. id end local function ulanLink( id ) return '//www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=&role=&nation=&subjectid=' .. id end local function nlaLink( id ) return '//nla.gov.au/anbd.aut-an' .. id end local function getIdsFromWikidata( item, property ) local ids = {} if not item.claims[property] then return ids end for _, statement in pairs( item.claims[property] ) do if statement.mainsnak.datavalue then table.insert( ids, statement.mainsnak.datavalue.value ) end end return ids end local function matchesWikidataRequirements( item, reqs ) for _, group in pairs( reqs ) do local property = 'p' .. group[1] local qid = group[2] if item.claims[property] ~= nil then for _, statement in pairs ( item.claims[property] ) do if statement.mainsnak.datavalue ~= nil then if statement.mainsnak.datavalue.value['numeric-id'] == qid then return true end end end end end return false end local function createRow( id, label, rawValue, link ) if link then return '* [' .. link .. ' ' .. label .. ']\n' else return '* <span class="error">' .. id .. '-identifikatoren ' .. rawValue .. ' er ikkje gyldig.</span>[[Kategori:Artikler med feilaktige autoritetsdata]]\n' end end --In this order: name of the parameter, label, propertyId in Wikidata, formatting function local conf = { { 'SNL', 'Store norske leksikon', 4342, snlLink }, { 'NBL', 'Norsk biografisk leksikon', 5080, nblLink }, { 'HistBef', 'Historisk befolkningsregister', 4574, HistoriskbefolkningsregisterLink }, { 'NorKrigssegl', 'Norsk krigsseglarregister', 4972, NorskkrigsseglarregisterLink }, { 'NorKunstLeks', 'Norsk kunstnerleksikon', 5081, kunstnerleksikonLink }, { 'NasjFoto', ' Nasjonalbiblioteket fotograf', 1847, nasjfotoLink }, { 'Lokalhistoriewiki', 'Lokalhistoriewiki', 6520, lokalhistoriewikiLink }, { 'Open Library', 'Open Library', 648, Open_LibraryiLink }, { 'Store medisinske leksikon', 'SML', 5082, SMLLink }, { 'Store Danske Encyklopædi', 'Store Danske Encyklopædi', 8313, LexLLink }, { 'Runeberg forfattar', 'Runeberg forfattar', 3154, Runeberg_forfattarLink }, { 'polsys', 'PolSys', 1980, polsysLink }, { 'DNV', 'DNV GL', 5006, dnvLink }, { 'VIAF', 'VIAF', 214, viafLink }, { 'GND', 'GND', 227, gndLink }, { 'LCCN', 'LCCN', 244, lccnLink }, { 'ISNI', 'ISNI', 213, isniLink }, { 'BNF', 'BNF', 268, bnfLink }, { 'BNF2', 'BNF (data)', 268, bnfLink2 }, { 'ORCID', 'ORCID', 496, orcidLink }, { 'SELIBR', 'LIBRIS', 906, selibrLink }, { 'SUDOC', 'SUDOC', 269, sudocLink }, { 'BPN', 'BPN', 651, bpnLink }, { 'RID', 'ResearcherID', 1053, ridLink }, { 'ULAN', 'ULAN', 245, ulanLink }, { 'HDS', 'HDS', 902, hlsLink }, { 'LIR', 'LIR', 886, lirLink }, { 'MGP', 'MGP', 549, mgpLink }, { 'NLA', 'NLA', 409, nlaLink }, { 'NCL', 'NCL', 1048, nclLink }, { 'NKC', 'NKC', 691, nkcLink }, { 'Léonore', 'Léonore', 640, leonoreLink }, { 'SBN', 'ICCU', 396, sbnLink }, { 'RLS', 'RLS', 947, rslLink }, { 'Botanist', 'Botanist', 428, botanistLink }, { 'NARA-person', 'NARA', 1222, narapersonLink }, { 'NARA-organization', 'NARA', 1223, naraorganizationLink }, { 'USCongress', 'US Congress', 1157, uscongressLink }, { 'BNE', 'BNE', 950, bneLink }, { 'CINII', 'CiNii', 271, ciniiLink }, { 'TLS', 'TLS', 1362, tlsLink }, { 'SIKART', 'SIKART', 781, sikartLink }, -- { 'FREEBASE', 'Freebase', 646, freebaseLink }, { 'KULTURNAV', 'KulturNav', 1248, kulturnavLink }, { 'CRISTIN', 'CRIStin', 2287, cristinLink }, { 'GEONAMES', 'GeoNames', 1566, geonamesLink }, { 'SSRNAME', 'SSR (namn)', 1850, ssrnameLink }, { 'NATURBASE', 'Naturbase', 1732, naturbaseLink }, { 'CATHOLICDIOC', 'CatolicDiocese', 1866, catholicdioceseLink }, { 'SKYSCRAPER', 'SkyscraperCenter', 1305, skyscraperLink }, { 'BRORGNR', 'BR orgnr', 2333, brorgnrLink }, { 'UNESCOLANG', 'UNESCO lang', 2355, unescolangLink }, -- { 'HERITAGENOR', 'Riksantikvaren (nor)', 758, heritagenorLink }, { 'MUNZINGERIBA', 'Munzinger (iba)', 1284, munzingeribaLink }, { 'MUNZINGERSPORT', 'Munzinger (sport)', 1285, munzingersportLink }, { 'MUNZINGERPOP', 'Munzinger (pop)', 1286, munzingerpopLink }, { 'MUSICBRAINZARTIST', 'MusicBrainz (artist)', 434, musicbrainzartistLink }, { 'MUSICBRAINZGROUP', 'MusicBrainz (release-group)', 436, musicbrainzreleasegroupLink }, { 'MUSICBRAINZLABEL', 'MusicBrainz (label)', 966, musicbrainzlabelLink }, { 'MUSICBRAINZAREA', 'MusicBrainz (area)', 982, musicbrainzareaLink }, { 'DISCOGSARTIST', 'Discogs (artist)', 1953, discogsartistLink }, { 'ALLMUSICARTIST', 'AllMusic (artist)', 1728, allmusicartistLink }, { 'Dyntaxa', 'Dyntaxa', 1939, DyntaxaLink }, { 'ITIS', 'ITIS', 815, ItisLink }, { 'FaunEur', 'FaunEur', 1895, FaunaEuropaeaLink }, { 'EOL', 'EOL', 830, encyclopediaoflifeLink }, { 'NDL', 'NDL', 349, ndlLink }, } -- Check that the Wikidata item has this property-->value before adding it local reqs = {} reqs['MBA'] = { { 106, 177220 }, -- occupation -> singer { 31, 177220 }, -- instance of -> singer { 106, 13385019 }, -- occupation -> rapper { 31, 13385019 }, -- instance of -> rapper { 106, 639669 }, -- occupation -> musician { 31, 639669 }, -- instance of -> musician { 106, 36834 }, -- occupation -> composer { 31, 36834 }, -- instance of -> composer { 106, 488205 }, -- occupation -> singer-songwriter { 31, 488205 }, -- instance of -> singer-songwriter { 106, 183945 }, -- occupation -> record producer { 31, 183945 }, -- instance of -> record producer { 106, 10816969 }, -- occupation -> club DJ { 31, 10816969 }, -- instance of -> club DJ { 106, 130857 }, -- occupation -> DJ { 31, 130857 }, -- instance of -> DJ { 106, 158852 }, -- occupation -> conductor { 31, 158852 }, -- instance of -> conductor { 31, 215380 }, -- instance of -> band { 31, 5741069 }, -- instance of -> rock band } local p = {} function p.authorityControl( frame ) --Create rows local elements = {} --Collect info from Wikidata local authCtrls = {} local rct = 0 local item = mw.wikibase.getEntityObject() if item ~= nil and item.claims ~= nil then for _, params in pairs( conf ) do if params[3] ~= 0 then local canUseWikidata = nil if reqs[params[1]] ~= nil then canUseWikidata = matchesWikidataRequirements( item, reqs[params[1]] ) else canUseWikidata = true end if canUseWikidata then local wikidataIds = getIdsFromWikidata( item, 'P' .. params[3] ) if wikidataIds[1] then authCtrls[params[1]] = wikidataIds[1] if params[1] ~= 'BNF2' then -- Do not count the second BNF entry rct = rct + 1 end if rct == 8 then break end -- Display max 8 entries end end end end end if rct == 0 then return '[[Kategori:Artiklar utan autoritetsdata]]' end -- Skip box when no info --Configured rows for k, params in pairs( conf ) do local val = authCtrls[params[1]] if val and val ~= '' then table.insert(elements, createRow(params[1], params[2], val, params[4](val))) end end --Worldcat if authCtrls['LCCN'] and authCtrls['LCCN'] ~= '' then local lccnParts = splitLccn( authCtrls['LCCN'] ) if lccnParts then table.insert(elements, createRow('WorldCat', 'WorldCat', authCtrls['LCCN'], '//www.worldcat.org/identities/lccn-' .. lccnParts[1] .. lccnParts[2] .. '-' .. lccnParts[3])) end end local Navbox = require('Module:Navbox') local box = Navbox._navbox( { name = 'Autoritetsdata', bodyclass = 'hlist', group1 = '[[Autoritetsdata]]', list1 = table.concat( elements ) } ) return box .. (#elements==0 and '[[Kategori:Artiklar utan autoritetsdata]]' or '[[Kategori:Artiklar med autoritetsdata]]') end return p h8cgiozmui2hy881i9fqj31lfbezxd2 3679339 3679338 2026-10-16T13:45:32Z Johshh 122989 3679339 Scribunto text/plain require('strict') local function DyntaxaLink( id ) return 'https://www.dyntaxa.se/taxon/info/' .. id end local function dnvLink( id ) return 'http://vesselregister.dnvgl.com/VesselRegister/vesseldetails.html?vesselid= ' .. id end local function encyclopediaoflifeLink( id ) return 'http://eol.org/pages/' .. id end local function FaunaEuropaeaLink( id ) return 'http://fauna.naturkundemuseum-berlin.de/full_results.php?id=' .. id end local function HistoriskbefolkningsregisterLink( id ) return 'http://histreg.no/index.php/person/' .. id end local function ItisLink( id ) return 'http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=' .. id end local function viafLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'https://viaf.org/viaf/' .. id end local function kulturnavLink( id ) return 'http://kulturnav.org/language/no/' .. id end local function lokalhistoriewikiLink( id ) return 'https://lokalhistoriewiki.no/wiki/' .. id end local function Open_LibraryiLink( id ) return 'https://openlibrary.org/works/' .. id end local function SMLLink( id ) return 'https://sml.snl.no/' .. id end local function LexLink( id ) return 'https://lex.dk/' .. id end local function Runeberg_forfattarLink( id ) return 'https://runeberg.org/authors/' .. id .. '.html' end local function geonamesLink( id ) return 'http://sws.geonames.org/' .. id end local function ssrnameLink( id ) return 'https://stadnamn.kartverket.no/fakta/' .. id end local function naturbaseLink( id ) return 'http://faktaark.naturbase.no/?id=' .. id end local function NorskkrigsseglarregisterLink( id ) return 'https://www.krigsseilerregisteret.no/no/sjofolk' .. id end local function kunstnerleksikonLink( id ) return 'https://nkl.snl.no/' .. id end local function nasjfotoLink( id ) return 'http://www.nb.no/nmff/fotograf.php?fotograf_id=' .. id end local function polsysLink( id ) return 'https://polsys.sikt.no/politikere/biografi/?person=' .. id end local function snlLink( id ) return 'https://snl.no/' .. id end local function catholicdioceseLink( id ) return 'http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/d' .. id .. '.html' end local function skyscraperLink( id ) return 'http://www.skyscrapercenter.com/building.php?building_id=' .. id end local function brorgnrLink( id ) return 'https://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=' .. id end local function unescolangLink( id ) return 'http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-' .. id .. '.html' end --local function heritagenorLink( id ) -- return 'http://www.kulturminnesok.no/kulturminnesok/kulturminne/?LOK_ID=' .. id --end local function munzingersportLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function munzingeribaLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function munzingersportLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function munzingerpopLink( id ) return 'http://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=' .. id end local function musicbrainzartistLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/artist/' .. id end local function musicbrainzreleasegroupLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/release-group/' .. id end local function musicbrainzlabelLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/label/' .. id end local function musicbrainzareaLink( id ) return 'https://musicbrainz.org/area/' .. id end local function nblLink( id ) return 'https://nbl.snl.no/' .. id end local function discogsartistLink( id ) return 'http://www.discogs.com/artist/' .. id end local function allmusicartistLink( id ) return 'http://www.allmusic.com/artist/' .. id end local function sikartLink( id ) return 'http://www.sikart.ch/KuenstlerInnen.aspx?id=' .. id .. '&lng=en' end local function tlsLink( id ) local id2 = mw.ustring.gsub(id, '%s', function(s) return mw.uri.encode(s, 'WIKI') end) return 'http://tls.theaterwissenschaft.ch/wiki/' .. id2 end local function ciniiLink( id ) return 'http://ci.nii.ac.jp/author/' .. id .. '?l=en' end local function bneLink( id ) return 'http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=' .. id end local function uscongressLink( id ) return 'http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=' .. id end local function narapersonLink( id ) return 'http://research.archives.gov/person/' .. id end local function naraorganizationLink( id ) return 'http://research.archives.gov/organization/' .. id end local function botanistLink( id ) local id2 = mw.ustring.gsub(id, '%s', function(s) return mw.uri.encode(s, 'PATH') end) return 'http://www.ipni.org/ipni/advAuthorSearch.do?find_abbreviation=' .. id2 end local function mgpLink( id ) -- TODO Implement some sanity checking regex return 'http://www.genealogy.ams.org/id.php?id=' .. id end local function rslLink( id ) -- TODO Implement some sanity checking regex return 'http://aleph.rsl.ru/F?func=find-b&find_code=SYS&adjacent=Y&local_base=RSL11&request=' .. id .. '&CON_LNG=ENG' end local function leonoreLink( id ) -- Identifiants allant de LH/1/1 à LH/2794/54 (légionnaires) -- Identifiants allant de C/0/1 à C/0/84 (84 légionnaires célèbres) -- Identifiants allant de 19800035/1/1 à 19800035/385/51670 (légionnaires décédés entre 1954 et 1977, et quelques dossiers de légionnaires décédés avant 1954) return '//www.culture.gouv.fr/public/mistral/leonore_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=COTE&VALUE_1=' .. id end local function sbnLink( id ) if not id:match( '^%u%u[%u0-3]V%d%d%d%d%d%d$' ) then --legacy: %u used here instead of %D (but the faulty ID cat is empty, out of ~12k uses) return false end return 'http://opac.sbn.it/opacsbn/opac/iccu/scheda_authority.jsp?bid=' .. id end local function nkcLink( id ) return 'http://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=' .. id .. '&CON_LNG=ENG' end local function nclLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://aleweb.ncl.edu.tw/F/?func=accref&acc_sequence=' .. id .. '&CON_LNG=ENG' end local function ndlLink( id ) return 'http://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/' .. id end local function sudocLink( id ) if not string.match( id, '^%d%d%d%d%d%d%d%d[%dxX]$' ) then return false end return 'http://www.idref.fr/' .. id end local function hlsLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F' .. id .. '.php' end local function lirLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://www.e-lir.ch/e-LIR___Lexicon.' .. id .. '.450.0.html' end local function splitLccn( id ) if id:match( '^%l%l?%l?%d%d%d%d%d%d%d%d%d?%d?$' ) then id = id:gsub( '^(%l+)(%d+)(%d%d%d%d%d%d)$', '%1/%2/%3' ) end if id:match( '^%l%l?%l?/%d%d%d?%d?/%d+$' ) then return mw.text.split( id, '/' ) end return false end local function append(str, c, length) while str:len() < length do str = c .. str end return str end local function lccnLink( id ) local parts = splitLccn( id ) if not parts then return false end local lccnType = parts[1] ~= 'sh' and 'names' or 'subjects' id = parts[1] .. parts[2] .. append( parts[3], '0', 6 ) return 'http://id.loc.gov/authorities/' .. lccnType .. '/' .. id end local function cristinLink( id ) return 'http://www.cristin.no/as/WebObjects/cristin.woa/wa/personVis?type=PERSON&action=sok&pnr=' .. id end --local function mbLink( id ) -- -- TODO Implement some sanity checking regex -- return '//musicbrainz.org/artist/' .. id --end --Returns the ISNI check digit isni must be a string where the 15 first elements are digits local function getIsniCheckDigit( isni ) local total = 0 for i = 1, 15 do local digit = isni:byte( i ) - 48 --Get integer value total = (total + digit) * 2 end local remainder = total % 11 local result = (12 - remainder) % 11 if result == 10 then return "X" end return tostring( result ) end --Validate ISNI (and ORCID) and retuns it as a 16 characters string or returns false if it's invalid --See http://support.orcid.org/knowledgebase/articles/116780-structure-of-the-orcid-identifier local function validateIsni( id ) id = id:gsub( '[ %-]', '' ):upper() if not id:match( '^%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d[%dX]$' ) then return false end if getIsniCheckDigit( id ) ~= string.char( id:byte( 16 ) ) then return false end return id end local function isniLink( id ) id = validateIsni( id ) if not id then return false end return 'http://isni.org/' .. id end local function orcidLink( id ) id = validateIsni( id ) if not id then return false end id = id:sub( 1, 4 ) .. '-' .. id:sub( 5, 8 ) .. '-' .. id:sub( 9, 12 ) .. '-' .. id:sub( 13, 16 ) return 'http://orcid.org/' .. id end local function gndLink( id ) return 'http://d-nb.info/gnd/' .. id end local function selibrLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return '//libris.kb.se/auth/' .. id end local function bnfLink( id ) --Add cb prefix if it has been removed if not string.match( id, '^cb.+$' ) then id = 'cb' .. id end return 'http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/' .. id end local function bnfLink2( id ) --Add cb prefix if it has been removed if not string.match( id, '^cb.+$' ) then id = 'cb' .. id end return 'http://data.bnf.fr/ark:/12148/' .. id end local function bpnLink( id ) if not string.match( id, '^%d+$' ) then return false end return 'http://www.biografischportaal.nl/en/persoon/' .. id end local function ridLink( id ) return 'http://www.researcherid.com/rid/' .. id end local function ulanLink( id ) return '//www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=&role=&nation=&subjectid=' .. id end local function nlaLink( id ) return '//nla.gov.au/anbd.aut-an' .. id end local function getIdsFromWikidata( item, property ) local ids = {} if not item.claims[property] then return ids end for _, statement in pairs( item.claims[property] ) do if statement.mainsnak.datavalue then table.insert( ids, statement.mainsnak.datavalue.value ) end end return ids end local function matchesWikidataRequirements( item, reqs ) for _, group in pairs( reqs ) do local property = 'p' .. group[1] local qid = group[2] if item.claims[property] ~= nil then for _, statement in pairs ( item.claims[property] ) do if statement.mainsnak.datavalue ~= nil then if statement.mainsnak.datavalue.value['numeric-id'] == qid then return true end end end end end return false end local function createRow( id, label, rawValue, link ) if link then return '* [' .. link .. ' ' .. label .. ']\n' else return '* <span class="error">' .. id .. '-identifikatoren ' .. rawValue .. ' er ikkje gyldig.</span>[[Kategori:Artikler med feilaktige autoritetsdata]]\n' end end --In this order: name of the parameter, label, propertyId in Wikidata, formatting function local conf = { { 'SNL', 'Store norske leksikon', 4342, snlLink }, { 'NBL', 'Norsk biografisk leksikon', 5080, nblLink }, { 'HistBef', 'Historisk befolkningsregister', 4574, HistoriskbefolkningsregisterLink }, { 'NorKrigssegl', 'Norsk krigsseglarregister', 4972, NorskkrigsseglarregisterLink }, { 'NorKunstLeks', 'Norsk kunstnerleksikon', 5081, kunstnerleksikonLink }, { 'NasjFoto', ' Nasjonalbiblioteket fotograf', 1847, nasjfotoLink }, { 'Lokalhistoriewiki', 'Lokalhistoriewiki', 6520, lokalhistoriewikiLink }, { 'Open Library', 'Open Library', 648, Open_LibraryiLink }, { 'Store medisinske leksikon', 'SML', 5082, SMLLink }, { 'Store Danske Encyklopædi', 'Store Danske Encyklopædi', 8313, LexLink }, { 'Runeberg forfattar', 'Runeberg forfattar', 3154, Runeberg_forfattarLink }, { 'polsys', 'PolSys', 1980, polsysLink }, { 'DNV', 'DNV GL', 5006, dnvLink }, { 'VIAF', 'VIAF', 214, viafLink }, { 'GND', 'GND', 227, gndLink }, { 'LCCN', 'LCCN', 244, lccnLink }, { 'ISNI', 'ISNI', 213, isniLink }, { 'BNF', 'BNF', 268, bnfLink }, { 'BNF2', 'BNF (data)', 268, bnfLink2 }, { 'ORCID', 'ORCID', 496, orcidLink }, { 'SELIBR', 'LIBRIS', 906, selibrLink }, { 'SUDOC', 'SUDOC', 269, sudocLink }, { 'BPN', 'BPN', 651, bpnLink }, { 'RID', 'ResearcherID', 1053, ridLink }, { 'ULAN', 'ULAN', 245, ulanLink }, { 'HDS', 'HDS', 902, hlsLink }, { 'LIR', 'LIR', 886, lirLink }, { 'MGP', 'MGP', 549, mgpLink }, { 'NLA', 'NLA', 409, nlaLink }, { 'NCL', 'NCL', 1048, nclLink }, { 'NKC', 'NKC', 691, nkcLink }, { 'Léonore', 'Léonore', 640, leonoreLink }, { 'SBN', 'ICCU', 396, sbnLink }, { 'RLS', 'RLS', 947, rslLink }, { 'Botanist', 'Botanist', 428, botanistLink }, { 'NARA-person', 'NARA', 1222, narapersonLink }, { 'NARA-organization', 'NARA', 1223, naraorganizationLink }, { 'USCongress', 'US Congress', 1157, uscongressLink }, { 'BNE', 'BNE', 950, bneLink }, { 'CINII', 'CiNii', 271, ciniiLink }, { 'TLS', 'TLS', 1362, tlsLink }, { 'SIKART', 'SIKART', 781, sikartLink }, -- { 'FREEBASE', 'Freebase', 646, freebaseLink }, { 'KULTURNAV', 'KulturNav', 1248, kulturnavLink }, { 'CRISTIN', 'CRIStin', 2287, cristinLink }, { 'GEONAMES', 'GeoNames', 1566, geonamesLink }, { 'SSRNAME', 'SSR (namn)', 1850, ssrnameLink }, { 'NATURBASE', 'Naturbase', 1732, naturbaseLink }, { 'CATHOLICDIOC', 'CatolicDiocese', 1866, catholicdioceseLink }, { 'SKYSCRAPER', 'SkyscraperCenter', 1305, skyscraperLink }, { 'BRORGNR', 'BR orgnr', 2333, brorgnrLink }, { 'UNESCOLANG', 'UNESCO lang', 2355, unescolangLink }, -- { 'HERITAGENOR', 'Riksantikvaren (nor)', 758, heritagenorLink }, { 'MUNZINGERIBA', 'Munzinger (iba)', 1284, munzingeribaLink }, { 'MUNZINGERSPORT', 'Munzinger (sport)', 1285, munzingersportLink }, { 'MUNZINGERPOP', 'Munzinger (pop)', 1286, munzingerpopLink }, { 'MUSICBRAINZARTIST', 'MusicBrainz (artist)', 434, musicbrainzartistLink }, { 'MUSICBRAINZGROUP', 'MusicBrainz (release-group)', 436, musicbrainzreleasegroupLink }, { 'MUSICBRAINZLABEL', 'MusicBrainz (label)', 966, musicbrainzlabelLink }, { 'MUSICBRAINZAREA', 'MusicBrainz (area)', 982, musicbrainzareaLink }, { 'DISCOGSARTIST', 'Discogs (artist)', 1953, discogsartistLink }, { 'ALLMUSICARTIST', 'AllMusic (artist)', 1728, allmusicartistLink }, { 'Dyntaxa', 'Dyntaxa', 1939, DyntaxaLink }, { 'ITIS', 'ITIS', 815, ItisLink }, { 'FaunEur', 'FaunEur', 1895, FaunaEuropaeaLink }, { 'EOL', 'EOL', 830, encyclopediaoflifeLink }, { 'NDL', 'NDL', 349, ndlLink }, } -- Check that the Wikidata item has this property-->value before adding it local reqs = {} reqs['MBA'] = { { 106, 177220 }, -- occupation -> singer { 31, 177220 }, -- instance of -> singer { 106, 13385019 }, -- occupation -> rapper { 31, 13385019 }, -- instance of -> rapper { 106, 639669 }, -- occupation -> musician { 31, 639669 }, -- instance of -> musician { 106, 36834 }, -- occupation -> composer { 31, 36834 }, -- instance of -> composer { 106, 488205 }, -- occupation -> singer-songwriter { 31, 488205 }, -- instance of -> singer-songwriter { 106, 183945 }, -- occupation -> record producer { 31, 183945 }, -- instance of -> record producer { 106, 10816969 }, -- occupation -> club DJ { 31, 10816969 }, -- instance of -> club DJ { 106, 130857 }, -- occupation -> DJ { 31, 130857 }, -- instance of -> DJ { 106, 158852 }, -- occupation -> conductor { 31, 158852 }, -- instance of -> conductor { 31, 215380 }, -- instance of -> band { 31, 5741069 }, -- instance of -> rock band } local p = {} function p.authorityControl( frame ) --Create rows local elements = {} --Collect info from Wikidata local authCtrls = {} local rct = 0 local item = mw.wikibase.getEntityObject() if item ~= nil and item.claims ~= nil then for _, params in pairs( conf ) do if params[3] ~= 0 then local canUseWikidata = nil if reqs[params[1]] ~= nil then canUseWikidata = matchesWikidataRequirements( item, reqs[params[1]] ) else canUseWikidata = true end if canUseWikidata then local wikidataIds = getIdsFromWikidata( item, 'P' .. params[3] ) if wikidataIds[1] then authCtrls[params[1]] = wikidataIds[1] if params[1] ~= 'BNF2' then -- Do not count the second BNF entry rct = rct + 1 end if rct == 8 then break end -- Display max 8 entries end end end end end if rct == 0 then return '[[Kategori:Artiklar utan autoritetsdata]]' end -- Skip box when no info --Configured rows for k, params in pairs( conf ) do local val = authCtrls[params[1]] if val and val ~= '' then table.insert(elements, createRow(params[1], params[2], val, params[4](val))) end end --Worldcat if authCtrls['LCCN'] and authCtrls['LCCN'] ~= '' then local lccnParts = splitLccn( authCtrls['LCCN'] ) if lccnParts then table.insert(elements, createRow('WorldCat', 'WorldCat', authCtrls['LCCN'], '//www.worldcat.org/identities/lccn-' .. lccnParts[1] .. lccnParts[2] .. '-' .. lccnParts[3])) end end local Navbox = require('Module:Navbox') local box = Navbox._navbox( { name = 'Autoritetsdata', bodyclass = 'hlist', group1 = '[[Autoritetsdata]]', list1 = table.concat( elements ) } ) return box .. (#elements==0 and '[[Kategori:Artiklar utan autoritetsdata]]' or '[[Kategori:Artiklar med autoritetsdata]]') end return p hk0pd3plgke78kjqhyvhu83yluucwuu 0 299248 3679405 3409328 2026-10-17T08:04:31Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679405 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by|land=Israel |namn=Baqa-Jatt |bilete=Baqa_el_gharbiya_2007_04_14.jpg |bilettekst=Eit bustadområde i Baqa al-Gharbiyye |andre namn=באקה-ג'ת |andre namn2=باقة جتّ |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} |lat_d = 32 |lat_m = 24 | lat_s = 59.22 |lat_NS = N |long_d = 35 |long_m = 2 | long_s = 53.87 |long_EW = E |andre namn1=Baqa-Jat |andre namn3= |regiontype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] | region = [[Haifa distrikt]] |folketal=32400 |folketal_i_år=2007 |areal=16.39 }} '''Baqa-Jatt''' er ein israelsk-arabisk by i [[Haifa distrikt]] i [[Israel]] som vart grunnlagd i 2003 då [[Baqa al-Gharbiyye]] og Jatt vart slått saman. I følgje [[Israelsk statistisk sentralbyrå]] (CBS) hadde Baqa-Jatt 32&nbsp;400 innbyggjarar i 2007.<ref name="cbs populations">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2009/table3.pdf|publisher=[[Israelsk statistisk sentralbyrå]]|title=Table 3 - Population of Localities Numbering Above 1&nbsp;000 Residents and Other Rural Population|date=2008-06-30|accessdate=30. mars 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081028211003/http://www.cbs.gov.il/population/new_2009/table3.pdf|archivedate=2008-10-28}}</ref> Han dekkjer eit område på 18,1&nbsp;km² og er ein del av eit område som vert kalla [[Triangelet i Israel|Triangelet]]. ==Demografi== I følgje CBS var det berre [[arabarar]] som budde i byen i 2005, ingen [[jødar]]. Folkeveksten i 2005 var 2,36 %.<ref name="profile">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/publications/local_authorities2005/pdf/114_6000.pdf|title=Local Authorities i Israel 2005, Publication #1295 - Municipality Profiles - Baqa-Jatt|publisher=[[Israelsk statistisk sentralbyrå]]|language=hebraisk|accessdate=30. mars 2015}}</ref> ==Utdanning== I følgje CBS var det 10 skular og 5&nbsp;391 elevar i Baqa-Jatt i 2005: seks [[grunnskule|grunnskular]] og fire vidaregåande skular.<ref name="profile"/> ==Sjå òg== * [[Arabiske stader i Israel]] ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Baqa-Jatt|Baqa-Jatt]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 30. mars 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' *Masarwa, Marwan (31/5/2004): [http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=14&mag_id=108 Jatt Final Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518150624/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=14&mag_id=108 |date=2013-05-18 }}, Hadashot Arkheologiyot, no.116 *Sa‘id, Kareem (31/5/2004): [http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=15&mag_id=108 Jatt Final Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518141022/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=15&mag_id=108 |date=2013-05-18 }}, Hadashot Arkheologiyot, no.116 *Sa‘id, Kareem (2/10/2005): [http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=243&mag_id=110 Tell Jatt Final Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518082031/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=243&mag_id=110 |date=2013-05-18 }}, Hadashot Arkheologiyot, no.117 *Sa‘id, Kareem (25/6/2006): [http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=364&mag_id=111 Jatt Final Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518220224/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=364&mag_id=111 |date=2013-05-18 }}, Hadashot Arkheologiyot, no.118 *‘Awawdy, Eiad (14/6/2007): [http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=540&mag_id=112 Tell Jatt Final Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518115844/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=540&mag_id=112 |date=2013-05-18 }}, Hadashot Arkheologiyot, no.119 *Abu Hamid, Amani (12/9/2010): [http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=1479&mag_id=117 Jatt Final Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518202543/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=1479&mag_id=117 |date=2013-05-18 }}, Hadashot Arkheologiyot, no.122 *Massarwa, Abdallah (4/11/2010): [http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=1537&mag_id=117 Jatt Final Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518175609/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=1537&mag_id=117 |date=2013-05-18 }}, Hadashot Arkheologiyot, no.122 *Massarwa, Abdallah (22/7/2012): [http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=2019&mag_id=119 Jatt Final Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518161646/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.asp?id=2019&mag_id=119 |date=2013-05-18 }}, Hadashot Arkheologiyot, no.124 {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Haifa distrikt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Israel]] [[Kategori:Arabiske stader i Israel]] [[Kategori:Triangelet i Israel]] [[Kategori:Byar i Haifa distrikt]] gze5yw49u9gsk7fmqto66eti4z1u025 0 299505 3679401 3634685 2026-10-17T08:03:05Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679401 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by|land=Israel |namn=Nesher |bilete=Nesher 3.4.2010 006.JPG |andre namn={{hebraisk|נֶשֶׁר}} |etymologi= Ørn |lat_d = 32|lat_m = 46|lat_s = |lat_NS = N |long_d = 35|long_m = 03|long_s = |long_EW = E |grunnlagd=1925 |regiontype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] | region = [[Haifa distrikt]] |folketal=23000 |folketal_i_år=2010 |areal=12.09 | folketettleik = auto |borgarmeister=Avi Binamo |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} }} '''Nesher''' ([[hebraisk skrift]] {{hebraisk|נֶשֶׁר}}) er ein by i [[Haifa distrikt]] i [[Israel]]. I 2011 hadde Nesher 23&nbsp;000 innbyggjarar. ==Historie== [[Fil:The Portland Cement Company Nesher 058.jpg|mini|venstre|Nesher sementfabrikk i 1924.]] Nesher vart grunnlagd i 1924 som ein arbeidarby for Nesher sementfabrikk, som vart grunnlagd i september 1982 av Michael Pollack, ein jødisk industrileiar frå Russland. Området var myrlendt og plaga av [[malaria]], men tilsette i fabrikken flytta gradvis til staden med familiane sine, og førte folketalet opp til 1&nbsp;500.<ref name="Nesher – At the heart of the region">{{Citation |title=Nesher – At the heart of the region |url=http://www.jewishbroward.org/page.aspx?id=137833 |accessdate=2015-04-07 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308075902/http://www.jewishbroward.org/page.aspx?id=137833 }}</ref> Nesher vart stifta som aksjeselskap i 1925.<ref name="books.google.com">[http://books.google.com/books?id=XO4ECBQfh2oC&pg=PA88&lpg=PA88&dq=nesher+haifa&source=bl&ots=ZVYa0N6rrP&sig=ozHGwbHniUGCLuhf-x_XB5GUVN4&hl=en&ei=TCFzTo4DqdDhBNP34bEN&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CCQQ6AEwAjgy#v=onepage&q=nesher%20haifa&f=false Haifa: Transformation of an Arab Society 1918-1939, May Seikaly]</ref> I 1929 gjekk arabarar frå [[Balad al-Sheikh]] til åtak på fabrikken og brende ned ein gard.<ref>Tzadok Eshel, The Cement and his Manufacturers, The Portland Cement Company "Nesher", 1976 p. 68</ref> Midt i 1930-åra hadde Nesher sementfabrikk 700 tilsette, både jødar og arabarar.<ref name="books.google.com"/> I 1948 slo tusenvis av jødiske immigrantar frå Europa, Irak og Nord-Afrika seg ned i Nesher. I 1952 vart det danna ein lokal kommune som bestod av fire nabolag – Nesher, Giv’at Nesher, Ben-Dor og Tel Hanan. Den første borgarmeisteren var Yehuda Shimroni.<ref>{{Citation |title=About Nesher |url=http://www.jewishbroward.org/page.aspx?id=137833 |accessdate=2015-04-07 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308075902/http://www.jewishbroward.org/page.aspx?id=137833 }}</ref> == Demografi == [[Israelsk statistisk sentralbyrå|CBS]]-statistikk for 2005 syner at den etniske samansetnaden i Nesher er 99,5 % [[jødisk]] og andre ikkje-arabarar. 30,7 % av folkesetnaden i 2005 var immigrantar som kom til Israel etter 1990.<ref name="profile">{{Cite web|url=http://www.cbs.gov.il/publications/local_authorities2005/pdf/213_2500.pdf|title=Local Authorities i Israel 2005, Publication #1295 - Municipality Profiles - Nesher|publisher=Israelsk statistisk sentralbyrå|accessdate=6. april 2015|language=hebraisk}}</ref> ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nesher|Nesher]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 7. april 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} {{panoramabilete|Nesher – Panoramic view 2 5.4.2010.jpg|750px|{{center|[[Karmelberget]] sett frå Nesher.}}}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Haifa distrikt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Israel]] [[Kategori:Byar i Haifa distrikt]] ci7nu7kcynbr83rutaen4aj6shdo8ti 0 299508 3679403 3418487 2026-10-17T08:03:21Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679403 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by|land=Israel |namn=Kiryat Bialik |emblem=Kiryat Bialik COA.png |emblem_type= |bilete=PikiWiki Israel 13469 Kiryat Bialik Municipality.jpg |bilettekst=Kiryat Bialik rådhus |andre namn={{hebraisk|קִרְייַת בְּיַאלִיק}} | etymologi=[[Hayyim Nahman Bialik|Bialik]]-byen |lat_d = 32|lat_m = 50|lat_s = |lat_NS = N |long_d = 35|long_m = 05|long_s = |long_EW = E |grunnlagd=1934 |regiontype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] | region = [[Haifa distrikt]] |folketal=36200 |folketal_i_år=2007 |areal=8.2 | folketettleik = auto |borgarmeister=Eli Dukorsky |nettstad=[http://www.qbialik.org.il www.qbialik.org.il] |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} }} '''Kiryat Bialik''' ([[hebraisk skrift]] {{hebraisk|קִרְייַת בְּיַאלִיק}}, òg '''Qiryat Bialik''') er ein by i [[Haifa distrikt]] i [[Israel]]. Han er ein av dei forstadane kalla [[Krayot]], nord for Haifa. I følgje [[Israelsk statistisk sentralbyrå]] (CBS) hadde byen mot slutten av 2007 i alt 36&nbsp;200 innbyggjarar.<ref name="cbs populations">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2009/table3.pdf|publisher=[[Israelsk statistisk sentralbyrå]]|title=Table 3 - Population of Localities Numbering Above 1&nbsp;000 Residents and Other Rural Population|date=2008-06-30|accessdate=30. mars 2015}}</ref> Byen vart kalla opp etter diktaren [[Hayyim Nahman Bialik|Haim Nahman Bialik]]. I 2003 var alle innbyggjarane i byen jødar og det var ingen større arabisk folkesetnad her. == Historie == I 1924 var Ephraim og Sabina Katz, som [[aliyah|immigrerte]] frå [[Romania]], dei første jødane som slo seg ned i [[Zevulundalen]] ved [[Haifabukta]]. Garden deira vart øydelagd under [[Palestinaopprøra i 1929]]. Det eine huset som overlevde opprøra, Beit Katz, gjekk i arv til Kiryat Bialik i 1959 og er i dag eit offentleg hus.<ref>[http://support.jnf.org/site/News2?page=NewsArticle&id=10146 Katz Gardens, Kiryat Bialik]</ref> Byen Kiryat Bialik vart grunnlagd i juli 1934 av ei gruppe tyske, jødiske immigrantar som fekk eit landområde av [[Jewish National Fund]]. Innbyggjarane var hovudsakleg frie profesjonelle, legar, ingeniørar og advokatar som budde i private hus med hagar. Under andre verdskrigen vart Kiryat Bialik bomba på grunn av nærleiken til oljeraffineria i Haifa. I 1950 fekk han status som lokale kommune og i 1976 bystatys.<ref>{{Citation |title=The History of the Town - A True Story |url=http://en.qbialik.org.il/page.php?page=history |accessdate=2015-04-07 |archive-date=2011-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815164536/http://en.qbialik.org.il/page.php?page=history }}</ref> [[Fil:Kiryat Bialik 1944.jpg|mini|venstre|Kiryat Bialik i 1944.]] ==Venskapsby== Kiryat Bialik er venskapsby med *{{flaggikon|GER}} [[Steglitz-Zehlendorf]] i [[Tyskland]] *{{flaggikon|GEO}} [[Zestafoni]] i [[Georgia]] *{{flaggikon|ISR}} [[Rosh HaAyin]] i [[Israel]] ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kiryat Bialik|Kiryat Bialik]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 7. april 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} {{Haifa distrikt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Israel]] [[Kategori:Krayot]] [[Kategori:Byar i Haifa distrikt]] k9agx24ntxdlwc9ktk7kbyej006hwj1 0 299509 3679402 3418490 2026-10-17T08:03:15Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679402 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by|land=Israel |namn=Kiryat Motzkin |bilete= PikiWiki Israel 13476 Kiryat Motzkin pianist Square.jpg |bilettekst= |symbol=Kiryat Motzkin COA.png |andre namn={{hebraisk|קִרְיַת מוֹצְקִין}} |lat_d = 32|lat_m = 50|lat_s = |lat_NS = N |long_d = 35|long_m = 05|long_s = |long_EW = E |grunnlagd=1934 |grunnlagdtype=Bystatus |andre namn=Kiryat Motzkin |regiontype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] | region = [[Haifa distrikt]] |folketal=46600 |folketal_i_år=2013 |areal=3.8 | folketettleik = auto |borgarmeister=Haim Zuri |nettstad = [http://www.motzkin.co.il/ www.motzkin.co.il] |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} }} '''Kiryat Motzkin''' ([[hebraisk skrift]] {{hebraisk|קִרְיַת מוֹצְקִין}}) er ein by i [[Haifa distrikt]] i [[Israel]], 8&nbsp;km nord for byen [[Haifa]]. Mot slutten av 2007 var folketalet 39&nbsp;600.<ref name="cbs populations">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2009/table3.pdf|publisher=[[Israelsk statistisk sentralbyrå]]|title=Table 3 - Population of Localities Numbering Above 1&nbsp;000 Residents and Other Rural Population|date=2008-06-30|accessdate=30. mars 2015}}</ref> Byen er kalla opp etter [[Leo Motzkin]], ein av dei som organiserte den første sionistkongressen i 1897. Det er utelukkande jødiske og andre ikkje-arabiske innbyggjarar i byen. ==Historie== Kiryat Motzkin vart grunnlagd i 1934 på eit sandete oråde mellom jerbanespora og vegen mellom [[Haifa]] og [[Akko]]. <ref>{{Citation |title=tacomaculture.org - Sister Cities of Tacoma |url=http://www.tacomaculture.org/international/sistercities/kiryat.asp |accessdate=2015-04-07 |archive-date=2014-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141209001642/http://www.tacomaculture.org/international/sistercities/kiryat.asp }}</ref> ==Venskapsbyar== Kiryat Motzkin er venskapsby med {|class="wikitable" |- valign="top" | *{{flaggikon|USA}} [[Tacoma i Washington|Tacoma]] i USA, sidan 1979<ref>{{Citation |title="Kiryat Motzkin, Israel" at the Port of Tacoma website |url=http://www.portoftacoma.com/aboutus.cfm?sub=38&lsub=111 |accessdate=2015-04-07 |archive-date=2006-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316090535/http://www.portoftacoma.com/aboutus.cfm?sub=38&lsub=111 }}</ref> *{{flaggikon|USA}} [[Orlando i Florida|Orlando]], USA, sidan 2006 *{{flaggikon|HUN}} [[Nyíregyháza]] i [[Ungarn]] *{{flaggikon|PRC}} [[Kaifeng]] i [[Kina]] || *{{flaggikon|GER}} [[Bad Segeberg]] i [[Tyskland]] *{{flaggikon|GER}} [[Bad Kreuznach]] i [[Tyskland]] *{{flaggikon|GER}} [[Landkreis Haßberge]] i [[Tyskland]] |} ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kiryat Motzkin|Kiryat Motzkin]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 7. april 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{fotnoteliste}} </div> ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.kiriat-motzkin.muni.il/ Offisiell nettstad] {{Haifa distrikt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Israel]] [[Kategori:Krayot]] [[Kategori:Byar i Haifa distrikt]] rziencib9tzh8mbwbjqzfley2b1irbp 0 299512 3679400 3481398 2026-10-17T08:02:48Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679400 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by|land=Israel |namn=Umm al-Fahm |bilete=Umm al-Fahm 2014.JPG |bilettekst=Umm al-Fahm |andre namn={{hebraisk|אֻם אל-פַחְם}} |andre namn1=أم الفحم | etymologi=Mor av trekol<ref name=Palmer>Palmer, 1881, [http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp00conduoft#page/154/mode/1up p.154]</ref> |lat_d = 32|lat_m = 31|lat_s = 10|lat_NS = N |long_d = 35|long_m = 09|long_s = 13|long_EW = E |regiontype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] | region = [[Haifa distrikt]] |folketal=48500 | folketal merknad = <ref name="cbs">{{cite web |url=http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_15&CYear=2012 |title=Statistical Abstract of Israel 2012 - No. 63 Subject 2 - Table No. 15 |publisher=.cbs.gov.il |date= |accessdate=2013-08-07 |archive-date=2013-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020040546/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_15&CYear=2012 }}</ref> |folketal_i_år=2011 |areal=22.3 |borgarmeister=[[Khaled Aghbariyya]] |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} }} '''Umm al-Fahm''' ([[arabisk]] {{arabisk|أمّ الفحم}}; [[hebraisk]] {{hebraisk|אֻם אל-פַחְם}} ''Um el-Faḥem'') er ein by som ligg 20&nbsp;km nordvest for [[Jenin]] i [[Haifa distrikt]] i [[Israel]] med eit folketal i 48&nbsp;500,<ref name="cbs"/> nesten alle [[arabarar i Israel|arabarar]].