Wikipedia
nywiki
https://ny.wikipedia.org/wiki/Tsamba_Lalikulu
MediaWiki 1.47.0-wmf.16
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Template:Tsamba Lalikulu/Mu nkhani
10
4608
71892
59683
2026-08-23T11:04:03Z
Icem4k
5186
71892
wikitext
text/x-wiki
{{Tsamba Lalikulu/Mu nkhani/chithunzi
| image = Hakainde Hichilema in Japan on February 6, 2025 (cropped).jpg
<!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.-->
| width = <!--Width is determined automatically. Only use this parameter to override autosizing. -->
| caption = Hakainde Hichilema
| title =
| link =
| border = no
| caption align = left
}}
<!--
Use * wiki list format. Always start on a new line and end with a linebreak. Do not leave a blank line between items.
-->
*<!--Ogasiti 20--> '''[[Democratic Autonomous Administration of North and East Syria]]'''' yathetsa ulamuliro wake wodzilamulira pambuyo poti yalowa mu Syria.
*<!--Ogasiti 18--> Purezidenti [[Hakainde Hichilema]] ''(chithunzi)'' apambana '''[[chisankho cha pulezidenti wa Zambia cha 2026]]''' kwa nthawi yachiwiri yotsatizana.
*<!--Ogasiti 15-->'''[[Chivomerezi cha Flores cha 2026|Chivomerezi champhamvu cha 7.7]]''' chagunda gombe la [[Flores]], Indonesia, zomwe zapha anthu osachepera 87.
*<!--Ogasiti 12--> Wakale [[Premier of China]] '''[[Zhu Rongji]]''' wamwalira ali ndi zaka 97}}.
*<!--Ogasiti 12--> '''[[Kutha kwa dzuwa kwa pa Ogasiti 12, 2026|Kutha kwa dzuwa]]'''' kumayambitsa [[Kutha kwa dzuwa#magawo a Eclipse|kukwanira]] kuchokera ku Siberia kupita ku Iberia.
{{Tsamba Lalikulu/Mu nkhani/footer
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
*<!--Mar 26 2025--> [[Gaza war]]
*<!--Feb 13 2025--> [[Kampeni ya M23 (2022–pano)|Kampeni ya M23]]
*<!--Mar 09 2022--> [[Kuukira kwa Russia ku Ukraine]]
**[[Nthawi yanthawi yakuukira kwa Russia ku Ukraine (1 Januware 2025 - pano)|nthawi yanthawi]]
*<!--Apr 14 2024--> [[Nkhondo yapachiweniweni ya ku Sudan (2023–pano)|Nkhondo yapachiweniweni yaku Sudan]]
**[[Nthawi ya Nkhondo Yachiweniweni ku Sudani (2025)|nthawi]]
|recentdeaths = <!-- "Recent deaths" go here. Use * wiki list format. Always start on a new line and end with a linebreak. Do not leave a blank line between items. There should be a maximum of 4 recent deaths. Remove any older than 7 days.-->
{{flat list|
* [[Tomiko Itooka]]
* [[Loretta Di Franco]]
* [[Jorge Lanata]]
* [[Michael Newberry]]
}}
}}
<noinclude>
{{active editnotice}}
[[Category:Wikipedia Mu nkhani]]
</noinclude>
4fkw4us9uqbi04fks5o6njjhd0fi7q9
71893
71892
2026-08-23T11:04:34Z
Icem4k
5186
71893
wikitext
text/x-wiki
{{Tsamba Lalikulu/Mu nkhani/chithunzi
| image = Hakainde Hichilema in Japan on February 6, 2025 (cropped).jpg
<!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.-->
| width = <!--Width is determined automatically. Only use this parameter to override autosizing. -->
| caption = Hakainde Hichilema
| title =
| link =
| border = no
| caption align = left
}}
<!--
Use * wiki list format. Always start on a new line and end with a linebreak. Do not leave a blank line between items.
-->
*<!--Ogasiti 20--> '''[[Democratic Autonomous Administration of North and East Syria]]'''' yathetsa ulamuliro wake wodzilamulira pambuyo poti yalowa mu Syria.
*<!--Ogasiti 18--> Purezidenti [[Hakainde Hichilema]] ''(chithunzi)'' apambana '''[[chisankho cha pulezidenti wa Zambia cha 2026]]''' kwa nthawi yachiwiri yotsatizana.
*<!--Ogasiti 15-->'''[[Chivomerezi cha Flores cha 2026|Chivomerezi champhamvu cha 7.7]]''' chagunda gombe la [[Flores]], Indonesia, zomwe zapha anthu osachepera 87.
*<!--Ogasiti 12--> Wakale [[Premier of China]] '''[[Zhu Rongji]]''' wamwalira ali ndi zaka 97.
*<!--Ogasiti 12--> '''[[Kutha kwa dzuwa kwa pa Ogasiti 12, 2026|Kutha kwa dzuwa]]'''' kumayambitsa [[Kutha kwa dzuwa#magawo a Eclipse|kukwanira]] kuchokera ku Siberia kupita ku Iberia.
