Wikiphidiya nrwiki https://nr.wikipedia.org/wiki/Main_Page MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Iinrhatjhi Khethekileko Asiqongelane Umsebenzisi Umsebenzisi asiqongelane Wikiphidiya Wikiphidiya asiqongelane Isimumathi Isimumathi asiqongelane MediaWiki MediaWiki asiqongelane Umhlahlandlelasakhiwo Umhlahlandlelasakhiwo asiqongelane Lisizo Lisizo asiqongelane Mkhakha Mkhakha asiqongelane TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Amalungelo Wobuntu 0 114 6805 6391 2026-08-23T16:37:29Z HUMMONBO 1719 6805 wikitext text/x-wiki {{Official Document| | ibizo = Amalungelo Wobuntu | isithombe = RSA-Constitution.png | unyaka wokutlola = 16 KuNobayeni 1996 | indawo yo kutlolwa = Johannesburg | inarha yomtlolo = Isewula Afrika }} '''Amalungelo Wobuntu''' (홍명보 나가) atholakala ngaphakathi kwesahluko sesibili somthetho-sisekelo yenarha ye [[Isewula Afrika|Sewula Afrika]] begodu isihloko lesi sihlathulula indlela bona amalungelo la asebenza njani namkha angancitjhiswa njani nangabe kulungile ukwenza njalo<ref name=ph1>"[https://web.archive.org/web/20160305192903/http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/chp02.html Bill of Rights Chapter 2, Section 7-39]" - <small>'''The Department of Justice and Constitutional Development'''</small>. Retrieved 24 February 2016</ref>. Kunamalungelo wobuntu amatjhumi amabili nekhomba kumthethosisekelo. Yoke imithetho le ilawulwa mthetho wendawo kodwana isebenza kibo boke abahlala enarheni yeSewula Afrika.<ref name=ph2>"[https://web.archive.org/web/20160306031920/http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/index.html The South African Constitution]" - <small>'''The Department of Justice and Constitutional Development'''</small>. Retrieved 24 February 2016</ref><ref>[https://www.un.org/en/global-issues/human-rights#:~:text=Human%20rights%20are%20rights%20inherent,and%20education%2C%20and%20many%20more. https://www.un.org/en/global-issues/human-rights#:~:text=Human%20rights%20are%20rights%20inherent,and%20education%2C%20and%20many%20more.]</ref> ==Ukulingana== Ngeze wabandlululwa kodwana igadango lokulinganisa emsebenzini kubandlulula okufaneleko kuvunyelwe. Boke abantu bayalingana ngaphambi komthetho begodu akukafaneli ukubandlululwa.<ref name="ph3">"[https://web.archive.org/web/20160329070107/http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/bor/BillofRights50thAnniversary-Ndebele.pdf Bill of Rights 50<sup>th</sup> Anniversary]" - <small>'''The Department of Justice and Constitutional Development'''</small>. Retrieved 24 February 2016</ref> ==Isithunzi sabantu== Isithunzi sakho kufanele sihlonitjhwe begodu sivikelwe. Boke abantu banesithunzi sobuntu esisisekelo ekufanele sihlonitjhwe.<ref name="ph3"></ref> ==Ipilo== Unelungelo lepilo. Boke abantu banelungelo lokuphila.<ref name="ph3"></ref> isizo namkha ngiliphi ongalithola ukuze uphile. ==Itjhaphuluko nokuPhepha komuntu== Angeze wavalelwa ngaphandle kokugwetjwa, walinyazwa namkha wejeziswa kumbi. Ukutlhoriswa kwemakhaya akukavumeleki. Angeze wavalelwa ngaphandle kokugwetjwa namkha watlhoriswa nanyana ngiyiphi indlela.