Wikipedia nsowiki https://nso.wikipedia.org/wiki/Letlakala_la_pele MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Special Bolediša Mošomi Boledišana le Mošomi Wikipedia Dipolelo tša Wikipedia Seswantšho Poledišano ya Seswantšho MediaWiki Poledišano ya MediaWiki Template Poledišano ya Template Thušo Poledišano ya Thušo Setensele Poledišano ya Setensele TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Boso 0 284 56037 13376 2026-09-29T03:33:47Z Mmamonate22 8383 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377146205|Weather]]" 56037 wikitext text/x-wiki '''Boso''' ke boemo bja lefaufau la lefase lefelong le nakong e itšego, ka tlwaelo bo hlaloswa ka thempereitšha, monola, khupetšo ya maru, go tsepama, le tše dingwe. [[Lefase|Lefaseng]], bontši bja ditiragalo tša boemo bja boso di direga ka legatong la tlase kudu la lefaufau la polanete, leo le bitšwago troposphere, <ref>{{Cite web |title=Hydrosphere |url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=hydrosphere&submit=Search |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315161323/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=hydrosphere&submit=Search |archive-date=15 March 2012 |access-date=27 June 2008 |website=Glossary of Meteorology}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Troposphere |url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=t&p=51 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120928061111/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=t&p=51 |archive-date=2012-09-28 |access-date=2020-10-11 |website=Glossary of Meteorology}}</ref> ka tlase ga stratosphere . Boemo bja leratadima bo šupa themperetšha ya letšatši le letšatši, pula, le maemo a mangwe a lefaufau, mola boemo bja leratadima e le lentšu leo le bolelago ka palogare ya maemo a lefaufau ka nako e telele. Ge e šomišwa ntle le mangwalo a thuto, "boemo bja boso" ka kakaretšo bo kwešišwa go bolela boemo bja boso bja lefase. 2ij85swsvnst7r96vg8rbcl4b4ee3kk Katse 0 359 56032 45955 2026-09-29T02:58:45Z Mmamonate22 8383 Ke phošollotše mopeleto 56032 wikitext text/x-wiki [[Seswantšho:Black hills cat-tochichi.jpg|right|thumb|250px|Katse]] Katse ke seruiwa seo se ruilwego go tloga kgale. Ditau le dinkwe le tšona ke tše dingwe tša leloko la dikatse. Di lalela dijo tša tšona gomme tša di tabogela ka dinala tša tšona tše bogale. Ke diphoofolo tše di bolayago diphoofolo tše dingwe gore di hwetše dijo tša tšona. Ka gorealo di tsebega ka gore ke dibata. Le ge katse e ruiwa,e sa na le tlhago ya diphoofolo tše. E swara magotlo, dipeba le dinonyana ka go di lalela. Diphoofolo ka moka tše di jago nama ke tša sehlopha sa dibata. Ka ntle le go ja nama katse e rata maswi == Mmele o a menega == (a) Katse e na le mmele wo boleta, wa go menega. Ge o ka šetša ditiro tša katse, o tla lemoga gore e kgona go mena mmele ka boemo bjo bongwe le bjo bongwe. Ge e wa, gantši e tsema fase ka maoto. E koba mokolo ge e befedišitšwe ke [[mpša]]. E otlolla mmele wa yona fase ge e lalela nonyana. Ditiro tša yona ka moka ge e tabogela dijo tša yona, ke tša bjako le tša bokgoni. Le ge katse e bonala ka mehla e ke e a tšwafa le go nanya, ke phoofolo ya lebelo le legolo sethakgwaneng se sennyane (b) Mmele o khupeditšwe ke boya bjo bokoto gape bjo boleta. (c) Letlalo le hlephile kudu mmeleng wa yona. Ge o swara tše ka diatla o kgona go kwa ka moo le hlephilego ka gona. == Hlogo == (a) Hlogo ke nkgokolo gomme sefahlogo ke se sephaphathi go feta sa mpša. (b) Mahlo a magolo a bopegile bjalo ka a gago gomme a lebeletše pele. Katse e kgona go retolla hlogo le molala go lebelela mathokong a mangwe. Mmala wa mahlo o atiša go ba botala bja modipa, modipa goba a matala. Ka gare, ga leihlo go na le thaka ye ntsho. (c) Ditsebe di na le dintlhana gomme di lebeletše godimo. (d) Ditedu tše telele di thuša katse go phopholetša tsela leswiswing. == Mosela == Katse e na le mosela wo motelele. Ge katse e hlokomela goba e lalela dijo tša yona, e sepetša mosela wa yona bjalo ka diphoofolo ka moka tša leloko le. E tšokotša mosela. == Maoto == (a) Katse e kgona go sepela gabosele ka lebaka la mesamelwana ye boleta ka fase ga leoto le lengwe le le lengwe. (b) Monwana wo mongwe le wo mongwe o na le lenala le bogale le le obegilego. Dinala di ka gogelwa dipotlaneng tše nnyane, tše di lego menwaneng gore di se kgome fase. Ge katse e nyaka go šomiša dinala tša yona e ka di ntšha. Patiša borofa bjo bongwe bjo boleta gare ga menwana ya gago go tloga ka godimo le ka fase gomme dinala di tla bonala. Hlokomela gore go na le dinala tše tlhano borofeng bja ka pele le tše nne borofeng bja ka morago. Mpša ga e kgone go uta dinala tša yona. Di kgoma fase gomme o kgona go kwa motswikinyo wa dinala ge e sepela lebatong. Elelwa gore dinala tša mpša di otlologile mola tša katse di obegile. Dinala tša katse di kgona go ngapa gabohloko. Di thuša katse go namela mehlare ka lebelo le le makatšago, kudu ge e tšhaba manaba. == Meno == Bula molomo wa katse o lebelele meno a yona. Ge katse e ja nama, e e gatelela fase e e kgerole ka dipolai tše nne le meno a ka morago. Dipolai di šomišwa bjalo ka peke, go gagola nama. Meno a ka morago ke a bogale gape a na le dintlha gomme a a kgohlana ge mehlagare e tswalelwa, bjalo ka magare a sekero. Katse e sekamiša hlogo ge e ja nama gore meno a ka morago a kgone go e sega bjalo ka sekero. Meno a ka pele mehlagareng ya ka godimo le ka fase, ao a lego gare ga para ye nngwe le ye nngwe ya dipolai, ke a mannyane kudu gomme ga a atiše go šomišwa == Leleme == Leleme ke le makgwakgwa gomme le swana le maleme a diphoofolo tša leloko leo la dikatse la go ja nama. Leleme le šomišwa bjalo ka raspere (feilakgwakgwa) go latswa mašaledi a nama magapong. Hlokomela gore katse e šomiša leleme la yona ka tsela efe ge e nwa maswi a a lego pirenyeng. E latswa maswi. == Katse e kgona go bona gabotse leswiswing == Lebelela mahlo a katse. Thaka ye e lego garegare ga leihlo ke lešobana le lennyane la go tsenya seetša leihlong. Bošego ge seetša se fokola, dithaka di bulega kudu gore seetša ka moka se se lego gona se tsene leihlong. Se kgontšha katse go bona bošego. Ge seetša e le se bogale dithaka di a nyenyefala go thibela gore go se tsene seetša se sentši kudu ka leihlong. Di fetoga mphatšana ge seetša se galefile( bjalo ka ge go bontšhwa. == Katse ke phoofolo ya go hlweka == Le ge katse e sa rate meetse, e na le mokgwa wa go itlhwekiša. Katse e swara boya le maoto tša yona gore di dule di hlwekile ka go di latswa ka leleme la yona. E kolobiša borofa bja yona bja ka pele ka leleme gomme ya hlapa hlogo le mahlo. Katse e ja ka bothakga bjo bogolo. Molomo le maoto, ga di atiše go tšhilafala. == Tsela yeo katse e iphemelago ka yona == (a) E namela sehlare ka lebelo ka go šomiša dinala go itshwareletša. (b) E otla le go ngapa ka dinala le borofa bja ka pele. (c) E kganyelela sehlareng goba kutamong ka lebelo. (d) E leka go tšhoša lenaba ka go oba mokolo le go emiša boya le go dira modumo wa go gwaša, == Dikatse di na le mohola bathong == Dikatse di ruiwa malapeng gore e be diruiwaratwa eupša di ka ba le mohola wo mogolo wa go bolaya magotlo, dipeba le dinoga. Batho ba bea dikatse ka dipolokelong, malekelekeng, mabenkeleng, gore di dire mošomo wo. == Ditšhupetšo == Lochenr G.P., Dugard H.;1971; ''Thutamahlale e Bonolo Ya Kakaretšo'' Mphato wa 3 [[Setensele:Main category]] 3toer0nccrxt46pajnd3gackf7n01ee Kgogo 0 363 56027 52689 2026-09-28T21:55:40Z Zureka4 8367 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376327081|Chicken]]" 56027 wikitext text/x-wiki Go thoma ka 2023, palo ya dikgogo tša lefase ka bophara e fetile dipilione tše 26,5, ka dinonyana tše di ka fetago dipilione tše 50 tšeo di tšweletšwago ngwaga ka ngwaga gore di ka jewa. Mehuta ye e kgethegilego ya go swana le dikgogo tša nama le dikgogo tša go bea di hlamilwe sebakeng sa tšweletšo ya nama le mae, ka go latelelana. Kgogo yeo e tswadišitšwego bakeng sa go bea e ka tšweletša mae a go feta 300 ka ngwaga. Dikgogo ke diphoofolo tša leago tšeo di nago le mantšu a raraganego le maitshwaro, gomme di tšwelela ka gare ga ditšo, bodumedi, le dingwalo go ralala le ditšhaba tše ntši. Bohlokwa bja tšona bja tša boiphedišo bo di dira karolo e bohlokwa ya temo ya diphoofolo tša lefase ka bophara . Leina kgogo le tšwa go Seisemane sa Kgale {{Lang|ang|ċicen}} (e bitšwa gabotse go swana le ka Seisemane sa Sebjalebjale). Le ge e thomile bjalo ka sa Sejeremane, ga go pepeneneng gabotse gore leina le le tšwa kae, gaešita le ge mafelelong le ka ba le tšwa go go ekiša modumo wo kgogo e o dirago. <ref>{{Cite web |title=chicken |url=https://www.etymonline.com/word/chicken |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428050031/https://www.etymonline.com/word/chicken |archive-date=2026-04-28 |access-date=2026-05-12 |website=Online Etymology Dictionary |publisher=Douglas Harper |language=en}}</ref> == Go rea maina == 7mxhk4g89xpq9idtvfl8h9enrgspyqv Leru 0 395 56038 13478 2026-09-29T03:37:27Z Mmamonate22 8383 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376017444|Cloud]]" 56038 wikitext text/x-wiki Go ya ka thuto ya boemo bja boso, '''leru''' ke aerosol yeo e bopilwego ka boima bjo bo bonagalago bja marothodi a mannyane a seela, dikristale tša lehlwa goba dikarolwana tše dingwe, tšeo di fegilwego lefaufaung la mmele wa polanete goba sebaka se se swanago. <ref>{{Cite web |title=Weather Terms |url=http://www.erh.noaa.gov/box/glossary.htm |access-date=21 June 2013 |publisher=[[National Weather Service]]}}</ref> Meetse, kudukudu, a akaretša marothodi le dikristale. [[Lefase|Lefaseng]], maru a bopša ka lebaka la go tlala ga moya ge o fodišitšwe go fihla ntlheng ya wona ya phoka, goba ge o hwetša monola wo o lekanego, gantši ka mokgwa wa mouwane wa meetse, go tšwa mothopong wo o bapilego go phagamiša ntlha ya phoka go fihla thempereitšheng ya tikologo . e3jjtmn0bq3v7wdhzm80jonaollrfvy Lewatle 0 405 56035 50679 2026-09-29T03:23:18Z Mmamonate22 8383 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374312460|Ocean]]" 56035 wikitext text/x-wiki '''Lewatle''' ke mmele wa meetse a letswai ao a akaretšago mo e ka bago dipersente tše 70.8 tša [[lefase]] . <ref name="Percentage">{{Cite web |title=8(o) Introduction to the Oceans |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |website=www.physicalgeography.net}}</ref> Lewatle ka tlwaelo le arotšwe ka meetse a magolo, ao gape a bitšwago ''mawatle'' (ka tatelano ya go theoga ka lefelo: [[Pacific Ocean|Lewatle la Pacific]], [[Atlantic Ocean|Lewatle la Atlantic]], [[Indian Ocean|Lewatle la India]], [[Southern Ocean|Lewatle la Antarctic/Boroa]] le [[Arctic Ocean|Lewatle la Arctic]] ), <ref name="oed.130201">{{Cite web |title=ocean, n |url=http://www.oed.com/view/Entry/130201?redirectedFrom=ocean#eid |access-date=February 5, 2012 |publisher=Oxford English Dictionary}}</ref> <ref name="mw.ocean">{{Cite web |title=ocean |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/ocean |access-date=February 6, 2012 |publisher=Merriam-Webster}}</ref> gomme ka botšona di arotšwe kudu ka mawatle, dikgogometšaneng le mafelo a meetse ao a latelago . Lewatle le na le dipersente tse ka bago 97 tša meetse a lefase, <ref name="Percentage" /> gomme ke karolo ya mathomo ya hydrosphere ya lefase, e šoma bjalo ka letamo le legolo la phišo bakeng sa tekanyetšo ya matla a lefase, gammogo le modikologo wa lona wa khapone le modikologo wa meetse, e bopa motheo wa tlelaemete le dipaterone [[Boso|tša boso]] lefaseng ka bophara. Lewatle le bohlokwa bophelong,lefaseng, le boloka bontši bja diphoofolo tša mo lefaseng le bophelo bja protist . E thomile photosynthesis gomme ka fao oksitšene ya lefaufau ya mo lefaseng, gomme e sa dutše e aba seripagare sa yona. <ref>{{Cite web |date=26 February 2021 |title=How much oxygen comes from the ocean? |url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/ocean-oxygen.html |access-date=3 November 2021 |publisher=National Ocean Service. National Oceanic and Atmospheric Administration U.S. Department of Commerce}}</ref> 35xbgql2n9oty6z2g8gg9dtwdks17e9 Nelson Mandela 0 454 56026 53561 2026-09-28T21:16:44Z Zureka4 8367 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376141110|Nelson Mandela]]" 56026 wikitext text/x-wiki '''Nelson Rolihlahla Mandela''' [ a ] (18 Phupu 1918  – 5 Dibatsela 2013) e be e le mofetogedi wa Afrika Borwa wa go lwantšha kgethologanyo, radipolotiki, le moabi wa botho, a šoma bjalo ka Mopresidente wa Afrika Borwa go tloga ka 1994 go fitlha ka 1999. O ile a ba tlhogo ya mmušo wa mathomo [[Bathobaso|wa bathoboso]] wa naga le wa go kgethwa wa mathomo go dikgetho tša temokerasi tšeo di nago le boemedi ka botlalo. Mmušo wa gagwe o be o lebišitše tlhokomelo go phatlalatša ga bohwa bja [[Apartheid|kgethologanyo]] ka go lebeletšana le kgethollo ya semorafe ya go hlomwa le go godiša poelano ya morafe . Ka dikgopolo e be e le mo-Afrika bosetšhaba le [[bosošalisiti]], o šomile bjalo ka Mopresidente wa mokgahlo wa [[African National Congress]] (ANC) go tloga ka 1991 go fitlha ka 1997. Mandela e be e le motho yo go ngangišanwago ka yena go karolo e kgolo ya bophelo bja gagwe. Le ge basekaseki ba ka go le letona ba be ba mo sola e le motšhošetši wa bokomonisi gomme bao ba bego ba le ka go le letshadi ba feteletšego ba be ba mo lebelela a fagahletše kudu go boledišana le go boelana le bathekgi ba kgethollo, o ile a hwetša theto ya ditšhaba-tšhaba ka lebaka la go lwela ga gagwe. Ka ge a be a lebelelwa ka bophara e le seswantšho sa boetapele bja boitshwaro, [[Temokrasi|temokerasi]] le toka ya tša leago, o amogetše ditlhompho tše di ka fetago 250 —go akaretša le Sefoka sa Nobel sa Khutšo —gomme a ba taba ya borapedi bja semelo . O swarwa ka tlhompho ye e tseneletšego ka gare ga Afrika Borwa, moo gantši a bitšwago ka leina la gagwe la kgoro ya Xhosa, '''Madiba''', gomme a tlhalošwa bjalo ka " Ntate wa Setšhaba ". kzc7eec0wxpwq2qlnhlvmb0grqe4mty Tlou 0 580 56013 54423 2026-09-28T19:18:59Z Bridgy12 8403 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376330386|Elephant]]" 56013 wikitext text/x-wiki '''Ditlou''' ke diphoofolo tše kgolo kudu tša naga tše di phelago . Go na le mehuta ye meraro ye e phelago ga bjale yeo e lemogwago. Tšona ke: ditlou tša sethokgwa sa Aforika ( ''Loxodonta africana'' ), ditlou tša sethokgwa sa Aforika ( ''L. cyclotis'' ) le ditlou tša Asia ( ''Elephas maximus'' ). Ke tšona fela ditho tšeo di sa phelago tša lapa la ditlou le tatelano ya Proboscidea. Ba leloko la ditlou bao ba hwilego ba akaretša di- mammoth le di- mastodon . Dibopego tše di hlaolago tša ditlou di akaretša proboscis e telele yeo e bitšwago kutu, manaka, diphaphathi tše kgolo tša ditsebe, maoto a swanago le dikokwane, le letlalo le le thata eupša le le bohlokwa le letala. Kutu e prehensile, e tliša dijo le meetse molomong le go swara dilo. Mano ao a tšwago meno a go sega, a šoma e le dibetša le e le didirišwa tša go sepetša dilo le go epa. Diphaphathi tše dikgolo tša ditsebe di thuša go boloka thempereitšha ya mmele e sa fetogego gotee le poledišanong. Ditlou tša Afrika di na le ditsebe tše kgolo le mekokotlo ye e sekamego, mola ditlou tša Asia di na le ditsebe tše nnyane le mekokotlo ye e kgopamego, goba ye e lekanago. 70of3qwrd8ivaduftdyicwvs6rzr822 Seeta 0 6506 56007 55554 2026-09-28T18:41:47Z Bridgy12 8403 Ke lokišitše sebopego sa lefoko 56007 wikitext text/x-wiki [[Seswantšho:Skor_från_1700-_till_1960-talet_-_Nordiska_Museet_-_NMA.0056302.jpg|alt=Three blue shelves on a black background. The top shelf displays a pair of pink high heels, a wedge sandal and a dance heel shoe. The middle shelf displays a variety of low-heeled, slipper-type shoes. The bottom shelf displays two antique heeled shoes and a pair of kid's shoes.