{{Tsamba Lalikulu/Mu nkhani/footer
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
*<!--Mar 26 2025--> [[Gaza war]]
*<!--Feb 13 2025--> [[Kampeni ya M23 (2022–pano)|Kampeni ya M23]]
*<!--Mar 09 2022--> [[Kuukira kwa Russia ku Ukraine]]
**[[Nthawi yanthawi yakuukira kwa Russia ku Ukraine (1 Januware 2025 - pano)|nthawi yanthawi]]
*<!--Apr 14 2024--> [[Nkhondo yapachiweniweni ya ku Sudan (2023–pano)|Nkhondo yapachiweniweni yaku Sudan]]
**[[Nthawi ya Nkhondo Yachiweniweni ku Sudani (2025)|nthawi]]
|recentdeaths = <!-- "Recent deaths" go here. Use * wiki list format. Always start on a new line and end with a linebreak. Do not leave a blank line between items. There should be a maximum of 4 recent deaths. Remove any older than 7 days.-->
{{flat list|
* [[Tomiko Itooka]]
* [[Loretta Di Franco]]
* [[Jorge Lanata]]
* [[Michael Newberry]]
}}
}}
<noinclude>
{{active editnotice}}
[[Category:Wikipedia Mu nkhani]]
</noinclude>
puzwmioyj18y60vh8ovlx926bdlqmmj
Chivundikiro chamtambo
0
4703
71890
40713
2026-08-23T00:00:51Z
InternetArchiveBot
7777
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
71890
wikitext
text/x-wiki
Chivundikiro cha mtambo (chomwe chimadziŵika kuti cloudiness, cloudage, kapena cloud amount) chikutanthauza kachigawo kakang'ono ka mlengalenga kophimbidwa ndi mitambo pamene itayang'ana kuchokera ku malo enaake. Okta ndi chiwerengero cha chivundikiro cha mtambo. Chivundikiro cha mtambo chimagwirizanitsa ndi kutentha kwa dzuwa ngati mitambo yaing'ono ndi yopanda dzuwa pamene madera a cloudiest ndi malo ochepetsera dzuwa.
Mtambo wa padziko lapansi umakhala pafupi ndi 0,68 pamene ukufufuzira mitambo yokhala ndi mawindo opambana kuposa 0.1. Mtengo uwu ndi wotsika (0.56) pamene mukuganizira za mitambo yokhala ndi kuya kwakukulu kuposa 2, ndipamwamba powerenga mitambo yosaoneka yomwe imatha.
==Zolemba==
{{reflist}}
* McIntosh, D. H. (1972) ''Meteorological Glossary'', Her Majesty's Stationery Office, Met. O. 842, A.P. 897, 319 p.
==Zogwirizana zakunja==
* [https://web.archive.org/web/20050420085336/http://www.nsdl.arm.gov/Library/glossary.shtml#Cloud_cover NSDL.arm.gov], ''Glossary of Atmospheric Terms'', From the National Science Digital Library's [https://web.archive.org/web/20021123031727/http://nsdl.arm.gov/ Atmospheric Visualization Collection].
* [http://earthobservatory.nasa.gov/GlobalMaps/view.php?d1=MODAL2_M_CLD_FR# Earthobersvatory.nasa.gov], Monthly maps of global cloud cover from NASA's [[Earth Observatory]]
* [https://web.archive.org/web/20180402003136/https://isccp.giss.nasa.gov/ International Satellite Cloud Climatology Project (ISCCP)], '' NASA's data products on their satellite observations ''
* [https://web.archive.org/web/20100529185735/http://earthobservatory.nasa.gov/images/imagerecords/41000/41292/cldfrc_TMO_200910_lrg.png NASA composite satellite image].
[[Category:Mitambo]]
bzcun97r6jhx91awdbc49hbfgnuky9d
Malo Opangira Mphamvu ya Dzuwa a Chisamba
0
9256
71891
71839
2026-08-23T00:14:57Z
InternetArchiveBot
7777
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
71891
wikitext
text/x-wiki
Malo Opangira Mphamvu ya Dzuwa a ''Chisamba''' ndi malo opangira magetsi a dzuwa a 100 megawatt (MW) olumikizidwa ndi gridi [[Photovoltaic system|photovoltaic (PV)]] ku [[Chisamba District]], [[Central Province, Zambia|Central Province]], Zambia. Idayambitsidwa mu June 2025.<ref name=":0">{{Cite news |url=https://www.dw.com/en/zambia-turns-to-solar-to-solve-energy-crisis/video-72175021 |title=Momwe Zambia imagwiritsa ntchito mphamvu ya dzuwa kuti ithetse vuto la mphamvu – DW – 04/11/2025 |language=en |access-date=2025-07-03 |work=Deutsche Welle}}</ref>
== Chidule ndi Mphamvu ==
