Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 4383 2501764 2501736 2026-05-27T04:36:38Z Nicolas Eynaud 6858 /* Originas e periòde arcaïc */ 2501764 wikitext text/x-wiki {{Article en construccion}} {{Omon|Latin (omonimia)}} {{Infobox Lenga |tipologia={{SOV}}<br/>{{Lenga flexionala}} |status=[[Santa Sieu]]<ref>{{Ref-web |títol=Lettera apostolica in forma di ''motu proprio'' "Latina lingua"|url=https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/motu_proprio/documents/hf_ben-xvi_motu-proprio_20121110_latina-lingua.pdf |lenga=it |site=vatican.va |pagina=1–2}}</ref> |imatge=Rome_Colosseum_inscription_2.jpg |fam1=[[Lengas indoeuropèas]] |fam2=[[Lengas italicas]] |fam3=[[Lengas latinofaliscas]]<ref>{{Ref-libre |nom=Michiel Arnoud |cognòm=Cor de Vaan |títol=Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages |pagina=5 |an=2008 |lenga=en |isbn=9789004167971 |editor=Brill}}</ref> |lenga=Lingua latina |regions=[[Laci]] |escritura=[[alfabet latin]] |vulnerabilitat=6 }} Lo '''latin''' (autonim: ''lingua latina'') qu'ei ua lenga classica qu'aparten a la familha de las lengas italicas, a l'origina parlada dens la region de [[Laci]] (en latin: ''Lătĭum'') a l'entorn de [[Roma]].<ref>{{Ref-libre|títol=A companion to Latin studies|cognòm=John Edwin|nom=Sandys|location=Chicago|editot=University of Chicago Press|an=1910|paginas=811–812}}</ref> Arron la caduda de l'Empèri Roman, qui avó lòc en [[476|476 apC]], lo latin qu'evoluí de faiçon diferenta dens cada grana region d'Occident, segon las costumas lingüisticas deus pòbles dejà en plaça ([[substrat]]) o deus invadidors ([[superestrat]]), e pòc a pòc que'n gessín lengas navèras, emparentadas mes diferentas, qui forman lo grop de las [[lengas romanicas]]. Aqueth grop de lengas que compren l'[[occitan]], lo [[catalan]], lo [[francés]], lo [[castelhan]] ([[castelhan|espanhòu]]), l'[[aragonés]], l'[[asturleonés]], l'[[italian]], lo [[portugués]], lo [[galèc]], lo [[sarde]], lo [[romanés]], lo [[romanch]], lo [[ladin]], lo [[friolan]], lo [[francoprovençau]] (arpitan) e lo [[judeoespanhòu]]. == Difusion e usatges actuaus de la lenga == Lo latin es una lenga que ten un estatut fòrça particular dins lo monde moderne. D'efiech, es la [[lenga mairala]] de ges de societat e l'ensemble de sos locutors actuaus son de personas qu'an volontariament apres la [[lenga]], generalament dins un quadre academic. Lo nombre de locutors es ansin desconoissut e lo latin es considerat coma una [[lenga mòrta]]. Pasmens, en causa de son prestigi [[cultura|culturau]], garda d'usatges nombrós dins plusors domenis importants. Lo mai important es son utilizacion coma [[lenga oficiala]] de l'[[Vatican|Estat de la Ciutat de Vatican]] o coma [[lenga liturgica]] au sen de la [[Gleisa Catolica]]. Per exemple, lo [[Còdi de Drech Canonic de 1983]] es entierament redigit en latin<ref>'''[[francés|(fr)]]''' René Metz, « La nouvelle codification du droit de l'Église », ''Revue de droit canonique'', 1983, pp. 110-168.</ref>. En parallele, l'influéncia dau latin au sen de las comunautats sabentas [[Euròpa|europeas]] durant l'[[Edat Mejana]] e la [[Renaissença]] a favorizat lo mantenement de la lenga dins lo monde [[sciéncia|scientific]]. Ansin, una partia importanta de la terminologia [[tecnica]], [[sciéncia|scientifica]] e [[filosofia|filosofica]] es construcha a partir de termes latins. Lo cas mai famós es la [[nomenclatura binomiala]] de las [[espècia (biologia)|espècias]] establia per [[Carl von Linné|Linné]] durant lo segle XVIII<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Werner Forner e Britta Thörle, ''Manuel des langues de spécialité,'' Walter de Gruyter, 2016.</ref>. Per aquelas rasons, lo latin demòra ensenhat dins mai d'un sistema [[educacion|educatiu]], generalament coma disciplina de las umanitats classicas. Per exemple, en [[Occitània]], figura au programa dels [[collegi]]s e dels [[liceu]]s e d'estudis mai especializats son possibles a l'[[universitat]]. Son aprendissatge es considerat coma un otís de compreneson de las [[lenga romanica|lengas romanicas]], dau vocabulari scientific e de la cultura occidentala. Dins mai d'una societat, l'estudi dau latin es pereu un marcaire sociau associat a l'aspecte sabent de la lenga. Aqueu caracter de lenga ensenhaa es favorizat per la « fossilizacion » de sas estructuras gramaticalas. Pasmens, [[Vatican]] creèc d'[[Acadèmia Pontificala de la Latinitat|institucions]] per gerir la gramatica dau latin moderne e ne'n promòure l'usatge escrich e parlat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François-Eugène Wernert, intraa « Académie Pontificale de la Latinité » ''Voyage au pays du Catholicisme français contemporain. Un dictionnaire du Concile Vatican II (1962-65) à 2023'', Publishroom Factory, 2023.</ref>. == Istòria == {{veire|Istòria dau latin}} === Originas e periòde arcaïc === L'expression « latin arcaïc » designa la lenga latina utilizaa avans lo [[segle I avC]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935, p. VII.</ref>. Es mai que mai conoissut per lo mejan d'inscripcions e de textes de la segonda mitat dau [[Republica Romana|periòde republican]]. A l'origina, èra la [[lenga]] dels [[Latins]], un pòple [[Indoeuropèus|indoeuropeu]] [[lengas italicas|italic]] que s'installèc en [[Latium]] dins lo corrent dau [[segle X avC]]. Lo latin d'aqueu periòde èra probable pròche de l'[[òsc]] e de l'[[ombrian]] parlats per los pòples indoeuropeus vesins. Pasmens, foguèc rapidament influenciat per l'[[etrusc]], una lenga non indoeuropea parlaa dins lo nòrd de la [[peninsula Italica]]<ref>En causa dau ròtle tengut per los Etruscs en Itàlia, lo latin foguèc pas l'unica lenga influenciaa per l'etrusc. Per exemple, l'[[ombrian]] adoptèc l'alfabet etrusc per son escritura.</ref>. Ansin, l'[[alfabet latin]] es un derivat de l'[[alfabet etrusc]]. De mai, lo latin arcaïc ancian s'escriviá de la drecha vers la senestra o en [[bostrofedon]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Diringer, ''The Alphabet – A Key to the History of Mankind'', New Delhi, Munshiram Manoharlal, 1996, pp. 533-534.</ref>. Lo sens d'escritura actuau, de la senestra a la drecha, s'estabilizèc lentament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Sacks, ''Language Visible: Unraveling the Mystery of the Alphabet from A to Z'', Londres, Broadway Books, 2003, p. 80.</ref>. === Lo periòde classic === {{veire|Latin classic}} Lo periòde classic dau latin durèc de [[-75|75 avC]] e perdurèc fins a [[200|200 apC]]. === De l'afondrament de l'Emperi Roman a l'Edat Mejana === === Dau latin umanista au neolatin === === Lo latin actuau === == Escritura e prononciacion == == Gramatica == == Vocabulari == == Annexas == === Ligams internes === * Evolucion del latin: **[[latin arcaïc]] ***[[latin classic]] ****[[latin vulgar]] *[[Declinason del latin]] === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935. === Nòtas e referéncias === {{Referéncias}} {{Dialècte Gascon}} {{1000 fondamentals}} {{Projècte educatiu|Educacion}} {{Lenga oficiala|Latin|del Vatican}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Latin|*]] [[Categoria:Lenga mòrta]] [[Categoria:Lenga liturgica]] [[Categoria:Lenga veïculara]] o7zat622j0wqal908gbufc444166gzo 2501765 2501764 2026-05-27T04:56:30Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde classic */ 2501765 wikitext text/x-wiki {{Article en construccion}} {{Omon|Latin (omonimia)}} {{Infobox Lenga |tipologia={{SOV}}<br/>{{Lenga flexionala}} |status=[[Santa Sieu]]<ref>{{Ref-web |títol=Lettera apostolica in forma di ''motu proprio'' "Latina lingua"|url=https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/motu_proprio/documents/hf_ben-xvi_motu-proprio_20121110_latina-lingua.pdf |lenga=it |site=vatican.va |pagina=1–2}}</ref> |imatge=Rome_Colosseum_inscription_2.jpg |fam1=[[Lengas indoeuropèas]] |fam2=[[Lengas italicas]] |fam3=[[Lengas latinofaliscas]]<ref>{{Ref-libre |nom=Michiel Arnoud |cognòm=Cor de Vaan |títol=Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages |pagina=5 |an=2008 |lenga=en |isbn=9789004167971 |editor=Brill}}</ref> |lenga=Lingua latina |regions=[[Laci]] |escritura=[[alfabet latin]] |vulnerabilitat=6 }} Lo '''latin''' (autonim: ''lingua latina'') qu'ei ua lenga classica qu'aparten a la familha de las lengas italicas, a l'origina parlada dens la region de [[Laci]] (en latin: ''Lătĭum'') a l'entorn de [[Roma]].<ref>{{Ref-libre|títol=A companion to Latin studies|cognòm=John Edwin|nom=Sandys|location=Chicago|editot=University of Chicago Press|an=1910|paginas=811–812}}</ref> Arron la caduda de l'Empèri Roman, qui avó lòc en [[476|476 apC]], lo latin qu'evoluí de faiçon diferenta dens cada grana region d'Occident, segon las costumas lingüisticas deus pòbles dejà en plaça ([[substrat]]) o deus invadidors ([[superestrat]]), e pòc a pòc que'n gessín lengas navèras, emparentadas mes diferentas, qui forman lo grop de las [[lengas romanicas]]. Aqueth grop de lengas que compren l'[[occitan]], lo [[catalan]], lo [[francés]], lo [[castelhan]] ([[castelhan|espanhòu]]), l'[[aragonés]], l'[[asturleonés]], l'[[italian]], lo [[portugués]], lo [[galèc]], lo [[sarde]], lo [[romanés]], lo [[romanch]], lo [[ladin]], lo [[friolan]], lo [[francoprovençau]] (arpitan) e lo [[judeoespanhòu]]. == Difusion e usatges actuaus de la lenga == Lo latin es una lenga que ten un estatut fòrça particular dins lo monde moderne. D'efiech, es la [[lenga mairala]] de ges de societat e l'ensemble de sos locutors actuaus son de personas qu'an volontariament apres la [[lenga]], generalament dins un quadre academic. Lo nombre de locutors es ansin desconoissut e lo latin es considerat coma una [[lenga mòrta]]. Pasmens, en causa de son prestigi [[cultura|culturau]], garda d'usatges nombrós dins plusors domenis importants. Lo mai important es son utilizacion coma [[lenga oficiala]] de l'[[Vatican|Estat de la Ciutat de Vatican]] o coma [[lenga liturgica]] au sen de la [[Gleisa Catolica]]. Per exemple, lo [[Còdi de Drech Canonic de 1983]] es entierament redigit en latin<ref>'''[[francés|(fr)]]''' René Metz, « La nouvelle codification du droit de l'Église », ''Revue de droit canonique'', 1983, pp. 110-168.</ref>. En parallele, l'influéncia dau latin au sen de las comunautats sabentas [[Euròpa|europeas]] durant l'[[Edat Mejana]] e la [[Renaissença]] a favorizat lo mantenement de la lenga dins lo monde [[sciéncia|scientific]]. Ansin, una partia importanta de la terminologia [[tecnica]], [[sciéncia|scientifica]] e [[filosofia|filosofica]] es construcha a partir de termes latins. Lo cas mai famós es la [[nomenclatura binomiala]] de las [[espècia (biologia)|espècias]] establia per [[Carl von Linné|Linné]] durant lo segle XVIII<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Werner Forner e Britta Thörle, ''Manuel des langues de spécialité,'' Walter de Gruyter, 2016.</ref>. Per aquelas rasons, lo latin demòra ensenhat dins mai d'un sistema [[educacion|educatiu]], generalament coma disciplina de las umanitats classicas. Per exemple, en [[Occitània]], figura au programa dels [[collegi]]s e dels [[liceu]]s e d'estudis mai especializats son possibles a l'[[universitat]]. Son aprendissatge es considerat coma un otís de compreneson de las [[lenga romanica|lengas romanicas]], dau vocabulari scientific e de la cultura occidentala. Dins mai d'una societat, l'estudi dau latin es pereu un marcaire sociau associat a l'aspecte sabent de la lenga. Aqueu caracter de lenga ensenhaa es favorizat per la « fossilizacion » de sas estructuras gramaticalas. Pasmens, [[Vatican]] creèc d'[[Acadèmia Pontificala de la Latinitat|institucions]] per gerir la gramatica dau latin moderne e ne'n promòure l'usatge escrich e parlat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François-Eugène Wernert, intraa « Académie Pontificale de la Latinité » ''Voyage au pays du Catholicisme français contemporain. Un dictionnaire du Concile Vatican II (1962-65) à 2023'', Publishroom Factory, 2023.</ref>. == Istòria == {{veire|Istòria dau latin}} === Originas e periòde arcaïc === L'expression « latin arcaïc » designa la lenga latina utilizaa avans lo [[segle I avC]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935, p. VII.</ref>. Es mai que mai conoissut per lo mejan d'inscripcions e de textes de la segonda mitat dau [[Republica Romana|periòde republican]]. A l'origina, èra la [[lenga]] dels [[Latins]], un pòple [[Indoeuropèus|indoeuropeu]] [[lengas italicas|italic]] que s'installèc en [[Latium]] dins lo corrent dau [[segle X avC]]. Lo latin d'aqueu periòde èra probable pròche de l'[[òsc]] e de l'[[ombrian]] parlats per los pòples indoeuropeus vesins. Pasmens, foguèc rapidament influenciat per l'[[etrusc]], una lenga non indoeuropea parlaa dins lo nòrd de la [[peninsula Italica]]<ref>En causa dau ròtle tengut per los Etruscs en Itàlia, lo latin foguèc pas l'unica lenga influenciaa per l'etrusc. Per exemple, l'[[ombrian]] adoptèc l'alfabet etrusc per son escritura.</ref>. Ansin, l'[[alfabet latin]] es un derivat de l'[[alfabet etrusc]]. De mai, lo latin arcaïc ancian s'escriviá de la drecha vers la senestra o en [[bostrofedon]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Diringer, ''The Alphabet – A Key to the History of Mankind'', New Delhi, Munshiram Manoharlal, 1996, pp. 533-534.</ref>. Lo sens d'escritura actuau, de la senestra a la drecha, s'estabilizèc lentament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Sacks, ''Language Visible: Unraveling the Mystery of the Alphabet from A to Z'', Londres, Broadway Books, 2003, p. 80.</ref>. === Lo periòde classic === {{veire|Latin classic}} Lo periòde classic dau latin durèc de [[-75|75 avC]] e perdurèc fins a [[200|200 apC]]. Es un parlar eissit d'una lenta evolucion dau latin arcaïca que foguèc notaa per d'autors coma [[Polibi]] ([[-200|200]]-[[-120|120 avC]])<ref>Polibi, ''Istòrias'', libre III, XXII.</ref>. Los chambiaments mai notables foguèron la transformacion de las desinéncias -om e -os en -um e -us e un alarjament dau sens de mai d'un [[mot]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' W. Sidney Allen, ''Vox Latina'', Cambridge University Press, 1989, pp. 83-84.</ref>. === De l'afondrament de l'Emperi Roman a l'Edat Mejana === === Dau latin umanista au neolatin === === Lo latin actuau === == Escritura e prononciacion == == Gramatica == == Vocabulari == == Annexas == === Ligams internes === * Evolucion del latin: **[[latin arcaïc]] ***[[latin classic]] ****[[latin vulgar]] *[[Declinason del latin]] === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935. === Nòtas e referéncias === {{Referéncias}} {{Dialècte Gascon}} {{1000 fondamentals}} {{Projècte educatiu|Educacion}} {{Lenga oficiala|Latin|del Vatican}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Latin|*]] [[Categoria:Lenga mòrta]] [[Categoria:Lenga liturgica]] [[Categoria:Lenga veïculara]] s5ia0cjaqwh5l34vkvtggr96qi4vqpb 2501766 2501765 2026-05-27T04:57:00Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde classic */ 2501766 wikitext text/x-wiki {{Article en construccion}} {{Omon|Latin (omonimia)}} {{Infobox Lenga |tipologia={{SOV}}<br/>{{Lenga flexionala}} |status=[[Santa Sieu]]<ref>{{Ref-web |títol=Lettera apostolica in forma di ''motu proprio'' "Latina lingua"|url=https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/motu_proprio/documents/hf_ben-xvi_motu-proprio_20121110_latina-lingua.pdf |lenga=it |site=vatican.va |pagina=1–2}}</ref> |imatge=Rome_Colosseum_inscription_2.jpg |fam1=[[Lengas indoeuropèas]] |fam2=[[Lengas italicas]] |fam3=[[Lengas latinofaliscas]]<ref>{{Ref-libre |nom=Michiel Arnoud |cognòm=Cor de Vaan |títol=Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages |pagina=5 |an=2008 |lenga=en |isbn=9789004167971 |editor=Brill}}</ref> |lenga=Lingua latina |regions=[[Laci]] |escritura=[[alfabet latin]] |vulnerabilitat=6 }} Lo '''latin''' (autonim: ''lingua latina'') qu'ei ua lenga classica qu'aparten a la familha de las lengas italicas, a l'origina parlada dens la region de [[Laci]] (en latin: ''Lătĭum'') a l'entorn de [[Roma]].<ref>{{Ref-libre|títol=A companion to Latin studies|cognòm=John Edwin|nom=Sandys|location=Chicago|editot=University of Chicago Press|an=1910|paginas=811–812}}</ref> Arron la caduda de l'Empèri Roman, qui avó lòc en [[476|476 apC]], lo latin qu'evoluí de faiçon diferenta dens cada grana region d'Occident, segon las costumas lingüisticas deus pòbles dejà en plaça ([[substrat]]) o deus invadidors ([[superestrat]]), e pòc a pòc que'n gessín lengas navèras, emparentadas mes diferentas, qui forman lo grop de las [[lengas romanicas]]. Aqueth grop de lengas que compren l'[[occitan]], lo [[catalan]], lo [[francés]], lo [[castelhan]] ([[castelhan|espanhòu]]), l'[[aragonés]], l'[[asturleonés]], l'[[italian]], lo [[portugués]], lo [[galèc]], lo [[sarde]], lo [[romanés]], lo [[romanch]], lo [[ladin]], lo [[friolan]], lo [[francoprovençau]] (arpitan) e lo [[judeoespanhòu]]. == Difusion e usatges actuaus de la lenga == Lo latin es una lenga que ten un estatut fòrça particular dins lo monde moderne. D'efiech, es la [[lenga mairala]] de ges de societat e l'ensemble de sos locutors actuaus son de personas qu'an volontariament apres la [[lenga]], generalament dins un quadre academic. Lo nombre de locutors es ansin desconoissut e lo latin es considerat coma una [[lenga mòrta]]. Pasmens, en causa de son prestigi [[cultura|culturau]], garda d'usatges nombrós dins plusors domenis importants. Lo mai important es son utilizacion coma [[lenga oficiala]] de l'[[Vatican|Estat de la Ciutat de Vatican]] o coma [[lenga liturgica]] au sen de la [[Gleisa Catolica]]. Per exemple, lo [[Còdi de Drech Canonic de 1983]] es entierament redigit en latin<ref>'''[[francés|(fr)]]''' René Metz, « La nouvelle codification du droit de l'Église », ''Revue de droit canonique'', 1983, pp. 110-168.</ref>. En parallele, l'influéncia dau latin au sen de las comunautats sabentas [[Euròpa|europeas]] durant l'[[Edat Mejana]] e la [[Renaissença]] a favorizat lo mantenement de la lenga dins lo monde [[sciéncia|scientific]]. Ansin, una partia importanta de la terminologia [[tecnica]], [[sciéncia|scientifica]] e [[filosofia|filosofica]] es construcha a partir de termes latins. Lo cas mai famós es la [[nomenclatura binomiala]] de las [[espècia (biologia)|espècias]] establia per [[Carl von Linné|Linné]] durant lo segle XVIII<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Werner Forner e Britta Thörle, ''Manuel des langues de spécialité,'' Walter de Gruyter, 2016.