<ref name="haaretz">{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/930366.html|title=Green Cities / Wasting away|publisher=[[Haaretz]]|author=Zafrir, Rinat|date=2007-12-03|accessdate=30. mars 2015}}</ref> Byen ligg på ryggen Umm al-Fahm der det høgaste punktet er Iskander (522 moh.), oppom [[Wadi Ara]]. Umm al-Fahm er det sosiale, kulturelle og økonomiske senteret for innbyggjarar i Wadi Ara og [[Triangelet i Israel|Triangelet]]. ==Historie== Namnet tyder «Mor av trekol» på arabisk<ref name=Palmer/> og landsbyen var omgjeve at naturleg skog som vart nytta til å produsere trekol. Fleire arkeologiske funn kring byen daterer busetnader til [[jernalderen]], i tillegg til [[muslimsk]], [[Romarriket|romersk]] og [[hellenistisk]] tid.{{treng kjelde}} I 1265, etter [[Baybars]] erobra området frå [[Krosstoga|krossfararane]], vart inntektene frå Umm al-Fahm gjeven til Na'ib al-Saltana av Syria, Jamal al-Din al-Najibi.<ref>[[Ibn al-Furat]], ed. Lyons and Lyons, I, 101, II, 80; Sitert i Petersen, 2001, s. 308-309</ref> I 1517 vart landsbyen ein del av [[Det osmanske riket]] i lag med resten av Palestina, og i 1596 stod han oppført i skattelistene som ein del av Sara ''[[nahiya]]'' i [[Lajjun]] ''[[liwa]]''. Han hadde då 24 hushaldningar, alle muslimar, som betalte skatt for kveite, bygg, sommaravlingar, [[oliven]]tre, tilfeldig inntekter, geiter og/eller bikubar, og ei presse for olivenolje eller druesirup.<ref name=Hutteroth>Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p. 160</ref> I 1838 skreiv [[Edward Robinson]] om Umm al-Fahm på reisene sine,<ref>Robinson and Smith, 1841, vol. 3, pp. [http://archive.org/stream/biblicalresearch03robiuoft#page/n178/mode/1up 161], [http://archive.org/stream/biblicalresearch03robiuoft#page/n186/mode/1up 169], [http://archive.org/stream/biblicalresearch03robiuoft#page/n212/mode/1up 195]</ref> medan den franske reisande [[Victor Guérin]] i 1870 skreiv at han hadde 1800 innbyggjarar og var omgjeve av vakre hagar.<ref>Guérin, 1875, p. [http://archive.org/stream/descriptiongogr04gugoog#page/n264/mode/1up 239]</ref> I 1883 skildra [[Palestine Exploration Fund]] i ''Survey of Western Palestine'' Umm al-Fahm som ein by med kring 500 innbyggjarar, av desse 80 kristne. Staden var velbygd i stein, og landsbybuarane vart skidlra som eit folk med mykje kyr, geiter og hestar. Han var den viktigaste staden i området, etter [[Jenin]]. Landsbyen var delt i fire bydelar, ''el Jebarin'', ''el Mahamin'', ''el Mejahineh'' og ''el Akbariyeh'', kvar med sin eigen [[sjeik]]. Ein muqam for ein sjeik Iskander vart notert på ein ås oppom byen.<ref>Conder & Kitchener, 1882, SWP II, [http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp02conduoft#page/46/mode/1up p.46]</ref> I folketeljinga i 1922, utført av [[Palestinamandatet|dei britiske mandatstyresmaktene]], hadde Umm al-Fahm eit folketal på 2&nbsp;191; 2&nbsp;183 muslimar og 8 kristne,<ref>Barron, 1923, Table IX, Sub-district of Jenin, p. [http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/PalestineCensus1922.pdf &nbsp;30]</ref> og dette auka i 1931 til 2443, med 2427 muslimar og 16 kristne, i 488 busette hus.<ref>Mills, 1932, p. [http://ia701204.us.archive.org/15/items/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas/PalestineCensus1931.pd 71]</ref> I 1948 var det 4&nbsp;500 innbyggjarar, hovudsakleg bønder, i Umm al-Fahm-området. Etter [[den arabisk-israelske krigen 1948]], gav [[Lausanne-konferansen i 1949]] heile [[Triangelet i Israel|Det vesle Triangelet]] til Israel, som ønskte området av tryggleiksårsaker. Den 20. mai 1949 signerte leiarane i byen ein truskapseid til Staten Israel. Etter byen vart ein del av Israel, voks folketalet raskt. I 1960 fekk Umm al-Fahm lokal kommunestatus av den israelske regjeringa. I 1965-1985 vart han styrt av eit valt kommunestyre. I 1985 fekk Umm al-Fahm offisiell bystatus. I oktober 2010 støytte ei gruppe på 30 høgreaktivistar leia av [[Kach og Kahane Chai|Kach]]-rørsla saman med demonstrantar i Umm al-Fahm.<ref>{{cite web|url=http://www.heraldsun.com.au/news/breaking-news/riot-police-called-in-as-arabs-and-extremists-face-off-in-israel/story-e6frf7k6-1225944654504 |title=Riot police called in as Arabs and extremists face off i Israel |publisher=Heraldsun.com.au |date= |accessdate=2013-08-07}}</ref> Mange politifolk og demonstrantar vart skadde i samanstøyten.<ref>{{cite web|url=http://www.alarabiya.net/articles/2010/10/27/123890.html|author=, Esther|title=إثر مسيرة استفزازية نفذها العشرات من أنصار اليمين|publisher=[[Al-Arabiya]]|accessdate=2010-10-27}}</ref> ==Økonomi== Sidan opprettinga av Israel, har Umm al-Fahm gått frå å vere ein landsby til eit urbant senter for dei kringliggande landsbyane. Mange arbeider i anleggsverksemda.<ref name="jpost">{{cite web|url=http://www.jpost.com/Jerusalem-Report/Land-Swap-for-Peace |title=Land (Swap) for Peace?|publisher=[[The Jerusalem Post]]|author=Prince-Gibson, Eetta|date=2007-11-08|accessdate=30. mars 2015}}</ref> ==Idrett== Byen har fleire fotballklubbar. [[Maccabi Umm al-Fahm F.C.|Maccabi Umm al-Fahm]] spelar på det andre nivået i Israel, [[Hapoel Umm al-Fahm F.C.|Hapoel Umm al-Fahm]] på det tredje eller fjerde nivået og Bnei Umm al-Fahm spelar på det femte nivået. ==Sjå òg== * [[Arabiske stader i Israel]] ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Umm al-Fahm|Umm al-Fahm]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 7. april 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' *{{cite book | editor =Barron, J. B. | title = Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922|url=http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/PalestineCensus1922.pdf | publisher = Government of Palestine | year = 1923}} *{{cite book|last1=Conder|first1=Claude Reignier|authorlink1=Claude Reignier Conder|last2=Kitchener|first2=H. H.|authorlink2=Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener|year=1882|url=http://www.archive.org/details/surveyofwesternp02conduoft|title=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology|location=London|publisher=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|volume=2}} *{{cite book|last=Guérin|first=Victor|authorlink=Victor Guérin|title=Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine|url=http://archive.org/details/descriptiongogr04gugoog|volume=2: Samarie, pt. 2|year=1875|publisher= L'Imprimerie Nationale|location=Paris|language=fr}} *{{cite book|title=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine|url=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|first1=Sami|last1=Hadawi|authorlink=Sami Hadawi|year=1970|publisher=Palestine Liberation Organization Research Center}} *{{cite book | first1 = Wolf-Dieter | last1= Hütteroth | first2 = Kamal |last2= Abdulfattah | title = Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria i Late 16th Century | year = 1977 | publisher = Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Tyskland: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft}} *{{cite book | editor = Mills, E. | title = Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas |url=http://ia701204.us.archive.org/15/items/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas/PalestineCensus1931.pdf | publisher = Government of Palestine | location = Jerusalem | year = 1932}} *{{cite book|last=Palmer|first=E. H.|authorlink=Edward Henry Palmer|year=1881|url=http://www.archive.org/details/surveyofwesternp00conduoft|title=The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer|publisher=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]}} *{{cite book|title=A Gazetteer of Buildings in Muslim Palestine (British Academy Monographs in Archaeology)|volume= I |url=http://www.amazon.com/dp/0197270115|first1=Andrew|last1=Petersen|year=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-727011-0}} *{{cite book|last1=Robinson|first1=Edward|authorlink1=Edward Robinson (scholar)|last2=Smith|first2=Eli|authorlink2=Eli Smith|year=1841|url=http://archive.org/details/biblicalresearch03robiuoft |title=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels i year 1838| location=Boston|publisher=[[Crocker & Brewster]]|volume=3}} {{fotnoteliste}} {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.um-elfahem.net/ www.um-elfahem.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306051129/http://www.um-elfahem.net/ |date=2014-03-06 }} *[http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Umm_al_Fahm_1665/ Velkomen til Umm al-Fahm] {{Haifa distrikt}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Israel]] [[Kategori:Arabiske stader i Israel]] [[Kategori:Triangelet i Israel]] [[Kategori:Byar i Haifa distrikt]] 57mxiraw3dd7nwnv1far8ac26hvegm9 0 299630 3679439 3431455 2026-10-17T08:39:41Z Ranveig 39 Fmt. 3679439 wikitext text/x-wiki {{geoboks|landsby|land=Israel |namn=Ein Hod |bilete=Ein Hod house.jpg |andre namn1={{hebraisk|עֵין הוֹד}} |kommune=[[Hof HaCarmel regionale kommune|Hof HaCarmel]] |folketal=559 |folketal merknad = <ref name="cbs-loc" /> |folketal_i_år=2008 |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} |lat_d=32 |lat_m=42 |lat_s = 5.25 | lat_NS = N |long_d=34 |long_m=58 |long_s = 48.03 | long_EW = E |distrikttype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] |distrikt = [[Haifa distrikt]] }} '''Ein Hod''' ([[hebraisk skrift]] עֵין הוֹד) er ein [[fellesbusetnad i Israel|fellesbusetnad]] nord i Israel. Han ligg sør for [[Karmelberget]] og søraust for [[Haifa]] nord i [[Israel]] og høyrer til [[Hof HaCarmel regionale kommune]]. I 2008 hadde han eit folketal på 559. Landsbyen ligg i ei åsside mellom [[oliven]]lundar, med utsyn over [[Middelhavet]] og ei [[krosstoga|krossfarar]]borg frå 1100-talet. Før [[den arabisk-israelske krigen i 1948]] låg den [[Dei palestinske territoria|palestinske]] landsbyen Ein Hawd der Ein Hod no ligg. Dei fleste arabiske innbyggjarar vart forflytta som følgje av krigen, men somme vart verande att og slo seg ned i nærleiken, og danna ein ny landsby, som òg heiter [[Ein Hawd]]. Etter eit mislukka forsøk på å starte ein [[moshav]] på staden vart Ein Hod ein kunstnarkoloni i 1953. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ein Hod|Ein Hod]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. april 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' *{{cite book|last1=Conder|first1=Claude Reignier|last2=Kitchener|first2=H. H.|år=1881|url=http://archive.org/details/surveyofwesternp01conduoft|title=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archeology|location=London|publisher=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|volume=1}} *[[Meron Benvenisti|Benvenisti, Meron]], Maxine Kaufman-Lacusta (translator) (2002), [http://books.google.com/books?id=7itq6zYtSJwC Sacred Landscape: The Buried Historie of the Holy Land Since 1948], ISBN 0-520-23422-7, ISBN 978-0-520-23422-2 376 pages s.&nbsp;193–195. **alternative link: [http://www.ucpress.edu/books/pages/8205/8205.ch05.html Sacred Landscape: The Buried Historie of the Holy Land since 1948.] s.&nbsp;193–195. *{{cite book|last=Guérin|first=Victor|authorlink=Victor Guérin|år=1875|url=http://www.archive.org/details/descriptiongogr04gugoog|title= Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. Vol 2 Samarie, pt. 2 }} *{{Cite book|title=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine|url=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|first1=Sami|last1=Hadawi|authorlink=Sami Hadawi|år=1970|publisher=Palestinsk frigjeringsorganisasjon forskingssentral}} *{{Citation|title=All That Remains|first1=Walid|last1=Khalidi|authorlink=Walid Khalidi|år=1992|location=[[Washington D.C.]]|publisher=[[Institute for Palestine Studies]]|ISBN=0-88728-224-5}} *{{cite book | editor = Mills, E. | title = Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas |url=http://ia701204.us.archive.org/15/items/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas/PalestinaCensus1931.pdf | publisher = Government of Palestine | location = Jerusalem | year = 1932}} *{{Citation|title=The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited|first=Benny|last=Morris|publisher=[[Cambridge University Press]]|år=2004|ISBN= 978-0-521-00967-6}} *Mülinen, Egbert Friedrich von 1908, ''[http://www.archive.org/details/beitrgezurkennt00mlgoog Beiträge zur Kenntnis des Karmels]'' «Separateabdruck aus der Zeitschrift des Deutschen Palëstina-Vereins Band XXX (1907) Seite 117-207 und Band XXXI (1908) Seite 1-258.» *{{cite book|title=The object of memory: arabarar and Jew narrate the palestinsk landsby|url=http://books.google.com/books?id=Mq5W3XjrbxUC|first1=Susan|last1=Slyomovics|edition=Illustrated|publisher=University of Pennsylvania Press|år=1998|ISBN= 978-0-8122-1525-0}} (winner of the 1999 [[Albert Hourani Book Award]]) *Velde, Carel Willem Meredith van de (1854): ''[http://books.google.com/books?id=cDMBAAAAQAAJ Narrative of a Journey Through Syria and Palestina in 1851 and 1852.]'' VOL I. {{refslutt}} {{Reflist|refs= <ref name="cbs-loc">{{cite web|title=Locality File|år=2008|url=http://www.cbs.gov.il/ishuvim/ishuv2008/bycode.xls|publisher=[[Israelsk statistisk sentralbyrå]]|format=XLS|accessdate=30. mars 2015}}</ref> }} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.palestineremembered.com/Haifa/Ayn-Hawd/index.html Velkomen til 'Ayn Hawd] *[http://www.ein-hod.org/?Language=1 Ein Hod kunstnarlandsby - offisiell side] *[http://www.jancodada.co.il/en/index.php Janco Dada Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024144107/http://www.jancodada.co.il/en/index.php |date=2008-10-24 }} {{Hof HaCarmel regionale kommune}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fellesbusetnader i Israel]] [[Kategori:Tidlegare moshavar]] [[Kategori:Busetnader i Haifa distrikt]] ge3xyy5matcmntv8ddhhamcblms46jy 0 300436 3679366 3024030 2026-10-16T17:55:05Z Johshh 122989 fjerner kommentar 3679366 wikitext text/x-wiki '''Primærsuksesjon''' er eit uttrykk frå [[glasiologi]] og [[økologi]] for [[flora]] og [[fauna]] etter at ein [[isbre]] har trekt seg tilbake. Breen etterlèt seg eit område utan planteliv og dyreliv. Ikkje lenge etter at isen er borte, vil dei første plantene etablera seg, og etter kvart vil fleire arter av planter og dyr koma til. Ein [[økologisk suksesjon]] som startar «på berr bakke» blir kalla ein '''primærsuksesjon''' eller ''primær suksesjon.'' Primærsuksesjonar opptrer òg blant anna etter [[vulkan]]utbrot, etter [[leirras]] og [[jordskred]] og på tørrlagd innsjøbotn eller havbotn. Økologiske suksesjonar som ikkje startar på berr bakke, er '''sekundærsuksesjoner''' eller ''sekundære suksesjonar.'' Gjengroing av ein [[innsjø]] og endringane som skjer når eit [[åker]]stykke vert liggjande brakt, er døme på sekundære suksesjonar. == Kjelder == * {{Kilde bok|ref=|forfatter=Peter Van Marion|forfatter2=Hilde Hov|forfatter3=Tone Thyrhaug|forfatter4=Øyvind Trongmo|redaktør=Klaus Anders Karlson|redaktør2=Ellen Semb|utgivelsesår=2011|artikkel=|tittel=Senit SF Naturfag VG1|bind=|utgave=|utgivelsessted=Oslo|forlag=Gyldendal Undervisning|side=40|isbn=978-82-05-38690-7|id=|språk=Norsk|url=http://mml.gyldendal.no/flytweb/default.ashx?folder=6447}} ---- <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Primærsuksesjon|Primærsuksesjon]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 13. mai 2015.'' </div> [[Kategori:Glasiologi]] [[Kategori:Økologi]] 41q00usm178tkia41bmveca8jy4znc5 0 301415 3679328 3679303 2026-10-16T12:23:50Z Ranveig 39 Flikk, +avsnitt frå en: 3679328 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by|land=Israel |namn=Qalansawe |bilete=Qalansuwa-541.jpg |bilettekst= |andre namn={{hebraisk|קַלַנְסֻוָה}} |ISO=Qalansuwa |andre namn1=قلنسوة |andre namn2=Kalansuwa |andre namn3=Qalansuwa |andre namn4=Kalansoueh<ref name=Guerinp350>Guerin, 1875, [http://www.archive.org/stream/descriptiongogr04gugoog#page/n375/mode/1up s. 350] ff.</ref> |distrikttype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] | distrikt =[[Det sentrale distriktet i Israel|Sentral]] |folketal=18500 |folketal merknad= |folketal_i_år=2008 |folketettleik = auto | areal =7.8 |lat_d=32 |lat_m=16 |lat_s = 56.34 | lat_NS = N |long_d=34 |long_m=59 |long_s=0.27 | long_EW = E |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} }} '''Qalansawe''', òg '''Qalansuwa''', ([[arabisk skrift]] قلنسوة, [[hebraisk skrift]] קַלַנְסֻוָה; ordet tyder «turban»)<ref>{{Citation |title=The turban tradition in Islam |url=http://qa.sunnipath.com/issue_view.asp?HD=7&ID=14264&CATE=1 |accessdate=2015-06-25 |archive-date=2011-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110909100738/http://qa.sunnipath.com/issue_view.asp?HD=7&ID=14264&CATE=1 }}</ref><ref>Palmer, 1881, s.[http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp00conduoft#page/187/mode/1up 187]</ref> er ein [[arabarar|arabisk]] by i [[Det sentrale distriktet i Israel|Sentral-Israel]] i [[Israel]]. I følgje [[Israelsk statistisk sentralbyrå]] hadde byen mot slutten av 2007 eit folketal på 18&nbsp;500, nesten utelukkande arabarar og nesten ingen jødar.<ref name="cbs populations">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2009/table3.pdf|publisher=[[Israelsk statistisk sentralbyrå]]|title=Table 3 - Population of Localities Numbering Above 1&nbsp;000 Residents and Other Rural Population|date=2008-06-30|accessdate=5. oktober 2014}}</ref> Qalansawe er ein del av [[Triangelet i Israel|Triangelet]] av israelsk-arabiske busetnader på Vestbreidda. ==Historie== [[Fil:Qalansuwa-531.jpg|mini|venstre|Moské bygd på krossfararruinar]] Frå 800-talet og fram til krossfarartida, var Qalansawe stoppestad på vegen mellom [[Kairo]] og [[Damaskus]], mellom [[Lajjun]] og [[Ramla]].<ref>Petersen, 2001, s. 248-249, citing among others Hartmann, 1910, [http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/dmg/periodical/pageview/56952 675], [http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/dmg/periodical/pageview/56953 676]</ref> I [[krosstoga|krossfarar]]tida vart landsbyen kalla Calanson, Calansue, Calanzon eller Kalensue.<ref name="Pringle">Pringle, 1997, s. [http://books.google.com/books?id=-_NbE5obqRMC&pg=PA77 77] - [http://books.google.com/books?id=-_NbE5obqRMC&pg=PA78 78]</ref> I 1128 vart han gjeven til [[Maltesarordenen]] av riddaren Godfrey av Flujea.<ref name="Pringle"/><ref>Röhricht, 1904, RRH Ad, s. [http://archive.org/stream/registaregnihier00rhuoft#page/9/mode/1up 9]-10, No. 121a</ref> Yaqut (d. 1229) skreiv at Qalansawe og Planborga, som høyrte til krossfararane, var ei [[borg]] nær [[Ramla]]. Byen vart verande hos Johanittarordenen (utanom i 1187–1191) fram til [[Baibars]] tok han i 1265.<ref name="Pringle"/> I denne perioden verka herren av [[Caesarea]] å ha heldt på herredøme.<ref name="Pringle"/> Det finst restar av krossfararborga i dag.<ref name="Pringle"/> ===Osmansk tid=== I 1596 stod Qalansawa oppført i osmanske skattelister som ein del av Bani Sa'b ''[[nahiya]]'' i Nablus ''[[liwa]]''. Han hadde eit folketal på 29 muslimske hushaldningar og betalte skatt for kveite, bygg, sommaravlingar, oliven, geiter eller bikubar, og ei presse for oliven eller druer.<ref>Hütteroth and Abdulfattah, 1977, s. 139</ref> Seint på 1800-talet vart landsbyen skildra som mellomstor og sete for ein [[kaymakam]]. I sentrum av landsbyen stod eit krossfarartårn og sal, omgjeve av landsbyhus, hovudsakleg laga av [[adobe]]. Brunnar og ei kjelde i vest gav dei vatn.<ref>Conder og Kitchener, 1882, SWP, II, s. [http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp02conduoft#page/165/mode/1up 165]</ref> ===Palestinamandatet=== I folketeljinga i 1931, utført av [[Palestinamandatet|dei britiske mandatstyresmaktene]], hadde Qalansawe 225 hus og eit folketal på 1&nbsp;069 muslimar, inkludert nærliggande beduinleirar.<ref name="Census1931">Mills, 1932, s. [http://ia701204.us.archive.org/15/items/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas/PalestinaCensus1931.pdf 56]</ref> I 1945 hadde landsbyen 1540 arabiske innbyggjarar, som i alt eigde 17&nbsp;249 mål land.<ref name=Hadawi40>Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Sitert i S. Hadawi, Village Statistics, 1945. PLO Research Sentral, 1970 s.[http://www.palestineremembered.com/download/VillageStatistics/Table%20I/Tulkarm/Page-076.jpg 76]</ref> ===1948 og seinare=== Under [[den israelsk-arabiske krigen 1948]] gjekk jødiske styrkar for å erobre og øydeleggje Qalansawe,<ref>Morris, 2004, s. 246</ref> men landsbyen vart ikkje teken<ref>Morris, 2004, s. 302</ref> og berre overført til israelsk suverenitet i mai 1949 som ein del av [[våpenkvileavtalen i 1949#Med Jordan|den israelsk-jordanske våpenkvileavtalen]].<ref name=UN1949>{{Citation |title=UN Doc S/1302/Rev.1 of 3. april 1949 |url=http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/f03d55e48f77ab698525643b00608d34 |accessdate=2015-06-25 |archive-date=2012-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612045743/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/f03d55e48f77ab698525643b00608d34 }}</ref> Politiske omsyn hindra at landsbybuarane vart forviste.<ref>Morris, 2004, s. 531</ref> I 1962 hadde landområdet til landsbyen falle til 6&nbsp;620 mål, hovudsakleg på grunn av ekspropriasjon av landområde av Israel i 1953–1954.<ref>{{cite journal | author = S. Jiryis | title = The land question i Israel | journal = MERIP Reports | volume = 37 | year = 1976 | pages = 5–20, 24–26}}</ref> I 2000 blei Qalansawe erklært ein by. I januar 2017 blei 11 bygningar bygde av 4 familiar rivne av israelske styresmakter, med grunngjevinga at dei var bygde utan løyve.<ref name="Haaretz1">{{cite news|author=Jack Khoury|date=Jan 10, 2017|title=Israel Demolishes Buildings in Arab Town, Citing Lack of Permits|newspaper=Haaretz|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2017-01-10/ty-article/.premium/israel-demolishes-buildings-in-arab-town-citing-lack-of-permits/0000017f-ee37-da6f-a77f-fe3fa1400000}}</ref> Familiane hevda at dei var blitt gjevne to dagars åtvaring, som ikkje var nok tid for eit juridisk svar.<ref name="Haaretz1" /> Borgarmeisteren av Qalansawe erklærte at ville trekka seg, at han hadde kjempa i fleire år for å utvida den urbane byplanen til byen utan hell, og at det var derfor bygningane var blitt bygde på jordbruksland.<ref name="Haaretz2">{{cite news|author=Jack Khoury|date=Jan 13, 2017|title=Thousands Rally in Israeli Arab Town After State Demolishes Homes|newspaper=Haaretz|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2017-01-13/ty-article/.premium/thousands-rally-in-israeli-arab-town-after-state-demolishes-homes/0000017f-f0b0-d497-a1ff-f2b025510000}}</ref> Tusentals folk demonstrerte til støtte for byen.<ref name="Haaretz2" /><ref>{{cite news|author=AFP|author-link=Agence France Presse|date=January 11, 2017|title=Israeli Arabs strike in protest at house demolitions|newspaper=Al-Monitor|url=http://www.al-monitor.com/pulse/afp/2017/01/israel-arabs-demolitions-strike.html}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Qalansawe|Qalansawe]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 25. juni 2015.'' </div> *{{cite book | editor =Barron, J.B. | title = Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922 | publisher = Government of Palestine | year = 1923 }} *{{cite book|last1=Conder|first1=Claude Reignier|last2=Kitchener|first2=H. H.|år=1882|url=http://archive.org/details/surveyofwesternp02conduoft|title=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archeology|location=London|publisher=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|volume=2}} (s. [http://www.archive.org/stream/surveyofwesternp02conduoft#page/199/mode/1up 199]-201. ) *{{Cite web|url=http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft896nb5pc&chunk.id=s2.1.2&toc.depth=1&toc.id=s1.1.5&brand=eschol|title=Rediscovering Palestina, Merchants and Peasants in Jabal Nablus, 1700–1900|accessdate=2011-11-07|last=Doumani |first=Beshara|år=1995|publisher=University of California Press|page=19}} *{{cite book|last=Guérin|first=Victor|authorlink=Victor Guérin|title=Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine|url=http://archive.org/details/descriptiongogr04gugoog|volume=2: Samarie, pt. 2|år=1875|publisher= L'Imprimerie Nationale|location=Paris|language=fransk}} *{{Citation|title=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine|url=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|first1=Sami|last1=Hadawi|authorlink=Sami Hadawi|år=1970|website=palestineremembered.com}} *Hartmann, Richard (1910): ''[http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/dmg/periodical/titleinfo/64048 Die Straße von Damaskus nach Kairo]'' Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft › Bd. 64 (Sitert i Petersen, 2001) *{{cite book | last1= Hütteroth |first1=Wolf-Dieter |first2=Kamal | last2=Abdulfattah | title = Historical Geography of Palestine, Transjordan and South Syria in the Late 16th Century | year = 1977 | publisher = Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Tyskland: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft|ISBN= 3-920405-41-2}} *{{cite book | editor = Mills, E. | title = Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas |url=http://ia701204.us.archive.org/15/items/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas/PalestinaCensus1931.pdf | publisher = Government of Palestine | location = Jerusalem | year = 1932}} *{{Citation|title=The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited|first1=Benny|last1=Morris|år=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-00967-7}} *{{cite book|last=Palmer|first=E. H.|authorlink=Edward Henry Palmer|år=1881|url=http://archive.org/details/surveyofwesternp00conduoft|title=The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder og Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer|publisher=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]}} *{{Citation|title= Secular buildings in the Crusader Kingdom of Jerusalem: an archaeological Gazetter |url=http://books.google.ca/books?id=-_NbE5obqRMC|first1=Denys|last1=Pringle|år=1997|publisher=[[Cambridge University Press]]}} *{{Citation|title= The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem: L-Z (excluding Tyre)|url=http://books.google.ca/books?id=2Y0tA0xLzwEC|first1=Denys|last1=Pringle|år=1998|publisher=Cambridge University Press|ISBN=0-521-39037-0}} t.d. [http://books.google.ca/books?id=2Y0tA0xLzwEC&lpg=PA1987&pg=RA1-PA161#v=onepage&q=&f=false s.161] *Petersen, Andrew (2001): ''[http://www.amazon.com/dp/0197270115 A Gazetteer of Buildings in Moslem Palestine: Volume I (British Academy Monographs in Archeology)]'' *{{cite book|last1=Robinson|first1=Edward|last2=Smith|first2=Eli|authorlink2=Eli Smith|år=1841|url=http://archive.org/details/biblicalresearch03robiuoft |title=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838| location=Boston|publisher=[[Crocker & Brewster]]|volume=3}} (s. [http://archive.org/stream/biblicalresearch03robiuoft#page/n64/mode/1up 47]) *{{cite book|last=Röhricht|first=Reinhold |authorlink=Reinhold Röhricht|title= (RRH Ad) Regesta regni Hierosolymitani Additamentum|url=http://archive.org/stream/registaregnihier00rhuoft#page/525/mode/1up|år=1904|publisher=Libraria Academica Wageriana|location=Berlin|language=latin}} *{{Citation|title=Palestine Under the muslimar: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500|url=http://www.archive.org/details/palestineundermo00lestuoft|first1=Guy|last1=le Strange|år=1890|publisher=Committee of the [[Palestine Exploration Fund]]}} ==Bakgrunnsstoff== *[https://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Qalansiwa_1474/index.html Welcome To Qalansiwa - قلنسوه (קלנסווה)] ved palestineremembered.com *[http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?id=8373&folder_id=93&type_id=6&loc_id=5 SWP map 11] {{Det sentrale distriktet i Israel}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Israel]] [[Kategori:Arabiske stader i Israel]] [[Kategori:Triangelet i Israel]] [[Kategori:Sharonsletta]] [[Kategori:Byar i Det sentrale distriktet i Israel]] 6hz3yaqy2kmbmdy9om1lvme974oi35h 0 301416 3679329 3679302 2026-10-16T12:25:48Z Ranveig 39 Ref-flikk 3679329 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by|land=Israel |namn= Ra'anana |symbol= Coat of arms of Raanana.svg |symbol_type=Coat of arms of Raanana |bilete= Raanana city.JPG |bilettekst= Panorama av Ra'anana |andre namn1={{hebraisk|רַעֲנָנָה}} |ISO=Raˁnana |grunnlagd=2. april 1922 |lat_d= 32 |lat_m= 11 |lat_NS = N |long_d= 34 |long_m= 52 | long_EW =E |folketal= 68300 |folketal merknad = <ref name="cbs populations">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2010/table3.pdf|publisher=[[Israelsk statistisk sentralbyrå]]|title=Table 3 – Population of Localities Numbering Above 2&nbsp;000 Residents and Other Rural Population|date=2009-12-31|accessdate=8. april 2015}}</ref> |folketal_i_år= 2009 |borgarmeister= [[Ze'ev Bielski]] |distrikttype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] |distrikt = [[Det sentrale distriktet i Israel|Sentral]] |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} }} '''Ra'anana''' ([[hebraisk skrift]] רַעֲנָנָה, tyder ‘Fersk’) er ein by i hjartet av den sørlege [[Sharon i Israel|Sharonsletta]] i [[Det sentrale distriktet i Israel|Det sentrale distriktet]] i [[Israel]]. Han har eit folketal på 68&nbsp;300 (2009).<ref name="cbs populations"/> Ra'anana grensar til [[Kfar Saba]] i aust og [[Herzliya]] i sørvest. Dei fleste innbyggjarane er innfødde israelarar, men her finst òg ein god del innvandrarar frå Amerika og Europa. Mange leiande, globale og lokale selskap har kontor i det høgteknologiske industriområdet i Ra'anana. Han fekk status som ein «Grøn by» av Verdas Helseorganisasjon i 2005.<ref>{{cite web|last=Sinai |first=Ruth |url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/ra-anana-receives-who-safety-award-1.170933 |title=Ra'anana receives WHO safety award - Israel News &#124; Haaretz Daily Newspaper |publisher=Haaretz.com |date=2005-09-29 |accessdate=12. oktober 2014}}</ref> ==Historie== I 1912 danna selskapet for jødisk busetnad i Israel gruppa «Ahuza A – New York» for å kjøpe landområdet i Israel for eit jordbrukssamfunn. [[Den første verdskrigen]] forseinka planane deira, men den 2. april 1922 drog to vogner frå Lilienblum- og Herzlgata i [[Tel Aviv]] med fire «Ahuza»-medlemmar, tre arbeidarar og to væpna vakter. Etter ei fem timar lang reise, lossa dei bagasjen sin på staden som skulle bli Ra'anana. [[Fil:PikiWiki Israel 930 Achuza street רחוב אחוזה.jpg|Ahuza Street, Raanana (1927)|mini|venstre]] I den første tida vart busetnaden kalla «Ahuza A – New York.» Arabarane i regionen kalla han «Vesle Amerika» sidan dei fleste innbyggjarane var engelsktalande og kom frå New York. Seinare fekk han namnet «Ra'anania» og til slutt «Ra'anana». Under sjølvstendekrigen var han ein landsby med 3&nbsp;000 innbyggjarar. [[Fil:Rananannn006.jpg|mini|venstre|Torg i Ra'anana]] Seint i 1960-åra hadde han eit folketal på 85&nbsp;000 og dekka eit område på 15&nbsp;km².<ref>''Encyclopedia of Zionism and Israel'', ed. Raphael Patai, Herzl Press/McGraw-Hill, New York, 1971, «Ahuza», vol. 1, s. 17</ref> I 1980-åra fekk Ra'anana bystatus. ==Idrett== Den største fotballklubben i byen er [[Hapoel Ra'anana A.F.C.|Hapoel Ra'anana]]. I basketball er byen representert ved [[Bnei Hasharon]], som spelar ved [[MetroWest skule]]. ==Venskapsbyar== Ra'anana er venskapsby med:<ref name="Ra'anana">{{cite web|url=http://www.raanana.muni.il/English/Topics/My+City/Sister+Cities/|title=Ra'anana Twin towns & Sister cities - Friends around the World|work=raanana.muni.il|accessdate=24. mars 2010|archive-date=2010-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228015028/http://www.raanana.muni.il/English/Topics/My+City/Sister+Cities/}}</ref> {| class="wikitable" |- valign="top" | *{{flaggikon|NED}} [[Opsterland]] i [[Nederland]] ''(sidan 1963)''<ref name="Ra'anana"/><ref>{{cite web| url = http://www.stedenbanden.nl/detail_city.phtml?know_id=383| title = Stedenband Opsterland-Ra'anana| trans_title = City Connection Opsterland-Ra'anana| work = Stedenbanden.nl| access-date = 2015-06-25| archive-date = 2011-07-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20110724165918/http://www.stedenbanden.nl/detail_city.phtml?know_id=383}}</ref><ref>Being the first to twin, a central street in the Ra'anana is named "Opsterland"</ref> *{{flaggikon|GER}} [[Bramsche]] i [[Tyskland]] ''(sidan 1978)''<ref name="Ra'anana"/> *{{flaggikon|FRA}} [[Boulogne-Billancourt]] i [[Frankrike]] ''(sidan 1994)''<ref name="Ra'anana"/> *{{flaggikon|ITA}} [[Verona]] i [[Italia]] ''(sidan 1998)''<ref name="Ra'anana"/> || *{{flaggikon|ROC}} [[Tainan by|Tainan]] i [[Taiwan]] ''(sidan 1999)''<ref name="Ra'anana"/> *{{flaggikon|USA}} [[Atlanta]] i [[USA]] ''(sidan 2001)''<ref name="Ra'anana"/> *{{flaggikon|GER}} [[Goslar]] i [[Tyskland]] ''(sidan 2006)''<ref name="Ra'anana"/> *{{flaggikon|POL}} [[Poznań]] i [[Polen]] ''(sidan 2010)''<ref name="Ra'anana"/><ref name="Poznań twinnings">{{cite web | url = http://www.poznan.pl/mim/publikacje/pages.html?co=list&id=19&ch=20&instance=1017&lang=pl | title = Poznań - Miasta partnerskie | accessdate = 2013-12-11 | work = 1998–2013 Urząd Miasta Poznania | publisher = City of Poznań | language = polsk | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130923062530/http://www.poznan.pl/mim/publikacje/pages.html?co=list&id=19&ch=20&instance=1017&lang=pl | archivedate = 2013-09-23 }}</ref> |} ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ra&#39;anana|Ra&#39;anana]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 25. juni 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.raanana.muni.il/English Offisiell kommune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070106143815/http://www.raanana.muni.il/English |date=2007-01-06 }} {{Det sentrale distriktet i Israel}} {{Største byar i Israel}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Israel]] [[Kategori:Ra'anana| *]] [[Kategori:Sharonsletta]] [[Kategori:Byar i Det sentrale distriktet i Israel]] srdepcex7aslc1ksuduyedc61ks8nu2 0 317158 3679449 3242392 2026-10-17T09:10:37Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679449 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Jakob Nilsson Vik''' ({{levde|12. mars|1882|12. september|1960|Vik, Jakob}}) var ein norsk gardbrukar, meieristyrar og politikar frå [[Øystese]] i [[Hordaland]]. Han var sosialminister frå 1931 til 1933, og var stortingsrepresentant frå Hordaland i tida 1928 til 1945. Vik var medlem av [[Bondepartiet]]. Vik utdanna seg ved Stend landbruksskule i [[Fana]] (1903) og Statens meieriskule i [[Brandbu]] (1906). Ved sidan av arbeidet som gardbrukar på farsgarden Vik i [[Kvam herad]] var han i åra 1906-13 og 1923-28 styrar av det lokale meieriet. Ei tid var han styreformann i [[Hardanger]] Meieribolag og styremedlem i [[Norske Melkeprodusenters Landsforbund]]. Vik var medlem i Kvam heradsstyre frå 1919, ordførar 1922 til 1931. Frå 1928 representerte han Hordaland fylke og [[Stortinget]], og vart attvald ved dei neste tre stortingsvala. Han var medlem i høvesvis Skog- og vassdragskomiteen, deretter i Finans- og tollkomiteen, Sosialkomiteen og Militærkomiteen. Våren 1931 vart Vik sett til å styre [[Sosialdepartementet]] i [[Kolstad-regjeringa]], og heldt fram i posten då [[Jens Hundseid]] tok over som statsminister i mars 1932. Regjeringa vart felt eitt år seinare, og Vik tok på nytt sete i Stortinget. Han hadde stortingsplass til 1945. Etter den tyske invasjonen i Noreg i april 1940 vart det ei samlingsregjering stabla på beina. Vik vart utnemnd til å representere [[Bondepartiet]] i regjeringa, men fekk ikkje bod om utnemninga før det var for seint å slutte seg til [[Nygaardsvold-regjeringa]] som var på flukt nordover i Noreg. Vik døydde på Oppdal Turisthotel. ==Bakgrunnsstoff== * {{PolSys|13115}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske sosialministrar]] [[Kategori:Statsrådar i Regjeringa Kolstad]] [[Kategori:Statsrådar i Regjeringa Hundseid]] [[Kategori:Senterpartistatsrådar]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1928-1930]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1931-1933]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1934-1936]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1937-1945]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Sp]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Hordaland]] [[Kategori:Ordførarar i Kvam]] [[Kategori:Sp-ordførarar i Hordaland]] [[Kategori:Folk frå Kvam]] lx9tqnqd2c4t5i5pzamyjsybnr26j3h 0 330347 3679493 3224501 2026-10-17T10:24:14Z Migne 2086 3679493 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Kari Härkönen''' ({{fødd|16. juli|1959|Hærkønen}}) er ein finsk tidlegare [[langrenn]]ar frå Ristijärvi i [[Kajanaland]] som vart verdsmeister på 15 km under [[Ski-VM 1985]]. Härkönen meisterskapsdebuterte med ein tolvteplass på 30 km under [[Ski-VM 1982]] i [[Oslo]], der han sidan gjekk fyrste etappen for det finske laget som fekk bronse på stafetten, etter dødt løp med [[Aust-Tyskland]]. Sesongen 1983 vart han finsk meister på tremil, medan han kom på 13. plass på 15 km ved [[Vinter-OL 1984]] i [[Sarajevo]]. I desember 1984 vart Härkönen andremann på 15-kilometeren i [[Cogne]]. Likevel kom det som ei stor overrasking at han gjorde ei rad sterke tevlingar under [[Ski-VM 1985]] i [[Seefeld in Tirol]]. Det tok til med ein femteplass på 30 km, nokre få sekundar bak bronsemedaljøren, og heldt fram med ein rimeleg klar siger på 15 km. Han avslutta meisterskapen med ein fjerdeplass på femmila. Den norske landslagstrenaren [[Magnar Lundemo]] uttalte ved det høvet at finske løparar måtte vere bloddopa. Härkönen enda på sjuandeplassen i [[verdscupen i langrenn]] 1985. Etter 1985 deltok ikkje Härkönen i fleire verdscuprenn. Han tok sølvmedaljen på 15 km i den finske skimeisterskapen 1987, men kom ikkje med i VM-troppa til [[Oberstdorf]]. ==Kjelder== *''Sportsboken'', aktuelle årgangar. {{autoritetsdata}} [[Kategori:Finske langrennsløparar]] [[Kategori:Finske deltakarar under vinter-OL 1984]] [[Kategori:Langrennsløparar under vinter-OL 1984]] [[Kategori:Verdsmeistrar i langrenn]] t1r4lkzvvrn4j1ahkob8uh38wv9cnj2 0 335934 3679498 3457820 2026-10-17T10:27:56Z Migne 2086 /* Aktiv */ 3679498 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Fulvio Valbusa''' ({{fødd|15. februar|1969|Valbusa, Fulvio}}) er ein italiensk tidlegare langrennar frå [[Verona]] som vann sju VM-/OL-medaljar i tida 1995-2006, med OL-gull 2006 i stafett og VM-sølv 2005 på 15 km som dei fremste prestasjonane. Valbusa vann to enkeltrenn i verdscupen, og var den beste tredje beste langrennaren gjennom 1997-sesongen. Også den yngre systera Sabina Valbusa hevda seg i internasjonalt langrenn. ==Aktiv== Valbusa overraska med ein fjerdeplass då han i januar 1992 i [[Cogne]] deltok i si andre tevling i [[verdscupen i langrenn]]. Men det skulle gå fleire sesongar før han tok steget opp i verdseliten. I mellomtida var han med å take stafettbronse under [[Ski-VM 1995]] i kanadiske [[Thunder Bay]], ein prestasjon han og Italia gjentok ved ski-VM i [[Trondheim]] to år seinare. Vinteren 1996 kom Valbusa for fyrste gong på sigerspallen etter eit renn i verdscupen, fyrst i [[Seefeld in Tirol]] og ein månad seinare i [[Falun]]. I sesongen 1997 var han i sitt livs form, og etter tre pallplassar i verdscupen og ei rad gode prestasjonar i ski-VM, sikra han seg tredjeplassen i Verdscupen i langrenn 1997. Einast den suverene verdseinaren [[Bjørn Dæhlie]] og finske [[Mika Myllylä]] plukka fleire poeng. Den 16. desember 1997 vann Valbusa sin fyrste siger i eit verdscuprenn, ein 15 km i [[Val di Fiemme]]. Under [[Vinter-OL 1998]] i [[Nagano]] tok han sølv på stafetten, og vart elles nummer fem i tre av dei individuelle tevlingane. Året etter starta han verdsmeisterskapen i [[Ramsau]] med å verte fjerdemann på 30 km, før han så tok bronsen på 15 km jaktstart og ein medalje av same valør med stafettlaget. Derimot makta han ikkje å hevde seg mot verdseliten dei etterfylgjande sesongane. Valbusa tok sin andre og siste verdscuptriumf i franske La Clusaz den 6. februar 2004. Under VM 2005 i [[Oberstdorf]] overraska han, 36 år gammal, med å vinne sølvmedaljen i 15 km fristil. Landsmannen [[Pietro Piller Cottrer]] vann tevlinga. Eit siste og største høgdepunkt for Valbusa var gullmedaljen i 4 x 10 km stafett under vinterleikane 2006 i [[Torino]]. Etter at han sjølv tok seg av fyrsteetappen, syrgde [[Giorgio Di Centa]], nemnde Cottrer og ankermann Cristian Zorzi for italiensk siger. ===Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Nordiske greiner under vinter-OL 1992|Vinter-OL 1992]] i [[Albertville]]: Nr 17 på 30 km *[[Ski-VM 1993]] i Falun: Nr 11 på jaktstarten *[[Ski-VM 1995]] i Thunder Bay: Bronsemedalje i 4 x 10 km stafett, nr 16 på 10 km *[[Ski-VM 1997]] i Trondheim: Bronsemedalje i 4 x 10 km stafett, nr 5 på jaktstarten og tremila, nr 6 på 10 km *[[Nordiske greiner under vinter-OL 1998|Vinter-OL 1998]] i Nagano: Sølv i 4 x 10 km stafett, nr 5 både på jaktstart, 30 km og 