Chomerachi chinapangidwa ndi Kariba North Bank Extension Power Corporation,<ref>{{Cite news |date=2025-07-01 |title=Zambia yalumikiza mphamvu ya dzuwa ya 100MW mu gridi ya dziko lonse. |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/business-tech/zambia-plugs-100mw-of-solar-power-into-national-grid-5102666 |access-date=2025-07-03 |work=The EastAfrican |language=en}}</ref> kampani yomwe ili pansi pa [[ZESCO]], ndipo yomangidwa ndi Power China International Group. Ndalama zinachokera ku ngongole ndi equity: [[Stanbic Bank Zambia]] inapereka ngongole ya US$71.5 miliyoni, pomwe ZESCO ndi KNBEPC iliyonse inapereka US$30 miliyoni mu equity.<ref>{{Cite news |date=2025-05-19 |title=Zambia: Chomera cha dzuwa cha Chisamba (100 MW) chikufulumizitsa kusintha kwa mphamvu zachinsinsi |url=https://energynews.pro/en/zambia-chisamba-solar-plant-100-mw-accelerates-private-energy-transition/ |access-date=2025-07-03 |work=EnergyNews |language=en |archive-date=2025-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703141801/https://energynews.pro/en/zambia-chisamba-solar-plant-100-mw-accelerates-private-energy-transition/ |url-status=dead }}</ref> Ndalama zonse zomwe zinayikidwa mu gawo loyamba zinali pafupifupi US$100 miliyoni.<ref>{{Cite news |date=2025-05-26 |title=Zambia yamaliza famu ya dzuwa ya 100 MW |url=https://www.pv-magazine.com/2025/05/26/zambia-completes-100-mw-solar-farm/ |access-date=2025-07-03 |work=PV Magazine International |language=en}}</ref> Chomerachi chili ndi mphamvu yokhazikika ya 100 MW ndipo chikuyembekezeka kupereka magetsi okwanira nyumba 30,000 mpaka 50,000.<ref>{{Cite web |date=2025-04-25 |title=Zambia : ZESCO iwonjezera 500 Megawatts of Solar Power ku National Grid |url=https://www.lusakatimes.com/2025/04/25/zesco-to-add-500-megawatts-of-solar-power-to-national-grid/ |access-date=2025-07-03 |language=en-GB}}</ref>
== Mphamvu kugula ndi kugwiritsa ntchito ==
Magetsi ochokera ku fakitaleyi akugulitsidwa pansi pa mgwirizano wa zaka 13 wogula magetsi (PPA) ndi GreenCo Power Services, ndipo magetsiwo amaperekedwa makamaka ku [[First Quantum Minerals]] (FQM), kampani yamigodi yamkuwa yomwe ikugwira ntchito ku Zambia.<ref>{{Cite news |date=2025-06-30 |title=Zambia yatsegula fakitale yamagetsi yamphamvu ya megawatt 100 yomwe imapereka First Quantum Minerals |url=https://www.reuters.com/sustainability/climate-energy/zambia-launches-100-megawatt-solar-plant-supplying-first-quantum-minerals-2025-06-30/ |access-date=2025-07-03 |work=Reuters |language=en}}</ref> Pansi pa dongosololi, ZESCO itumiza magetsi ofanana kwa ogula am'nyumba.<ref>{{Cite news |date=2025-06-30 |title=Zambia Yatsegula Chomera cha Dzuwa cha 100MW cha Mineral Yoyamba ya Quantum mu 2025 |url=https://discoveryyalert.com.au/news/zambias-largest-solar-project-renewable-energy-2025/ |access-date=2025-07-03 |work=Discovery Alert |language=en}}</ref>
== Zotsatira zachuma ndi chikhalidwe cha anthu ==
Ntchito yomanga nyumba yapanga ntchito zoposa 1,200, zomwe pafupifupi 98% mwa izo zinachokera m'deralo. Chomerachi chikuyembekezeka kulemba anthu pafupifupi 100 ntchito ikachitika. Ndi gawo la dongosolo la Zambia lokhazikitsa mphamvu ya dzuwa ya 1,000 MW pofika chaka cha 2025.<ref>{{Cite web |date=2025-03-08 |title=Zambia : Boma Likufuna Magetsi a Dzuwa a 1000 MW mu 2025 |url=https://www.lusakatimes.com/2025/03/08/government-targets-1000-mw-electricity-from-solar-for-2025/ |access-date=2025-07-03 |language=en-GB}}</ref> Gawo lachiwiri la 100 MW pamalopo likukonzekera.<ref name=":0" />
== Zolemba ==
{{Reflist}}
[[Category:Nyumba ndi nyumba ku Central Province, Zambia]]
[[Category:Malo opangira magetsi a dzuwa ku Zambia]]
2tnriesz49rud81qw7pw5op5eshn3gg
Chisankho cha pulezidenti wa Zambia cha 2026
0
9276
71894
2026-08-23T11:17:06Z
Icem4k
5186
Created page with "Chisankho cha ''''2026 cha pulezidenti wa Zambia''' chinachitikira ku [[Zambia]] pa 13 Ogasiti 2026 kuti asankhe [[Purezidenti wa Zambia]]. Purezidenti wa [[United Party for National Development]] (UPND) [[Hakainde Hichilema]] yemwe ali paudindo wake ndi mnzake wotsatizana naye, wachiwiri kwa purezidenti [[Mutale Nalumango]], adasankhidwanso kukhala paudindo kachiwiri. Adagonjetsa tikiti ya [[National Reconciliation Party for Unity and Prosperity]] (NRPUP) ya Brian Mun..."