|thumb|275x275px| Dieta tše di fapafapanego tšeo di bontšhitšwego Musiamong wa Nordic, go akaretša le dikai go tloga ka 1700 go ya go bo-1960.]] '''Seeta''' ke seaparo sa maotong seo ka tlwaelo se reretšwego go šireletša leoto la motho, gantšhi di dirilwe ka tsela yeo e lego gore e nngwe e hlametšwe go lekana leoto la nngele gomme e nngwe e lekana leoto la le letona. Dieta di reretšwe go nea tšhireletšo e oketšegilego go leoto la motho leo le lego kotsing, gaešita le ge leoto le fetofetoga kudu le mafelo a fapafapanego. Mathomong foromo e be e tlemilwe go šoma, eupša ge nako e dutše e e ya, dieta le tšona di ile tša fetoga dilo tša fešene. Dieta tše dingwe di aparwa e le didirišwa tša tšhireletšego, tše bjalo ka dibutswana tša menwana ya tšhipi, tšeo e lego dieta tše di nyakegago mafelong a mošomo a diintaseteri. Go oketša moo, dieta gantšhi di fetogile meralo e mentši e fapafapanego; direthe tše phagamego, ka mohlala, di aparwa kudu ke basadi nakong ya ditiragalo tša maemo a godimo. Dieta tša sebjalebjale di fapana kudu ka mohuta, go raragana le ditshenyagalelo. Ditlhaka tša motheo di ka ba le feela [[Seeta|leoto]] le lesesane le lepanta le bonolo gomme di rekišwa ka theko ya tlase. Dieta tša fešene ya godimo tšeo di dirilwego ke batšweletši ba tumilego di ka dirwa ka didirišwa tše di bitšago tšhelete e ntši, tša diriša kago e raraganego gomme tša rekiša ka tšhelete e ntšhii. Tše dingwe tša dieta di diritšwe merero e itšeng, bjalo ka dibutswana e diretšwego ka go toba bakeng sa go namela dithaba kapa skiing, ge tše dingwe di na le tshebediso e akaretšang go feta tše bjalo ka sneakers tše fetotšweng go tloga morero o kgethegileng papading ya seeta go ya šomiša kakaretšo ya seeta. Ka setšo, dieta di dirilwe ka letlalo, kota goba lešela, eupša di dirwa ka mo go oketšegago ka raba, dipolasitiki le dilo tše dingwe tšeo di tšwago dikhemikhale tša petroleum . <ref name=":0">{{Cite web |last=Hoskins |first=Tansy E. |date=2020-03-21 |title='Some soles last 1,000 years in landfill': the truth about the sneaker mountain |url=http://www.theguardian.com/fashion/2020/mar/21/some-soles-last-1000-years-in-landfill-the-truth-about-the-sneaker-mountain |access-date=2021-02-19 |website=The Guardian |language=en}}</ref> Lefaseng ka bophara, intaseteri ya dieta ke intaseteri ya diranta tše dimilione tše dikete tše 200 ka ngwaga. <ref name=":0" /> 90% ya dieta di feleletša di le mafelong a go lahlela ditšhila, ka lebaka la gore didirišwa di thata go di aroganya, go di šomiša gape goba go šomišwa gape ka tsela ye nngwe. <ref name=":0" /> j3tdjljls6r8prgdhydkscfeg6kfuta 56016 56007 2026-09-28T19:31:00Z Dumbassman 4353 56016 wikitext text/x-wiki [[Seswantšho:Skor_från_1700-_till_1960-talet_-_Nordiska_Museet_-_NMA.0056302.jpg|alt=Three blue shelves on a black background. The top shelf displays a pair of pink high heels, a wedge sandal and a dance heel shoe. The middle shelf displays a variety of low-heeled, slipper-type shoes. The bottom shelf displays two antique heeled shoes and a pair of kid's shoes.|thumb|275x275px| Dieta tše di fapafapanego tšeo di bontšhitšwego Musiamong wa Nordic, go akaretša le dikai go tloga ka 1700 go ya go bo-1960.]] '''Seeta''' ke seaparo sa maotong seo ka tlwaelo se reretšwego go šireletša leoto la motho, gantšhi di dirilwe ka tsela yeo e lego gore e nngwe e hlametšwe go lekana leoto la nngele gomme e nngwe e lekana leoto la le letona. Dieta di reretšwe go nea tšhireletšo e oketšegilego go leoto la motho leo le lego kotsing, gaešita le ge leoto le fetofetoga kudu le mafelo a fapafapanego. Mathomong foromo e be e tlemilwe go šoma, eupša ge nako e dutše e e ya, dieta le tšona di ile tša fetoga dilo tša fešene. Dieta tše dingwe di aparwa e le didirišwa tša tšhireletšego, tše bjalo ka dibutswana tša menwana ya tšhipi, tšeo e lego dieta tše di nyakegago mafelong a mošomo a diintaseteri. Go oketša moo, dieta gantšhi di fetogile meralo e mentši e fapafapanego; direthe tše phagamego, ka mohlala, di aparwa kudu ke basadi nakong ya ditiragalo tša maemo a godimo. Dieta tša sebjalebjale di fapana kudu ka mohuta, go raragana le ditshenyagalelo. Ditlhaka tša motheo di ka ba le feela [[Seeta|leoto]] le lesesane le lepanta le bonolo gomme di rekišwa ka theko ya tlase. Dieta tša fešene ya godimo tšeo di dirilwego ke batšweletši ba tumilego di ka dirwa ka didirišwa tše di bitšago tšhelete e ntši, tša diriša kago e raraganego gomme tša rekiša ka tšhelete e ntšhii. Tše dingwe tša dieta di diritšwe merero e itšeng, bjalo ka dibutswana e diretšwego ka go toba bakeng sa go namela dithaba kapa skiing, ge tše dingwe di na le tshebediso e akaretšang go feta tše bjalo ka sneakers tše fetotšweng go tloga morero o kgethegileng papading ya seeta go ya šomiša kakaretšo ya seeta. Ka setšo, dieta di dirilwe ka letlalo, kota goba lešela, eupša di dirwa ka mo go oketšegago ka raba, dipolasitiki le dilo tše dingwe tšeo di tšwago dikhemikhale tša petroleum . <ref name=":0">{{Cite web |last=Hoskins |first=Tansy E. |date=2020-03-21 |title='Some soles last 1,000 years in landfill': the truth about the sneaker mountain |url=http://www.theguardian.com/fashion/2020/mar/21/some-soles-last-1000-years-in-landfill-the-truth-about-the-sneaker-mountain |access-date=2021-02-19 |website=The Guardian |language=en}}</ref> Lefaseng ka bophara, intaseteri ya dieta ke intaseteri ya diranta tše dimilione tše dikete tše 200 ka ngwaga. <ref name=":0" /> 90% ya dieta di feleletša di le mafelong a go lahlela ditšhila, ka lebaka la gore didirišwa di thata go di aroganya, go di šomiša gape goba go šomišwa gape ka tsela ye nngwe. <ref name=":0" /> == Ditšhupetšo == <references /> qlz5fqng8ecmfpxn1hlz9tsivqcczp6 Dienywa 0 12887 56009 51424 2026-09-28T18:52:34Z Bridgy12 8403 Ke lokišitše mongwalo le mopeleto 56009 wikitext text/x-wiki '''[[Dienywa]]''' ke dilo tšeo di tšweletšago peu mo dibjalong tša go thunya, ke dilo tšeo o ka di bjalago gomme tša mela goba tša se mele. Tšona di ya ka gore o di bjaletše mobung o mofe. Nako yenngwe o kano di bjala eupša tša se mele ka gore o tlaba o di bjaletše mobung woo o omilego ebile o senang letšatši le lentši. Dienywa ke dilo tšeo di nyakago go bjalwa mobung o mobotse, wa go nona, moo o nang le letšatši le lentši le moo o bolokegilego .O seke wa bjala dipeu kantle goba malaong a serapa ,ka gore ge go tonya kudu kantle dienywa di palelwa ke go mela. [[Dienywa ke dilo tšeo di nyakang hlokomelo kudu o swanetše go di direla serapana sa tšona di le tee gore di se ke tša tshenya goba go ja ke dipudi goba tšona di kgogo|Dienywa ke dilo tšeo di nyakago tlhokomelo kudu o swanetše go di direla serapana sa tšona di le tee gore di se ke tša tshenywa goba go ja ke diphoofolo.]]<ref>Fruit | Definition, Description, Types, Examples, & Facts | Britannica</ref> == Dilo tša go godiša dienywa == [[Seswantšho:Municipal Market of São Paulo city.jpg|thumb|368x368px|Dienywa]] '''Dienywa''' di ka mela ka tsela ya go fapafapana ,tše dingwe di gola ka pela mola tše dingwe di tšeya nako go gola, ka fao eya ka gore dienywa tsa mohuta mang ekaba tšona diapole, [[Orange Farm|dinamune,]]<nowiki/>diperekisi,dipanana,dimenku le dipolamo.Gore dienywa tša gao di kgone go gola ka pela o swanetše go tšheletša ka mehla gore mmu wa gona o phele o thaphile . o tshwanetše go netefatša gore moo o bjaletšego gona o hlwekile ebile o bolokegile kudu .šomiša menontšho ya boleng ba godimo gore o kgone go godiša dienywa tša gao. O seke wa tšwafa o lebelela dienywa tša gao ka mehla gore di a gola naa. Dienywa di aga mmele!<ref>Grow Fruit -- Harvest to Table</ref> == Ditšhupetšo == [[category:Dienywa]] [[category:menontšho ya dienywa]] [[category:go godiša dienywa]] [[category:diapole]] itg37bjhovqjpk5b5bofhmbi9m41c9g Bohlokwa bja go hlokomela dimpša bjalo ka diruiwa tša ka gae 0 13424 56033 53149 2026-09-29T03:03:17Z Mmamonate22 8383 Ke lokišitse sebopego sa mafoko 56033 wikitext text/x-wiki [[Seswantšho:Two puppies playing together one standing over the other at golden hour in Don Det Laos.jpg|thumb|Dimpšanyana tše pedi di a raloka ]] '''Lefase''' le humile ka dilo tša go fapafapana, gomme go bohlokwa gore go be le kwano gare ga tšona. Mo lefaseng re na le batho,mehlare le diphoofolo. Batho ba na le bohlale le bokgoni bja go kgona go ka kgokagana le ditho kamoka tša lefase. Gase batho bohle bao ba kwešišago kamego yeo ba nago le go diphoofolo, mehlare le ditho tše dingwe tša lefase. == Tlhokomelo ya dimpša ka gae == Dimpša ke tše dingwe tša diruiwa tšeo di phelago le batho ka gae. Go na le mehuta ya go fapana ya dimpša re lebeletše thlago ya tšona. Dimpša di hloka lefelo la go hlweka go tloga bonnyaneng bja tšona. Mong wa mpša o na le maikarabelo a go netefatša gore bodulo bo hlwekišitšwe ka mehla. Mpšanyana e swanetše go anya maswi nako yeo e lekanego dibeke tše seswai go tloga pelegong. Mpša e swantše gore e beelwe sekotlelwana sa meetse ka mehla. Mong o na le maikarabelo a go fela a iša mpša ngakeng ya diphoofolo go hlahloba malwetši le ditwatši. Dimpša di hlola 99% ya twatši e o e bitšwago ''rabbies.''<ref>https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/rabies</ref> Dimpša ga se tša swanela go ja dijo tšeo batho ba dijago go swana le malekere le dienywa. Tlhago ya dimpša e hloka gore difela di raloka goba go itšhidolla. Maitshwaro a dimpša a bopsa ke kgokagano ya tšona le tikologo, re akaretša le batho.<ref>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dog&oldid=1314108490</ref> Ba lapa ba swanetše go bontšha mpša lerato, lebaka e le gore dimpša le tšona di na le maikutlo. [[Seswantšho:Human–canine friendship - smiling girl hugging her dog at golden hour in Laos.jpg|thumb|Ngwana o raloka le mpša.]] === Diphošo tšeo batho ba di dirago === Batho ba rua dimpša ntle le go di hlokomela ka tshwanelo. Bontši bja batho ba magaeng ba rata go bofelela dimpša mehlareng. Se ke kotsi ka gobane mpša ga e lokologe, e nelwa ke dipula ebile e a gobala molaleng. Batho ba tšea dimpšanyana go bo mmago tšona e se tše nnyane, gomme di loba phepo ya maleba. Mokgwa wa go betha dimpša le ona o gaketše mo setšhabeng, mola le tšona di na le maikutlo le kwešišo. Batho ba bangwe ba ipotša gore dimpša ka ge e le diphoofolo ga di kwešiše, ga di na maikutlo ebile ga di tsene ka ntlong. Go na le batho bao ba fago dimpša dijo tšeo bona ba dijago, gomme seo se ama maphelo a tšona. Ba bangwe bano rua fela, ntle le go tswalela popelo ya tšona ge nako e fihlile. === Bohlokwa bja dimpša setšhabeng === Dimpša ke tše dingwe tša diphoofolo tše bohlale. Dimpša di kgona go thuša difofu ka tlhahlo ya tsela. Se se rola batho morwalo wa go swanelwa ke go hlokomela difofu. Dimpša di kgona go kaonafatša kgatelelo ya monagano, kudu go batho bao ba dulago ba nnoši. Di thuša gape ka thlokomelo ya legae, ka ge di kgona go letela motse bošego kamoka, go se tsene mahodu. == Methopo == [[Setensele:Dog care]] [[Setensele:Lifestyle]] [[Setensele:Health]] m6oypodslqco018hptpl17tht2wn1vp Bogolofadi 0 13507 56021 53511 2026-09-28T19:36:08Z Bridgy12 8403 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377295499|Disability]]" 56021 wikitext text/x-wiki '''Bogolofadi''' ke maitemogelo a seemo sefe goba sefe seo se dirago gore batho ba hwetše go be thata kudu go dira mediro ye e itšego, goba go ba le phihlelelo ya tekatekano ka gare ga setšhaba se se filwego. <ref>{{Cite web |date=April 3, 2024 |title=Disability and Health Overview |url=https://www.cdc.gov/ncbddd/disabilityandhealth/disability.html |access-date=April 24, 2024 |website=Centers for Disease Control and Prevention |language=en-us}}</ref> Bogolofadi e ka ba bja temogo, bja tlhabollo, bja tlhaologanyo, bja monagano, bja mmele, bja dikwi, le tše dingwe. Bogolofadi bo ka ba gona go tloga ge motho a belegwa, goba motho a ka bo hwetša nakong ya bophelo bja gagwe. Go ya ka histori, bogole bo lemogilwe efela bo ithekgile ka sete ye tshesane kudu ya ditekanyetšo. Le ge go le bjalo, bogole ga se bja bobedi gomme bo ka tšwelela ka mo go kgethegilego go ithekgile ka motho ka o tee ka o tee. Bogolofadi bo ka bonagala gabonolo, goba bjo bo sa bonagalego ka tlhago. Tumelelano ya [[Ditšhaba tše Kopanego|Ditšhabakopano]] ya Ditokelo tša Batho bao ba golofetšego e hlaloša bogole bjalo ka bjo bo akaretšago: k18s9w9btrf8m0hock5dckwclrl6r98 Mošomi:Mokgalakaa 2 13535 56060 55368 2026-09-29T11:30:43Z Mokgalakaa 8366 /* */ 56060 wikitext text/x-wiki Leina laka ke Mokgalakaa [[Mošomi:Mokgalakaa/Draft 1|Draft 1]] [[Mošomi:Mokgalakaa/Draft 2|Draft 2]] [[Draft 3|des 3]] [[Desry 3]] [[Desry 4]] [[Desry5]] 37wuj8u6olhg7idv6pju37imdrrgi3d 56062 56060 2026-09-29T11:31:11Z Mokgalakaa 8366 /* */ 56062 wikitext text/x-wiki Leina laka ke Mokgalakaa [[Mošomi:Mokgalakaa/Draft 1|Draft 1]] [[Mošomi:Mokgalakaa/Draft 2|Draft 2]] [[Draft 3|des 3]] [[Desry 3]] [[Desry 4]] [[Desry5]] [[Desry6]] b66eh51opz91hiagtfu8zge3271kpzx 56063 56062 2026-09-29T11:33:11Z Mokgalakaa 8366 /* */ 56063 wikitext text/x-wiki Leina laka ke Mokgalakaa [[Mošomi:Mokgalakaa/Draft 1|Draft 1]] [[Mošomi:Mokgalakaa/Draft 2|Draft 2]] [[Draft 3|des 3]] [[Desry 3|Draft 3]] [[Desry 4|Draft 4]] [[Desry5|Draft5]] [[Desry6|Draft 6]] [[Draft 7|Draftt 7]] 2uu4f7brm0dk93ke7u32aupvmlmvs05 Mošomi:Ntokozo05 2 13645 56022 55949 2026-09-28T19:38:38Z Ntokozo05 8402 I have created draft 8 56022 wikitext text/x-wiki Leina la ka Ke Ntokozo05 [[Mošomi:Ntokozo05/Draft1|Draft1]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft2]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft3]] -[[Draft4]] - [[Draft5]] -[[Draft6]] -[[Draft7]] -[[Draft8]] ep5hvvig8sohgrt8hjnx3us5v6rbrlu 56024 56022 2026-09-28T20:25:25Z Ntokozo05 8402 I created draft 9 56024 wikitext text/x-wiki Leina la ka Ke Ntokozo05 [[Mošomi:Ntokozo05/Draft1|Draft1]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft2]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft3]] -[[Draft4]] - [[Draft5]] -[[Draft6]] -[[Draft7]] -[[Draft8]] -[[Draft9]] es8snppzshn4sqt0sahj3mufwdl1kvi 56053 56024 2026-09-29T10:26:47Z ~2026-52187-63 8864 i created draft 10 56053 wikitext text/x-wiki Leina la ka Ke Ntokozo05 [[Mošomi:Ntokozo05/Draft1|Draft1]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft2]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft3]] -[[Draft4]] - [[Draft5]] -[[Draft6]] -[[Draft7]] -[[Draft8]] -[[Draft9]] -[[Draft10]] sex9lm4wbhs8qu1fpj9dxktt84rwwt6 56054 56053 2026-09-29T10:33:41Z Ntokozo05 8402 56054 wikitext text/x-wiki Leina la ka Ke Ntokozo05 [[Mošomi:Ntokozo05/Draft1|Draft1]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft2]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft3]] -[[Draft4]] - [[Draft5]] -[[Draft6]] -[[Draft7]] -[[Draft8]] -[[Draft9]] -[[Draft 10]] m9fznoeo6imojs7yxv13p7jjspvcl2z 56057 56054 2026-09-29T11:05:51Z Ntokozo05 8402 56057 wikitext text/x-wiki Leina la ka Ke Ntokozo05 [[Mošomi:Ntokozo05/Draft1|Draft1]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft2]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft3]] -[[Draft4]] - [[Draft5]] -[[Draft6]] -[[Draft7]] -[[Draft8]] -[[Draft9]] -[[Draft 10]] -[[Draft11]] hxp5f6ri4nfbzzsk29bsbri6uf1k3dh 56061 56057 2026-09-29T11:30:47Z Ntokozo05 8402 56061 wikitext text/x-wiki Leina la ka Ke Ntokozo05 [[Mošomi:Ntokozo05/Draft1|Draft1]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft2]] - [[Mošomi:Ntokozo05/|Draft3]] -[[Draft4]] - [[Draft5]] -[[Draft6]] -[[Draft7]] -[[Draft8]] -[[Draft9]] -[[Draft 10]] -[[Draft11]] -[[Draft12]] s0rk3843urbej3gj5m3qar33am3dvm8 Mošomi:Purplespeedy 2 13656 56039 55977 2026-09-29T07:49:44Z Purplespeedy 8404 /* */ added draft 56039 wikitext text/x-wiki leina la ka ke Purplespeedy [[Mošomi:Purplespeedy/Draft 1|Draft 1]] - [[Mošomi:Purplespeedy/Draft 2|Draft 2]] [[Botlhokwa bja setjo sa sepedi|draft 3]] - [[draft 4]] [[Setensele:Ketelopele]] [[Anytopic|draft 5*]] - [[Ramodike|draft 6]] [[Mokaobere|Draft 7]] - [[Magriza|draft 8]] [[Mangoza|Draft 9]] [[Mmadibekoane|draft 10]] kgfmqw8e9ev4sbdqynrkh8fiq2owutm 56041 56039 2026-09-29T07:50:57Z Purplespeedy 8404 /* */ 56041 wikitext text/x-wiki leina la ka ke Purplespeedy [[Mošomi:Purplespeedy/Draft 1|Draft 1]] - [[Mošomi:Purplespeedy/Draft 2|Draft 2]] [[Botlhokwa bja setjo sa sepedi|draft 3]] - [[draft 4]] [[Setensele:Ketelopele]] [[Anytopic|draft 5*]] - [[Ramodike|draft 6]] [[Mokaobere|Draft 7]] - [[Magriza|draft 8]] [[Mangoza|Draft 9]]- [[Mmadibekoane|draft 10]] 24tcrcy71ns7kthat64gfoadp6afzzd 56042 56041 2026-09-29T08:06:14Z Purplespeedy 8404 /* */ added draft 56042 wikitext text/x-wiki leina la ka ke Purplespeedy [[Mošomi:Purplespeedy/Draft 1|Draft 1]] - [[Mošomi:Purplespeedy/Draft 2|Draft 2]] [[Botlhokwa bja setjo sa sepedi|draft 3]] - [[draft 4]] [[Setensele:Ketelopele]] [[Anytopic|draft 5*]] - [[Ramodike|draft 6]] [[Mokaobere|Draft 7]] - [[Magriza|draft 8]] [[Mangoza|Draft 9]]- [[Mmadibekoane|draft 10]] [[Draft 11**|Draft 11]] g4tmrzcfvtqyu1on5m883b5y2pzluqk 56044 56042 2026-09-29T08:10:06Z Purplespeedy 8404 /* */ added draft 56044 wikitext text/x-wiki leina la ka ke Purplespeedy [[Mošomi:Purplespeedy/Draft 1|Draft 1]] - [[Mošomi:Purplespeedy/Draft 2|Draft 2]] [[Botlhokwa bja setjo sa sepedi|draft 3]] - [[draft 4]] [[Setensele:Ketelopele]] [[Anytopic|draft 5*]] - [[Ramodike|draft 6]] [[Mokaobere|Draft 7]] - [[Magriza|draft 8]] [[Mangoza|Draft 9]]- [[Mmadibekoane|draft 10]] [[Draft 11**|Draft 11]] [[Draft 12**|draft 12]] pxk1mgf6jmrfbg7dq61uv0qa2z3z3y3 56047 56044 2026-09-29T08:13:03Z Purplespeedy 8404 /* */ added draft 56047 wikitext text/x-wiki leina la ka ke Purplespeedy [[Mošomi:Purplespeedy/Draft 1|Draft 1]] - [[Mošomi:Purplespeedy/Draft 2|Draft 2]] [[Botlhokwa bja setjo sa sepedi|draft 3]] - [[draft 4]] [[Setensele:Ketelopele]] [[Anytopic|draft 5*]] - [[Ramodike|draft 6]] [[Mokaobere|Draft 7]] - [[Magriza|draft 8]] [[Mangoza|Draft 9]]- [[Mmadibekoane|draft 10]] [[Draft 11**|Draft 11]] [[Draft 12**|draft 12]] [[Draft 13]] ifp66p4agisrwee2vr23s64zr4k2bbg Meetse 0 13723 56008 54467 2026-09-28T18:47:47Z Bridgy12 8403 Ke phošollotše mopeleto 56008 wikitext text/x-wiki [[Seswantšho:Water_drop_001.jpg|thumb|Senepe sa meetse]] '''Meetse''' ke selo seo se tseneletšego, seo se se nago mmala, gammaogo le go ba bohlokwa bophelong bja batho le tikologo. Gape ke selo se bohlokwa go diphoofolo ka ge di hloka pula go re bjang bo gole le dinoka di be le meetse a diphoofolo a go nwa nageng. A diriswa gape le dithutong tsa fisiki le [[Khemistri|khemistiri,]] ke selo seo se tlwaelegilego kudu lefaseng la batho gammogo le diphoofolo ka bophara. A khuparetsa lefase ka bophara ka dipersente tšeo di le go masomešupatee(71%), a hwetšagala naga ka bophara go tloga ditseleng, dinokeng, mawatleng, gammago le ka magaeng a rena, goba mafelong a mangwe ao re dulago go ona.