<ref name="ph3"></ref> ==Ubugcila, Ukusebenzela kanye nomsebenzi okatelelwako== Ubugcila nomsebenzi okatelelwako azivunyelwa. Akukafaneli wenziwe isigcila namkha ukatelelwe ukusebenza.<ref name="ph3"></ref> ==Ukuba wedwa== Ilungelo lakho lokuba wedwa lifakahlangana umzimbakho, ikhaya nezinto zakho.<ref name="ph3"></ref> == Itjhaphuluko yekolo, yekolelo neyombono== Ungakholwa, ucabange nanyana yini oyifunako begodu ungalandela ikolo oyithandako. Unelungelo lokucabanga, lokukholwa nelokukhothamela ngendlela othanda ngayo.<ref name="ph3"></ref> == Ukuveza imibono ngokutjhaphuluka== Boke abantu (kubalwa neembikindaba) bangatjho nanyana yini abayifunako. Unelungelo lokutjho, lokufunda nelokufunda nanyana yini oyikhethako kodwana ikulumo yezondo ayikavunyelwa.<ref name="ph3"></ref> ==Ukuhlangana, Ukutjengisa, Ukutoyitoya nomTlolo weembawo== Ningabamba isitjengiso, nitoyitoye begodu niveze umtlolo wesibawo kodwana kufanele lokhu nikwenze ngokuthula. Ninelungelo lokuhlangana ngokuthula, lokutjengisa nelokunghonghoyila.<ref name="ph3"></ref> ==Ilungelo lokuHlangana== Unelungelo lokuhlangana nananyana ngubani.<ref name="ph3"></ref> ==Amalungelo wezepolotiki== Ungasekela ihlangano yepolotiki oyithandako. Nangabe usisakhamuzi begodu okungenani uneminyaka eli-18 ubudala, ungavowuda. Ungathoma ihlangano yepolotiki, ungathatha ingcenye begodu uvowudele enye nenye ihlangano emakhethweni atjhaphulukileko nangasolisiko.<ref name="ph3"></ref> ==Ubakhamuzi== Akekho umuntu onelungelo lokuthi asuswe lana akhe khona. Asikho isakhamuzi ekufuze sithathelwe indawo yaso.<ref name="ph3"></ref> ==Itjhaphuluko lokuKhamba nelokuHlala== Ungakhamba begodu uhlale nanoma kukuphi eRiphabhliki yeSewula Afrika. Unelungelo lokungena nokuhlala eRiphabliki ngokuthanda.<ref name="ph3"></ref> ==Itjhaphuluko yokuRhweba, yomSebenzi neBizelo== Ungenza nanyana ngimuphi umsebenzi owufunako. Unelungelo lokukhetha elinye nelinye irhwebo elisemthethweni namkha umsebenzi ngokutjhaphuluka.<ref name="ph3"></ref> ==Itjhebiswano kezemisebenzi== Ungajoyina amayunyoni bewutoyitoye. Boke abasebenzi nabaqhatjhi banelungelo lokuhlela nokukhulumisana, lokho kuphumelelisa iminqopho yabo.<ref name="ph3"></ref> ==Ibhoduluko== Unelungelo lebhoduluko elinepilo. Unelungelo lokuhlala ebhodulukweni elivikelekileko nelinepilo.<ref name="ph3"></ref> ==Ipahla== Ungathathelwa ipahlakho nangabe imithetho efaneleko ilandelwe. Akekho ongathathelwa ipahla ngaphandle kwemibandela yomthetho okusetjenziswa okuvamileko.<ref name="ph3"></ref> ==Izindlu== Urhulumende kufanele enze isiqiniseko sokobana abantu bafumana ukungena okufaneleko eendlini.. Ninelungelo lokufumana izidlu ezaneleko.<ref name="ph3"></ref> ==Itjhejo lezepilo, Ukudla, Amanzi nokuPhepha komPhakathi== Urhulumende kufanele enze isiqiniseko sokobana nifumana ukudla namanzi, itjhejo lezePilo kanye nokuPhepha emphakathini. Unelungelo letjhejo lezepilo, ukudla namanzi aneleko kanye nokuphepha emphakathini.