Wikipedia nvwiki https://nv.wikipedia.org/wiki/%C3%8Diyis%C3%AD%C3%AD_Naaltsoos MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Special Naaltsoos baa yáshtiʼ Choyoołʼįįhí Choyoołʼįįhí bichʼįʼ yáshtiʼ Wikiibíídiiya Wikiibíídiiya baa yáshtiʼ Eʼelyaaígíí Eʼelyaaígíí baa yáshtiʼ MediaWiki MediaWiki baa yáshtiʼ Bee álnééhí Bee álnééhí baa yáshtiʼ Anáʼálwoʼ Anáʼálwoʼ baa yáshtiʼ Tʼááłáhági átʼéego Tʼááłáhági átʼéego baa yáshtiʼ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Tségháhoodzání 0 51 309465 248506 2026-10-01T05:27:22Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309465 wikitext text/x-wiki {{DinéBikéyahLocation|dot=brown|0.615|0.525}} {{ałkééʼ|Ts|é|gh|á|h|oo|dz|á|n|í}}&nbsp;éí [[Diné Bikéyah]] bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí [[bílaʼashdlaʼii náóltahígíí]] biniiyé náhásdzo. Tséhootsooí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Tségháhoodzání éí 5.3 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,{{units}} áádóó áadi 2,712 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ [[bílaʼashdlaʼii náóltahígíí|diné daóltaʼ]]).{{diné wóltaʼ}} Tségháhoodzání éí {{coord|35|40|22|N|109|3|44|W|display=Tségháhoodzání}}-gi bił hazʼą́. Tségháhoodzání éí [[tónteel]] bikááʼdóó deigo 6,830 adéesʼeez.{{gnis|13908}} Tségháhoodzání éí óltaʼ naakigo sinil: Window Rock Elementary School dóó Window Rock High School. [[Béésh bąąh dah siʼání]] ([[Naabeehó biWááshindoon]]) yaʼanájáaʼgi bikin éí Tségháhoodzáníidi siʼą́. [[Diné Bizaad yee Nidaazbaaʼígíí]] bee ééhániih biniiyé ályaaígíí éí Tségháhoodzáníidi siʼą́; nááná [[Diné Bikéyah binaaldeehii dóó chʼil danílʼínídi]] áadi bił hazʼą́ ałdóʼ. {{nahós'a |1=Niʼiijííh Hasání{{!}}Niʼiijííh<br>Hasání|1x=0.360|1y=0.1|1km=26|1s=8 |2=Niʼiijíhí|2x=0.548|2y=0.084|2km=26 |3=Naakaii Bitoʼ|3x=0.869|3y=0.295|3km=26|3s=6 |4=Tséhootsooí|4x=0.493|4y=0.376|4km=8|4s=14 |5=Tsénáhádzoh|5x=0.927|5y=0.462|5km=27 |6=Chéchʼízhí|6x=0.843|6y=0.613|6km=22|6s=8 |7=Tsé Naachiiʼ|7x=0.5|7y=0.67|7m=8.9|7s=6 }} [[Eʼelyaaígíí:Window rock AZ.jpg|thumb|right|300px|Tségháhoodzání éélkid]] {{ałdóʼ}} *[[Béésh bąąh dah siʼání]] *[[Diné Bikéyah binaaldeehii dóó chʼil danílʼínídi]] {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20201127014704/http://www.city-data.com/city/Window-Rock-Arizona.html Tségháhoodzání, Diné Bikéyah] {{bk}} *[http://www.wrschool.net/ Óltaʼ Tségháhoodzáníidi naaznilígíí biníłchʼi naaltsoos] {{bk}} {{Tséhootsooí BH|}} qfd2dc338hmba6zs1faau1i5nwkzklw Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh 0 87 309466 248535 2026-10-01T06:46:04Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309466 wikitext text/x-wiki {{DinéBikéyahLocation|dot=brown|0.79|0.525|bizhi=Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh<br>(Tʼiistsʼózí) |1dSidá= Rita M. Capitan |2dSidá= Leonard Perry |naaltsoos= Helen Murphy }} {{ałkééʼ|Tʼ|ii|s|tsʼ|óó|z| |Ń|d|ee|sh|g|i|zh}}&nbsp;(éí doodaiiʼ '''Tʼiistsʼózí''') éí [[Diné Bikéyah]] bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí [[bílaʼashdlaʼii náóltahígíí]] biniiyé náhásdzo. Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. [[Tááʼ naaznilí bighan]] áadi siʼą́. Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh éí 7.1 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,{{units}} áádóó áadi 2,630 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ [[bílaʼashdlaʼii náóltahígíí|diné daóltaʼ]]).{{diné wóltaʼ}} Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh éí {{coord|35|41|9|N|108|8|54|W|display=Tʼiistsʼóóz&nbsp;Ńdeeshgizh}}-gi bił hazʼą́. Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh éí [[tónteel]] bikááʼdóó deigo 6,982 adéesʼeez.{{gnis|902810}} {{nahós'a|bizhi=Tʼiistsʼóóz|bizhi2=Ńdeeshgizh |1=Náhodeeshgiizh Chʼínílíní|1x=0.878|1y=0.27|1km=55|1s=6 |2=Maʼii Tééh Yitłizhí{{!}}Maʼii Tééh<br>Yitłizhí|2x=0.15|2y=0.425|2km=45|2s=6 |3=Naʼnízhoozhí|3x=0.075|3y=0.645|3km=56|3s=20 |4=Dlǫ́ʼí Yázhí (Yootó Hahoodzo){{!}}Dlǫ́ʼí Yázhí|4x=0.446|4y=0.743|4km=31 |5=Tsé Ííʼáhí|5x=0.28|5y=0.35|5m=19.5|5s=6 |6=Tsin Názbąs Siʼą́|6x=0.52|6y=0.62|6m=11.3|6s=8 |7=Tsostsʼid Beʼekʼid{{!}}Tsostsʼid&nbsp;Beʼekʼid|7x=0.7|7y=0.4|7m=13.7|7s=6 }} [[Eʼelyaaígíí:Crownpoint Chapter House, February 2019.jpg|thumb|right|300px]] {{ext}} * [http://crownpoint.navajochapters.org/ Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizhdi tááʼ naaznilí biníłchʼi naaltsoos] {{bk}} * [https://web.archive.org/web/20101222022920/http://www.city-data.com/city/Crownpoint-New-Mexico.html Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh (city-data.com)] {{bk}} {{Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh BH|3nb}} qakgyugx8sr99stv1vyad74ak2a3oig Naadleeh 0 10562 309464 308354 2026-10-01T03:53:16Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 309464 wikitext text/x-wiki {{alą́ąjįʼsaad|Kwéíʼiʼ naaltsoos bikááʼiʼgiʼ éí Naadleeh/Nádleehé yaʼhalnéʼ. Naabeehó kʼéhjiʼ éí díí atʼéʼígíí doo ayoo baʼhanéʼdaʼ, baʼhané hólǫ́ʼnidiʼ. Łaʼ Naabeehó adaʼnį́į́h łééh yiiyá dooʼbahaʼjilnédaʼ, naanáłá sáanii dóó hastóí éí doo adaʼnį́į́hdaʼ. Áádóó Naabeehó bitáágoʼ nádleehé hólǫ́ʼnidiʼ tʼooh nidaʼkáí łééh. Naabeehó bikéyah bikáágoʼ beeʼhazʼáanii nádleehé niyiikʼiʼyáłtíʼígíí, éí doo ałgáá bidiʼdoonį́į́łdaʼ áádóó doo binaaltsoos adoolnííłdaʼ, hánį́į́hgoʼ bee hazʼáanii aalyá. Díí éí Naabeehó biWááshindoon akwii tʼéígoʼ adaʼyiilá.<ref>Dempsey, Pamela (2005-04-23). "Navajo Nation officially bans same-sex marriage". The Independent. Diné Bureau. http://www.gallupindependent.com/2005/apr/042305samesex.html. Retrieved 2010-01-01. "Same-sex unions are now officially banned on the Navajo Nation. The Navajo Nation Council passed the Diné Marriage Act of 2005 with a 67-0-0 vote on Friday. Niłchʼiʼtsózí 9, 2010.</ref><br/>Biniiná naaltsoos bikáá aalyáʼígíí éí bílaʼashdlaʼí ałhééłtʼéíʼgoʼ ałgáá nitséékéés doo lééł biniiyé bikáá aalyá áádóó éí binájiʼ bikʼiʼditįįł biniiyé bikáá aalyá. Doo éí baaʼoodlohgoʼ biniiyé aalyádaʼ.}} [[Eʼelyaaígíí:Rainbow flag and blue skies.jpg|200px|thumb|right|Dah Naatʼaʼí, rainbow wolyéígíí éélkid, Naadleeh/Nádleehé yaʼhalnéʼ.]] [[Eʼelyaaígíí:Nádleehé (Naabeehó).jpg|thumb|200px|right|[[Naabeehó]] hastóí naaʼashgo éélkid, [[Hwéeldi]]di. Nádleehé (Two-spirit) yoolyéego woozhí.]] [[Eʼelyaaígíí:Wewha1.gif|200px|thumb|right|[[Naashtʼézhí]] Hastiin Wewha asdzání biʼééʼ yiiʼsitʼį́ʼgo éélkid (Two-spirit).]] '''Naadleeh/Nádleehé''' éí bílaʼashdlaʼí ashkii/shiiké/hastiin/Hastóí éí doodaiiʼ éí, atʼééd/atʼééké/asdzání/sáaanii tʼááłá naaʼashgoʼ oolyé (hastiin dóó asdzáni