<ref>{{Citation|title=Introduction|url=https://doi.org/10.5005/jp/books/11809_2|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers (P) Ltd.|work=FAQs in Ophthalmology|date=2013|access-date=2026-02-28|isbn=978-93-5090-183-0|pages=1–1|first=N|last=Prajna}}</ref> Meetse a bohlokwa go batho ba lefase ka moka ka ba diriša go nwa,ga apea gammgo leo go diriša go tsa leago le tša tsemo,batho ba ka se phele ntle le meetse gammogo le diphoofolo le tšona di ka kgone go phela ka ntle le meetse.Ge e le batho bona ba ka se phela tekano ya matšati a lesome.Se napile se laetša gore go hloka meetse ke mathata ebile a ka bea maphelo a batho kotsing e šoro le go feta.Meetse a bohlokwa ka ge a dirišwa gape le go fepa mehlare ya rona goba hlokomela diphoofolo goba diruiwa tsa rona,ka se se tšweletšagore go hloka meetse o hlola matahata go ekonomi le tlala setšhabeng.Meetse a bohlokwa ka tsela tša go fapana bjalo ka go apea dijo,go hlwekiša le go dira dikhemikhale,a bohlokwa leo feta go batho ba bangwe ka ge dira gwebo ka wona ka go a rekišetsa bao ba hlokago.<ref>{{Cite web |title=Why Water Is Important on Earth? – The Institute for Environmental Research and Education |url=https://iere.org/why-water-is-important-on-earth/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US}}</ref> A bohlokwa bathong ka ge a tsweletsa bohlokwa bja bona le go dira maphlo a bona a ba bonolo.Seo se hlalosa taba ya gore hlokagalo ya meetse e ka bea maphelo ga batho kotsing yeo e ke tseago maphelo ga rona.[[Meetse]] a bohlokwa ka ge a bereka mehla ka moka ka go thusa batho.<ref>{{Cite web |last=administrator |date=2023-04-08 |title=How Important Is Water? The Facts You Need to Know 🌊💧 |url=https://www.watermedia.org/how-important-is-water |access-date=2026-02-28 |website=WATER |language=en-US}}</ref> == Tlhathollo == <references /> [[Setensele:Meetse]] pg2gewn30enh9wsz3bes989bap2pecf Puku 0 13754 56051 54536 2026-09-29T09:34:33Z Mojagobedi 8344 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372807027|Book]]" 56051 wikitext text/x-wiki Puku ke mošomo wo o ngwadilwego wa botelele bjo bogolo wo o hlolwago ke mongwadi o tee goba ba bantši, dingwalo tše ka tlwaelo di gatišwa matlakaleng a mantši a pampiri bjalo ka matlakala a tlemagantšwego mmogo go bopa poloko ya puku, poloko ye ya puku e kgomaretšwe bogareng bja sekhurumelo seo se menwago seo se šireletšago matlakala. Pele ga ge motšhene wa go gatiša wa mehleng yeno o ka amogelwa ka bophara, go be go dirišwa di- codex go hlama mangwalo a seatla ao a ngwadilwego ka seatla . Methopo ya kgale ya go ngwala e akaretša mangwalo a go phuthwa le matlapa a letsopa . Matšatšing a lehono, dipuku di ka phatlalatšwa ka dibopego tše dingwe go swana le dipuku tša go theeletšwa, le dipuku tša elektroniki ( ebooks ). Dipuku di arotšwe ka bophara ka dikanegelo, tšeo di nago le dikanegelo tše di hlamilwego goba tša boikgopolelo ; le tšeo e sego tša boikgopolelo, tšeo di nago le diteng tšeo di reretšwego bjalo ka therešo ya nnete. Tshepedišo ya go gatiša dipuku ke lelokelelo la dikgato tšeo di akaretšwago go hloleng le go phatlalatšeng ga yona, gantši e dirwa mehleng ya sebjalebjale ke khamphani ya kgwebo ya go gatiša. Intasteri ya go gatiša e sa tšwa go bona diphetogo tše kgolo ka lebaka la theknolotši ye mpsha, go akaretšwa dipuku tša elektroniki le dipuku tša go theeletšwa (direkhoto tša dipuku tšeo di balwago ka go hlaboša). Temogo ya dinyakwa tša batho bao ba nago le bogole bja go gatiša e lebišitše go oketšegeng ga mehuta ya go gatiša tšeo di fihlelelwago tša go swana le go gatiša ga braille le dikgatišo tša go gatiša ka mo gogolo . dipuku tša google di akanyeditše ka 2010 gore palomoka ya dipuku tše e ka bago dimilione tše 130 tšeo di ikgethilego di gatišitšwe. Dipuku di rekišwa mabenkeleng a kakaretšo le mabenkeleng a kgethegilego a dipuku, gammogo le Inthaneteng, gomme di ka adimišwa go tšwa makgobapukung goba mafelong a dipuku a setšhaba. Kamogelo yadipuku go lebišitše ditla-moragong tše mmalwa tša leago, go akaretša le go hlahlobja ga dipuku . Dipuku ka nako ye nngwe di bapetšwa le dingwalo tša nako le nako, go swana le dikuranta goba dimakasine, tšeo dikgatišo tše difsa tša tšona di gatišwago go ya ka lenaneo la ka mehla. Dilo tše dingwe tšeo di hlalošwago ka bophara e le "dipuku" di tlogelwa di se na selo bakeng sa go dirišwa ke motho ka noši, go swana le dipuku tša go ngwalela dintlha, dipukutšatši, dipuku tša go thala diswantšho, dipuku tša diakhaonto le dipuku tša go saena . 9o4o7il9lq2gus0gztx64t9crhom86v Diphoofolo 0 13949 56010 55400 2026-09-28T18:55:23Z Bridgy12 8403 Ke phošollotše mopeleto 56010 wikitext text/x-wiki Diphoofolo [[Seswantšho:2015-07-27 20-51-30 Macroglossum-stellatarum.jpg|thumb|280x280px|Serurubela ]] '''Diphoofolo''' ke karolo ye bohlokwa ya bophelo lefaseng. Di phela tikologong ye e fapanego go swana le dithokgweng, mawatleng, maganateng, mafelong a bjang, gaešita le ka magaeng a rena. Go tloga go dikhunkhwane tše dinyenyane go ya go diamusi tše kgolo, phoofolo e nngwe le e nngwe e kgatha tema ya moswananoši go bolokeng teka tekano ya tlhago. Ka ntle le diphoofolo, ditshepedišo tša tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona di be di ka se šome gabotse, gomme bophelo bja batho bo be bo tla kgongwa kudu.<ref>{{Cite web |date=2026-08-05 |title=Animal {{!}} Definition, Types, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/animal/animal |access-date=2026-08-07 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> [[Seswantšho:African elephant (Loxodonta africana) 3.jpg|left|thumb|450x450px|Tlou ya lešoka]] Diphoofolo di ka hlopšha ka magoro a go fapana, go akaretšwa diamusi, dinonyana, digagabi, diphedi tša ka meetseng le dihlapi. Diphoofolo tše dingwe ke tša naga gomme di dula mafelong a tšona a tlhago, mola tše dingwe di ruilweng gomme di thuša batho ka ditsela tše ntši. Ka mohlala, [[dikgomo]] di nea maswi, dikgogo di nea mae gomme gantši dimpša di direšetšwa go ba le bogwera, tšhireletšego le go thuša. Diphoofolo di tsenya letsogo kudu tikolong. Dinose le dirurubele di tšweletša peu ya dibjalo, e lego seo se dirago gore go kgonege gore dienywa, merogo le matšoba di gole. Diphoofolo tše di jago diphoofolo di thuša go laola palo ya diphoofolo tše dingwe, di thibela ditshepedišo tša tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona gore di se ke tša se leka-lekane. Diphoofolo di thuša go phatlalatša dipeu, go dumelela dithokgwa le dibjalo go tsošološa ka tlhago.<ref>{{Cite web |title=Animals |url=https://www.nationalgeographic.com/animals |access-date=2026-08-07 |website=National Geographic |language=en}}</ref> Go tlaleletša bohlokwa bja tšona bja tikologo, diphoofolo di nea mehola ya tša leago, ya tša boiphedišo le ya maikwelo. Batho ba bantši ba ithekgile ka diphoofolo bakeng sa dijo, diaparo, dinamelwa le mešomo. Diphoofolo tša ka gae gape di nea bogwera, di fokotša kgateletšego le go kaonefatša bophelo bjo bobotse bja monagano bja batho. Boeti bja diphoofolo tša lešoka bo hlola mešomo le go tšweletša letseno go ditšhaba tše ntši lefaseng ka bophara. Go sa šetšwe bohlokwa bja tšona, mehuta e mentši ya diphoofolo e kotsing ya go senywa ga mafelo a bodulo, tšhilafalo, phetogo ya boemo bja leratadima, go tsoma ka tsela e sego molaong ya diphoofolo tša lešoka. Mediro ya batho e tšwela pele e bea mehutahuta ya diphedi kotsing, e dira gore mehuta e mengwe ya diphedi e hwelele. Go šireletša diphoofolo, melao e tiilego, go lema ka boikarabelo le go ruta batho la mohola wa diphoofolo tša lešoka.<ref>{{Cite web |title=The Role of Animals in Ecosystems |url=https://arccjournals.com/blogs/industry-news/the-role-of-animals-in-ecosystems |access-date=2026-08-07 |website=arccjournals.com |language=en}}</ref> Ge re phetha diphoofolo di bohlokwa bobedi tlhagong le setšhabeng. Di thekga ditshepedišo tše di phetšego gabotse tša tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona, di nea methopo e bohlokwa le go humiša maphelo a rena ka ditsela tše di sa balegego. Ke maikarabelo a mang le mang go swara diphoofolo ka botho le go šireletša mafelo a tšona a bodulo gore meloko ya ka moso e kgone go holega go tšwa go mehuta ye e humilego ya bophelo mo lefaseng.<ref>{{Cite web |last=Fahad |date=2021-08-06 |title=Importance of Animals to Humans and Environment |url=https://www.earthreminder.com/importance-of-animals-to-humans-and-environment/ |access-date=2026-08-07 |website=Earth Reminder |language=en-US}}</ref> == Ditšhupetšo == <references /> [[Setensele:Diphoofolo]] [[Setensele:Tswalano ya diphoofolo]] [[Setensele:Botho]] i48sxo7qciqrplkdbuexf7izxmk3ba0 56015 56010 2026-09-28T19:30:44Z Dumbassman 4353 56015 wikitext text/x-wiki [[Seswantšho:2015-07-27 20-51-30 Macroglossum-stellatarum.jpg|thumb|280x280px|Serurubela ]] '''Diphoofolo''' ke karolo ye bohlokwa ya bophelo lefaseng. Di phela tikologong ye e fapanego go swana le dithokgweng, mawatleng, maganateng, mafelong a bjang, gaešita le ka magaeng a rena. Go tloga go dikhunkhwane tše dinyenyane go ya go diamusi tše kgolo, phoofolo e nngwe le e nngwe e kgatha tema ya moswananoši go bolokeng teka tekano ya tlhago. Ka ntle le diphoofolo, ditshepedišo tša tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona di be di ka se šome gabotse, gomme bophelo bja batho bo be bo tla kgongwa kudu.<ref>{{Cite web |date=2026-08-05 |title=Animal {{!}} Definition, Types, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/animal/animal |access-date=2026-08-07 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> [[Seswantšho:African elephant (Loxodonta africana) 3.jpg|left|thumb|450x450px|Tlou ya lešoka]] Diphoofolo di ka hlopšha ka magoro a go fapana, go akaretšwa diamusi, dinonyana, digagabi, diphedi tša ka meetseng le dihlapi. Diphoofolo tše dingwe ke tša naga gomme di dula mafelong a tšona a tlhago, mola tše dingwe di ruilweng gomme di thuša batho ka ditsela tše ntši. Ka mohlala, [[dikgomo]] di nea maswi, dikgogo di nea mae gomme gantši dimpša di direšetšwa go ba le bogwera, tšhireletšego le go thuša. Diphoofolo di tsenya letsogo kudu tikolong. Dinose le dirurubele di tšweletša peu ya dibjalo, e lego seo se dirago gore go kgonege gore dienywa, merogo le matšoba di gole. Diphoofolo tše di jago diphoofolo di thuša go laola palo ya diphoofolo tše dingwe, di thibela ditshepedišo tša tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona gore di se ke tša se leka-lekane. Diphoofolo di thuša go phatlalatša dipeu, go dumelela dithokgwa le dibjalo go tsošološa ka tlhago.<ref>{{Cite web |title=Animals |url=https://www.nationalgeographic.com/animals |access-date=2026-08-07 |website=National Geographic |language=en}}</ref> Go tlaleletša bohlokwa bja tšona bja tikologo, diphoofolo di nea mehola ya tša leago, ya tša boiphedišo le ya maikwelo. Batho ba bantši ba ithekgile ka diphoofolo bakeng sa dijo, diaparo, dinamelwa le mešomo. Diphoofolo tša ka gae gape di nea bogwera, di fokotša kgateletšego le go kaonefatša bophelo bjo bobotse bja monagano bja batho. Boeti bja diphoofolo tša lešoka bo hlola mešomo le go tšweletša letseno go ditšhaba tše ntši lefaseng ka bophara. Go sa šetšwe bohlokwa bja tšona, mehuta e mentši ya diphoofolo e kotsing ya go senywa ga mafelo a bodulo, tšhilafalo, phetogo ya boemo bja leratadima, go tsoma ka tsela e sego molaong ya diphoofolo tša lešoka. Mediro ya batho e tšwela pele e bea mehutahuta ya diphedi kotsing, e dira gore mehuta e mengwe ya diphedi e hwelele. Go šireletša diphoofolo, melao e tiilego, go lema ka boikarabelo le go ruta batho la mohola wa diphoofolo tša lešoka.<ref>{{Cite web |title=The Role of Animals in Ecosystems |url=https://arccjournals.com/blogs/industry-news/the-role-of-animals-in-ecosystems |access-date=2026-08-07 |website=arccjournals.com |language=en}}</ref> Ge re phetha diphoofolo di bohlokwa bobedi tlhagong le setšhabeng. Di thekga ditshepedišo tše di phetšego gabotse tša tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona, di nea methopo e bohlokwa le go humiša maphelo a rena ka ditsela tše di sa balegego. Ke maikarabelo a mang le mang go swara diphoofolo ka botho le go šireletša mafelo a tšona a bodulo gore meloko ya ka moso e kgone go holega go tšwa go mehuta ye e humilego ya bophelo mo lefaseng.<ref>{{Cite web |last=Fahad |date=2021-08-06 |title=Importance of Animals to Humans and Environment |url=https://www.earthreminder.com/importance-of-animals-to-humans-and-environment/ |access-date=2026-08-07 |website=Earth Reminder |language=en-US}}</ref> == Ditšhupetšo == <references /> [[Setensele:Diphoofolo]] [[Setensele:Tswalano ya diphoofolo]] [[Setensele:Botho]] 0snphmbdmdoz5rjl1huhdi8bzjyxzot Bohlokwa bja Thuto 0 13983 56030 55458 2026-09-29T02:49:16Z Mmamonate22 8383 Ke lokišitse sebopego sa mafoko 56030 wikitext text/x-wiki [[File:Belajar Kelompok.jpg|250px|Seswantšho sa bana ba sekolo|alt=Seswantšho sa bana ba sekolo|thumb]]Thuto ke ye nngwe ya dilo tše bohlokwa kudu maphelong a batho le tšwetšopeleng ya setšhaba.<ref>{{Cite web |title=Education |url=https://www.britannica.com/topic/education |website=Encyclopædia Britannica |access-date=23 July 2026}}</ref> E fa batho tsebo, bokgoni le maitshwaro ao a ba thušago go rarolla mathata le go tšea diphetho tše di nepagetšego. Ka thuto, bana le batho ba bagolo ba ithuta go bala, go ngwala, go bala dipalo le go kwešiša lefase leo ba phelago go lona. Gape thuto e thuša batho go ba le boitshepo, maikarabelo le, boikemelo maphelong a bona. Dinaga tšeo di beeletšago kudu mo thutong gantši di ba le ekonomi ye maatla le maphelo a kaone go badudi ba tšona.<ref>{{Cite web |title=Education Overview |url=https://www.worldbank.org/en/topic/education |website=World Bank |access-date=23 July 2026}}</ref> Thuto e bula menyako ya menyetla ya mešomo le tlhabollo ya motho ka noši.<ref>{{Cite web |title=Education |url=https://www.unesco.org/en/education |website=UNESCO |access-date=23 July 2026}}</ref> Batho bao ba hweditšego thuto ya maemo ba na le sebaka se segolo sa go hwetša mešomo, go hwetša meputso ye mekaone le go kaonafatša maphelo a malapa a bona. Gape thuto e thuša batho go hlagolela bokgoni bja go nagana ka botebo, go dira nyakišišo le go diriša theknolotši ka tsela ye e nepagetšego. Ka lebaka leo, thuto ke motheo wa tšwelopele ya ekonomi le boitlhamelo.<ref>{{Cite web |title=Education Overview |url=https://www.worldbank.org/en/topic/education |website=World Bank |access-date=23 July 2026}}</ref> Dikolong le diyunibesithing, batho ga ba ithute fela dithuto tša dipuku, eupša ba ithuta gape boetapele, tirišano le tlhompho ya ba bangwe.<ref>{{Cite web |title=What you need to know about education |url=https://www.unicef.org/education |website=UNICEF |access-date=23 July 2026}}</ref> Ba ithuta go šoma ka dihlopha, go rarolla dikganetšo ka khutšo le go hlompha ditšo le dipolelo tša batho ba bangwe. Dilo tše di ba thuša go ba badudi ba lokilego bao ba kgonago go aga setšhaba seo se nago le botee le kwano. Thuto e na le seabe se segolo go lwantšheng bodiidi le go fokotša go se lekane setšhabeng.