</ref>. Per aquelas rasons, lo latin demòra ensenhat dins mai d'un sistema [[educacion|educatiu]], generalament coma disciplina de las umanitats classicas. Per exemple, en [[Occitània]], figura au programa dels [[collegi]]s e dels [[liceu]]s e d'estudis mai especializats son possibles a l'[[universitat]]. Son aprendissatge es considerat coma un otís de compreneson de las [[lenga romanica|lengas romanicas]], dau vocabulari scientific e de la cultura occidentala. Dins mai d'una societat, l'estudi dau latin es pereu un marcaire sociau associat a l'aspecte sabent de la lenga. Aqueu caracter de lenga ensenhaa es favorizat per la « fossilizacion » de sas estructuras gramaticalas. Pasmens, [[Vatican]] creèc d'[[Acadèmia Pontificala de la Latinitat|institucions]] per gerir la gramatica dau latin moderne e ne'n promòure l'usatge escrich e parlat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François-Eugène Wernert, intraa « Académie Pontificale de la Latinité » ''Voyage au pays du Catholicisme français contemporain. Un dictionnaire du Concile Vatican II (1962-65) à 2023'', Publishroom Factory, 2023.</ref>. == Istòria == {{veire|Istòria dau latin}} === Originas e periòde arcaïc === L'expression « latin arcaïc » designa la lenga latina utilizaa avans lo [[segle I avC]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935, p. VII.</ref>. Es mai que mai conoissut per lo mejan d'inscripcions e de textes de la segonda mitat dau [[Republica Romana|periòde republican]]. A l'origina, èra la [[lenga]] dels [[Latins]], un pòple [[Indoeuropèus|indoeuropeu]] [[lengas italicas|italic]] que s'installèc en [[Latium]] dins lo corrent dau [[segle X avC]]. Lo latin d'aqueu periòde èra probable pròche de l'[[òsc]] e de l'[[ombrian]] parlats per los pòples indoeuropeus vesins. Pasmens, foguèc rapidament influenciat per l'[[etrusc]], una lenga non indoeuropea parlaa dins lo nòrd de la [[peninsula Italica]]<ref>En causa dau ròtle tengut per los Etruscs en Itàlia, lo latin foguèc pas l'unica lenga influenciaa per l'etrusc. Per exemple, l'[[ombrian]] adoptèc l'alfabet etrusc per son escritura.</ref>. Ansin, l'[[alfabet latin]] es un derivat de l'[[alfabet etrusc]]. De mai, lo latin arcaïc ancian s'escriviá de la drecha vers la senestra o en [[bostrofedon]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Diringer, ''The Alphabet – A Key to the History of Mankind'', New Delhi, Munshiram Manoharlal, 1996, pp. 533-534.</ref>. Lo sens d'escritura actuau, de la senestra a la drecha, s'estabilizèc lentament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Sacks, ''Language Visible: Unraveling the Mystery of the Alphabet from A to Z'', Londres, Broadway Books, 2003, p. 80.</ref>. === Lo periòde classic === {{veire|Latin classic}} Lo periòde classic dau latin durèc de [[-75|75 avC]] e perdurèc fins a [[200|200 apC]]. Es un parlar eissit d'una lenta evolucion dau latin arcaïc que foguèc notaa per d'autors coma [[Polibi]] ([[-200|200]]-[[-120|120 avC]])<ref>Polibi, ''Istòrias'', libre III, XXII.</ref>. Los chambiaments mai notables foguèron la transformacion de las desinéncias -om e -os en -um e -us e un alarjament dau sens de mai d'un [[mot]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' W. Sidney Allen, ''Vox Latina'', Cambridge University Press, 1989, pp. 83-84.</ref>. === De l'afondrament de l'Emperi Roman a l'Edat Mejana === === Dau latin umanista au neolatin === === Lo latin actuau === == Escritura e prononciacion == == Gramatica == == Vocabulari == == Annexas == === Ligams internes === * Evolucion del latin: **[[latin arcaïc]] ***[[latin classic]] ****[[latin vulgar]] *[[Declinason del latin]] === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935. === Nòtas e referéncias === {{Referéncias}} {{Dialècte Gascon}} {{1000 fondamentals}} {{Projècte educatiu|Educacion}} {{Lenga oficiala|Latin|del Vatican}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Latin|*]] [[Categoria:Lenga mòrta]] [[Categoria:Lenga liturgica]] [[Categoria:Lenga veïculara]] rsf4846rllnnfzj53ztint39qxrw9rq 2501767 2501766 2026-05-27T04:58:41Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde classic */ 2501767 wikitext text/x-wiki {{Article en construccion}} {{Omon|Latin (omonimia)}} {{Infobox Lenga |tipologia={{SOV}}<br/>{{Lenga flexionala}} |status=[[Santa Sieu]]<ref>{{Ref-web |títol=Lettera apostolica in forma di ''motu proprio'' "Latina lingua"|url=https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/motu_proprio/documents/hf_ben-xvi_motu-proprio_20121110_latina-lingua.pdf |lenga=it |site=vatican.va |pagina=1–2}}</ref> |imatge=Rome_Colosseum_inscription_2.jpg |fam1=[[Lengas indoeuropèas]] |fam2=[[Lengas italicas]] |fam3=[[Lengas latinofaliscas]]<ref>{{Ref-libre |nom=Michiel Arnoud |cognòm=Cor de Vaan |títol=Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages |pagina=5 |an=2008 |lenga=en |isbn=9789004167971 |editor=Brill}}</ref> |lenga=Lingua latina |regions=[[Laci]] |escritura=[[alfabet latin]] |vulnerabilitat=6 }} Lo '''latin''' (autonim: ''lingua latina'') qu'ei ua lenga classica qu'aparten a la familha de las lengas italicas, a l'origina parlada dens la region de [[Laci]] (en latin: ''Lătĭum'') a l'entorn de [[Roma]].<ref>{{Ref-libre|títol=A companion to Latin studies|cognòm=John Edwin|nom=Sandys|location=Chicago|editot=University of Chicago Press|an=1910|paginas=811–812}}</ref> Arron la caduda de l'Empèri Roman, qui avó lòc en [[476|476 apC]], lo latin qu'evoluí de faiçon diferenta dens cada grana region d'Occident, segon las costumas lingüisticas deus pòbles dejà en plaça ([[substrat]]) o deus invadidors ([[superestrat]]), e pòc a pòc que'n gessín lengas navèras, emparentadas mes diferentas, qui forman lo grop de las [[lengas romanicas]]. Aqueth grop de lengas que compren l'[[occitan]], lo [[catalan]], lo [[francés]], lo [[castelhan]] ([[castelhan|espanhòu]]), l'[[aragonés]], l'[[asturleonés]], l'[[italian]], lo [[portugués]], lo [[galèc]], lo [[sarde]], lo [[romanés]], lo [[romanch]], lo [[ladin]], lo [[friolan]], lo [[francoprovençau]] (arpitan) e lo [[judeoespanhòu]]. == Difusion e usatges actuaus de la lenga == Lo latin es una lenga que ten un estatut fòrça particular dins lo monde moderne. D'efiech, es la [[lenga mairala]] de ges de societat e l'ensemble de sos locutors actuaus son de personas qu'an volontariament apres la [[lenga]], generalament dins un quadre academic. Lo nombre de locutors es ansin desconoissut e lo latin es considerat coma una [[lenga mòrta]]. Pasmens, en causa de son prestigi [[cultura|culturau]], garda d'usatges nombrós dins plusors domenis importants. Lo mai important es son utilizacion coma [[lenga oficiala]] de l'[[Vatican|Estat de la Ciutat de Vatican]] o coma [[lenga liturgica]] au sen de la [[Gleisa Catolica]]. Per exemple, lo [[Còdi de Drech Canonic de 1983]] es entierament redigit en latin<ref>'''[[francés|(fr)]]''' René Metz, « La nouvelle codification du droit de l'Église », ''Revue de droit canonique'', 1983, pp. 110-168.</ref>. En parallele, l'influéncia dau latin au sen de las comunautats sabentas [[Euròpa|europeas]] durant l'[[Edat Mejana]] e la [[Renaissença]] a favorizat lo mantenement de la lenga dins lo monde [[sciéncia|scientific]]. Ansin, una partia importanta de la terminologia [[tecnica]], [[sciéncia|scientifica]] e [[filosofia|filosofica]] es construcha a partir de termes latins. Lo cas mai famós es la [[nomenclatura binomiala]] de las [[espècia (biologia)|espècias]] establia per [[Carl von Linné|Linné]] durant lo segle XVIII<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Werner Forner e Britta Thörle, ''Manuel des langues de spécialité,'' Walter de Gruyter, 2016.</ref>. Per aquelas rasons, lo latin demòra ensenhat dins mai d'un sistema [[educacion|educatiu]], generalament coma disciplina de las umanitats classicas. Per exemple, en [[Occitània]], figura au programa dels [[collegi]]s e dels [[liceu]]s e d'estudis mai especializats son possibles a l'[[universitat]]. Son aprendissatge es considerat coma un otís de compreneson de las [[lenga romanica|lengas romanicas]], dau vocabulari scientific e de la cultura occidentala. Dins mai d'una societat, l'estudi dau latin es pereu un marcaire sociau associat a l'aspecte sabent de la lenga. Aqueu caracter de lenga ensenhaa es favorizat per la « fossilizacion » de sas estructuras gramaticalas. Pasmens, [[Vatican]] creèc d'[[Acadèmia Pontificala de la Latinitat|institucions]] per gerir la gramatica dau latin moderne e ne'n promòure l'usatge escrich e parlat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François-Eugène Wernert, intraa « Académie Pontificale de la Latinité » ''Voyage au pays du Catholicisme français contemporain. Un dictionnaire du Concile Vatican II (1962-65) à 2023'', Publishroom Factory, 2023.</ref>. == Istòria == {{veire|Istòria dau latin}} === Originas e periòde arcaïc === L'expression « latin arcaïc » designa la lenga latina utilizaa avans lo [[segle I avC]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935, p. VII.</ref>. Es mai que mai conoissut per lo mejan d'inscripcions e de textes de la segonda mitat dau [[Republica Romana|periòde republican]]. A l'origina, èra la [[lenga]] dels [[Latins]], un pòple [[Indoeuropèus|indoeuropeu]] [[lengas italicas|italic]] que s'installèc en [[Latium]] dins lo corrent dau [[segle X avC]]. Lo latin d'aqueu periòde èra probable pròche de l'[[òsc]] e de l'[[ombrian]] parlats per los pòples indoeuropeus vesins. Pasmens, foguèc rapidament influenciat per l'[[etrusc]], una lenga non indoeuropea parlaa dins lo nòrd de la [[peninsula Italica]]<ref>En causa dau ròtle tengut per los Etruscs en Itàlia, lo latin foguèc pas l'unica lenga influenciaa per l'etrusc. Per exemple, l'[[ombrian]] adoptèc l'alfabet etrusc per son escritura.</ref>. Ansin, l'[[alfabet latin]] es un derivat de l'[[alfabet etrusc]]. De mai, lo latin arcaïc ancian s'escriviá de la drecha vers la senestra o en [[bostrofedon]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Diringer, ''The Alphabet – A Key to the History of Mankind'', New Delhi, Munshiram Manoharlal, 1996, pp. 533-534.</ref>. Lo sens d'escritura actuau, de la senestra a la drecha, s'estabilizèc lentament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Sacks, ''Language Visible: Unraveling the Mystery of the Alphabet from A to Z'', Londres, Broadway Books, 2003, p. 80.</ref>. === Lo periòde classic === {{veire|Latin classic}} Lo periòde classic dau latin durèc de [[-75|75 avC]] e perdurèc fins a [[200|200 apC]]. Èra un parlar eissit d'una lenta evolucion dau latin arcaïc que foguèc notaa per d'autors coma [[Polibi]] ([[-200|200]]-[[-120|120 avC]])<ref>Polibi, ''Istòrias'', libre III, XXII.</ref>. Los chambiaments mai notables foguèron la transformacion de las desinéncias -om e -os en -um e -us e un alarjament dau sens de mai d'un [[mot]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' W. Sidney Allen, ''Vox Latina'', Cambridge University Press, 1989, pp. 83-84.</ref>. === De l'afondrament de l'Emperi Roman a l'Edat Mejana === === Dau latin umanista au neolatin === === Lo latin actuau === == Escritura e prononciacion == == Gramatica == == Vocabulari == == Annexas == === Ligams internes === * Evolucion del latin: **[[latin arcaïc]] ***[[latin classic]] ****[[latin vulgar]] *[[Declinason del latin]] === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935. === Nòtas e referéncias === {{Referéncias}} {{Dialècte Gascon}} {{1000 fondamentals}} {{Projècte educatiu|Educacion}} {{Lenga oficiala|Latin|del Vatican}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Latin|*]] [[Categoria:Lenga mòrta]] [[Categoria:Lenga liturgica]] [[Categoria:Lenga veïculara]] 4ggewr1c9xw0a9edgjcs8bir2dinjh0 2501768 2501767 2026-05-27T05:05:55Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde classic */ 2501768 wikitext text/x-wiki {{Article en construccion}} {{Omon|Latin (omonimia)}} {{Infobox Lenga |tipologia={{SOV}}<br/>{{Lenga flexionala}} |status=[[Santa Sieu]]<ref>{{Ref-web |títol=Lettera apostolica in forma di ''motu proprio'' "Latina lingua"|url=https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/motu_proprio/documents/hf_ben-xvi_motu-proprio_20121110_latina-lingua.pdf |lenga=it |site=vatican.va |pagina=1–2}}</ref> |imatge=Rome_Colosseum_inscription_2.jpg |fam1=[[Lengas indoeuropèas]] |fam2=[[Lengas italicas]] |fam3=[[Lengas latinofaliscas]]<ref>{{Ref-libre |nom=Michiel Arnoud |cognòm=Cor de Vaan |títol=Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages |pagina=5 |an=2008 |lenga=en |isbn=9789004167971 |editor=Brill}}</ref> |lenga=Lingua latina |regions=[[Laci]] |escritura=[[alfabet latin]] |vulnerabilitat=6 }} Lo '''latin''' (autonim: ''lingua latina'') qu'ei ua lenga classica qu'aparten a la familha de las lengas italicas, a l'origina parlada dens la region de [[Laci]] (en latin: ''Lătĭum'') a l'entorn de [[Roma]].<ref>{{Ref-libre|títol=A companion to Latin studies|cognòm=John Edwin|nom=Sandys|location=Chicago|editot=University of Chicago Press|an=1910|paginas=811–812}}</ref> Arron la caduda de l'Empèri Roman, qui avó lòc en [[476|476 apC]], lo latin qu'evoluí de faiçon diferenta dens cada grana region d'Occident, segon las costumas lingüisticas deus pòbles dejà en plaça ([[substrat]]) o deus invadidors ([[superestrat]]), e pòc a pòc que'n gessín lengas navèras, emparentadas mes diferentas, qui forman lo grop de las [[lengas romanicas]]. Aqueth grop de lengas que compren l'[[occitan]], lo [[catalan]], lo [[francés]], lo [[castelhan]] ([[castelhan|espanhòu]]), l'[[aragonés]], l'[[asturleonés]], l'[[italian]], lo [[portugués]], lo [[galèc]], lo [[sarde]], lo [[romanés]], lo [[romanch]], lo [[ladin]], lo [[friolan]], lo [[francoprovençau]] (arpitan) e lo [[judeoespanhòu]]. == Difusion e usatges actuaus de la lenga == Lo latin es una lenga que ten un estatut fòrça particular dins lo monde moderne. D'efiech, es la [[lenga mairala]] de ges de societat e l'ensemble de sos locutors actuaus son de personas qu'an volontariament apres la [[lenga]], generalament dins un quadre academic. Lo nombre de locutors es ansin desconoissut e lo latin es considerat coma una [[lenga mòrta]]. Pasmens, en causa de son prestigi [[cultura|culturau]], garda d'usatges nombrós dins plusors domenis importants. Lo mai important es son utilizacion coma [[lenga oficiala]] de l'[[Vatican|Estat de la Ciutat de Vatican]] o coma [[lenga liturgica]] au sen de la [[Gleisa Catolica]]. Per exemple, lo [[Còdi de Drech Canonic de 1983]] es entierament redigit en latin<ref>'''[[francés|(fr)]]''' René Metz, « La nouvelle codification du droit de l'Église », ''Revue de droit canonique'', 1983, pp. 110-168.</ref>. En parallele, l'influéncia dau latin au sen de las comunautats sabentas [[Euròpa|europeas]] durant l'[[Edat Mejana]] e la [[Renaissença]] a favorizat lo mantenement de la lenga dins lo monde [[sciéncia|scientific]]. Ansin, una partia importanta de la terminologia [[tecnica]], [[sciéncia|scientifica]] e [[filosofia|filosofica]] es construcha a partir de termes latins. Lo cas mai famós es la [[nomenclatura binomiala]] de las [[espècia (biologia)|espècias]] establia per [[Carl von Linné|Linné]] durant lo segle XVIII<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Werner Forner e Britta Thörle, ''Manuel des langues de spécialité,'' Walter de Gruyter, 2016.</ref>. Per aquelas rasons, lo latin demòra ensenhat dins mai d'un sistema [[educacion|educatiu]], generalament coma disciplina de las umanitats classicas. Per exemple, en [[Occitània]], figura au programa dels [[collegi]]s e dels [[liceu]]s e d'estudis mai especializats son possibles a l'[[universitat]]. Son aprendissatge es considerat coma un otís de compreneson de las [[lenga romanica|lengas romanicas]], dau vocabulari scientific e de la cultura occidentala. Dins mai d'una societat, l'estudi dau latin es pereu un marcaire sociau associat a l'aspecte sabent de la lenga. Aqueu caracter de lenga ensenhaa es favorizat per la « fossilizacion » de sas estructuras gramaticalas. Pasmens, [[Vatican]] creèc d'[[Acadèmia Pontificala de la Latinitat|institucions]] per gerir la gramatica dau latin moderne e ne'n promòure l'usatge escrich e parlat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François-Eugène Wernert, intraa « Académie Pontificale de la Latinité » ''Voyage au pays du Catholicisme français contemporain. Un dictionnaire du Concile Vatican II (1962-65) à 2023'', Publishroom Factory, 2023.</ref>. == Istòria == {{veire|Istòria dau latin}} === Originas e periòde arcaïc === L'expression « latin arcaïc » designa la lenga latina utilizaa avans lo [[segle I avC]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935, p. VII.</ref>. Es mai que mai conoissut per lo mejan d'inscripcions e de textes de la segonda mitat dau [[Republica Romana|periòde republican]]. A l'origina, èra la [[lenga]] dels [[Latins]], un pòple [[Indoeuropèus|indoeuropeu]] [[lengas italicas|italic]] que s'installèc en [[Latium]] dins lo corrent dau [[segle X avC]]. Lo latin d'aqueu periòde èra probable pròche de l'[[òsc]] e de l'[[ombrian]] parlats per los pòples indoeuropeus vesins. Pasmens, foguèc rapidament influenciat per l'[[etrusc]], una lenga non indoeuropea parlaa dins lo nòrd de la [[peninsula Italica]]<ref>En causa dau ròtle tengut per los Etruscs en Itàlia, lo latin foguèc pas l'unica lenga influenciaa per l'etrusc. Per exemple, l'[[ombrian]] adoptèc l'alfabet etrusc per son escritura.</ref>. Ansin, l'[[alfabet latin]] es un derivat de l'[[alfabet etrusc]]. De mai, lo latin arcaïc ancian s'escriviá de la drecha vers la senestra o en [[bostrofedon]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Diringer, ''The Alphabet – A Key to the History of Mankind'', New Delhi, Munshiram Manoharlal, 1996, pp. 533-534.</ref>. Lo sens d'escritura actuau, de la senestra a la drecha, s'estabilizèc lentament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Sacks, ''Language Visible: Unraveling the Mystery of the Alphabet from A to Z'', Londres, Broadway Books, 2003, p. 80.</ref>. === Lo periòde classic === {{veire|Latin classic}} Lo periòde classic dau latin durèc de [[-75|75 avC]] e perdurèc fins a [[200|200 apC]]. Marca l'apogeu de la [[literatura latina]] e lo latin classic es la forma de referéncia dau latin actuau. Pasmens, èra mai que mai una lenga literària sofisticaa, que son mestritge èra reservat a l'eleit ([[aristocracia]], classas mai educaas, oficiers e foncionaris superiors, etc.), eissia d'una evolucion lenta dau latin arcaïc. Lo fenomene foguèc notat per de contemporaneus coma [[Polibi]] ([[-200|200]]-[[-120|120 avC]])<ref>Polibi, ''Istòrias'', libre III, XXII.</ref>. Foguèc dominat per la transformacion de las desinéncias -om e -os en -um e -us e de transformacions au sen dau lexic, en particular per un alarjament dau sens de mai d'un [[mot]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' W. Sidney Allen, ''Vox Latina'', Cambridge University Press, 1989, pp. 83-84.