50 km *[[Ski-VM 1999]] i Ramsau: Bronse på jaktstarten og i 4 x 10 km stafett, nr 4 på 30 km *[[Ski-VM 2001]] i [[Lahti]]: Nr 8 på 20 km skiathlon *[[Nordiske greiner under vinter-OL 2002|Vinter-OL 2002]] i [[Salt Lake City]]: Nr 18 på 20 km/skibyte *[[Ski-VM 2003]] i Val di Fiemme: Nr 18 på femmila *[[Ski-VM 2005]] i Oberstdorf: Sølvmedalje på 15 km *[[Nordiske greiner under vinter-OL 2006|Vinter-OL 2006]] i Torino: Gullmedalje i 4 x 10 km stafett, nr 13 på 15 km ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fulvio Valbusa|Fulvio Valbusa]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 20. mars 2017.'' </div> *Sportsboken, aktuelle årgangar. == Bakgrunnsstoff == * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/98515|tittel = Fulvio Valbusa |vitja = 2023-01-23 |utgjevar = olympedia.org }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Italienske langrennsløparar]] [[Kategori:Olympiske medaljevinnarar i langrenn]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Italia]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Italia]] [[Kategori:Italienske deltakarar under vinter-OL 1992]] [[Kategori:Langrennsløparar under vinter-OL 1992]] [[Kategori:Italienske deltakarar under vinter-OL 1994]] [[Kategori:Langrennsløparar under vinter-OL 1994]] [[Kategori:Medaljevinnarar under vinter-OL 1998]] [[Kategori:Italienske deltakarar under vinter-OL 1998]] [[Kategori:Langrennsløparar under vinter-OL 1998]] [[Kategori:Italienske deltakarar under vinter-OL 2002]] [[Kategori:Langrennsløparar under vinter-OL 2002]] [[Kategori:Medaljevinnarar under vinter-OL 2006]] [[Kategori:Italienske deltakarar under vinter-OL 2006]] [[Kategori:Langrennsløparar under vinter-OL 2006]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 1993]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 1995]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 1997]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 1999]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 2001]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 2003]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 2005]] pcrxen3uu9ncciltkl84tk2u3d9cxxe 3679524 3679498 2026-10-17T11:18:29Z Ranveig 39 /* Bakgrunnsstoff */ -vitja 3679524 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Fulvio Valbusa''' ({{fødd|15. februar|1969|Valbusa, Fulvio}}) er ein italiensk tidlegare langrennar frå [[Verona]] som vann sju VM-/OL-medaljar i tida 1995-2006, med OL-gull 2006 i stafett og VM-sølv 2005 på 15 km som dei fremste prestasjonane. Valbusa vann to enkeltrenn i verdscupen, og var den beste tredje beste langrennaren gjennom 1997-sesongen. Også den yngre systera Sabina Valbusa hevda seg i internasjonalt langrenn. ==Aktiv== Valbusa overraska med ein fjerdeplass då han i januar 1992 i [[Cogne]] deltok i si andre tevling i [[verdscupen i langrenn]]. Men det skulle gå fleire sesongar før han tok steget opp i verdseliten. I mellomtida var han med å take stafettbronse under [[Ski-VM 1995]] i kanadiske [[Thunder Bay]], ein prestasjon han og Italia gjentok ved ski-VM i [[Trondheim]] to år seinare. Vinteren 1996 kom Valbusa for fyrste gong på sigerspallen etter eit renn i verdscupen, fyrst i [[Seefeld in Tirol]] og ein månad seinare i [[Falun]]. I sesongen 1997 var han i sitt livs form, og etter tre pallplassar i verdscupen og ei rad gode prestasjonar i ski-VM, sikra han seg tredjeplassen i Verdscupen i langrenn 1997. Einast den suverene verdseinaren [[Bjørn Dæhlie]] og finske [[Mika Myllylä]] plukka fleire poeng. Den 16. desember 1997 vann Valbusa sin fyrste siger i eit verdscuprenn, ein 15 km i [[Val di Fiemme]]. Under [[Vinter-OL 1998]] i [[Nagano]] tok han sølv på stafetten, og vart elles nummer fem i tre av dei individuelle tevlingane. Året etter starta han verdsmeisterskapen i [[Ramsau]] med å verte fjerdemann på 30 km, før han så tok bronsen på 15 km jaktstart og ein medalje av same valør med stafettlaget. Derimot makta han ikkje å hevde seg mot verdseliten dei etterfylgjande sesongane. Valbusa tok sin andre og siste verdscuptriumf i franske La Clusaz den 6. februar 2004. Under VM 2005 i [[Oberstdorf]] overraska han, 36 år gammal, med å vinne sølvmedaljen i 15 km fristil. Landsmannen [[Pietro Piller Cottrer]] vann tevlinga. Eit siste og største høgdepunkt for Valbusa var gullmedaljen i 4 x 10 km stafett under vinterleikane 2006 i [[Torino]]. Etter at han sjølv tok seg av fyrsteetappen, syrgde [[Giorgio Di Centa]], nemnde Cottrer og ankermann Cristian Zorzi for italiensk siger. ===Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Nordiske greiner under vinter-OL 1992|Vinter-OL 1992]] i [[Albertville]]: Nr 17 på 30 km *[[Ski-VM 1993]] i Falun: Nr 11 på jaktstarten *[[Ski-VM 1995]] i Thunder Bay: Bronsemedalje i 4 x 10 km stafett, nr 16 på 10 km *[[Ski-VM 1997]] i Trondheim: Bronsemedalje i 4 x 10 km stafett, nr 5 på jaktstarten og tremila, nr 6 på 10 km *[[Nordiske greiner under vinter-OL 1998|Vinter-OL 1998]] i Nagano: Sølv i 4 x 10 km stafett, nr 5 både på jaktstart, 30 km og 50 km *[[Ski-VM 1999]] i Ramsau: Bronse på jaktstarten og i 4 x 10 km stafett, nr 4 på 30 km *[[Ski-VM 2001]] i [[Lahti]]: Nr 8 på 20 km skiathlon *[[Nordiske greiner under vinter-OL 2002|Vinter-OL 2002]] i [[Salt Lake City]]: Nr 18 på 20 km/skibyte *[[Ski-VM 2003]] i Val di Fiemme: Nr 18 på femmila *[[Ski-VM 2005]] i Oberstdorf: Sølvmedalje på 15 km *[[Nordiske greiner under vinter-OL 2006|Vinter-OL 2006]] i Torino: Gullmedalje i 4 x 10 km stafett, nr 13 på 15 km ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fulvio Valbusa|Fulvio Valbusa]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 20. mars 2017.'' </div> *Sportsboken, aktuelle årgangar. == Bakgrunnsstoff == * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/98515|tittel = Fulvio Valbusa |utgjevar = olympedia.org }} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Italienske langrennsløparar]] [[Kategori:Olympiske medaljevinnarar i langrenn]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Italia]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Italia]] [[Kategori:Italienske deltakarar under vinter-OL 1992]] [[Kategori:Langrennsløparar under vinter-OL 1992]] [[Kategori:Italienske deltakarar under vinter-OL 1994]] [[Kategori:Langrennsløparar under vinter-OL 1994]] [[Kategori:Medaljevinnarar under vinter-OL 1998]] [[Kategori:Italienske deltakarar under vinter-OL 1998]] [[Kategori:Langrennsløparar under vinter-OL 1998]] [[Kategori:Italienske deltakarar under vinter-OL 2002]] [[Kategori:Langrennsløparar under vinter-OL 2002]] [[Kategori:Medaljevinnarar under vinter-OL 2006]] [[Kategori:Italienske deltakarar under vinter-OL 2006]] [[Kategori:Langrennsløparar under vinter-OL 2006]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 1993]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 1995]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 1997]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 1999]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 2001]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 2003]] [[Kategori:Deltakarar under Ski-VM 2005]] 06ogg99pkz018y6h16kqz1nymvi7m1v 0 340134 3679511 3427009 2026-10-17T10:49:22Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679511 wikitext text/x-wiki {{Infoboks vitskapsfolk}} '''Stein Ugelvik Larsen''' ({{fødd-lua|17. mars 1938 i [[Ålesund]]}}) er ein norsk statsvitar. Frå 1969 til 2008 var han tilsett ved [[Universitetet i Bergen]], Institutt for sammenlignende politikk, og vart etter det [[professor|professor emeritus]].<ref name=":0">{{Kjelde www|tittel=Ugelvik Larsen mottok Kongens fortjenstmedalje|avis=På Høyden|url=http://pahoyden.no/2009/01/ugelvik-larsen-mottok-kongens-fortjenstmedalje|besøksdato=2017-06-23|dato=2009-01-22|språk=nn}}</ref> I forskinga si har Larsen særleg vore oppteken av [[fascisme]] og [[nazisme]], og norsk krigshistorie. Han gjekk mellom anna i spissen for å kartlegge tilhøva for norske krigsbarn.<ref name=":0" /> Hans redigerte verk om teori og metode i samfunnsfaga er omsett til engelsk, tysk, russisk og kinesisk. På 2000-talet leia han arbeidet med å kartlegge leivningar etter norske frontkjemparar som fall på Kaprolat-høgda i [[Karelen]].<ref>{{Kjelde www|url=https://www.ifinnmark.no/nyheter/ber-om-dna-br-fra-slektninger/s/1-30002-5201881|tittel=iFinnmark - Ber om DNA <br/> fra slektninger|besøksdato=2017-06-21|forfattere=|dato=24. juli 2010|språk=no|verk=www.ifinnmark.no|forlag=|sitat=}}</ref> Larsen er grunnleggar av [[NorgesLexi]],<ref>{{Kjelde www|tittel=Gjør opprør mot kommersielt nettleksikon|avis=Digi.no|url=https://www.digi.no/artikler/gjor-oppror-mot-kommersielt-nettleksikon/212998|besøksdato=2017-06-23|etternavn=|fornavn=|dato=24. august 2001|side=|språk=no|sitat=}}</ref> ei samling digitalisert materiale, hovedsakleg om [[Noreg under andre verdskrigen]], og som også har digitaliserte versjonar av [[Pax Leksikon]] og [[Arbeidernes Leksikon]]. Stein Ugelvik Larsen mottok i 2009 [[Kongens fortjenstmedalje i gull]].<ref>{{Kjelde www|url=http://www.uib.no/sampol/40591/kongens-gull-til-ugelvik-larsen|tittel=Kongens gull til Ugelvik Larsen {{!}} Universitetet i Bergen|besøksdato=2017-06-23|forfattere=|dato=23. januar 2009|språk=nb|verk=www.uib.no|forlag=|sitat=}}</ref> Familien Ugelvik dreiv [[Djupvasshytta]] i [[Geiranger]], og Larsen vurderte som ung å ta over drifta. Djupvasshytta blei seld ut av familien i 1965.<ref>«Djupvasshytta». Sunnmørsposten. 3. juli 2009.</ref> == Verk == * ''Blodbadet i Karelen: skijegerbataljonens undergang'' Historie & Kultur 2015 ISBN 9788283230086 * med Beatrice Sandberg og Volker Dahm, ''Meldungen aus Norwegen 1940-1945. Die geheimen Lageberichte des Befehlhabers der Sicherheitspolizei und des SD in Norwegen'', seks bind, München: Oldenburg, 2008 * med António Costa Pinto og [[Roger Eatwell]] (red.), ''Charisma and fascism in interwar Europe'', London: Routledge, 2007 * ''Teori og metode i geografi'', Bergen: Fagbokforlaget, 2006 * (red.): ''Theory and methods in political science. The first steps to synthesize a discipline'', Boulder: Social Science Monographs, 2005 * med Ekkart Zimmermann (red.), ''Theorien und Methoden in den Sozialwissenschaften'', Wiesbaden: Westdeutscher Verlag, 2003 * (red.), ''Teori og metode i statsvitenskap'', Bergen : Fagbokforlaget, 2003 * (red.), ''Fascism outside Europe. The European impulse against domestic conditions in the diffusion of global fascism'', New York: Columbia University Press, 2001 * (red.), ''The Challenges of theories on democracy. Elaborations over new trends in transitology'', 2000 * (red.), ''Teori og metode i samfunnsfaga'', 1999 * (red.), ''I krigens kjølvann. Nye sider ved norsk krigshistorie og etterkrigstid'', 1999 * ''På vakt mot ideologiene. Om hvordan fordreid kunnskap, politisk strategi og hatet som drivkraft er nøkkelen til forståelsen av nynazismens aktivitet i Tyskland'', 1995 * ''Den norske kirkes politiske stilling belyst ved konflikten omkring "den rette kirke" og NS-kirken under okkupasjonen'', 1976 * (sammen med Bjarte Birkeland), ''Nazismen og norsk litteratur'', 1975 * ''De Valeras Irland'', 1966 * ''Mot eget Fiskeridepartement. Noen trekk ved Noregs Fiskarlags virksomhet foran endringer i den offentlige administrasjon'', 1964 == Referansar == <references /> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stein Ugelvik Larsen|Stein Ugelvik Larsen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 24. juni 2017.'' </div> == Bakgrunnsstoff== {{Cristin|49217}} {{Bibsys|Larsen, Stein Ugelvik 1938-}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske statsvitskapsprofessorar]] [[Kategori:Professorar ved Universitetet i Bergen]] [[Kategori:Folk frå Ålesund]] [[Kategori:Kongens fortenestmedalje i gull]] 5dymd0csp2b0ykobue9x1t7omx7jpjh 0 340596 3679376 3154945 2026-10-16T19:02:14Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679376 wikitext text/x-wiki [[Fil:Gruene Bohnen.jpg|mini|Brekkbønner]] '''Brekkbønne''' eller '''brytbønne''' er ei kulturform av [[hagebønne]] med lengre eller kortare belgar som er runde eller ovale i tverrsnitt. Belgane blir skorne opp i 3–5 delar eller snitta som [[snittebønne]]r, og kan oppbevarast djupfrosne.<ref name=snl>{{snl|brekkb%C3%B8nne|Brekkbønne|dato=14. februar 2009|ref=ja}}</ref> I Noreg skil ein vanlegvis mellom brekkbønner og [[aspargesbønne]]r gjennom storleiken på skolmane. Brekkbønner er typisk større medan aspargesbønner er små og runde.<ref name=frukt/> Tidlege sortar av brekkbønne kan dyrkast i innlandsstrok og nordover i Noreg.<ref name=snl/> Ein annan variant av brekkbønner med lange, tynne og mørkegrøne belgar som ein kan koka heile blir kalla delikatessebønner, haricots verts eller kenyabønner.<ref name=frukt>{{kjelde www|url=https://www.frukt.no/ravarer/gronnsaker/erter-og-bonner/ |tittel=Erter og bønner|utgjevar=frukt.no}}</ref> ==Kjelder== {{refstart}} {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== * {{commonskat}} * {{Språkikon|no}} [https://www.frukt.no/ravarer/gronnsaker/erter-og-bonner/brekkbonner/ Brekkbønner] ved frukt.no [[Kategori:Bønner]] 33h6tf9wmfibkvlqiw76m83ruxi22bi 3679441 3679376 2026-10-17T08:41:34Z Ranveig 39 Fmt. 3679441 wikitext text/x-wiki [[Fil:Gruene Bohnen.jpg|mini|Brekkbønner]] '''Brekkbønne''' eller '''brytbønne''' er ei kulturform av [[hagebønne]] med lengre eller kortare belgar som er runde eller ovale i tverrsnitt. Belgane blir skorne opp i 3–5 delar eller snitta som [[snittebønne]]r, og kan oppbevarast djupfrosne.<ref name=snl>{{snl|brekkb%C3%B8nne|Brekkbønne|dato=14. februar 2009|ref=ja}}</ref> I Noreg skil ein vanlegvis mellom brekkbønner og [[aspargesbønne]]r gjennom storleiken på skolmane. Brekkbønner er typisk større medan aspargesbønner er små og runde.<ref name=frukt/> Tidlege sortar av brekkbønne kan dyrkast i innlandsstrok og nordover i Noreg.<ref name=snl/> Ein annan variant av brekkbønner med lange, tynne og mørkegrøne belgar som ein kan koka heile blir kalla delikatessebønner, haricots verts eller kenyabønner.<ref name=frukt>{{kjelde www|url=https://www.frukt.no/ravarer/gronnsaker/erter-og-bonner/ |tittel=Erter og bønner|utgjevar=frukt.no}}</ref> ==Kjelder== {{refstart}} {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} * {{Språkikon|no}} [https://www.frukt.no/ravarer/gronnsaker/erter-og-bonner/brekkbonner/ Brekkbønner] ved frukt.no {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bønner]] 5r8gvq6a9dqk1mci3hrt3yx40auw6hy 0 343240 3679380 3454930 2026-10-16T19:07:08Z Johshh 122989 3679380 wikitext text/x-wiki {{Infoboks kyrkje | namn = Åsane kyrkje | bilete = Åsane nye kirke.JPG | bilettekst = {{byline|Svein Harkestad}} | stad = | dato = | byline = | foto = | kyrkjesamfunn = Den norske kyrkja | bispedøme = [[Bjørgvin bispedøme|Bjørgvin]] | prosti = [[Åsane prosti|Åsane]] | fellesråd = [[Bergen]] | sokn = Åsane | innvigd = 19. desember 1993 | endringar = | vigdtil = | kyrkjegard = | type = | periode = | arkitekt = Trygve Dyngeland | teknikk = Mur | materiale = Teglstein | mål = | tårn = | støpul = | takryttar = | portal = | kor = | skip = | klokker = | preikestol = Laminert, umåla furu | døypefont = Blokk av laminert, umåla furu | altartavle = | orgel = Ryde & Berg | sitjeplassar = 350 | diverse = | kategori = }} '''Åsane kyrkje''' er ei kyrkje frå 1993 i [[Bergen kommune]] i [[Hordaland fylke]]. Kyrkja er bygd i telg og har sirkulær form. Ho har 350 sitjeplassar.<ref>Åsane kyrkjelyd</ref> Kyrkja er soknekyrkje i Åsane og prostikyrkje i [[Åsane prosti]]. == Fotnotar == <references /> == Kjelder == * Hans-Emil Lidén: [http://www.norgeskirker.no/wiki/Åsane_kirke Åsane kirke] (i «Norges kirker») == Bakgrunnsstoff == * [http://www.aasanemenighet.no/Artikler/Nyheter/ArticleId/1724/Asane-Kirke Åsane kyrkjelyd] * [http://www.kirkesok.no/kirkesok/kirker/AAsane-kirke Kyrkjesøk – Åsane kirke] * [http://www.disnorge.no/ho/kirker/Bergen/Aasane/side/aasane.htm DIS]{{Død lenkje}} {{Kyrkjer i Åsane prosti}} [[Kategori:Kyrkjer i Åsane prosti]] [[Kategori:Kyrkjer i Bergen]] [[Kategori:Norske kyrkjer frå 1993]] 7aukcttconxz6gf81vb0i30g6iiikt4 0 349066 3679428 3673344 2026-10-17T08:14:49Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679428 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1969''' vart avvikla i [[Hemsedal]] dagane 21.-23. februar 1969. Mennene si storslalåmløype var 1400 meter lang, utforløypa 2500 m. Kvinnene si utforløype var 2200 meter lang. Kongepokalen vart tildelt [[Karianne Christiansen]]. ==Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Lasse Hamre | align=left| [[Freidig]] | align=right| 116,80 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Jon Terje Øverland | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 118,17 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Egil Myrhaug | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 118,40 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Bjørn Viker | align=left| Liv | align=right| 121,66 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Arild Holm | align=left| [[Strømmen IF]] | align=right| 124,33 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Erik Sunde | align=left| NTHI | align=right| 124,94 |} </div> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Otto Tschudi | align=left| [[Ready]] | align=right| 1.43,5 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Håkon Mjøen | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.44,3 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Lasse Hamre | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.44,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Jon Terje Øverland | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 1.46,2 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Egil Myrhaug | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.46,3 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Gunnar Viker | align=left| Liv | align=right| 1.48,1 |} </div> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Jon Terje Øverland | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 1.47,5 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Lasse Hamre | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.48,2 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Erik Håker]] | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.49,1 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" | rowspan="2" style="text-align:center" | 4. | align=left| Åge Bryn | align=left| [[Kongsberg IF]] | align=right| |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" | align=left| Håkon Mjøen | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.50,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Bjørn Viker | align=left| Liv | align=right| 1.51,4 |} </div> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Lasse Hamre | align=left| [[Freidig]] | align=right| 4,27 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Jon Terje Øverland | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 6,64 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Egil Myrhaug | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 30,98 |} </div> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Karianne Christiansen]] | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 96,58 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Dikke Eger|Dikke Eger Bergmann]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 97,58 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Anne Brusletto | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 100,43 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Kari Anne Ruud | align=left| Lommedalen IL | align=right| 100,84 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Bente Aanjesen | align=left| [[Fossum IF]] | align=right| 102,54 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Marit Ellen Brøste | align=left| Øverdalen IL | align=right| 103,71 |} </div> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Karianne Christiansen]] | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 1.31,8 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Vivien Hübert | align=left| [[Ready]] | align=right| 1.32,0 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Dikke Eger|Dikke Eger Bergmann]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.34,0 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Anne Brusletto | align=left| SK Njård | align=right| 1.34,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Kirsti Hamre | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.36,0 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Bente Aanjesen | align=left| [[Fossum IF]] | align=right| 1.36,6 |} </div> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Kari Anne Ruud | align=left| Lommedalen IL | align=right| 1.30,2 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Karianne Christiansen]] | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 1.30,7 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" | rowspan="2" style="text-align:center" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Vivien Hübert | align=left| [[Ready]] | align=right| |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" | align=left| Trine Lunde | align=left| Ingierkollen SK | align=right| 1.35,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Anne Sundby | align=left| [[Ready]] | align=right| 1.36,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Margit Brusletto | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 1.37,7 |} </div> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Karianne Christiansen]] | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 3,90 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Kari Anne Ruud | align=left| Lommedalen IL | align=right| 23,16 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Kirsti Hamre | align=left| [[Freidig]] | align=right| 130,62 |} </div> {{clear}} ==Kjelder== *''Sportsboken 1969''. Norsk kunstforlag. Oslo 1969. *[https://www.nb.no/items/40a7e2408a3fcf548e21e67753d944da?page=13&searchText= Arbeiderbladet 24.2.1969] [[Kategori:Noregsmeisterskap i 1969]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Buskerud]] [[Kategori:Idrett i Hemsedal]] 2wojswlsbobm4lxiw50645v6p3mha4k 0 349372 3679429 3673352 2026-10-17T08:14:50Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679429 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1973''' fann stad på [[Stranda]] i [[Møre og Romsdal]] helga 24.-25. februar 1973. Einast fire tevlingar stod på programmet, høvesvis slalåm og storslalåm for begge kjønn. == Menn == === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Odd Fostervoll | align=left| Kringsjå IL | align=right| 108,74 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Egil Myrhaug | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 109,53 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Bjørn Bjørnstad | align=left| Kringsjå IL | align=right| 110,14 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Harald Stange | align=left| IL Heming | align=right| 110,73 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Gunnar Viker | align=left| Liv | align=right| 110,78 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Nils Een | align=left| IL Ørnar | align=right| 112,92 |} </div> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Erik Håker]] | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 2.23,87 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Odd Fostervoll | align=left| Kringsjå IL | align=right| 2.27,62 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Bjarne Strand | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 2.27,99 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| John Sylliåsen | align=left| Kringsjå IL | align=right| 2.29,25 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Lasse Thue | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 2.29,27 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Agnar Dørum | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 2.30,54 |} </div> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Toril Førland]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 99,23 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Siri Brott | align=left| IL Heming | align=right| 101,60 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Gyri Sørensen | align=left| [[Ready]] | align=right| 104,52 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Gro Woxholth | align=left| IL Heming | align=right| 104,67 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Anne Brusletto | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 105,04 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Annike Hagen | align=left| [[Hakadal IL]] | align=right| 108,03 |} </div> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Toril Førland]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 2.35,52 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Siri Brott | align=left| IL Heming | align=right| 2.35,81 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Siri Meling | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 2.36,00 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Marit Ellen Brøste | align=left| Øverdalen IL | align=right| 2.36,23 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Ellen Karin Vangen | align=left| [[Åndalsnes Idrettsforening|Åndalsnes IF]] | align=right| 2.37,02 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Gyri Sørensen | align=left| [[Ready]] | align=right| 2.37,20 |} </div> {{clear}} ==Kjelder== *''Sportsboken 73''. Dreyer Stavanger. 1973 [[Kategori:Noregsmeisterskap i 1973]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Idrett i Stranda]] 6rfwi02ez4mfjnmvx94b4bo5zy6n32z 0 356915 3679512 3672863 2026-10-17T10:51:15Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3679512 wikitext text/x-wiki {{språkvask}} {{opprydding}} [[File:Norske Legion1.jpg|mini|]] '''Den norske legion''', på tysk '''SS-Freiwilligen-Legion Norwegen''', var ei avdeling i den tyske militære eliteavdelinga [[Waffen-SS]] under [[andre verdskrigen]] som bestod av norske soldatar. Legionen vart oppretta etter initiativ frå [[Nasjonal Samling|NS-leiaren]] [[Vidkun Quisling]] og [[Josef Terboven]] etter at [[Det tredje riket]] gjekk til [[Operasjon Barbarossa|åtak på Sovjetunionen]] den 22. juni 1941. Den norske legion vart nedlagd i mai 1943. == Historikk == [[Fil:Den_Norske_Legion._Vidkun_Quisling_overrekker_Politikompaniet_en_fane_som_mottas_av_Jonas_Lie._(8616188658).jpg|mini|[[Vidkun Quisling]], «Fører» i [[Nasjonal Samling|Nasjonal samling]] (NS), overrekker fane til [[Jonas Lie den yngre|Jonas Lie]], NS' politiminister og leier (''SS-Standartenführer'') av 1. Politikompani, på [[Slottsplassen|Slottsplassen i Oslo]] 7. september 1942, nokre dagar før avreisen tll Østfronten. {{Byline|[[Riksarkivet]]}}]] Opphavleg var det planar om å stilla med ein styrke på 30 000 mann, men etter to månader hadde 1&nbsp;700 meldt seg, og ved årsskiftet 1941/42 hadde 1&nbsp;900 allereie meldt seg. Av desse var 1 000 mann allereie under opplæring ved [[Celle i Tyskland|Celle]] i [[Niedersachsen]] i Tyskland. Verving vart vanskelegare etter at [[USA]] kom med i krigen. Frå januar [[1942]] vart det oppretta ein eigen rekruttskole på Grefsrud i [[Holmestrand kommune|Holmestrand]], opphavleg for fire kompani, men dette vart same året redusert til eitt kompani, før skulen vart lagd ned året etter. Det var ulike grunngjevingar for å melda seg til frontteneste. Mange la, i kvart fall i ettertid, stor vekt på [[Finland|Finlands]] utsette situasjon og ynskte om å hjelpa nabolandet og slik sikra Noregs østgrense mot Sovjetunionen. Dette vart sterkt framheva i vervingsarbeidet. Vidare vart dei meir ideologiske aspekta, som kampen mot [[Bolsjevik|bolsjevismen]] og bidrag til etableringa av ein ny norsk [[hær]] òg mykje brukt. Det var vidare ei utbreidd oppfatning at krigen med fulle krigshandlingar ville koma til [[Noreg]], og at ein ved å melda seg til Den norske legionen kunne få stoppa kampane og spara landet. Tyskarane la ned den sentrale staben i Oslo og setja avdelinga under tysk kommando. Den norske legion vart i [[Propaganda|propagandaen]] framstelt som å skulla vera ei rein norsk avdeling med norske [[Uniform|uniformer]], norske [[Offiser|offiserar]] og [[Norsk|norsk språk.]] Vidare vart Finlands sak køyrt fram i propagandaen. Desse framstillingane var verdiløse, ved at avdelinga vart sett under tysk kommando, med då tysk militærlov, tysk tenestespråk og [[Tysk|tyske]] uniformer. Det eine Waffen-SS-merket var likevel bytt ut med [[Den norske løva|den norske løva.]] Den norske legion kom til [[Krasnoje Selo]] ved [[St. Petersburg|Leningrad]] [[18. februar]] [[1942]] og vart sett under kommando av 2. SS-Infanteri-Brigade. Seint i [[februar]] [[1943]] gjekk kontraktstida ut for dei fleste og avdelinga vart trekt ut frå fronten med 180 falne. Avdelinga vart send til ein militærleir i [[Bayern]], kor dei som ikkje ynskte ny kontrakt vart sendt tilbake til Noreg, medan 300 mann vart igjen og same sommar gjekk inn i den nyoppretta ''SS-Panzergrenadier-Regiment 23 Noreg'' saman med det attverande ''Regimentet Nordland'' og vart ein del av den nyoppretta divisjonen 11. SS-frivillige-pansergrenaderdivisjon Nordland. Restane av denne avdelinga deltok i sluttkampane om Berlin og gjekk i russisk krigsfangenskap i mai 1945.<gallery widths="170" style="font-size:90%"> File:Den Norske Legion. Vidkun Quisling sender nordmenn til østfronten. (8615082839).jpg|Quisling helsar Politikompaniet i Den norske legion og andre frontkjemparar hjemvendt frå østfronten 6. april 1943. Foto: Riksarkivet File:Vidkun Quisling inspiserer Den Norske Legion. (8615082979).jpg|Quisling inspiserer soldatar i Waffen-SS-eininga Den Norske Legion (SS-Freiwilligen-Legion Norwegen) på Slottsplassen 17. mai 1944. Foto: Riksarkivet File:Bundesarchiv Bild 101III-Bang-004-19, Russland, Angehörige der Legion "Norwegen".jpg|Norske frontkjemparar i Den norske legion i Russland sommaren 1942. Foto: Deutsches Bundesarchiv File:Bundesarchiv Bild 146-1986-053-17, Russland, norwegische Legion.jpg|Soldatar frå Den norske legion forhøyrer russiske krigsfangar 21. juni 1942 </gallery> [[Fil:På_slottsplassen._Quisling,_Terboven,_von_Falkenhorst,_Böhm..jpg|mini|Frå eit [[Nasjonal Samling|NS-arrangement]] for Den norske legion sin «Reservebataljon Holmestrand» på [[Slottsplassen|Slottsplassen i Oslo]] sundag 13. juni 1942. Frå venstre Thorvald Thronsen (stabssjef for Rikshirden), Arthur Quist (øvste sjef for Den Norske Legionen), [[Jonas Lie den yngre|Jonas Lie]] (Politipresident), Carl Haakon Langlie (Quislings adjutant), Karl Leib (leiar for Germanische Leitstelle) og [[Vidkun Quisling]] (leiar for [[Nasjonal Samling]]){{Byline|Max Ehlert/[[Riksarkivet]]}}]] ==Legionskommandørar for einingen som var under tysk kommando== * Oberst Finn Hannibal Kjelstrup (1941) * Sturmbannführer Jørgen Bakke (1941) * Sturmbannführer Arthur Quist (1941-43) ==Kjelder== {{refstart}} * [https://snl.no/Den_norske_legion] Den norske legion i [[Store norske leksikon]] ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den norske legion|Den norske legion]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 1. oktober 2018.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [https://tv.nrk.no/serie/filmavisen/FMAA41000141/04-08-1941 Den norske legionen i Filmavisa, 4. aug. 1941.] [https://tv.nrk.no/serie/filmavisen/FMAA41000141/04-08-1941 Frå 3m4s.] * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=69 Omtale av «Den norske legionen» på NorgesLexi] * [http://www.waffen-ss.no/DNL.htm «Den norske legionen» på waffen-ss.no] * [http://www.sno.no/files/documents/104084.pdf Foredrag av Sverre Kjelstrup, skipinga av den norske legionen, og dens innsats] * [http://krigsbilder.net/coppermine/albums/NS-AARBOK1944/NS_rbok_1944.pdf Nasjonal Samling si årbok 1944 (organisasjon, aktivitetar, liste over falne osb.)] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Noreg under andre verdskrigen]] [[Kategori:Nedleggingar i 1943]] qisjo5r9mch2me9b6zlxu6u7cv92cig 3679526 3679512 2026-10-17T11:29:32Z Ranveig 39 Rydda 3679526 wikitext text/x-wiki [[File:Norske Legion1.jpg|mini|]] '''Den norske legion''', på tysk '''SS-Freiwilligen-Legion Norwegen''', var ei avdeling i den tyske militære eliteavdelinga [[Waffen-SS]] under [[andre verdskrigen]]. Avdelinga bestod av norske soldatar som vart verva i Noreg for å verta «frontkjemparar» på tysk side på [[Austfronten under andre verdskrigen|austfronten]]. Legionen vart oppretta etter initiativ frå [[Nasjonal Samling|NS-leiaren]] [[Vidkun Quisling]] og [[Josef Terboven]] etter at [[Det tredje riket]] gjekk til [[Operasjon Barbarossa|åtak på Sovjetunionen]] den 22. juni 1941. Den norske legion vart nedlagd i mai 1943. == Historikk == [[Fil:Den_Norske_Legion._Vidkun_Quisling_overrekker_Politikompaniet_en_fane_som_mottas_av_Jonas_Lie._(8616188658).jpg|mini|[[Vidkun Quisling]], «Fører» i [[Nasjonal Samling|Nasjonal samling]] (NS), overrekker fane til [[Jonas Lie den yngre|Jonas Lie]], NS' politiminister og leier (''SS-Standartenführer'') av 1. Politikompani, på [[Slottsplassen|Slottsplassen i Oslo]] 7. september 1942, nokre dagar før avreisen tll Østfronten. {{Byline|[[Riksarkivet]]}}]] Opphavleg var det planar om å stilla med ein styrke på 30 000 mann, men etter to månader hadde 1&nbsp;700 meldt seg, og ved årsskiftet 1941/42 hadde 1&nbsp;900 allereie meldt seg. Av desse var 1 000 mann allereie under opplæring ved [[Celle i Tyskland|Celle]] i [[Niedersachsen]] i Tyskland. Verving vart vanskelegare etter at [[USA]] kom med i krigen. Frå januar 1942 vart det oppretta ein eigen rekruttskole på Grefsrud i [[Holmestrand kommune|Holmestrand]], opphavleg for fire kompani, men dette vart same året redusert til eitt kompani, før skulen vart lagd ned året etter. Det var ulike grunngjevingar for å melda seg til frontteneste. Mange la, i kvart fall i ettertid, stor vekt på den utsette situasjonen til [[Finland]] og ynskje om å hjelpa nabolandet og slik sikra den norske austgrensa mot Sovjetunionen. Dette vart sterkt framheva i vervingsarbeidet. Vidare vart dei meir ideologiske aspekta, som kampen mot [[Bolsjevik|bolsjevismen]] og bidrag til etableringa av ein ny norsk [[hær]] òg mykje brukt. Det var vidare ei utbreidd oppfatning at krigen med fulle krigshandlingar ville koma til Noreg, og at ein ved å melda seg til Den norske legionen kunne få stoppa kampane og spara landet. Tyskarane la ned den sentrale staben i Oslo og setja avdelinga under tysk kommando. Den norske legion vart i [[Propaganda|propagandaen]] framstilt som å skulla vera ei rein norsk avdeling med norske [[Uniform|uniformer]], norske [[Offiser|offiserar]] og [[Norsk|norsk språk.]] Vidare vart saka til Finland køyrt fram i propagandaen. Desse framstillingane var verdilause, ved at avdelinga vart sett under tysk kommando, med då tysk militærlov, tysk tenestespråk og tyske uniformer. Det eine Waffen-SS-merket var likevel bytt ut med [[Den norske løva|den norske løva.]] Den norske legion kom til [[Krasnoje Selo]] ved [[St. Petersburg|Leningrad]] 18. februar 1942 og vart sett under kommando av 2. SS-Infanteri-Brigade. Seint i februar 1943 gjekk kontraktstida ut for dei fleste, og avdelinga vart trekt ut frå fronten med 180 falne. Avdelinga vart send til ein militærleir i [[Bayern]], der dei som ikkje ynskte ny kontrakt vart sende tilbake til Noreg, medan 300 mann vart igjen og same sommar gjekk inn i den nyoppretta ''SS-Panzergrenadier-Regiment 23 Norge'' saman med det attverande ''Regimentet Nordland'' og vart ein del av den nyoppretta divisjonen 11. SS-frivillige-pansergrenaderdivisjon Nordland. Restane av denne avdelinga deltok i sluttkampane om Berlin og gjekk i russisk krigsfangenskap i mai 1945.<gallery widths="170" style="font-size:90%"> File:Den Norske Legion. Vidkun Quisling sender nordmenn til østfronten. (8615082839).jpg|Quisling helsar Politikompaniet i Den norske legion og andre frontkjemparar hjemvendt frå østfronten 6. april 1943. Foto: Riksarkivet File:Vidkun Quisling inspiserer Den Norske Legion. (8615082979).jpg|Quisling inspiserer soldatar i Waffen-SS-eininga Den Norske Legion (SS-Freiwilligen-Legion Norwegen) på Slottsplassen 17. mai 1944. Foto: Riksarkivet File:Bundesarchiv Bild 101III-Bang-004-19, Russland, Angehörige der Legion "Norwegen".jpg|Norske frontkjemparar i Den norske legion i Russland sommaren 1942. Foto: Deutsches Bundesarchiv File:Bundesarchiv Bild 146-1986-053-17, Russland, norwegische Legion.jpg|Soldatar frå Den norske legion forhøyrer russiske krigsfangar 21. juni 1942 </gallery> [[Fil:På_slottsplassen._Quisling,_Terboven,_von_Falkenhorst,_Böhm..jpg|mini|Frå eit [[Nasjonal Samling|NS-arrangement]] for Den norske legion sin «Reservebataljon Holmestrand» på [[Slottsplassen|Slottsplassen i Oslo]] sundag 13. juni 1942. Frå venstre Thorvald Thronsen (stabssjef for Rikshirden), Arthur Quist (øvste sjef for Den Norske Legionen), [[Jonas Lie den yngre|Jonas Lie]] (Politipresident), Carl Haakon Langlie (Quislings adjutant), Karl Leib (leiar for Germanische Leitstelle) og [[Vidkun Quisling]] (leiar for [[Nasjonal Samling]]){{Byline|Max Ehlert/[[Riksarkivet]]}}]] ==Legionskommandørar for eininga som var under tysk kommando== * Oberst Finn Hannibal Kjelstrup (1941) * Sturmbannführer Jørgen Bakke (1941) * Sturmbannführer Arthur Quist (1941-43) ==Kjelder== {{refstart}} * [https://snl.no/Den_norske_legion] Den norske legion i [[Store norske leksikon]] ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den norske legion|Den norske legion]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 1. oktober 2018.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [https://tv.nrk.no/serie/filmavisen/FMAA41000141/04-08-1941 Den norske legionen i Filmavisa, 4. aug. 1941.] [https://tv.nrk.no/serie/filmavisen/FMAA41000141/04-08-1941 Frå 3m4s.] * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=69 Omtale av «Den norske legionen» på NorgesLexi] * [http://www.waffen-ss.no/DNL.htm «Den norske legionen» på waffen-ss.no] * [http://www.sno.no/files/documents/104084.pdf Foredrag av Sverre Kjelstrup, skipinga av den norske legionen, og dens innsats] * [http://krigsbilder.net/coppermine/albums/NS-AARBOK1944/NS_rbok_1944.pdf Nasjonal Samling si årbok 1944 (organisasjon, aktivitetar, liste over falne osb.)] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Noreg under andre verdskrigen]] [[Kategori:Nedleggingar i 1943]] j1tp1rev9nzgjbco1ittfwo0hvgaek7 3679527 3679526 2026-10-17T11:29:53Z Ranveig 39 /* Kjelder */ 3679527 wikitext text/x-wiki [[File:Norske Legion1.jpg|mini|]] '''Den norske legion''', på tysk '''SS-Freiwilligen-Legion Norwegen''', var ei avdeling i den tyske militære eliteavdelinga [[Waffen-SS]] under [[andre verdskrigen]]. Avdelinga bestod av norske soldatar som vart verva i Noreg for å verta «frontkjemparar» på tysk side på [[Austfronten under andre verdskrigen|austfronten]]. Legionen vart oppretta etter initiativ frå [[Nasjonal Samling|NS-leiaren]] [[Vidkun Quisling]] og [[Josef Terboven]] etter at [[Det tredje riket]] gjekk til [[Operasjon Barbarossa|åtak på Sovjetunionen]] den 22. juni 1941. Den norske legion vart nedlagd i mai 1943. == Historikk == [[Fil:Den_Norske_Legion._Vidkun_Quisling_overrekker_Politikompaniet_en_fane_som_mottas_av_Jonas_Lie._(8616188658).jpg|mini|[[Vidkun Quisling]], «Fører» i [[Nasjonal Samling|Nasjonal samling]] (NS), overrekker fane til [[Jonas Lie den yngre|Jonas Lie]], NS' politiminister og leier (''SS-Standartenführer'') av 1. Politikompani, på [[Slottsplassen|Slottsplassen i Oslo]] 7. september 1942, nokre dagar før avreisen tll Østfronten. {{Byline|[[Riksarkivet]]}}]] Opphavleg var det planar om å stilla med ein styrke på 30 000 mann, men etter to månader hadde 1&nbsp;700 meldt seg, og ved årsskiftet 1941/42 hadde 1&nbsp;900 allereie meldt seg. Av desse var 1 000 mann allereie under opplæring ved [[Celle i Tyskland|Celle]] i [[Niedersachsen]] i Tyskland. Verving vart vanskelegare etter at [[USA]] kom med i krigen. Frå januar 1942 vart det oppretta ein eigen rekruttskole på Grefsrud i [[Holmestrand kommune|Holmestrand]], opphavleg for fire kompani, men dette vart same året redusert til eitt kompani, før skulen vart lagd ned året etter. Det var ulike grunngjevingar for å melda seg til frontteneste. Mange la, i kvart fall i ettertid, stor vekt på den utsette situasjonen til [[Finland]] og ynskje om å hjelpa nabolandet og slik sikra den norske austgrensa mot Sovjetunionen. Dette vart sterkt framheva i vervingsarbeidet. Vidare vart dei meir ideologiske aspekta, som kampen mot [[Bolsjevik|bolsjevismen]] og bidrag til etableringa av ein ny norsk [[hær]] òg mykje brukt. Det var vidare ei utbreidd oppfatning at krigen med fulle krigshandlingar ville koma til Noreg, og at ein ved å melda seg til Den norske legionen kunne få stoppa kampane og spara landet. Tyskarane la ned den sentrale staben i Oslo og setja avdelinga under tysk kommando. Den norske legion vart i [[Propaganda|propagandaen]] framstilt som å skulla vera ei rein norsk avdeling med norske [[Uniform|uniformer]], norske [[Offiser|offiserar]] og [[Norsk|norsk språk.]] Vidare vart saka til Finland køyrt fram i propagandaen. Desse framstillingane var verdilause, ved at avdelinga vart sett under tysk kommando, med då tysk militærlov, tysk tenestespråk og tyske uniformer. Det eine Waffen-SS-merket var likevel bytt ut med [[Den norske løva|den norske løva.]] Den norske legion kom til [[Krasnoje Selo]] ved [[St. Petersburg|Leningrad]] 18. februar 1942 og vart sett under kommando av 2. SS-Infanteri-Brigade. Seint i februar 1943 gjekk kontraktstida ut for dei fleste, og avdelinga vart trekt ut frå fronten med 180 falne. Avdelinga vart send til ein militærleir i [[Bayern]], der dei som ikkje ynskte ny kontrakt vart sende tilbake til Noreg, medan 300 mann vart igjen og same sommar gjekk inn i den nyoppretta ''SS-Panzergrenadier-Regiment 23 Norge'' saman med det attverande ''Regimentet Nordland'' og vart ein del av den nyoppretta divisjonen 11. SS-frivillige-pansergrenaderdivisjon Nordland. Restane av denne avdelinga deltok i sluttkampane om Berlin og gjekk i russisk krigsfangenskap i mai 1945.