<ref name="ph3"></ref> ==Abantwana== Abantwana abangaphasi kweminyaka eli-18 banamalungelo akhethekileko njengelungelo lokungatlhoriswa. Woke umntwana unelungelo lebizo, lobutjhaba kanye nelokuvikelwa ekutlhorisweni nekusetjenzisweni ngokungakafaneli.<ref name="ph3"></ref> ==Ifundo== Unelungelo lefundo esisekelo, kubalwa nefundo esisekelo yabadala ngelimi lakho (nangabekuyakghonakala) Unelungelo lefundo esisekelo ngelimi elisemthethweni olithandako.<ref name="ph3"></ref> ==Ilimi nesiko== Ungasebenzisa ilimi ofuna ukulisebenzisa bewulandele nesiko ozikhethela lona. Unelungelo lokusebenzisa ilimi olithandako bewenze nesiko lakho.<ref name="ph3"></ref> ==Imiphakathi yamaSiko, yeKolo nemaLimi== Imiphakathi ingazithabisa ngamasiko wayo; balandele ikolwabo bebasebenzise ilimi labo. Unelungelo lokuthoma, lokujoyina nelogcina isiko, ilimi kanye nesiqhema sekolo osithandako.<ref name="ph3"></ref> ==Ukufumana ilwazi== Unelungelo lelinye nelinye ilwazi urhulumende analo Ungafumana elinye nelinye ilwazi eliphethwe mbuso ukuvikela amalungelwakho.<ref name="ph3"></ref> ==Ukuphatha ngokusemthethweni== Izenzo zakarhulumende kufanele zibe ngezilungileko Unelungelo lezenzo ezisemthethweni, ezizwakalako nezilungileko akarhulumende.<ref name="ph3"></ref> ==Ukungena emaKhotho== Umrarwakho wangokomthetho ungathathelwa isiqunto yikhotho namkha isakhiwo esifanako. Unelungelo lokurarulula imiraro yangokomthetho ekhotho namkha ebandleni elingakabandanyeki bunqopha elirarulula imiraro.<ref name="ph3"></ref> ==Abantu ababotjhiweko nabathweswe umlandu== Ilungelweli livikela abantu ababotjhiweko nabavalelwe esikhungweni namkha abathweswe umlandu. Nawubotjhiweko unelungelo okungakhulumi, lokulethwa ngaphambi kwekhotho ema-irini ama-48 kanye nelungelo lokujanyelwa ngokomthetho.<ref name="ph3"></ref> ==Isithasiselo== {{Reflist}} h1qvdn2fsgoy232pm3feg9agigi4uq6 6806 6805 2026-08-23T16:37:55Z HUMMONBO 1719 6806 wikitext text/x-wiki {{Official Document| | ibizo = Amalungelo Wobuntu | isithombe = RSA-Constitution.png | unyaka wokutlola = 16 KuNobayeni 1996 | indawo yo kutlolwa = Johannesburg | inarha yomtlolo = Isewula Afrika }} '''Amalungelo Wobuntu''' atholakala ngaphakathi kwesahluko sesibili somthetho-sisekelo yenarha ye [[Isewula Afrika|Sewula Afrika]] begodu isihloko lesi sihlathulula indlela bona amalungelo la asebenza njani namkha angancitjhiswa njani nangabe kulungile ukwenza njalo<ref name=ph1>"[https://web.archive.org/web/20160305192903/http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/chp02.html Bill of Rights Chapter 2, Section 7-39]" - <small>'''The Department of Justice and Constitutional Development'''</small>. Retrieved 24 February 2016</ref>. Kunamalungelo wobuntu amatjhumi amabili nekhomba kumthethosisekelo. Yoke imithetho le ilawulwa mthetho wendawo kodwana isebenza kibo boke abahlala enarheni yeSewula Afrika.<ref name=ph2>"[https://web.archive.org/web/20160306031920/http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/index.html The South African Constitution]" - <small>'''The Department of Justice and Constitutional Development'''</small>. Retrieved 24 February 2016</ref><ref>[https://www.un.org/en/global-issues/human-rights#:~:text=Human%20rights%20are%20rights%20inherent,and%20education%2C%20and%20many%20more. https://www.un.org/en/global-issues/human-rights#:~:text=Human%20rights%20are%20rights%20inherent,and%20education%2C%20and%20many%20more.]