</ref>. === De l'afondrament de l'Emperi Roman a l'Edat Mejana === === Dau latin umanista au neolatin === === Lo latin actuau === == Escritura e prononciacion == == Gramatica == == Vocabulari == == Annexas == === Ligams internes === * Evolucion del latin: **[[latin arcaïc]] ***[[latin classic]] ****[[latin vulgar]] *[[Declinason del latin]] === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935. === Nòtas e referéncias === {{Referéncias}} {{Dialècte Gascon}} {{1000 fondamentals}} {{Projècte educatiu|Educacion}} {{Lenga oficiala|Latin|del Vatican}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Latin|*]] [[Categoria:Lenga mòrta]] [[Categoria:Lenga liturgica]] [[Categoria:Lenga veïculara]] de20a1ojvydaeclkfa65dtare9nq1p4 2501769 2501768 2026-05-27T05:06:10Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde classic */ 2501769 wikitext text/x-wiki {{Article en construccion}} {{Omon|Latin (omonimia)}} {{Infobox Lenga |tipologia={{SOV}}<br/>{{Lenga flexionala}} |status=[[Santa Sieu]]<ref>{{Ref-web |títol=Lettera apostolica in forma di ''motu proprio'' "Latina lingua"|url=https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/motu_proprio/documents/hf_ben-xvi_motu-proprio_20121110_latina-lingua.pdf |lenga=it |site=vatican.va |pagina=1–2}}</ref> |imatge=Rome_Colosseum_inscription_2.jpg |fam1=[[Lengas indoeuropèas]] |fam2=[[Lengas italicas]] |fam3=[[Lengas latinofaliscas]]<ref>{{Ref-libre |nom=Michiel Arnoud |cognòm=Cor de Vaan |títol=Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages |pagina=5 |an=2008 |lenga=en |isbn=9789004167971 |editor=Brill}}</ref> |lenga=Lingua latina |regions=[[Laci]] |escritura=[[alfabet latin]] |vulnerabilitat=6 }} Lo '''latin''' (autonim: ''lingua latina'') qu'ei ua lenga classica qu'aparten a la familha de las lengas italicas, a l'origina parlada dens la region de [[Laci]] (en latin: ''Lătĭum'') a l'entorn de [[Roma]].<ref>{{Ref-libre|títol=A companion to Latin studies|cognòm=John Edwin|nom=Sandys|location=Chicago|editot=University of Chicago Press|an=1910|paginas=811–812}}</ref> Arron la caduda de l'Empèri Roman, qui avó lòc en [[476|476 apC]], lo latin qu'evoluí de faiçon diferenta dens cada grana region d'Occident, segon las costumas lingüisticas deus pòbles dejà en plaça ([[substrat]]) o deus invadidors ([[superestrat]]), e pòc a pòc que'n gessín lengas navèras, emparentadas mes diferentas, qui forman lo grop de las [[lengas romanicas]]. Aqueth grop de lengas que compren l'[[occitan]], lo [[catalan]], lo [[francés]], lo [[castelhan]] ([[castelhan|espanhòu]]), l'[[aragonés]], l'[[asturleonés]], l'[[italian]], lo [[portugués]], lo [[galèc]], lo [[sarde]], lo [[romanés]], lo [[romanch]], lo [[ladin]], lo [[friolan]], lo [[francoprovençau]] (arpitan) e lo [[judeoespanhòu]]. == Difusion e usatges actuaus de la lenga == Lo latin es una lenga que ten un estatut fòrça particular dins lo monde moderne. D'efiech, es la [[lenga mairala]] de ges de societat e l'ensemble de sos locutors actuaus son de personas qu'an volontariament apres la [[lenga]], generalament dins un quadre academic. Lo nombre de locutors es ansin desconoissut e lo latin es considerat coma una [[lenga mòrta]]. Pasmens, en causa de son prestigi [[cultura|culturau]], garda d'usatges nombrós dins plusors domenis importants. Lo mai important es son utilizacion coma [[lenga oficiala]] de l'[[Vatican|Estat de la Ciutat de Vatican]] o coma [[lenga liturgica]] au sen de la [[Gleisa Catolica]]. Per exemple, lo [[Còdi de Drech Canonic de 1983]] es entierament redigit en latin<ref>'''[[francés|(fr)]]''' René Metz, « La nouvelle codification du droit de l'Église », ''Revue de droit canonique'', 1983, pp. 110-168.</ref>. En parallele, l'influéncia dau latin au sen de las comunautats sabentas [[Euròpa|europeas]] durant l'[[Edat Mejana]] e la [[Renaissença]] a favorizat lo mantenement de la lenga dins lo monde [[sciéncia|scientific]]. Ansin, una partia importanta de la terminologia [[tecnica]], [[sciéncia|scientifica]] e [[filosofia|filosofica]] es construcha a partir de termes latins. Lo cas mai famós es la [[nomenclatura binomiala]] de las [[espècia (biologia)|espècias]] establia per [[Carl von Linné|Linné]] durant lo segle XVIII<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Werner Forner e Britta Thörle, ''Manuel des langues de spécialité,'' Walter de Gruyter, 2016.</ref>. Per aquelas rasons, lo latin demòra ensenhat dins mai d'un sistema [[educacion|educatiu]], generalament coma disciplina de las umanitats classicas. Per exemple, en [[Occitània]], figura au programa dels [[collegi]]s e dels [[liceu]]s e d'estudis mai especializats son possibles a l'[[universitat]]. Son aprendissatge es considerat coma un otís de compreneson de las [[lenga romanica|lengas romanicas]], dau vocabulari scientific e de la cultura occidentala. Dins mai d'una societat, l'estudi dau latin es pereu un marcaire sociau associat a l'aspecte sabent de la lenga. Aqueu caracter de lenga ensenhaa es favorizat per la « fossilizacion » de sas estructuras gramaticalas. Pasmens, [[Vatican]] creèc d'[[Acadèmia Pontificala de la Latinitat|institucions]] per gerir la gramatica dau latin moderne e ne'n promòure l'usatge escrich e parlat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François-Eugène Wernert, intraa « Académie Pontificale de la Latinité » ''Voyage au pays du Catholicisme français contemporain. Un dictionnaire du Concile Vatican II (1962-65) à 2023'', Publishroom Factory, 2023.</ref>. == Istòria == {{veire|Istòria dau latin}} === Originas e periòde arcaïc === L'expression « latin arcaïc » designa la lenga latina utilizaa avans lo [[segle I avC]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935, p. VII.</ref>. Es mai que mai conoissut per lo mejan d'inscripcions e de textes de la segonda mitat dau [[Republica Romana|periòde republican]]. A l'origina, èra la [[lenga]] dels [[Latins]], un pòple [[Indoeuropèus|indoeuropeu]] [[lengas italicas|italic]] que s'installèc en [[Latium]] dins lo corrent dau [[segle X avC]]. Lo latin d'aqueu periòde èra probable pròche de l'[[òsc]] e de l'[[ombrian]] parlats per los pòples indoeuropeus vesins. Pasmens, foguèc rapidament influenciat per l'[[etrusc]], una lenga non indoeuropea parlaa dins lo nòrd de la [[peninsula Italica]]<ref>En causa dau ròtle tengut per los Etruscs en Itàlia, lo latin foguèc pas l'unica lenga influenciaa per l'etrusc. Per exemple, l'[[ombrian]] adoptèc l'alfabet etrusc per son escritura.</ref>. Ansin, l'[[alfabet latin]] es un derivat de l'[[alfabet etrusc]]. De mai, lo latin arcaïc ancian s'escriviá de la drecha vers la senestra o en [[bostrofedon]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Diringer, ''The Alphabet – A Key to the History of Mankind'', New Delhi, Munshiram Manoharlal, 1996, pp. 533-534.</ref>. Lo sens d'escritura actuau, de la senestra a la drecha, s'estabilizèc lentament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Sacks, ''Language Visible: Unraveling the Mystery of the Alphabet from A to Z'', Londres, Broadway Books, 2003, p. 80.</ref>. === Lo periòde classic === {{veire|Latin classic}} Lo periòde classic dau latin durèc de [[-75|75 avC]] e perdurèc fins a [[200|200 apC]]. Marca l'apogeu de la [[literatura latina]] e lo latin classic es la forma de referéncia dau latin actuau. Pasmens, èra mai que mai una lenga literària sofisticaa, que son mestritge èra reservat a l'eleit ([[aristocracia]], classas mai educaas, oficiers e foncionaris superiors, etc.), eissia d'una evolucion lenta dau latin arcaïc. Lo fenomene foguèc notat per de contemporaneus coma [[Polibi]] ([[-200|200]]-[[-120|120 avC]])<ref>Polibi, ''Istòrias'', libre III, XXII.</ref>. Foguèc dominat per la transformacion de las desinéncias -om e -os en -um e -us e de transformacions au sen dau lexic, en particular per un alarjament dau sens de plusors [[mot|mots]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' W. Sidney Allen, ''Vox Latina'', Cambridge University Press, 1989, pp. 83-84.</ref>. === De l'afondrament de l'Emperi Roman a l'Edat Mejana === === Dau latin umanista au neolatin === === Lo latin actuau === == Escritura e prononciacion == == Gramatica == == Vocabulari == == Annexas == === Ligams internes === * Evolucion del latin: **[[latin arcaïc]] ***[[latin classic]] ****[[latin vulgar]] *[[Declinason del latin]] === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' Eric Herbert Warmington, ''Remains of Old Latin'', Loeb Classical Library, 1935. === Nòtas e referéncias === {{Referéncias}} {{Dialècte Gascon}} {{1000 fondamentals}} {{Projècte educatiu|Educacion}} {{Lenga oficiala|Latin|del Vatican}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Latin|*]] [[Categoria:Lenga mòrta]] [[Categoria:Lenga liturgica]] [[Categoria:Lenga veïculara]] 24pvmf14qv3xwv4astln6j0tb31f35a 0 17916 2501742 2488665 2026-05-26T16:32:07Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501742 wikitext text/x-wiki {{omon|Aspèth (omonimia)}} {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana |nom=Aspèth | lògo= | imatge= Aspet_-_Fontaine_d'Aspet_-_02.jpg | descripcion= Era plaça, damb ua hont. |escut= Blason ville fr Aspet (Haute-Garonne).svg |carta=oc |nom2= ''Aspet'' |ist={{Gasconha}} {{Comenge}} |parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[caplòc]] deth [[canton d'Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] |insee= 31020 |cp= 31160 |cònsol= Patrick Barès |mandat= [[2020]]-[[2026]] |longitud= 0.802222222222 |latitud= 43.0161111111 |alt mini= 399 |alt mej=470 |alt maxi= 1 240 |ectaras= |gentilici= Aspétois (en [[francés]]) |km²= 26.37 |}} '''Aspèth'''{{RepTopMP}} (''Aspet'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]] situada en eth [[departament francés|departament]] dera [[Hauta Garona]] e en [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== Situada ath pè deths Pirenèus en Comenge, Aspèth qu'ei plaçada a 15 km ath sud-èst de Sent-Gaudenç e ath pè deth pic de Cadira qui senhoreja sus era vath a 1 912 <abbr>m</abbr>. [[Imatge:Map commune FR insee code 31020.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Aspèth | nòrd = [[Soeish]] <small>(''per un qüadripunt'')</small> | nòrd-èst = [[Estadens]] | èst = [[Shenh Dessús]] | sud-èst = | sud = [[Milhars]] | sud-oèst = [[Senguanhet]] | oèst = [[Isaut]] | nòrd-oèst = [[Encausse]], [[Cabanac e Casaus]] <small>(''per un qüadripunt'')</small> }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [aspɛtʃ] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> Eth nom qu'es atestat ''Aspello'', shens data <ref>Émile Connac ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 1, p. 74, cercar sus Gallica</ref>. [[Ernèst Negre|Negre]] que horneish ''Espet'' ara fin deth sègle XIIau, ''Aspeg'' en 1203, ''Aspel'' en 1231 <ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 19 203</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Aspèth'' que ven d'un tèma prelatin ''*asp-'', de sens escur, e deth sufixe ''-ētum'' o ''-ĭttum''. Dauzat que plaça [[Aspin (Lavedan)|Aspin]] dens eth medish article<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 32</ref>, lòc on [[Miquèu Grosclaude]] vei eth « basco-aquitan » ''as-pe'', « devath eth ròc ». </br> Segon Negre, ''Aspèth'' que ven deth [[basco]], lenga de substrat, ''ezpel'', « boish » <ref name = erne/>. </br> ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Aspèth qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Martin. Tanlèu 1790, Aspèth qu'èra [[caplòc]] de [[canton d'Aspèth|canton]]. Eras duas comunas de [[Milhars]] e de [[Senguanhet]] qu'estón separadas d'Aspèth per l'ordenança deth 22 de març de 1835 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 2 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31020 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Patrick Barès |Partit= |Qualitat= tecnician territoriau }} {{Elegit |Debuta= 3 de julhet de [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat= Jean-Sébastien Billaud-Chaoui |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Josette Sarradet|Partit= [[Partit Radical d'Esquèrra]] |Qualitat= conselhèra regionau (2004-2010)}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat=Joseph Dulon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 1995 |Identitat= Aventin Bares |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1978]] |Fin= 1989 |Identitat=Gérard Marasse |Partit= |Qualitat= conselhèr generau (1988-1991)}} {{Elegit |Debuta= [[1953]] |Fin= 1978 |Identitat= André Prat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1952]] |Fin= 1953 |Identitat= Edouard Certiat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1925]] |Fin= 1952 |Identitat=François Jauréguiberry |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1925 |Identitat=Emile Ribet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1912]] |Fin=1916 |Identitat= Joseph Ribet|Partit= radicau|Qualitat= conselhèr generau (1913-1916), deputat (1914-1916)}} {{Elegit |Debuta= [[1900]] |Fin= 1912 |Identitat= Joseph Ruau |Partit= radicau |Qualitat= conselhèr generau (1895-1913), deputat (1897-1914), ministre dera agricultura (1905-1910) }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1900 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra [[caplòc]] deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31020 |1793=3492 |1800=4059 |1806=3855 |1821=3707 |1831=5575 |1836=2784 |1841=2573 |1846=2751 |1851=2600 |1856=2435 |1861=2457 |1866=2510 |1872=2509 |1876=2591 |1881=2637 |1886=2550 |1891=2302 |1896=2048 |1901=2015 |1906=1961 |1911=1853 |1921=1587 |1926=1613 |1931=1552 |1936=1571 |1946=1405 |1954=1344 |1962=1307 |1968=1186 |1975=1229 |1982=962 |1990=986 |1999=923 |max=6000 |cassini=1505 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|020}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|020}}/26.37) round 2}}}} ab/km². ==Cultura locau e patrimòni== ===Lòcs e monuments=== [[file:Aspet - Eglise saint Martin.jpg|thumb|Glèisa Sant-Martin]] * Glèisa Sant-Martin. * Capèra de Miejacòsta, dedicada ara Verge Maria. En Aspèth, las tralhas d'aquera temporada que son escassas. Au sègle <abbr>XIV^au</abbr> probable, la vila qu'estó embarralhada dab clausuras e tanben tres pòrtas, de las quaus la dita ''Pòrta Sant-Martin''. Lo [[Cloquièr|campanar]] de la [[glèisa]] qu'ei en suspart de la Pòrta qu'endosta un carrilhon famós de 16 campanas. Au darrèr deu capcèr actuau de la glèisa, que vedem engüèra uei la capèra senhorau, d'estile gotic, que la [[Clau de vòlta|clau de vòuta]] ei emberogida de las armas de la familha de Coarrasa. Uns saberuts locaus qu'assolidan engüèra uei, la ''tor deth Shucau'', qu'ei en suspart de la vila, e seré ua « tor de senhalizacion ». A pròva de la lor tèsi, que s'emparan sus ua seria d'articles vielhs de Maurici Gourdon, publicats en 1910, 1911 e 1912 a la ''Revista de Comenge''. Pasmens, l'ipotèsi aquesta, emetuda per Maurici Gourdon, que'n ei l'encausa, qu'ei beròi injustificada : aquera teoria ne s'empara pas sus arren. Ailàs, cada brocadura toristica que la torna condar. Segon Mondon e Gourdon, que seré estada edificada enter lo sègle <abbr>XII^au</abbr> e lo <abbr>sègle XIV^au</abbr>. Adonc que l'atribuishen a l'[[Edat Mejana]] centrau o autanplan a l'Edat Mejana baisha shens que sia segura la causa. D'aquí endavant, la question de la soa datacion n'ei pas reglada e las Cartas d'Aspèth que son mudas cap e tot aquiu dessus. Que l'aperan tanben — dab tòrt — « tor sarrasina ». <gallery> Aspet - Chapelle de Miègecoste et la tour du Chucaou.jpg|Capèra de Miejacòsta e Tor deth Shucau. Chapelle-Notre_Dame_de_Miege-Coste.jpg|Capèra de Miejacòsta. Aspet_-_La_façade_de_la_mairie.jpg|Er ostau de comuna. Aspet_-_Église_-_01.jpg|Era glèisa Sent Martin. Aspet_-_Eglise_saint_Martin_-_Interior.jpg|Interior. Aspet_-_Monument_au_Cardinal_Sourrieu.jpg|Monument ath Cardenal Sourrieu. Aspet_-_Monument_Joseph_Ruau.jpg|Monument a Joseph Ruau. Aspet_–_Family_house_of_the_sculptor_Augustus_Saint-Gaudens.jpg|Ostau pairau der escultor american Augustus Saint-Gaudens. Aspet_-_Monument_aux_Morts.jpg|Monument aths mòrts. Aspet_-_Le_hameau_de_Girosp.jpg|Vilatge de Giròsp. Aspet_-_Le_hameau_de_Girosp_-_Eglise.jpg|Era sua glèisa. Aspet_-_Le_hameau_de_Gouillou.jpg|Vilatge de ''Gouillou''. Aspet_-_Eglise_de_Gouillou_-_Haute-Garonne_-_Clocher-mur.jpg|Era sua glèisa. Aspet_-_Moulin_sur_le_Ger.jpg|Molin sus Ger. </gallery> {{messatge galariá}} ===Personalitats ligadas damb la comuna=== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] euyxwkgb1j38yykty9sd6t8phrv55ve 0 26015 2501752 2501456 2026-05-26T17:37:00Z Toku 7678 /* La glicolisi */ 2501752 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} Lo '''metabolisme''', dau [[grèc ancian]] ''metabolê'' (« cambiament », « transformacion »), designa l'ensemble de las [[reaccion quimica|reaccions quimicas]] que se debanan dins las [[cellula (biologia)|cellulas]] dels [[organisme vivent|organismes vivents]] e que lor permeton de demorar en [[vida]]. Aquelas reaccions, fòrça nombrosas e estrechament coordinadas, asseguran la transformacion de la [[matèria]] e de l'[[energia]] necessàrias a totas las foncions [[biologia|biologicas]] (creissença, [[reproduccion]], responsa als estimulús, manten de l'integritat estructurala e foncionala de las cellulas e dels teissuts). Son una proprietat universala del vivent e de reaccions metabolicas son presentas dins totas las cellulas de totes los organismes coneguts, de las [[bacteria|bacterias]] mai simplas als organismes multicellulars mai complèxes. Son classicament distinguidas doas grandas compausantas del metabolisme : * lo [[catabolisme]] que designa l'ensemble de las reaccions de degradacion de las [[molecula|moleculas]] [[quimia organica|organicas]] complèxas en moleculas mai simplas, amb liberacion d'energia. * l'[[anabolisme]] que l'ensemble de las reaccions de sintèsi de moleculas complèxas a partir de precursors simples, amb consomacion d'energia. Aqueles procediments son ligats e s'equilibran de longa dins las cellulas viventas. L'energia liberada pel catabolisme es captada e estocada jos forma d'[[adenosina trifosfat]] (ATP), la font d'energia principala del vivent, qu'es puèi utilizada per alimentar las reaccions anabolicas e totas las autras foncions cellularas que demandan d'energia. L'estudi del metabolisme es un dels domenis centrals de la [[bioquimia]] e de la [[biologia]]. A d'implicacions nombrosas en [[medecina]], en [[nutricion]] o en [[farmacologia]] que permet de comprendre e de tractar de [[malautiá|malautiás]] coma lo [[diabèta sucrat|diabèta]], l'[[obesitat]] o las [[dislipedemia|dislipedemias]] == Istòria e descobèrtas == === Las primièras intuicions === Las primièras reflexions suls procediments de transformacion de la [[matèria]] dins los organismes vivents datan de l'[[Antiquitat]]. Los mètges grècs, especialament [[Ipocrates]] (430-360 abC) e [[Galen]] (129-216 apC), observèron que los aliments ingerits pels [[animalia|animals]] èran transformats e assimilats pel còs e qu'aquela transformacion èra associada a una produccion de [[calor]]. Galen desvolopèt una version de la teoria dels « esperits animals » e de las « umors » que, en despièch de son caractèr totalament erronèu, pausava la question fondamentala de la relacion entre l'alimentacion, la calor corporala d'un individú e la [[vida|vitalitat]]. Sas concepcions marquèron la pensada medicala occidentala pendent mai d'un millenari. Durant l'[[Edat Mejana]], de sabents arabs, coma [[Avicena]] (980-1037) e [[Averroès]] (1126-1198), enriquiguèron e transmetèron la tradicion medicala grèga<ref>[[francés|'''(fr)''']] Roshdi Rashed, ''Histoire des sciences arabes (3 volumes)'', París, Le Seuil, 1997.