<ref>{{Cite web |title=Education |url=https://www.worldbank.org/en/topic/education |website=World Bank |access-date=23 July 2026}}</ref> Ge batho ba hwetša thuto ya boleng, ba ba le bokgoni bja go ikgweboša, go hlama dikgwebo le go hwetša mešomo ye e tlišago letseno. Se se thuša malapa go phela maphelo a kaone le go fokotša maemo a bodiidi. Gape thuto e hlohleletša batho go hlokomela maphelo a bona, tikologo le ditokelo tša bona bjalo ka badudi. Le ge thuto e le bohlokwa kudu, go sa na le ditlhohlo tše dintši tšeo dinaga tše dingwe di lebanego le tšona.<ref>{{Cite web |title=Global Education Monitoring Report |url=https://www.unesco.org/gem-report |website=UNESCO |access-date=23 July 2026}}</ref> Tše dingwe tša ditlhohlo tše di akaretša tlhokego ya dikolo tše di lekanego, didirišwa tša go ruta, barutiši le menyetla ya go ithuta. Le ge go le bjalo, mebušo, mekgatlo le badudi ba tšwela pele go šoma mmogo go kaonafatša maemo a thuto gore bana bohle ba hwetše sebaka sa go ithuta le go fihlelela ditoro tša bona. Ka kakaretšo, thuto ke motheo wa katlego ya motho le tlhabollo ya setšhaba. E thuša batho go hwetša tsebo, bokgoni le boitshepo bjo bo ba lokišetšago bokamoso.<ref>{{Cite web |title=Education |url=https://www.britannica.com/topic/education |website=Encyclopædia Britannica |access-date=23 July 2026}}</ref> Ka go beeletša mo thutong le go e fa bohlokwa, setšhaba se ka aga bokamoso bjo bo tletšego ka menyetla, tlhabollo le bophelo bjo bokaone go meloko ya lehono le ya nakong e tlago. == Methopo == beizgq57ladiz0svswp6nx2pes0xdfs Phetogo ya Leratadima 0 13984 56029 55625 2026-09-29T02:44:49Z Mmamonate22 8383 Ke lokišitše mopeleto 56029 wikitext text/x-wiki [[File:Climate change numbered.svg|200px|Seswantšho sa Phetogo ya Leratadima|alt=Seswantšho sa Phetogo ya Leratadima|thumb]]'''Phetogo ya Leratadima''' Phetogo ya leratadima ke phetošo ya nako e telele ya maemo a boso le thempereitšha lefaseng.<ref>{{Cite web |title=Climate change |url=https://whc.unesco.org/en/glossary/204 |access-date=23 July 2026 |website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> Ka nywaga ya morago bjale, lefase le itemogetše go fiša kudu, dipula tše di sa tlwaelegago, komelelo le mafula. Borathutamahlale ba dumela gore phetogo ye e bakwa kudu ke mediro ya batho, go swana le go tshuma makhura a go swana le malahla, oli le gase.<ref>{{Cite web |title=Climate science: The basics |url=https://www.ipcc.ch/apps/outreach/documents/369/1480431160.pdf |access-date=23 July 2026 |website=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |archive-date=23 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260723163025/https://www.ipcc.ch/apps/outreach/documents/369/1480431160.pdf |url-status=dead }}</ref> Mediro ye e ntšha digase tše di swarago phišo meoyeng, tšeo di dirago gore thempereitšha ya lefase e oketšege. Le ge go na le diphetogo tša tlhago tšeo di ka amago leratadima, mediro ya batho e tšewa e le lebaka le legolo la phetogo ya leratadima ya mehleng ya lehono. Phetogo ya leratadima e na le ditlamorago tše dikgolo go tikologo le go maphelo a batho.<ref>{{Cite web |title=Climate science: The basics |url=https://www.ipcc.ch/apps/outreach/documents/369/1480431160.pdf |access-date=23 July 2026 |website=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |archive-date=23 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260723163025/https://www.ipcc.ch/apps/outreach/documents/369/1480431160.pdf |url-status=dead }}</ref> Go hlatloga ga thempereitšha go dira gore lehlwa mafelong a mangwe le tologe, seo se oketša maemo a meetse mawatleng. Dinaga tše dingwe di itemogela mafula a magolo, mola tše dingwe di itemogela komelelo ye e tšwelago pele. Se se ama temo, ka gobane dibjalo di ka se gole gabotse ge go se na pula ye e lekanego. Gape diphoofolo le dimela tše dingwe di lahlegelwa ke mafelo ao di dulago go ona ka lebaka la diphetogo tša tikologo. Afrika Borwa le yona e itemogela ditlamorago tša phetogo ya leratadima.<ref>{{Cite web |title=Issues and Trends in Education for Sustainable Development |url=https://unesdoc.unesco.org/ |access-date=23 July 2026 |website=UNESCO}}</ref> Diprofense tše dingwe di itemogela komelelo ya nako ye telele, mola tše dingwe di itemogela dipula tše dintši tšeo di bakago mafula. Se se ama temo, phepelo ya meetse le bophelo bja batho. Balemi ba ka lahlegelwa ke dibjalo le diruiwa tša bona, seo se ka feleletšago ka tlhaelelo ya dijo le go hlatloga ga ditheko tša dijo. Ka lebaka leo, phetogo ya leratadima ga e ame tikologo feela, eupša e ama gape ekonomi le maphelo a badudi. Go na le ditsela tše dintši tša go fokotša ditlamorago tša phetogo ya leratadima.<ref>{{Cite web |title=Climate science: The basics |url=https://www.ipcc.ch/apps/outreach/documents/369/1480431160.pdf |access-date=23 July 2026 |website=Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |archive-date=23 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260723163025/https://www.ipcc.ch/apps/outreach/documents/369/1480431160.pdf |url-status=dead }}</ref> Batho ba ka fokotša tšhilafatšo ya moya ka go diriša dinamelwa tša setšhaba, go boloka mohlagase le go diriša maatla ao a tšwago letsatšing le phefong. Gape go bohlokwa go bjala mehlare, ka gobane e thuša go monya khapone taeaokosaete moyeng. Dikhamphani le mebušo le tšona di swanetše go hlama melawana yeo e šireletšago tikologo le go fokotša tšhilafatšo. Thuto e na le seabe se segolo go lwantšheng phetogo ya leratadima.<ref>{{Cite web |title=Climate change education |url=https://www.unesco.org/en/climate-change/education |website=UNESCO |access-date=23 July 2026}}</ref> Ge bana le batho ba bagolo ba rutwa ka bohlokwa bja go šireletša tikologo, ba ka tšea magato a go fokotša ditlamorago tša yona. Dikolo, mekgatlo ya setšhaba le mekgatlo ya tikologo di ka hlohleletša batho go šomiša methopo ya tlhago ka bohlale le go efoga go senya tikologo. Go šoma mmogo ga batho bohle go ka dira phapano ye kgolo go šireletšeng lefase. Ka kakaretšo, phetogo ya leratadima ke ye nngwe ya ditlhohlo tše dikgolo tšeo lefase le lebanego le tšona lehono.<ref>{{Cite web |title=Climate change |url=https://whc.unesco.org/en/glossary/204 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=23 July 2026}}</ref> E ama batho, diphoofolo, dimela le ekonomi ya dinaga tše dintši. Ka go fokotša tšhilafatšo, go šireletša methopo ya tlhago le go ruta batho ka bohlokwa bja tlhokomelo ya tikologo, re ka thuša go aga bokamoso bjo bokaone go meloko ya lehono le ya nakong e tlago. Motho yo mongwe le yo mongwe o na le maikarabelo a go šireletša tikologo le go tšea karolo go lwantšheng phetogo ya leratadima. == Methopo == 6awab8flpro1u7nvqco491g64rfbr3e Tlhokomelo ya Tikologo 0 13986 56031 55461 2026-09-29T02:54:08Z Mmamonate22 8383 Ke phošollotše maswaodikga 56031 wikitext text/x-wiki [[File:Air Force partners for environmental conservation on Wake Atoll.jpg|200px|Seswantšho sa batho ba tlhokomela tikologo|alt=Seswantsho sa batho ba tlhokomela tikologo|thumb]]'''Tlhokomelo ya Tikologo''' Tikologo ke sengwe le sengwe seo se re dikologilego, go akaretšwa moya, meetse, dimela, diphoofolo, dithaba, dinoka le batho.<ref>{{Cite web |title=Environment |url=https://www.britannica.com/science/environment |access-date=23 July 2026 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> Tikologo e bohlokwa kudu ka gobane ke yona e fago batho le diphoofolo dijo, meetse, moya wa go hema le methopo ye mengwe ya tlhago.<ref>{{Cite web |title=UNEP Strategy for Environmental Education and Training |url=https://www.unep.org/about-un-environment/policies-and-strategies/un-environment-strategy-environmental-education-and |access-date=23 July 2026 |website=United Nations Environment Programme}}</ref> Ge tikologo e šireleditšwe gabotse, batho ba kgona go phela maphelo a mabotse gomme diphoofolo le dimela di tšwela pele go gola le go ikatiša. Ka lebaka leo, tlhokomelo ya tikologo ke maikarabelo a motho yo mongwe le yo mongwe, e sego a mebušo le mekgatlo fela. Go na le mabaka a mantši ao a senyago tikologo.<ref>{{Cite web |title=Environment |url=https://www.britannica.com/science/environment |access-date=23 July 2026 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> Go swana le go rema mehlare ntle le go e bušetša, go lahlela ditlakala mafelong ao di sa swanelago, tšhilafatšo ya moya, ya meetse le ya naga di ama tikologo gampe. Dikhamphani tše dingwe di ntšha muši le dikhemikhale tšeo di tšhilafatšago moya le dinoka, mola batho ba bangwe ba lahlela dipolasetiki le ditlakala tše dingwe mebileng le dinokeng<ref>{{Cite web |title=UNEP Strategy for Environmental Education and Training |url=https://www.unep.org/about-un-environment/policies-and-strategies/un-environment-strategy-environmental-education-and |access-date=23 July 2026 |website=United Nations Environment Programme}}</ref>. Ditiragalo tše di ka baka malwetši, go hwa ga diphoofolo le go senyega ga methopo ya tlhago. Tlhokomelo ya tikologo e na le mehola ye mentši go batho le tlhago.<ref>{{Cite web |title=Indicator 12.5.1: National recycling rate |url=https://www.unep.org/indicator-1251 |access-date=23 July 2026 |website=United Nations Environment Programme}}</ref> Ge batho ba hlwekiša tikologo ya bona, ba bjalela mehlare le go šomiša methopo ya tlhago ka bohlale, ba thuša go fokotša tšhilafatšo le go šireletša diphoofolo le dimela. Gape go bohlokwa go diriša dilo gape (recycling), go fokotša ditlakala le go boloka meetse le mohlagase. Ditiro tše di thuša go netefatša gore meloko ya nakong e tlago le yona e tla hwetša tikologo ye e phetšego gabotse. Thuto e na le seabe se segolo tlhokomelong ya tikologo.<ref>{{Cite web |title=Five ways in which education is driving environmental action |url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/five-ways-which-education-driving-environmental-action |access-date=23 July 2026 |website=United Nations Environment Programme}}</ref> Bana ba swanetše go rutwa ba sa le ba banyenyane ka bohlokwa bja go hlokomela tlhago. Dikolo di ka hlama mananeo a go hlwekiša tikologo, go bjala mehlare le go ruta bana ka go šireletša diphoofolo le dimela. Ge batho ba kwešiša bohlokwa bja tikologo, ba ba le maikarabelo a magolo a go e šireletša le go hlohleletša ba bangwe go dira ka mokgwa o swanago. Mebušo, dikgwebo le badudi ba swanetše go šoma mmogo go šireletša tikologo.<ref>{{Cite web |title=Formal education work |url=https://www.unep.org/topics/youth-education-and-environment/formal-education-work |access-date=23 July 2026 |website=United Nations Environment Programme}}</ref> Mebušo e swanetše go dira melao yeo e thibelago tšhilafatšo le go otla bao ba senyago tikologo. Dikgwebo di swanetše go diriša mekgwa ye e sa senyego tikologo, mola badudi bona ba swanetše go hlwekiša mafelo ao ba dulago go ona le go efoga go senya methopo ya tlhago. Tirišano gare ga mahlakore ka moka e bohlokwa go fihlelela tikologo ye e phetšego gabotse. Ka kakaretšo, tlhokomelo ya tikologo ke selo sa bohlokwa maphelong a batho le diphoofolo.<ref>{{Cite web |title=UNEP Strategy for Environmental Education and Training |url=https://www.unep.org/about-un-environment/policies-and-strategies/un-environment-strategy-environmental-education-and |access-date=23 July 2026 |website=United Nations Environment Programme}}</ref> Tikologo ye e hlwekilego e tliša maphelo a mabotse, dijo tše di lekanego le methopo ya tlhago ye e tla thušago meloko ya nakong e tlago. Motho yo mongwe le yo mongwe o na le maikarabelo a go šireletša tikologo ka go boloka mafelo a hlwekile, go fokotša tšhilafatšo le go hlompha tlhago. Ka go šoma mmogo, re ka aga lefase leo le hlwekilego, le bolokegilego le le nago le bokamoso bjo bokaone go bohle. == Methopo == rblzgopqvm9swlf9oac0uu49m0g0sws Komiki 0 14069 56050 55683 2026-09-29T09:08:10Z Mojagobedi 8344 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375374064|Cup]]" 56050 wikitext text/x-wiki '''Komiki''' ke setshelo se sennyane seo se šomišwago go swara diela tša go nwa, <ref>{{Cite web |title=Cup |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/cup |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Cup |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/cup |publisher=Collins Dictionary}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Cup |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/cup_1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815094744/https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/cup_1 |archive-date=August 15, 2025 |access-date=July 9, 2025 |publisher=Oxford University Press}}</ref> ka tlwaelo se na le sebopego sa hemispherical se se bataletšego le "molomo" wo o bulegilego, gomme gantši se na le bokgoni bja go swara di-ounce tše e ka bago 6-16 tša Amerika. [ 4 ] Dikomiki di ka dirwa ka letsopa (go akaretša le porcelain ), galase, tšhipi, <ref>{{Cite web |title=Cup &#124; Define Cup at Dictionary.com |url=http://dictionary.reference.com/browse/cup?s=t&path=/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151007030928/http://dictionary.reference.com/browse/cup?s=t&path=%2F |archive-date=October 7, 2015 |access-date=May 3, 2019 |publisher=Dictionary.reference.com}}</ref> kota, leswika, polystyrene, polasitiki, dibjana tša lacquer goba didirišwa tše dingwe. Ka tlwaelo, komiki e išwa molomong go nwa, e e kgethologanya go mehutahuta ye mengwe ya dibjana tše dingwe tša didirišwa tša tafola le tša dino tše bjalo ka dijuki ; le ge go le bjalo, lehlaka le/goba sekhurumelo le tšona di ka šomišwa. <ref>{{Cite web |date=March 13, 2018 |title=Decoding the Design History of Your Coffee Cup Lid |url=https://www.atlasobscura.com/articles/coffee-lids-design-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516181829/https://www.atlasobscura.com/articles/coffee-lids-design-history |archive-date=May 16, 2025 |access-date=July 9, 2025 |publisher=Atlas Obscura}}</ref> Gape gantši di na le ditshwaro, le ge e le gore tše ntši ga di na tšona, go akaretšwa '''dibekere''' tšeo di se nago seswaro goba kutu, goba dibopego tše nnyane tša sekotlelo tšeo di tlwaelegilego kudu ka Asia. 4lfqlcvz22xq1oif47jmmiyq6blxpay Leoto 0 14088 56006 55762 2026-09-28T18:37:41Z Bridgy12 8403 Ke lokišitše mopeleto 56006 wikitext text/x-wiki   [[File:MedialViewOfRightFoot.png|thumb| Bokagodimo anathomi ya leoto le letona le kgokgoilane; lehlakore la magareng. 1, thibialese thentone pele - 2, malleolus ya magareng - 3, thibialese thentone morago - 4, tuberosity navicular - 5, flexor digitorum longus tendon - 6, sustentaculum tali ya calcaneus - 7, flexor hallucis longus tendon - 8, tendon ya Achilles - 9, hlooho ea talus - 10, kopanetsoeng pakeng tsa navicular le pele cuneiform - 11, kopanetsoeng pakeng tsa pele metatarsal le pele cuneiform - 12, metatarso-phalangeal kopanetsoeng. (Ka morago ga Rawlings.)]] '''Leoto''' ( pl. : '''maoto''' ) ke sebopego sa anatomical seo se hwetšwago diphoofolong tše dintši tša marapo a mokokotlo. Ke seripa sa mafelelo sa setho seo se rwalago boima bja mmele, gomme se dumelela go sepela. Diphoofolong tše ntši tše di nago le maoto, leoto ke setho seripeng sa mafelelo sa lenao seo se bopilwego ka karolo e tee goba tše ntši, goba marapo ka kakaretšo, go akaretša manala le/goba manala.   == Ethimolotši == Lentšu "leoto", ka kgopolo ya go bolela "karolo ya mafelelo ya leoto la phoofolo ya vertebrate" le tšwa go fot ya Seisemane sa Kgale, go tšwa go Proto-Germanic * fot (yeo gape e lego mothopo wa fot ya Old Frisian, fot ya Old Saxon, fotr ya Norse ya Kgale, fod ya Sedanishe, fot ya Seswedish, voet ya Sedache, Fuoz ya Sejeremane sa Kgale se Phagamego, Fuß ya Sejeremane, fotus ya Gothic; ka moka di bolela "foot"), ka moka ga tšona di bolela "foot"). go tšwa modung wa Proto-Indo-European *ped- "leoto"..<ref name="auto">{{Cite web |title=Foot |url=https://www.etymonline.com/word/foot#etymonline_v_11759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012055452/http://www.etymonline.com/word/foot#etymonline_v_11759 |archive-date=12 October 2017 |access-date=20 May 2017 |website=etymonline.com |publisher=Online Etymology Dictionary}}</ref> g922pcy827bp0h7sewoiz1ijh25wph7 56017 56006 2026-09-28T19:31:15Z Dumbassman 4353 56017 wikitext text/x-wiki [[File:MedialViewOfRightFoot.png|thumb| Bokagodimo anathomi ya leoto le letona le kgokgoilane; lehlakore la magareng. 