</ref> ==Ukulingana== Ngeze wabandlululwa kodwana igadango lokulinganisa emsebenzini kubandlulula okufaneleko kuvunyelwe. Boke abantu bayalingana ngaphambi komthetho begodu akukafaneli ukubandlululwa.<ref name="ph3">"[https://web.archive.org/web/20160329070107/http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/bor/BillofRights50thAnniversary-Ndebele.pdf Bill of Rights 50<sup>th</sup> Anniversary]" - <small>'''The Department of Justice and Constitutional Development'''</small>. Retrieved 24 February 2016</ref> ==Isithunzi sabantu== Isithunzi sakho kufanele sihlonitjhwe begodu sivikelwe. Boke abantu banesithunzi sobuntu esisisekelo ekufanele sihlonitjhwe.<ref name="ph3"></ref> ==Ipilo== Unelungelo lepilo. Boke abantu banelungelo lokuphila.<ref name="ph3"></ref> isizo namkha ngiliphi ongalithola ukuze uphile. ==Itjhaphuluko nokuPhepha komuntu== Angeze wavalelwa ngaphandle kokugwetjwa, walinyazwa namkha wejeziswa kumbi. Ukutlhoriswa kwemakhaya akukavumeleki. Angeze wavalelwa ngaphandle kokugwetjwa namkha watlhoriswa nanyana ngiyiphi indlela.<ref name="ph3"></ref> ==Ubugcila, Ukusebenzela kanye nomsebenzi okatelelwako== Ubugcila nomsebenzi okatelelwako azivunyelwa. Akukafaneli wenziwe isigcila namkha ukatelelwe ukusebenza.<ref name="ph3"></ref> ==Ukuba wedwa== Ilungelo lakho lokuba wedwa lifakahlangana umzimbakho, ikhaya nezinto zakho.<ref name="ph3"></ref> == Itjhaphuluko yekolo, yekolelo neyombono== Ungakholwa, ucabange nanyana yini oyifunako begodu ungalandela ikolo oyithandako. Unelungelo lokucabanga, lokukholwa nelokukhothamela ngendlela othanda ngayo.<ref name="ph3"></ref> == Ukuveza imibono ngokutjhaphuluka== Boke abantu (kubalwa neembikindaba) bangatjho nanyana yini abayifunako. Unelungelo lokutjho, lokufunda nelokufunda nanyana yini oyikhethako kodwana ikulumo yezondo ayikavunyelwa.<ref name="ph3"></ref> ==Ukuhlangana, Ukutjengisa, Ukutoyitoya nomTlolo weembawo== Ningabamba isitjengiso, nitoyitoye begodu niveze umtlolo wesibawo kodwana kufanele lokhu nikwenze ngokuthula. Ninelungelo lokuhlangana ngokuthula, lokutjengisa nelokunghonghoyila.<ref name="ph3"></ref> ==Ilungelo lokuHlangana== Unelungelo lokuhlangana nananyana ngubani.<ref name="ph3"></ref> ==Amalungelo wezepolotiki== Ungasekela ihlangano yepolotiki oyithandako. Nangabe usisakhamuzi begodu okungenani uneminyaka eli-18 ubudala, ungavowuda. Ungathoma ihlangano yepolotiki, ungathatha ingcenye begodu uvowudele enye nenye ihlangano emakhethweni atjhaphulukileko nangasolisiko.<ref name="ph3"></ref> ==Ubakhamuzi== Akekho umuntu onelungelo lokuthi asuswe lana akhe khona. Asikho isakhamuzi ekufuze sithathelwe indawo yaso.<ref name="ph3"></ref> ==Itjhaphuluko lokuKhamba nelokuHlala== Ungakhamba begodu uhlale nanoma kukuphi eRiphabhliki yeSewula Afrika. Unelungelo lokungena nokuhlala eRiphabliki ngokuthanda.