</ref><ref>[[italian|'''(it)''']] Sayyed Hossein Nasr, ''Scienza e civiltà nell'Islam'', Milan, Feltrinelli, 1977.</ref>. Pasmens, remetèron pas en question sos fondaments teorics sus la natura de las transformacions corporalas. Aital, las primièras temptativas d'apròchi experimental d'aquelas questions se faguèron en [[Euròpa]] durant la [[Renaissença]]. Mostrèron rapidament los limits de las concepcions ancianas. En particular, a partir d'experiéncias quantitativas sus la nutricion de las plantas, lo mètge flamenc [[Jan Baptist van Helmont]] (1577-1644) formulèt lo concèpte de « gas » per designar las substàncias volatilas produchas per de transformacions quimicas se debanant dins la planta<ref>[[anglés|'''(en)''']] Walter Pagel, ''Joan Baptista Van Helmont. Reformer of science and medicine'', Cambridge University Press, 1982.</ref>. === La revolucion quimica del sègle XVIII === La compreneson modèrna del metabolisme nasquèt amb la revolucion quimica de la segonda mitat del sègle XVIII iniciada pels trabalhs d'[[Antoine de Lavoisier]] (1743-1794)<ref>[[francés|'''(fr)''']] Michelle Goupil, ''Lavoisier et la révolution chimique'', Palaiseau, Sabix Ecole Polytechnique, 1992, 372 p.</ref>. En establissent que la [[combustion]] èra una reaccion d'oxidacion implicant una absorpcion d'[[oxigèn]] e una liberacion de [[dioxid de carbòni]] e d'[[aiga]], pausèt las basas de la descripcion de la respiracion cellulara. Aital, dins sas experiéncias mai famosas, mostrèt que la respiracion animala èra una forma de combustion lenta e contrarotlada que produsiá de [[calor]] e de [[dioxid de carbòni]] a partir d'[[oxigèn]] e d'aliments. Aquela descobèrta fondamentala permetèt d'observar pel primièr còp l'existéncia d'un ligam quantitatiu entre alimentacion, respiracion e produccion de calor. Venguèt tanben la basa de la [[calorimetria]] e de la [[termodinamica]] [[biologia|biologica]]. === Lo periòde de la termodinamica e de la quimia organica === Lo sègle XIX foguèt un periòde de progrèsses importants en [[quimia]], en particular dins los domenis de la [[termodinamica]] e de la [[quimia organica]]. L'aplicacion d'aquelas descobèrtas a l'estudi del metabolisme permetèt alara de pausar las basas de la compreneson modèrna del metabolisme. Lo quimista britanic [[William Prout]] (1785-1850) foguèt un dels actors centrals d'aquela evolucion. En efièch, en 1827, sas recèrcas permetèron de definir las tres grandas classas d'aliments ([[glucid|glucids]], [[lipid|lipids]] e [[proteïna|proteïnas]])<ref>[[anglés|'''(en)''']] Catharine Price, « Probing the Mysteries of Human Digestion », ''Distillations'', vol. 4, n° 2, 2018, pp. 27-35.</ref>. Mai tard, pendent la segonda mitat del sègle, lo quimista alemand [[Justus von Liebig]] (1803-1873) mostrèt l'importància de l'[[azòt]], del [[fosfòr]], del [[potassi]] e del [[dioxid de carbòni]] per las [[planta|plantas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] William H. Brock, ''Justus von Liebig : the chemical gatekeeper'', Cambridge, Cambridge University Press, 1997.</ref>. Puèi, [[Claude Bernard]] (1813-1878), [[fisiologia|fisiològ]] francés, descobriguèt lo ròtle del [[fetge]] dins la sintèsi e l'estocatge del [[glicogèn]]. Aquò permetèt de mostrar que los organismes vius èran capables de sintetizar e d'estocar de nutriments<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jean C. Baudet, ''Histoire de la biologie et de la médecine'', De Boeck supérieur, 2018, pp. 169-170.</ref>. Aquò obriguèt la via a la descobèrta de l'anabolisme. En parallèl, lo desvolopament de la teoria [[cellula (biologia)|cellulara]], a partir dels trabalhs de [[Matthias Schleiden]] (1804–1881) e [[Theodor Schwann]] (1810–1882), permetèt de localizar los procediments metabolics dins las cellulas. Puèi, la descobèrta dels [[enzim|enzims]] per [[Wilhelm Kühne]] (1837–1900) permetèt de començar la compreneson dels mecanismes [[molecula|moleculars]] del metabolisme<ref>[[alemand|'''(de)''']] Wilhelm Kühne, « Über das Verhalten verschiedener organisirter und sog. ungeformter Fermente », ''Verhandlungen des Naturhistorisch-medicinischen Vereins zu Heidelberg'', vol. 1, 1877, pp. 190-193.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] James B. Sumner e G. Fred Somers, ''Chemistry and Methods of Enzymes'', Academic Press, 1953, p. 942.</ref>. === Lo periòde de la bioquimia e de la biologia moleculara === Durant lo sègle XX, los progrèsses en matèria de bioquimia permetèron pauc a pauc d'identificar las grandas vias metabolicas. En 1937, [[Hans Krebs]] (1900-1981) descobriguèt lo [[Cicle de Krebs|cicle que pòrta son nom]], çò que constituís una de las descobèrtas mai importantas de l'istòria de la [[biologia]] del sègle XX. Aquò permetèt de descriure una part importanta del mecanismes catabolics e anabolics. Pasmens, foguèt pas l'unica descobèrta dins lo domeni. Aital, [[Otto Warburg]] (1883-1970) elucidèt los mecanismes de la [[cadena respiratòria|respiracion cellulara]] e de la [[glicolisi]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] Hans Adolf Krebs, « Otto Heinrich Warburg. 1883-1970 », ''Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society'', vol. 18,‎ 1972, pp. 629–699.</ref>, [[Fritz Lipmann]] (1899-1986) identifiquèt lo ròtle de l'[[ATP]] dins los mecanismes d'estocatge e de transferiment d'[[energia]] al sen de l'organisme<ref>[[anglés|'''(en)''']] F. Lipmann, « Metabolic generation and utilization of phosphate bond energy », ''Adv. Enzymol.'', n° 1, 1941, pp. 99-162.</ref> e descobriguèt lo [[coenzim A]], un element centrau del metabolisme dels lipids e dels glucids, e [[Peter Mitchell]] (1920-1992) prepausèt la [[teoria quimiosmotica]], un modèl permetent de precisar lo foncionament de l'[[ATP]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] P. Mitchell, « Coupling of Phosphorylation to Electron and Hydrogen Transfer by a Chemi-Osmotic type of Mechanism », ''Nature'', vol. 191, n° 4784, 1963, pp. 144-148.</ref>. === Las descobèrtas recentas === Dempuèi los ans 1990, la revolucion genomica a prigondament transformat l'estudi del metabolisme que lo sequenciatge dels genòmas d'un nombre creissent d'organismes permetèt d'identificar l'ensemble dels [[gèn|gèns]] codant d'[[enzim|enzims]] metabolics. Venguèt alara possible de bastir de representacions complètas de las rets metabolicas d'organismes entièrs. Apareguèt aital la [[metabolomica]] qu'es la disciplina de l'estudi de l'ensemble de las pichonas [[molecula|moleculas]] presentas dins una [[cellula (biologia)|cellula]], un teissut o un organisme a un moment donat. Aquel apròchi sistemic a revelat la complexitat extraordinària de las rets metabolicas e de lors interaccions amb los procediments [[genetica|genetics]], [[epigenetica|epigenetics]] e environamenals. == Las basas bioquimicas del metabolisme == === Las moleculas del vivent === Lo metabolisme opèra sus un nombre relativament limitat de quatre classas principalas de [[molecula|moleculas]] [[quimia organica|organicas]] que constituïsson las bricas elementàrias del vivent. En efièch, los [[glucid|glucids]] (monosacarids, disacarids, polisacarids...) constituïsson la principala font d'[[energia]] immediata per la màger part de las cellulas<ref>D'exemples de glucids importants son la [[glucòsa]] (un monosacarid), la [[sacaròsa]] (un disacarid), l'[[amidon]] e lo [[glicogèn]] (de polisacarids).</ref>. Los [[lipid]]s son un ensemble de compausats que son una forma d'estocatge energetic de nauta densitat<ref>D'exemples de lipids importants son los [[acid gras|acids grasses]], los [[triglicerid]]s, los [[fosfolipid]]s e los [[esteroïd]]s.</ref>. Son tanben de compausants essencials de las membranas cellularas e de precursors de moleculas regulatritz coma las ormònas esteroïdianas. Puèi, vènon las [[proteïna|proteïnas]], d'[[aminoacid]]s [[polimèr|polimerizats]], que realizan de foncions extraordinàriament divèrsas : son susceptiblas de catalizar de reaccions quimicas, de participar a la fabricacion d'una estructura biologica, de transportar de susbstàncias, de regular l'activitat quimica d'un organ, de servir de receptors d'informacions, etc. Enfin, i a los acids nucleïcs ([[ADN]] e [[ARN]]) pòrtan e transmeton l'informacion genetica que dirigís la sintèsi de totas las proteïnas e donc l'ensemble del metabolisme. === Los enzims e lor ròtle catalitic === {{veire|Enzim}} Los [[enzim]]s son d'elements centrals del metabolisme<ref>[[anglés|'''(en)''']] J. M. Berg, J. L. Tymoczko e L. Stryer, ''Biochemistry'', 5{{a}} edicion, New York, W. H. Freeman, 2002.</ref>. Son de [[proteïna|proteïnas]] que [[catalisi|catalizan]] las [[reaccion quimica|reaccions quimicas]] del metabolisme. Valent a dire, qu'accelèran considerablament lor [[cinetica quimica|velocitat]] sens èsser elas meteissas consumidas pendent la reaccion<ref>[[anglés|'''(en)''']] A. Cornish-Bowden, ''Fundamentals of Enzyme Kinetics'', 4{{a}} edicion, Weinheim, Wiley-VCH, 2012.</ref>. Sens enzims, la màger part de las reaccions metabolicas serián fòrça tròp lentas per sostenir la vida dins de condicions de [[temperatura]] e de [[pH]] compatiblas amb los organismes vivents. Los enzims agisson en se ligant especificament a lors substrats al nivèl d'un sit actiu, formant un complèx enzim-substrat transitòri qu'abaissa l'energia d'activacion necessària a la reaccion. L'especificitat remarcabla dels enzims per lors substrats — sovent comparada a una relacion « clau-sarralha » — es a la basa de la precision e de la coordinacion de las vias metabolicas. Se compta de milièrs d'enzims diferents dins una cellula tipica, destinats a catalizar una o qualques reaccions especificas. === Los coenzims e los cofactors === {{veire|Coenzim|Cofactor}} Per foncionar corrèctament, un nombre important d'[[enzim|enzims]] necessitan la preséncia de moleculas non proteïcas. Aquelas substàncias pòdon èsser d'[[ion|ions]] [[metal|metallicas]] ([[zinc]], [[magnèsi]], [[coire]], [[fèrre]]...) o de moleculas organicas apeladas [[coenzim|coenzims]] que servisson de transportaires de grops quimics o d'[[electron|electrons]]. Demest los [[coenzim|coenzims]] mai importants, figuran lo [[dinucleotid nicotinaamida-adenina]] (NAH), que permet lo transpòrt d'electrons dins de reaccions d'[[oxidoreduccion]], lo [[coenzim A]] (CoA), que permet lo transpòrt de grops acil dins lo metabolisme dels lipids e dels glucids, e la [[flavina adenina dinucleotid]] (FAD) qu'es egalament implicada dins de reaccions d'oxidoreduccion. Fòrça coenzims derivan de [[vitamina|vitaminas]], çò qu'explica l'importància de las vitaminas dins l'alimentacion : una caréncia de vitamina entraïna una manca de coenzims e, en cas de persisténcia, un disfoncionament metabolic. === L'ATP === [[File:ATP structure.svg|thumb|Molecula d'ATP]] {{veire|ATP}} L'[[adenosina trifosfat]] (ATP) es la principala molecula d'estocatge e de transferiment d'energia dins totas las cellulas vivas conegudas. Es constituïda d'una basa [[azòt|azotada]] ([[adenina]]), d'un [[sucre]] ([[ribòsa]]) e de tres [[grop fosfat|grops fosfat]]. L'[[idrolisi]] de la [[ligam quimic|ligason]] entre lo segond e lo tresen grops fosfat s'acompanha d'una liberacion d'[[energia liura]] considerabla, environ 30,5 kJ/mol dins las condicions estandardas. Aquela energia pòt èsser utilizada per permetre lo dabanament de reaccions encdergonicas, es a dire de reaccions que necessitan un apòrt d'energia. L'ATP es aital utilizat per alimentar los mecanismes de contraccion [[muscle|musculara]], de transpòrt actiu d'ions, de sintèsi de macromoleculas biologicas, etc. Una cellula umana tipica conten donc de longa d'ATP qu'es de contunh regenerada pel catabolisme dels nutriments. Aqueles mecanismes son indispensables a la vida. Per exemple, cada jorn, lo còs uman sintetiza e consumís una quantitat d'ATP equivalenta au sieu pes. === Las vias metabolicas === La descripcion de las reaccions metabolicas es una dimension importanta de sa compreneson, mas lo metabolisme se redutz pas a una seria de reaccions isoladas. Al contrari, s'organiza en vias metabolicas que son de sequéncias ordenadas de reaccions enzimaticas permetent de passar d'un d'un substrat a un produch final. Aquelas sequéncias son elas meteissas organizadas en rets interconnectadas. De vias metabolicas son linearas, valent a dire que cada produch d'una reaccion ven lo substrat de la reaccion seguenta, mentre que d'autres son ciclicas, valent a dire que lo produch final de la sequéncia regenèra lo substrat inicial. Per exemple, es lo cas dau [[cicle de Krebs]]. Aital, las vias metabolicas son interconnectadas per de metabolits « caireforc », coma la glucòsa-6-fosfat, que pòdon èsser orientats cap a diferentas vias segon los besonhs energetics o biosintetics de la cellula. Aquela organizacion en ret conferís al metabolisme global una flexibilitat granda e una robustesa granda per resistir a las perturbacions. == Lo catabolisme == === La glicolisi === {{veire|Glicolisi}} La [[glicolisi]] es la via metabolica centrala del [[catabolisme]] dels [[glucid|glucids]]. Designa la sequéncia de dètz reaccions enzimaticas que permèton de passar d'una molecula de [[glucòsa]] en doas moleculas de [[piruvat]] amb una produccion de doas moleculas d'[[ATP]] e de doas moleculas de [[NADH]]. La [[glicolisi]] se debana dins lo [[citoplasma]] de totas las cellulas viventas, en preséncia o en abséncia d'[[oxigèn]]. Es aital la via metabolica mai universalament frequenta dins lo monde vivent. En particular, es a l'origina de la respiracion cellulara aeròbia e de la [[fermentacion]] anaeròbia. === Lo cicle de Krebs === {{veire|Cicle de Krebs}} === La cadena respiratòria e la fosforilacion oxidativa === {{veire|Cadena respiratòri}} === La bèta-oxidacion dels acids gras === == L'anabolisme == === La fotosintèsi === {{veire|Fotosintèsi}} === La gluconeogenèsi === === La sintèsi dels lipids === === La sintèsi de las proteïnas === === La sintèsi dels acids nucleïcs === == La regulacion del metabolisme == === La regulacion enzimatica === === La regulacion ormonala === === La regulacion genica === === Lo ròtle del sistèma nerviòs === == Metabolisme e santat == === Lo metabolisme de basa e la despensa energetica === {{veire|Metabolisme de basa}} Lo [[metabolisme de basa]] designa la quantitat minimala d'[[energia]] necessària al manten de las foncions vitalas de l'organisme al repaus complèt (manten de la [[temperatura]] corporala, foncionament del [[còr]], del [[cervèl]], dels [[ren (anatomia)|rens]] e dels autres [[organ|organs]]) a jun e dins una temperatura ambienta confortabla. Representa en general 60 a 70 % de la despensa energetica totala d'un individú sedentari<ref>[[anglés|'''(en)''']] Deborah Takiff Smith, ''Nutrition'', United States Department of Agriculture, 1994, p. 65.</ref>. Vària en foncion de mai d'un factor coma lo temps, lo [[sèxe (biologia)|sèxe]], la massa [[muscle|musculara]] o la [[temperatura corporala]]. La despensa energetica totala compren, en mai del metabolisme basal, l'energia consumida per la [[digestion]] e per l'assimilacion dels aliments e l'energia ligada a l'activitat fisica. === Las malautiás metabolicas === {{veire|Malautiá metabolica}} Las [[malautiá metabolica|malautiás metabolicas]] forman un ensemble de patologias caracterizadas per un disfoncionament afectant las vias metabolicas dels [[gludid|glucids]], dels [[lipid|lipids]], de las [[proteïna|proteïnas]] o dels [[acid nucleïc|acids nucleïcs]]. Lo [[diabèta sucrat]] es la malautiá metabolica mai espandida dins lo monde. Tòca de centenats de milions de personas, en particular dins los païses desvolopats. N'i dos tipes principaus<ref>[[anglés|'''(en)''']] Organizacion Mondiala de la Santat, World Health Organization Department of Noncommunicable Disease Surveillance, ''Definition, Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus and its Complications'', 1999.</ref>. Lo tipe 1, d'origina autoïmmuna, es la consequéncia d'una destruccion de las [[Cellula (biologia)|cellulas]] del [[pancreàs]] que permèton la secrecion de l'[[insulina]]. Lo tipe 2, mai frequent, es caracterizat per l'aparicion progressiva d'una resisténcia a l'[[insulina]] e una insufisença relativa de las secrecions pancreaticas. Es sovent associat a l'[[obesitat]], a la sedentaritat e de factors [[gèn|genetics]]. === Nutricion e metabolisme === {{veire|Nutricion}} La [[nutricion]] es estreitament ligada al metabolisme que los [[nutriment|nutriments]] eissits de l'[[alimentacion]] constituïsson a l'encòp los substrats [[energia|energetics]] e los precursors necessaris a las vias metabolica<ref>[[alemand|'''(de)''']] E. Welzl, ''Biochemie der Ernährung'', Berlin / New York, De Gruyter, 1985.</ref>s. Un apòrt insufisent de nutriments essencials ([[sal minerala|sals mineralas]], [[vitamina|vitaminas]], [[acid aminat|acids aminats]] essencials, [[acid gras|acids grassas]] essencials...) pòt entrainar de deficiéncias [[enzim|enzimaticas]] e de disfoncionaments metabolics. A l'invèrs, un excès energetic, mai que mai en [[glucid|glucids]] rafinats o en [[lipid|lipids]] saturats, favoriza l'acumulacion de teissuts adipós, la resisténcia a l'[[insulina]] e lo desvolopament de [[malautiá|malautiás]] metabolicas<ref>[[anglés|'''(en)''']] Tarek K. Abdel-Hamid, « Modeling the dynamics of human energy regulation and its implications for obesity treatment », ''System Dynamics Review'', vol. 18, n° 4, 2002, pp. 431–447.</ref>. === Exercici fisic e metabolisme === {{veire|Exercici fisic}} L'[[exercici fisic]] constituís un important regulator del metabolisme. En efièch, pendent l'esfòrç, la demanda energetica dels muscles [[Esqueleta|esqueletics]] aumenta considerablament, çò que necessita una mobilizacion e una oxidacion accelerada dels substrats energetics. Un exercici d'intensitat moderada a nauta estimula la [[glicolisi]], l'oxidacion dels acids grasses e la respiracion mitocondriala. A tèrme cort, melhora la sensibilitat a l'[[insulina]] dels [[muscle|muscles]] e dels teissuts adipós. A tèrme long, un entrainament fisic regular indutz d'adaptacions mai prigondas coma una aumentacion de la densitat [[Mitocondria|mitocondriala]] dins las [[cellula (biologia)|cellulas]] muscularas, un melhorament de la capacitat d'oxidacion dels [[lipid|lipids]], una aumentacion de la sintèsi e de l'estocatge del [[glicogèn]] muscular e un melhorament duradís de la sensibilitat a l'[[insulina]]. Aqueles efièches metabolics explican lo ròtle protector de l'exercici fisic contra lo [[Diabèta sucrat|diabèta de tipe 2]], l'[[obesitat]] e las [[malautiás cardiovascularas]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] Leandro Garcia, Matthew Pearce, Ali Abbas et al., « Non-occupational physical activity and risk of cardiovascular disease, cancer and mortality outcomes: a dose–response meta-analysis of large prospective studies », ''British Journal of Sports Medicine'', vol. 57, n° 15, 2023, pp. 979-989.