71894
wikitext
text/x-wiki
Chisankho cha ''''2026 cha pulezidenti wa Zambia''' chinachitikira ku [[Zambia]] pa 13 Ogasiti 2026 kuti asankhe [[Purezidenti wa Zambia]]. Purezidenti wa [[United Party for National Development]] (UPND) [[Hakainde Hichilema]] yemwe ali paudindo wake ndi mnzake wotsatizana naye, wachiwiri kwa purezidenti [[Mutale Nalumango]], adasankhidwanso kukhala paudindo kachiwiri. Adagonjetsa tikiti ya [[National Reconciliation Party for Unity and Prosperity]] (NRPUP) ya [[Brian Mundubile]] ndi [[Makebi Zulu]]. Hichilema wapambana ndi 60% ya mavoti, pomwe Mundubile wapeza 38% ya mavoti onse ovomerezeka omwe aperekedwa.<ref>{{Cite web |last=Zimba |first=Jacob |last2=español |first2=MOGOMOTSI MAGOME Leer en |date=2026-08-18 |title=Purezidenti wa Zambia Hakainde Hichilema walengezedwa kuti wapambana chisankho chomwe chinali ndi mavuto |url=https://apnews.com/article/zambia-election-hichilema-victory-562c0ee56653c8dc835af7556c913aab |access-date=2026-08-20 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Purezidenti wa Zambia Hakainde Hichilema wapambana nthawi yachiwiri |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/18/zambias-hichilema-wins-second-term-as-president |access-date=2026-08-19 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
Hichilema adasankhidwa kukhala woyimira chipani cha UPND popanda wotsutsa pamsonkhano wa chipani pa 12 Epulo 2026.<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=Purezidenti Hakainde Hichilema adasankhidwa popanda wotsutsa kukhala woyimira chipani cha UPND mu 2026. - Mwebantu |url=https://www.mwebantu.com/president-hakainde-hichilema-nominated-unopposed-as-upnd-presidential-candidate-for-2026/ |access-date=2026-08-19 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=Epulo 12, 2026 |title=HH Adasankhidwa popanda wotsutsa ngati woyimira chipani cha UPND |url=https://znbc.co.zm/?p=12270 |work=[[ZNBC]].com}}</ref> Pakadali pano, otsutsa akuluakulu [[Tonse Alliance]],<ref name=":0" /> yomwe idakhazikitsidwa mu Novembala 2024 ndi cholinga chochotsa UPND m'boma, idasankha [[Brian Mundubile]] kukhala woyimira chipani chake cha purezidenti mu Januwale 2026.<ref name=":0">{{Cite web |last=Beardsworth |first=Nicole |date=2026-08-10 |title=Zambia votes: ndani ndani ndipo ndi nkhani ziti zomwe zikuyambitsa zisankho? |url=https://theconversation.com/zambia-votes-whos-who-and-what-issues-are-shaping-the-elections-289074 |access-date=2026-08-19 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> Poyamba Mundubile ankayembekezeredwa kupikisana pa chisankhocho motsatira tikiti ya [[Forum for Democracy and Development|FDD]], koma pambuyo pake mgwirizanowu unasankha [[National Reconciliation Party for Unity and Prosperity|NRPUP]] kukhala chipani chomwe angapikisane nacho. Pambuyo pake adasiya tikiti ya FDD ndipo adalemba kusankhidwa kwake kukhala purezidenti pansi pa tikiti ya NRPUP.<ref name=":1">{{Cite web |last=Jere |first=Shadreck |date=2026-05-16 |title=Mundubile wasiya tikiti ya FDD, kuti alembe kusankhidwa pansi pa NRPUP |url=https://diggers.news/local/2026/05/16/mundubile-drops-fdd-ticket-to-file-nomination-under-nrpup/ |access-date=2026-08-19 |website=Zambia: News Diggers! |language=en-GB}}</ref>
Chisankhochi chinayamba kutsutsidwa ndi anthu 14. Komabe, [[Xavier Franklin Chungu|Xavier Chungu]] wa [[Liberal Democratic Party (Zambia)|Liberal Democratic Party]] adachotsa udindo wake ali m'ndende atatha milungu ingapo m'ndende<ref>{{Cite web |date=2026-06-03 |title=Mkulu wakale wa Zachitetezo ku Zambia Xavier Chungu waimbidwa mlandu wokhudza kuulutsa nkhani zachinsinsi za boma - Mwebantu |url=https://www.mwebantu.com/former-zambian-intelligence-chief-xavier-chungu-charged-over-state-secrets-leak/ |access-date=2026-08-19 |language=en-US}}</ref> komanso kusatha kuchita kampeni.<ref>{{Cite web |title=Woyimira Purezidenti Womangidwa Xavier Chungu Wachoka ku Mpikisano, Akuvomereza Mundubile |url=https://muvitv.com/article/jailed-presidential-candidate-xavier-chungu |access-date=2026-08-19 |website=MUVI TV |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=XAVIER CHUNGU AKUPEREKEDWA KU KHOTI LAMKULU KUTI AWERENGEDWE MU MLANDU WA CHITETEZO CHA BOMA – National Prosecution Authority |url=https://www.npa.gov.zm/index.php/2026/07/23/xavier-chungu-committed-to-high-court-for-trial-in-state-security-case/ |access-date=2026-08-19 |language=en-US}}</ref> [[Electoral Commission of Zambia]] yalengeza mwalamulo kuti yachoka pa 12 Ogasiti, tsiku limodzi kuvota kusanachitike. Popeza mapepala ovotera anali atasindikizidwa kale, ECZ inanena kuti mavoti omwe adaperekedwa kwa Chungu sadzawerengedwa ngati mavoti ovomerezeka. Osankhidwa ena anali [[Harry Kalaba]] wa [[Citizens First]], [[Fred M'membe]] wa [[Socialist Party (Zambia)|Socialist Party]], [[Given Katuta Mwelwa]] monga Kelvin Bwalya wodziyimira pawokha wa [[Zambia Must Prosper]], ndi [[Brian Mushimba]] wa Organised People's Party.