1, thibialese thentone pele - 2, malleolus ya magareng - 3, thibialese thentone morago - 4, tuberosity navicular - 5, flexor digitorum longus tendon - 6, sustentaculum tali ya calcaneus - 7, flexor hallucis longus tendon - 8, tendon ya Achilles - 9, hlooho ea talus - 10, kopanetsoeng pakeng tsa navicular le pele cuneiform - 11, kopanetsoeng pakeng tsa pele metatarsal le pele cuneiform - 12, metatarso-phalangeal kopanetsoeng. (Ka morago ga Rawlings.)]] '''Leoto''' ( pl. : '''maoto''' ) ke sebopego sa anatomical seo se hwetšwago diphoofolong tše dintši tša marapo a mokokotlo. Ke seripa sa mafelelo sa setho seo se rwalago boima bja mmele, gomme se dumelela go sepela. Diphoofolong tše ntši tše di nago le maoto, leoto ke setho seripeng sa mafelelo sa lenao seo se bopilwego ka karolo e tee goba tše ntši, goba marapo ka kakaretšo, go akaretša manala le/goba manala. == Ethimolotši == Lentšu "leoto", ka kgopolo ya go bolela "karolo ya mafelelo ya leoto la phoofolo ya vertebrate" le tšwa go fot ya Seisemane sa Kgale, go tšwa go Proto-Germanic * fot (yeo gape e lego mothopo wa fot ya Old Frisian, fot ya Old Saxon, fotr ya Norse ya Kgale, fod ya Sedanishe, fot ya Seswedish, voet ya Sedache, Fuoz ya Sejeremane sa Kgale se Phagamego, Fuß ya Sejeremane, fotus ya Gothic; ka moka di bolela "foot"), ka moka ga tšona di bolela "foot"). go tšwa modung wa Proto-Indo-European *ped- "leoto"..<ref name="auto">{{Cite web |title=Foot |url=https://www.etymonline.com/word/foot#etymonline_v_11759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012055452/http://www.etymonline.com/word/foot#etymonline_v_11759 |archive-date=12 October 2017 |access-date=20 May 2017 |website=etymonline.com |publisher=Online Etymology Dictionary}}</ref> == Ditšhupetšo == <references /> cg26m4jz6u0dv18x846i24qo7palui7 Dillathekeng tša go swara dihlogo 0 14159 56003 2026-09-28T12:04:46Z Preddy Starz 8400 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375420139|Headphones]]" 56003 wikitext text/x-wiki '''Dillathekeng tsa go swara hlogo''' ke phera ya baotledi ba banyenyane ba dipikara tšeo di aparwago godimo goba go dikologa hlogo godimo ga ditsebe tša modiriši. Ke ditransducer tša electroacoustic, tšeo di fetošago leswao la mohlagase gore e be modumo o swanetšego. Di headphone di dumelela modiriši o tee go theeletša mothopo wa modumo ka sephiring, ka go fapana le sepikara seo se ntšhago modumo moyeng o bulegilego gore motho le ge e le ofe yo a lego kgaufsi a o kwe. Diheadphone di tsebega gape e le '''diearphone''' <ref name=":5">{{Cite web |title=earphone |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/earphone |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140119123425/http://www.merriam-webster.com/dictionary/earphone |archive-date=19 January 2014 |access-date=4 January 2014}}</ref> goba, ka polelo ya polelo, '''makotikoti''' . <ref>Stanley R. Alten ''Audio Basics'' Cengage 2011 {{ISBN|0-495-91356-1}} page&nbsp;63</ref> Diheadphone tša circumaural (go dikologa tsebe) le supra-aural (ka godimo ga tsebe) di diriša sehlopha ka godimo ga hlogo go swara baotledi lefelong. Mohuta o mongwe, wo o tsebjago e le '''diearbud''' goba '''diearpiece''', <ref name=":5" /> o na le diyuniti ka botee tšeo di tsenyago ka gare ga mokero wa ditsebe wa modiriši ; ka gare ga legoro leo go hlamilwe '''dibud tša moya''' tšeo di se nago megala ka go diriša thekinolotši ya megala. Mohuta wa boraro ke diheadphone tša go swara marapo, tšeo ka tlwaelo di phuthelago ka morago ga hlogo gomme di khutša ka pele ga mokero wa tsebe, di tlogela mokero wa tsebe o bulegile. Ka gare ga maemo a kgokagano ya megala, sedirišwa sa go theeletša ke kopanyo ya sedirišwa sa go theeletša le maekrofouno . Diheadphone di kgokagana le mothopo wa leswao go swana le sedirišwa sa go godiša modumo, radio, sebapala-CD, sebapala-ditaba se se rwalago, mogalathekeng, khonsule ya dipapadi tša bidio, goba seletšo sa mmino sa elektroniki, e ka ba ka go lebanya ka go diriša thapo, goba go diriša thekinolotši ya go hloka megala go swana le Bluetooth, DECT goba radio ya FM . Diheadphone tša mathomo di ile tša hlangwa mafelelong a lekgolo la bo19 la ngwaga sebakeng sa go dirišwa ke bao ba šomago ka di- switchboard, bakeng sa go boloka diatla tša bona di lokologile. Mathomong, boleng bja modumo bo be bo le magareng gomme kgato ya go ya pele e bile go hlangwa ga di-headphone tša potego e phagamego . <ref>{{Cite web |title=Headphones : The Ultimate buying guide - Hi-fidelity headphones |url=http://www.stereocompare.com/headphones-buying-guide/#Hi%2520fidelity%2520headphones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307135117/http://www.stereocompare.com/headphones-buying-guide/#Hi%2520fidelity%2520headphones |archive-date=2016-03-07 |access-date=2016-03-03 |website=StereoCompare |language=en-US}}</ref> 7dx2ddegel63380ij9ramce2g78j41w Dimaekrofouno 0 14160 56004 2026-09-28T12:11:27Z Preddy Starz 8400 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374831053|The Microphones]]" 56004 wikitext text/x-wiki '''Dimaekrofouno''' (gantši di hlangwa bjalo ka '''Dimaekrofouno''' ) <ref name="lowercase">{{Cite web |title=A Word, Please: It isn’t a downer to lowercase the T in ‘the’ |url=https://www.latimes.com/socal/daily-pilot/opinion/tn-dpt-me-0522-casagrande-20140521-story.html |access-date=September 1, 2026 |website=[[Daily Pilot]] |language=en}}</ref> e be e le projeke ya indie ya Amerika, indie rock, le ya diteko go tšwa Olympia, Washington . Projeke ye e hlomilwe ka 1996 gomme ya fela ka 2003, ka kopano ye kopana yeo e latelago ka 2007 le ditsošološo ka 2019 le 2020 go fihla go 2022. Go ralala le poeletšo yenngwe le yenngwe ya Dimaekrofouno, setho se nnoši sa saruri sa sehlopha e be e le Phil Elverum . Elverum ke mongwadi yo mogolo wa dikoša le motšweletši ka morago ga dialepamo tša sehlopha, eupša sehlopha sa go dikološa sa diopedi tše dingwe tše mmalwa se tšwelela direkhotong tša gagwe le maetong. Bontši bja direkhoto tša Elverum go tšwa nakong ya mathomo ya projeke di lokolotšwe ke leina la K Records . Ga esa le go tloga ka 2003, Elverum o ile a rekhota le go diragatša kudukudu ka tlase ga leina la Mount Eerie . O ile a bapala khonsata ya gatee kua Anacortes, WA ka tlase ga leina la Microphones ka June 2019 <ref>{{Cite web |last=Blais-Billie |first=Braudie |date=June 10, 2019 |title=Phil Elverum to Perform as the Microphones at Anacortes Concert |url=https://pitchfork.com/news/phil-elverum-to-perform-as-the-microphones-at-anacortes-concert/ |access-date=June 11, 2019 |website=Pitchfork |publisher=Conde Nast}}</ref> gomme a tsebiša go lokollwa ga alepamo ya bohlano le ya mafelelo ya Maekhorofouno, ''Microphones ka 2020'', ka August 2020. Se se ile sa latelwa ke go kitima mo go lekanyeditšwego ga matšatši a leeto ka 2021 le ka 2022 go bapala alepamo ye e phela pele e phatlalatšwa gape. <ref>{{Cite web |title=Phil Elverum on Twitter |url=https://twitter.com/pwelverum/status/1272907331601391617 |access-date=June 16, 2020 |website=Twitter |language=en}}</ref> t0g1lqg275ji3d93ss6vvama0hikg3l Dikgetho Tšeo Re di Dirilego 0 14161 56005 2026-09-28T12:16:18Z NationRainbow 8393 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1324226731|The Choices We Made]]" 56005 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''''Dikgetho Tšeo Re di Dirilego: Basadi le Banna ba Masomepedi-hlano ba Bolela ka go Ntšha Dimpa''''' ke puku yeo e bontšhago dikanegelo tša go ntšha mpa tša batho ba go fapafapana maemong le dinakong tše di fapanego. Seo se akaretša batho ba go tuma ba go swana le Anne Archer, Polly Bergen, Kay Boyle, Jill Clayburgh, Linda Ellerbee, Whoopi Goldberg, Elizabeth Janeway, Ursula Le Guin, Norma McCorvey, Rita Moreno le Grace Paley . <ref name=":0">{{Cite web |last=Pryor |first=Kelli |date=8 February 1991 |title=Celebrities speak out on abortion |url=https://ew.com/article/1991/02/08/celebrities-speak-out-abortion/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527111609/https://ew.com/article/1991/02/08/celebrities-speak-out-abortion/ |archive-date=2019-05-27 |access-date=2019-05-29 |website=EW.com |language=en}}</ref> Dikanegelo tša bona di kgobokeditšwe ke Angela Bonavoglia, yo e eilego ya ba molaodiphethiši wa Planned Parenthood . <ref name=":1">{{Cite web |date=1991-07-14 |title=Going Public With Their Private Choices |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-07-14-vw-3600-story.html |access-date=2019-12-18 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> == Kakaretšo ya ditaba == ''Dikgetho t''šeo re di dirago di kgoboketša dingwalwa go tšwa go bafani ba masomepedi-hlano bao ba ngwalago ba thekga go dumelelwa ga go ntšhwa ga mpa ka molao. Bafani ba ba tšwa maemong a fapafapanego a bophelo, go akaretša batho ba tumilego le bahumi, gammogo le batho bao ba kilego ba phela ka bodiiding bjo šoro. Dingwalwa tše di ngwadilwe go tšwa diponong tša batho bao ba bilego le maitemogelo a mabapi le go ntšhwa ga mpa, bjalo ka bao ba kilego ba nyaka go ntšhwa mpa goba bao ba tsebago motho yo a kilego a feta tshepedišong ye. Mengwaga ya bafani ba e tloga go bafsa ba mahlalagading go fihla go batho ba bagolo kudu. Ba bangwe ba bafani bao ba akaretša Margot Kidder, Jill Clayburgh le Whoopi Goldberg. Whoopi Goldberg o bolela ka maitemogelo a gagwe a ge a be a leka go itšhupela mpa ka go diriša seaparo sa go feleletša diaparo sa go leketliša diaparo. == Kgatišo == ''The Choices We Made'' e ile ya gatišwa la mathomo ka mongwalo o thata ka January 15, 1991, e lego segopotšo sa bo-18 sa ''Roe v. Wade'', ke Random House, yeo e e lokolotšego ka sebopego sa pampiri e thata ngwageng o latetšego. E lokolotšwe gape ka 2001 ka sebopego sa paperback ka Four Walls Eight Windows. Ga e sa le go tloga ka nako yeo e ile ya se sa gatišwa. Bonavoglia o ile a kgetha go hlama ''The Choices We Made'' ka ge a be a nyaka go bontšha "kotsi yeo maphelo le maphelo a basadi a lego go yona ge go ntšha mpa go sa fihlelelege" le maitemogelo ao basadi ba fetilego go ona ao a ilego a lebiša dikgethong tša bona. Yena le Gloria Steinem ba thomile go kgopela basadi go anega dikanegelo tša bona tša go ntšha mpa ka morago ga gore Steinem a bontšhe go makala ka palo ya batho bao ka bobedi ba nago le khuetšo le bao ba nyakago gore go ntšha mpa go dule e le molaong ge ba le mogwantong wa go thekga kgetho. <ref name=":0" /> Bonavoglia mathomong o be a tshwenyegile ka tshepedišo ya go hwetša basadi bao ba ntšhitšego dimpa gomme ba ikemišeditše go ahlaahla dikanegelo tša bona, kudu ka ge a be a tla swanelwa ke go thoma ka go botšiša ge e ba ba ntšhitše dimpa. Batho feela bao a bego a ba tseba ka kgonthe bao ba fetilego tshepedišong yeo e be e le basadi bao ba tšwago tokollong ya ponelopele ya <nowiki><i id="mwUw">Mohumagadi</i></nowiki> . magazine, ka ge tokollo ye e be e na le maina a basadi ba 53 bao ba ikemišeditšego go tla pele le go bolela ka go ntšha mpa ga bona, gomme Bonavoglia o hlalositše molaetša wo bjalo ka "lengwalo le thata kudu leo ke kilego ka le ngwala bophelong bja ka". <ref name=":1" /> O ile a fihlelela batho bao ba amegago ka ditokelo tša pelego gomme a kopana le katlego, ka ge a ile a amogela megala ye mentši go tšwa go batho bao ba ikemišeditšego go anega dikanegelo tša bona, gammogo le go tšwa go bao ba boletšego gore ba ntšhitše mpa eupša ba sa ikemišetša go e amogela phatlalatša ka lebaka la go boifa tefetšo goba go boela morago. Ba bangwe ba basadi ba be ba se ba ka ba anega dikanegelo tša bona, mola tše dingwe tša dikarabo tše dingwe di be di etšwa go banna bao ba bego ba nyaka go anega dikanegelo tša ditho tša lapa la bona tšeo di ntšhitšwego dimpa. <ref name=":1" /> == Boamogelong == Kamogelo ye e swayago diphošo ya puku ye e bile ye botse kudu gomme mošomo o bapetšwa le Manifesto of the 343, e lego kgopelo ya Sefora yeo e saennwego ke basadi ba 343 yeo e bolelago gore ba ntšhitše mpa. Mmegi wa ditaba wa ''The Morning Call'' o lemogile gore "Ka dikanegelo tša motho ka noši le matseno a matelele a Bonavoglia, mmadi o amogela thuto ya histori ka ga tlhagelelo ya maikutlo a thobalano le ka fao a amago ditokelo tša go ntšha mpa." <ref>{{Cite web |last=Duckett |first=Jodi |date=April 14, 1991 |title=25 WHO SHARE THEIR STORIES PUT VERY PERSONAL FACE ON A PUBLIC ISSUE ABORTION: PAST CHOICES, PRESENT LIVES |url=https://www.mcall.com/news/mc-xpm-1991-04-14-2804283-story.html |archive-url= |archive-date= |access-date=2019-12-18 |website=The Morning Call |language=en-US}}</ref> ''Publishers Weekly'' e ile ya sekaseka gape mošomo wo, a ngwala gore "Le ge Bonavoglia a sekaseka dikarolo tšeo go ngangišanwago ka tšona tša kalafo, tša dipolitiki le tša bodumedi tša go ntšha mpa, o gatelela ka mo go kgodišago tokelo le maikarabelo a basadi a go tšea sephetho ka taba ye ya motho ka noši ye e phagamego." == Ditšhupetšo == {{Reflist}} cnw25ko9o8whpp4vfhqn7o7zr2mmpjw 56018 56005 2026-09-28T19:31:50Z Dumbassman 4353 56018 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''''Dikgetho Tšeo Re di Dirilego: Basadi le Banna ba Masomepedi-hlano ba Bolela ka go Ntšha Dimpa''''' ke puku yeo e bontšhago dikanegelo tša go ntšha mpa tša batho ba go fapafapana maemong le dinakong tše di fapanego. Seo se akaretša batho ba go tuma ba go swana le Anne Archer, Polly Bergen, Kay Boyle, Jill Clayburgh, Linda Ellerbee, Whoopi Goldberg, Elizabeth Janeway, Ursula Le Guin, Norma McCorvey, Rita Moreno le Grace Paley . <ref name=":0">{{Cite web |last=Pryor |first=Kelli |date=8 February 1991 |title=Celebrities speak out on abortion |url=https://ew.com/article/1991/02/08/celebrities-speak-out-abortion/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527111609/https://ew.com/article/1991/02/08/celebrities-speak-out-abortion/ |archive-date=2019-05-27 |access-date=2019-05-29 |website=EW.com |language=en}}</ref> Dikanegelo tša bona di kgobokeditšwe ke Angela Bonavoglia, yo e eilego ya ba molaodiphethiši wa Planned Parenthood.<ref name=":1">{{Cite web |date=1991-07-14 |title=Going Public With Their Private Choices |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-07-14-vw-3600-story.html |access-date=2019-12-18 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> == Kakaretšo ya ditaba == ''Dikgetho t''šeo re di dirago di kgoboketša dingwalwa go tšwa go bafani ba masomepedi-hlano bao ba ngwalago ba thekga go dumelelwa ga go ntšhwa ga mpa ka molao. Bafani ba ba tšwa maemong a fapafapanego a bophelo, go akaretša batho ba tumilego le bahumi, gammogo le batho bao ba kilego ba phela ka bodiiding bjo šoro. Dingwalwa tše di ngwadilwe go tšwa diponong tša batho bao ba bilego le maitemogelo a mabapi le go ntšhwa ga mpa, bjalo ka bao ba kilego ba nyaka go ntšhwa mpa goba bao ba tsebago motho yo a kilego a feta tshepedišong ye. Mengwaga ya bafani ba e tloga go bafsa ba mahlalagading go fihla go batho ba bagolo kudu. Ba bangwe ba bafani bao ba akaretša Margot Kidder, Jill Clayburgh le Whoopi Goldberg. Whoopi Goldberg o bolela ka maitemogelo a gagwe a ge a be a leka go itšhupela mpa ka go diriša seaparo sa go feleletša diaparo sa go leketliša diaparo. == Kgatišo == ''The Choices We Made'' e ile ya gatišwa la mathomo ka mongwalo o thata ka January 15, 1991, e lego segopotšo sa bo-18 sa ''Roe v. Wade'', ke Random House, yeo e e lokolotšego ka sebopego sa pampiri e thata ngwageng o latetšego. E lokolotšwe gape ka 2001 ka sebopego sa paperback ka Four Walls Eight Windows. Ga e sa le go tloga ka nako yeo e ile ya se sa gatišwa. Bonavoglia o ile a kgetha go hlama ''The Choices We Made'' ka ge a be a nyaka go bontšha "kotsi yeo maphelo le maphelo a basadi a lego go yona ge go ntšha mpa go sa fihlelelege" le maitemogelo ao basadi ba fetilego go ona ao a ilego a lebiša dikgethong tša bona. Yena le Gloria Steinem ba thomile go kgopela basadi go anega dikanegelo tša bona tša go ntšha mpa ka morago ga gore Steinem a bontšhe go makala ka palo ya batho bao ka bobedi ba nago le khuetšo le bao ba nyakago gore go ntšha mpa go dule e le molaong ge ba le mogwantong wa go thekga kgetho. <ref name=":0" /> Bonavoglia mathomong o be a tshwenyegile ka tshepedišo ya go hwetša basadi bao ba ntšhitšego dimpa gomme ba ikemišeditše go ahlaahla dikanegelo tša bona, kudu ka ge a be a tla swanelwa ke go thoma ka go botšiša ge e ba ba ntšhitše dimpa. Batho feela bao a bego a ba tseba ka kgonthe bao ba fetilego tshepedišong yeo e be e le basadi bao ba tšwago tokollong ya ponelopele ya <nowiki><i id="mwUw">Mohumagadi</i></nowiki> . magazine, ka ge tokollo ye e be e na le maina a basadi ba 53 bao ba ikemišeditšego go tla pele le go bolela ka go ntšha mpa ga bona, gomme Bonavoglia o hlalositše molaetša wo bjalo ka "lengwalo le thata kudu leo ke kilego ka le ngwala bophelong bja ka". <ref name=":1" /> O ile a fihlelela batho bao ba amegago ka ditokelo tša pelego gomme a kopana le katlego, ka ge a ile a amogela megala ye mentši go tšwa go batho bao ba ikemišeditšego go anega