<gallery widths="170" style="font-size:90%"> File:Den Norske Legion. Vidkun Quisling sender nordmenn til østfronten. (8615082839).jpg|Quisling helsar Politikompaniet i Den norske legion og andre frontkjemparar hjemvendt frå østfronten 6. april 1943. Foto: Riksarkivet File:Vidkun Quisling inspiserer Den Norske Legion. (8615082979).jpg|Quisling inspiserer soldatar i Waffen-SS-eininga Den Norske Legion (SS-Freiwilligen-Legion Norwegen) på Slottsplassen 17. mai 1944. Foto: Riksarkivet File:Bundesarchiv Bild 101III-Bang-004-19, Russland, Angehörige der Legion "Norwegen".jpg|Norske frontkjemparar i Den norske legion i Russland sommaren 1942. Foto: Deutsches Bundesarchiv File:Bundesarchiv Bild 146-1986-053-17, Russland, norwegische Legion.jpg|Soldatar frå Den norske legion forhøyrer russiske krigsfangar 21. juni 1942 </gallery> [[Fil:På_slottsplassen._Quisling,_Terboven,_von_Falkenhorst,_Böhm..jpg|mini|Frå eit [[Nasjonal Samling|NS-arrangement]] for Den norske legion sin «Reservebataljon Holmestrand» på [[Slottsplassen|Slottsplassen i Oslo]] sundag 13. juni 1942. Frå venstre Thorvald Thronsen (stabssjef for Rikshirden), Arthur Quist (øvste sjef for Den Norske Legionen), [[Jonas Lie den yngre|Jonas Lie]] (Politipresident), Carl Haakon Langlie (Quislings adjutant), Karl Leib (leiar for Germanische Leitstelle) og [[Vidkun Quisling]] (leiar for [[Nasjonal Samling]]){{Byline|Max Ehlert/[[Riksarkivet]]}}]] ==Legionskommandørar for eininga som var under tysk kommando== * Oberst Finn Hannibal Kjelstrup (1941) * Sturmbannführer Jørgen Bakke (1941) * Sturmbannführer Arthur Quist (1941-43) ==Kjelder== {{refstart}} * [https://snl.no/Den_norske_legion Den norske legion] i [[Store norske leksikon]] ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den norske legion|Den norske legion]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 1. oktober 2018.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [https://tv.nrk.no/serie/filmavisen/FMAA41000141/04-08-1941 Den norske legionen i Filmavisa, 4. aug. 1941.] [https://tv.nrk.no/serie/filmavisen/FMAA41000141/04-08-1941 Frå 3m4s.] * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010113005006?page=69 Omtale av «Den norske legionen» på NorgesLexi] * [http://www.waffen-ss.no/DNL.htm «Den norske legionen» på waffen-ss.no] * [http://www.sno.no/files/documents/104084.pdf Foredrag av Sverre Kjelstrup, skipinga av den norske legionen, og dens innsats] * [http://krigsbilder.net/coppermine/albums/NS-AARBOK1944/NS_rbok_1944.pdf Nasjonal Samling si årbok 1944 (organisasjon, aktivitetar, liste over falne osb.)] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Noreg under andre verdskrigen]] [[Kategori:Nedleggingar i 1943]] iemv3ys8z8txsf0s2c368jk97n0yjr7 0 357003 3679530 3518409 2026-10-17T11:50:56Z Ranveig 39 Rydda 3679530 wikitext text/x-wiki {{infoboks militær}} [[Fil:Krigskorset.jpg|mini|portrett|Birksted mottok [[Krigskrossen]] med sverd, den høgaste utmerkinga i Noreg {{foto|KEN}}]] '''Kaj Birksted''' ({{levde-lua|fødd 2. mars 1915, død 21. januar 1996}}) var ein dansk offiser som var jagarpilot i det norske luftforsvaret i [[England]] under andre verdskrigen. Han er den einaste utlendingen som har motteke den norske [[Krigskrossen]] to gonger.<ref name="gjems">Gjems-Onstad, Erik ''Krigskorset og St. Olavsmedaljen med ekegren'' (1995) Grøndahl Dreyer.</ref> == Oppvekst i USA == Birksted var fødd i Danmark, men budde dei første tolv åra av livet i [[USA]], fram til familien flytta tilbake til heimlandet. Han tok handelsutdanning før han i 1936 vart teken opp ved flygeskolen til den danske marinen. To år seinare vart han utnemnd til flyløytnant i reserven.<ref>[https://jyllands-posten.dk/debat/ECE4999388/Kronik-Flyverhelten-der-kom-hjem-i-kulden/ Peder Hove: «Flyverhelten der kom hjem i kulden»,] ''[[Jyllandsposten]]'' 2. mai 2005</ref> == Andre verdskrigen == Kort etter den tyske invasjonen av Danmark i 1940 flykta Birksted saman med ein kollega, Charles M. Sundby, til Noreg der han slutta seg til dei norske styrkane. Han følgde med under evakueringa til [[Storbritannia]], og vart teken opp som elev, seinare instruktør, ved den norske flyskolen [[Little Norway]] i [[Canada]]. I 1941 vart han overført til England, der han vart jagarflygar fyrst ved 43 Squadron, deretter ved den norske 331 (N) Squadron. Her vart han [[flygaress]], med 10 stadfesta og 10 ubekrefta nedskytingar av fiendtlege fly. Etter ei kort tid som instruktør ved Fightar Leaders School i 1943, vende han attende til 331 som Wing Commander og norsk oberstløytnant. I 1944 var han vekselvis i aktiv teneste og i stabsjobb, mellom anna ved [[Royal Air Force|RAF]] sitt 11. Group’s Combined Control Center. == Etter krigen == Etter frigjeringa i 1945 vart Birksted oberstløytnant i det danske forsvaret og leiar for Kontoret for luftmilitære sakar, seinare formann for Det luftmilitære utval og luftmilitær rådgjevar for forsvarsministeren. I 1950 vart han utnemnd til oberst og sjef for flygarstaben, frå 1960 knytt til [[NATO]]. == Ettermæle == I 2009 vart det sett opp ei byste av Birksted ved Flyvevåbenmuseet ved Danmarks Flymuseum. Ho var utført av den færøyske bilethoggaren [[Hans Pauli Olsen]].<ref>[http://flymuseum.dk/nyhedsarkiv/137-buste-af-kaj-birksted.html Buste af Kaj Birksted], Danmarks Flymuseum.</ref> Året etter, 5. mai 2010, vart ei byste utført av bilethoggaren Gudrun Steen-Andersen montert på ein sokkel av norsk granitt i Churchillparken ved Frihedsmuseet i [[København]].<ref>[http://www.kk.dk/da/brugbyen/brug-steder-i-byen/kunst-i-byrummet/monumenter/monumentbasen.aspx?lang=dk&mode=fritekstny&id=Kaj+Birksted «Kaj Birksted (1915-1996)»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202231518/http://www.kk.dk/da/brugbyen/brug-steder-i-byen/kunst-i-byrummet/monumenter/monumentbasen.aspx?lang=dk&mode=fritekstny&id=Kaj+Birksted |date=2013-12-02 }}, Monumentbasen, Københavns Kommune og [http://www.kristeligt-dagblad.dk/artikel/365213:Mennesker--Aktuelle-navne Kristeligt Dagblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719154714/http://www.kristeligt-dagblad.dk/artikel/365213:Mennesker--Aktuelle-navne |date=2011-07-19 }}, 6. mai 2010.</ref> == Prisar og utmerkingar == Birksted mottok fleire ordenar, dekorasjonar og medaljar for virket sitt under andre verdskrigen. Han er den einaste utanlandske borgaren som har motteke det norske [[Krigskrossen]] to gonger. Han vart tildelt den norske [[Krigsmedaljen]] «for å ha ydet Norges Forsvar store tjenester ved aktiv deltagelse i luftoperasjoner mot fienden gjennom lengre tid».<ref>Gjems-Onstad, Erik: ''Krigskorset og St. Olavsmedaljen med ekegren'', Oslo: Grøndahl Dreyer, 1995, s. 121. [http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008022504087 Fulltekstutgave] ved Nasjonalbiblioteket (tilgjengeleg for norske IP-adresser).</ref> Vidare mottok han [[Haakon VIIs 70 års medalje|Haakon VIIs 70-årsmedalje]]<ref name="Kraks" /> og [[Deltakarmedaljen 9. april 1940-8. mai 1945|Deltakarmedaljen med rosett.]]<ref>[http://www.danishww2pilots.dk/decorations.php?person=15 «Orders & Medals for Birksted, Kaj»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109011730/http://www.danishww2pilots.dk/decorations.php?person=15 |date=2013-11-09 }}, Danish WW2 Pilot.</ref> I 1946 vart Birksted utnemnd til kommandør med stjerne av [[Den Kongelege Norske St. Olavs Ordenen|St. Olavs Orden]].<ref>''Norges statskalender 1947'', Oslo: Aschehoug, 1947, sp. 1021.</ref> Birksted vart riddar av [[Dannebrogordenen]] i 1949 og mottok [[Dannebrogordenen]]s hederstegn i 1951.<ref>[http://www.denstoredanske.dk/Dansk_Biografisk_Leksikon/Forsvar_og_politi/Officer/Kaj_Birksted «Kaj Birksted»], ''Dansk Biografisk Leksikon''.</ref> Han vart òg tildelt Kong Christian Xs erindringsmedalje for deltaking i krigen 1940–45.<ref name="Kraks">''Kraks Blå Bog 1957'', [http://www.rosekamp.dk/Kraks_BB_1957/B.htm#BIRKSTED%20Kaj%20oberst, digitalisert utgave] ved LFL's Bladfond, 2008.</ref> Frå Storbritannia mottok han utmerkingane [[Distinguished Service Order]] og Distinguished Flying Cross og vart utnemnd til offiser av [[Order of the British Empire]]. == Litteratur == * [[Cato Guhnfeldt]].''Spitfire Saga. Pionértid – Bind I'', 2009, Wings. ISBN 9788299807104 * Cato Guhnfeldt, ''Spitfire Saga. Sommeren 1942/Dieppe'' – Bind II, 2009, Wings. ISBN 9788299807111 * Cato Guhnfeldt, ''Spitfire Saga.'' ''Full innsats – Bind III'', 2010, Wingsi. ISBN 9788299807128 * Cato Guhnfeldt, ''Spitfire Saga.'' ''Mot overtak i lufta –'' Bind IV, 2013, Wings. ISBN 9788299807135 * Cato Guhnfeldt, ''Spitfire Saga. 132 Invasjonen''; Bind V, 2014, Wings. ISBN 9788299807142I == Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kaj Birksted|Kaj Birksted]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 3. oktober 2018.'' **''{{Wikipedia-utgåve|nb}} oppgav desse kjeldene: &nbsp;'' {{refslutt}} * Via dansk Wikipedia, kronikk av [[Peder Hove]], tidligere jagerpilot og forfatter, i [[Jyllands-Posten]] d. 2. mai 2005: ''Flyverhelten, der kom hjem i kulden''. ; Referansar <references /> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} * [https://web.archive.org/web/20110719120522/http://actis.dk/retro/Birksted/M3.htm Kaj Birksted, Danmarks flyver-es] * [http://www.fagboginfo.dk/Gensyv/gensyvzl.htm Birksteds rolle i samband med skipinga av det danske flyvåpen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612100928/http://www.fagboginfo.dk/Gensyv/gensyvzl.htm |date=2007-06-12 }} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Dannebrogordenen]] [[Kategori:Danske offiserar]] [[Kategori:Order of the British Empire]] [[Kategori:Folk frå København]] [[Kategori:St. Olavs Orden]] ssyy7d54o6zy310yfpbio5oxecpvf8b 0 358484 3679426 3537820 2026-10-17T08:14:35Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679426 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1994''' fann stad i [[Narvik]] i [[Nordland]] i tida 26.-29. mars 1994. Det var fjerde gongen heile, eller delar, av alpinmeisterskapen vart avvikla i Narvik. == Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Finn Christian Jagge]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.27,57 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Lasse Kjus]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.28,37 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Harald S. Nilsen]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.28,45 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 1.28,68 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Tom Stiansen]] | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.29,08 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Espen Hellerud | align=left| Botne Skiklubb | align=right| 1.29,76 |} </div> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 2.12,26 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Harald S. Nilsen]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 2.13,34 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Tom Stiansen]] | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 2.13,90 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Lasse Kjus]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 2.14,24 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Torbjørn Søgård | align=left| Voss | align=right| 2.14,73 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" | rowspan="2" style="text-align:center" | 6. | align=left| Are Torpe | align=left| Øystese IL | align=right| |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" | align=left| Håvard Veslehaug | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 2.15,45 |} </div> {{clear}} === Super-g (Vidlåm)=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Atle Skårdal]] | align=left| [[Idrettslaget Skade]] | align=right| 1.21,01 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Lasse Kjus]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.21,26 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Lasse Arnesen]] | align=left| IL Heming | align=right| 1.21,63 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Jan Einar Thorsen]] | align=left| [[Voss Idrottslag]] | align=right| 1.21,67 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Harald S. Nilsen]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.21,68 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Sverre Melby | align=left| Fremad | align=right| 1.21,84 |} </div> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Atle Skårdal]] | align=left| [[Idrettslaget Skade]] | align=right| 1.38,90 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Lasse Arnesen]] | align=left| IL Heming | align=right| 1.39,74 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Asgeir Linberg | align=left| Lillehammer | align=right| 1.39,81 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Espen Hellerud | align=left| Botne Skiklubb | align=right| 1.39,96 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Jan Einar Thorsen]] | align=left| [[Voss Idrottslag]] | align=right| 1.40,33 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Odd Harrang | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.40,59 |} </div> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Trine Bakke]] | align=left| Byaasen SK | align=right| 1.28,04 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Trude Gimle]] | align=left| Aurskog/Høland | align=right| 1.28,91 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Marianne Kjørstad]] | align=left| Haugen Idrettslag | align=right| 1.29,11 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Hanne Dreyer | align=left| Narvik Slalåmklubb | align=right| 1.29,47 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.30,99 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Cecilie Hagen Larsen | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 1.31,15 |} </div> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Anne Berge]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 2.11,82 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| Rival | align=right| 2.12,04 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Marianne Kjørstad]] | align=left| Haugen Idrettslag | align=right| 2.12,83 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Gro Kvinlog | align=left| Hemsedal IL | align=right| 2,13,09 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Siri Kvinlog | align=left| Hemsedal IL | align=right| 2,13,54 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Trine Bakke]] | align=left| Byaasen SK | align=right| 2,13,71 |} </div> {{clear}} === Super-g (Vidlåm) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.16,99 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Gro Kvinlog | align=left| Hemsedal IL | align=right| 1.17,27 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Jeanette Lunde | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 1.18,23 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Marianne Kjørstad]] | align=left| Haugen Idrettslag | align=right| 1.19,06 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Kristine Kristiansen | align=left| Harestua IL | align=right| 1.19,09 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Caroline Gedde-Dahl | align=left| IL Heming | align=right| 1.19,25 |} </div> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Siri Kvinlog | align=left| Hemsedal IL | align=right| 1.13,19 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Hege Holen | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.13,50 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| Rival | align=right| 1.13,53 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Jeanette Lunde | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 1.14,23 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Gro Kvinlog | align=left| Hemsedal IL | align=right| 1.14,85 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Monica Hjellen | align=left| Åmdal Idrettslag | align=right| 1.15,27 |} </div> {{clear}} ==Kjelder== *''Sportsboken 94-95''. Chr. Schibsteds Forlag. 1994. [[Kategori:Noregsmeisterskap i 1994]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Nordland]] [[Kategori:Idrett i Narvik]] m3dq2ycdt518lelcnr33iup73iyk2ge 0 359709 3679430 3537810 2026-10-17T08:14:52Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679430 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1997''' fann stad i tida 11.-17. april 1997 i [[Hemsedal]] i [[Buskerud]] fylke. Det var femte gongen heile, eller delar av, alpinmeisterskapen vart avvikla i Hemsedal. == Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Ole Kristian Furuseth]] | align=left| Ullensaker SK | align=right| 1.45,16 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Finn Christian Jagge]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.45,40 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 1.46,27 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Tom Stiansen]] | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.46,74 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Åne Sæter | align=left| [[Oppdal Idrettslag]] | align=right| 1.47,06 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| William Wittusen | align=left| Heming | align=right| 1.51,68 |} </div> {{clear}} === Storslalåm=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Åne Sæter | align=left| [[Oppdal Idrettslag]] | align=right| 2.00,44 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 2.00,74 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Hans Petter Buraas]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 2.01,05 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Kai Are Fossland | align=left| Grong Idrettslag | align=right| 2.01,32 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Harald S. Nilsen]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 2.01,58 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Henrik Motys | align=left| [[Oppdal Idrettslag]] | align=right| 2.02,34 |} </div> {{clear}} === Vidlåm (Super-g) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="33%" | Lag ! width="17%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 1.26,78 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Audun Grønvold | align=left| Vang Skiløperforening | align=right| 1.28,14 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Lasse Paulsen | align=left| Narvik SK | align=right| 1.28,29 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Harald S. Nilsen]] | align=left| Gjøvik SK | align=right| 1.28,70 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Sondre Elvestad | align=left| Øyer-Tretten IF | align=right| 1.28,84 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Kenneth Sivertsen | align=left| Narvik SK | align=right| 1.28,85 |} </div> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="33%" | Lag ! width="17%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 1.16,17 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Audun Grønvold | align=left| Vang Skiløperforening | align=right| 1.16,87 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Lasse Paulsen | align=left| Narvik SK | align=right| 1.17,27 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Åne Sæter | align=left| [[Oppdal Idrettslag]] | align=right| 1.17,65 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Eivind Kvåle | align=left| Narvik SK | align=right| 1.17,91 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Kenneth Sivertsen | align=left| Narvik SK | align=right| 1.17,96 |} </div> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Trine Bakke]] | align=left| Byaasen SK | align=right| 1.31,77 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Bente Giljarhus | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 1.34,30 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.35,46 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Trude Gimle]] | align=left| Aurskog/Høland | align=right| 1.35,95 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Ingeborg Helen Marken]] | align=left| Eggedal IL | align=right| 1.37,88 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 1.39,10 |} </div> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.59,16 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 2.00,07 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Gro Kvinlog | align=left| Hemsedal IL | align=right| 2.01,08 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Trine Bakke]] | align=left| Byaasen SK | align=right| 2.01,19 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Stina Hofgaard Nilsen | align=left| Samnanger IL | align=right| 2.01,47 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Ingeborg Helen Marken]] | align=left| Eggedal IL | align=right| 2.02,08 |} </div> {{clear}} === Vidlåm (Super-g) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Ingeborg Helen Marken]] | align=left| Eggedal IL | align=right| 1.30,31 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.31,15 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 1.31,47 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Kristine Kristiansen | align=left| Harestua IL | align=right| 1.32,66 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Gro Kvinlog | align=left| Hemsedal IL | align=right| 1.33,16 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Tonje Norheim | align=left| [[Sogndal IL]] | align=right| 1.33,85 |} </div> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Trude Gimle]] | align=left| Aurskog/Høland | align=right| 1.19,68 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Ingeborg Helen Marken]] | align=left| Eggedal IL | align=right| 1.20,05 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Kristine Kristiansen | align=left| Harestua IL | align=right| 1.20,90 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Andrine Flemmen]] | align=left| SK Rival | align=right| 1.21,00 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Grete Strøm | align=left| Narvik SK | align=right| 1.21,33 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 1.21,55 |} </div> {{clear}} ==Kjelder== *''Sportsboken 97-98''. Chr. Schibsteds Forlag. 1997. [[Kategori:Noregsmeisterskap i 1997]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Buskerud]] [[Kategori:Idrett i Hemsedal]] hsfolqpeseq9gabde9zxyjm5c1p7k58 0 359885 3679433 3673375 2026-10-17T08:14:59Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679433 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1988''' vart avvikla med slalåm og storslalåm i [[Ål]] i [[Buskerud]] dagane 6. – 7. februar, og med superstorslalåm og utforrenn på [[Voss]] i [[Hordaland]] i tida frå 24. – 26. mars 1988. Det var fyrste gongen øvinga superstorslalåm (super-g) stod på programmet i ein noregsmeisterskap. ==Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="150%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Finn Christian Jagge]] | align=left| Bærum Skiklub | align=right| 1.43,76 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Odd Fossland | align=left| [[Stjørdals-Blink]] | align=right| 1.44,83 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Ole Kristian Furuseth]] | align=left| Ullensaker SK | align=right| 1.45,31 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Ingar Otto Langseth | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.45,63 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Ove Nygren | align=left| Høybråten & Stovner | align=right| 1.45,76 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Torjus Berge | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.46,02 |} </div> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Finn Christian Jagge]] | align=left| Bærum Skiklub | align=right| 2.38,46 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Ole Kristian Furuseth]] | align=left| Ullensaker SK | align=right| 2.38,82 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Gustav Gulbrandsen | align=left| Gausdal | align=right| 2.39,45 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Gard Telje | align=left| Rustad IL | align=right| 2.40,13 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Torjus Berge | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 2.40,22 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Ivar Hagemoen | align=left| Gausdal | align=right| 2.41,04 |} </div> {{clear}} === Superstorslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Atle Skårdal]] | align=left| [[Idrettslaget Skade]] | align=right| 1.38,56 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Knut Nordheim | align=left| Kringsjå IL | align=right| 1.38,84 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Lasse Arnesen | align=left| IL Heming | align=right| 1.39,57 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" | rowspan="2" style="text-align:center" | 4. | align=left| Gustav Gulbrandsen | align=left| Gausdal | align=right| |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" | align=left| Ivar Hagemoen | align=left| Gausdal | align=right| 1.40,31 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Rune Skår | align=left| Steinkjer | align=right| 1.40,63 |} </div> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Lasse Arnesen | align=left| IL Heming | align=right| 1.40,46 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Atle Skårdal]] | align=left| [[Idrettslaget Skade]] | align=right| 1.41,11 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Olav Skjøtskift | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.41,87 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Trond Hafstad | align=left| [[Førde Idrettslag]] | align=right| 1.42,54 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Hølje Tefre | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 1.42,55 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Ole Smith Erichsen | align=left| Gausdal | align=right| 1.42,56 |} </div> {{clear}} == Kvinner == === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Kongsberg IF]] | align=right| 1.38,48 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Eli Hårdnes | align=left| [[Stranda Idrottslag]] | align=right| 1.40,98 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Janne Ugelstad | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.41,08 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Marianne Kjørstad]] | align=left| Haugen Idrettslag | align=right| 1.42,01 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Anne Katrine Fossli | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.42,85 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Else Tefre | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 1.43,57 |} </div> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Marianne Kjørstad]] | align=left| Haugen Idrettslag | align=right| 2.34,42 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Kongsberg IF]] | align=right| 2.36,58 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Karianne B. Eriksen | align=left| [[Kongsberg IF]] | align=right| 2.37,39 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Kari Myhre | align=left| Sandnes | align=right| 2.37,46 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Eli Hårdnes | align=left| [[Stranda Idrottslag]] | align=right| 2.38,05 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Anne Berge]] | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 2.38,26 |} </div> {{clear}} === Superstorslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Else Tefre | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 1.48,74 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Monica Sæther | align=left| [[Oppdal Idrettslag]] | align=right| 1.49,85 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Anniken Murstad | align=left| IL Heming | align=right| 1.50,06 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Irene Halvorsen | align=left| Sarpsborg | align=right| 1.50,09 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Ingrid Halseth | align=left| [[Oppdal Idrettslag]] | align=right| 1.50,44 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Karine Hesle | align=left| [[Asker Skiklubb]] | align=right| 1.50,53 |} </div> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Astrid Lødemel]] | align=left| [[Voss Idrottslag]] | align=right| 1.27,15 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Else Tefre | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 1.27,60 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Linn Remmem | align=left| [[Åndalsnes IF]] | align=right| 1.28,02 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Ingrid Halseth | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.28,40 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Marianne Kjørstad]] | align=left| Haugen Idrettslag | align=right| 1.28,90 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Kjersti Riise | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.29,59 |} </div> {{clear}} ==Kjelder== *''Sportsboken 88-89''. Sportsboken As/VG. 1988. [[Kategori:Noregsmeisterskap i 1988]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Buskerud]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Vestland]] [[Kategori:Idrett i Ål]] [[Kategori:Idrett i Voss]] 9vrun7lsoqxajetwxeeo0jkn1h6bcu6 0 360932 3679531 3434559 2026-10-17T11:57:15Z Ranveig 39 +Ref. 3679531 wikitext text/x-wiki {{Infoboks vitskapsfolk}} '''Kamil Øzerk''' ({{fødd-lua}}) er ein tyrkisk-norsk [[pedagog]] og [[professor]] i [[pedagogikk]] ved [[Universitetet i Oslo]].<ref name=SNL>{{snl|2=Kamil Øzerk}}</ref> Øzerk vart fødd på [[Republikken Kypros|Kypros]]. Han har lærarutdanning og lærarrøynsle. Han vart cand. paed. i 1986. Han fekk dr. polit-graden i 1992 ved Universitetet i Oslo, og vart førsteamanuensis i 1996 og professor i pedagogikk ved Universitetet i Oslo i 2002.<ref name=SNL/> Han har hatt bistilling / ein professor II-stilling ved Samisk høgskule sidan 2002. Øzerk har vore med på å utvikla Mønsterplanen av 1987 (M87), L97 og [[Kunnskapsløftet]] (LK06). Han sat i det regjeringsoppnemnde Bostad-utvalet og vart 25. november 2010 utnemnd til styret i [[Språkrådet]]. Professor Øzerk har vunne ein forskingspris (1992), ein vitskapleg essaypris (1994) og Universitetet i Oslo, Det utdanningsvitenskapelige undervisingsprisen til fakultet 2012. Professor Øzerk har vore blant bidragsytarane til Storbritannias PRIMARY REPORT - 2008 - ein rapport som vart utarbeidd under leiing av professor Rubin Alexander, University of Cambridge, på oppdrag frå det britiske utdanningsdepartementet. Øzerk har ein stor fagleg produksjon, som m.a, omfattar ei rekkje artiklar i norske og engelske bøker. == Bibliografi == * Om tospråklig utvikling (1992) * Sirkulær tenkning og pedagogikk (1992) * Temaer i minoritetsrettet pedagogikk (1993) * Læring i fellesskap (1998) * Pedagogisk idebok for tospråklige barnehager rettet mot samiske forhold (sammen med Randi Juuso), * Samepedagogikk (2003) * Tospråklig opplæring (2005) * OPPLÆRINGSTEORI OG LÆREPLANFORSTÅELSE (2006) * Avvik og merknad – opplæringslovens § 2-8 og enkeltvedtakordningen i rundskriv Udir-tilskot-10-2005 – intensjoner og konsekvenser. Vallset: Oplandske Bokforlag * Fra språkbad til språkdrukning (2007), ISBN 9788275181327 * NEIS-modellen – Språkutvikling, lesing og innholdsforståelse. Vallset: Oplandske Bokforlag (2010) * PEDAGOGIKKENS HVORDAN nr 1- Lærerens rolle, kompetanse og betydning. Oslo: Cappelen Akademisk Forlag (2010) * PEDAGOGIKKENS HVORDAN nr 2 -Pedagogisk-metodiske ideer for å styrke elevens læringsutbytte. Oslo: Cappelen Akademisk Forlag (2011) * AUTISME OG PEDAGOGIKK - CappelenDAMM Akademisk Forlag 2013 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kamil Øzerk|Kamil Øzerk]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 1. februar 2019.'' {{refslutt}} {{manglar kjelder}} == Bakgrunnsstoff== * [https://app.cristin.no/persons/show.jsf?id=24047 Publikasjoner av Kamil Øzerk] i forskningsdokumentasjonssystemet [[CRIStin]] * [http://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/primo_library/libweb/action/dlSearch.do?vid=BIBSYS&institution=BIBSYS&query=any,contains,%C3%98zerk%2C+Kamil Publikasjoner av Kamil Øzerk] i [[BIBSYS]] * [http://folk.uio.no/kamiloe/ Kamil Øzerks hjemmeside med delvis publikasjonsliste] * [http://www.snl.no/Kamil+%C3%98zerk Kamil Øzerk] i [[Store norske leksikon]] {{opprydding}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Kypriotar]] [[Kategori:Sider utan gjennomgåtte omsetjingar]] ft33k53j3u1um1hyts3sa4fjlqhjw3i 0 361317 3679431 3677490 2026-10-17T08:14:54Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679431 wikitext text/x-wiki Den '''44. verdsmeisterskapen i alpine greiner''' vart avvikla i tida 5. til 17. februar 2019 i [[Åre]] i [[Sverige]]. Det vart tevla i 11 øvingar; fem for menn og tilsvarande mange for kvinner. Dessutan vart arrangert ei mannskapsøving, ei utslagstevling i paralellslalåm, med to menn og to kvinner på kvart av laga. 471 deltakarar frå 76 land var pålmeldt til meisterskapen, den tredje alpine verdsmeisterskapen som fann stad i Åre. ==Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Marcel Hirscher]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left"| 2.05,86 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | Michael Matt | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left"| 2.06,51 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Marco Schwarz]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left"| 2.06,62 |- ! 4 | align="left" | [[Alexis Pinturault]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left"| 2.06,79 |- ! 5 | Ramon Zenhäusern | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left"| 2.06,82 |- ! 6 | align="left" | Manuel Feller | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left"| 2.06,90 |- ! 7 | align="left" | [[Clément Noël]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left"| 2.06,95 |- ! 8 | align="left" | [[Henrik Kristoffersen]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left"| 2.06,98 |} </div> Dato: 17. februar 2019<br /> Høgdeskilnad: 219 m<br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Henrik Kristoffersen]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left"| 2.20,24 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Marcel Hirscher]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left"| 2.20,44 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Alexis Pinturault]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left"| 2.20,66 |- ! 4 | align=left| [[Loïc Meillard]] | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left"| 2.21,16 |- ! 5 | align="left"| [[Žan Kranjec]] | align="left"| {{flagg|Slovenia|lenke}} | |- | | align="left" | [[Marco Schwarz]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left"| 2.21,28 |- ! 7 | align="left" | [[Leif Kristian Haugen]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left"| 2.21,32 |} </div> Dato: 15. februar 2019<br /> Høgdeskilnad: 416 m<br /> {{clear}} === Super-G === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Dominik Paris]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align="left"| 1.24,20 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Johan Clarey]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Vincent Kriechmayr]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left"| 1.24,29 |- ! 4 | [[Christof Innerhofer]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align="left"| 1.24,55 |- ! 5 | align="left" | Adrien Théaux | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left"| 1.24,57 |- ! 6 | align=left| Josef Ferstl | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | align="left"| 1.24,59 |} </div> Dato: 6. februar 2019 <br /> Løypelengd: 2172 m, høgdeskilnad: 637 m<br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Kjetil Jansrud]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left"| 1.19,98 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Aksel Lund Svindal]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left"| 1.20,00 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Vincent Kriechmayr]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left"| 1.20,31 |- ! 4 | align="left" | [[Beat Feuz]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left"| 1.20,42 |- ! 5 | align="left" | [[Matthias Mayer]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left"| 1.20,63 |- ! 6 | align="left" | [[Dominik Paris]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align="left"| 1.20,72 |- ! 7 | align=left| Benjamin Thomsen | align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} | align="left"| 1.20,73 |- ! 8 | align="left" | [[Aleksander Kilde]] | align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left"| 1.20,80 |} </div> Dato: 9. februar 2019<br /> Løypelengd: 3122 m, høgdeskilnad: 871 m<br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 470px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="32%" | Utøvar ! width="28%" | Land ! width="10%" | Utfor ! width="10%" | Slalåm ! width="10%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Alexis Pinturault]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | 1.08,79 | 38,92 | 1.47,71 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Štefan Hadalin | align="left" | {{flagg|Slovenia|lenke}} | 1.09,15 | 38,80 | 1.47,95 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Marco Schwarz]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | 1.08,52 | 39,65 | 1.48,17 |- ! 4 | align=left| Riccardo Tonetti | align="left" | {{flagg|Italia|lenke}} | 1.08,29 | 40,09 | 1.48,38 |- ! 5 | align=left| Linus Straßer | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | 1.08,99 | 39,52 | 1.48,51 |- ! 6 | Victor Muffat-Jeandet | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | 1.08,76 | 39,76 | 1.48,52 |} </div> Dato: 11. februar 2019<br /> Utfor: løypelengd: 1801 m, høgdeskilnad: 538 m<br /> Slalåm: høgdeskilnad: 150 m<br /> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Mikaela Shiffrin]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align="left" | 1.57,05 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | Anna Swenn-Larsson | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left" | 1.57,63 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Petra Vlhová]] | align="left"| {{flagg|Slovakia|lenke}} | align="left" | 1.58,08 |- ! 4 | align=left| [[Katharina Liensberger]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.58,48 |- ! 5 | align="left" | [[Frida Hansdotter]] | align="left" | {{flagg|Sverige|lenke}} | align="left" | 1.59,44 |- ! 6 | align=left| Laurence St-Germain | align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} | align="left" | 1.59,65 |} </div> Dato: 16. februar 2019<br /> Høgdeskilnad: 186 m<br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Petra Vlhová]] | align="left"| {{flagg|Slovakia|lenke}} | align="left" | 2.01,97 |- |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Viktoria Rebensburg]] | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | align="left" | 2.02,11 |- |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Mikaela Shiffrin]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align="left" | 2.02,35 |- ! 4 | align="left" | [[Ragnhild Mowinckel]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | 2.02,47 |- ! 5 | align="left" | [[Federica Brignone]] | align="left" | {{flagg|Italia|lenke}} | align="left" | 2.02,84 |- ! 6 | align="left" | [[Tessa Worley]] | align="left" | {{flagg|Frankrike|lenke}} | align="left" | 2.03,06 |} </div> Dato: 14. februar 2019<br /> Høgdeskilnad: 400 m<br /> {{clear}} === Super-G === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Mikaela Shiffrin]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align="left" | 1.04,89 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Sofia Goggia]] | align="left" | {{flagg|Italia|lenke}} | align="left" | 1.04,91 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Corinne Suter]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.04,94 |- ! 