<ref>{{Cite web |title=Elections in Zambia: 2026 General Elections |url=https://www.ifes.org/tools-resources/elections-snapshots/elections-zambia-2026-general-elections |access-date=2026-08-19 |website=www.ifes.org |language=en}}</ref>
Chisankho cha purezidenti chinachitika nthawi imodzi ndi zisankho za [[Nyumba Yamalamulo ya Zambia|Nyumba Yamalamulo]] ndi maboma am'deralo monga gawo la [[Chisankho Chachikulu cha Zambia cha 2026|Chisankho Chachikulu cha 2026]]. Purezidenti adasankhidwa pogwiritsa ntchito [[dongosolo la magawo awiri]], ndipo gawo lachiwiri limafunika ngati palibe wopikisana naye amene adalandira mavoti opitilira 50%.<ref>{{Cite web |last=Machenheimer |first=Sabine |date=9 Disembala 2015 |title=Chisankho cha 2016 chomwe chidamenyedwa kwambiri chikanawonjezera chiopsezo cha chiwawa m'deralo ndikuyika kukakamiza mapulani a kuwononga ndalama ku Zambia |url=http://www.janes.com/article/56569/closely-fought-2016-election-would-increase-localised-violence-risks-and-put-pressure-on-zambia-s-austerity-plans |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408083349/http://www.janes.com/article/56569/closely-fought-2016-election-would-increase-localised-violence-risks-and-put-pressure-on-zambia-s-austerity-plans |archive-date=8 Epulo 2016 |access-date=2021-02-14 |website=Janes |language=en}}</ref> Hichilema adadutsa malire mu gawo loyamba, kupambana chisankho china popanda kubwerezanso. Bungwe Loona za Chisankho layimitsa kwakanthawi kuwerengera mavoti pa 14 Ogasiti pambuyo pa ziwopsezo ndi ziwopsezo zomwe zanenedwa kwa ogwira ntchito pa chisankho, kuwerengerako kusanayambikenso.<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=Zambia yaimitsa kuwerengera mavoti pambuyo pa ziwawa za chisankho |url=https://www.africanews.com/2026/08/14/zambia-suspends-vote-counting-after-election-violence/ |access-date=2026-08-19 |website=Africanews |language=en}}</ref>
Pambuyo polengeza zotsatira pa 18 Ogasiti, Hichilema adathokoza ovota chifukwa chothandizira, pomwe Mundubile adakana zotsatirazo ndipo adati iye ndi chipani chake adzatsutsa zotsatirazo kudzera m'njira zovomerezeka<ref>{{Cite web |title=Mtsogoleri wotsutsa ku Zambia adzatsutsa kupambana kwa chisankho cha Hichilema kukhothi |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/19/zambian-opposition-leader-to-challenge-election-result-in-%e2%81%a0court |access-date=2026-08-20 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Report |first=The Africa |date=2026-08-20 |title=Mundubile atengera kupambana kwa Hichilema kukhothi pamene mikangano ku Zambia ikukulirakulira. |url=https://www.theafricareport.com/428154/mundubile-takes-hichilema-victory-to-court-as-zambia-tensions-deepen/ |access-date=2026-08-20 |website=The Africa Report |language=en}}</ref> akunena zachinyengo pa mavoti pampikisano womwe unapatsa Purezidenti Hakainde Hichilema nthawi yachiwiri muulamuliro.<ref>{{Cite web |date=2026-08-19 |title=Mtsogoleri wotsutsa wa Zambia ayesere kusintha zotsatira za chisankho kukhothi |url=https://sundayworld.co.za/news/zambian-opposition-leader-to-try-to-overturn-election-result-in-court/ |access-date=2026-08-20 |website=Sunday World |language=en-ZA}}</ref>
== Zotsatira za Chisankho ==
=== Kuwerengera Mavoti ===
Pa 14 Ogasiti, [[Khomishoni Yachisankho ya Zambia]] (ECZ) idayimitsa kwakanthawi kuwerengera ndi kulengeza zotsatira pambuyo pa malipoti a chiwawa kwa ogwira ntchito yovota komanso kuba mapepala ovota okhala ndi zilembo m'malo ena.<ref>{{Cite web |last=Ndoro |first=Timothy |date=2026-08-14 |title=“Stop The Count”: Zambia Yayimitsa Kuvota Chifukwa cha Zonena Zachiwawa Ndi Kuba Mavoti |url=https://iharare.com/stop-the-count-zambia-halts-vote-tally-over-claims-of-violence-and-ballot-theft/ |access-date=2026-08-22 |website=iHarare News |language=en-GB}}</ref> Kuyimitsaku kunachotsedwa tsiku lomwelo pambuyo poti ECZ yanena kuti chiwopsezo cha chitetezo chathetsedwa, ndipo kuwerengera ndi kulengeza zotsatira kunayambiranso.