dikanegelo tša bona, gammogo le go tšwa go bao ba boletšego gore ba ntšhitše mpa eupša ba sa ikemišetša go e amogela phatlalatša ka lebaka la go boifa tefetšo goba go boela morago. Ba bangwe ba basadi ba be ba se ba ka ba anega dikanegelo tša bona, mola tše dingwe tša dikarabo tše dingwe di be di etšwa go banna bao ba bego ba nyaka go anega dikanegelo tša ditho tša lapa la bona tšeo di ntšhitšwego dimpa. <ref name=":1" /> == Boamogelong == Kamogelo ye e swayago diphošo ya puku ye e bile ye botse kudu gomme mošomo o bapetšwa le Manifesto of the 343, e lego kgopelo ya Sefora yeo e saennwego ke basadi ba 343 yeo e bolelago gore ba ntšhitše mpa. Mmegi wa ditaba wa ''The Morning Call'' o lemogile gore "Ka dikanegelo tša motho ka noši le matseno a matelele a Bonavoglia, mmadi o amogela thuto ya histori ka ga tlhagelelo ya maikutlo a thobalano le ka fao a amago ditokelo tša go ntšha mpa." <ref>{{Cite web |last=Duckett |first=Jodi |date=April 14, 1991 |title=25 WHO SHARE THEIR STORIES PUT VERY PERSONAL FACE ON A PUBLIC ISSUE ABORTION: PAST CHOICES, PRESENT LIVES |url=https://www.mcall.com/news/mc-xpm-1991-04-14-2804283-story.html |archive-url= |archive-date= |access-date=2019-12-18 |website=The Morning Call |language=en-US}}</ref> ''Publishers Weekly'' e ile ya sekaseka gape mošomo wo, a ngwala gore "Le ge Bonavoglia a sekaseka dikarolo tšeo go ngangišanwago ka tšona tša kalafo, tša dipolitiki le tša bodumedi tša go ntšha mpa, o gatelela ka mo go kgodišago tokelo le maikarabelo a basadi a go tšea sephetho ka taba ye ya motho ka noši ye e phagamego." == Ditšhupetšo == {{Reflist}} e8z1otsurgmndoo0ftqb6g99ktdhgmq Semela 0 14162 56011 2026-09-28T19:03:52Z Bridgy12 8403 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374859006|Plant]]" 56011 wikitext text/x-wiki '''Dimela''' ke diphedi tša tlhago tša eukaryotic tšeo di bopago mmušo wa di '''Plantae''' (/'plænteɪ/) .Di na le photosynthesis kudu, goba di tšwa go bagologolo ba photosynthesis, go ra gore di hwetša maatla le kgolo ya tšona go tšwa seetšeng sa letšatši ka go šomiša mmala wo motala wa chlorophyll ka gare ga di chloroplast tša tšona go tšweletša swikiri go tšwa go khaponetaeoksaete le meetse. Ge nako e dutše e sepela, dimela tše dingwe di fetogile go ba diphelakadingwe, e lego seo se bolelago gore di tšea matla go tšwa go diphedi tše dingwe. Ka ntle le di- glaucophyte, di- algae tše dingwe tše tala le di- algae tše sego kae tše khubedu, bontši bja dibjalo di na le disele tše dintši . a6z6rqawx6dl275c9gha1sefvlbsv3b Kgokgopa 0 14163 56012 2026-09-28T19:11:02Z Bridgy12 8403 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375165879|Aloe]]" 56012 wikitext text/x-wiki '''''Kgokgopa''''' ke letšoba goba sebjalo seo se nago le mehuta ye 594 ya dibjalo tša matšoba a go thunya. Mehuta yeo e tsebegago kudu ke yeo e bitšwago ''Aloe vera'', goba "kgokgopa ya nnete", yeo e bjalwago bjalo ka mothopo wa tšhomišo ya go tlotša le go tlaleletša dijo . <ref name="NIH">{{Cite web |date=February 2025 |title=''Aloe vera'' |url=https://www.nccih.nih.gov/health/aloe-vera |access-date=15 September 2026 |publisher=NIH National Center for Complementary and Integrative Health}}</ref> Mehuta ye mengwe, go swana le ''Aloe ferox'', le yona e bjalwa goba e bunwa go tšwa nageng bakeng sa dikgopelo tše di swanago. rw4cxy5ypgtu4xp8or8tre97itezd5k 56019 56012 2026-09-28T19:32:02Z Dumbassman 4353 56019 wikitext text/x-wiki '''''Kgokgopa''''' ke letšoba goba sebjalo seo se nago le mehuta ye 594 ya dibjalo tša matšoba a go thunya. Mehuta yeo e tsebegago kudu ke yeo e bitšwago ''Aloe vera'', goba "kgokgopa ya nnete", yeo e bjalwago bjalo ka mothopo wa tšhomišo ya go tlotša le go tlaleletša dijo . <ref name="NIH">{{Cite web |date=February 2025 |title=''Aloe vera'' |url=https://www.nccih.nih.gov/health/aloe-vera |access-date=15 September 2026 |publisher=NIH National Center for Complementary and Integrative Health}}</ref> Mehuta ye mengwe, go swana le ''Aloe ferox'', le yona e bjalwa goba e bunwa go tšwa nageng bakeng sa dikgopelo tše di swanago. == Ditšhupetšo == <references /> eehdxd64cg21tvhrt37bw65sj6bfq4k Aforika Borwa 0 14164 56014 2026-09-28T19:27:30Z Bridgy12 8403 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375439630|South Africa]]" 56014 wikitext text/x-wiki '''Aforika Borwa''', semmušo ke '''Repabliki ya Aforika Borwa''' ( '''RSA''' ), ke naga [[Borwa ba Afrika|yeo e lego borwa]] bja [[Afrika|Aforika]] . [ d ] Naga ye e na le diprofentshe tše senyane, gomme e lekantšwe ka borwa ke dikhilometara tše ka bago tše 2,798 (1,739 miles) tša lebopong leo le otlollwago go bapa le [[Atlantic Ocean|Borwa bja Atlantic]] le [[Indian Ocean|Lewatle la India]] ; <ref>{{Cite web |title=South African Maritime Safety Authority |url=http://www.samsa.org.za/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229120804/http://www.samsa.org.za/ |archive-date=29 December 2008 |access-date=16 June 2008 |publisher=South African Maritime Safety Authority}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Coastline |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |archive-date=16 July 2017 |access-date=16 June 2008 |website=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}</ref> <ref name="safacts">{{Cite web |date=April 2007 |title=South Africa Fast Facts |url=http://www.southafrica.info/about/facts.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719213531/http://www.southafrica.info/about/facts.htm |archive-date=19 July 2008 |access-date=14 June 2008 |publisher=SouthAfrica.info}}</ref> ka leboa ke dinaga tša kgauswi tša [[Namibia]], [[Botswana]] le [[Zimbabwe]] ; le ka bohlabela le ka leboa-bohlabela ke [[Mozambique]] le [[Eswatini]] . Aforika Borwa e akaretša gape [[Lesotho]] . E akaretša sebaka sa go lekana le 1,221,037 square kilometres (471,445 square miles), naga e na le badudi ba batho ba go feta dimilione tše 63, e dira gore e be naga ya botshelela ka bontši bja badudi ka Aforika, le ya bo 24 ka bontši lefaseng. [[Pretoria]] ke [[Toropokgolo|motse-mošate wa taolo]], mola [[Cape Town]], e bjalo ka setulo sa Palamente, e le motse-mošate wa molao, gomme [[Bloemfontein]] e tšewa bjalo ka motse-mošate wa boahlodi. Toropo ye kgolo le yeo e nago le badudi ba bantši ke ya [[Johannesburg]], e latelwa ke Motse Kapa, le [[Durban]] . <ref>{{Cite web |title=The most expensive province to buy groceries in South Africa |url=https://businesstech.co.za/news/lifestyle/847172/the-most-expensive-province-to-buy-groceries-in-south-africa-2/ |access-date=2026-05-29 |website=BusinessTech |language=en-US}}</ref> [[Setensele:Dinaga tša Afrika]] [[Setensele:Afrika Borwa]] 79ou9gjwtp4wt2if7piv0zx1n1cvsvf 56020 56014 2026-09-28T19:32:17Z Dumbassman 4353 56020 wikitext text/x-wiki '''Aforika Borwa''', semmušo ke '''Repabliki ya Aforika Borwa''' ('''RSA'''), ke naga [[Borwa ba Afrika|yeo e lego borwa]] bja [[Afrika|Aforika]] . [ d ] Naga ye e na le diprofentshe tše senyane, gomme e lekantšwe ka borwa ke dikhilometara tše ka bago tše 2,798 (1,739 miles) tša lebopong leo le otlollwago go bapa le [[Atlantic Ocean|Borwa bja Atlantic]] le [[Indian Ocean|Lewatle la India]] ; <ref>{{Cite web |title=South African Maritime Safety Authority |url=http://www.samsa.org.za/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229120804/http://www.samsa.org.za/ |archive-date=29 December 2008 |access-date=16 June 2008 |publisher=South African Maritime Safety Authority}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Coastline |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |archive-date=16 July 2017 |access-date=16 June 2008 |website=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}</ref> <ref name="safacts">{{Cite web |date=April 2007 |title=South Africa Fast Facts |url=http://www.southafrica.info/about/facts.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719213531/http://www.southafrica.info/about/facts.htm |archive-date=19 July 2008 |access-date=14 June 2008 |publisher=SouthAfrica.info}}</ref> ka leboa ke dinaga tša kgauswi tša [[Namibia]], [[Botswana]] le [[Zimbabwe]] ; le ka bohlabela le ka leboa-bohlabela ke [[Mozambique]] le [[Eswatini]] . Aforika Borwa e akaretša gape [[Lesotho]] . E akaretša sebaka sa go lekana le 1,221,037 square kilometres (471,445 square miles), naga e na le badudi ba batho ba go feta dimilione tše 63, e dira gore e be naga ya botshelela ka bontši bja badudi ka Aforika, le ya bo 24 ka bontši lefaseng. [[Pretoria]] ke [[Toropokgolo|motse-mošate wa taolo]], mola [[Cape Town]], e bjalo ka setulo sa Palamente, e le motse-mošate wa molao, gomme [[Bloemfontein]] e tšewa bjalo ka motse-mošate wa boahlodi. Toropo ye kgolo le yeo e nago le badudi ba bantši ke ya [[Johannesburg]], e latelwa ke Motse Kapa, le [[Durban]] . <ref>{{Cite web |title=The most expensive province to buy groceries in South Africa |url=https://businesstech.co.za/news/lifestyle/847172/the-most-expensive-province-to-buy-groceries-in-south-africa-2/ |access-date=2026-05-29 |website=BusinessTech |language=en-US}}</ref> == Ditšhupetšo == <references /> [[Setensele:Dinaga tša Afrika]] [[Setensele:Afrika Borwa]] cpw1pqz6qae7imxgbd2tfobnrnn4ex9 Draft8 0 14165 56023 2026-09-28T20:23:51Z Ntokozo05 8402 I have added references 56023 wikitext text/x-wiki '''Matšoba''' [[Seswantšho:White flowers b.jpg|thumb]] '''Matšoba''' ke dikarolo tša dibjalo tše di tšweletšago peu.A bohlokwa ka gobane a thuša dibjalo go ikatiša.Matšoba a na le dibopego,bogolo le mebala e fapafapanego.Matšoba a mangwe a nale monkgo o bose,mola a mangwe a se na monkgo goba a nale monkgo o monnyane.<ref>https://www.jstor.org/stable/2097138</ref> Matšoba a mabotse gomme a hwetšagala dirapeng,dithokgweng le mašemong.A goketša dikhunkwane tše bjalo ka dinose le dirurubele,tšeo di fitišetša phofudi go tšwa letšobeng le lengwe go ya go le lengwe.Matšoba a mangwe a tšweletša dienywa le peu.Batho ba diriša matšoba go kgabiša magae,go fa ba bangwe dimpho le go keteka meletlo ye e kgethegilego.<ref>https://academic.oup.com/bioscience/article-abstract/49/8/631/254663</ref> Go na le mehuta ye mentšhi ya matšoba mo lefaseng.Mehlala ya matšoba ke dirose,disolomono,dilili,ditulipi le didaizi.Dirosa di tsebega ka bobotse bja tšona le monkgo o bose.Disonolomo ke matšoba a magolo ao gantšhi a ba le mmala o serolane ,mola dilili di na le matlakala magolo le mebala ye e fapanego .Mohuta o mongwe le o mongwe wa letšoba o na le sebopego ,mmala le dika tša wona.<ref>https://journals.biologists.com/dev/article-abstract/1994/Supplement/107/49473</ref> == Methopo == 1.https://www.jstor.org/stable/2097138<ref>https://www.jstor.org/stable/2097138</ref> 2.https://academic.oup.com/bioscience/article-abstract/49/8/631/254663<ref>https://academic.oup.com/bioscience/article-abstract/49/8/631/254663</ref> 3.https://journals.biologists.com/dev/article-abstract/1994/Supplement/107/49473<ref>https://journals.biologists.com/dev/article-abstract/1994/Supplement/107/49473</ref> [[Setensele:Rose]] [[Setensele:Lillies]] o1kfhg2nq528lq48lgaznb9syck2nks Draft9 0 14166 56025 2026-09-28T21:01:20Z Ntokozo05 8402 I have added references 56025 wikitext text/x-wiki '''Katlego''' '''katlego''' ke go fihlelela maikemišetšo goba selo seo motho a nyaka go se fihlelela.E ra fihlelela dipoelo tšeo motho a di nyakago ka go šoma ka maatla ,go se fele pelo le ikemišetša .Katlego e ka bolela dilo tše di fapanego go batho ba go fapana.Go batho ba bangwe ,e ra go hwetša mošomo wo mobotse ,mola go ba bangwe e ra go fetša dithuto goba go thoma kgwebo.<ref>https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=L8OMDQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA1&dq=success&ots=m-DT5klK1D&sig=YgrHLfCPmla3fjTwgd_I-_yiPSA</ref> Katlego e bohlokwa ka gobane e thuša batho go ikgantšha ka bona le go ba hlohleletša go tšwela pele ba šomela makemišetšo a bona.E ruta batho go itshepa le go se lahlele toulo ,le ge dilo di thatafala.Katlego ga itle ka pela, ka mehla gomme gantšhi e nyaka nako ,maiteko le go ithuta diphošong .<ref>https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=A1EHAwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA6&dq=success&ots=wBR-dd1T07&sig=_MnszhgRFxuSWvWAY4OceTV0cFE</ref> Go na le ditsela tše dintšhi tša go fihlela katlego ,go swana le go bea maikemišetšo ao a kwagalago,go šoma ka maatla ,go dula o tshepa le go ba le kgopolo ye botse.Motho yo mongwe le yo mongwe a ka fihlela katlego ka tsela ya gagwe.Katlego ya nnete ga se ya tšhelete goba botumo fela,eupša e akaretša go thaba,go thuša ba bangwe le go ba motho o kaone.<ref>https://math.mnrt.net/standards/SandS%20Introduction%20and%20Mathematics.pdf</ref> == Methopo == 1.https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=L8OMDQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA1&dq=success&ots=m-DT5klK1D&sig=YgrHLfCPmla3fjTwgd_I-_yiPSA<ref>https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=L8OMDQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA1&dq=success&ots=m-DT5klK1D&sig=YgrHLfCPmla3fjTwgd_I-_yiPSA</ref> 2.https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=A1EHAwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA6&dq=success&ots=wBR-dd1T07&sig=_MnszhgRFxuSWvWAY4OceTV0cFE<ref>https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=A1EHAwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA6&dq=success&ots=wBR-dd1T07&sig=_MnszhgRFxuSWvWAY4OceTV0cFE</ref> 3.https://math.mnrt.net/standards/SandS%20Introduction%20and%20Mathematics.pdf<ref>https://math.mnrt.net/standards/SandS%20Introduction%20and%20Mathematics.pdf</ref> 1ugf3kmhrxvzgvnjbd4qv1c4840jxmt Thutamaleme 0 14167 56028 2026-09-28T22:38:10Z Zureka4 8367 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363646490|Linguistics]]" 56028 wikitext text/x-wiki '''Thutamaleme''' ke thuto ya mahlale a polelo . ​ <ref>{{Cite web |title=What is Linguistics? {{!}} Linguistic Society of America |url=https://www.linguisticsociety.org/what-linguistics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208131649/https://www.linguisticsociety.org/what-linguistics |archive-date=8 February 2022 |access-date=2022-02-08 |website=www.linguisticsociety.org}}</ref>​​​​​​ Dithuto tše dinnyane tša go swana le thutamaleme ya thutaphedi (thuto ya diphetogo tša thutaphedi le tlhagelelo ya polelo) le thutamaleme ya monagano (thuto ya lebaka la monagano go polelo ya batho) di dira moedi wa bontšhi bja dikarogano tše. <ref>{{Cite web |title=Linguistics Program – Linguistics Program &#124; University of South Carolina |url=https://sc.edu/study/colleges_schools/artsandsciences/linguistics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606230152/https://www.sc.edu/study/colleges_schools/artsandsciences/linguistics/ |archive-date=6 June 2022 |access-date=3 June 2022}}</ref> Dipontšho tša polelo di ka ithutwa ka dipono tša go fapana: ka go sepelelana (ka tlhalošo ya sebopego sa polelo go ntlha ye e itšego ya nako) goba ka dayakhoroniki (ka tlhabollo ya histori ya polelo ka nako ye e itšego), ka batho ba go bolela maleme a tee goba ka maleme a mantši, magareng ga bana goba gare ga batho ba bagolo, go ya ka gore e ithutwa bjang goba ka fao re e hwetšago ka gona, bjalo ka dilo tša go se kwagale goba bjalo ka temogo ya dibopego, ka dingwalwa tše di ngwadilwego goba ka go ntšha ka molomo, gomme mafelelong ka go kgoboketša datha ya motšhene goba mošomo wa tšhemo wo o šomago. Thutamaleme ya histori ke thuto ya ka mokgwa woo polelo e fetogago ka gona godimo ga histori, kudu mabapi le polelo ye e itšego goba sehlopha sa maleme. Ditshekamelo tša ka Bodikela tša thutamaleme ya histori di thomile mo e ka bago mafelelo a lekgolo la bo-18 la ngwagakgolo, ge thuto ye e be e gola go tšwa go filolotši, thuto ya dingwalwa tša bogologolo le ditšo tša molomo. 