</ref>. == Autres aspèctes == === Lo metabolisme dels microorganismes === Los [[microorganisme|microorganismes]] monocellulars ([[bacteria|bacterias]], [[Archea|arquèas]], [[levadura|levaduras]]...) presentan una extraordinària diversitat metabolica, fòrça superiora a la dels organismes multicellulars. De fach, se las vias centralas del metabolisme descrichas dins las seccions precedentas ([[glicolisi]], [[cicle de Krebs]], [[cadena respiratòria]]...) son largament conservadas, los microorganismes an desvolopat de vias metabolicas originas permetent d'utilizar de fonts d'[[energia]] e de [[carbòni]] fòrça divèrsas. Per exemple, de bacterias pòdon oxidar de compausats [[quimia inorganica|inorgarnics]] coma lo [[sofre]], l'[[amoniac]] o lo [[fèrre]] per obtenir d'energia<ref>[[anglés|'''(en)''']] M. Jetten, M. Strous, K. van de Pas-Schoonen, J. Schalk, U. van Dongen, A. van de Graaf, S. Logemann, G. Muyzer, M. van Loosdrecht e J. Kuenen, « The anaerobic oxidation of ammonium », ''FEMS Microbiol Rev.'', t. 22, n° 5, 1998, pp. 421-437.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] K. Weber, L. Achenbach e K. Coates, « Microorganisms pumping iron: anaerobic microbial iron oxidation and reduction », ''Nat. Rev. Microbiol.'', vol. 4, n° 10, 2006, pp. 752-756.</ref>. D'autres microorganismes pòdon créisser en l'abséncia totala d'[[oxigèn]] en utilizant d'acceptadors d'[[electron|electrons]] coma los [[nitrat|nitrats]], los [[sulfat|sulfats]] o lo [[dioxid de carbòni]] ([[respiracion anaeròbia]])<ref>[[francés|'''(fr)''']] Daniel Prieur, ''Les bactéries de l'extrême'', De Boeck Supérieur, 2014, pp. 20-23.</ref>. Aquela diversitat metabolica microbiana es a la basa de la descomposicion e del reciclatge de la [[matèria]] dins los [[ecosistèma|ecosistèmas]]. Presenta un interès considerable per las [[biotecnologia|biotecnologias]]. === Lo metabolisme de las plantas === {{veire|Fotosintèsi}} Lo metabolisme de las plantas presenta de particularitats importantas per raport a al metabolisme [[animalia|animal]]. En mai de las vias metabolicas centralas comunas a totes los [[eucariòta|eucariòtas]], los vegetals utilizan la [[fotosintèsi]] per captar l'energia [[Solelh|solara]] e de mecanismes especifics per fabricar de parets cellularas a basa de [[cellulòsa]] e de [[lignina]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Jack Farineau e Jean-François Morot-Gaudry, ''La photosynthèse ; Processus physiques, moléculaires et physiologiques'', Ed Quae, 2018, 460 p.</ref>. An tanben una granda capacitat de sintèsi de metabolits segondaris e lor metabolisme es caracterizat per d'escambis intenses entre los diferents tipes de plasts ([[cloroplast|cloroplasts]], [[amiloplast|amiloplasts]], [[cromoplast|cromoplasts]]...) o entre los diferents organs de la planta (fuèlhas, raices, granas..). === Lo metabolisme e lo vielhiment === Las relacions entre lo metabolisme e lo vielhiment son un domeni de recèrca plan actiu. La [[teoria radicalària del vielhiment]], prepausada per [[Denham Harman]] (1916-2014) dins los ans 1950, postula que lo vielhiment resulta de l'acumulacion de degalhs [[oxidaccion|oxidatius]] causants per los derivats reactius de l'[[oxigèn]] eissits de la respiracion mitocondriala<ref>[[anglés|'''(en)''']] D. Harman, « Aging: a theory based on free radical and radiation chemistry », ''Journal of Gerontology'', vol. 11, n° 3,‎ 1956, pp. 298–300.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] D. Harman, « A biologic clock: the mitochondria? », ''Journal of the American Geriatrics Society'', vol. 20, n° 4,‎ 1972, pp. 145–147.</ref>. Un regim ipocaloric, es a dire la reduccion de l'[[nutricion|apòrt alimentari]] sens [[malnutricion]], es una de las accions mai solidament associadas amb una aumentacion de la longevitat<ref>[[anglés|'''(en)''']] I. Afanassiev, « Signaling and Damaging Functions of Free Radicals in Aging-Free Radical Theory, Hormesis, and TOR », ''Aging And Disease'', vol. 1, n° 2,‎ 2010, pp. 75-88.</ref>. Aquò permetriá d'activar de vias metabolicas que regulan la responsa [[cellula (biologia)|cellulara]] a l'estrès metabolic e que favorizan los mecanismes de reparacion cellulars. Aquelas descobèrtas an dobèrt la via a la cèrca de [[molecula|moleculas]] capablas d'imitar los efièches metabolics d'un regim ipocaloric. === Las aplicacions biotecnologicas === {{veire|Biotecnologia}} La comprenença de las vias metabolicas dobrís de perspectivas nombrosas d'aplicacions [[biotecnologia|biotecnologicas]]. Mai d'una disciplina s'interèssa al subjècte. Aital, l'[[engenhariá]] metabolica estúdia las modificacions deliberadas de las vias metabolicas de microorganismes per optimizar per optimizar la produccion de moleculas d'interès industrial o medical ([[biocarburant|biocarburants]], acids organics, [[acid aminat|acids aminats]], [[vitamina|vitaminas]], [[antibiotic|antibiotics]], proteïnas recombinantas...). La [[biologia de sintèsi]] desvolopa aquel apròchi encara mai luènh per concebre e bastir de reaccions metabolicas entièrament novèlas, inexistentas dins la natura, per produire de moleculas dificilament obtenablas amb los metòdes quimics convencionals<ref>[[francés|'''(fr)''']] Philip Ball, « Vers une ingénierie des formes vivantes ? », ''Pour la science'', n° 550,‎ aost de 2023, pp. 34-42.</ref>. Aquelas cèrcas an ja conduch a de descobèrtas importantas, coma la produccion microbiana d'[[artemisinina]] o la mesa al ponch de microorganismes capables de desgradar de [[pollucion|polluents]]. == Annèxas == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Anabolisme]] * [[Biotecnologia]] * [[Cadena respiratòria]] * [[Catabolisme]] * [[Cicle de Krebs]] * [[Exercici fisic]] * [[Fotosintèsi]] * [[Glicolisi]] * [[Malautiá metabolica]] * [[Metabolisme de basa]] </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Bioquimia}} [[Categoria:Bioquimia]] [[Categoria:Metabolisme|*]] hro0gpf9frvqt8fprefy4srimosvt78 14 51824 2501741 2498056 2026-05-26T16:12:21Z NguoiDungKhongDinhDanh 45002 Anullacion de las modificacions de [[Special:Contributions/~2026-22990-04|~2026-22990-04]] ([[User talk:~2026-22990-04|Discussion]]) vèrs la darrièra version de [[User:Addbot|Addbot]] 1779301 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Units of area}} [[Categoria:Unitat de mecanica]] [[Categoria:Unitat de mesura]] [[Categoria:Aira]] ohwsb66aq25jua63uculjkbf4k1v2yz 0 65816 2501770 2485393 2026-05-27T05:47:51Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501770 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Bots | nom2 = ''Boutx'' | imatge = Boutx from the Mountains.jpg | descripcion = Bots despuish eras cimas. | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhères de Luishon]] ([[Canton de Sent Biat|Sent Biat]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | insee = 31085 | cp = 31160 e 31440 | cònsol = Fabien Mélazzini | mandat = [[2023]]-[[2026]] | gentilici = | latitud = 42.9186 | longitud = 0.7164 | alt mini = 560 | alt mej = | alt maxi = 1850 | ectaras = 2258 | km² = 47.28 |}} '''Bots''' (''Boutx'' en [[francés]]) qu'ei ua comuna [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]] (e de [[Coserans]]) administrada peth departament dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small> ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. Que's tròba dens era montanha a un trenteat de quilomètres de [[Sent Gaudenç]]. Que compta dab ua estacion d'esquí aperada en francés ''Le Mourtis''. ==[[Villa Nougués]]== Ua familha originària de Bots que fondè era vila de [[Villa Nougués]] ([[Província de Tucumán]], [[Argentina]]) qui la soa arquitectura b'ei inspirada d'aqueth vilatge de Comenge. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31085.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Bots | nord = [[Arguenòs]] <small>''per un quadripunt''</small> | nord-est = [[Senguanhet]] <br> [[Reculhèr]] | est = [[Portèth d'Aspèth]] | sud-est = [[Sent Lari (Arièja)|Sent Lari]] <br /><small>([[Arièja (departament)|Arièja]])</small> | sud = [[Hòs]] <br> [[Mèles]] | sud-ouest = [[Argut]] d'Avath | ouest = [[Les (Nauta Garona)|Les]] <small>comuna navèra de [[Sent Biat e Les]]</small> | nord-ouest = [[Vedins e Garraus]] }} ==Toponimia== ===Bots=== Era prononciacion a Argut qu'ei [buts]<ref name = jps>enquèsta JPS, octobre de 2025</ref>. </br> ''Bots'' qu'es citat ''Boca'' avant 979. Que seré una latinizacion damb jòc de mots, qui, segon [[Jean-Claude Dinguirard]], se representava en realitat ''Boce'', èra signe eth nom deth vilatge se prononciava dejà com ''votz'', eth resultat deth latin ''vox'' : [buts] <ref>Jean-Claude Dinguirard, ''Notes Aquitaines'', in Via Domitia n° 27, 1982, Toulouse, p. 69-70</ref> (o meilèu, ath sègle X, [bots]). [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e [[Ernèst Negre|Negre]], pr'amor deth ''-x'' finau, que cresèn ''Bots'' representava ''boish'' (latin ''buxus'') <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 103, a ''Bouix''</ref>{{,}}<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 22 884</ref>. ===Argut=== Era prononciacion a Argut (Devath) qu'ei [ar'gy<small>t</small>de'sys] <ref name = jps/>. A [[Gantiás]] (informatritz de lenga mei segura), [ar'gy<small>td</small>a'watʃ] e [ar'gy<small>t</small>de'sys] (e ar'gy<small>td</small>a'watʃ]) <ref name = alaric>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. </br> [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] qu'i postula ua rasic ''arg'' o un ligam damb [[Arguenòs]], deth nom latin de persona ''Arguenna'', ''Argynnus'', eth tot damb plan de dobtes; per eth, eth nom que demòra escur <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 27</ref>. ===''Coulédoux''=== A [[Gantiás]], era prononciacion qu'ei (o que seriá) [kule'dus] <ref name = alaric/>. </br> ''Coulédoux'' que seré un ''colat-orium'', com [[Coladèra]] un ''colat-aria'', damb eth sens de « canèth, conduit d'escorrement, filtre »; era justificacion qu'es que ''Coulédoux'' es sus un riu, coma Coladèra sus Garòna <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 216, a ''Couladère''</ref>. Qu'ei era grafia ? ===''Le Mourtis=== Eth sens, hornit a [[Argut]] Devath, qu'ei « clarèra (clar) d'avets » <ref name = jps/> ==Istòria== En 1974, '''Argut d'Amont''' (nom supausat) e ''Coulédoux'' (en francés) qu'estón annexats a Bots. Error deth site Cassini, qui escriu ''Coudeloux'' <ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=5452</ref>. Pendent eth Ancian Regime, Bots qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Jòrdi. Tanlèu 1790, Bots qu'èra deth [[canton de Sent Biat]]. ''Argut-Dessús'' (nom supausat) e ''Coulédoux'' (nom francés) que fusionèn damb Bots (fusion-associacion) per arrestat prefectorau deth 8 de julhet 1974 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 8 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. Pendent eth Ancian Regime, Argut-Dessús qu'èra ua comunautat dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Bertomiu. Tanlèu 1790, Argut-Dessús que vengó comuna deth [[canton de Sent Biat]]. Eth son n° INSEE qu'èra 31016 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 2 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. Pendent eth Ancian Regime, ''Coulédoux'' qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Conserans]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'èra Sent Loís, ara Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, ''Coulédoux'' que vengó comuna deth [[canton d'Aspèth]]. Ath moment dera fusion-associacion damb Bots, que passè deth canton d'Aspèth ath canton de Sent Biat <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 13 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. Eth son n° INSEE qu'èra 31154 <ref>https://www.insee.fr/fr/recherche?q=Coul%C3%A9doux&debut=0</ref> Ger de Bots qu'èra ua parròquia dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Bots, qu'èra Sent Bonaventura, ara Nòsta Dauna <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 19 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31085 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2023]] ? |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Fabien Mélazzini <ref>http://www.ladepeche.fr/elections/municipales/boutx,31085.html</ref> |Partit= |Qualitat= emplegat foncion publica }} {{Elegit |Debuta= [[1993]] |Fin= 2023 |Identitat= André Mélazzini|Partit= |Qualitat= retirat}} {{Elegit |Debuta= [[1961]] |Fin= 1993 |Identitat= Henri Dinguirard |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1946]] |Fin= 1961 |Identitat= Marceau Capéran |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1928]] |Fin= 1946 |Identitat= Jean-Marie Capéran |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1925]] |Fin= 1928 |Identitat= Jean Tuc |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1925]] |Fin= 1925 |Identitat= Victor Betbèze |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1908]] |Fin= 1925 |Identitat= Auguste Redonnet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1908 |Identitat= Jean-Pierre Nouguès |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1892]] |Fin= 1904 |Identitat= Auguste Redonnet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1878]] |Fin= 1892 |Identitat= Jacques Nouguès|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1876]] |Fin= 1878 |Identitat= Jean-Bernard Guiraud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1874]] |Fin= 1876 |Identitat= Bertrand Salles |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin= 1874 |Identitat= Jean Médan |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin= 1870 |Identitat= Bertrand Salles |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1865]] |Fin= 1870 |Identitat= Jean Rouges |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1855]] |Fin= 1865 |Identitat= Fabien Médan |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1849]] |Fin= 1855 |Identitat= Jean-Bernard Médan |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1846]] |Fin= 1849 |Identitat= Fabien Médan|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1844]] |Fin= 1846 |Identitat= Jean Rumèbe |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1844]] |Fin= 1844 |Identitat= Jean Puntos |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1843]] |Fin= 1844 |Identitat= Fabien Médan |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1837]] |Fin= 1843 |Identitat= Coumet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1831]] |Fin= 1837 |Identitat= Jean-Bernard Médan |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1826]] |Fin= 1831 |Identitat= Jean-Bernard Noguès |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1821]] |Fin= 1826 |Identitat= Jean Lahille Ribaut |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1817]] |Fin= 1821 |Identitat= Jean-Bernard Médan |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1816]] |Fin= 1817 |Identitat= César Ribaut |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1813]] |Fin= 1816 |Identitat= Jean Ribaut |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1808]] |Fin= 1813 |Identitat= Jean Médan |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1802]] |Fin= 1808 |Identitat=Louis Nouguès |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1795]] |Fin= |Identitat= Bernard Gérôme Claverie |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1793]] |Fin= 1795 |Identitat= Pierre Noguès <ref>http://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-boutx.html</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deth canton de [[Sent Biat]]; qu'es ara deth canton de [[Banhèras de Luishon|Banhères de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31085 |1793=778 |1800=293 |1806=880 |1821=935 |1831=928 |1836=946 |1841=897 |1846=965 |1851=965 |1856=897 |1861=958 |1866=932 |1872=890 |1876=860 |1881=904 |1886=839 |1891=795 |1896=752 |1901=692 |1906=666 |1911=632 |1921=565 |1926=543 |1931=503 |1936=383 |1946=378 |1954=328 |1962=250 |1968=251 |1975=304 |1982=362 |1990=324 |1999=259 |max=800 |cassini=5452 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|085}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|085}}/47.28) round 2}}}} ab/km². ===Demografia Argut d'Amont=== {{Demografia |insee=31016 |1793=295 |1800=307 |1806=376 |1821=429 |1831=480 |1836=487 |1841=504 |1846=470 |1851=506 |1856=442 |1861=469 |1866=456 |1872=502 |1876=495 |1881=393 |1886=410 |1891=321 |1896=334 |1901=299 |1906=262 |1911=266 |1921=170 |1926=157 |1931=151 |1936=148 |1946=128 |1954=81 |1962=75 |1968=56 |cassini=1237 }} ===Demografia ''Coulédoux'' (nom francés)=== {{Demografia |insee= 15023 |1793=664 |1800=246 |1806=608 |1821=645 |1831=804 |1836=771 |1841=742 |1846=818 |1851=729 |1856=765 |1861=738 |1866=731 |1872=690 |1876=650 |1881=628 |1886=592 |1891=565 |1896=521 |1901=495 |1906=431 |1911=392 |1921=280 |1926=258 |1931=224 |1936=200 |1946=156 |1954=104 |1962=74 |1968=39 |cassini=10478 }} * Eth n° INSEE qu'ei convencionau per rasons practicas. ==Lòcs e monuments== <gallery> Boutxdepuislacabanedel'Escalette.jpg|Bots vist despuish era cabana dera Escaleta. ÉgliseSaint-Georges.jpg|Glèisa Sent Jòrdi. Col_de_Mente_summit.jpg|Còth de ''Menté'' (en francés). Col_de_menté_départ_saint-beat.jpg Stèle_au_col_de_menté.JPG Argut-Dessus,_Village.JPG|Argut d'Amont despuish er oèst. Châlets_location_Station_de_ski_le_Mourtis_1.jpg|Era estacion d'esquí deth ''Mourtis'' (en francés) Photo_depuis_une_piste_rouge_de_la_station_en_février_2022.png|Sus ua pista roja. ChapelleNotreDameduLac.jpg|Capèra Nòsta Dauna deth Lac. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31085 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] olfq4usmarldvy7a0jxu05qx0htgk22 0 71898 2501757 2488908 2026-05-26T18:29:18Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501757 wikitext text/x-wiki {{omon|Portèth (omonimia)|Aspèth (omonimia)}} {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Portèth d'Aspèth | nom2 = ''Portet-d'Aspet'' | lògo = cap | imatge = Portet-d'Aspet.jpg | descripcion = Vista de Portèth d'Aspèth. | escut = | ist = {{Gasconha}} | parçan = [[Coserans]] | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31431 | cp = 31160 | cònsol = Alain Coll | mandat = [[2026]]-[[2032]] | latitud = 42.9414 | longitud = 0.8661 | alt mini = 680 | alt mej = 860 | alt maxi = 1574 | gentilici = ''porterais'' en [[francés]] | km² = 13.93 |}} '''Portèth d'Aspèth'''{{RepTopMP}} (''Portet-d'Aspet'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Coserans]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31431.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Portèth d'Aspèth | nòrd = [[Milhars]] | nòrd-èst = [[Herran]] | èst = [[Galèi]] <small>([[Arièja (departament)|Arièja]])</small> | sud-èst = | sud = [[Sent Lari (Arièja)|Sent Lari]] <small>([[Arièja (departament)|Arièja]])</small> | sud-oèst = [[Bots]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Reculhèr]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [pur'tɛtʃ] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Portèth'' que ven deth latin ''portus'' damb eth sufixe ''-ellum''; que s'ageish d'un pòrt de montanha <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 542-543, a ''2. Le Port''</ref>.