4 | align="left" | [[Viktoria Rebensburg]] | align="left" | {{flagg|Tyskland|lenke}} | align="left" | 1.04,96 |- ! 5 | align="left" | [[Nadia Fanchini]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align="left" | 1.05,03 |- ! 6 | align="left" | [[Ragnhild Mowinckel]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | 1.05,05 |} </div> Dato: 5. februar 2019<br /> Løypelengd: 1670 m, høgdeskilnad: 502 m<br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Land ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Ilka Štuhec]] | align="left" | {{flagg|Slovenia|lenke}} | align="left" | 1.01,74 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Corinne Suter]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align="left" | 1.01,97 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Lindsey Vonn]] | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align="left" | 1.02,23 |- ! 4 | align="left" | Stephanie Venier | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align="left" | 1.02,27 |- ! 5 | align="left" | [[Ragnhild Mowinckel]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align="left" | 1.02,33 |- ! 6 | align=left| Nicol Delago | align="left" | {{flagg|Italia|lenke}} | align="left" | 1.02,36 |} </div> Dato: 10. februar 2019<br /> Løypelengd: 1670 m, høgdeskilnad: 502 m<br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 500px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="32%" | Utøvar ! width="28%" | Land ! width="10%" | Utfor ! width="10%" | Slalåm ! width="10%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align="left" | [[Wendy Holdener]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | 1.13,13 | 49,00 | 2.02,13 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align="left" | [[Petra Vlhová]] | align="left"| {{flagg|Slovakia|lenke}} | 1.13,43 | 48,73 | 2.02,16 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align="left" | [[Ragnhild Mowinckel]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | 1.12,77 | 49,81 | 2.02,58 |- ! 4 | align=left| Ramona Siebenhofer | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | 1.12,71 | 49,81 | 2.02,62 |- ! 5 | align=left| Roni Remme | align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} | 1.14,68 | 48,58 | 2.03,26 |- ! 6 | align="left" | [[Federica Brignone]] | align="left" | {{flagg|Italia|lenke}} | 1.13,31 | 50,21 | 2.03,52 |- ! 7 | align="left" | [[Kajsa Vickhoff Lie]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | 1.13,87 | 49,77 | 2.03,64 |} </div> Dato: 8. februar 2019<br /> Utfor: løypelengd: 2236 m, høgdeskilnad: 644 m<br /> Slalåm: høgdeskilnad: 170 m<br /> {{clear}} ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpine Skiweltmeisterschaft 2019|Alpine Skiweltmeisterschaft 2019]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 20. februar 2019.'' </div> [[Kategori:Verdsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Alpint i 2019]] [[Kategori:2019 i Sverige]] [[Kategori:Internasjonale meisterskap i Sverige]] r9563ai9pa0c8b31c7992gomaizvxsu 0 362530 3679319 3132499 2026-10-16T12:04:42Z HerVal7752 105842 Geoboks 3679319 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |provins = [[provinsen Sud Sardegna|Sud Sardegna]] |region = Sardinia |høgd = 161 |postnummer = 09040 |retningsnummer = 070 }} '''Ortacesus''' ([[sardisk]] ''Ortacèsus'') er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[provinsen Sud Sardegna]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har kring 850 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 23,63&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 161 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i provinsen Sud Sardegna}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i provinsen Sud Sardegna]] 7g6bwzxgut3n6d5lyfdobo0ls2dcw74 0 362538 3679320 3132507 2026-10-16T12:05:54Z HerVal7752 105842 Geoboks 3679320 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = Pabillonis - Panorama (02).jpg |provins =[[provinsen Sud Sardegna|Sud Sardegna]] |region = Sardinia |høgd = 42 |postnummer = 09030 |retningsnummer = 070 }} '''Pabillonis''' ([[sardisk]] ''Pabillònis'') er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[provinsen Sud Sardegna]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har ikring 2&nbsp;500 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 37,42&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 42 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i provinsen Sud Sardegna}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i provinsen Sud Sardegna]] shtkkmk8489339ocqlzfl4r5qaii7gv 0 362541 3679321 3132510 2026-10-16T12:06:55Z HerVal7752 105842 Geoboks 3679321 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = Pauli Arbarei - Panorama (01).jpg |provins = [[provinsen Sud Sardegna|Sud Sardegna]] |region = Sardinia |høgd = 140 |postnummer = 09020 |retningsnummer = 070 }} '''Pauli Arbarei''' ([[sardisk]] ''Paùli Arbarèi''&#8239;) er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[provinsen Sud Sardegna]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har omkring 550 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 15,14&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 140 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i provinsen Sud Sardegna}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i provinsen Sud Sardegna]] dioc7duq8kadual69gvc0x31e14vaex 0 362542 3679322 3132511 2026-10-16T12:08:00Z HerVal7752 105842 Geoboks 3679322 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = Perdaxius.jpg |provins = [[provinsen Sud Sardegna|Sud Sardegna]] |region = Sardinia |høgd = 98 |postnummer = 09010 |retningsnummer = 0781 }} '''Perdaxius''' ([[sardisk]] ''Perdàxius'') er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[provinsen Sud Sardegna]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har kringom 1&nbsp;300 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 29,5&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 98 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i provinsen Sud Sardegna}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i provinsen Sud Sardegna]] 0zxvzv1rttbnxbawifpy3tel8gkb0uj 0 362543 3679323 3598431 2026-10-16T12:08:49Z HerVal7752 105842 Småfiks 3679323 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | provins = [[provinsen Sud Sardegna|Sud Sardegna]] | region = Sardinia | høgd = 154 | postnummer = 09020 | retningsnummer = 070 }} '''Pimentel''' ([[sardisk]] ''Pramantèllu'') er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[provinsen Sud Sardegna]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har rundt 1&nbsp;100 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 14,97&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 154 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i provinsen Sud Sardegna}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i provinsen Sud Sardegna]] pql5ez6oawsbvix82pxda5uv4huvvxe 0 362544 3679324 3132513 2026-10-16T12:09:46Z HerVal7752 105842 Geoboks 3679324 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |provins = [[provinsen Sud Sardegna|Sud Sardegna]] |region = Sardinia |høgd = 66 |postnummer = 09010 |retningsnummer = 0781 }} '''Piscinas''' ([[sardisk]] ''Piscìnas'') er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[provinsen Sud Sardegna]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har om lag 800 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 16,89&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 66 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i provinsen Sud Sardegna}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i provinsen Sud Sardegna]] iqo94adthhtqkigsolwmpdzsicwejyp 0 362545 3679325 3132514 2026-10-16T12:11:55Z HerVal7752 105842 Geoboks 3679325 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | provins = [[provinsen Sud Sardegna|Sud Sardegna]] | region = Sardinia | høgd = 6 | postnummer = 09010 | retningsnummer = 0781 }} '''Portoscuso''' ([[sardisk]] ''Portescùsi''&#8239;) er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[provinsen Sud Sardegna]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har i underkant av 5&nbsp;000 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 38,09&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 6 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i provinsen Sud Sardegna}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i provinsen Sud Sardegna]] 2hq9chvgcag6unlz8sy61yvxeojwwef 0 362821 3679326 3132656 2026-10-16T12:12:59Z HerVal7752 105842 Geoboks 3679326 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |provins = [[provinsen Sud Sardegna|Sud Sardegna]] |region = Sardinia |høgd = 765 |postnummer = 08030 |retningsnummer = 0782 }} '''Sadali''' ([[sardisk]] ''Sàdili''&#8239;) er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[provinsen Sud Sardegna]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har ikring 800 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 49,61&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 765 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i provinsen Sud Sardegna}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i provinsen Sud Sardegna]] 2z1adfy9numknuu1qx3p9s8jgt6vdk8 0 362823 3679327 3132658 2026-10-16T12:14:40Z HerVal7752 105842 Geoboks 3679327 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = Samassi - Costume tradizionale (09).JPG |provins = [[provinsen Sud Sardegna|Sud Sardegna]] |region = Sardinia |høgd = 56 |postnummer = 09030 |retningsnummer = 070 }} '''Samassi''' ([[sardisk]] ''Samàssi''&#8239;) er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[provinsen Sud Sardegna]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har rundt 4&nbsp;500 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 42,04&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 56 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i provinsen Sud Sardegna}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i provinsen Sud Sardegna]] 69h9atxehnob83nyf8r932md8q132d8 10 379716 3679349 3250510 2026-10-16T14:08:48Z Johshh 122989 3679349 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Språkikon|no}} {{Kilde www |url = https://kirkesok.no/kirke/{{{1|{{{id|{{#property:P5294}}}}}}}} |tittel = {{{2|{{{side|{{PAGENAME}}}}}}}} |nettside = {{{3|{{{nettsted|Kirkesøk}}}}}} |utgiver = Den norske kyrkja}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentasjon}}</noinclude> faaqkza7qb8vsz5bzxg7lhd12odlu8a 0 381726 3679390 3385262 2026-10-17T02:35:55Z Grueslayer 82142 add. 3679390 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkalbum | tittel = Three into One | format = Samlealbum | artist = [[Ultravox]] | utgjeve = 1979 i USA, 6. juni 1980 i Storbritannia | sjanger = [[New wave]] | lengd = 39:33 | selskap = [[Island Records|Island]] | produsent = [[Brian Eno]], [[Ultravox]], [[Steve Lillywhite]], [[Conny Plank]], Dave Hutchins | førre = ''[[Systems of Romance]]'' | førre år = 1978 | neste = ''[[Vienna av Ultravox|Vienna]]'' | neste år = 1980 }} {{Platemeldingar | kritikk1 = [[Allmusic]] | kritikk1karakter = {{Rating|3|5}} <ref>{{Allmusic|class=album|id=r20810|first=William|last=Ruhlmann}}</ref> | kritikk2 = ''[[magasinet Billboard|Billboard]]'' | kritikk2karakter = (ikkje vurdert)<ref name="bboardreview">{{cite news|url=https://www.americanradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1980/BB-1980-10-11.pdf|title=Review: Ultravox – Three into One|work=[[magasinet Billboard|Billboard]]|date=11. oktober 1980|accessdate=30. mai 2020|volume=85|number=41|page=70|via=American Radio History|issn=0006-2510}}</ref> | noprose = yes }} '''''Three into One''''' er det første samlealbumet til det engelske bandet [[Ultravox]], gjeve ut i 1979 i USA og i 6. juni 1980 i Storbritannia.<ref>John Shearlaw: ''Foxx Fails''. Record Mirror, 24. Mai 1980, s. 4</ref> Albumet er ei samling av songar frå dei første tre albuma deira, ''[[Ultravox! av Ultravox!|Ultravox!]]'', ''[[Ha!-Ha!-Ha!]]'' og ''[[Systems of Romance]]'', som i lag dannar den første inkarnasjonen av bandet med [[John Foxx]] som vokalist, før bandet vart leia av [[Midge Ure]] i 1980-åra. ==Innhald== {{sporliste | overskrift = Side ein | tittel1 = [[Young Savage]] | lengd1 = 2:59 | tittel2 = [[ROckWrok]] | lengd2 = 3:35 | tittel3 = [[Ultravox! av Ultravox!|Dangerous Rhythm]] | lengd3 = 4:16 | tittel4 = The Man Who Dies Everyday | lengd4 = 4:12 | tittel5 = The Wild, the Beautiful and the Damned | lengd5 = 5:54 }} {{sporliste | overskrift = Side to | tittel6 = Slow Motion | lengd6 = 3:27 | tittel7 = Just for a Moment | lengd7 = 3:08 | tittel8 = [[Quiet Men]] | lengd8 = 4:07 | tittel9 = My Sex | lengd9 = 3:04 | tittel10 = Hiroshima Mon Amour | lengd10 = 5:11 }} ==Medverkande== ;Ultravox *[[Warren Cann]] - trommer og vokal *[[Chris Cross]] - bass og vokal *[[Billy Currie]] - fiolin og klaverinstrument *[[John Foxx]] - vokal *[[Stevie Shears]] - gitar <small>(på spor 1, 2, 3, 4, 5, 9 og 10)</small> *[[Robin Simon]] - gitar <small>(på spor 6, 7 og 8)</small> ;Andre medverkande *Terry Barham - assisterande lydteknikar ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Three into One|Three into One]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. september 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Ultravox}} [[Kategori:Samlealbum frå 1979]] [[Kategori:Ultravox-album]] [[Kategori:Island Records-album]] i0uca2jlcdq4uorhfno1cklynyzsq6q 0 387587 3679492 3295097 2026-10-17T10:23:12Z Migne 2086 3679492 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for kvinner i 1987-sesongen''' omfatta 17 tevlingar, av dei 11 individuelle renn og 6 stafettar. Tevlingane tok til 10. desember 1986 og vart avslutta 21. mars 1987. Dei elleve individuelle renna bestod av tre tevlingar over 5 kilometer, fire over 10 km, tre 20-kilometerar og ei tremil. Renna fann stad i [[Ramsau am Dachstein]] i Austerrike, Val di Sole (2) og [[Cogne]] (2) i Italia, [[Calgary]] (2) i Canada, [[Oberstdorf]] (4) i dåverande [[Vest-Tyskland]], [[Lahti]] (2) i Finland, [[Falun]] i Sverige, Kavgolovo i dåverande [[Sovjetunionen]] og Oslo (2) i Noreg. Fjorårsvinnaren [[Marjo Matikainen]] frå Finland var klart best og vann [[FIS]]-pokalen med stor margin. Ho vann tre av dei individuelle renna, norske [[Brit Pettersen]] to renn. [[Marianne Dahlmo]], [[Grete Ingeborg Nykkelmo]], [[Anne Jahren]] og [[Anette Bøe]], alle Noreg, samt Evi Kratzer frå Sveits og [[Marie-Helene Westin]] frå Sverige vann ei tevling kvar. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass!! Utøvar !! Land!! Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Marjo Matikainen]] ||align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 127 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 ||align="left"| [[Anfisa Reztsova]] ||align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} || 97 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Marianne Dahlmo]] ||align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 95 |- | 4 ||align="left"| [[Marie-Helene Westin]] ||align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 85 |- | 5 ||align="left"| [[Brit Pettersen]] ||align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 75 |- | 6 ||align="left"| [[Anette Bøe]] ||align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 61 |- | 7 ||align="left"| Evi Kratzer ||align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} || 60 |- | 8 ||align="left"| [[Anne Jahren]] ||align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 59 |- | 9 ||align="left"| [[Grete Ingeborg Nykkelmo]] ||align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 53 |- | 10 ||align="left"| [[Raisa Smetanina]] ||align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} || 51 |- | 11 ||align="left"| [[Antonina Ordina]] ||align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} || 50 |- | 12 ||align="left"| [[Pirkko Määttä]] ||align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 49 |- | 13 ||align="left"| [[Larisa Ptitsyna]] ||align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} || 46 |- | 14 ||align="left"| Karin Thomas ||align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} || 35 |- | 15 ||align="left"| Annika Dahlman ||align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 34 |- | 16 ||align="left"| [[Nina Skeime]] ||align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 33 |- | 17 ||align="left"| Marie Johansson ||align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 26 |- | 18 ||align=left| Susann Kuhfittig || align="left" | {{flagg|Aust-Tyskland}} || 21 |- | 19 ||align="left"| Nina Koroljova ||align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} || 21 |- | 20 ||align="left"| Natalija Furlatova ||align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} || 20 |- | 21 ||align="left"| Angela Schmidt-Foster ||align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 20 |- | 22 ||align="left"| Giudina Dal Sasso ||align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 20 |- | 23 ||align="left"| [[Jelena Välbe]] ||align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} || 19 |- | 24 ||align="left"| Christine Brügger ||align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} || 18 |- | ||align="left"| Marcela Jebava ||align="left"| {{flagg|Tsjekkoslovakia}} || 18 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 1986/87|Skilanglauf-Weltcup 1986/87]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 15. februar 2021.'' {{refslutt}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Verdscupen i langrenn|1987]] [[Kategori:Sport i 1987]] ajja04gvyr6gsrxdifhn4fd4uax4h10 0 396629 3679417 3673378 2026-10-17T08:12:45Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679417 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 2001''' vart avvikla i [[Narvik]] i [[Nordland fylke]] i tida frå 26. til 31. mars. == Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Truls Ove Karlsen]] | align=left| Sæli AK | align=right| 1.48,05 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 1.49,48 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Andreas Nilsen | align=left| [[Freidig]] | align=right| 1.50,19 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Kai Are Fossland | align=left| Grong Idrettslag | align=right| 1.51,18 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.52,34 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Are Torpe | align=left| Øystese IL | align=right| 1.53,48 |} </div> Dato: 31. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Storslalåm=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Bjarne Solbakken]] | align=left| [[Stranda Idrottslag]] | align=right| 2.22,17 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 2.22,46 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Hans Petter Buraas]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 2.23,73 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Kenneth Sivertsen | align=left| Narvik SK | align=right| 2.24,40 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Lasse Paulsen | align=left| Narvik SK | align=right| 2.24,51 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Jarl Rune Kjæmperud | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 2.25,52 |} </div> Dato: 30. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Vidlåm (Super-g) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Kjetil Andre Aamodt]] | align=left| [[Nordstrand IF]] | align=right| 1.01,59 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Bjarne Solbakken]] | align=left| [[Stranda Idrottslag]] | align=right| 1.01,85 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Kenneth Sivertsen | align=left| Narvik SK | align=right| 1.02,66 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Lasse Paulsen | align=left| Narvik SK | align=right| 1.02,73 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Stein Kristian Strand | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.03,08 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Åne Sæter | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.03,10 |} </div> Dato: 28. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Lasse Paulsen | align=left| Narvik SK | align=right| 1.42,17 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Bjarne Solbakken]] | align=left| [[Stranda Idrottslag]] | align=right| 1.42,33 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Lasse Kjus]] | align=left| Bærums Skiklub | align=right| 1.42,50 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Trygve Sande | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.42,51 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Audun Grønvold | align=left| Vang Skiløperforening | align=right| 1.42,53 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Truls Ove Karlsen]] | align=left| Sæli | align=right| 1.43,35 |} </div> Dato: 26. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Truls Ove Karlsen]] | align=left| Sæli AK | align=right| 14,78 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Bjarne Solbakken]] | align=left| [[Stranda Idrottslag]] | align=right| 35,97 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Aksel Lund Svindal]] | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 40,42 |} </div> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Line Viken | align=left| Grong Idrettslag | align=right| 1.41,05 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Bente Giljarhus | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 1.42,32 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Therese Sommerseth | align=left| Narvik SK | align=right| 1.45,51 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Anne Marie Müller | align=left| Hemsedal IL | align=right| 1.46,51 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Pia Rivelsrud | align=left| [[Spjelkavik IL]] | align=right| 1.46,52 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Gunhild Dugstad | align=left| Voss | align=right| 1.47,38 |} </div> Dato: 31. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Kristine Heggelund | align=left| Ullensaker SK | align=right| 2.27,11 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 2.27,67 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Anne Marie Müller | align=left| Hemsedal IL | align=right| 2.28,57 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Pia Borgen | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 2.29,26 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Line Viken | align=left| Grong Idrettslag | align=right| 2.29,32 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Bente Giljarhus | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 2.29,59 |} </div> Dato: 30. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Vidlåm (Super-g) === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 1.05,65 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Kristine Heggelund | align=left| Ullensaker SK | align=right| 1.06,63 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Ingeborg Helen Marken]] | align=left| Eggedal IL | align=right| 1.07,16 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Trude Gimle]] | align=left| Aurskog/Høland | align=right| 1.07,25 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Gro Kvinlog | align=left| Hemsedal IL | align=right| 1.07,42 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Pia Borgen | align=left| [[SK Njård]] | align=right| 1.07,84 |} </div> Dato: 28. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 1.46,48 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Ingeborg Helen Marken]] | align=left| Eggedal IL | align=right| 1.47,13 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Kristine Heggelund | align=left| Ullensaker SK | align=right| 1.48,06 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Siri Bjørgen | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.48,98 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Trude Gimle]] | align=left| Aurskog/Høland | align=right| 1.49,03 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Gro Kvinlog | align=left| Hemsedal IL | align=right| 1.49,15 |} </div> Dato: 26. mars<br /> Stad: Narvik <br /> {{clear}} === Kombinasjon === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Merete Fjeldavlie]] | align=left| [[Rjukan IL]] | align=right| 50,43 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Bente Giljarhus | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 70,39 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Gunhild Dugstad | align=left| Voss | align=right| 71,05 |} </div> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/6033967125570143d160010c7cc4cc72?page=19&searchText=%22Bjarne%20Solbakken%22 Fremover 27. mars 2001] *[https://www.nb.no/items/c7b03776d01dded7d39db857b9b24980?page=13&searchText=%22Bjarne%20Solbakken%22 Fremover 31. mars 2001] *[https://www.nb.no/items/2508e64a84ea4bc7b61ff212d4616b75?page=11&searchText=%22line%20viken%22 Fremover 2. april 2001] [[Kategori:Noregsmeisterskap i 2001]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Nordland]] hhv44c2hh01th7qf1fkolv6mwm21epq 0 397831 3679415 3676625 2026-10-17T08:12:40Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679415 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i alpine greiner 2021''' vart avvikla i tida 15. til 25. april på [[Oppdal]] i [[Sør-Trøndelag]] og på [[Ål]] i [[Buskerud]]. Utforrenna og superkombinasjonane, terminfesta til 7. og 8. april, vart avlyste. ==Menn== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Sebastian Solevåg]] | align=left| [[Spjelkavik IL]] | align=right| 1.36,20 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Timon Haugan]] | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.36,46 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Oscar Zimmer | align=left| Ingierkollen og Rustad | align=right| 1.37,40 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align="left" | [[Fredrik Møller]] | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.37,79 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Jonathan Nordbotten | align=left| Ingierkollen og Rustad | align=right| 1.37,81 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Fabian Solheim]] | align=left| IL Heming | align=right| 1.38,13 |} </div> Dato: 17. april<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Leif Kristian Haugen]] | align=left| Lommedalen IL | align=right| 2.14,18 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Alexander Steen Olsen]] | align=left| [[Kjelsås IL]] | align=right| 2.15,88 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Patrick Veisten | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 2.16,43 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Oscar Zimmer | align=left| Ingierkollen og Rustad | align=right| 2.16,55 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Sindre Myklebust | align=left| [[Sogndal IL]] | align=right| 2.17,11 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Simen Sellæg | align=left| IF [[Ready]] | align=right| 2.17,27 |} </div> Dato: 16. april<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Markus Fossland | align=left| [[Stjørdals-Blink]] | align=right| 1.02,79 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Alexander Steen Olsen]] | align=left| [[Kjelsås IL]] | align=right| 1.03,14 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Tollef Haugen | align=left| IL Heming | align=right| 1.03,39 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Eirik Giskås | align=left| Ingierkollen og Rustad | align=right| 1.03,43 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Patrick Veisten | align=left| Nedre Romerike AK | align=right| 1.03,85 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align="left" | [[Fredrik Møller]] | align=left| [[Oppdal IL]] | align=right| 1.03,86 |} </div> Dato: 24. april<br /> Stad: Ål <br /> {{clear}} ==Kvinner== === Slalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="45%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Thea Louise Stjernesund]] | align=left| [[Hakadal IL]] | align=right| 1.40,05 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Mariel Kufaas | align=left| Tromsø SK | align=right| 1.41,45 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Carmen Sofie Nielssen | align=left| Rælingen SK | align=right| 1.43,74 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Marte Monsen | align=left| Aron Skiklub | align=right| 1.44,11 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Ulrikke Haugen | align=left| IL Heming | align=right| 1.45,36 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Pernille D. Lydersen | align=left| [[Kjelsås IL]] | align=right| 1.45,77 |} </div> Dato: 18. april<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Storslalåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="45%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Thea Louise Stjernesund]] | align=left| [[Hakadal IL]] | align=right| 2.16,45 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Marte Monsen | align=left| Aron Skiklub | align=right| 2.17,04 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Andrine Mårstøl | align=left| Haugen IL | align=right| 2.18,72 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Martine Nyberg | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 2.18,92 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Anna Mørkeset | align=left| [[Voss Idrottslag]] | align=right| 2.19,68 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Kaja Norbye | align=left| IL Heming | align=right| 2.20,34 |} </div> Dato: 15. april<br /> Stad: Oppdal <br /> {{clear}} === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Carmen Sofie Nielssen | align=left| Rælingen SK | align=right| 1.03,81 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Marte Monsen | align=left| Aron Skiklub | align=right| 1.04,21 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Pernille D. Lydersen | align=left| [[Kjelsås IL]] | align=right| 1.04,32 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Cathinka Lunder | align=left| [[Stabæk IF]] | align=right| 1.04,51 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Ine Haugland | align=left| Idrettslaget Skade | align=right| 1.04,53 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Helene Kristoffersen | align=left| Rælingen SK | align=right| 1.05,02 |} </div> Dato: 25. april<br /> Stad: Ål <br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.fis-ski.com/DB/general/results.html?sectorcode=AL&competitorid=174450&raceid=107345 fis-ski] *[https://www.fis-ski.com/DB/general/results.html?sectorcode=AL&competitorid=174450&raceid=107343 fis-ski] *[https://www.fis-ski.com/DB/general/results.html?sectorcode=AL&competitorid=213729&raceid=107071 fis-ski] *[https://www.fis-ski.com/DB/general/results.html?sectorcode=AL&competitorid=205225&raceid=107344 fis-ski] *[https://www.fis-ski.com/DB/general/results.html?sectorcode=AL&competitorid=205225&raceid=107342 fis-ski] *[https://www.fis-ski.com/DB/general/results.html?sectorcode=AL&competitorid=205225&raceid=108894 fis-ski] [[Kategori:Noregsmeisterskap i 2021]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Trøndelag]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Buskerud]] naa3odwrwflaq5qff3irwm9o6fm1teu 2 412155 3679436 3678075 2026-10-17T08:36:39Z Ansony89 112479 3679436 wikitext text/x-wiki <div style="position: relative; background-color: #f5f5f5; padding: 10px;"> <div style="position: absolute; top: 1em; left: 1em; z-index: 1; width: 670px;"> <div style="background-color: #ffffff; padding: 10px; font-size: 17px;"> '''Ansony89''' ([[:en:User:Ansony89|Wikipedia på engelsk]], [[:fr:Utilisateur:Ansony89|Wikipedia på fransk]]) <br>This user is '''[https://bsky.app/profile/ansony89.bsky.social ansony89.bsky.social]''' on '''[[:no:Bluesky|Bluesky]]'''. </div> </div> <div style="position: absolute; top: 1em; right: 1em; z-index: 1; width: 300px;"> <table style="margin-bottom: 5.5em; width: 100%; padding: 20px; border-collapse: collapse; font-size: 16px;"> <tr><td>{{Babel|en-3|fr-2|ja-2|no-1|nn-0|}}</td></tr> <tr><td> </table> </div> [[File:Berlinermauer.jpg|center]] </div> ---- [[no:Bruker:Ansony89]] [[sv:Användare:Ansony89]] [[nl:Gebruiker:Ansony89]] [[en:User:Ansony89]] [[fr:Utilisateur:Ansony89]] [[ja:利用者:Ansony89]] [[zh:User:Ansony89]] qjw105kumlysdwdwzh92l00s5r7m75j 3679438 3679436 2026-10-17T08:37:16Z Ansony89 112479 3679438 wikitext text/x-wiki <div style="position: relative; background-color: #f5f5f5; padding: 10px;"> <div style="position: absolute; top: 1em; left: 1em; z-index: 1; width: 670px;"> <div style="background-color: #ffffff; padding: 10px; font-size: 17px;"> '''Ansony89''' ([[:en:User:Ansony89|Wikipedia på engelsk]], [[:fr:Utilisateur:Ansony89|Wikipedia på fransk]]) <br>This user is '''[https://bsky.app/profile/ansony89.bsky.social ansony89.bsky.social]''' on '''[[:no:Bluesky|Bluesky]]'''. </div> </div> <div style="position: absolute; top: 1em; right: 1em; z-index: 1; width: 300px;"> <table style="margin-bottom: 5.5em; width: 100%; padding: 20px; border-collapse: collapse; font-size: 16px;"> <tr><td>{{Babel|en-3|fr-2|ja-2|no-1|nn-0|}}</td></tr> <tr><td> </table> </div> [[File:Berlinermauer.jpg|center]] </div> ---- [[no:Bruker:Ansony89]] [[sv:Användare:Ansony89]] [[nl:Gebruiker:Ansony89]] [[en:User:Ansony89]] [[fr:Utilisateur:Ansony89]] [[ja:利用者:Ansony89]] so2usi0pvhv8kfy38nv81beqva1tpcq 0 422288 3679416 3677933 2026-10-17T08:12:43Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679416 wikitext text/x-wiki '''Verdscuprenna i alpine greiner 1968 i Hakadal''' vart avvikla laurdag 24. februar i Varingskollen i [[Hakadal]] i [[Akershus fylke]]. Renna omfatta to storslalåm-tevlingar, ei for kvinner og ei for menn. Verdscuprenna var dei aller fyrste i sitt slag som fann stad i Noreg. Dagen etter arrangerte ein verdscuprenn i slalåm i Kirkerudbakken i [[Bærum]]. ==Menn== === Storslalåm=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left"| Werner Bleiner | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 2.32,61 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left"| [[Dumeng Giovanoli]] | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 2.32,98 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left"| [[Edmund Bruggmann]] | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 2.33,36 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left"| [[Håkon Mjøen]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 2.33,48 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left"| Jakob Tischhauser | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 2.33,77 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left"| Joseph Loidl | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 2.34,80 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align="left"| Bjarne Strand | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 2.34,86 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align="left"| Gerhard Riml | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 2.35,01 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align="left" | [[Patrick Russel]] | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 2.35,14 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align="left"| Stefan Kälin | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 2.35,17 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 11 | align="left"| Jon Terje Øverland | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 2.35,26 |} </div> Dato: 24. februar<br /> {{clear}} ==Kvinner== === Storslalåm=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left"| [[Fernande Bochatay]] | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.25,70 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left"| Isabelle Mir | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 1.25,73 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left"| Kiki Cutter | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.25,95 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left"| Judy Nagel | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.27,25 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left"| Judy Leinweber | align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} | align=right| 1.27,85 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left"| Dietlinda Wurmer | align="left"| {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align=right| 1.28,32 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align="left"| Wendy Allen | align="left"| {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.28,56 |} </div> Dato: 24. februar<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/0db257ed587b7dc5cd221d4e197462ce?page=13&searchText=bleiner Arbeiderbladet 26. februar 1968] [[Kategori:Verdscupen i alpine greiner]] [[Kategori:Sport i 1968]] 4328nf5ts9msg0gxhrv4a9494hpqysm 0 423793 3679491 3673079 2026-10-17T10:22:28Z Migne 2086 3679491 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2002-sesongen''' omfatta 20 individuelle tevlingar og 5 stafettar. Tevlingane tok til 24. november 2001 og vart avslutta 23. mars 2002. Dei 20 individuelle renna bestod av tre tevlingar over 10 kilometer, fire over 15&nbsp;km, ein 20&nbsp;km, to tremiler, ei femmil, [[Birkebeinerrennet]], samt sju sprint-tevlingar. Tre av stafettane var på 4 x 10&nbsp;km, to var vekslingsstafettar. Renna fann stad i [[Kuopio]] og [[Lahti]] i Finland, [[Cogne]], Brusson, Asiago og [[Val di Fiemme]] i Italia, [[Davos]] i Sveits, [[Ramsau am Dachstein]] og [[Salzburg]] i Austerrike, [[Garmisch-Partenkirchen]] i Tyskland, [[Nové Město na Moravě]] i Tsjekkia, Stockholm og [[Falun]] i Sverige, Oslo og Lillehammer i Noreg. [[Per Elofsson]] frå Sverige vann [[FIS]]-troféet for andre året i rad. På dei neste plassane kom fire nordmenn. Elofsson vart fyrstemann i fire verdscuprenn. Nordmennene [[Anders Aukland]], [[Thomas Alsgaard]] og [[Jens Arne Svartedal]] sigra i tre tevlingar kvar. Italienaren Cristian Zorzi vann to tevlingar, medan [[Johann Mühlegg]], [[Erling Jevne]], [[Håvard Bjerkeli]], Trond Iversen og Fabio Maj vann kvar si tevling. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; color:black; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" | 1 ||align="left"| [[Per Elofsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 780 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" | 2 ||align="left"| [[Thomas Alsgaard]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 777 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Anders Aukland]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 545 |- | 4 ||align="left"| [[Kristen Skjeldal]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 518 |- | 5 ||align="left"| [[Frode Estil]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 504 |- | 6 || align="left"| Jaak Mae || align="left"| {{flagg|Estland|lenke}} || 401 |- | 7 ||align="left"| Cristian Zorzi || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 327 |- | 8 ||align="left"| [[Johann Mühlegg]] || align="left"| {{flagg|Spania|lenke}} || 322 |- | 9 ||align="left"| [[Jens Arne Svartedal]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 315 |- | 10 ||align="left"| [[Erling Jevne]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 307 |- | 11 ||align="left" | [[Lukáš Bauer]] || align="left"| {{flagg|Tsjekkia}} || 303 |- | 12 ||align="left"| Trond Iversen || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 260 |- | 13 ||align="left"| [[Tor Arne Hetland]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 258 |- | 14 ||align="left"| [[Tobias Angerer]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 231 |- | 15 || align="left"| [[Pietro Piller Cottrer]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 226 |- | 16 ||align="left"| Jörgen Brink || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 214 |- | 17 ||align="left"| Andreas Schlütter ||align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 211 |- | 18 ||align="left"| [[Håvard Bjerkeli]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 210 |- | 19 || align="left"| [[Andrus Veerpalu]] || align="left"| {{flagg|Estland|lenke}} || 201 |- | 20 ||align="left"| [[Mathias Fredriksson]] ||align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 198 |- | 21 || align="left"| Ivan Bátory || align="left"| {{flagg|Slovakia|lenke}} || 197 |- | 22 ||align="left"| [[Espen Bjervig]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 196 |- | 23 || align="left"| Fabio Maj || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 179 |- | 24 || align="left"| [[Vincent Vittoz]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 174 |- | 25 ||align="left"| [[Odd-Bjørn Hjelmeset]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 171 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2001/02|Skilanglauf-Weltcup 2001/02]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 31. mars 2025.'' {{refslutt}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Verdscupen i langrenn|2002]] [[Kategori:Sport i 2002]] sgp19u4c3i95o4mu83fs74kcqhs4tst 0 423822 3679489 3600555 2026-10-17T10:20:50Z Migne 2086 3679489 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2003-sesongen''' omfatta 21 individuelle tevlingar og 6 stafettar. Tevlingane tok til 26. oktober 2002 og vart avslutta 23. mars 2003. Dei individuelle renna bestod av fire tevlingar over 10 kilometer, fire over 15 km, to 20 km, to tremiler og ei femmil, samt åtte sprint-tevlingar. Fire av stafettane var på 4 x 10 km, to var vekslingsstafettar. Renna fann stad i Düsseldorf, [[Oberhof]] og [[Reit im Winkl]] i Tyskland, [[Kiruna]], [[Borlänge]] og [[Falun]] i Sverige, Kuusamo og [[Lahti]] i Finland, [[Davos]] i Sveits, Clusone, [[Cogne]] og Asiago i Italia, [[Linz]] og [[Ramsau am Dachstein]] i Austerrike, Kavgolovo i Russland, [[Otepää]] i Estland, [[Nové Město na Moravě]] i Tsjekkia, Oslo og Drammen i Noreg. [[Mathias Fredriksson]] frå Sverige vann [[FIS]]-troféet i suveren stil. Han vart fyrstemann i fem verdscuprenn. Norske [[Tor Arne Hetland]] og estiske [[Andrus Veerpalu]] vann kvar sine to tevlingar. I tillegg enda tolv tevlingar med tolv ulike vinnarar. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; color:black; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black;color:black; background-color:#F7F6A8;" | 1 ||align="left"| [[Mathias Fredriksson]] ||align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 876 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" | 2 ||align="left"| [[René Sommerfeldt]] ||align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 589 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Jörgen Brink]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 441 |- | 4 ||align="left"| [[Axel Teichmann]] ||align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 441 |- | 5 ||align="left" | [[Lukáš Bauer]] || align="left"| {{flagg|Tsjekkia}} || 429 |- | 6 ||align="left"| [[Frode Estil]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 414 |- | 7 || align="left"| [[Andrus Veerpalu]] || align="left"| {{flagg|Estland|lenke}} || 370 |- | 8 || align="left"| [[Vincent Vittoz]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 352 |- | 9 ||align="left"| [[Tor Arne Hetland]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 340 |- | 10 ||align="left"| [[Anders Aukland]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 340 |- | 11 || align="left"| [[Giorgio Di Centa]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 338 |- | 12 ||align="left"| Cristian Zorzi || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 315 |- | 13 ||align="left"| [[Tobias Angerer]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 312 |- | 14 || align="left"| [[Fulvio Valbusa]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 309 |- | 15 ||align="left"| [[Jens Arne Svartedal]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 294 |- | 16 ||align="left"| [[Anders Södergren]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 286 |- | 17 ||align="left"| Thobias Fredriksson ||align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 284 |- | 18 || align="left"| [[Pietro Piller Cottrer]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 282 |- | 19 || align="left"| Jaak Mae || align="left"| {{flagg|Estland|lenke}} || 272 |- | 20 ||align="left"| [[Vasilij V. Rotsjev]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 271 |- | 21 ||align="left"| Peter Larsson || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 225 |- | 22 ||align="left"| [[Kristen Skjeldal]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 225 |- | 23 ||align="left" | [[Martin Koukal]] || align="left"| {{flagg|Tsjekkia}} || 217 |- | 24 ||align="left"| [[Per Elofsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 209 |- | 25 ||align="left"| [[Odd-Bjørn Hjelmeset]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 199 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2002/03|Skilanglauf-Weltcup 2002/03]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 1. april 2025.'' {{refslutt}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Verdscupen i langrenn|2003]] [[Kategori:Sport i 2003]] 3tqfowd2uspap9qicjjasdui50dt3ng 0 423891 3679486 3600721 2026-10-17T10:19:02Z Migne 2086 3679486 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2007-sesongen''' omfatta 19 individuelle tevlingar og 5 stafettar. Tevlingane tok til 28. oktober 2005 og vart avslutta 25. mars 2007. Dei individuelle renna bestod av sju tevlingar over 15 kilometer, tre tremiler og ei femmil, samt åtte sprint-tevlingar. Fire av stafettane var på 4 x 10 km, ein var vekslingsstafett. Renna fann stad i Düsseldorf, München og Oberstdorf i Tyskland, [[Gällivare]], Stockholm og [[Falun]] i Sverige, Kuusamo og Lahti i Finland, [[Cogne]], Asiago og Cavalese i Italia, La Clusaz i Frankrike, [[Rybinsk]] i Russland, [[Otepää]] i Estland, [[Davos]] i Sveits, Changchun i Kina, Drammen og Oslo i Noreg. [[Tobias Angerer]] frå Tyskland vann [[FIS]]-troféet for andre sesongen i rad. Han tok tett på like mange poeng som dei to neste på lista til saman gjorde. Likevel sigra Angerer berre i tre verdscuprenn. Også norske [[Eldar Rønning]] vann tre verdscup-tevlingar. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Tobias Angerer]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 1131 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 ||align="left"| [[Aleksandr Legkov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 580 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Eldar Rønning]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 557 |- | 4 ||align="left"| [[Tor Arne Hetland]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 522 |- | 5 ||align="left"| [[Odd-Bjørn Hjelmeset]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 479 |- | 6 || align="left"| [[Vincent Vittoz]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 463 |- | 7 ||align="left"| [[Petter Northug]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 443 |- | 8 ||align="left"| [[Jens Arne Svartedal]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 388 |- | 9 ||align="left"| [[Sami Jauhojärvi]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 384 |- | 10 ||align="left"| [[Frode Estil]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 381 |- | 11 ||align="left"| Simen Östensen || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 362 |- | 12 ||align="left"| [[Mathias Fredriksson]] ||align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 339 |- | 13 ||align="left"| Jevgenij Dementjev ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 317 |- | 14 ||align="left"| Franz Göring ||align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 317 |- | 15 ||align="left"| [[Anders Södergren]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 298 |- | 16 ||align="left"| Nikolaj Pankratov ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 295 |- | 17 ||align="left"| [[René Sommerfeldt]] ||align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 269 |- | 18 ||align="left"| [[Axel Teichmann]] ||align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 262 |- | 19 ||align="left"| [[Jens Filbrich]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 253 |- | 20 ||align="left"| [[Emil Jönsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 246 |- | 21 || align="left"| Emmanuel Jonnier || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 239 |- | 22 ||align="left"| Trond Iversen || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 218 |- | 23 ||align="left"| [[Vasilij V. Rotsjev]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 214 |- | 24 ||align="left"| Børre Næss || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 209 |- | 25 ||align="left"| Mats Larsson || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 203 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2006/07|Skilanglauf-Weltcup 2006/07]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 6. april 2025.'' {{refslutt}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Verdscupen i langrenn|2007]] [[Kategori:Sport i 2007]] 3rs33mgwqyuv8poytcocv89io1hlciy 0 428604 3679418 3678790 2026-10-17T08:12:51Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3679418 wikitext text/x-wiki '''Verdscuprenna i alpine greiner 2004 i Kvitfjell''' vart avvikla helga 6. og 7. mars i [[Ringebu]] i [[Oppland]]. Renna omfatta eit utforrenn og ei vidlåm (super-g) for karar. [[Bjarne Solbakken]] var best av dei norske utøvarane med ein 2. plass i vidlåm og ein 6. plass i utfor. === Utfor === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | [[Stephan Eberharter]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.43,41 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left" | [[Fritz Strobl]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.43,45 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left"| Antoine Dénériaz | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 1.43,77 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | Daron Rahlves | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.43,86 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | Hans Knauß | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.43,89 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left"| [[Bjarne Solbakken]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.44,11 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align="left" | Ambrosi Hoffmann | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.44,14 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align="left" | [[Didier Cuche]] | align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.44,15 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align="left" | [[Hermann Maier]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.44,27 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align="left" | Alessandro Fattori | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 1.44,30 |} </div> Dato: 6. mars<br /> {{clear}} === Vidlåm === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1 | align="left" | Daron Rahlves | align="left" | {{flagg|USA|lenke}} | align=right| 1.34,00 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2 | align="left"| [[Bjarne Solbakken]] | align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} | align=right| 1.34,15 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3 | align="left" | [[Hermann Maier]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,17 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | align="left" | [[Benjamin Raich]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,22 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5 | align="left" | [[Michael Walchhofer]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,40 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6 | align="left" | Hans Knauß | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,45 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7 | align="left"| Christoph Gruber | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,56 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8 | align="left"| [[Andreas Schifferer]] | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,63 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9 | align="left"| Stephan Görgl | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,66 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10 | align="left" | [[Fritz Strobl]] | align="left" | {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 1.34,67 |} </div> Dato: 7. mars<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/b1c7cf7a860503ddc77e664aecf144de?page=31&searchText=eberharter Dagsavisen, 7. mars 2004] *[https://www.nb.no/items/fbfddc3df4962692bda71d2180e3194e?page=27&searchText=solbakken Dagsavisen, 8. mars 2004] [[Kategori:Verdscupen i alpine greiner]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Innlandet]] [[Kategori:Sport i 2003]] [[Kategori:Idrett i Ringebu]] ragtgrvvnjareq7arbfbp8yweu647td 0 429866 3679354 3662935 2026-10-16T15:32:46Z Johshh 122989 /* Kjelder */ 3679354 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Jørgen Strand Larsen |image = Norway Italy - June 2025 A 15 (cropped).jpg |full_name = Jørgen Strand Larsen |birth_date = {{birth date and age|2000|2|6|df=y}} |birth_place = [[Fredrikstad]] |height = 1,94 m<ref>https://www.wolves.co.uk/teams/mens-first-team/jorgen-strand-larsen</ref> |position = [[Angrepsspelar i fotball|Spiss]] |currentclub = [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] |clubnumber = 22 |youthyears1 = {{0|0000}}–2014 |youthclubs1 = [[Kvik Halden FK|Kvik Halden]] |youthyears2 = 2015–2017 |youthclubs2 = [[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]] |years1 = 2017–2020 |clubs1 = [[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]] |caps1 = 48 |goals1 = 6 |years2 = 2020–2022 |clubs2 = [[FC Groningen|Groningen]] |caps2 = 67 |goals2 = 24 |years3 = 2022–2025 |clubs3 = [[RC Celta de Vigo|Celta Vigo]] |caps3 = 69 |goals3 = 17 |years4 = 2024–2025 |clubs4 = → [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]] (lån) |caps4 = 35 |goals4 = 14 |years5 = 2025–2026 |clubs5 = [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]] |caps5 = 22 |goals5 = 1 |years6 = 2026– |clubs6 = [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] |caps6 = 6 |goals6 = 3 |nationalyears1 = 2016–2017 |nationalteam1 = Noreg U16 |nationalcaps1 = 12 |nationalgoals1 = 6 |nationalyears2 = 2017 |nationalteam2 = Noreg U17 |nationalcaps2 = 9 |nationalgoals2 = 3 |nationalyears3 = 2018 |nationalteam3 = Noreg U18 |nationalcaps3 = 12 |nationalgoals3 = 1 |nationalyears4 = 2019 |nationalteam4 = Noreg U19 |nationalcaps4 = 7 |nationalgoals4 = 4 |nationalyears5 = 2019 |nationalteam5 = Noreg U20 |nationalcaps5 = 1 |nationalgoals5 = 0 |nationalyears6 = 2019–2022 |nationalteam6 = Noreg U21 |nationalcaps6 = 16 |nationalgoals6 = 11 |nationalyears7 = 2020– |nationalteam7 = Noreg |nationalcaps7 = 24 |nationalgoals7 = 4 |pcupdate = 16:00, 15 March 2026 (UTC) |ntupdate = 16 November 2025 }} '''Jørgen Strand Larsen '''({{fødd|6. februar|2000|Larsen, Jørgen}}) er ein norsk fotballspelar frå [[Halden]] som gjer teneste for den engelske fotballklubben [[Crystal Palace FC]]. Han er midtspiss. ==Karriere== ===Klubbspel=== Larsen debuterte for [[Sarpsborg 08]] i april 2017. Han bidrog til at klubben enda på bronseplassen i eliteserien 2017. I september 2020 skreiv han kontrakt med det nederlandske toppserie-laget FC Groningen. Etter knappe to år i Nederland, spelte han frå august 2022 i to sesongar for spanske Celta Vigo. Sommaren 2024 drog han til engelske [[Wolverhampton Wanderers]]. Her vart han verande til han i februar 2026 vart overført til Crystal Palace mot 48 millionar engelske pund. Han var innbytar då Crystal Palace den 27. mai 2026 vann 1 - 0 over spanske Rayo Vallecano i UEFA C-finalen i [[Leipzig]]. ===Landslagsspel=== Larsen var ein av dei mange som fekk sin landslagsdebut 18. november 2020 i [[Wien]], der det såkalla norske naudlandslaget spelte uavgjort 1–1 mot [[Austerrike]]. Sidan september 2022 har han jamt og samt vorte nytta som innbytar i landskampar. Hittil, 2026, har han spelt i 90 minutt i einast tre av Noregs kampar. Per 1. april 2026 var han bokført med 26 landskampar og 4 skåringar. ===Merittar=== *Vinnar av UEFA C-ligaen: 2026 for Crystal Palace FC ==Kjelder== {{fotnoteliste}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=31290 eu-football] ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jørgen Strand Larsen|Jørgen Strand Larsen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 9. april 2026.'' {{refslutt}} {{Refforbetre|dato=juli 2026}} {{Noreg i fotball-VM 2026}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] [[Kategori:Sarpsborg 08-spelarar]] [[Kategori:Wolverhampton-spelarar]] [[Kategori:Crystal Palace-spelarar]] [[Kategori:Groningen-spelarar]] [[Kategori:Celta Vigo-spelarar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2026]] hpzy1x7lq764ezkd17fqw9fu23pj7d4 0 431978 3679398 3666229 2026-10-17T07:58:17Z Ranveig 39 Flikk 3679398 wikitext text/x-wiki '''''Bonden''''' var ei norsk [[avis]] som kom ut frå [[1909]] til [[1922]].<ref>{{Cite journal|last=Kleiva|first=Turid|date=2025-11-18|title=Bonden – avis 1911–1921|url=https://snl.no/Bonden_-_avis_1911%E2%80%931921|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Spire|avis|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:Skipingar i 1909]] [[Kategori:Skipingar i 1922]] jdp143ml6v1ir9o3eksv726krwrovzd 0 433237 3679316 3670145 2026-10-16T12:02:24Z Johshh 122989 3679316 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} [[Fil:Marcus_Thrane_01.jpg|mini|Litografisk portrett av Marcus Thrane.]] '''''Arbeider-Foreningernes Blad''''' var eit norsk radikalt blad, eller snarare arbeidaravis, som blei grunnlagt av [[Marcus Thrane]] og var knytt til [[thranerørsla]]. Den fyrste utgåva kom ut i [[Drammen kommune|Drammen]] den [[5. mai|5.]] [[5. mai|mai]] [[1849]].Om formålet med avisa skreiv Marcus Thrane den 31. mars 1849 at hensikta med utgjevinga var: {{Sitat|... at tale Arbeidsmandens Sag, oplyse om Lovens Uretfærdigheder mod ham, anvise ham en simpel, lovlig og fredelig Maade til at faa Loven forandret til hans Fordeel, endvidere anvise ham adskillige Maader, hvorpaa han med Tiden vil kunne forbedre sin Stilling.|Op.cit. i Halvdan Koht: ''Arbeider-rørsla av 1848 i Noreg''. Oslo 1914, s. 21.}} == Innhald == ''Arbeider-Foreningernes Blad'' kom ut kvar veke med fire sider, og hadde i hovudsak artiklar som skulle fremja det politiske grunnsynet til thranerørsla. På grunn av dei radikale standpunkta sine, og for agitasjonen for at arbeidarane skulle organiserte seg, blei redaksjonen utsett for omfattande forfølgingar. Som ledd i verksemda, og for å skapa leselyst, blei avisa også utstyrt med satiriske illustrasjonar i [[Xylografi|xylografisk]] attgjeving av den fyrste xylografen i Noreg, [[Haakon Adelsten Lunde]]. Marcus Thrane var sjølv ein dyktig teiknar, og verker å ha stått bak mesteparten av biletstoffet til bladet. Eit par teikningar er òg trekte fram som moglege verk av Henrik Ibsen. 7. juli 1851 blei fleire personar knytte til verksemda til bladet arresterte. Bladet kom no ut i Drammen. Samstundes bidrog politiske usemjer i rørsla til å marginalisera bladet, og det var òg nedlagt ein periode i 1854. Året etter flytta blada til [[Oslo|Kristiania]]. Redaktør frå januar 1851 var [[Theodor Abildgaard]] fram til han blei arrestert i juli. Bladet kom framleis ut med ulike redaksjonar og redaktørar, men blei stadig utsett for beslagleggingar av politiet. Hans Hanssen var redaktør fram til han døydde i 1853, og blei erstatta av Bastian Paulsen. Bladet blei lagt ned av sentralstyret i rørsla i 1854 fordi Thrane vann ein rettssak mot sentralstyret om eigedomsretten til bladet. Støttspelarane til Thran gjenetablerte blada i Drammen med Paulsen som redaktør, men etter fire utgåver tok kona til Thrane, [[Josephine Thrane]], over som redaktør fram til nedlegginga ved utgangen av 1856. Opplaget varierte naturleg nok, og var truleg høgast like før styresmaktene starta arrestasjonane av arbeidarrørsleleiarar sommaren 1851. Tala for 15 veker i 1851, for perioden 16. juni til 29. september, er kjend og gjengitt i ''Arbeider-Foreningernes Blad''. I denne perioden var det gjennomsnittlege distribuerte opplaget 5 096 eksemplar per veke.<ref>{{Cite journal|date=1852-07-03|title=Arbeider-Foreningernes Blad|url=|journal=Arbeider-Foreningernes Blad|quote=}}</ref> Vidare er opplagia kjende for perioden 18. april til 1. juli 1852, då det i 10 utgåver blei trykt 32 375 blad, som gjev eit gjennomsnitt på 3 237 trykte blader per veke.<ref>{{Cite journal|date=7. august 1852|title=Arbeider-Foreningernes Blad|url=|journal=Arbeider-Foreningernes Blad|quote=}}</ref> Etter nedlegginga og gjenetableringa blei utbreiinga til bladet svekka. == Redaktørar == * 1849-1850 [[Marcus Thrane]] * 1850-1851 [[Theodor Abildgaard]] * 1851 Bernhard Hansen * 1851-1853 Hans Hanssen * 1853-1854 Bastian Paulsen * 1854-1856 Josephine Thrane ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Arbeider-Foreningernes Blad|Arbeider-Foreningernes Blad]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 4. september 2026.'' {{refslutt}} == Litteratur == * ''Arbeider-Foreningernes Blad''. Aargang 1849–1856. * Oddvar Bjørkelund: ''Marcus Thrane. En stridsmann for menneskerett og fri tanke''. Tiden Norsk Forlag. Oslo 1951. * [[Erik Henning Edvardsen]]: ''Gammelt nytt i våre tidligste ukeblader. Aktstykker om folketro og sagn i [[Illustreret Nyhedsblad]] og [[Norsk Folkeblad]]'' Norsk Folkeminnelags skrifter nr. 143 / [[Aschehoug & Co. (W. Nygaard)]], Oslo 1997. ISBN 82-03-17965-7. * [[Halvdan Koht]]: ''Arbeider-rørsla av 1848 i Noreg''. Norske Folkeskrifter Nr. 60. Norigs Ungdomslag og Studentmaallaget. Oslo [sic.] 1914. * [[Ole Andreas Øverland]]: ''Thraniterbevægelsen''. Tillæg til ''[[Folkebladet]]''. Oscar Andersens Bogtrykkeri. Kristiania 1903. * [http://www.norgeshistorie.no/bygging-av-stat-og-nasjon/artikler/1417-arbeider-foreningernes-blad-og-ytringsfriheten.html Arbeider-Foreningernes Blad og ytringsfriheten], artikkel hos [[Norgeshistorie.no]] {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:1856 i Noreg]] [[Kategori:1849 i Noreg]] [[Kategori:Arbeidarrørsla i Noreg]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:Tidlegare norske tidsskrift]] [[Kategori:Norsk arbeidarhistorie]] [[Kategori:Sosialisme i Noreg]] nfbqfyycm2g2waa6r2soe0sbu7us55x 0 435441 3679330 3678980 2026-10-16T12:37:34Z ~2026-55454-26 160037 Lagt inn ORCID som kilde. Fjernet feilstavet kategori. 3679330 wikitext text/x-wiki '''Tonje A. Lissandrin''' ({{fødd-lua|1975 i Trondheim}}) er ein norsk forfattar<ref>{{Kjelde www|url=https://www.forfattersentrum.no/forfattere/641024460061cfddb9861608|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=Norsk forfattersentrum|språk=Bokmål|utgjevar=Norsk forfattersentrum|vitja=13. oktober 2026}}</ref> og biolog med aner frå [[Røros kommune|Røros]]. Ho er busett i [[Veneto]] i [[Italia]].<ref name=":1">{{Kjelde www|url=https://forfatterforbundet.no/2023/06/05/mot-tonje-a-lissandrin/|tittel=Møt Tonje A. Lissandrin|forfattar=Irene Zupin|språk=Bokmål|utgjevar=Forfatterforbundet, Tastaturprat|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Før ho vart forfattar tok ho graden MBA med utmerking og arbeidde som forskar i immunologi og infeksjonssykdomar.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://brukere.snl.no/60806|tittel=Forfatter Tonje K.A. Lissandrin|forfattar=Store norske leksikon, Brukerprofil|språk=Bokmål|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://orcid.org/0009-0003-1658-2658|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=ORCID|språk=engelsk|utgjevar=ORCID|vitja=16. oktober 2026}}</ref> Forfattarskapet omfatter novellesamlingane ''Venteromsnoveller'' (2018) og ''Brytninger'' (2023), diktsamlinga ''Rød sone'' (2021) og romanen ''Under'' (2026). == Bakgrunn == Lissandrin har studert og arbeidd i USA, Sveits, England, Italia og Noreg.<ref name=":1" /> Ho studerte zoologi ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet|NTNU]] i Trondheim og fekk i 1998 eit stipend for å studere ved Institutt for anatomi ved universitetet i Padova.<ref>{{Kjelde www|url=https://iicoslo.esteri.it/it/gli_eventi/calendario/brytninger-con-tonje-a-lissandrin/|tittel=«Brytninger» con Tonje A. Lissandrin|forfattar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|språk=Italiensk|utgjevar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Ifølgje Store norske leksikon har ho MSc i zoologi med spesialisering i immunologi, var doktorgradsstipendiat ved Universitetet i Lausanne og har MBA med utmerking frå London. Som forskar har ho arbeidd ved Boston University School of Medicine og Boston Medical Center, vore teamleiar for eit større tuberkuloseprosjekt under Harvard Medical School og hatt ansvar for forskning på antibiotika for fleire farmasøytiske selskap i USA.<ref name=":2" /> == Forfatterskap == Lissandrin debuterte i 2018 med novellesamlinga ''Venteromsnoveller'' (Liv forlag).<ref>{{Kjelde www|url=https://forlagshusetivestfold.no/venteromsnoveller-tonje-a-lissandrin|tittel=Venteromsnoveller|forfattar=Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Forlaget skildrar novellene som "korte og bittersøte", med karakterar som søkjer forklaring og meining. Novella «Klorofyll» kom same år i det studentdrivne litterære tidsskriftet Riss ved NTNU. Ho vart intervjua i Norsk Ukeblad (nr. 45, 2018) og Tara (nr. 4, 2020), som trykte novella «Barneselskap» frå debutsamlinga. Novella «Kokepunkt» vart kåra i ein skrivekonkurranse og gitt ut som e-bok (Publizm).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.bokkilden.no/noveller/kokepunkt-tonje-a-lissandrin/produkt.do?produktId=198630405|tittel=Kokepunkt|forfattar=Bokkilden|språk=Bokmål|utgjevar=Bokkilden|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Diktsamlinga ''Rød sone'' (Liv forlag, 2021) byggjer på erfaringar frå Veneto under koronapandemien. Då budde ho omlag 20 kilometer frå Vò, der Italias første koronadødsfall inntraff.<ref>{{Kjelde www|url=https://mailchi.mp/forlagshusetivestfold/vaarens-utgivelser-fra-forlagshuset-4736275|tittel=Vårens utgivelser fra Forlagshuset i Vestfold|forfattar=Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Artikkelkjelde|forfattar=Knut Arne Hansen, Anne Stine Sæther, Ole Løkkevik, Ingvill Dybfest Dahl|utgjevingsår=2020|url=https://www.vg.no/nyheter/i/504El6/norske-tonje-i-roed-sone-i-italia-absolutt-alt-er-preget-av-dette|tittel=Norske Tonje i «rød sone» i Italia: –⁠ Absolutt alt er preget av dette|publikasjon=VG}}</ref> Samlinga vart omtalt i [[Adresseavisen]] som ei «poetisk pandemiskildring».<ref>{{Citation|title=- Noen fastboende fikk en tåre i øyekroken da de så oss rusle rundt på Markusplassen|url=https://www.adressa.no/kultur/i/0GK8x2/noen-fastboende-fikk-en-tare-i-oyekroken-da-de-sa-oss-rusle-rundt-pa-markusplassen|website=adressa.no|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Ole Jacob|last=Hoel}}</ref> ''Brytninger'' (Liv forlag, 2023) er ei novellesamling med tjue forteljingar der blant andre [[Medusa]], [[Caravaggio]] og [[Dante Alighieri|Dante]] får stemme.<ref>{{Kjelde www|url=https://booksfromnorway.com/books/3043-refractions|tittel=Refractions|forfattar=Books from Norway|språk=Bokmål|utgjevar=Books from Norway|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Lissandrin vart intervjua om boka av ''Samtiden''<ref>{{Citation|title=– Jeg skriblet på alt fra servietter til baksiden av ukeblader og på innsiden av bokpermer|url=https://www.samtiden.no/bok/jeg-skriblet-pa-alt-fra-servietter-til-baksiden-av-ukeblader-og-pa-innsiden-av-bokpermer/1061415|website=Samtiden|date=2023-07-03|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO|last=Samtiden}}</ref> og [[NRK Trøndelag]].<ref>{{Citation|title=God ettermiddag Trøndelag - Distriktsprogram - Trøndelag|url=https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-troendelag/DKTL02003621|website=NRK Radio|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO}}</ref> ''Brytninger'' vart omtala som «uten tvil årets beste novellesamling» i lokalavisa Randaberg24.<ref>{{Citation|title=Uten tvil årets beste novellesamling|url=http://www.randaberg24.no/nyheter/n/0Q0W4M/aarets-beste-novellesamling|website=Randaberg24|date=2023-06-18|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Simen|last=Ingemundsen}}</ref> ''Under'' ([[Sirkel Forlag|Sirkel forlag]], 2026) er Lissandrin sin første roman.<ref>{{Citation|title=Bøker|url=https://sirkelforlag.no/boeker|website=Sirkel Forlag|accessdate=2026-10-13|language=nb}}</ref> Handlinga i romanen er knytt til [[Røros kommune|Røros]]. === Bibliografi === * ''Venteromsnoveller'', noveller, Liv forlag, 2018 * ''Rød sone'', dikt, Liv forlag, 2021 * ''Brytninger'', noveller, Liv forlag, 2023 * ''Under'', roman, Sirkel forlag, 2026 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] 3pamcllhqu37iw5d7w0480gdfko49nz 3679332 3679330 2026-10-16T12:55:40Z ~2026-55454-26 160037 La til fleire lenkjer 3679332 wikitext text/x-wiki '''Tonje A. Lissandrin''' ({{fødd-lua|1975 i Trondheim}}) er ein norsk forfattar<ref>{{Kjelde www|url=https://www.forfattersentrum.no/forfattere/641024460061cfddb9861608|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=Norsk forfattersentrum|språk=Bokmål|utgjevar=Norsk forfattersentrum|vitja=13. oktober 2026}}</ref> og biolog med aner frå [[Røros kommune|Røros]]. Ho er busett i [[Veneto]] i [[Italia]].<ref name=":1">{{Kjelde www|url=https://forfatterforbundet.no/2023/06/05/mot-tonje-a-lissandrin/|tittel=Møt Tonje A. Lissandrin|forfattar=Irene Zupin|språk=Bokmål|utgjevar=Forfatterforbundet, Tastaturprat|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Før ho vart forfattar tok ho graden MBA med utmerking og arbeidde som forskar i immunologi og infeksjonssykdomar.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://brukere.snl.no/60806|tittel=Forfatter Tonje K.A. Lissandrin|forfattar=Store norske leksikon, Brukerprofil|språk=Bokmål|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://orcid.org/0009-0003-1658-2658|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=ORCID|språk=engelsk|utgjevar=ORCID|vitja=16. oktober 2026}}</ref> Forfattarskapet omfatter novellesamlingane ''Venteromsnoveller'' (2018) og ''Brytninger'' (2023), diktsamlinga ''Rød sone'' (2021) og romanen ''Under'' (2026). == Bakgrunn == Lissandrin har studert og arbeidd i USA, Sveits, England, Italia og Noreg.<ref name=":1" /> Ho studerte zoologi ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet|NTNU]] i [[Trondheim]] og fekk i 1998 eit stipend for å studere ved Institutt for anatomi ved universitetet i [[Padova]].<ref>{{Kjelde www|url=https://iicoslo.esteri.it/it/gli_eventi/calendario/brytninger-con-tonje-a-lissandrin/|tittel=«Brytninger» con Tonje A. Lissandrin|forfattar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|språk=Italiensk|utgjevar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Ifølgje [[Store norske leksikon]] har ho MSc i zoologi med spesialisering i immunologi, var doktorgradsstipendiat ved universitetet i [[Lausanne]] og har MBA med utmerking frå [[London]]. Som forskar har ho arbeidd ved [[:en:Boston_University_School_of_Medicine|Boston University School of Medicine]] og [https://www.bmc.org/ Boston Medical Center], vore teamleiar for eit større tuberkuloseprosjekt under [https://hms.harvard.edu/ Harvard Medical School] og hatt ansvar for forskning på antibiotika for fleire farmasøytiske selskap i USA.<ref name=":2" /> == Forfatterskap == Lissandrin debuterte i 2018 med novellesamlinga ''Venteromsnoveller'' ([https://forlagshusetivestfold.no/nettbutikk/boker-sortert-pa-forlag/liv-forlag Liv forlag]).<ref>{{Kjelde www|url=https://forlagshusetivestfold.no/venteromsnoveller-tonje-a-lissandrin|tittel=Venteromsnoveller|forfattar=Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Forlaget skildrar novellene som "korte og bittersøte", med karakterar som søkjer forklaring og meining. Novella «Klorofyll» kom same år i det studentdrivne litterære tidsskriftet [https://rissblogg.wordpress.com/about/ Riss] ved NTNU. Ho vart intervjua i [[:no:Norsk_Ukeblad|Norsk Ukeblad]] (nr. 45, 2018) og [https://tara.no/ Tara] (nr. 4, 2020), som trykte novella «Barneselskap» frå debutsamlinga. Novella «Kokepunkt» vart kåra i ein skrivekonkurranse og gitt ut som e-bok ([https://publizm.no/about Publizm]).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.bokkilden.no/noveller/kokepunkt-tonje-a-lissandrin/produkt.do?produktId=198630405|tittel=Kokepunkt|forfattar=Bokkilden|språk=Bokmål|utgjevar=Bokkilden|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Diktsamlinga ''Rød sone'' (Liv forlag, 2021) byggjer på erfaringar frå Veneto under koronapandemien. Då budde ho omlag 20 kilometer frå [[:en:Vo'|Vo']], der Italias første koronadødsfall inntraff.<ref>{{Kjelde www|url=https://mailchi.mp/forlagshusetivestfold/vaarens-utgivelser-fra-forlagshuset-4736275|tittel=Vårens utgivelser fra Forlagshuset i Vestfold|forfattar=Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Artikkelkjelde|forfattar=Knut Arne Hansen, Anne Stine Sæther, Ole Løkkevik, Ingvill Dybfest Dahl|utgjevingsår=2020|url=https://www.vg.no/nyheter/i/504El6/norske-tonje-i-roed-sone-i-italia-absolutt-alt-er-preget-av-dette|tittel=Norske Tonje i «rød sone» i Italia: –⁠ Absolutt alt er preget av dette|publikasjon=VG}}</ref> Samlinga vart omtalt i [[Adresseavisen]] som ei «poetisk pandemiskildring».<ref>{{Citation|title=- Noen fastboende fikk en tåre i øyekroken da de så oss rusle rundt på Markusplassen|url=https://www.adressa.no/kultur/i/0GK8x2/noen-fastboende-fikk-en-tare-i-oyekroken-da-de-sa-oss-rusle-rundt-pa-markusplassen|website=adressa.no|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Ole Jacob|last=Hoel}}</ref> ''Brytninger'' (Liv forlag, 2023) er ei novellesamling med tjue forteljingar der blant andre [[Medusa]], [[Caravaggio]] og [[Dante Alighieri|Dante]] får stemme.<ref>{{Kjelde www|url=https://booksfromnorway.com/books/3043-refractions|tittel=Refractions|forfattar=Books from Norway|språk=Bokmål|utgjevar=Books from Norway|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Lissandrin vart intervjua om boka av ''[https://www.samtiden.no/ Samtiden]''<ref>{{Citation|title=– Jeg skriblet på alt fra servietter til baksiden av ukeblader og på innsiden av bokpermer|url=https://www.samtiden.no/bok/jeg-skriblet-pa-alt-fra-servietter-til-baksiden-av-ukeblader-og-pa-innsiden-av-bokpermer/1061415|website=Samtiden|date=2023-07-03|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO|last=Samtiden}}</ref> og [[NRK Trøndelag]].<ref>{{Citation|title=God ettermiddag Trøndelag - Distriktsprogram - Trøndelag|url=https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-troendelag/DKTL02003621|website=NRK Radio|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO}}</ref> ''Brytninger'' vart omtala som «uten tvil årets beste novellesamling» i lokalavisa Randaberg24.<ref>{{Citation|title=Uten tvil årets beste novellesamling|url=http://www.randaberg24.no/nyheter/n/0Q0W4M/aarets-beste-novellesamling|website=Randaberg24|date=2023-06-18|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Simen|last=Ingemundsen}}</ref> ''Under'' ([[Sirkel Forlag|Sirkel forlag]], 2026) er Lissandrin sin første roman.<ref>{{Citation|title=Bøker|url=https://sirkelforlag.no/boeker|website=Sirkel Forlag|accessdate=2026-10-13|language=nb}}</ref> Handlinga i romanen er knytt til [[Røros kommune|Røros]]. === Bibliografi === * ''Venteromsnoveller'', noveller, Liv forlag, 2018 * ''Rød sone'', dikt, Liv forlag, 2021 * ''Brytninger'', noveller, Liv forlag, 2023 * ''Under'', roman, Sirkel forlag, 2026 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] 8m6fbz9fltea9pse6f73dd6e752oo8j 3679334 3679332 2026-10-16T13:01:34Z ~2026-55454-26 160037 La til kategori Forfattarar frå 2000-talet 3679334 wikitext text/x-wiki '''Tonje A. Lissandrin''' ({{fødd-lua|1975 i Trondheim}}) er ein norsk forfattar<ref>{{Kjelde www|url=https://www.forfattersentrum.no/forfattere/641024460061cfddb9861608|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=Norsk forfattersentrum|språk=Bokmål|utgjevar=Norsk forfattersentrum|vitja=13. oktober 2026}}</ref> og biolog med aner frå [[Røros kommune|Røros]]. Ho er busett i [[Veneto]] i [[Italia]].<ref name=":1">{{Kjelde www|url=https://forfatterforbundet.no/2023/06/05/mot-tonje-a-lissandrin/|tittel=Møt Tonje A. Lissandrin|forfattar=Irene Zupin|språk=Bokmål|utgjevar=Forfatterforbundet, Tastaturprat|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Før ho vart forfattar tok ho graden MBA med utmerking og arbeidde som forskar i immunologi og infeksjonssykdomar.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://brukere.snl.no/60806|tittel=Forfatter Tonje K.A. Lissandrin|forfattar=Store norske leksikon, Brukerprofil|språk=Bokmål|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://orcid.org/0009-0003-1658-2658|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=ORCID|språk=engelsk|utgjevar=ORCID|vitja=16. oktober 2026}}</ref> Forfattarskapet omfatter novellesamlingane ''Venteromsnoveller'' (2018) og ''Brytninger'' (2023), diktsamlinga ''Rød sone'' (2021) og romanen ''Under'' (2026). == Bakgrunn == Lissandrin har studert og arbeidd i USA, Sveits, England, Italia og Noreg.<ref name=":1" /> Ho studerte zoologi ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet|NTNU]] i [[Trondheim]] og fekk i 1998 eit stipend for å studere ved Institutt for anatomi ved universitetet i [[Padova]].<ref>{{Kjelde www|url=https://iicoslo.esteri.it/it/gli_eventi/calendario/brytninger-con-tonje-a-lissandrin/|tittel=«Brytninger» con Tonje A. Lissandrin|forfattar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|språk=Italiensk|utgjevar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Ifølgje [[Store norske leksikon]] har ho MSc i zoologi med spesialisering i immunologi, var doktorgradsstipendiat ved universitetet i [[Lausanne]] og har MBA med utmerking frå [[London]]. Som forskar har ho arbeidd ved [[:en:Boston_University_School_of_Medicine|Boston University School of Medicine]] og [https://www.bmc.org/ Boston Medical Center], vore teamleiar for eit større tuberkuloseprosjekt under [https://hms.harvard.edu/ Harvard Medical School] og hatt ansvar for forskning på antibiotika for fleire farmasøytiske selskap i USA.<ref name=":2" /> == Forfatterskap == Lissandrin debuterte i 2018 med novellesamlinga ''Venteromsnoveller'' ([https://forlagshusetivestfold.no/nettbutikk/boker-sortert-pa-forlag/liv-forlag Liv forlag]).<ref>{{Kjelde www|url=https://forlagshusetivestfold.no/venteromsnoveller-tonje-a-lissandrin|tittel=Venteromsnoveller|forfattar=Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Forlaget skildrar novellene som "korte og bittersøte", med karakterar som søkjer forklaring og meining. Novella «Klorofyll» kom same år i det studentdrivne litterære tidsskriftet [https://rissblogg.wordpress.com/about/ Riss] ved NTNU. Ho vart intervjua i [[:no:Norsk_Ukeblad|Norsk Ukeblad]] (nr. 45, 2018) og [https://tara.no/ Tara] (nr. 4, 2020), som trykte novella «Barneselskap» frå debutsamlinga. Novella «Kokepunkt» vart kåra i ein skrivekonkurranse og gitt ut som e-bok ([https://publizm.no/about Publizm]).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.bokkilden.no/noveller/kokepunkt-tonje-a-lissandrin/produkt.do?produktId=198630405|tittel=Kokepunkt|forfattar=Bokkilden|språk=Bokmål|utgjevar=Bokkilden|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Diktsamlinga ''Rød sone'' (Liv forlag, 2021) byggjer på erfaringar frå Veneto under koronapandemien. Då budde ho omlag 20 kilometer frå [[:en:Vo'|Vo']], der Italias første koronadødsfall inntraff.<ref>{{Kjelde www|url=https://mailchi.mp/forlagshusetivestfold/vaarens-utgivelser-fra-forlagshuset-4736275|tittel=Vårens utgivelser fra Forlagshuset i Vestfold|forfattar=Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Artikkelkjelde|forfattar=Knut Arne Hansen, Anne Stine Sæther, Ole Løkkevik, Ingvill Dybfest Dahl|utgjevingsår=2020|url=https://www.vg.no/nyheter/i/504El6/norske-tonje-i-roed-sone-i-italia-absolutt-alt-er-preget-av-dette|tittel=Norske Tonje i «rød sone» i Italia: –⁠ Absolutt alt er preget av dette|publikasjon=VG}}</ref> Samlinga vart omtalt i [[Adresseavisen]] som ei «poetisk pandemiskildring».<ref>{{Citation|title=- Noen fastboende fikk en tåre i øyekroken da de så oss rusle rundt på Markusplassen|url=https://www.adressa.no/kultur/i/0GK8x2/noen-fastboende-fikk-en-tare-i-oyekroken-da-de-sa-oss-rusle-rundt-pa-markusplassen|website=adressa.no|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Ole Jacob|last=Hoel}}</ref> ''Brytninger'' (Liv forlag, 2023) er ei novellesamling med tjue forteljingar der blant andre [[Medusa]], [[Caravaggio]] og [[Dante Alighieri|Dante]] får stemme.<ref>{{Kjelde www|url=https://booksfromnorway.com/books/3043-refractions|tittel=Refractions|forfattar=Books from Norway|språk=Bokmål|utgjevar=Books from Norway|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Lissandrin vart intervjua om boka av ''[https://www.samtiden.no/ Samtiden]''<ref>{{Citation|title=– Jeg skriblet på alt fra servietter til baksiden av ukeblader og på innsiden av bokpermer|url=https://www.samtiden.no/bok/jeg-skriblet-pa-alt-fra-servietter-til-baksiden-av-ukeblader-og-pa-innsiden-av-bokpermer/1061415|website=Samtiden|date=2023-07-03|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO|last=Samtiden}}</ref> og [[NRK Trøndelag]].<ref>{{Citation|title=God ettermiddag Trøndelag - Distriktsprogram - Trøndelag|url=https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-troendelag/DKTL02003621|website=NRK Radio|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO}}</ref> ''Brytninger'' vart omtala som «uten tvil årets beste novellesamling» i lokalavisa Randaberg24.