39s4gqotieywh9al5ywjk1d1vfnfsth Ledimo 0 14168 56034 2026-09-29T03:15:06Z Mmamonate22 8383 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369607435|Thunder]]" 56034 wikitext text/x-wiki '''Ledimo''' ke modumo wo re o kwago o bakwa ke legadima . <ref name="NSSL">{{Cite web |title=Severe Weather 101: Lightning Basics |url=https://www.nssl.noaa.gov/education/svrwx101/lightning/faq/ |access-date=October 23, 2019 |website=nssl.noaa.gov}}</ref> <ref name="FJFK: Thunder Facts">{{Cite web |title=Thunder Facts |url=https://www.factsjustforkids.com/weather-facts/thunder-facts-for-kids.html |access-date=October 23, 2019 |website=factsjustforkids.com}}</ref> <ref name="NWS">{{Cite web |title=The Sound of Thunder |url=https://www.weather.gov/jetstream/thunder |access-date=October 23, 2019 |website=weather.gov}}</ref> O ithekgile ka bokgole bja legadima le tlhago ya lona, le ka tloga go modumo o motelele le wa tlase go ya go go phatloga ga tšhoganetšo le mo gogolo. Ka baka leo koketšego ya themphereitšha le kgateletšo yeo e bakwago ke legadima e tšweletša go katološwa ka lebelo ga moya tseleng ya legadima . <ref>{{Cite web |date=2022 |title=What Causes Lightning and Thunder? |url=https://scijinks.gov/lightning/ |publisher=NOAA}}</ref> Ka lehlakoreng le lengwe, katološo ye ya moya e hlola lephoto la go tšhoga la sonic, gantši le bolelwa bjalo ka "kepisi ya ledimo" goba "peal of thunder". Thuto ya mahlale ya ledimo e tsebja bjalo ka ''brontology'' gomme poifo ye e se nago tlhaologanyo ( phobia ) ya ledimo e bitšwa ''brontophobia'' . nu0ba79o8h9rdj2kiei2gwvtt3nqvx6 Beibele 0 14169 56036 2026-09-29T03:29:04Z Mmamonate22 8383 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377230506|Bible]]" 56036 wikitext text/x-wiki '''Beibele''' [ b ] ke kgoboketšo ya dingwalwa tša bodumedi tšeo di lego bogareng bja [[Sekriste|Bokriste]] le [[Sejuda|Bojuda]], le tšeo di lego bohlokwa badumeding ba bangwe ba Aborahama go swana le Boiselamo. Dingwalwa di akaretša ditaelo, dikanegelo, direto, mangwalo, diporofeto, le mehuta ye mengwe. Dingwalwa tša bodumedi goba mangwalo, di ile tša kgoboketšwa ke ditšhaba tše di fapafapanego tša bodumedi gore e be dikgoboketšo tše di fapafapanego tša semmušo, tšeo di bitšwago dipuku tša Beibele. Badumedi ka kakaretšo ba lebelela Beibele e le setšweletšwa sa pudulelo ya Modimo, eupša tsela yeo ba kwešišago seo se bolelago le kamoo beibeleng, ka moo ba hlathollago mongwalo ka gona e a fapana. c7hdjox9nh6l7el3nng1i2h5z3qc09u Mmadibekoane 0 14170 56040 2026-09-29T07:50:15Z Purplespeedy 8404 Added content 56040 wikitext text/x-wiki Mmadibekoane ejlez83z9u6h6izg2gwfcmlhsxjbb5v Draft 11** 0 14171 56043 2026-09-29T08:07:11Z Purplespeedy 8404 added a page 56043 wikitext text/x-wiki Magadi f13f1hkpb3spz529mjbp0ma1rzi6nm3 Draft 12** 0 14172 56045 2026-09-29T08:11:04Z Purplespeedy 8404 added a page 56045 wikitext text/x-wiki mokgonyana pbcudjl20efaj5y36cvh78361bnj21u 56046 56045 2026-09-29T08:12:10Z Purplespeedy 8404 /* */ Added content 56046 wikitext text/x-wiki mokgonyanahhfgghguhhihijgfhffxhfhxgfgghk 3z0t7sxv8g2jioepzyomf8obxg6l1p5 Draft 13 0 14173 56048 2026-09-29T08:13:53Z Purplespeedy 8404 Added content 56048 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Go ima ga bafsa ba lehono 0 14174 56049 2026-09-29T08:38:08Z MikeT2025 8346 Go thoma letlakala le leswa ka go ima ga bafsa ba lehono 56049 wikitext text/x-wiki [[Diteng 11]] Go ima ga bafsa ba lehono [[Seswantšho:Children per woman vs. contraceptive prevalence, 2020.png|thumb|Palomoka ya bana le mosadi go ya ka tshomiso ta dithibela pelegi]] Boimana bja basetsana ba mengwaga ya ka tlase ke ge mesetsana wa mengwaga ye e ka tlase ga 19 a ima. Le gona aba sa theeletsa batswadi ba bona ka se ba re ma khumane bofswa bja bona.<ref>https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-pregnancy</ref> Mo Afrika Borwa, ke bothata bjo bogolo dikolong tse ntsi, kudu mo Gauteng le Limpopo. Go ya ka WHO, basetsana ba bantsi ba ima ba sa rulaganya. Mabaka a magolo ke go hloka tsebo ka dithebela pelegi, kgatelelo go tswa go masogana, le go hloka poledisano le batswadi. Basetsana ba bangwe ba gapeletswa go dira thobalano, gomme ba bangwe ba hloka phihlelelo ya dikliniki go hwetsa thuso<ref>Teenage pregnancy-WHO </ref> Dipholo di bohlokwa, basetsana ba bangwe ba tlogela sekolo, o lahlegelwa ke bokamoso bja bona, gomme mmuso o swanetsi go netefatsa gore dithebela pelegi di hwetsagala mahala ditliniking. Basetsana bao ba imilego ba swanetsi go thekgwa, e sego go nyatswa. [https://www.bing.com/search?pglt=43&q=teenanger+pregnancy+references&cvid=5faba825b351456eb4641651f8616538&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIICAEQ6QcY_FXSAQkxOTYyM2owajeoAgiwAgE&FORM=ANNAB1&PC=U531 teenanger pregnancy references - Search] m0tsun2rs2h6tkc1x5ubo90ysbri4an Lesale la tsebe 0 14175 56052 2026-09-29T09:52:37Z Mojagobedi 8344 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376563792|Earring]]" 56052 wikitext text/x-wiki '''Lengina''' ke mekgabo yeo e aparwago ditsebeng tša motho . Mangina gantši a aparwa ka go phunya karolo ya ka tlase ya tsebe goba karolo ya ka ntle ya tsebe , goba ka mekgwa ye mengwe, bjalo ka ditšhipi goba di- clip-on. Mangina a ile a aparwa go ralala le ditšhaba tše ntši le dinakong tša histori, gantši a na le bohlokwa bja setšo. Mafelo a go phunya ntle le karolo ya ka tlase ya lešoba la tsebe a akaretša rook, tragus, le go putla helix (bona seswantšho ka lepokising la tshedimošo ). Lereo le bonolo ya "go phunya tsebe" ka tlwaelo le šupa go phunya karolo ya ka fase ya tsebe, mola go phunya karolong ya ka godimo ya tsebe ya ka ntle gantši go bitšwa " go phunya lefufuru ". Go phunya lefufuru go thata kudu go go dira go feta go phunya karolo ya ka tlase ya tsebe gomme go tšea nako e telele go fola. <ref name="Piercing? Stick to the Earlobe">{{Cite web |last=Davis |first=Jeanie |title=Piercing? Stick to Earlobe |url=http://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/news/20021024/piercing-stick-to-earlobe |access-date=5 January 2014 |publisher=[[WebMD]]}}</ref> Dikarolo tša mangina di ka dirwa ka didirišwa tše dintšhi, go akaretša le tšhipi, polasitiki, galase, leswika le bohlokwa, dipheta, kota, lerapo, le didirišwa tše dingwe. Meralo e tloga go di- hoop tše dinyenyane le di- stud go ya go dipoleiti tše dikgolo le dilo tše di lekeletšego. Bogolo bo feleletša bo lekanyeditšwe ke bokgoni bja mmele bja lešoba la tsebe bja go swara lesale ntle le go gagoga. Lega go le bjalo, masale a boima ao a aparwago ka nako e telele a ka lebiša go otlolleng ga go phunya; go otlolla ditsebe le gona go ka dirwa ka boomo. dmhf57ml6dsmn84qk2cfmlq4hekosfo KGOPHA 0 14176 56055 2026-09-29T10:50:06Z Manyenyane 8397 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375165879|Aloe]]" 56055 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox|taxon=Aloe|image=Aloe arborescens on Monte Vumba (4387600468).jpg|image_caption=''[[Aloe arborescens]]''|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]<ref name="POWO">{{cite web |title=''Aloe'' L.|date=2026 |work=Plants of the World Online|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30106039-2 |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=16 September 2026}}</ref>|display_parents=2|subdivision_ranks=Species|subdivision=See [[#Species|Species]]|type_species=''[[Aloe perfoliata]]''|type_species_authority=L.|synonyms_ref=<ref name="POWO"/>|synonyms={{Species list|hidden=yes |Agriodendron|Endl. |× Alamaealoe|P.V.Heath |× Alchamaloe|G.D.Rowley |× Aleptoe|G.D.Rowley |× Allauminia|G.D.Rowley |× Allemeea|P.V.Heath |× Aloella|G.D.Rowley |Aloinella|(A.Berger) Lemée |× Aloptaloe|P.V.Heath |Atevala|Raf. |× Bleckara|P.V.Heath |Busipho|Salisb. |Chamaealoe|A.Berger |× Chamaeleptaloe|Rowley |Guillauminia|A.Bertrand |× Lemeea|P.V.Heath |× Leminia|P.V.Heath |Leptaloe|Stapf |× Leptaloinella|G.D.Rowley |× Leptauminia|G.D.Rowley |× Lomataloe|Guillaumin |Lomatophyllum|Willd. |Pachidendron|Haw. |Phylloma|Ker Gawl. |Rhipidodendrum|Willd. }}}}<gallery> File:Aloe_vossii_-_plant_(aka).jpg|alt=Aloe vossii| ''kgopga vossii ya go swana le yona'' File:Aloe_rubroviolacea2.jpg|alt=A. rubroviolacea| ''A. rubroviolacea ya go swana le yona'' File:Aloe_albiflora_flowers.png|alt=Not all aloes only have tublar flowers| Ga se di-kgopa ka moka tšeo di nago le matšoba a tublar feela File:Aloe_africana_1.jpg|alt=Aloe africana (Uitenhage aloe)| ''kgopha afrikana'' (Aloe ya Uitenhage) . File:Gardenology-IMG_5394_hunt10mar.jpg|alt=Aloe marlothii (flat-flowered aloe)| ''kgopha marlothii'' (kgoopha ya matšoba a sephaphathi) . File:Aloe_pluridens_(3).jpg|alt=Aloe pluridens (French aloe)| ''kgopha pluridens'' (kgopha ya Sefora) . File:Aloe_excelsa_at_Mount_Coot-tha.JPG|alt=Aloe excelsa (Zimbabwe aloe)| ''kgopha excelsa'' (kgophaa ya Zimbabwe) . File:Aloe_rupestris,_vroeë_bloeiwyse,_Pretoria.jpg|alt=Aloe rupestris (bottlebrush aloe)| ''kgopha rupestris'' (kgopha ya borashe bja mabotlelo) . File:Aloe_speciosa_-_tilt_head_aloe.jpg|alt=Aloe hexapetala (tilt-headed aloe)| ''kgopha hexapetala'' (aloe ya hlogo ya go sekama) . File:Blooming_aloes_wide_view_alternate,_with_bright_sun_behind.jpg|alt=Blooming Aloe arborescens| Go thunya ''[[Sekgopha|kgopha arborescens]]'' File:Aloe_cooperi_in_flower_IMG_1702e.JPG|alt=Aloe cooperi (Kumara plicatilis in background on the right)| ''kgopha cooperi'' ( ''Kumara plicatilis'' ka morago ka go le letona) . File:Aloe_hereroensis_Auob_C15.JPG|alt=Aloe hereroensis| ''kgopha hereroensis ya go swana le yona'' File:Aloe_molederana.jpg|alt=Aloe molederana| ''kgopha molederana ya go swana le yona'' File:Aloe_dijboutiensis_whole_plant.jpg|alt=Aloe dijboutiensis| ''kgopha dijboutiensis ya go swana le yona'' File:Aloe_peglerae01.jpg|alt=Aloe peglerae| ''Di-peglera tša kgopha'' File:Aloe_saponaria_1.jpg|alt=Aloe maculata - prev. A. saponaria (soap aloe)| ''kgopha maculata'' - pele. ''A. saponaria'' (aloe ya sesepa) . File:Aloe_reitzii_flowers.jpg| ''kgopha reitzii'' File:Aloe_arborescens_leaf_cross_section.jpg|alt=Aloe arborescens leaf cross section| ''kgopha arborescens'' lekhasi sefapano karolo File:Aloe_karasbergensis_young_plant.jpg|alt=Aloe karasbergensis - Plant 2023-0010-3| ''kgopha karasbergensis'' - Semela </gallery>{{AfricanPlants|Aloe}} [[File:Split_Aloe.jpg|thumb|240x240px| Dimela tše di nago le lerojana, tše bjalo ka kgopha, di boloka meetse matlakaleng a tšona a go godišwa a go bonala.]] [[File:Aloe_Vera_houseplant.jpg|alt=Aloe vera houseplant|thumb| metlwa godimo ga sebjalo sa ka gae ''sa kggopha.'']] '''''Kgopha''''' gape e ngwadilw kgopha ke mohuta wo o nago le mehuta ye 594 ya dimela tše di nago le matšoba. Mehuta ye e tsebjago kudu ke ''Aloe vera'', goba "kgopha ya kgonthe", yeo e bjalwago bjalo ka mothopo wa go šomišwa ka gae le Ditlaleletšo tša dijo. Mehuta ye mengwe, go swana le ''Aloe ferox'', le yona e bjalwa goba e bunwa lešokeng bakeng sa tirišo e swanago. Tshepedišo ya APG IV (2016) e bea mohuta ka lapeng la Asphodelaceae, lapa la ka fasana la Asphodeloideae . Ka gare ga lapa la ka fasana, e ka bewa ka molokong wa Nakong e fetilego, e be e abetšwe lapa la Aloaceae (bjale le akaretšwa ka go Asphodeloidae) goba lapa le le akantšwego ka bophara la Liliaceae (lapa la lily). . Mohuta wo o tšwa molatšatšing le ka borwa bja Afrika[[Madagascar|r]], Pheninsula ya Arabia, India, le dihlakahlakeng tša [[Indian Ocean|india]]<nowiki/>Mehuta ya diphedi tše di fapafapanego e tsebišitšwe ka bophara Tikologo ya Mediterranean, bohlabela bja Australia, Borwa-bohlabela bja Asia, le Amerika Leboa le Borwa. == Leina == == Tlhaloso == Bontši bja mehuta ya ''kgopha'' e na le rosette ya matlakala a magolo, a matelele, a go bonala . Matšoba a kgopha ke a diphaephe, gantši a serolane, a mmala wa namune, a khubedu goba a mahwibidu, gomme a rwala, a kgobokane ka go kitima ebile a lekeleditšwe, ntlheng ya dikutu tše bonolo goba tša makala, tše di se nago matlakala. Mehuta ye mentši ya ''kgopha'' e bonala e se na dikutu, ka rosette e gola thwii maemong a fase; mehuta ye mengwe e ka ba le kutu ya makala goba ye e se nago makala yeo matlakala a nama a tšwago go yona. Di a fapana ka mmala go tloga go bohlokwa go ya go botala bjo bo phadimago gomme ka dinako tše dingwe di na le methalo goba marontho . Di kgopha tše dingwe tša setlogo sa Afrika Borwa di swana le mehlare . == Tshepedišo == Tshepedišo ya APG IV e bea mohuta ka lapeng la Asphodelaceae, ka tlase ga lapa la Asphodeloideae. Nakong ye e fetilego e be e abetšwe malapa , gammogo le lapa la Asphodelaceae sensu stricto, pele se se kopantšwe le Asphodelaidae sensu lato. Tikologo ya mohuta wo e fetogile kudu. Mehuta ye mentši, go swana le Lomatophyllum,e tlišitšwe go maina a go swana. Mehuta yeo e bego e beilwe ka ''Aloe'', go swana le Agave americana e ile ya fetišetšwa go mehuta ye mengwe. Dinyakišišo tša phylogenetic ya dimolekhule, kudukudu go tloga ka 2010 go ya pele, di šišintše gore bjalo ka ge go be go lekanyeditšwe, ''Aloe'' e be e se monophyletic gomme e swanetše go arolwa ka mehuta yeo e hlalošitšwego ka go tia. Ka 2014, John Charles Manning le badirišani ba tšweleditše phylogeny yeo go yona ''Aloe'' e bego e arogantšwe ka mehuta ye tshela0. === Mehuta ya diphedi === {{Taxonbar|from=Q127134}}Mehuta ya go feta 600 e amogelwa ka gare ga mohuta wa ''kgopha'', gammogo le maina a go swana le mehuta ya go se rarollwe, mehuta ya ka tlase, mehuta le mehuta. Tše dingwe tša mehuta yeo e amogelwago ke:.<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>  Godimo ga mehuta ya diphedi le mehuta ya mehuta ya ka gare ga mohuta, mehuta ya go fapafapana le mehuta ye mengwe ya diphedi e hlodilwe ka go bjala, go swana le magareng ga ''kgopha'' le ''Gasteria'' le magareng ga kgopha [[File:Aloe_diversity.jpg|thumb|Mehuta ye mentši ya ''kgopha'' yeo e nago le mehutahuta ya kgolo. Serapa sa Dimela sa UCLA]] == Go dirišwa ga yona == Mehuta ya Aloe gantši e bjalwa bjalo ka dimela tša go kgabiša ka dirapaneng le ka dipitšeng. Mehuta ye mentši ya aloe ke ya go kgabiša kudu gomme e tšeelwa godimo ke bakgoboketši . ''kgopha'' e šomišwa ka gare le ka ntle bjalo ka sehlare sa setšo goba se sengwe.Dimela gape di ka dirwa sesepe goba ditšweletšwa tše dingwe tša tlhokomelo ya letlalo. Go bjalwa mehuta ye mentši yeo e nago le motswako goba yeo e sa kgonthišegego. Go tše, ' o hweditše Sefoka sa Royal Horticultural Society sa Garden Merit. ''kgopha ya variegata'' e bjetšwe mabitleng ka tumelo ya gore se se kgonthiša bophelo bjo bo sa felego [[File:Aloe,_Juliana_Anicia_Codex.jpg|thumb|Seswantšho sa Aloe, se ngwadilwe ka Segerika "ΑΛΟΗ" (Aloë) go tšwa go Juliana Anicia Codex, kopi, yeo e ngwadilwego kua Constantinople ka 515 AD, ya mošomo wa Dioscorides wa lekgolong la pele la nywaga AD.]] Tirišo ya histori ya mehuta ya kgopha e ngwadilwe gabotse. Dingwalwa tša go šoma gabotse ga tša kalafo di a hwetšagala, le ge di lekanyeditšwe kudu. Go mehuta ya diphedi ke tše sego kae fela tšeo di bego di šomišwa ka tlwaelo bjalo ka Dihlare tša mešunkwane, ''kgopha'' gape e le mehuta yeo e šomišwago kudu. Gape go akareditšwe ''.'' Bagerika le Baroma ba bogologolo ba be ba šomiša ''Aloe vera'' go alafa dintho. Mehleng ya Magareng, seela sa mmala wa serolwana seo se bego se hwetšwa ka gare ga matlakala se be se ratwa bjalo ka sebolayaditwatši. Go šomišwa ga aloe go maemo a letlalo go ka šoma, eupša go ka ba le go ruruga mo gonyenyane le go ganana le dilo. Go e tšea ka molomo bjalo ka tlaleletšo ya dijo go ka hlola Ditiragalo tše mpe, bofokodi bja mešifa, go fokotšega ga boima bja mmele le ditlamorago tša pelo, gare ga tše dingwe. Ga e dumelelwe bjalo ka sehlare-tagi. Ka 2002, e ile ya ahlola gore tirišo ya aloe bjalo ka sehlare sa go hlwekiša se be se sa šireletšega goba se šoma gabotse. Seela sa Aloe leaf se hlalošitšwe ke International Agency for Research on Cancer bjalo ka seela sa kankere sa batho.Go ya dinyakisiso UK, setšweletšwa seo se ka bolayago seo se bitšwago T-UP se dirilwe ka aloe ye e tiilego gomme se godišwa bjalo ka pheko ya kankere, se boletše gore "ga bjale ga go na bohlatse bja gore ditšweletšwa tša aloe di ka thuša go thibela goba go alafa kankere go batho === Dikarolo tša dikhemikhale === ''kgopha perryi'', ''.'' ''A. ferox'', le hybrid ya mehuta ye le A. africana le ''A. spicata'' di lokeleditšwe bjalo ka dilo tša tlhago tša tatso ka go mmušo wa US Electronic Code of Federal Regulations. ''Aloe socotrina'' go thwe e šomišwa ka go Chartreuse e serolwana. == Lefelo la go bogela diswantšho == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> == Bona gape == == Ditšhupetšo == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == Go bala mo go oketšegilego == *   *   == Dikgokagano tša ka ntle == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|refs=<ref name=MannBoatDaruMaur14>{{Cite journal |last1=Manning |first1=John |last2=Boatwright |first2=James S. |last3=Daru |first3=Barnabas H. |last4=Maurin |first4=Olivier |last5=Bank |first5=Michelle van der |date=2014 |title=A Molecular Phylogeny and Generic Classification of Asphodelaceae Subfamily Alooideae: A Final Resolution of the Prickly Issue of Polyphyly in the Alooids? |journal=Systematic Botany |volume=39 |issue=1 |pages=55–74 |doi=10.1600/036364414X678044 |bibcode=2014SysBo..39...55M |s2cid=86714657 |name-list-style=amp }}</ref>}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons}}{{Herbs used as laxatives}}{{Authority control}} [[Setensele:Pages with unreviewed translations]] mmhof3d6y475j810velxog5tnmcgbmh Draft 10 0 14177 56056 2026-09-29T11:04:48Z Ntokozo05 8402 I have added a new article 56056 wikitext text/x-wiki '''Mehlare''' [[Seswantšho:Leaning trees over the grassy hillock of Nodong-ri tombs clouds and blue sky in Gyeongju South Korea.jpg|thumb|Mehlare]] '''Mehlare''' ke dibjalo tšeo gantšhi di nago le kutu ye maatla,makala le matlakala.Di mela fase gomme di ka phela ,mengwaga ye mentšhi.Mehlare e hloka seetša sa letšatši,meetse,moya le phepo go tšwa mmung gore gole.E hwetšagala mafelong a mantšhi ,go swana le dithokgweng ,dirapeng,diphakeng le mathokong a ditsela.