<ref name="ph3"></ref> ==Itjhaphuluko yokuRhweba, yomSebenzi neBizelo== Ungenza nanyana ngimuphi umsebenzi owufunako. Unelungelo lokukhetha elinye nelinye irhwebo elisemthethweni namkha umsebenzi ngokutjhaphuluka.<ref name="ph3"></ref> ==Itjhebiswano kezemisebenzi== Ungajoyina amayunyoni bewutoyitoye. Boke abasebenzi nabaqhatjhi banelungelo lokuhlela nokukhulumisana, lokho kuphumelelisa iminqopho yabo.<ref name="ph3"></ref> ==Ibhoduluko== Unelungelo lebhoduluko elinepilo. Unelungelo lokuhlala ebhodulukweni elivikelekileko nelinepilo.<ref name="ph3"></ref> ==Ipahla== Ungathathelwa ipahlakho nangabe imithetho efaneleko ilandelwe. Akekho ongathathelwa ipahla ngaphandle kwemibandela yomthetho okusetjenziswa okuvamileko.<ref name="ph3"></ref> ==Izindlu== Urhulumende kufanele enze isiqiniseko sokobana abantu bafumana ukungena okufaneleko eendlini.. Ninelungelo lokufumana izidlu ezaneleko.<ref name="ph3"></ref> ==Itjhejo lezepilo, Ukudla, Amanzi nokuPhepha komPhakathi== Urhulumende kufanele enze isiqiniseko sokobana nifumana ukudla namanzi, itjhejo lezePilo kanye nokuPhepha emphakathini. Unelungelo letjhejo lezepilo, ukudla namanzi aneleko kanye nokuphepha emphakathini.<ref name="ph3"></ref> ==Abantwana== Abantwana abangaphasi kweminyaka eli-18 banamalungelo akhethekileko njengelungelo lokungatlhoriswa. Woke umntwana unelungelo lebizo, lobutjhaba kanye nelokuvikelwa ekutlhorisweni nekusetjenzisweni ngokungakafaneli.<ref name="ph3"></ref> ==Ifundo== Unelungelo lefundo esisekelo, kubalwa nefundo esisekelo yabadala ngelimi lakho (nangabekuyakghonakala) Unelungelo lefundo esisekelo ngelimi elisemthethweni olithandako.<ref name="ph3"></ref> ==Ilimi nesiko== Ungasebenzisa ilimi ofuna ukulisebenzisa bewulandele nesiko ozikhethela lona. Unelungelo lokusebenzisa ilimi olithandako bewenze nesiko lakho.<ref name="ph3"></ref> ==Imiphakathi yamaSiko, yeKolo nemaLimi== Imiphakathi ingazithabisa ngamasiko wayo; balandele ikolwabo bebasebenzise ilimi labo. Unelungelo lokuthoma, lokujoyina nelogcina isiko, ilimi kanye nesiqhema sekolo osithandako.<ref name="ph3"></ref> ==Ukufumana ilwazi== Unelungelo lelinye nelinye ilwazi urhulumende analo Ungafumana elinye nelinye ilwazi eliphethwe mbuso ukuvikela amalungelwakho.<ref name="ph3"></ref> ==Ukuphatha ngokusemthethweni== Izenzo zakarhulumende kufanele zibe ngezilungileko Unelungelo lezenzo ezisemthethweni, ezizwakalako nezilungileko akarhulumende.<ref name="ph3"></ref> ==Ukungena emaKhotho== Umrarwakho wangokomthetho ungathathelwa isiqunto yikhotho namkha isakhiwo esifanako. Unelungelo lokurarulula imiraro yangokomthetho ekhotho namkha ebandleni elingakabandanyeki bunqopha elirarulula imiraro.<ref name="ph3"></ref> ==Abantu ababotjhiweko nabathweswe umlandu== Ilungelweli livikela abantu ababotjhiweko nabavalelwe esikhungweni namkha abathweswe umlandu. Nawubotjhiweko unelungelo okungakhulumi, lokulethwa ngaphambi kwekhotho ema-irini ama-48 kanye nelungelo lokujanyelwa ngokomthetho.<ref name="ph3"></ref> ==Isithasiselo== {{Reflist}} tjywfumcd85j50izx14zl5d9k28aeff