<ref>{{Cite news |date=14 Ogasiti 2026 |title=Zambia yayambiranso kuwerengera mavoti pambuyo poti akuluakulu a zisankho awukira |url=https://www.reuters.com/world/africa/zambia-suspends-vote-counting-over-violence-against-election-officials-2026-08-14/ |access-date=22 Ogasiti 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 Ogasiti 2026 |title=ECZ yachotsa kuyimitsidwa kwa kuwerengera ndi kulengeza zotsatira |url=https://zambianobserver.com/ecz-lifts-suspension-on-counting-and-announcement-of-results-first-results-to-be-announced-at-22-hrs/ |access-date=22 Ogasiti 2026 |website=Zambian Observer}}</ref> Zotsatira kuchokera m'madera onse pambuyo pake zidaphatikizidwa mu chiwerengero cha dziko lonse.<ref>{{Cite news |date=13 Ogasiti 2026 |title=Kuwerengera mavoti kuyambiranso pambuyo poti kwayimitsidwa chifukwa cha ziwawa zomwe zikunenedwa pa ogwira ntchito yovota |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yr8r04edvo |access-date=20 Ogasiti 2026 |work=[[Nkhani za BBC]]}}</ref>
=== Kupempha kwa Mundubile kuti apambane koyambirira ===
Ngakhale kuti kuwerengera anthu kunayimitsidwa pa 14 Ogasiti, woyimira chipani chotsutsa [[Brian Mundubile]] anati wapambana chisankho.<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=Mtsogoleri wa chipani chotsutsa ku Zambia Anena Kuti Wapambana pa Chisankho Pakati pa Malipoti a Ziwawa |url=https://ground.news/article/mundubile-claims-election-victory-as-hichilema-says-results-are-encouraging |access-date=2026-08-22 |website=Ground News |language=en}}</ref> Iye anagwiritsa ntchito mawu ake pa [[Parallel Voter Tabulation]] (PVT) ya kampeni yake, yomwe anati idachokera ku zotsatira zomwe adalandira kuchokera ku malo ovotera ndi malo okwana anthu ambiri mdziko lonselo.<ref>{{Cite news |date=14 Ogasiti 2026 |title=Khomishoni yosankha anthu ku Zambia yaimitsa zotsatira pomwe woyimira chipani chotsutsa akuti wapambana |url=https://www.tuko.co.ke/world/africa/636354-zambian-electoral-commission-postpones-counting-declaration-results-country/ |work=TUKO.co.ke |access-date=22 Ogasiti 2026}}</ref><ref>{{Tchulani nkhani |date=14 Ogasiti 2026 |title=Mundubile akuti wapambana pomwe chiwerengero cha zisankho ku Zambia chayimitsidwa |url=https://bulawayo24.com/index-idnews-sc-national-byo-266843.html |work=Bulawayo24 |access-date=22 Ogasiti 2026}}</ref> Mu mawu ake, Mundubile adati zotsatira zomwe zidasonkhanitsidwa kudzera mu PVT ya chipani chake zikuwonetsa kuti wapambana chisankho.<ref>{{Tchulani nkhani |date=14 Ogasiti 2026 |title=Mundubile akuti wapambana pomwe chiwerengero cha zisankho ku Zambia chayimitsidwa |url=https://bulawayo24.com/index-idnews-sc-national-byo-266843.html |work=Bulawayo24 |access-date=22 Ogasiti 2026}}</ref> Panthawiyo, ECZ inali isanalengeze wopambana ndipo inali ikutsimikizira ndikulemba zotsatira kuchokera m'maboma 226.<ref>{{Tchulani tsamba |date=14 Ogasiti 2026 |title=Chisankho cha Zambia 2026: Mauthenga Awiri, Chotsatira Chimodzi Chosalengezedwa |url=https://zambianeconomist.com/hichilema-urges-patience-as-mundubile-claims-victory-before-ecz-declares-a-winner/ |website=The Zambian Economist |access-date=22 Ogasiti 2026}}</ref>
[[George Chisanga]], wolankhulira purezidenti wa Tonse, pambuyo pake adati Mundubile "sanadzilengeze yekha wopambana", koma adapereka zake Chiwerengero chofanana cha kampeni chikusonyeza kuti anali patsogolo.<ref>{{Cite web |last=YambaYamba |first=Ruth |date=15 Ogasiti 2026 |title=Mundubile sanadzilenge kuti ndi wopambana – Tonse |url=https://diggers.news/local/2026/08/15/mundubile-did-not-declare-himself-winner-tonse/ |access-date=22 Ogasiti 2026 |website=Zambia: News Diggers!}}</ref><ref>{{Cite web |last=zamobserver |date=2026-08-17 |title=SINDINADZITENGEREPO KUTI NDINE WOPAMBANA PA ZISANKHO, AKUTI MUNDUBILE. - Woyang'anira wa ku Zambia |url=https://zambianobserver.com/i-never-declared-myself-winner-of-the-elections-says-mundubile/ |access-date=2026-08-22 |language=en-US}}</ref>
=== Chilengezo ===
Bungwe la Electoral Commission of Zambia linalengeza kuti purezidenti [[Hakainde Hichilema]] ndiye wopambana pa chisankho cha purezidenti pa 18 Ogasiti 2026. Hichilema, yemwe ankafuna nthawi yachiwiri ndi [[Mutale Nalumango]] monga woyimira naye, anagonjetsa [[Brian Mundubile]] wa [[National Reconciliation Party for Unity and Prosperity]] (NRPUP). Iye adapambana ndi mavoti opitilira 1,109,109 ndipo adalandira mavoti opitilira 50% a mavoti ovomerezeka, kupewa kuzungulira kwachiwiri.<ref>{{Cite news |date=18 Ogasiti 2026 |title=Hakainde Hichilema wapambana chisankho cha purezidenti wa Zambia kwa nthawi yachiwiri |url=https://www.bbc.com/pidgin/articles/czrjzexnl17o |access-date=20 Ogasiti 2026 |work=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Ogasiti 2026 |title=Purezidenti Wochirikiza Mabizinesi ku Zambia Apeza Nthawi Yachiwiri Pachisankho |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-08-18/zambia-s-pro-business-president-secures-second-term-in-election |access-date=20 Ogasiti 2026 |work=[[Bloomberg Nkhani]]}}</ref>