naʼhalingo naaʼashgoʼ, akónidiʼ diné nilį́į́hgoʼ tʼáá diné yiiłnaashgoʼ. Asdzánígo tʼáá asdzání yiiłnaaʼashgoʼ). Naanáłá saad Naadleeh éí diné asdzání adiilį́į́hgoʼ oolyé ałdóʼ. Áádóó asdzání nilį́į́hgoʼ ałdóʼ hastiin adiilį́į́hgo oolyé. Áádóó tʼáá akwii tʼéigo nitsékʼiisgo oolyé ałdóʼ<ref>“Sexual Orientation, Homosexuality, and Bisexuality,” APAHelpCenter.org, http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx, Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref> <ref>Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(…) Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref> Bílaʼashdlaʼí bisexual orientation éí táaʼgo ałtsádzo, ''heterosexuality'', ''bisexuality'', dóó ''homosexual'' (''heterosexuality'' éí hastiin dóó asdzání naaʼashgo, ''bisexuality'' éí bílaʼashlaʼiʼ hastiin doo asdzání yiidah nilį́į́hgoʼ oolyé, áádóó homosexual éí bílaʼashdlaʼí tʼáá same sexígíí yiidah nilį́į́hgoʼ oolyé). Health dóó health professions nidaʼałkáágo éí naadleeh éí doo haʼdéítʼéígoʼ bitsiitsʼiin bichʼį́ʼ anáʼhotʼíʼdaʼ, dooatʼéʼgoʼ naagáá <ref>American Psychological Association: Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref> Bilagáana bizaadjiʼ éí “gay” wolyé hastiin dóó asdzání, tʼáá same sexgo naaʼashgo. Sáanii nidaʼashígíí éí “lesbian” wolyé bilagáana bizaadjiʼ. Naakáágoʼ bílaʼashdlaʼí nidaʼbidiʼkidgoʼ, łaʼ gay nishlį́į́h daʼnį́į́hgoʼ biłyáʼatʼééh, naaná łaʼ éí lesbian daʼnį́į́hgoʼ naaltsoos yikáaʼgi adéíléʼ, naaná łaʼ éí nidéínííłʼingo doo yaʼdahalnédaʼ<ref>LeVay, Simon (1996). Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality. Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref>. Bílaʼashdlaʼí naakááʼgo éí 2%–3%go éí ouh naadleeh nishlį́ʼ daʼnį́į́hgoʼ naaltsoos yiikáá adaʼyiilá <ref>ACSF Investigators (1992). AIDS and sexual behaviour in France. Nature, 360, 407–409. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref> <ref>Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH (1993). “The sexual behavior of men in the United States.” Family Planning Perspectives 25 (2): 52–60. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref> <ref>Binson, Diane; Michaels, Stuart; Stall, Ron; Coates, Thomas J.; Gagnon, John H.; Catania, Joseph A. (1995). “Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers.” The Journal of Sex Research 32 (3): 245–54. http://www.jstor.org/stable/3812794. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010</ref> <ref>Bogaert AF (September 2004). “The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size.” Journal of Theoretical Biology 230 (1): 33–7. doi:10.1016/j.jtbi.2004.04.035. Bogaert argues that: “The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g., Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g., 1–2% in Billy et al., 1993; 2–3% in Laumann et al., 1994; 6% in Sell et al., 1995; 1–3% in Wellings et al., 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g., Billy et al., 1993); many sex researchers (e.g., Bailey et al., 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.” (p. 33) Also: “...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a “moving target”) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.” (p. 33). Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref> <ref> Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH (January 1989). “Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men.” Science 243 (4889): 338–48. doi:10.1126/science.2911744. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref> <ref>Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J (December 1992). “Sexual lifestyles and HIV risk.” Nature 360 (6403): 410–2. doi:10.1038/360410a0. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010 </ref> <ref> Laumann, E. O., Gagnon, J. H., Michael, R. T., & Michaels, S. (1994). The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States. Chicago: University of Chicago Press. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref> <ref>Sell RL, Wells JA, Wypij D (June 1995). “The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples.” Archives of Sexual Behavior 24 (3): 235–48. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010</ref> <ref>Wellings, K., Field, J., Johnson, A., & Wadsworth, J. (1994). Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles. London, UK: Penguin Books. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref> <ref>AVJonathan Tisdall. “Norway world leader in casual sex, Aftenposten.” Aftenposten.no. http://www.aftenposten.no/english/local/article633160.ece. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref> <ref>“Sex uncovered poll: Homosexuality.” London: Guardian. 2008-10-26. http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2008/oct/26/relationships. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref>. 2006 biyihah yę́ędą́ą́ʼ naaskáá 20% bigáágoʼ bílaʼashdlaʼí anonymously naaltsoos bikáaʼgi naadleeh nishlį́į́h áádóó akwii tʼéígoʼ neeskéés łééhgiʼ átʼé <ref>McConaghy et al., 2006. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref>. [[Naaldlooshii]] naalkáágoʼ ałdóʼ naadleeh biyiihólǫ́ǫgo hadeilį́į́ <ref>(Bagemihl 1999). Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref> <ref>Harrold, Max (February 16, 1999). “Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity.” The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia. http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996. Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref>. Naadleeh nidaʼaashígíí éí tʼáá hastiin dóó asdzání naaʼash naʼhalingo naaʼash, naadleeh ałhiiłnaaʼashgo naʼbidiʼkidgo iilį́į́hgo ałháá nitsékees <ref>Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(…). Niłchʼiʼtsózí 7, 2010.</ref>. Nitʼą́ą́ʼ nahanéʼgo díí [[Nahasdzáán]] bikáaʼgi tʼaa akwii tʼéígoʼ bílaʼashdlaʼí baʼdahanéʼ, áádóó naaltsoos ałdóʼ bikáá adaalyá. Doo kʼad haałnį́į́hígíí atʼéʼda. Dishjį́ʼgoʼ éí naadleeh/nádleehé ałheeł tʼéigoʼ baʼnitsá hakéés, áádóó naaltsoos ałdóʼ baʼadaalnéʼ, ałgáá hidiniiłígíí binaaltsoos áádóó naanish baʼhidiʼ dootʼááłígíí, áádóó áłchíní dinoolzééł binaatloos áádóó siláołtsooíjiʼ nidaʼkáíʼígíí ałdóʼ ałhééłtʼéigo baʼnitsáʼ hakéés doolééłígíí baʼdaʼhwiitʼį́ʼ. {{ałdóʼ}} [[Naałniih yichʼą́ą́h naabaahígíí bąąh dahooʼaahgo]] {{ext}} * Bitsį́ʼ yishtłizhii Naadleeh daʼnilį́į́hígíí biweb site: https://web.archive.org/web/20110207140555/http://nativeout.com/ * Nádleehé: https://web.archive.org/web/20110101155450/http://twospirits.org/ {{reflist}}{{locked}} 74c3meyfvtgpn9x29d0vujkfqyup91t