<ref>{{Citation|title=Uten tvil årets beste novellesamling|url=http://www.randaberg24.no/nyheter/n/0Q0W4M/aarets-beste-novellesamling|website=Randaberg24|date=2023-06-18|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Simen|last=Ingemundsen}}</ref> ''Under'' ([[Sirkel Forlag|Sirkel forlag]], 2026) er Lissandrin sin første roman.<ref>{{Citation|title=Bøker|url=https://sirkelforlag.no/boeker|website=Sirkel Forlag|accessdate=2026-10-13|language=nb}}</ref> Handlinga i romanen er knytt til [[Røros kommune|Røros]]. === Bibliografi === * ''Venteromsnoveller'', noveller, Liv forlag, 2018 * ''Rød sone'', dikt, Liv forlag, 2021 * ''Brytninger'', noveller, Liv forlag, 2023 * ''Under'', roman, Sirkel forlag, 2026 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Forfattarar frå 2000-talet]] k03gmlfcb9b6xv8h60hri8kq3tmv7nu 3679345 3679334 2026-10-16T14:05:18Z Ranveig 39 Tok ut lenkjer til andre nettstader. 3679345 wikitext text/x-wiki '''Tonje A. Lissandrin''' ({{fødd-lua|1975 i Trondheim}}) er ein norsk forfattar<ref>{{Kjelde www|url=https://www.forfattersentrum.no/forfattere/641024460061cfddb9861608|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=Norsk forfattersentrum|språk=Bokmål|utgjevar=Norsk forfattersentrum|vitja=13. oktober 2026}}</ref> og biolog med aner frå [[Røros kommune|Røros]]. Ho er busett i [[Veneto]] i [[Italia]].<ref name=":1">{{Kjelde www|url=https://forfatterforbundet.no/2023/06/05/mot-tonje-a-lissandrin/|tittel=Møt Tonje A. Lissandrin|forfattar=Irene Zupin|språk=Bokmål|utgjevar=Forfatterforbundet, Tastaturprat|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Før ho vart forfattar tok ho graden MBA med utmerking og arbeidde som forskar i immunologi og infeksjonssykdomar.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://brukere.snl.no/60806|tittel=Forfatter Tonje K.A. Lissandrin|forfattar=Store norske leksikon, Brukerprofil|språk=Bokmål|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://orcid.org/0009-0003-1658-2658|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=ORCID|språk=engelsk|utgjevar=ORCID|vitja=16. oktober 2026}}</ref> Forfattarskapet omfatter novellesamlingane ''Venteromsnoveller'' (2018) og ''Brytninger'' (2023), diktsamlinga ''Rød sone'' (2021) og romanen ''Under'' (2026). == Bakgrunn == Lissandrin har studert og arbeidd i USA, Sveits, England, Italia og Noreg.<ref name=":1" /> Ho studerte zoologi ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet|NTNU]] i [[Trondheim]] og fekk i 1998 eit stipend for å studere ved Institutt for anatomi ved universitetet i [[Padova]].<ref>{{Kjelde www|url=https://iicoslo.esteri.it/it/gli_eventi/calendario/brytninger-con-tonje-a-lissandrin/|tittel=«Brytninger» con Tonje A. Lissandrin|forfattar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|språk=Italiensk|utgjevar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Ifølgje [[Store norske leksikon]] har ho MSc i zoologi med spesialisering i immunologi, var doktorgradsstipendiat ved universitetet i [[Lausanne]] og har MBA med utmerking frå [[London]]. Som forskar har ho arbeidd ved Boston University School of Medicine og Boston Medical Center, vore teamleiar for eit større tuberkuloseprosjekt under Harvard Medical School og hatt ansvar for forsking på antibiotika for fleire farmasøytiske selskap i USA.<ref name=":2" /> == Forfatterskap == Lissandrin debuterte i 2018 med novellesamlinga ''Venteromsnoveller'' (Liv forlag).<ref>{{Kjelde www|url=https://forlagshusetivestfold.no/venteromsnoveller-tonje-a-lissandrin|tittel=Venteromsnoveller|forfattar=Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Forlaget skildrar novellene som "korte og bittersøte", med karakterar som søkjer forklaring og meining. Novella «Klorofyll» kom same år i det studentdrivne litterære tidsskriftet Riss ved NTNU. Ho vart intervjua i [[:no:Norsk_Ukeblad|Norsk Ukeblad]] (nr. 45, 2018) og [https://tara.no/ Tara] (nr. 4, 2020), som trykte novella «Barneselskap» frå debutsamlinga. Novella «Kokepunkt» vart kåra i ein skrivekonkurranse og gitt ut som e-bok (Publizm).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.bokkilden.no/noveller/kokepunkt-tonje-a-lissandrin/produkt.do?produktId=198630405|tittel=Kokepunkt|forfattar=Bokkilden|språk=Bokmål|utgjevar=Bokkilden|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Diktsamlinga ''Rød sone'' (Liv forlag, 2021) byggjer på erfaringar frå Veneto under koronapandemien. Då budde ho omlag 20 kilometer frå Vo', der det første koronadødsfallet i Italia inntraff.<ref>{{Kjelde www|url=https://mailchi.mp/forlagshusetivestfold/vaarens-utgivelser-fra-forlagshuset-4736275|tittel=Vårens utgivelser fra Forlagshuset i Vestfold|forfattar=Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Artikkelkjelde|forfattar=Knut Arne Hansen, Anne Stine Sæther, Ole Løkkevik, Ingvill Dybfest Dahl|utgjevingsår=2020|url=https://www.vg.no/nyheter/i/504El6/norske-tonje-i-roed-sone-i-italia-absolutt-alt-er-preget-av-dette|tittel=Norske Tonje i «rød sone» i Italia: –⁠ Absolutt alt er preget av dette|publikasjon=VG}}</ref> Samlinga vart omtalt i [[Adresseavisen]] som ei «poetisk pandemiskildring».<ref>{{Citation|title=- Noen fastboende fikk en tåre i øyekroken da de så oss rusle rundt på Markusplassen|url=https://www.adressa.no/kultur/i/0GK8x2/noen-fastboende-fikk-en-tare-i-oyekroken-da-de-sa-oss-rusle-rundt-pa-markusplassen|website=adressa.no|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Ole Jacob|last=Hoel}}</ref> ''Brytninger'' (Liv forlag, 2023) er ei novellesamling med tjue forteljingar der blant andre [[Medusa]], [[Caravaggio]] og [[Dante Alighieri|Dante]] får stemme.<ref>{{Kjelde www|url=https://booksfromnorway.com/books/3043-refractions|tittel=Refractions|forfattar=Books from Norway|språk=Bokmål|utgjevar=Books from Norway|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Lissandrin vart intervjua om boka av ''Samtiden''<ref>{{Citation|title=– Jeg skriblet på alt fra servietter til baksiden av ukeblader og på innsiden av bokpermer|url=https://www.samtiden.no/bok/jeg-skriblet-pa-alt-fra-servietter-til-baksiden-av-ukeblader-og-pa-innsiden-av-bokpermer/1061415|website=Samtiden|date=2023-07-03|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO|last=Samtiden}}</ref> og [[NRK Trøndelag]].<ref>{{Citation|title=God ettermiddag Trøndelag - Distriktsprogram - Trøndelag|url=https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-troendelag/DKTL02003621|website=NRK Radio|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO}}</ref> ''Brytninger'' vart omtala som «uten tvil årets beste novellesamling» i lokalavisa Randaberg24.<ref>{{Citation|title=Uten tvil årets beste novellesamling|url=http://www.randaberg24.no/nyheter/n/0Q0W4M/aarets-beste-novellesamling|website=Randaberg24|date=2023-06-18|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Simen|last=Ingemundsen}}</ref> ''Under'' ([[Sirkel Forlag|Sirkel forlag]], 2026) er Lissandrin sin første roman.<ref>{{Citation|title=Bøker|url=https://sirkelforlag.no/boeker|website=Sirkel Forlag|accessdate=2026-10-13|language=nb}}</ref> Handlinga i romanen er knytt til [[Røros kommune|Røros]]. === Bibliografi === * ''Venteromsnoveller'', noveller, Liv forlag, 2018 * ''Rød sone'', dikt, Liv forlag, 2021 * ''Brytninger'', noveller, Liv forlag, 2023 * ''Under'', roman, Sirkel forlag, 2026 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Forfattarar frå 2000-talet]] spyaoswwbjiuokjinwx1q2lhkdow34r 3679347 3679345 2026-10-16T14:05:37Z Ranveig 39 Rett. 3679347 wikitext text/x-wiki '''Tonje A. Lissandrin''' ({{fødd-lua|1975 i Trondheim}}) er ein norsk forfattar<ref>{{Kjelde www|url=https://www.forfattersentrum.no/forfattere/641024460061cfddb9861608|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=Norsk forfattersentrum|språk=Bokmål|utgjevar=Norsk forfattersentrum|vitja=13. oktober 2026}}</ref> og biolog med aner frå [[Røros kommune|Røros]]. Ho er busett i [[Veneto]] i [[Italia]].<ref name=":1">{{Kjelde www|url=https://forfatterforbundet.no/2023/06/05/mot-tonje-a-lissandrin/|tittel=Møt Tonje A. Lissandrin|forfattar=Irene Zupin|språk=Bokmål|utgjevar=Forfatterforbundet, Tastaturprat|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Før ho vart forfattar tok ho graden MBA med utmerking og arbeidde som forskar i immunologi og infeksjonssykdomar.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://brukere.snl.no/60806|tittel=Forfatter Tonje K.A. Lissandrin|forfattar=Store norske leksikon, Brukerprofil|språk=Bokmål|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://orcid.org/0009-0003-1658-2658|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=ORCID|språk=engelsk|utgjevar=ORCID|vitja=16. oktober 2026}}</ref> Forfattarskapet omfatter novellesamlingane ''Venteromsnoveller'' (2018) og ''Brytninger'' (2023), diktsamlinga ''Rød sone'' (2021) og romanen ''Under'' (2026). == Bakgrunn == Lissandrin har studert og arbeidd i USA, Sveits, England, Italia og Noreg.<ref name=":1" /> Ho studerte zoologi ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet|NTNU]] i [[Trondheim]] og fekk i 1998 eit stipend for å studere ved Institutt for anatomi ved universitetet i [[Padova]].<ref>{{Kjelde www|url=https://iicoslo.esteri.it/it/gli_eventi/calendario/brytninger-con-tonje-a-lissandrin/|tittel=«Brytninger» con Tonje A. Lissandrin|forfattar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|språk=Italiensk|utgjevar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Ifølgje [[Store norske leksikon]] har ho MSc i zoologi med spesialisering i immunologi, var doktorgradsstipendiat ved universitetet i [[Lausanne]] og har MBA med utmerking frå [[London]]. Som forskar har ho arbeidd ved Boston University School of Medicine og Boston Medical Center, vore teamleiar for eit større tuberkuloseprosjekt under Harvard Medical School og hatt ansvar for forsking på antibiotika for fleire farmasøytiske selskap i USA.<ref name=":2" /> == Forfattarskap == Lissandrin debuterte i 2018 med novellesamlinga ''Venteromsnoveller'' (Liv forlag).<ref>{{Kjelde www|url=https://forlagshusetivestfold.no/venteromsnoveller-tonje-a-lissandrin|tittel=Venteromsnoveller|forfattar=Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Forlaget skildrar novellene som "korte og bittersøte", med karakterar som søkjer forklaring og meining. Novella «Klorofyll» kom same år i det studentdrivne litterære tidsskriftet Riss ved NTNU. Ho vart intervjua i [[:no:Norsk_Ukeblad|Norsk Ukeblad]] (nr. 45, 2018) og [https://tara.no/ Tara] (nr. 4, 2020), som trykte novella «Barneselskap» frå debutsamlinga. Novella «Kokepunkt» vart kåra i ein skrivekonkurranse og gitt ut som e-bok (Publizm).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.bokkilden.no/noveller/kokepunkt-tonje-a-lissandrin/produkt.do?produktId=198630405|tittel=Kokepunkt|forfattar=Bokkilden|språk=Bokmål|utgjevar=Bokkilden|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Diktsamlinga ''Rød sone'' (Liv forlag, 2021) byggjer på erfaringar frå Veneto under koronapandemien. Då budde ho omlag 20 kilometer frå Vo', der det første koronadødsfallet i Italia inntraff.<ref>{{Kjelde www|url=https://mailchi.mp/forlagshusetivestfold/vaarens-utgivelser-fra-forlagshuset-4736275|tittel=Vårens utgivelser fra Forlagshuset i Vestfold|forfattar=Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Artikkelkjelde|forfattar=Knut Arne Hansen, Anne Stine Sæther, Ole Løkkevik, Ingvill Dybfest Dahl|utgjevingsår=2020|url=https://www.vg.no/nyheter/i/504El6/norske-tonje-i-roed-sone-i-italia-absolutt-alt-er-preget-av-dette|tittel=Norske Tonje i «rød sone» i Italia: –⁠ Absolutt alt er preget av dette|publikasjon=VG}}</ref> Samlinga vart omtalt i [[Adresseavisen]] som ei «poetisk pandemiskildring».<ref>{{Citation|title=- Noen fastboende fikk en tåre i øyekroken da de så oss rusle rundt på Markusplassen|url=https://www.adressa.no/kultur/i/0GK8x2/noen-fastboende-fikk-en-tare-i-oyekroken-da-de-sa-oss-rusle-rundt-pa-markusplassen|website=adressa.no|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Ole Jacob|last=Hoel}}</ref> ''Brytninger'' (Liv forlag, 2023) er ei novellesamling med tjue forteljingar der blant andre [[Medusa]], [[Caravaggio]] og [[Dante Alighieri|Dante]] får stemme.<ref>{{Kjelde www|url=https://booksfromnorway.com/books/3043-refractions|tittel=Refractions|forfattar=Books from Norway|språk=Bokmål|utgjevar=Books from Norway|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Lissandrin vart intervjua om boka av ''Samtiden''<ref>{{Citation|title=– Jeg skriblet på alt fra servietter til baksiden av ukeblader og på innsiden av bokpermer|url=https://www.samtiden.no/bok/jeg-skriblet-pa-alt-fra-servietter-til-baksiden-av-ukeblader-og-pa-innsiden-av-bokpermer/1061415|website=Samtiden|date=2023-07-03|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO|last=Samtiden}}</ref> og [[NRK Trøndelag]].<ref>{{Citation|title=God ettermiddag Trøndelag - Distriktsprogram - Trøndelag|url=https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-troendelag/DKTL02003621|website=NRK Radio|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO}}</ref> ''Brytninger'' vart omtala som «uten tvil årets beste novellesamling» i lokalavisa Randaberg24.<ref>{{Citation|title=Uten tvil årets beste novellesamling|url=http://www.randaberg24.no/nyheter/n/0Q0W4M/aarets-beste-novellesamling|website=Randaberg24|date=2023-06-18|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Simen|last=Ingemundsen}}</ref> ''Under'' ([[Sirkel Forlag|Sirkel forlag]], 2026) er Lissandrin sin første roman.<ref>{{Citation|title=Bøker|url=https://sirkelforlag.no/boeker|website=Sirkel Forlag|accessdate=2026-10-13|language=nb}}</ref> Handlinga i romanen er knytt til [[Røros kommune|Røros]]. == Bibliografi == * ''Venteromsnoveller'', noveller, Liv forlag, 2018 * ''Rød sone'', dikt, Liv forlag, 2021 * ''Brytninger'', noveller, Liv forlag, 2023 * ''Under'', roman, Sirkel forlag, 2026 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Forfattarar frå 2000-talet]] p54eu0dbcgzidsurdlggyclormn6a8i 3679348 3679347 2026-10-16T14:07:55Z Ranveig 39 Ref-flikk 3679348 wikitext text/x-wiki '''Tonje A. Lissandrin''' ({{fødd-lua|1975 i Trondheim}}) er ein norsk forfattar<ref>{{Kjelde www|url=https://www.forfattersentrum.no/forfattere/641024460061cfddb9861608|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=Norsk forfattersentrum|språk=Bokmål|utgjevar=Norsk forfattersentrum|vitja=13. oktober 2026}}</ref> og biolog med aner frå [[Røros kommune|Røros]]. Ho er busett i [[Veneto]] i [[Italia]].<ref name=":1">{{Kjelde www|url=https://forfatterforbundet.no/2023/06/05/mot-tonje-a-lissandrin/|tittel=Møt Tonje A. Lissandrin|forfattar=Irene Zupin|språk=Bokmål|utgjevar=Forfatterforbundet, Tastaturprat|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Før ho vart forfattar tok ho graden MBA med utmerking og arbeidde som forskar i immunologi og infeksjonssykdomar.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://brukere.snl.no/60806|tittel=Forfatter Tonje K.A. Lissandrin|forfattar=Store norske leksikon, Brukerprofil|språk=Bokmål|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://orcid.org/0009-0003-1658-2658|tittel=Tonje A. Lissandrin|språk=engelsk|utgjevar=ORCID|vitja=16. oktober 2026}}</ref> Forfattarskapet omfatter novellesamlingane ''Venteromsnoveller'' (2018) og ''Brytninger'' (2023), diktsamlinga ''Rød sone'' (2021) og romanen ''Under'' (2026). == Bakgrunn == Lissandrin har studert og arbeidd i USA, Sveits, England, Italia og Noreg.<ref name=":1" /> Ho studerte zoologi ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet|NTNU]] i [[Trondheim]] og fekk i 1998 eit stipend for å studere ved Institutt for anatomi ved universitetet i [[Padova]].<ref>{{Kjelde www|url=https://iicoslo.esteri.it/it/gli_eventi/calendario/brytninger-con-tonje-a-lissandrin/|tittel=«Brytninger» con Tonje A. Lissandrin|språk=Italiensk|utgjevar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Ifølgje [[Store norske leksikon]] har ho MSc i zoologi med spesialisering i immunologi, var doktorgradsstipendiat ved universitetet i [[Lausanne]] og har MBA med utmerking frå [[London]]. Som forskar har ho arbeidd ved Boston University School of Medicine og Boston Medical Center, vore teamleiar for eit større tuberkuloseprosjekt under Harvard Medical School og hatt ansvar for forsking på antibiotika for fleire farmasøytiske selskap i USA.<ref name=":2" /> == Forfattarskap == Lissandrin debuterte i 2018 med novellesamlinga ''Venteromsnoveller'' (Liv forlag).<ref>{{Kjelde www|url=https://forlagshusetivestfold.no/venteromsnoveller-tonje-a-lissandrin|tittel=Venteromsnoveller|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Forlaget skildrar novellene som "korte og bittersøte", med karakterar som søkjer forklaring og meining. Novella «Klorofyll» kom same år i det studentdrivne litterære tidsskriftet Riss ved NTNU. Ho vart intervjua i [[:no:Norsk_Ukeblad|Norsk Ukeblad]] (nr. 45, 2018) og [https://tara.no/ Tara] (nr. 4, 2020), som trykte novella «Barneselskap» frå debutsamlinga. Novella «Kokepunkt» vart kåra i ein skrivekonkurranse og gitt ut som e-bok (Publizm).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.bokkilden.no/noveller/kokepunkt-tonje-a-lissandrin/produkt.do?produktId=198630405|tittel=Kokepunkt|språk=Bokmål|utgjevar=Bokkilden|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Diktsamlinga ''Rød sone'' (Liv forlag, 2021) byggjer på erfaringar frå Veneto under koronapandemien. Då budde ho omlag 20 kilometer frå Vo', der det første koronadødsfallet i Italia inntraff.<ref>{{Kjelde www|url=https://mailchi.mp/forlagshusetivestfold/vaarens-utgivelser-fra-forlagshuset-4736275|tittel=Vårens utgivelser fra Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{kjelde www|forfattar=Knut Arne Hansen|forfattar2=Anne Stine Sæther|forfattar3= Ole Løkkevik|forfattar4= Ingvill Dybfest Dahl|utgjevingsår=2020|url=https://www.vg.no/nyheter/i/504El6/norske-tonje-i-roed-sone-i-italia-absolutt-alt-er-preget-av-dette|tittel=Norske Tonje i «rød sone» i Italia: –⁠ Absolutt alt er preget av dette|publikasjon=VG}}</ref> Samlinga vart omtalt i [[Adresseavisen]] som ei «poetisk pandemiskildring».<ref>{{Citation|title=- Noen fastboende fikk en tåre i øyekroken da de så oss rusle rundt på Markusplassen|url=https://www.adressa.no/kultur/i/0GK8x2/noen-fastboende-fikk-en-tare-i-oyekroken-da-de-sa-oss-rusle-rundt-pa-markusplassen|website=adressa.no|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Ole Jacob|last=Hoel}}</ref> ''Brytninger'' (Liv forlag, 2023) er ei novellesamling med tjue forteljingar der blant andre [[Medusa]], [[Caravaggio]] og [[Dante Alighieri|Dante]] får stemme.<ref>{{Kjelde www|url=https://booksfromnorway.com/books/3043-refractions|tittel=Refractions|språk=en|verk=Books from Norway|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Lissandrin vart intervjua om boka av ''Samtiden''<ref>{{Citation|title=– Jeg skriblet på alt fra servietter til baksiden av ukeblader og på innsiden av bokpermer|url=https://www.samtiden.no/bok/jeg-skriblet-pa-alt-fra-servietter-til-baksiden-av-ukeblader-og-pa-innsiden-av-bokpermer/1061415|website=Samtiden|date=2023-07-03|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO|last=Samtiden}}</ref> og [[NRK Trøndelag]].<ref>{{Citation|title=God ettermiddag Trøndelag - Distriktsprogram - Trøndelag|url=https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-troendelag/DKTL02003621|website=NRK Radio|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO}}</ref> ''Brytninger'' vart omtala som «uten tvil årets beste novellesamling» i lokalavisa Randaberg24.<ref>{{Citation|title=Uten tvil årets beste novellesamling|url=http://www.randaberg24.no/nyheter/n/0Q0W4M/aarets-beste-novellesamling|website=Randaberg24|date=2023-06-18|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Simen|last=Ingemundsen}}</ref> ''Under'' ([[Sirkel Forlag|Sirkel forlag]], 2026) er Lissandrin sin første roman.<ref>{{Citation|title=Bøker|url=https://sirkelforlag.no/boeker|website=Sirkel Forlag|accessdate=2026-10-13|language=nb}}</ref> Handlinga i romanen er knytt til [[Røros kommune|Røros]]. == Bibliografi == * ''Venteromsnoveller'', noveller, Liv forlag, 2018 * ''Rød sone'', dikt, Liv forlag, 2021 * ''Brytninger'', noveller, Liv forlag, 2023 * ''Under'', roman, Sirkel forlag, 2026 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Forfattarar frå 2000-talet]] 1jobfpzxgg2avgt45ljtzmuw594wwdr 0 435543 3679396 3679288 2026-10-17T07:33:45Z Migne 2086 /* Individuelt */ 3679396 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2017-sesongen''' omfatta 28 individuelle tevlingar og 4 stafettar. Tevlingane tok til 26. november 2016 og vart avslutta 19. mars 2017. Dei individuelle renna bestod av tre 10 kilometerar, seks 15 km, ein 20 km, tre tremiler og ei femmil, nokre forfylgjings-renn, samt ti sprint-tevlingar. To av stafettane var på 4 x 7,5 km og to var vekslingsstafettar. Renna fann stad i Ruka i Finland, Lillehammer, Drammen og Oslo i Noreg, [[Davos]] og [[Val Müstair]] i Sveits, La Clusaz i Frankrike, [[Oberstdorf]] i Tyskland, Toblach og [[Val di Fiemme]] i Italia, [[Pyeongchang]] i Sør-Korea, [[Otepää]] i Estland, [[Ulricehamn]] og [[Falun]] i Sverige, [[Québec]] i Canada. Norske [[Martin Sundby]] forsvarte fyrsteplassen i turneringa og tok sin tredje triumf i verdscupen. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng !! Sigrar |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Martin Sundby]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1626 || 5 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 ||align="left"| [[Sergej Ustjugov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 1176 || 6 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 || align="left"| [[Alex Harvey]] || align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 1128 || 2 |- | 4 ||align="left"| [[Johannes Klæbo]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 884 || 2 |- | 5 ||align="left"| [[Matti Heikkinen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 869 |- | 6 ||align="left"| [[Marcus Hellner]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 815 || 1 |- | 7 || align="left" | [[Dario Cologna]] || align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} || 788 |- | 8 ||align="left"| [[Niklas Dyrhaug]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 758 |- | 9 ||align="left"| [[Sjur Røthe]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 673 |- | 10 ||align="left"| [[Finn Hågen Krogh]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 660 || 1 |- | 11 ||align="left"| [[Emil Iversen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 653 || 1 |- | 12 ||align="left"| [[Hans Christer Holund]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 593 |- | 13 || align="left"| [[Maurice Manificat]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 584 || 1 |- | 14 ||align="left"| [[Iivo Niskanen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 567 || 1 |- | 15 ||align="left"| Aleksandr Bessmertnykh ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 512 |- | 15 ||align="left"| Sindre Skar || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 290 || 1 |- | 15 ||align="left"| [[Simen Krüger]] || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 482 |- | 18 ||align="left"| [[Didrik Tønseth]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 476 |- | 19 ||align="left"| Andrej Larkov ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 469 |- | 20 ||align="left"| [[Pål Golberg]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 449 || 1 |- | 21 ||align="left"| [[Calle Halfvarsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 431 || 2 |- | 22 ||align="left"| [[Federico Pellegrino]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 430 || 1 |- | 23 ||align="left"| Andrew Musgrave || align="left"| {{flagg|Storbritannia|lenke}} || 412 |- | 24 || align="left"| Jean-Marc Gaillard || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 276 |- | 25 ||align="left"| Francesco De Fabiani || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 265 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2016/17|Skilanglauf-Weltcup 2016/17]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2026.'' {{refslutt}} cueekzkzzfsuanaupdtsbsvxrqk8f9h 3679459 3679396 2026-10-17T09:39:52Z Migne 2086 3679459 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2017-sesongen''' omfatta 28 individuelle tevlingar og 4 stafettar. Tevlingane tok til 26. november 2016 og vart avslutta 19. mars 2017. Dei individuelle renna bestod av tre 10 kilometerar, seks 15 km, ein 20 km, tre tremiler og ei femmil, nokre forfylgjings-renn, samt ti sprint-tevlingar. To av stafettane var på 4 x 7,5 km og to var vekslingsstafettar. Renna fann stad i Ruka i Finland, Lillehammer, Drammen og Oslo i Noreg, [[Davos]] og [[Val Müstair]] i Sveits, La Clusaz i Frankrike, [[Oberstdorf]] i Tyskland, Toblach og [[Val di Fiemme]] i Italia, [[Pyeongchang]] i Sør-Korea, [[Otepää]] i Estland, [[Ulricehamn]] og [[Falun]] i Sverige, [[Québec]] i Canada. Norske [[Martin Sundby]] forsvarte fyrsteplassen i turneringa og tok sin tredje triumf i verdscupen. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng !! Sigrar |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Martin Sundby]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1626 || 5 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 ||align="left"| [[Sergej Ustjugov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 1176 || 6 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 || align="left"| [[Alex Harvey]] || align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 1128 || 2 |- | 4 ||align="left"| [[Johannes Klæbo]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 884 || 2 |- | 5 ||align="left"| [[Matti Heikkinen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 869 |- | 6 ||align="left"| [[Marcus Hellner]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 815 || 1 |- | 7 || align="left" | [[Dario Cologna]] || align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} || 788 |- | 8 ||align="left"| [[Niklas Dyrhaug]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 758 |- | 9 ||align="left"| [[Sjur Røthe]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 673 |- | 10 ||align="left"| [[Finn Hågen Krogh]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 660 || 1 |- | 11 ||align="left"| [[Emil Iversen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 653 || 1 |- | 12 ||align="left"| [[Hans Christer Holund]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 593 |- | 13 || align="left"| [[Maurice Manificat]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 584 || 1 |- | 14 ||align="left"| [[Iivo Niskanen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 567 || 1 |- | 15 ||align="left"| Aleksandr Bessmertnykh ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 512 |- | 16 ||align="left"| Sindre Skar || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 290 || 1 |- | 17 ||align="left"| [[Simen Krüger]] || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 482 |- | 18 ||align="left"| [[Didrik Tønseth]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 476 |- | 19 ||align="left"| [[Andrej Larkov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 469 |- | 20 ||align="left"| [[Pål Golberg]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 449 || 1 |- | 21 ||align="left"| [[Calle Halfvarsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 431 || 2 |- | 22 ||align="left"| [[Federico Pellegrino]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 430 || 1 |- | 23 ||align="left"| Andrew Musgrave || align="left"| {{flagg|Storbritannia|lenke}} || 412 |- | 24 || align="left"| Jean-Marc Gaillard || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 276 |- | 25 ||align="left"| Francesco De Fabiani || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 265 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2016/17|Skilanglauf-Weltcup 2016/17]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Verdscupen i langrenn|2017]] [[Kategori:Sport i 2017]] ea94yked4kqyjsdbrr93ebg71s5qdd5 14 435544 3679317 2026-10-16T12:02:51Z Johshh 122989 Oppretta sida med «[[Kategori:Sosialisme|Noreg]]» 3679317 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Sosialisme|Noreg]] o9sudyv9b66z7wvebf7ptvfo1hd0xh0 3679446 3679317 2026-10-17T08:51:42Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Norsk politikk]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3679446 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Sosialisme|Noreg]] [[Kategori:Norsk politikk]] bav1lcv0361p2pvb66kl3euv44ffss9 2 435545 3679357 2026-10-16T15:58:35Z Johshh 122989 Oppretta sida med «/** * Tilleggsfunksjon som legger til ekstra knapper i redigeringsvinduet. Stort * sett kopiert og oppdatert fra MediaWiki:Common.js: * https://no.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&oldid=23668428 * * @author Jeblad * @author Jon Harald Søby * * @version 1.0.1 (2023-06-30) */ ( function() { if ( !mw.user.options.get( 'usebetatoolbar' ) ) { return; } if ( [ 'edit', 'submit' ].indexOf( mw.config.get( 'wgAction' ) ) !== -1 ) { /* Helpe…» 3679357 javascript text/javascript /** * Tilleggsfunksjon som legger til ekstra knapper i redigeringsvinduet. Stort * sett kopiert og oppdatert fra MediaWiki:Common.js: * https://no.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&oldid=23668428 * * @author Jeblad * @author Jon Harald Søby * * @version 1.0.1 (2023-06-30) */ ( function() { if ( !mw.user.options.get( 'usebetatoolbar' ) ) { return; } if ( [ 'edit', 'submit' ].indexOf( mw.config.get( 'wgAction' ) ) !== -1 ) { /* Helper functions to avoid parser-related problems */ // build complete label var label = function (msg, txt, before, after) { var str = ''; if (before === undefined ? true : before) str += "{" + "{"; str += msg; if (after === undefined ? true : after) str += "}" + "}"; if (txt) str += " – " + txt; return str; }; // build pre-parts of templates var pre = function (msg, txt, before) { var str = ''; if (before === undefined ? true : before) str += "{" + "{"; str += msg; if (txt) str += txt; return str; }; // build peri parts of templates var peri = function (msg, txt, before, after) { var str = ''; if (before === undefined ? true : before) str += "{" + "{"; str += msg; if (txt) str += txt; if (after === undefined ? true : after) str += "}" + "}"; return str; }; // get timestamp for templates var now = new Date(); var timestamp = now.getUTCFullYear() + '-' + (now.getUTCMonth()<9 ? '0' : '') + (now.getUTCMonth()+1) + '-' + (now.getUTCDate()<9 ? '0' : '') + now.getUTCDate(); // Add a hook handler. mw.hook( 'wikiEditor.toolbarReady' ).add( function ( $textarea ) { /* Knapper i hovedmenyen */ $textarea.wikiEditor( 'addToToolbar', { section: 'main', group: 'format', tools: { quote: { label: 'Anførselstegn', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ac/Norwegian_quote_sign.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '«', post: '»' } } }, link: { label: 'Klammeparenteser', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Norwegian_link_sign.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '[[', post: ']]' } } }, template: { label: 'Krøllparenteser', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Norwegian_template_sign.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '{' + '{', post: '}' + '}' } } }, ndash: { label: 'Tankestrek', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/49/Toolbaricon_en_dash.png', action: { type: 'replace', options: { pre: '–', } } } } } ); /* Knapper/funksjoner under «Avansert» */ $textarea.wikiEditor( 'addToToolbar', { section: 'advanced', group: 'format', tools: { strikethrough: { label: 'Gjennomstrykning', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f9/Toolbaricon_regular_S_stroke.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '<s>', post: '</s>' } } } } } ); $textarea.wikiEditor( 'addToToolbar', { section: 'advanced', groups: { heading: { tools: { heading: { label: 'Vedlikehold', type: 'select', list: { 'template-neutral': { label: label( 'Nøytralitet', 'artikkelen gir ikke en nøytral framstilling' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Nøytralitet', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-verifiable': { label: label( 'Verifiserbar', 'artikkelen er ikke verifiserbar' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Verifiserbar', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-research': { label: label( 'Forskning', 'artikkelen inneholder original forskning' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Forskning', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-accuracy': { label: label( 'Nøyaktighet', 'artikkelen har ikke en nøyaktig framstilling' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Nøyaktighet', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-spelling': { label: label( 'Språkvask', 'språket i artikkelen trenger gjennomgang' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Språkvask', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-wikify': { label: label( 'Wikifisering', 'artikkelen trenger wikifisering' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Wikifisering', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-wip': { label: label( 'Arbeid pågår', 'artikkelen er under arbeid' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Arbeid pågår', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } } } } } } } } ); $textarea.wikiEditor( 'addToToolbar', { section: 'advanced', groups: { heading: { tools: { heading: { label: 'Maler', type: 'select', list: { 'template-columns' : { label: label( 'kolonner', 'etterfølgende liste fordeles over flere kolonner' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'kolonner', '|' ), post: '}}', ownline: true } } }, 'template-sorted-columns' : { label: label( 'sorterte kolonner', 'etterfølgende liste fordeles over flere sorterbare kolonner' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre('sorterte kolonner', '|tittel='), post: '}}', ownline: true } } }, 'template-nowrap' : { label: label( 'nowrap', 'hindre linjeskift i tekst og tall' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'nowrap', '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-formatnum' : { label: label( 'formatnum', 'tall med mellomrom og desimalkomma' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'formatnum', ':' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-defaultsort' : { label: label( 'STANDARDSORTERING', 'sortering på etternavn og lignende' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'STANDARDSORTERING', ':' ), post: '}}', ownline: false } } } } } } } } }); $textarea.wikiEditor( 'addToToolbar', { section: 'advanced', groups: { heading: { tools: { heading: { label: 'Avsnitt', type: 'select', list: { 'titles-see-also' : { label: '== Se også == – interne lenker til andre prosjekter', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '== Se også ==', ownline: true } } }, 'titles-notes' : { label: '== Fotnoter == – oppgitte noter i teksten', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '== Fotnoter ==\n<references group="lower-alpha"/>\n', ownline: true } } }, 'titles-references' : { label: '== Referanser == – oppgitte referanser i teksten', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '== Referanser ==\n<references/>\n', ownline: true } } }, 'titles-literature' : { label: '== Litteratur == – oppgitt litteratur', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '== Litteratur ==', ownline: true } } }, 'titles-links' : { label: '== Eksterne lenker == – lenker til nettsteder', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "== Eksterne lenker ==\n* {{Offisielle lenker}}\n", ownline: true } } } } } } } } } ); } ); } } )(); kqy7d7t29booq418nmyqal2y46atmkv 3679358 3679357 2026-10-16T16:01:27Z Johshh 122989 3679358 javascript text/javascript /** * Tilleggsfunksjon som legger til ekstra knapper i redigeringsvinduet. Stort * sett kopiert og oppdatert fra MediaWiki:Common.js: * https://no.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&oldid=23668428 * * @author Jeblad * @author Jon Harald Søby * * @version 1.0.1 (2023-06-30) */ ( function() { if ( !mw.user.options.get( 'usebetatoolbar' ) ) { return; } if ( [ 'edit', 'submit' ].indexOf( mw.config.get( 'wgAction' ) ) !== -1 ) { /* Helper functions to avoid parser-related problems */ // build complete label var label = function (msg, txt, before, after) { var str = ''; if (before === undefined ? true : before) str += "{" + "{"; str += msg; if (after === undefined ? true : after) str += "}" + "}"; if (txt) str += " – " + txt; return str; }; // build pre-parts of templates var pre = function (msg, txt, before) { var str = ''; if (before === undefined ? true : before) str += "{" + "{"; str += msg; if (txt) str += txt; return str; }; // build peri parts of templates var peri = function (msg, txt, before, after) { var str = ''; if (before === undefined ? true : before) str += "{" + "{"; str += msg; if (txt) str += txt; if (after === undefined ? true : after) str += "}" + "}"; return str; }; // get timestamp for templates var now = new Date(); var timestamp = now.getUTCFullYear() + '-' + (now.getUTCMonth()<9 ? '0' : '') + (now.getUTCMonth()+1) + '-' + (now.getUTCDate()<9 ? '0' : '') + now.getUTCDate(); // Add a hook handler. mw.hook( 'wikiEditor.toolbarReady' ).add( function ( $textarea ) { /* Knapper i hovedmenyen */ $textarea.wikiEditor( 'addToToolbar', { section: 'main', group: 'format', tools: { quote: { label: 'Anførselstegn', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ac/Norwegian_quote_sign.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '«', post: '»' } } }, link: { label: 'Klammeparenteser', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Norwegian_link_sign.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '[[', post: ']]' } } }, template: { label: 'Krøllparenteser', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Norwegian_template_sign.