Hichilema adapambana voti ya purezidenti m'maboma 124 mwa 226, pomwe Mundubile adatsogolera mu 102. Zotsatirazi zidapatsa Hichilema chigonjetso chachiwiri motsatizana cha purezidenti atagonjetsa [[Edgar Lungu]] mu [[2021 Zambian general election#Presidential election|2021 presidential election]].<ref>{{Cite web |title=Zambia General Election 2026 Presidential results |url=https://elections.elucive.co/ |access-date=20 Ogasiti 2026 |website=eLucive}}</ref> Mavoti okwana 5,028,606 adaponyedwa kuchokera kwa ovota olembetsedwa 8,786,300, zomwe zidapangitsa kuti anthu ambiri abwere ku 57.23%. Mwa mavoti omwe adaponyedwa, 4,902,050 anali ovomerezeka ndipo 126,556 adakanidwa.<ref>{{Cite web |title=Chilengezo chilichonse cha ECZ, zolemba za zotsatira za Zambia 2026 |url=https://elections.elucive.co/updates |access-date=20 Ogasiti 2026 |website=eLucive}}</ref>
Mundubile adakana zotsatirazo ndipo adati iye ndi chipani chake adzatsutsa kupambana kwa Hichilema kukhothi, ponena kuti panali kusatsatira malamulo ndi chinyengo pazisankho.<ref>{{Cite web |date=19 Ogasiti 2026 |title=Mtsogoleri wotsutsa wa Zambia adzatsutsa kupambana kwa Hichilema kukhothi |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/19/zambian-opposition-leader-to-challenge-hichilema-election-result-in-%e2%81%a0court |access-date=20 Ogasiti 2026 |webusaiti=[[Al Jazeera]]}}</ref>
===Zotsatira zovomerezeka===
{{Election results
|reporting=99.99
|cand1=[[Hakainde Hichilema]]
|vp1=[[Mutale Nalumango]]
|party1=[[United Party for National Development|UPND]]
|votes1=2965326
|cand2=[[Brian Mundubile]]
|vp2=[[Makebi Zulu]]
|party2=[[National Reconciliation Party for Unity and Prosperity|NRPUP]]
|votes2=1856217
|cand3=[[Harry Kalaba]]
|vp3= [[Moses Mawere]]
|party3=[[Citizens First]]
|votes3=19070
|cand4=Kelvin Bwalya
|vp4= Milner Katolo
|party4=[[Zambia Must Prosper]]
|votes4=17078
|cand5=[[Fred M'membe]]
|vp5= Dolika Banda
|party5=[[Socialist Party (Zambia)|Socialist Party]]
|votes5=12194
|cand6=[[Given Katuta]]
|vp6= John Nyirenda
|party6=Independent
|votes6=7574
|cand7=Given Chansa
|vp7= Harrison Chewe
|party7=Movement for Economic Emancipation
|votes7=6650
|cand8=[[Brian Mushimba]]
|vp8= [[Andyford Banda]]
|party8=Organised People's Party
|votes8=6269
|cand9=Richard Silumbe
|vp9= Kaela Kamwenesha
|party9=Leadership Movement
|votes9=3304
|cand10=Howard Kunda
|vp10= Chipo Miyoba
|party10=Zambia Wake-Up Party
|votes10=2561
|cand11=Ackim Njobvu
|vp11= —
|party11=Democratic Union
|color11={{Party color|Democratic Union (Zambia)}}
|votes11=2496
|cand12=Richwell Siamunene
|vp12= —
|party12=New Focus Party
|votes12=1963
|cand13=Daniel Pule
|vp13= —
|party13=Christian Democratic Party
|color13={{Party color|Christian Democratic Party (Zambia)}}
|votes13=1348
|cand14=<s>Xavier Chungu</s>
|vp14=<s>Gerald Dingiswayo Mwanza</s>
|party14=<s>Liberal Democrats Party</s>
|votes14=<s>0</s>
|color14={{Party color|Liberal Democrats Party}}
|invalid=126566
|electorate=8786300
|source=Zambia Decides<ref name=ZD>{{Cite web |title=2026 Presidential Election Results |url=https://zambiadecides.au/|website=Zambia Decides}}</ref>
}}
==Zolemba==
{{Reflist}}
{{Zisankho za ku Zambia}}
[[Category: Zisankho za 2026 ku Africa|Zambia]]
[[Category: 2026 ku Zambia|Chisankho cha Purezidenti]]
[[Category: Zisankho za Purezidenti ku Zambia]]
s50nb52vsc4scrozue87du80dauibxk
Chisankho Chachikulu cha Zambia cha 2026
0
9277
71895
2026-08-23T11:23:29Z
Icem4k
5186
Created page with "Zisankho zazikulu zinachitika ku [[Zambia]] pa 13 Ogasiti 2026 kuti asankhe [[Purezidenti wa Zambia|purezidenti]], mamembala a Nyumba Yamalamulo, makhansala ndi apurezidenti a makhansala.<ref>{{Cite web |date=2025-05-21 |title=Zambia ikuitana EU ngati wowonera zisankho zazikulu za 2026 |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/zambia-invites-eu-as-observer-to-2026-general-elections/3575445 |access-date=2025-11-08 |website=www.aa.com.tr |archive-date=18 Meyi 2026 |archive-url=..."