<ref>https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19600306285</ref> Mehlare e nale diponagalo tše di fapanego,go swana le botelele,sebopego,matlakala le makala.E bohlokwa ka gobane e tšweletša oksitšine ,e fana ka moriti gomme e fa dinoyana le diphoofolo tše dingwe mafelo a go dula.Mehlare e bile e re fa dikgong,dienywa le didirišwa tšeo di šomišwago go dira dipampiri le difenitšhara.E thuša go šireletša mmu le go dira gore tikologo e be botse.<ref>https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=zJBASwMciHAC&oi=fnd&pg=PR1&dq=Trees&ots=ZhGjtw9Za4&sig=t-TDI5lDbpItcHHBxexckAzEACs</ref> Go na le mehuta ye mentšhi ya mehlare,e lego mehlare ya dienywa,mehlare ya matšoba le mehlare yeo e dulago e nale matlakala a matala..Mehlare ya ya dienywa,go swana le ya dimanko le diapola,e tšweletša dienywa tšeo batho ba ka di jago.Mehlare ya matšoba e tšweletša matšoba a mabotse,mola mehlare ye mengwe e dula e na le matlakala a matala ngwaga ka moka.Mehlare e nale mehola ye mentšhi ,go swana le go hlwekiša moya,go re fa dijo le go hlokomela tikologo.<ref>https://search.proquest.com/openview/64a15208a27482726486d8699375df6a/1?pq-origsite=gscholar&cbl=46875</ref> == Methopo == 1.https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19600306285<ref>https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19600306285</ref> 2.https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=zJBASwMciHAC&oi=fnd&pg=PR1&dq=Trees&ots=ZhGjtw9Za4&sig=t-TDI5lDbpItcHHBxexckAzEACs<ref>https://access.heinonline.com/hol-cgi-bin/get_pdf.cgi?handle=hein.journals/jrnlvi15&section=5</ref> 3.https://search.proquest.com/openview/64a15208a27482726486d8699375df6a/1?pq-origsite=gscholar&cbl=46875<ref>https://link.springer.com/article/10.1023/B:MACH.0000027782.67192.13</ref> [[Setensele:Tlhago]] [[Setensele:Tikologo]] ad9aqhz91hw7v7ni0u6qza6zdevf648 Desry 3 0 14178 56058 2026-09-29T11:25:53Z Mokgalakaa 8366 I added cictations 56058 wikitext text/x-wiki '''Bohlokwa bja Thuto Bophelong bja Bafsa''' Thuto ke selo se bohlokwa kudu bophelong bja motho. E re thuša go hwetša tsebo le bokgoni bjo re bo hlokago gore re kgone go phela bophelo bjo bokaone. Ka sekolong, bana ba ithuta dilo tše di fapafapanego tšeo di ba thušago go kwešiša lefase le go itokišeletša bokamoso.<ref>Republic of South Africa, 1996</ref> Thuto e bohlokwa kudu go bafsa ka gobane e ba lokišetša bophelo bja ka moso. Ge moithuti a šoma ka thata dithutong tša gagwe, o ba le sebaka se sekaone sa go tšwela pele ka thuto ya godimo goba go hwetša mošomo wo a o ratago. Thuto e bile e ruta motho go nagana gabotse, go rarolla mathata le go dira diphetho tše di nepagetšego.<ref>Department of Education,2026</ref> Thuto ga e thuše motho a nnoši, eupša e thuša le setšhaba. Batho bao ba rutegilego ba ka diriša tsebo le bokgoni bja bona go thuša malapa a bona le go tšwetša setšhaba pele. Ka tsela ye, thuto e kgatha tema ye kgolo mo tšwelopeleng ya naga.<ref>Department of Education,2026</ref> Batswadi le barutiši ba swanetše go hlohleletša bana gore ba rate sekolo le go šoma ka thata. Le bona bafsa ba swanetše go lemoga gore thuto ke senotlelo sa bokamoso. Ge motho a hwetša thuto e botse, o ba le menyetla e mentši ya go fihlelela ditoro tša gagwe. Ka gona, thuto ke motheo wa bophelo bjo bokaone. Re swanetše go e tšeela godimo gomme re netefatše gore bana ka moka ba hwetša sebaka sa go ithuta. '''Ditšhupetšo''' * Department of Basic Education. 2026. ''National Curriculum Statements Grades R–12''. Department of Basic Education. * South African Government. 2026. ''Education''. South African Government. * 4bro13dd2ab0azqen2hu7spugx8nxvn Draft11 0 14179 56059 2026-09-29T11:28:20Z Ntokozo05 8402 Tlhodile letlakala ka ''''Thuto''' [[Seswantšho:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|thumb|Thuto]] '''Thuto''' ke mokgwa wa go hwetša tsebo,bokgoni le kwešišso ka go ithuta .E thuša batho go ithuta go bala,go ngwala, go nagana le go rarolla mathata.Thuto e hwetšagala dikolong,dikholetšeng,diyunibesithing le mafelong a amangwe a go ithuta .E thuša batho go kwešiša lefase leo ba phelago go lona le go ba lokišetša bokamoso.<ref>https://books.google.com/books?hl=en&lr=...' 56059 wikitext text/x-wiki '''Thuto''' [[Seswantšho:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|thumb|Thuto]] '''Thuto''' ke mokgwa wa go hwetša tsebo,bokgoni le kwešišso ka go ithuta .E thuša batho go ithuta go bala,go ngwala, go nagana le go rarolla mathata.Thuto e hwetšagala dikolong,dikholetšeng,diyunibesithing le mafelong a amangwe a go ithuta .E thuša batho go kwešiša lefase leo ba phelago go lona le go ba lokišetša bokamoso.<ref>https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HgLWHhpFPlsC&oi=fnd&pg=PA2002&dq=Education&ots=RpfsnkTkZa&sig=iL2pEjFHJrI0_Z0dGsBswiFyEPw</ref> Thuto e bohlokwa ka gobane e thuša batho go godiša bokgoni bja bona le go fihlelela dinepo tša bona.E ruta batho go boledišana ,go šoma le ba bangwe le go dira diphetho tše dibotse.Thuto e bile e thuša batho go hwetša mešomo le go kaonofatša maphelo a bona.Barutiši ba na le tema ye bohlokwa thutong ka go hlahla barutwana le go ba thuša go kwešiša dithuto tše di fapanego.<ref>https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/00131728609335764</ref> Go na le mehuta ye e fapanego ya thuto,thuto ya semmušo ,thuto ye e sego ya semmušo e direga dikolong le diyunibesithing,mola thuto ya ka mehla e direga ka maitemogelo a letšatši le letšatši le ka go dirišana le batho ba bangwe.Thuto ye e sego ya semmušo e akaretša ditiro tša go ithuta tše bjalo ka dithupelo le mananeo a tlhatlho.Thuto e na le mehola ye mentšhi ,go swana le go fokotša bodiidi,go hlola menyetla ya mešomo le go thuša ditšhaba go hlabologa.<ref>https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=XUKREQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA7&dq=Education&ots=duCGQul94q&sig=wxnvSsT5cVrjncds-G4rJ4690Ug</ref> == Methopo == 1.https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=HgLWHhpFPlsC&oi=fnd&pg=PA2002&dq=Education&ots=RpfsnkTkZa&sig=iL2pEjFHJrI0_Z0dGsBswiFyEPw<ref>https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7208/9780226389394/html</ref> 2.https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/00131728609335764<ref>https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=sqPxEQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA3&dq=Education&ots=EHd8knz6Ng&sig=rhOWTFrgABRktw4Yt8_2uj1R8qA</ref> 3.https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=XUKREQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA7&dq=Education&ots=duCGQul94q&sig=wxnvSsT5cVrjncds-G4rJ4690Ug<ref>https://api.taylorfrancis.com/content/books/mono/download?identifierName=doi&identifierValue=10.4324/9781315832197&type=googlepdf</ref> [[Setensele:Tsebo]] 7u84r0caigoqw1t2qsbtnakxq6qwwza Mafelo a bjang a dithaba tša Alps tša Australia 0 14180 56064 2026-09-29T11:53:50Z Khumobelle 8374 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375986412|Australian Alps montane grasslands]]" 56064 wikitext text/x-wiki   Mafulo a thaba ya Alps ya Australia ka nageng ya bjang ya thaba, di direga setlogo sa Borwa bja Australia seo se lekanyeditswego go dilete tsa dithaba ka godimo ga 1300m, moedi wa bophagamo bja ''Eucalyptus pauciflora'' . <ref name="ecomap">{{Cite web |title=Map of Ecoregions 2017 |url=https://ecoregions2017.appspot.com/ |access-date=August 20, 2021 |publisher=Resolve |language=en}}</ref> <ref name="dopa">{{Cite web |title=Australian Alps montane grasslands |url=https://dopa-explorer.jrc.ec.europa.eu/ecoregion/11001 |access-date=August 20, 2021 |publisher=Digital Observatory for Protected Areas |language=en}}</ref> <ref name="eoe">{{Cite web |title=Australian Alps montane grasslands |url=https://editors.eol.org/eoearth/wiki/Australian_Alps_montane_grasslands |access-date=August 20, 2021 |publisher=The Encyclopedia of Earth |language=en}}</ref> [[File:Mount_Ginini_-_Namadgi_National_Park_-_2.jpg|right|thumb| Thaba ya Ginini ka Phakeng ya Setšhaba ya Namadgi]] == Lefelo le tlhaloso == dithaba tša Alps tša Australia di tšea fase ga 0.3% ya naga ya Australia, gomme di kitima dikhilomitara tše lekanang le tše 600 gotšwa go [[:en:Brindabella_Ranges|Brindabella Ranges]] gaiswi le [[:en:Canberra|Canberra]] go bapa le mellwane ya [[:en:Australian_Capital_Territory|Australian Capital Territory]], [[:en:New_South_Wales|New South Wales]] le [[:en:Victoria_(Australia)|Victoria]] mo e nyakilego go ba go fitlha [[:en:Melbourne|Melbourne]].Ntlha yeo e phagamego le go fetišiša, ke [[:en:Mount_Kosciuszko|Mount Kosciuszko]] (2,228 m), go la [[:en:Snowy_Mountains|Snowy Mountains]].Nagengkgolo ya Australia tše ke karolo ya borwa-bohlabelo ya [[:en:Great_Dividing_Range|Great Dividing Range]] ya naga mola gape go na le dielemente tše bohlokwa tša naga uya bjang, ya dithaba ka [[:en:Tasmania|Tasmania]].Mafelelong a dithaba a lemogwa kua Australia, yeo bontšhi bja yona e lego seohaphathi evile e omilego, gomme ke mothopo wa meetse, gomme dithaba tša Alps di hwetšwa mo e nyakilego,go ba kotara ya pula ya naga gomme ke mothopo wa meetse bakeng sa mo e nyakilego ga ba seripa-gare sa baagi. Marega a lefifi, a tonya , ebile a na le phefo ka lehlwa la fase.Ke thaba ya [[:en:Mount_Kosciuszko|Kosciuszko]], go nale matsatsi a lesome fela a go hloka phoka ge re dira mohlala. Nageng-kgolo, mafelo a bjang a dithaba tša Australia Alps, a dikologilwe ka mafelong a tlase ke tikologo ya dithokgwa tše di fodilego tša Borwabohlabela bja Australia . Mafulo a montane ke bodulo bjo bo hlakantšwego bja naga ya bjang, heath le bog yeo e lego legae la kgoboketšo ye e humilego ya Alpine le dibjalo tše dingwe tše di tlwaetšego tlelaemete ye e tonyago, lehlwa le marega a go oma a thata. Ecoregion e ka arolwa ka magoro a ka fasana ka go montane (gare ga 1,100 m le 1,400 m), subalpine (gare ga 1,400 m le 1,850 m), le alpine (ka tlwaelo ka godimo ga 1,850 m) dihlopha. Ka bophagamo bja fase palo ya mehuta ya go fapana ya mehuta ya eucalyptus go akaretšwa molora wa thaba ' ''(Eucalyptus regnans)'' e mela mo mmung wo o humilego wa meedi ya dithaba le molora wa alpine ( ''Eucalyptus delagatensis'' ) mo mabopong. Go sa le bjalo, mehlare ya diphagamišo tša ka fase ga dithaba ke mare a lehlwa ''(Eucalyptus pauciflora)'' le sallee ye ntsho ''(Eucalyptus stellulata)'' yeo e nago le khupetšo ya fase ya dihlašana tša heath. Mothaladi wa mohlare o magareng ga 1600 le 1800 m le ka godimo ga gore dimela tša alpine di bopilwe kudu ka mehuta ya ''Poa'' (bjang bja lehlwa), gantši bo amana le mafelo a dihlašana a tswaletšwego le a bulegilego a orites, ''Grevillea, Prostanthera'', le ''Hovea'' . Mafelong a phagamego kudu a dithaba, di- mosaic tše di ka nea sebaka go leswao la feld goba, mafelong ao lehlwa le rapaletšego go ona go fihla dikgweding tša selemo, [[Snow patch community|setšhaba sa lefelo la lehlwa]] . Ditšhaba tša Sphagnum bog tša ''[[Sphagnum cristatum]]'' le ''Empodisma minus'' (go phatlalatša thapo-rush) di direga ka malaong a melapo goba mafelo a mangwe a fase. Tiragalo ya mafelo a bjang e emela seemo sa sehlohlolong sa ikholotši, sehlohlolong sa modikologo wa go dira naga ye e se nago selo koloni ke dihlašana tša kota tšeo di fago tšhireletšo go dibjalwana tša mehuta ya bjang. Dihlašana di a tšofala ka morago ga nywaga e 40 go ya go e 50, di tlogela sekhurumetšo se se tswaletšwego . Le ge e le gore ye ke tikologo ye thata go na le diphoofolo tše ntši tša naga tša lefelong leo ka Alps go akaretšwa [[Alpine thermocolour grasshopper|tšie ya mmala wa go fiša wa Alpine]] wa go swana le chameleon ( ''Kosciuscola tristis'' ), possum ya thaba ya pygmy ( ''Burramys parvus'' ) le segwagwa sa corroboree ( ''Pseudophryne corroboree'' ). Mohuta o mongwe wa lefelo leo le thibetšwego kudu ke segwagwa sa Baw Baw ( ''Philoria frosti'' ) seo se dulago fela ka Baw Baw Plateau ka Victoria. Diamusi tše dikgolo tša maemo a tlase di akaretša wallaby ya molala o mohwibidu ''(Macropus rufogriseus)'', wallaby ya mogwaba ''(Wallabia bicolor)'', wombat e tlwaelegilego ''(Vombatus ursinus)'', tiger quoll ''(Dasyurus maculatus)'', echidna ya molomo o mo kopana ''(Tachyglossus aculeatus)'' le platypus ''(Ornithorhynchus anatinus) .'' . [[File:Post_fire_montane_Eucalypt_regeneration.jpg|thumb| Montane Eucalyptus tsošološo poso mollo. Seswantšho se tšerwe Sethokgweng sa Mmušo sa Carey, (kgaufsi le Phaka ya Setšhaba ya Alpine )]] Ecoregion ye ka kakaretšo e naganwa gore e bile le dinako tše telele tša tšhitišo ye nnyane pele ga bodulo bja Yuropa. Go tloga ka ngwagakgolo wa lesomesenyane, phulo le go oketšega ga ditiragalo tša mollo di feleleditše ka phokotšego ya maemo a lefelo la go dula, le tshenyo ye kgolo go ditšhaba tša bong, go tšwa go tšona ditšhaba tša dibjalo di diregile go fola. Mello e thomile go tlwaelega ka mo e oketšegago ka borwa-bohlabela bja Australia dinakong tša boemo bja leratadima bjo bo fišago le bjo bo omilego ka nako e telele. Dinyakišišo tše dintšhi di laetša gore kgafetšakgafetša ya mollo le go ba thata go na le kgonagalo ya go oketšega ngwagakgolong wo o tlago ka lebaka la phetogo ya boso. Dithaba tša Alps ke kgale di šireleditšwe bjalo ka naga ya diphaka tša setšhaba e le gore go bolokwe methopo ya meetse gomme bontšhi bja diselete bjale di hwetšwa ka Diphakeng tše kgolo tša Setšhaba tšeo di bapilego. Tše di akaretša Brindabella le Namadgi National Park le Bimberi le Scabby Range Nature Reserves kgauswi le Canberra, Kosciuszko ka New South Wales, le Diphaka tša Setšhaba tša Alpine le Snowy River le Avon Wilderness Park kua Victoria. Naga ye ya diphaka yeo e tlogago e tlaišwa ke matlakala, go gatakelwa ga diphoofolo tša naga le tshenyo ye nngwe yeo e amanago le boeti go akaretšwa go phumolwa ga naga ya diphaka go hlola mafelo a go thelela. == Ditšhupetšo == {{Reflist}} 3b5hu6a1pbst0al9cu6k741ctphvnaw Desry 4 0 14181 56065 2026-09-29T11:55:38Z Mokgalakaa 8366 Added citations 56065 wikitext text/x-wiki '''Kgaotšo ya Mohlagase Afrika Borwa''' Kgaotšo ya mohlagase ke bothata bjo bogolo bjo bo amago batho ba Afrika Borwa. E direga ge phepelo ya mohlagase e fokotšwa gomme mohlagase wa kgaolwa mafelong a itšego ka dinako tše di rulagantšwego. Eskom e be e diriša mananeo a kgaotšo ya mohlagase go leka go laola tlhokego ya mohlagase ge go be go se na phepelo ye e lekanego (Eskom, 2026).<ref>Eskom,2026</ref> Kgaotšo ya mohlagase e ka ama bophelo bja batho ka ditsela tše dintši. Barutwana ba ka thatafalelwa ke go bala le go dira mošomo wa sekolo ge go se na seetša. Dikgwebo le tšona di ka šitišega ge metšhene le didirišwa tše dingwe di sa kgone go šoma ka lebaka la go hloka mohlagase.<ref>Eskom,2026</ref> Malapa le ona a swanetše go fetola mananeo a ona ge mohlagase o kgaotšwa. Batho ba bangwe ba diriša mabone a betri, mabone a letšatši goba didirišwa tše dingwe tšeo di ka ba thušago ge mohlagase o se gona. Go tseba lenaneo la kgaotšo ya mohlagase go thuša batho go itokišeletša nako yeo mohlagase o tlago go ba o se gona (Eskom, 2026).<ref>Eskom,2026</ref> Kgaotšo ya mohlagase e bile le khuetšo le dikgwebong. Ge kgwebo e sa kgone go šomiša metšhene goba didirišwa tša yona, e ka lahlegelwa ke nako le tšhelete. Se se ka ama le bareki ka gobane ditirelo tše dingwe di ka se hwetšagale ka nako.<ref>Eskom,2026</ref> Ka gona, go bohlokwa gore batho ba diriše mohlagase ka tlhokomelo le go itokišeletša ge go na le kgaotšo. Le ge kgaotšo ya mohlagase e ka baka mathata, batho ba ka fokotša mathata ao ka go rulaganya mešomo ya bona le go šomiša methopo ye mengwe ya maatla ge go kgonega.<ref>Eskom,2026</ref> '''Ditšhupetšo''' * Eskom. (2026). ''Load Shedding''. Eskom. * South African Government. (2026). ''Energy''. Pretoria: Government of South Africa. * gqwsqoo1mwl7mw4tr88ziwkz9y4l475