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '{' + '{', post: '}' + '}' } } }, ndash: { label: 'Tankestrek', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/49/Toolbaricon_en_dash.png', action: { type: 'replace', options: { pre: '–', } } } } } ); /* Knapper/funksjoner under «Avansert» */ $textarea.wikiEditor( 'addToToolbar', { section: 'advanced', group: 'format', tools: { strikethrough: { label: 'Gjennomstrykning', type: 'button', icon: '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f9/Toolbaricon_regular_S_stroke.png', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '<s>', post: '</s>' } } } } } ); $textarea.wikiEditor( 'addToToolbar', { section: 'advanced', groups: { heading: { tools: { heading: { label: 'Vedlikehold', type: 'select', list: { 'template-neutral': { label: label( 'Nøytralitet', 'artikkelen gir ikke en nøytral framstilling' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Nøytralitet', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-verifiable': { label: label( 'Verifiserbar', 'artikkelen er ikke verifiserbar' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Verifiserbar', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-research': { label: label( 'Forskning', 'artikkelen inneholder original forskning' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Forskning', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-accuracy': { label: label( 'Nøyaktighet', 'artikkelen har ikke en nøyaktig framstilling' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Nøyaktighet', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-spelling': { label: label( 'Språkvask', 'språket i artikkelen trenger gjennomgang' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Språkvask', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-wikify': { label: label( 'Wikifisering', 'artikkelen trenger wikifisering' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Wikifisering', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-wip': { label: label( 'Arbeid pågår', 'artikkelen er under arbeid' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'Arbeid pågår', '|ts=' + timestamp + '|' ), post: '}}', ownline: false } } } } } } } } } ); $textarea.wikiEditor( 'addToToolbar', { section: 'advanced', groups: { heading: { tools: { heading: { label: 'Maler', type: 'select', list: { 'template-columns' : { label: label( 'kolonner', 'etterfølgende liste fordeles over flere kolonner' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'kolonner', '|' ), post: '}}', ownline: true } } }, 'template-sorted-columns' : { label: label( 'sorterte kolonner', 'etterfølgende liste fordeles over flere sorterbare kolonner' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre('sorterte kolonner', '|tittel='), post: '}}', ownline: true } } }, 'template-nowrap' : { label: label( 'nowrap', 'hindre linjeskift i tekst og tall' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'nowrap', '|' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-formatnum' : { label: label( 'formatnum', 'tall med mellomrom og desimalkomma' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'formatnum', ':' ), post: '}}', ownline: false } } }, 'template-defaultsort' : { label: label( 'STANDARDSORTERING', 'sortering på etternavn og lignende' ), action: { type: 'encapsulate', options: { pre: pre( 'STANDARDSORTERING', ':' ), post: '}}', ownline: false } } } } } } } } }); $textarea.wikiEditor( 'addToToolbar', { section: 'advanced', groups: { heading: { tools: { heading: { label: 'Avsnitt', type: 'select', list: { 'titles-see-also' : { label: '== Sjå òg == – interne lenker til andre prosjekter', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '== Sjå òg ==', ownline: true } } }, 'titles-notes' : { label: '== Fotnoter == – oppgitte noter i teksten', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '== Fotnoter ==\n<references group="lower-alpha"/>\n', ownline: true } } }, 'titles-references' : { label: '== Kjelder == – oppgitte referanser i teksten', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '== Kjelder ==\n{{fotnoteliste}}\n', ownline: true } } }, 'titles-literature' : { label: '== Litteratur == – oppgitt litteratur', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: '== Litteratur ==', ownline: true } } }, 'titles-links' : { label: '== Bakgrunnsstoff == – lenker til nettsteder', action: { type: 'encapsulate', options: { pre: "== Bakgrunnsstoff ==\n* {{commonskat}}{{offisiell nettstad}}\n", ownline: true } } } } } } } } } ); } ); } } )(); mjsqsczk76q1x86v0s06yy92n9znfv4 0 435546 3679392 2026-10-17T07:06:12Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Verdscupen i langrenn for menn i 2018-sesongen''' omfatta 27 individuelle tevlingar og ein vekslingsstafett. Tevlingane tok til 24. november 2017 og vart avslutta 18. mars 2018. Dei individuelle renna bestod av ti 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fem forfylgjings-renn, samt ti sprint-tevlingar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, Lillehammer, Drammen og Oslo i Noreg, [[Davos]] og [[Lenzerheide]] i Sveits, Toblach og [[Val di Fiemme]] i Italia, …» 3679392 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2018-sesongen''' omfatta 27 individuelle tevlingar og ein vekslingsstafett. Tevlingane tok til 24. november 2017 og vart avslutta 18. mars 2018. Dei individuelle renna bestod av ti 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fem forfylgjings-renn, samt ti sprint-tevlingar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, Lillehammer, Drammen og Oslo i Noreg, [[Davos]] og [[Lenzerheide]] i Sveits, Toblach og [[Val di Fiemme]] i Italia, [[Oberstdorf]] og [[Dresden]] i Tyskland, [[Planica]] i [Slovenia]], [[Seefeld in Tirol]] i Austerrike, [[Falun]] i Sverige. Norske [[Johannes Klæbo]] gjekk til topps i turneringa for fyrste gong. Dei tidlegare verdscupvinnarane [[Dario Cologna]] og [[Martin Sundby]] kom på andre- og tredjeplass. o3q7qyxrarkl72zzw3p4kwgxac0lpjg 3679393 3679392 2026-10-17T07:31:30Z Migne 2086 3679393 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2018-sesongen''' omfatta 27 individuelle tevlingar og ein vekslingsstafett. Tevlingane tok til 24. november 2017 og vart avslutta 18. mars 2018. Dei individuelle renna bestod av ti 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fem forfylgjings-renn, samt ti sprint-tevlingar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, Lillehammer, Drammen og Oslo i Noreg, [[Davos]] og [[Lenzerheide]] i Sveits, Toblach og [[Val di Fiemme]] i Italia, [[Oberstdorf]] og [[Dresden]] i Tyskland, [[Planica]] i [Slovenia]], [[Seefeld in Tirol]] i Austerrike, [[Falun]] i Sverige. Norske [[Johannes Klæbo]] gjekk til topps i turneringa for fyrste gong. Dei tidlegare verdscupvinnarane [[Dario Cologna]] og [[Martin Sundby]] kom på andre- og tredjeplass. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng !! Sigrar |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Johannes Klæbo]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1409 || 10 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 || align="left" | [[Dario Cologna]] || align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} || 1290 || 4 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Martin Sundby]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1261 || 1 |- | 4 || align="left"| [[Alex Harvey]] || align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 1179 || 1 |- | 5 || align="left" | [[Aleksandr Bolsjunov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 1152 || 2 |- | 6 ||align="left"| [[Hans Christer Holund]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 917 |- | 7 || align="left" | [[Aleksej Poltoranin]] || align="left"| {{flagg|Kasakhstan|lenke}} || 796 || 2 |- | 8 || align="left"| [[Maurice Manificat]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 763 || 2 |- | 9 ||align="left"| [[Emil Iversen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 635 || 1 |- | 10 ||align="left"| [[Federico Pellegrino]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 613 || 2 |- | 11 ||align="left"| [[Aleksej Tsjervotkin]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 569 |- | 12 ||align="left"| [[Sergej Ustjugov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 560 || 2 |- | 13 ||align="left"| [[Calle Halfvarsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 478 |- | 14 ||align="left"| [[Simen Krüger]] || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 457 || 1 |- | 15 ||align="left"| [[Iivo Niskanen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 456 |- | 16 ||align="left"| [[Didrik Tønseth]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 453 |- | 17 ||align="left"| [[Daniel Rickardsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 398 |- | 18 ||align="left"| [[Andrej Larkov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 394 |- | 19 ||align="left"| Ristomatti Hakola || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 382 |- | 20 ||align="left"| [[Denis Spitsov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 376 |- | 21 || align="left"| Jean-Marc Gaillard || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 372 |- | 22 ||align="left"| Andrew Musgrave || align="left"| {{flagg|Storbritannia|lenke}} || 337 |- | 23 ||align="left"| Francesco De Fabiani || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 33| |- | 24 ||align="left"| Lucas Chanavat || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 323 |- | 25 ||align="left"| [[Niklas Dyrhaug]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 307 |} 13qp94615ukigk32f6lszsdvg3vaptt 3679394 3679393 2026-10-17T07:32:02Z Migne 2086 /* Individuelt */ 3679394 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2018-sesongen''' omfatta 27 individuelle tevlingar og ein vekslingsstafett. Tevlingane tok til 24. november 2017 og vart avslutta 18. mars 2018. Dei individuelle renna bestod av ti 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fem forfylgjings-renn, samt ti sprint-tevlingar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, Lillehammer, Drammen og Oslo i Noreg, [[Davos]] og [[Lenzerheide]] i Sveits, Toblach og [[Val di Fiemme]] i Italia, [[Oberstdorf]] og [[Dresden]] i Tyskland, [[Planica]] i [Slovenia]], [[Seefeld in Tirol]] i Austerrike, [[Falun]] i Sverige. Norske [[Johannes Klæbo]] gjekk til topps i turneringa for fyrste gong. Dei tidlegare verdscupvinnarane [[Dario Cologna]] og [[Martin Sundby]] kom på andre- og tredjeplass. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng !! Sigrar |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Johannes Klæbo]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1409 || 10 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 || align="left" | [[Dario Cologna]] || align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} || 1290 || 4 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Martin Sundby]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1261 || 1 |- | 4 || align="left"| [[Alex Harvey]] || align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 1179 || 1 |- | 5 || align="left" | [[Aleksandr Bolsjunov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 1152 || 2 |- | 6 ||align="left"| [[Hans Christer Holund]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 917 |- | 7 || align="left" | [[Aleksej Poltoranin]] || align="left"| {{flagg|Kasakhstan|lenke}} || 796 || 2 |- | 8 || align="left"| [[Maurice Manificat]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 763 || 2 |- | 9 ||align="left"| [[Emil Iversen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 635 || 1 |- | 10 ||align="left"| [[Federico Pellegrino]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 613 || 2 |- | 11 ||align="left"| [[Aleksej Tsjervotkin]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 569 |- | 12 ||align="left"| [[Sergej Ustjugov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 560 || 2 |- | 13 ||align="left"| [[Calle Halfvarsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 478 |- | 14 ||align="left"| [[Simen Krüger]] || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 457 || 1 |- | 15 ||align="left"| [[Iivo Niskanen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 456 |- | 16 ||align="left"| [[Didrik Tønseth]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 453 |- | 17 ||align="left"| [[Daniel Rickardsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 398 |- | 18 ||align="left"| [[Andrej Larkov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 394 |- | 19 ||align="left"| Ristomatti Hakola || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 382 |- | 20 ||align="left"| [[Denis Spitsov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 376 |- | 21 || align="left"| Jean-Marc Gaillard || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 372 |- | 22 ||align="left"| Andrew Musgrave || align="left"| {{flagg|Storbritannia|lenke}} || 337 |- | 23 ||align="left"| Francesco De Fabiani || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 331 |- | 24 ||align="left"| Lucas Chanavat || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 323 |- | 25 ||align="left"| [[Niklas Dyrhaug]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 307 |} ofuu7z0otni2d9aq4fwojhj984teny7 3679395 3679394 2026-10-17T07:32:54Z Migne 2086 3679395 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2018-sesongen''' omfatta 27 individuelle tevlingar og ein vekslingsstafett. Tevlingane tok til 24. november 2017 og vart avslutta 18. mars 2018. Dei individuelle renna bestod av ti 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fem forfylgjings-renn, samt ti sprint-tevlingar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, Lillehammer, Drammen og Oslo i Noreg, [[Davos]] og [[Lenzerheide]] i Sveits, Toblach og [[Val di Fiemme]] i Italia, [[Oberstdorf]] og [[Dresden]] i Tyskland, [[Planica]] i [Slovenia]], [[Seefeld in Tirol]] i Austerrike, [[Falun]] i Sverige. Norske [[Johannes Klæbo]] gjekk til topps i turneringa for fyrste gong. Dei tidlegare verdscupvinnarane [[Dario Cologna]] og [[Martin Sundby]] kom på andre- og tredjeplass. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng !! Sigrar |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Johannes Klæbo]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1409 || 10 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 || align="left" | [[Dario Cologna]] || align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} || 1290 || 4 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Martin Sundby]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1261 || 1 |- | 4 || align="left"| [[Alex Harvey]] || align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 1179 || 1 |- | 5 || align="left" | [[Aleksandr Bolsjunov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 1152 || 2 |- | 6 ||align="left"| [[Hans Christer Holund]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 917 |- | 7 || align="left" | [[Aleksej Poltoranin]] || align="left"| {{flagg|Kasakhstan|lenke}} || 796 || 2 |- | 8 || align="left"| [[Maurice Manificat]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 763 || 2 |- | 9 ||align="left"| [[Emil Iversen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 635 || 1 |- | 10 ||align="left"| [[Federico Pellegrino]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 613 || 2 |- | 11 ||align="left"| [[Aleksej Tsjervotkin]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 569 |- | 12 ||align="left"| [[Sergej Ustjugov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 560 || 2 |- | 13 ||align="left"| [[Calle Halfvarsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 478 |- | 14 ||align="left"| [[Simen Krüger]] || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 457 || 1 |- | 15 ||align="left"| [[Iivo Niskanen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 456 |- | 16 ||align="left"| [[Didrik Tønseth]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 453 |- | 17 ||align="left"| [[Daniel Rickardsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 398 |- | 18 ||align="left"| [[Andrej Larkov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 394 |- | 19 ||align="left"| Ristomatti Hakola || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 382 |- | 20 ||align="left"| [[Denis Spitsov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 376 |- | 21 || align="left"| Jean-Marc Gaillard || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 372 |- | 22 ||align="left"| Andrew Musgrave || align="left"| {{flagg|Storbritannia|lenke}} || 337 |- | 23 ||align="left"| Francesco De Fabiani || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 331 |- | 24 ||align="left"| Lucas Chanavat || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 323 |- | 25 ||align="left"| [[Niklas Dyrhaug]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 307 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2017/18|Skilanglauf-Weltcup 2017/18]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2026.'' {{refslutt}} 1snpuqclzbsnka1dxh1mxe1hquk2zxn 3679460 3679395 2026-10-17T09:40:31Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3679460 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2018-sesongen''' omfatta 27 individuelle tevlingar og ein vekslingsstafett. Tevlingane tok til 24. november 2017 og vart avslutta 18. mars 2018. Dei individuelle renna bestod av ti 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fem forfylgjings-renn, samt ti sprint-tevlingar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, Lillehammer, Drammen og Oslo i Noreg, [[Davos]] og [[Lenzerheide]] i Sveits, Toblach og [[Val di Fiemme]] i Italia, [[Oberstdorf]] og [[Dresden]] i Tyskland, [[Planica]] i [Slovenia]], [[Seefeld in Tirol]] i Austerrike, [[Falun]] i Sverige. Norske [[Johannes Klæbo]] gjekk til topps i turneringa for fyrste gong. Dei tidlegare verdscupvinnarane [[Dario Cologna]] og [[Martin Sundby]] kom på andre- og tredjeplass. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng !! Sigrar |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Johannes Klæbo]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1409 || 10 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 || align="left" | [[Dario Cologna]] || align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} || 1290 || 4 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Martin Sundby]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1261 || 1 |- | 4 || align="left"| [[Alex Harvey]] || align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 1179 || 1 |- | 5 || align="left" | [[Aleksandr Bolsjunov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 1152 || 2 |- | 6 ||align="left"| [[Hans Christer Holund]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 917 |- | 7 || align="left" | [[Aleksej Poltoranin]] || align="left"| {{flagg|Kasakhstan|lenke}} || 796 || 2 |- | 8 || align="left"| [[Maurice Manificat]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 763 || 2 |- | 9 ||align="left"| [[Emil Iversen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 635 || 1 |- | 10 ||align="left"| [[Federico Pellegrino]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 613 || 2 |- | 11 ||align="left"| [[Aleksej Tsjervotkin]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 569 |- | 12 ||align="left"| [[Sergej Ustjugov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 560 || 2 |- | 13 ||align="left"| [[Calle Halfvarsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 478 |- | 14 ||align="left"| [[Simen Krüger]] || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 457 || 1 |- | 15 ||align="left"| [[Iivo Niskanen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 456 |- | 16 ||align="left"| [[Didrik Tønseth]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 453 |- | 17 ||align="left"| [[Daniel Rickardsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 398 |- | 18 ||align="left"| [[Andrej Larkov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 394 |- | 19 ||align="left"| Ristomatti Hakola || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 382 |- | 20 ||align="left"| [[Denis Spitsov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 376 |- | 21 || align="left"| Jean-Marc Gaillard || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 372 |- | 22 ||align="left"| Andrew Musgrave || align="left"| {{flagg|Storbritannia|lenke}} || 337 |- | 23 ||align="left"| Francesco De Fabiani || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 331 |- | 24 ||align="left"| Lucas Chanavat || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 323 |- | 25 ||align="left"| [[Niklas Dyrhaug]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 307 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2017/18|Skilanglauf-Weltcup 2017/18]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Verdscupen i langrenn|2018]] [[Kategori:Sport i 2018]] 4804xebwgwg2fk4ey9odnfh69pw3jdo 3679461 3679460 2026-10-17T09:41:01Z Migne 2086 3679461 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2018-sesongen''' omfatta 27 individuelle tevlingar og ein vekslingsstafett. Tevlingane tok til 24. november 2017 og vart avslutta 18. mars 2018. Dei individuelle renna bestod av ti 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fem forfylgjings-renn, samt ti sprint-tevlingar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, Lillehammer, Drammen og Oslo i Noreg, [[Davos]] og [[Lenzerheide]] i Sveits, Toblach og [[Val di Fiemme]] i Italia, [[Oberstdorf]] og [[Dresden]] i Tyskland, [[Planica]] i [[Slovenia]], [[Seefeld in Tirol]] i Austerrike, [[Falun]] i Sverige. Norske [[Johannes Klæbo]] gjekk til topps i turneringa for fyrste gong. Dei tidlegare verdscupvinnarane [[Dario Cologna]] og [[Martin Sundby]] kom på andre- og tredjeplass. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng !! Sigrar |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Johannes Klæbo]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1409 || 10 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 || align="left" | [[Dario Cologna]] || align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} || 1290 || 4 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Martin Sundby]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1261 || 1 |- | 4 || align="left"| [[Alex Harvey]] || align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 1179 || 1 |- | 5 || align="left" | [[Aleksandr Bolsjunov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 1152 || 2 |- | 6 ||align="left"| [[Hans Christer Holund]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 917 |- | 7 || align="left" | [[Aleksej Poltoranin]] || align="left"| {{flagg|Kasakhstan|lenke}} || 796 || 2 |- | 8 || align="left"| [[Maurice Manificat]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 763 || 2 |- | 9 ||align="left"| [[Emil Iversen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 635 || 1 |- | 10 ||align="left"| [[Federico Pellegrino]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 613 || 2 |- | 11 ||align="left"| [[Aleksej Tsjervotkin]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 569 |- | 12 ||align="left"| [[Sergej Ustjugov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 560 || 2 |- | 13 ||align="left"| [[Calle Halfvarsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 478 |- | 14 ||align="left"| [[Simen Krüger]] || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 457 || 1 |- | 15 ||align="left"| [[Iivo Niskanen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 456 |- | 16 ||align="left"| [[Didrik Tønseth]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 453 |- | 17 ||align="left"| [[Daniel Rickardsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 398 |- | 18 ||align="left"| [[Andrej Larkov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 394 |- | 19 ||align="left"| Ristomatti Hakola || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 382 |- | 20 ||align="left"| [[Denis Spitsov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 376 |- | 21 || align="left"| Jean-Marc Gaillard || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 372 |- | 22 ||align="left"| Andrew Musgrave || align="left"| {{flagg|Storbritannia|lenke}} || 337 |- | 23 ||align="left"| Francesco De Fabiani || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 331 |- | 24 ||align="left"| Lucas Chanavat || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 323 |- | 25 ||align="left"| [[Niklas Dyrhaug]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 307 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2017/18|Skilanglauf-Weltcup 2017/18]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Verdscupen i langrenn|2018]] [[Kategori:Sport i 2018]] 3ofrcszo70v520qpvgapoukf3h0nf3e 0 435547 3679453 2026-10-17T09:12:26Z Ranveig 39 Omdirigerer til [[-52]] 3679453 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[-52]] jnohe8ugl3pw0vg0xhdjl7y1urv0ko7 0 435548 3679454 2026-10-17T09:13:39Z Ranveig 39 Omdirigerer til [[1. hundreåret fvt.]] 3679454 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[1. hundreåret fvt.]] lub5v41a7flx70abssh3f3a4rlkv7l7 0 435549 3679456 2026-10-17T09:34:10Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Verdscupen i langrenn for menn i 2019-sesongen''' omfatta 29 individuelle tevlingar og 4 stafettar. Tevlingane tok til 24. november 2018 og vart avslutta 24. mars 2019. Dei individuelle renna bestod av elleve 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fire forfylgjings-renn, samt tolv sprint-tevlingar. To av stafettane var på 4 x 7,5 km og to var vekslingsstafettar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, [[Lillehammer]], [[Beitostølen]], Oslo og Drammen i No…» 3679456 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2019-sesongen''' omfatta 29 individuelle tevlingar og 4 stafettar. Tevlingane tok til 24. november 2018 og vart avslutta 24. mars 2019. Dei individuelle renna bestod av elleve 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fire forfylgjings-renn, samt tolv sprint-tevlingar. To av stafettane var på 4 x 7,5 km og to var vekslingsstafettar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, [[Lillehammer]], [[Beitostølen]], Oslo og Drammen i Noreg, [[Davos]] og [[Val Müstair]] i Sveits, Toblach, [[Val di Fiemme]] og Cogne i Italia, [[Oberstdorf]] og [[Dresden]] i Tyskland, [[Otepää]] i Estland, [[Ulricehamn]] og [[Falun]] i Sverige, [[Québec]] i Canada. Norske [[Johannes Klæbo]] gjekk til topps i turneringa for andre gong, etter hard konkurranse frå [[Aleksandr Bolsjunov]] frå Russland. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng !! Sigrar |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Johannes Klæbo]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1715 || 11 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 || align="left" | [[Aleksandr Bolsjunov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 1617 || 5 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Sjur Røthe]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 974 || 3 |- | 4 ||align="left"| [[Simen Krüger]] || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 907 |- | 5 ||align="left"| [[Didrik Tønseth]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 865 |- | 6 ||align="left"| [[Emil Iversen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 825 || 1 |- | 7 ||align="left"| Francesco De Fabiani || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 815 |- | 8 ||align="left"| [[Federico Pellegrino]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 706 || 2 |- | 9 ||align="left"| [[Martin Sundby]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 689 |- | 10 ||align="left"| [[Sergej Ustjugov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 633 || 1 |- | 11 ||align="left"| Sindre Skar || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 620 || 1 |- | 12 ||align="left"| [[Andrej Larkov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 607 |- | 13 || align="left"| [[Alex Harvey]] || align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 604 || 1 |- | 14 ||align="left"| Andrej Melnitsjenko ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 577 |- | 15 ||align="left"| [[Calle Halfvarsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 538 |- | 16 ||align="left"| [[Eirik Brandsdal]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 508 |- | 17 ||align="left"| [[Hans Christer Holund]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 477 |- | 18 ||align="left"| [[Denis Spitsov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 428 |- | 19 ||align="left"| Viktor Thorn || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 428 |- | 20 ||align="left"| [[Iivo Niskanen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 379 || 1 |- | 21 ||align="left"| Andrew Musgrave || align="left"| {{flagg|Storbritannia|lenke}} || 355 |- | 22 ||align="left"| Lucas Chanavat || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 353 |- | 23 || align="left" | [[Dario Cologna]] || align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} || 334 |- | 24 || align="left"| [[Maurice Manificat]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 329 || 1 |- | 25 ||align="left"| Gleb Reitivykh || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 328 |} 957d9ve5ulbsuq8997b22waek8ljovo 3679457 3679456 2026-10-17T09:35:30Z Migne 2086 3679457 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2019-sesongen''' omfatta 29 individuelle tevlingar og 4 stafettar. Tevlingane tok til 24. november 2018 og vart avslutta 24. mars 2019. Dei individuelle renna bestod av elleve 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fire forfylgjings-renn, samt tolv sprint-tevlingar. To av stafettane var på 4 x 7,5 km og to var vekslingsstafettar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, [[Lillehammer]], [[Beitostølen]], Oslo og Drammen i Noreg, [[Davos]] og [[Val Müstair]] i Sveits, Toblach, [[Val di Fiemme]] og Cogne i Italia, [[Oberstdorf]] og [[Dresden]] i Tyskland, [[Otepää]] i Estland, [[Ulricehamn]] og [[Falun]] i Sverige, [[Québec]] i Canada. Norske [[Johannes Klæbo]] gjekk til topps i turneringa for andre gong, etter hard konkurranse frå [[Aleksandr Bolsjunov]] frå Russland. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng !! Sigrar |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Johannes Klæbo]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1715 || 11 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 || align="left" | [[Aleksandr Bolsjunov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 1617 || 5 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Sjur Røthe]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 974 || 3 |- | 4 ||align="left"| [[Simen Krüger]] || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 907 |- | 5 ||align="left"| [[Didrik Tønseth]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 865 |- | 6 ||align="left"| [[Emil Iversen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 825 || 1 |- | 7 ||align="left"| Francesco De Fabiani || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 815 |- | 8 ||align="left"| [[Federico Pellegrino]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 706 || 2 |- | 9 ||align="left"| [[Martin Sundby]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 689 |- | 10 ||align="left"| [[Sergej Ustjugov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 633 || 1 |- | 11 ||align="left"| Sindre Skar || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 620 || 1 |- | 12 ||align="left"| [[Andrej Larkov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 607 |- | 13 || align="left"| [[Alex Harvey]] || align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 604 || 1 |- | 14 ||align="left"| Andrej Melnitsjenko ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 577 |- | 15 ||align="left"| [[Calle Halfvarsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 538 |- | 16 ||align="left"| [[Eirik Brandsdal]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 508 |- | 17 ||align="left"| [[Hans Christer Holund]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 477 |- | 18 ||align="left"| [[Denis Spitsov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 428 |- | 19 ||align="left"| Viktor Thorn || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 428 |- | 20 ||align="left"| [[Iivo Niskanen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 379 || 1 |- | 21 ||align="left"| Andrew Musgrave || align="left"| {{flagg|Storbritannia|lenke}} || 355 |- | 22 ||align="left"| Lucas Chanavat || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 353 |- | 23 || align="left" | [[Dario Cologna]] || align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} || 334 |- | 24 || align="left"| [[Maurice Manificat]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 329 || 1 |- | 25 ||align="left"| Gleb Reitivykh || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 328 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2018/19|Skilanglauf-Weltcup 2018/19]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2026.'' {{refslutt}} chnhpnh26e00e14k0d4dwo34a86wdyb 3679462 3679457 2026-10-17T09:41:30Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3679462 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2019-sesongen''' omfatta 29 individuelle tevlingar og 4 stafettar. Tevlingane tok til 24. november 2018 og vart avslutta 24. mars 2019. Dei individuelle renna bestod av elleve 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fire forfylgjings-renn, samt tolv sprint-tevlingar. To av stafettane var på 4 x 7,5 km og to var vekslingsstafettar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, [[Lillehammer]], [[Beitostølen]], Oslo og Drammen i Noreg, [[Davos]] og [[Val Müstair]] i Sveits, Toblach, [[Val di Fiemme]] og Cogne i Italia, [[Oberstdorf]] og [[Dresden]] i Tyskland, [[Otepää]] i Estland, [[Ulricehamn]] og [[Falun]] i Sverige, [[Québec]] i Canada. Norske [[Johannes Klæbo]] gjekk til topps i turneringa for andre gong, etter hard konkurranse frå [[Aleksandr Bolsjunov]] frå Russland. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng !! Sigrar |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Johannes Klæbo]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1715 || 11 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 || align="left" | [[Aleksandr Bolsjunov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 1617 || 5 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Sjur Røthe]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 974 || 3 |- | 4 ||align="left"| [[Simen Krüger]] || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 907 |- | 5 ||align="left"| [[Didrik Tønseth]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 865 |- | 6 ||align="left"| [[Emil Iversen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 825 || 1 |- | 7 ||align="left"| Francesco De Fabiani || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 815 |- | 8 ||align="left"| [[Federico Pellegrino]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 706 || 2 |- | 9 ||align="left"| [[Martin Sundby]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 689 |- | 10 ||align="left"| [[Sergej Ustjugov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 633 || 1 |- | 11 ||align="left"| Sindre Skar || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 620 || 1 |- | 12 ||align="left"| [[Andrej Larkov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 607 |- | 13 || align="left"| [[Alex Harvey]] || align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 604 || 1 |- | 14 ||align="left"| Andrej Melnitsjenko ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 577 |- | 15 ||align="left"| [[Calle Halfvarsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 538 |- | 16 ||align="left"| [[Eirik Brandsdal]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 508 |- | 17 ||align="left"| [[Hans Christer Holund]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 477 |- | 18 ||align="left"| [[Denis Spitsov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 428 |- | 19 ||align="left"| Viktor Thorn || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 428 |- | 20 ||align="left"| [[Iivo Niskanen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 379 || 1 |- | 21 ||align="left"| Andrew Musgrave || align="left"| {{flagg|Storbritannia|lenke}} || 355 |- | 22 ||align="left"| Lucas Chanavat || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 353 |- | 23 || align="left" | [[Dario Cologna]] || align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} || 334 |- | 24 || align="left"| [[Maurice Manificat]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 329 || 1 |- | 25 ||align="left"| Gleb Reitivykh || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 328 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2018/19|Skilanglauf-Weltcup 2018/19]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Verdscupen i langrenn|2019]] [[Kategori:Sport i 2019]] kl07y6acm8agbreggr2kmeaj9ib873m 3679484 3679462 2026-10-17T10:17:58Z Migne 2086 3679484 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i langrenn for menn i 2019-sesongen''' omfatta 29 individuelle tevlingar og 4 stafettar. Tevlingane tok til 24. november 2018 og vart avslutta 24. mars 2019. Dei individuelle renna bestod av elleve 15 kilometerar, ei tremil og ei femmil, fire forfylgjings-renn, samt tolv sprint-tevlingar. To av stafettane var på 4 x 7,5 km og to var vekslingsstafettar. Renna fann stad i Ruka og [[Lahti]] i Finland, [[Lillehammer]], [[Beitostølen]], Oslo og Drammen i Noreg, [[Davos]] og [[Val Müstair]] i Sveits, Toblach, [[Val di Fiemme]] og [[Cogne]] i Italia, [[Oberstdorf]] og [[Dresden]] i Tyskland, [[Otepää]] i Estland, [[Ulricehamn]] og [[Falun]] i Sverige, [[Québec]] i Canada. Norske [[Johannes Klæbo]] gjekk til topps i turneringa for andre gong, etter hard konkurranse frå [[Aleksandr Bolsjunov]] frå Russland. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass !! Utøvar!! Land!! Poeng !! Sigrar |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" | 1 ||align="left"| [[Johannes Klæbo]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1715 || 11 |- style="background-color:#DCE5E5;" | 2 || align="left" | [[Aleksandr Bolsjunov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 1617 || 5 |- style="background-color:#FFDAB9;" | 3 ||align="left"| [[Sjur Røthe]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 974 || 3 |- | 4 ||align="left"| [[Simen Krüger]] || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 907 |- | 5 ||align="left"| [[Didrik Tønseth]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 865 |- | 6 ||align="left"| [[Emil Iversen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 825 || 1 |- | 7 ||align="left"| Francesco De Fabiani || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 815 |- | 8 ||align="left"| [[Federico Pellegrino]] || align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} || 706 || 2 |- | 9 ||align="left"| [[Martin Sundby]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 689 |- | 10 ||align="left"| [[Sergej Ustjugov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 633 || 1 |- | 11 ||align="left"| Sindre Skar || align="left" | {{flagg|Noreg|lenke}} || 620 || 1 |- | 12 ||align="left"| [[Andrej Larkov]] ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 607 |- | 13 || align="left"| [[Alex Harvey]] || align="left"| {{flagg|Canada|lenke}} || 604 || 1 |- | 14 ||align="left"| Andrej Melnitsjenko ||align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 577 |- | 15 ||align="left"| [[Calle Halfvarsson]] || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 538 |- | 16 ||align="left"| [[Eirik Brandsdal]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 508 |- | 17 ||align="left"| [[Hans Christer Holund]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 477 |- | 18 ||align="left"| [[Denis Spitsov]] || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 428 |- | 19 ||align="left"| Viktor Thorn || align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} || 428 |- | 20 ||align="left"| [[Iivo Niskanen]] || align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} || 379 || 1 |- | 21 ||align="left"| Andrew Musgrave || align="left"| {{flagg|Storbritannia|lenke}} || 355 |- | 22 ||align="left"| Lucas Chanavat || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 353 |- | 23 || align="left" | [[Dario Cologna]] || align="left" | {{flagg|Sveits|lenke}} || 334 |- | 24 || align="left"| [[Maurice Manificat]] || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 329 || 1 |- | 25 ||align="left"| Gleb Reitivykh || align="left" | {{flagg|Russland|lenke}} || 328 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2018/19|Skilanglauf-Weltcup 2018/19]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Verdscupen i langrenn|2019]] [[Kategori:Sport i 2019]] acy74k5y73qvxjcuapthsggaj1qi581 0 435550 3679476 2026-10-17T10:06:23Z Migne 2086 Oppretta sida med «[[Fil:CogneAugust072023 06.jpg|mini|mini|]] '''Cogne''' er ein 212 km² vid kommune i den autonome regionen [[Aostadalen]], vest i [[Italia]], med 1329 ibuarar (2025). Kommunesenteret ligg 1534 meter over havet i ein sidedal til hovuddalføret i regionen. Cogne ligg i luftlinje ei 20 kilometer sør for regionhovudstaden [[Aosta]]. Ein stor del av [[Gran Paradiso nasjonalpark]] ligg i kommunen. Cogne er ein turiststad som gong om annan arrangerer tevlingar i verdsc…» 3679476 wikitext text/x-wiki [[Fil:CogneAugust072023 06.jpg|mini|mini|]] '''Cogne''' er ein 212 km² vid kommune i den autonome regionen [[Aostadalen]], vest i [[Italia]], med 1329 ibuarar (2025). Kommunesenteret ligg 1534 meter over havet i ein sidedal til hovuddalføret i regionen. Cogne ligg i luftlinje ei 20 kilometer sør for regionhovudstaden [[Aosta]]. Ein stor del av [[Gran Paradiso nasjonalpark]] ligg i kommunen. Cogne er ein turiststad som gong om annan arrangerer tevlingar i [[verdscupen i langrenn]], fyrste gongen i 1985-sesongen. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Cogne|Cogne]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2026.'' {{refslutt}} tjgseythmoh4k01pib6068luuyw7lrf 3679477 3679476 2026-10-17T10:06:32Z Migne 2086 la til [[Kategori:Aostadalen]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3679477 wikitext text/x-wiki [[Fil:CogneAugust072023 06.jpg|mini|mini|]] '''Cogne''' er ein 212 km² vid kommune i den autonome regionen [[Aostadalen]], vest i [[Italia]], med 1329 ibuarar (2025). Kommunesenteret ligg 1534 meter over havet i ein sidedal til hovuddalføret i regionen. Cogne ligg i luftlinje ei 20 kilometer sør for regionhovudstaden [[Aosta]]. Ein stor del av [[Gran Paradiso nasjonalpark]] ligg i kommunen. Cogne er ein turiststad som gong om annan arrangerer tevlingar i [[verdscupen i langrenn]], fyrste gongen i 1985-sesongen. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Cogne|Cogne]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Aostadalen]] 5geyvxon1rm9ivl1qyig92nxhyluefn 3679517 3679477 2026-10-17T11:01:43Z Ranveig 39 Flikk 3679517 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune|symbol=Cogne-Stemma.svg}} '''Cogne''' er ein 212 km² vid kommune i den autonome regionen [[Aostadalen]], vest i [[Italia]], med 1329 ibuarar (2025). Kommunesenteret ligg 1534 meter over havet i ein sidedal til hovuddalføret i regionen. Cogne ligg i luftlinje ei 20 kilometer sør for regionhovudstaden [[Aosta]]. Ein stor del av [[Gran Paradiso nasjonalpark]] ligg i kommunen. Cogne er ein turiststad som gong om annan arrangerer tevlingar i [[verdscupen i langrenn]], fyrste gongen i 1985-sesongen. ==Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Cogne|Cogne]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Aostadalen]] dfmu98d16dfskj0rci83bt2qaucabpl