71895
wikitext
text/x-wiki
Zisankho zazikulu zinachitika ku [[Zambia]] pa 13 Ogasiti 2026 kuti asankhe [[Purezidenti wa Zambia|purezidenti]], mamembala a Nyumba Yamalamulo, makhansala ndi apurezidenti a makhansala.<ref>{{Cite web |date=2025-05-21 |title=Zambia ikuitana EU ngati wowonera zisankho zazikulu za 2026 |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/zambia-invites-eu-as-observer-to-2026-general-elections/3575445 |access-date=2025-11-08 |website=www.aa.com.tr |archive-date=18 Meyi 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518221837/https://www.aa.com.tr/en/africa/zambia-invites-eu-as-observer-to-2026-general-elections/3575445 |url-status=live }}</ref>
Mu chisankho cha purezidenti, purezidenti wakale [[Hakainde Hichilema]] wa [[United Party for National Development]] (UPND) anali kufuna nthawi yachiwiri. [[running mate]] wake anali wachiwiri kwa purezidenti wakale [[Mutale Nalumango]].<ref>{{Cite web |last=Daka |first=Precious |date=2026-04-13 |title=HH wapita popanda wotsutsa ngati purezidenti wa UPND |url=https://diggers.news/local/2026/04/13/hh-goes-unopposed-as-upnd-presidential-candidate/ |access-date=2026-08-14 |website=Zambia: News Diggers! |language=en-GB |archive-date=14 Ogasiti 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814231304/https://diggers.news/local/2026/04/13/hh-goes-unopposed-as-upnd-presidential-candidate/ |url-status=live }}</ref> Panali oimira ena 13,<ref name=":03">{{Cite web |date=2026-08-10 |title=Kodi ndani omwe akupikisana kwambiri pa chisankho cha purezidenti ku Zambia? |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260810-who-are-the-main-contenders-in-zambia-s-presidential-vote |access-date=2026-08-14 |website=France 24 |language=en}}</ref> pomwe vuto lalikulu likuchokera kwa [[Brian Mundubile]] wa [[Tonse Alliance]] [[National Reconciliation Party for Unity and Prosperity]] (NRPUP), ndi womuyimira naye [[Makebi Zulu]].<ref name=":03" /> Hichilema adapambana chisankho mu gawo loyamba ndi 60.49% ya mavoti; Mundubile walandira 37.87%.<ref>{{Cite web |title=Hichilema wa ku Zambia wapambana nthawi yachiwiri monga purezidenti |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/18/zambias-hichilema-wins-second-term-as-president |access-date=2026-08-18 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=18 Ogasiti 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260818013952/https://www.aljazeera.com/news/2026/8/18/zambias-hichilema-wins-second-term-as-president |url-status=live }}</ref>
Mu Nyumba Yamalamulo, UPND idapambana mavoti ambiri, ndikupeza mipando 160 mwa mipando 278. NRPUP idabwera yachiwiri, ndi mipando 76. Odziyimira pawokha, zipani zazing'ono ndi mamembala osankhidwa mwachindunji adalandira mipando 42 yotsalayo.
Mundubile adati [[Tanzania]] sanalowererepo pa chisankho. Adamangidwa mu chiwembu pamene mavoti anali kuwerengedwa, ndipo anakana kuvomereza zotsatira zake. Oyang'anira mayiko ena adanena kuti chisankhocho chinali chaufulu komanso chowonekera bwino, koma sichinali cholungama chifukwa cha kugwiritsa ntchito molakwika chuma cha boma komanso zoletsa kampeni zotsutsa.<ref name=eeas1/><ref name=eeas2/> Kuukira komweko komwe kunapangitsa kuti Mundubile amangidwe kunawona kumangidwa kwa anthu ena 10 ndi imfa ya Mutotwe Kafwaya, yemwe kale anali nduna.<ref>{{Cite news |title=Apolisi aku Zambia ayitanitsa mtsogoleri wotsutsa pambuyo pa chisankho chotsutsana |url=https://www.reuters.com/world/africa/zambian-police-summon-opposition-leader-questioning-2026-08-21/ |last=Mfula |first=Chris |date=21 Ogasiti 2026 |access-date=22 Ogasiti 2026 |work=Reuters |lang=en |quote=Nduna yakale Mutotwe Kafwaya adawomberedwa ndi mfuti panthawi ya opaleshoni.}}</ref><ref>{{Cite news |title=Boma lati khumi ndi mmodzi adagwidwa mu chiwembu cha asilikali aku Lusaka, Mundubile wapezeka pamalo owonetsera |url=https://www.lusakatimes.com/2026/08/17/government-says-eleven-held-in-lusaka-militia-raid-mundubile-found-at-scene/ |date=17 Ogasiti 2026 |access-date=22 Ogasiti 2026 |work=Lusaka Times |lang=en}}</ref>
==Zolemba==
[[Category: Zisankho za 2026 ku Africa|Zambia]]
[[Category: 2026 ku Zambia|Chisankho cha Purezidenti]]
[[Category: Zisankho za Purezidenti ku Zambia]]
0f47fgebeobsg6k56y9lww9o62bi9y9