</br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], eth nom que ven der occitan ''pòrt'', damb eth sufixe diminutiu ''-èl'' qui ei ''-èth'' en [[gascon]]. Eth nom que designa un petit còth. Eth nom deth vilatge que ven deth pòrt <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 25 395</ref>. ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Portèth d'Aspèth qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Conserans]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Líser. Tanlèu 1790, Portèth d'Aspèth qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 36 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31431 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2025]]|Fin= ([[2032]]) |Identitat= Alain Coll <ref>https://cagiregaronnesalat.fr/communes/portet-daspet/</ref> |Partit= |Qualitat= retirat d'obrèr}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin=9 de gèr de 2025 (mòrt en foncions) |Identitat=Roland Ousset |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[1989]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Dubuc|Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1989 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31431 |1793=612 |1800=778 |1806=810 |1821=915 |1831=881 |1836=975 |1841=1033 |1846=1044 |1851=1009 |1856=976 |1861=990 |1866=1012 |1872=1006 |1876=884 |1881=839 |1886=766 |1891=841 |1896=701 |1901=632 |1906=660 |1911=533 |1921=278 |1926=265 |1931=234 |1936=218 |1946=206 |1954=166 |1962=116 |1968=114 |1975=68 |1982=65 |1990=75 |1999=67 |cassini=27673 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|431}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|431}}/13.93) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== [[Imatge:Carrers_de_Portet-d'Aspet.jpg|thumb|300px|left|Carrèras de Portèth d'Aspèth]] ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31431 }} [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] [[Categoria:Comuna de Coserans]] pybx1cm98kh1yudqezghxkcjjxkb01u 0 81560 2501763 2496925 2026-05-26T23:56:09Z ~2026-31596-27 63712 2501763 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} [[Fichièr:The Silver Age (fresco by Pietro da Cortona).jpg|thumb|''L'Edat d'aur'' segon [[Pietro da Cortona]] (1640).]] L''''Edat d'aur''' (en [[grèc ancian]]: {{Grèc ancian|χρυσόν γένος}}; en [[latin]]: ''aurea aetas'' o ''Saturnia regna,'' «reialme de Saturna») es lo nom donat, dins la [[Grècia antica]] e dins [[Empèri Roman|monde roman]], al [[mite]] que definís lo periòde seguent la [[Creacion]] de l'òme e qu'es associat a l'innocéncia e la [[felicitat]], dins una mena d'allegoria de l'[[enfança]] de l'umanitat. Pels romans aquela edat èra tanben marcada per l'abséncia de temps (èra totjorn [[prima]]), aquel qu'endomatja e fa degenerar las causes. Per extension s'aplica lo tèrme "edat d'aur" als periòdes d'apogèu cultural de diferentas civilizacion. Es una de las [[edats de l'Òme]] segon [[Esiòde]]. Aquesta edat s'assimila a un estil de vida bucolic e pastoral (dins un luòc coma l'[[Arcadia (mitologia)|Arcadia]] mitologica), contat dins d'òbras de genres literaris coma l'[[egloga]], endacòm mai que dins la vila qu'es lo simbòl del pecat (aquela associacion ''camp-virtut'' contra ''urbs-vici'' es recurrenta tot lo long de l'istòria de la cultura); i aviá pauc d'òmes, que vivian sens necessitat de trabalhar perque èra l'abondància amb una egalitat perfèita (alara venguèt un dels objectius de las [[utopia]]s politicas). Concernissent la cultura judeocrestiana, l'edat d'aur ven l'estat del [[Paradís terrèstre]] d'Adam e Eva. Demòran los topics: los dos van nus (innocents, de fach es la set de coneissença que los mena a cometre lo [[pecat original]]), sofrisson pas de la dolor, tot lo monde es a sa portada e l'entorn es campèstre. L'''ibris'' o orgulh excessiu mena a la pèrda d'aqueles privilègis. De recits posteriors, coma los nordics que tractan de la ''gullaldr'', ressonan aquel mite qu'apareis dins fòrça òbres de ficcion. k0ly9ajjbqh5521h7mqu22xbinb6z4r 0 103346 2501772 2501737 2026-05-27T06:05:03Z Alaric 506 44932 2501772 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana |carta=oc | nom= Arbon | nom2=''Arbon'' | lògo= | imatge=cap | descripcion= | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | cp= 31160 | insee = 31012 | cònsol = Nicolas Riffet | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud= 0.747777777778 | latitud= 43.0013888889 | alt mini = 468 | alt mej= | alt maxi = 896 | km² = 4.47 }} '''Arbon'''{{RepTopMP}} (''Arbon'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]], situada dens eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 31012.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Arbon | nòrd = [[Isaut]] | nòrd-èst = | èst = | sud-èst = [[Jusèth d'Aisaut|Jusèth d'Isaut]] | sud = [[Casaunaus]] | sud-oèst = | oèst = [[Malavedia]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [ar'bun] (a [[Gantiás]] ?) <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Arbon'' que ven d'un nom gallic d'òme ''*Arbonus'', inatestat, d'après ''Arbacus'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 23</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Arbon'' que ven d'un nom germanic d'òme ''Arbo'' <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 14 326</ref>. </br> [[Xavier Delamarre]] qu'explica, ara seguida de Dauzat, ''Arbon'' per era proprietat d'''*Arbonos'', inatestat, ara derivacion neutra singulara (etime ''*Arbonon'') <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 55, 284 e 324</ref>. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Arbon qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Casaunaus]], qu'ei Sent Miquèu. Tanlèu 1790, Arbon qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 2 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31012 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Nicolas Riffet |Partit= |Qualitat= foncion publica }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2026 |Identitat= André Esparbès|Partit= |Qualitat= foncionari }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Théodore Encausse |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= abans [[1998]] |Fin= ? |Identitat= André Graille |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31012 |1793=173 |1800=177 |1806=171 |1821=183 |1831=309 |1836=309 |1841=349 |1846=359 |1851=379 |1856=363 |1861=311 |1866=356 |1872=309 |1876=320 |1881=314 |1886=321 |1891=315 |1896=300 |1901=288 |1906=265 |1911=244 |1921=202 |1926=193 |1931=162 |1936=154 |1946=147 |1954=122 |1962=115 |1968=94 |1975=98 |1982=78 |1990=67 |1999=76 |2005=67 |cassini=1058 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|012}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|012}}/4.47) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31012 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] a5mnhauji6kdqczt7cmed3cpi4d9p1t 0 103349 2501776 2485392 2026-05-27T06:11:06Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2501776 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana |carta=oc | nom2=''Argut-Dessous'' | nom=Argut | lògo= | imatge=31440 Argut-Dessous, France - panoramio.jpg | descripcion=Ua rota còsta eth vilatge. | escut= Blason ville fr Argut-Dessous (Haute-Garonne).svg | escais= | region ist = {{Lengadòc}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhères de Luishon]] ([[Canton de Sent Biat|Sent Biat]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | cp= 31440 | insee = 31015 | cònsol = Claude Jacquard | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = Argutois (en [[francés]]) | longitud= 0.718611111111 | latitud= 42.89 | alt mini = 513 | alt mej= | alt maxi = 1090 | km² = 2.70 }} '''Argut'''{{RepTopMP}} (''Argut-Dessous'' en [[francés]]) qu'es ua [[comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] istoricament, mès lingüisticament [[Gascon|gascoa]], situada laguens eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31015.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Argut | nord = [[Les (Nauta Garona)|Les]] | nord-est = | est = [[Bots]] | sud-est = [[Hòs]] | sud = | sud-ouest = | ouest = [[Arlòs]] | nord-ouest = [[Sent Biat]] <small>''per un quadripunt''</small> }} ==Toponimia== Eth nom que seré ''Argut d'Avath'' [a'watʃ] (per oposicion a Argut d'Amont){{refnec}}. A Argut, era prononciacion audida qu'ei [ar'gy<small>t</small>de'βat] e [ar'gy<small>t</small>de'sys] <ref>enquèsta Alaric, octobre de 2025</ref>. A [[Gantiás]] (informatritz de lenga mei segura), [ar'gy<small>td</small>a'watʃ] e [ar'gy<small>t</small>de'sys] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] que postula ua rasic ''arg-'' o un ligam damb [[Arguenòs]], deth nom latin de persona ''Arguenna'', ''Argynnus'', eth tot damb plan de dobtes; per eth, eth nom que demòra escur <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 27</ref>.</br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], eth nom que seré benlhèu eth gascon ''arregut'', participi passat d'arregue, « mete en bon òrde, sonhar ». Completat per ''en avath'' per oposicion a ''en amont'' <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 21 047</ref>. </br> ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Argut qu'èra dera diocèsi civila deth Petit Comenge, doncas dera província de [[Lengadòc]], dera generalitat de [[Tolosa]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Tolosa]]. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Laurenç. Tanlèu 1790, Argut qu'èra deth [[canton de Sent Biat]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 2 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31015 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta=mai de [[2020]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat=Claude Jacquard |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Sandra Sère |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= foncionària }} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Pierre Sère|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= abans ? [[1983]] |Fin= ? |Identitat=Jacky Sannier |Partit= [[PS]]|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= abans [[1981]] |Fin= 1983 |Identitat=Laure Redonnet |Partit=[[PCF]] |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Avant era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de [[Sent Biat]]; qu'es ara deth canton de [[Banhèras de Luishon|Banhères de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31015 |1793=291 |1800=253 |1806=372 |1821=246 |1831=506 |1836=479 |1841=451 |1846=521 |1851=521 |1856=425 |1861=359 |1866=397 |1872=356 |1876=394 |1881=282 |1886=253 |1891=250 |1896=241 |1901=206 |1906=182 |1911=221 |1921=128 |1926=117 |1931=123 |1936=100 |1946=63 |1954=62 |1962=54 |1968=54 |1975=55 |1982=45 |1990=41 |1999=33 |cassini=1236 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|015}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|015}}/2.7) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas de| insee = 31015 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] nrw9ep5ucfnzuxsqqr4d8f94ukq7kgw 0 103381 2501743 2488741 2026-05-26T16:36:51Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501743 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Cabanac e Casaus | nom2 = ''Cabanac-Cazaux'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31095 | cp = 31160 | cònsol = Gilles Favarel | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0341666667 | longitud = 0.74 | alt mini = 380 | alt mej = | alt maxi = 788 | km² = 3.81 |}} '''Cabanac e Casaus'''{{RepTopMP}} (''Cabanac-Cazaux'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascoa]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Hauta Garona]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 31095.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Cabanac e Casaus | nòrd = | nòrd-èst = [[Encausse]] | èst = | sud-èst = [[Aspèth]] <small>(''per un qüadripunt'')</small> | sud = [[Isaut]] | sud-oèst = | oèst = [[Paishons]] | nòrd-oèst = [[Regadas]] <small>(''sus 100 m'')</small> }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [kaba'nak, ka'zaws] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> '''Cabanac''' que ven benlhèu d'un cognomen galloroman ''*Capannus'', deth bas latin ''capanna'', « cabana », damb eth sufixe ''-acum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 127</ref>, latinizacion deth sufixe gallic ''-āco(n)''. Cabanac qu'èra donc benlhèu ua anciana grana proprietat antica qui aviá per mèste ''*Capannus''. [[Ernèst Negre|Negre]] que prepausa eth nom gallic ''Cavanus'' damb eth medish sufixe <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 3110</ref>. Entà autes lòcs, mès pas entà noms de tipe ''Cabanac'', [[Xavier Delamarre]] qu'utiliza eth nom gallic ''Cavānos'' <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 110</ref> (equivalent a ''Cavanus'' latinizat), mès entà [[Cabanac e Vilagrans|er omonime girondin]], Bénédicte Boyrie-Fénié qu'arrefusa ''Cavanus'', qui auriá miat, damb era fonetica gascona, a ''*Cauanac'' e se pronóncia, ara seguida de [[Jacques Boisgontier]], per eth nom comun ''capanna'', totjorn damb ''-ācon'', en motivant eth nom per un vilatge compausat d'ostaus modèstes <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes, Gironde'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 90</ref> Er argument hornit per era lana girondina que vau tanben per Comenge. Pr'aquò, damb ''-acum'', Miquèu Grosclaude que's limita aths noms de personas e que causeish eth nom latin d'òme ''Capannus'' <ref>Michel Grosclaude et Jean-François Le Nail, ''Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées intégrant les travaux de Jacques Boisgontier'', Conseil Général des Hautes-Pyrénées, 2000</ref>. ===Casaus=== Casaus qu'ei un vilatge qui èra ni parròpia ni comunautat pendent er Ancian Regime. Eth son nom que sèrv a evitar era omonimia damb autes ''Cabanac''. Eras honts que son per autes ''Casaus''. </br> ''Casaus'' que s'explica per eth latin ''casa'', « cabana -----> ostau rurau ----> proprietat » e sufixe ''-ale (m)'' (''-alis''). Que i a ua grana varietat semantica entà ''casau / casal'', a l'origina, tot çò ar entorn dera casa (tèrras...), puish meitaderia, claus, proprietat, òrt, castèth, cabana, ostau arroeinat. Eth nom qu'ei ath plurau <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 151, a ''Casabianca''</ref>{{,}}<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 24 325</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 217</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 222</ref>. </br> ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Cabanac qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'[[En Causse]], qu'ei Senta Catarina. Tanlèu 1790, Cabanac qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]. ''Cabanac'' que vengó oficiaument ''Cabanac-Cazaux'' per decret deu 22 de junh de 1921 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 9 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31095 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= heurèr de [[2017]] |Fin= [[2032]] |Identitat= Gilles Favarel |Partit= |Qualitat= president deth sindicat deras aigas de Jòb a Aspèth }} {{Elegit |Debuta= [[1994]] |Fin= heurèr de 2017 (demission) |Identitat= Jean-Pierre Brana |Partit=[[PS]] |Qualitat= conselhèr generau [[2001]]-[[2015]], president dera CC vielha (1996- deceme de 2016) }} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 1994 |Identitat= Henri Bares |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1983]] |Fin= 1989 |Identitat= Élie Baus |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1972]] |Fin= 1983 |Identitat= Pierre Campa |Partit= [[PCF]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1965]] |Fin= 1972 |Identitat= Jean Lormand |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= mai de [[1953]] |Fin= 1965 |Identitat=Pierre Florane |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1953 |Identitat=Jean Couadeau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1932]] |Fin= 1944 |Identitat= Élie Baus |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1932 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31095 |1793=102 |1800=176 |1806=172 |1821=144 |1831=189 |1836=224 |1841=214 |1846=211 |1851=224 |1856=216 |1861=200 |1866=173 |1872=178 |1876=140 |1881=176 |1886=161 |1891=160 |1896=143 |1901=141 |1906=129 |1911=140 |1921=130 |1926=133 |1931=124 |1936=106 |1946=100 |1954=92 |1962=82 |1968=74 |1975=87 |1982=94 |1990=106 |1999=108 |cassini=6466 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|095}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|095}}/3.81) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] 660a40mhrjqy46okz3mnsh9m76llt0t 0 103398 2501744 2488830 2026-05-26T16:41:38Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501744 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Casaunaus | nom2 = ''Cazaunous'' | imatge = Le_Job_vers_Cazaunous.JPG | descripcion = Pont sus Jòb (nom supausat) | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31131 | cp = 31160 | cònsol = Jean-Benoit Abadie | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 42.9867 | longitud = 0.7347 | alt mini = 474 | alt mej = | alt maxi = 920 | km² = 4.66 |}} '''Casaunaus'''{{RepTopMP}} (''Cazaunous'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31131.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Casaunaus | nòrd = [[Arbon (Nauta Garona)|Arbon]] | nòrd-èst = | èst = [[Jusèth d'Aisaut|Jusèth d'Isaut]] | sud-èst = | sud = [[Arguenòs]] | sud-oèst = [[Montcauv (Nauta Garona)|Montcauv]] | oèst = [[Sent Pèr d'Ardet]] | nòrd-oèst = [[Malavedia]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [kaza'naws] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. Era dissimilacion ''aw-aw'' > ''a-aw'' ei pas estonabla. </br> ''Casaus'' que s'explica per eth latin ''casa'', « cabana -----> ostau rurau ----> proprietat » e sufixe ''-ale (m)'' (''-alis''). Que i a ua grana varietat semantica entà ''casau / casal'', a l'origina, tot çò ar entorn dera casa (tèrras...), puish meitaderia, claus, proprietat, òrt, castèth, cabana, ostau arroeinat. Eth segond element qu'ei ''nau'', ath plurau <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 151, a ''Casabianca''</ref>{{,}}<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 24 329</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 217 e 218</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 222 e 223</ref>. </br> ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Casaunaus « ''Cazenous et Sainte-Anne'' » (a quina epòca ?) qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'ei Senta Margalida. Tanlèu 1790, Casaunaus qu'èra deth [[canton d'Aspèth]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 11 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ''Sainte-Anne des Ares'' qu'èra ua parròpia d'Ancian Regime, dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 2 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ''Ste-Anne'' (''Ste Anne des Arros'' sus era mapa de Cassini <ref>https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini cercar a ''31160 Cazaunous''</ref>) qu'ei ar oèst dera comuna e que guarda la sua glèisa (« capèra »). ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31131 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Benoit Abadie |Partit= shens |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Michel Esperte|Partit= divèrs dreta |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat=}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'es ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31131 |1793=283 |1800=255 |1806=267 |1821=337 |1831=361 |1836=417 |1841=443 |1846=472 |1851=430 |1856=408 |1861=382 |1866=367 |1872=369 |1876=336 |1881=329 |1886=320 |1891=271 |1896=229 |1901=216 |1906=230 |1911=212 |1921=163 |1926=173 |1931=165 |1936=126 |1946=98 |1954=85 |1962=74 |1968=58 |1975=42 |1982=46 |1990=47 |1999=47 |2005=61 |cassini=1932 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|131}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|131}}/4.66) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] idupstz1kek8pgenj79290ekwkiz0ak 0 103404 2501760 2488941 2026-05-26T18:54:48Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501760 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Shenh Dessús | nom2 = ''Chein-Dessus'' | imatge = Chein-Dessus.JPG | descripcion = Shen Dessús. | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31140 | cp = 31160 | cònsol = Lucie Sentenac | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 0.885 | latitud = 43.02 | alt mini = 378 | alt mej = | alt maxi = 1353 | km² = 12.69 }} '''Shenh Dessús'''{{RepTopMP}} (''Chein-Dessus'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31140.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Shenh Dessús | nòrd = | nòrd-èst = [[Montastruc de Salias|Montastruc de Saliás]] | èst = | sud-èst = [[Arbast|Arbàs]] | sud = [[Herran]] | sud-oèst = [[Milhars]] | oèst = [[Aspèth]] | nòrd-oèst = [[Estadens]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [ʃen] a [[Arrueda|Roeda]] e a [[Gantiás]] <ref>enquèsta Alaric, 2025-2026</ref>. I a un Shenh Devath dens era comuna de Montastruc de Saliás. </br> ''Shenh'' qu'ei atestat ''Exennio'' ath sègle XIVau. Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], eth nom qu'ei escur <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 184</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Shenh'' que ven deth gascon ''eschén'', ''eschém'' (diccionari Palay), « artemisa, eishent » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 23 010</ref>. Era explicacion qu'ei mausegura. Que i a benlhèu un sufixe ''-*ennu-'' estudiat en [[Bearn]] per [[Miquèu Grosclaude]] e sovent (mès pas totjamai) associat a un nom de persona <ref>Michel Grosclaude, ''Dictionnaire toponymique des communes du Béarn'', Escòla Gaston Febus, 1991, p. 380-383. </ref>. </br> ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Shenh Dessús qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Lanas, comuna de [[Montastruc de Salias]], qu'ei Sent Martin. Tanlèu 1790, Shenh Dessús qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 12 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. NB. Shenh Devath, a un km au nòrd de Shenh Dessús, qu'ei en era comuna de [[Montastruc de Salias]]. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31140 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Lucie Sentenac |Partit= |Qualitat= foncion publica }} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat= Michel Rouch|Partit= |Qualitat= obrèr }} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat=Francine Ilarregui-Croix|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat= Michel Rouch|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Fernand Fontas |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31140 |1793=495 |1800=251 |1806=548 |1821=514 |1831=1131 |1836=1145 |1841=1129 |1846=1112 |1851=1146 |1856=1030 |1861=965 |1866=952 |1872=878 |1876=882 |1881=798 |1886=801 |1891=711 |1896=679 |1901=605 |1906=578 |1911=562 |1921=451 |1926=423 |1931=503 |1936=411 |1946=372 |1954=327 |1962=266 |1968=239 |1975=213 |1982=209 |1990=200 |1999=184 |cassini=9080 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|140}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|140}}/12.69) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== [[imatge:Panneau_col_de_Larrieu.jpg|thumb|300px|left|Plancarta còth de l'Arrieu]] ==Personalitats ligadas damb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31140 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] axp4ydtkjb0lsq1l3uvmdoet5uao86m 0 103414 2501746 2488742 2026-05-26T17:09:40Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501746 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Coreth | nom2 = ''Couret'' | imatge = Photo_de_Couret.jpg | descripcion = | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31155 | cp = 31160 | cònsol = Jean-Luc Ajas | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0511 | longitud = 0.82 | alt mej = | alt mini = 370 | alt maxi = 602 | km² = 4.34 |}} '''Coreth'''{{RepTopMP}} (''Couret'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. == Geografia == {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 31155.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Coreth | nòrd = [[Gantiás]] | nòrd-èst = | èst = | sud-èst = | sud = [[Estadens]] | sud-oèst = | oèst = [[Soeish]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Era prononciacion a [[Arrueda|Roeda]] qu'ei [ku'rɛt] e a [[Gantiás]] qu'ei [ku'rɛtʃ] <ref>enquèsta Alaric, 2025-2026</ref>, çò qui correspón ara grafia ''Corèth''. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], [[Ernèst Negre|Negre]], eth nom que ven deth gascon ''couret'', « petit còth » (diccionari Palay) e tanben « petita sèrra » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 220</ref>{{,}}<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 21 267</ref>. [[Simin Palai]], p. 275, qu'escriu ''courét'' e que horneish un aute sens : « passatge sarrat ». Que i a cèrtas un petit còth ar oèst (còth de [[Soeish]]), mès Corèth (sufixe ''-ellum'' de segur) qu'ei dens ua depression meilèu estreta enter duas linhas de turons. </br> Eths Féniés que citan tanben ''Corèth'', derivat deth latin ''collem'', « còth » » <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 199</ref>. </br> Astor que supausa ''Corèth'' ei un diminutiu de ''cort'' <ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 268</ref>. ===Escaig=== Qu'a conservat era grafia occitana en -g (mès qui representa benlhèu ''ish''). Que designa un escapolon o ua petita quantitat ajustada a ua chifra redonda (diccionari catalan). Qu'ei sovent un nom de persona estrictament de Comenge <ref>https://www.filae.com/nom-de-famille/Escaig.html</ref>. == Istòria == Pendent eth Ancian Regime, Coreth, « ''Couret e Escaich'' » qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Soeish]], qu'ei Sent Martin. Tanlèu 1790, Coreth qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 13 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ''Escatch'' (''Escaig'' sus era mapa d'Estat-major) qu'ei ar sud dera comuna. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 31155 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Luc Ajas |Partit= |Qualitat= retirat}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= 2026 |Identitat= Corinne Ortet|Partit= |Qualitat= agricultritz }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Jean-Marie Ispa |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= abans [[1988]] |Fin= ? |Identitat=Dominique Milan |Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. == Demografia == {{Demografia |insee= 31155 |1793=285 |1800=156 |1806=230 |1821=260 |1831=419 |1836=479 |1841=470 |1846=412 |1851=405 |1856=358 |1861=355 |1866=360 |1872=329 |1876=326 |1881=358 |1886=338 |1891=331 |1896=268 |1901=263 |1906=230 |1911=232 |1921=166 |1926=162 |1931=149 |1936=160 |1946=142 |1954=136 |1962=115 |1968=140 |1975=131 |1982=208 |1990=211 |1999=195 |cassini=10686 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|155}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|155}}/4.34) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31155}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] 6obopumir00fihnom654s3x7ywx88k9 0 103418 2501745 2488730 2026-05-26T16:58:46Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501745 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Encausse | nom2 = ''Encausse-les-Thermes'' | imatge = Encausse-les-Thermes vue 2.JPG | descripcion = Vista d'Encausse | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31167 | cp = 31160 | cònsol = Jean-Louis Pradère | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0492 | longitud = 0.7408 | alt mini = 356 | alt mej = | alt maxi = 690 | km² = 8.15 |}} '''Encausse''' <ref>Patrici Pojada, ''Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus'', ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 55</ref>{{,}}<ref>http://bdtopoc.org/?city_selected=Encausse-les-Thermes</ref>{{,}}<ref>https://web.archive.org/web/20170919200819/http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/</ref> o eventualament '''En Causse''' <ref>https://web.archive.org/web/20190827124201/https://toponimiaoc.webs.com/31garonanauta.htm</ref> (''Encausse-les-Thermes'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31167.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Encausse | nòrd = [[Miramont de Comenge]] | nòrd-èst = [[Riucasèr]], </br> [[Eth Espitau]] | èst = [[Soeish]] | sud-èst = [[Aspèth]] | sud = [[Isaut]] <small>(''per un qüadripunt'')</small> | sud-oèst = [[Cabanac e Casaus]] | oèst = [[Regadas]] | nòrd-oèst = [[Aspret e eth Sarrat]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [en'kawsɔ] a [[Martras de Ribèra]]. A [[Gantiás]] eth nom deths poblants qu'ei, çò sembla, [enkaw'ses] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref> A verificar sus era [[Julian Sacasa|enquista Sacasa]] quan serà disponibla.</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Encausse'' qu'ei format deth latin ''in'', « dens » e deth preceltic ''causse'', « terrenh peirós » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 262</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Encausse'' que ven benlhèu der occitan ''en'' « dens, a » e de ''causso'', ''cauço'', variacion atestada de ''canso'', « arrengada de ceps de vinha, entre autas culturas ». Eth sens qu'ei « arrengada d'ostaus long d'ua rota » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume III, n° 26 407</ref>. ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Encausse qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'ei Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Encausse qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]. Oficiaument, ''Encausse'' qu'estó tornat nommar ''Encausse-les-Thermes'' per decret deu 22 de junh de 1921 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 14 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31167 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Louis Pradère |Partit= |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta=mai de [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat=Marie-Laure Pellan-Déoux |Partit= shens |Qualitat= conservatritz de musèu}} {{Elegit |Debuta= 4 de mai de [[2018]] |Fin= 2020 |Identitat= Jean-Louis Pradère |Partit= |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= 17 de març de [[2008]] |Fin=4 de mai de 2018 |Identitat= Joël Aviragnet|Partit=[[PS]] |Qualitat= deputat de julhet de 2014 a julhet de 2015 (relevaire de [[Carole Delga]]), de junh de 2017 a deceme de 2017 (annulacion Conselh Constitucionau) e despuish març de 2018 (eleccion navèra) }} {{Elegit |Debuta= 19 de març de [[1989]] |Fin= 2008 |Identitat=Jean-Louis Labat |Partit= PS |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 19 de mai de [[1945]] |Fin= 1989 |Identitat=Pierre Sost |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1945 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31167 |1793=499 |1800=477 |1806=479 |1821=577 |1831=636 |1836=674 |1841=652 |1846=643 |1851=654 |1856=594 |1861=549 |1866=595 |1872=591 |1876=564 |1881=586 |1886=540 |1891=524 |1896=523 |1901=531 |1906=536 |1911=520 |1921=508 |1926=520 |1931=535 |1936=534 |1946=536 |1954=435 |1962=420 |1968=546 |1975=548 |1982=523 |1990=560 |1999=591 |cassini=12614 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|167}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|167}}/8.15) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Encausse-les-Thermes_07.jpg|Frescas de Nicolas Greschny realizadas sus er estanguet deths tèrmes. Pronomade(s)_-_Centre_national_des_arts_de_la_rue_-_Encausse-les-Thermes_-_Entrée.JPG|Entrada ders ancians tèrmes, adara Pronomade. Encausse-les-Thermes_02.jpg|Glèisa Nòsta Dòna dera Assompcion. Encausse-les-Thermes_05.jpg|Hont d'aiga bevedera escultada en pèira. Encausse-les-Thermes_04.jpg|Senta Germana. Encausse-les-Thermes_11.jpg|Er ostau de comuna. Église_d'Encausse-les-Thermes.jpg|Glèisa pendent un concèrt liric. Église_d'Encausse-les-Thermes_2.jpg|Idem. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31167 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] obmvrmltsl4f9s7kihd8sbqxl825kvd 0 103422 2501747 2488743 2026-05-26T17:14:28Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501747 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Estadens | nom2= ''Estadens'' | imatge= Estadens vue générale.JPG | descripcion= entrada d'Estadens | lògo = cap | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31174 | cp = 31160 | cònsol = Robert Martin | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= .847222222222222 | latitud= 43.0361 | alt mini = 396 | alt mej = | alt maxi = 805 | km² = 17.47 }} '''Estadens'''{{RepTopMP}} (''Estadens'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31174.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Estadens | nòrd = [[Gantiás]] | nòrd-èst = [[Arrueda|Roeda]] | èst = [[Montastruc de Salias|Montastruc de Saliás]] | sud-èst = [[Shenh Dessús]] | sud = [[Aspèth]] | sud-oèst = | oèst = [[Soeish]] | nòrd-oèst = [[Coreth|Corèth]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [esta'dens] a [[Gantiás]] ([ke baw en'ta sta'dens]) <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> Eth nom qu'es atestat : ''Estadens, sive Mayschos'' (ath mièi deth sègle XVI) <ref>Émile Connac, ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 2, p. 1104, cercar sus Gallica</ref>. Era prononciacion a [[Arrueda|Roeda]] qu'ei confòrma ara grafia <ref>enquèsta JPS, octobre de 2025</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], Astor, eth nom que ven deth nom germanic d'òme ''Stad-'', damb eth sufixe ''-ingos'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 273</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 983</ref>; [[Ernèst Negre|Negre]] que latiniza eth nom de persona en ''Stadius''<ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 13 717</ref>. </br> Non cau considerar era proposicion deth Féniés, ''Asto'', qui mia a ''*Astens'', ''*Estens''<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 182</ref>. ===Pujòus=== Qu'ei un diminutiu de ''poi, pueg'' ath plurau, damb eth sufixe vengut d'''-eolum'' > ''-olum''. Eth vilatge qu'ei enter petits turons. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Estadens qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Micolau. Tanlèu 1790, Estadens qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 15 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. Era parròpia d'Ancian Regime de ''Pujos'' (probablament ''Pujòus'' [py'ʒɔs]) qu'èra dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'Estadens, qu'ei Sent Pau <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 37 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. Pujòus qu'ei ath oèst d'Estadens. Qu'ei un vilatge important sus la RD 5b énter [[Tolosa]] e [[Aspèth]] (per [[Montsaunèrs]]), mès era glèisa de Sent Pau e eth cementèri que son separadas deth vilatge prèp de la rota, provedit d'ua capèra. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31174 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Robert Martin|Partit= [[PS]] |Qualitat= foncionari, puish retirat }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Jean Campet |Partit= |Qualitat= president deth SIVOM dera région de Saliás deth Salat (2000-2008) }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'es ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31174 |1793=1059 |1800=1072 |1806=1242 |1821=1259 |1831=1402 |1836=1349 |1841=1483 |1846=1486 |1851=1507 |1856=1419 |1861=1392 |1866=1428 |1872=1405 |1876=1380 |1881=1400 |1886=1398 |1891=1369 |1896=1243 |1901=1304 |1906=1318 |1911=1317 |1921=1103 |1926=1116 |1931=784 |1936=692 |1946=576 |1954=524 |1962=478 |1968=426 |1975=390 |1982=303 |1990=425 |1999=425 |2004=468 |cassini=13106 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|174}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|174}}/17.47) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Estadens_-_Eglise_de_Pujos.jpg|Glèisa de Pujòus. Panneau_col_de_Larrieu.jpg|Plancarta Còth de L'Arriu sus era RD 34. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31174 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] il6nt9tql37vlvsrued802j5lp0adzy 0 103429 2501750 2488811 2026-05-26T17:27:20Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501750 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Hogaron | nom2= ''Fougaron'' | imatge=Fougaron.jpg | descripcion=Vista de Hogaron, despuish la rota d'Herran. | lògo=cap | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31191 | cp = 31160 | cònsol = Jean-Pierre Escaig | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 0.9322 | latitud= 42.9878 | alt mini = 473 | alt mej = | alt maxi = 1416 | km² = 9.14 }} '''Hogaron'''{{RepTopMP}} (''Fougaron'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31191.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Hogaron | nòrd = [[Montastruc de Salias|Montastruc de Saliás]] | nòrd-èst = | èst = [[Urau]] | sud-èst = | sud = [[Busanh]] <small>([[Arièja (departament)|Arièja]])</small> | sud-oèst = [[Sent Joanh deth Castilhonés]] <small>([[Arièja (departament)|Arièja]])</small> | oèst = [[Herran]] | nòrd-oèst = [[Arbast|Arbàs]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [huga'run] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Hogaron'' que poderé representar er ancian occitan ''fogairon'', « larèr, lar » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 299</ref>, mès eth nom non s'explica topograficament. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Hogaron'' que ven probablament deth gascon ''heugà'' [''heugar''], ''haugà'' [''haugar''], « heuguèra », damb eth sufixe diminutiu ''-on'', donc « petita heuguèra, petit heugar » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 23 181</ref>. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Hogaron qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'[[Arbast|Arbàs]], qu'èra Nòsta Dauna, ara Sent Bertran. Tanlèu 1790, Hogaron qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]. Hogaron que perdó era seccion d'[[Herran]], erigida en comuna per decret deu 19 de junh de 1871 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 16 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31191 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[1990]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Pierre Escaig |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= agent tecnic puish retirat, president deth SIVOM dera region de Saliás deth Salat (2008-2014)}} {{Elegit |Debuta= abans [[1981]] |Fin= ? |Identitat= François Rouzier |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31191 |1793=614 |1800=452 |1806=787 |1821=841 |1831=1077 |1836=1013 |1841=933 |1846=974 |1851=1090 |1856=938 |1861=983 |1866=555 |1872=542 |1876=528 |1881=465 |1886=442 |1891=461 |1896=448 |1901=413 |1906=407 |1911=409 |1921=323 |1926=247 |1931=218 |1936=196 |1946=155 |1954=114 |1962=108 |1968=93 |1975=73 |1982=85 |1990=62 |1999=73 |cassini=14448 |senscomptesdobles=1962}} * Herran qu'ei comptat a part despuish 1866. * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|191}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|191}}/9.14) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== [[Imatge:Fougaron_église.jpg|thumb|300px|right|Interior dera glèisa St Bertran]]. ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31191 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] 4ad6yzzhyaaniusau4eqmrqivqnyg61 0 103439 2501748 2488768 2026-05-26T17:19:30Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501748 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Gantiás | nom2= Ganties | imatge=L'église_Saint-Sébastien_à_Ganties_(Haute-Garonne).JPG | descripcion= Era glèisa Sent Sebastian, damb era sua absida romanica e un campanèr penon. | lògo= | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31208 | cp = 31160 | cònsol = Jeannine Rey | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 0.8319 | latitud= 43.0656 | alt mini = 355 | alt mej = | alt maxi = 501 | km² = 12.03 }} '''Gantiás'''{{RepTopMP}} (''Ganties'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31208.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Gantiás | nòrd = | nòrd-èst = [[Montespan (Nauta Garona)|Montespan]] | èst = [[Arrueda|Roeda]] | sud-èst = | sud = [[Estadens]] | sud-oèst = [[Coreth|Corèth]] | oèst = [[Soeish]] | nòrd-oèst = [[Puntís d'Inard]] }} ==Toponimia== [[Imatge:Pano-of-Ganties-Haute-Garonne-France-from-balcony.jpg|thumb|500px|center|Panorama de Gantiás]] Era prononciacion qu'ei [gan'tjɔs] a [[Arrueda|Roeda]] e a Gantiás <ref>enquèsta Alaric, 2025-2026</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], eth nom qu'ei escur; eth radicau que poderé estar eth de [[Gant]] (''*gant-ina'') <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 310</ref>. En realitat Gant que ven de [[Gant (Flandra)]]. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Gantiás'' que ven benlèu deth nom d'òme ''Cantinius'', tractat com ''*Cantinus'' + ''-as'', damb tombada de ''-n-'' intervocalica <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 10 459</ref>. ==Istòria== Pendent l'Ancian Regime, Gantiás qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Sebastian. Tanlèu 1790, Gantiás qu'èra deth [[canton d'Aspèth]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 18 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31208 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin=([[2032]]) |Identitat= Jeannine Rey |Partit=shens |Qualitat= retirada de las entrepresas publicas}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Henri Dispagne|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat=Jean-Pierre Durrieu |Partit=[[PS]] |Qualitat= director IME}} {{Elegit |Debuta=març de [[1989]] |Fin= 1995 |Identitat= Fernand Cerciat |Partit=PS |Qualitat= foncionari DDE }} {{Elegit |Debuta= [[1969]] |Fin= 1989 |Identitat=Jean Puntos |Partit=PS |Qualitat= comerçant }} {{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1969 |Identitat= Robert Cerciat|Partit=[[SFIO]] |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= [[1917]] |Fin= 1944 |Identitat=Jean-Louis Trombe |Partit= |Qualitat= director establiment termau de Gantiás }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1917 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31208 |1793=614 |1800=696 |1806=459 |1821=513 |1831=615 |1836=616 |1841=702 |1846=705 |1851=676 |1856=662 |1861=608 |1866=624 |1872=610 |1876=605 |1881=605 |1886=569 |1891=550 |1896=512 |1901=542 |1906=602 |1911=612 |1921=449 |1926=354 |1931=353 |1936=342 |1946=335 |1954=306 |1962=309 |1968=271 |1975=252 |1982=255 |1990=247 |1999=244 |cassini=15181 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|208}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|208}}/12.03) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== * [[Sosterran dera Hontau]] ==Personalitats ligadas damb la comuna== * [[Joan Loís Dencausse de Gantias]], oficièr de cavaleria, ancian guarda deu còs deu rei d'Espanha [[Carles IV d'Espanha|Carles IV]], qu'ei vadut a Gantias en 1743. ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31208 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] mwi08nbufttoujrfupk21prwo64fbmg 0 103449 2501749 2488790 2026-05-26T17:23:46Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501749 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Herran | nom2= ''Herran'' | imatge= Herran.jpg | descripcion= Partida èst deth vilatge. | lògo= cap | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31236 | cp = 31160 | cònsol = Nathalie Augustin-Rouch | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 0.9147 | latitud= 42.9733 | alt mini = 520 | alt mej = | alt maxi = 1574 | km² = 15.37 }} '''Herran'''{{RepTopMP}} (''Herran'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31236.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Herran | nòrd = [[Arbast|Arbàs]] | nòrd-èst = [[Hogaron]] | èst = | sud-èst = [[Sent Joanh deth Castilhonés]] <small>([[Arièja (departament)|Arièja]])</small> | sud = [[Galèi]] <small>([[Arièja (departament)|Arièja]])</small> | sud-oèst = [[Portèth d'Aspèth]] | oèst = [[Milhars]] | nòrd-oèst = [[Shenh Dessús]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [her'ran] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> ''Herran'' que representa eth petit nom <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 286</ref>, latinizat en ''Ferrandus'' per [[Ernèst Negre|Negre]] <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 10 964</ref>. ==Istòria== Herran qu'estó destacat de [[Hogaron]] per decret deu 19 de junh de 1871. Eth vocable dera glèisa, deu sègle XIX, qu'ei Nòsta Dauna <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 20 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. Com [[Hogaron]], Herran qu'èra eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31236 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Nathalie Augustin-Rouch |Partit= shens |Qualitat= foncion publica }} {{Elegit |Debuta= [[2006]] |Fin= 2014 |Identitat= Marcel Fauresse |Partit= Ensemble redressons la France-RLF |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2006 |Identitat= Serge Ribet |Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31236 |1866=453 |1872=453 |1876=444 |1881=417 |1886=416 |1891=408 |1896=360 |1901=367 |1906=374 |1911=405 |1921=215 |1926=204 |1931=192 |1936=166 |1946=162 |1954=115 |1962=112 |1968=90 |1975=94 |1982=106 |1990=71 |1999=81 |cassini=17056 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|236}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|236}}/15.37) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31236 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] jgq7jgoqzi9onzgtgpbh5co1oxvl9n3 0 103452 2501751 2488818 2026-05-26T17:33:16Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501751 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Isaut | nom2 = ''Izaut-de-l'Hôtel'' | imatge = Izaut-de-l'Hôtel - Northeast exposure.jpg | descripcion = Isaut vist deth nòrd-oèst. | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31241 | cp = 31160 | cònsol = Christophe Duffaut | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 0.7547 | latitud = 43.0175 | alt mej = | alt mini = 397 | alt maxi = 800 | km² = 9.68 |}} '''Isaut''' <ref>https://web.archive.org/web/20190827124201/https://toponimiaoc.webs.com/31garonanauta.htm</ref> o '''Aisaut''' [i'zaw(t)] <ref>Patrici Pojada, ''Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus'', ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 57</ref> (''Izaut-de-l'Hôtel'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31241.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Isaut | nòrd = [[Cabanac e Casaus]] | nòrd-èst = [[Encausse]] <small>(''per un qüadripunt'')</small> | èst = [[Aspèth]] | sud-èst = [[Senguanhet]] | sud = [[Jusèth d'Aisaut|Jusèth d'Isaut]] | sud-oèst = [[Arbon (Nauta Garona)|Arbon]] | oèst = [[Malavedia]] | nòrd-oèst = [[Paishons]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [i'zawt] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Isaut'' que ven deth prelatin ''*is'', « aiga » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 364</ref>, e ? [[Ernèst Negre|Negre]], Astor, eths Féniés non diden arren. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Isaut qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'èra Senta Magdalena (ara, Nòsta Dauna deth Mont Carmèl). Tanlèu 1790, Isaut qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 21 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ''Girosp'' (nom francés, benlèu Giròsp) qu'èra ua parròquia d'Ancian Regime dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'Isaut, qu'èra Sent Pau, ara Sent Prejet <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 19 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31241 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Christophe Duffaut |Partit= shens |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat= François Moura |Partit=[[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Georges Encausse |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31241 |1793=645 |1800=596 |1806=581 |1821=635 |1831=900 |1836=931 |1841=890 |1846=890 |1851=890 |1856=865 |1861=849 |1866=840 |1872=690 |1876=760 |1881=771 |1886=744 |1891=706 |1896=613 |1901=533 |1906=530 |1911=566 |1921=399 |1926=383 |1931=382 |1936=401 |1946=365 |1954=324 |1962=351 |1968=288 |1975=309 |1982=332 |1990=320 |1999=306 |2004=329 |cassini=9560 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|241}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|241}}/9.68) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Izaut-de-l'Hôtel - le Job.jpg|Eth riu ''Job'' (nom francés). Izaut-de-l'Hôtel - Église Notre-Dame-du-Mont-Carmel.jpg|Glèisa Nòsta Dòna deth Mont Carmèl. Izaut-de-l'Hôtel - Ruines d'un château féodal.jpg|Arroeinas deth castèth feodau. Izaut-de-l'Hôtel - La mairie.jpg|La maison comuna. Izaut-de-l'Hôtel - Monument aux Morts.jpg|Eth monument aths Morts. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31241 }} [[Categoria:Comuna d'Occitània]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] qfy42dbhcjqfgfya5momluziuirqwgl 0 103454 2501753 2488833 2026-05-26T17:39:58Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501753 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Jusèth d'Aisaut | nom2 = ''Juzet-d'Izaut'' | imatge = St_Germerius_church_in_Juzet-d'Izaut_(7).jpg | descripcion = Era glèisa Sent Germèr | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31245 | cp = 31160 | cònsol = Max Chanet | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 0.76 | latitud = 42.9783 | alt mini = 466 | alt mej = | alt maxi = 1908 | km² = 15.74 |}} '''Jusèth d'Aisaut'''{{RepTopMP}} (''Juzet-d'Izaut'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31245.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Jusèth d'Isaut | nòrd = [[Isaut]] | nòrd-èst = | èst = [[Senguanhet]] | sud-èst = | sud = | sud-oèst = [[Arguenòs]] | oèst = [[Casaunaus]] | nòrd-oèst = [[Arbon (Nauta Garona)|Arbon]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [ʒy'zɛtʃ] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Judèth'' que poderé estar un derivat de « l'ancian provençau » ''jus'', « situat en baish », mès la prononciacion actuala, ''judètch'' [per [[Judèth de Luishon]]], que hè dificultat <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 372</ref>. Dauzat non sabèva que dens ua grana partida deth gascon, [-z-] ei vengut ''-d-''. </br> Astor que's contenta de díser, shens precisar eth sufixe [''-ellus'' de segur], que ''Juzet'' ei un derivat de ''jus''. ''Jus'' qu'ei un crosament entre eth latin ''deorsum'', « en baish, en devath », e eth resultat ''sus'' de ''sursum'', « sus » <ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 738-739</ref>. ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Jusèth d'Aisaut qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Germèr. Tanlèu 1790, Jusèth d'Aisaut qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 19 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31245 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Max Chanet |Partit= |Qualitat= quadre deth privat }} {{Elegit |Debuta=març de [[2008]] |Fin= 2026 |Identitat= Dominique Ponticaccia|Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= retirat der ensenhament }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Pierre Redonnet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'es ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31245 |1793=572 |1800=508 |1806=712 |1821=757 |1831=903 |1836=940 |1841=902 |1846=959 |1851=871 |1856=856 |1861=731 |1866=784 |1872=776 |1876=790 |1881=715 |1886=638 |1891=600 |1896=560 |1901=530 |1906=504 |1911=404 |1921=371 |1926=371 |1931=284 |1936=277 |1946=292 |1954=255 |1962=188 |1968=222 |1975=248 |1982=229 |1990=202 |1999=193 |cassini=18091 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|245}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|245}}/15.74) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] ra0hukfdllj1hb4ncrye3i1kkqes3sk 0 103499 2501774 2501678 2026-05-27T06:09:21Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2501774 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Maseras de Salat | nom2 = ''Mazères-sur-Salat'' | imatge = Mazères-sur-Salat - Rue Marcel Loubens - 20130628 (1).jpg | descripcion = Era carrèra Marcel Loubens, damb ua 4 CV Renault | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Lengadòc}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhères de Luishon]] ([[Canton de Salias de Salat|Saliás deth Salat]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31336 | cp = 31260 | cònsol = Albert Cigagna | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.1341666667 | longitud = 0.974166666667 | alt mini = 265 | alt mej = | alt maxi = 375 | km² = 6.68 |}} '''Maseras de Salat'''{{RepTopMP}} (''Mazères-sur-Salat'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] de [[Comenge]], mès linguisticament [[Gascon|gascoa]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31336.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Maseras de Salat | nòrd = [[Ròcahòrt de Garona]] | nòrd-èst = | èst = [[Cassanha (Comenge)|Cassanha]] | sud-èst = | sud = [[Salias de Salat|Saliás deth Salat]] | sud-oèst = [[Montsaunèrs]] | oèst = [[Sent Martòri]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [ma'zerɔ] a [[Arrueda|Roeda]] (shens ''-s'' finala), [ma'zɛrɔs] a [[Bosin|Bodin]] (informator qui sembla ajustar ''-s'' finala aths toponimes), [ma'zɛrɔ] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, octobre de 2025 e mai de 2026</ref>. Eth lòc qu'es atestat ''Maseres'' en 960 <ref name = connac>Émile Connac, ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 3, p. 1803, cercar sus Gallica</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Masèras'' que ven deth latin ''maceriae'', « arroeinas, qui datan dera epòca romana » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 456</ref>. Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Maseras'' qu'ei eth plurau deth gascon ''masera'', « » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume III, n° 25 855</ref>. </br> Segon Astor, eth latin ''maceria'' que designava ara origina eth mur de pèiras secas, puish que prengó eth de « mur de barradura »; d'aquí, prengó eths sens opausats de « arroeinas, aclapadís » e d' « ostau ». Totis aqueths sens que pòden valer en toponimia <ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 488</ref>. </br> Segon les Féniés, ''maseras'' que significa « murs de pèiras secas, arroeinas » <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 224</ref>. ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Maseras, ''Mazères o Mazerette'', qu'èra dera diocèsi civila deth Petit-Comenge, doncas dera província de [[Lengadòc]], dera generalitat de [[Tolosa]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Tolosa]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Montsaunèrs]], qu'ei Sent Cristau. Tanlèu 1790, Maseras qu'èra deth [[canton de Salias de Salat|canton de Salias]]. Era comuna que prengó eth nom oficiau de ''Mazères-sur-Salat'' per decret deth 18 de junh de 1958 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 29 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>, pr'aquò dejà popularizat abans com ''Mazères-du-Salat'' <ref name = connac/>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31336 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= seteme de [[2023]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Albert Cigagna |Partit= |Qualitat= retirat, ancian internacionau de rugbí }} {{Elegit |Debuta= junh de [[2023]] |Fin=seteme de 2023|Identitat=Manuel Alcaïde |Partit= [[PCF]] |Qualitat= retirat}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin=16 de junh de [[2023]] (mòrt en foncions)|Identitat= Jean-Claude Dougnac |Partit= [[PCF]]|Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Pierre Castéras|Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1977]] |Fin= 2001 |Identitat= Jean-Louis Idiart |Partit= PS |Qualitat= deputat (1993-2012)}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1977 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de [[Salias de Salat]]; qu'es ara deth canton de [[Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31336 |1793=304 |1800=280 |1806=340 |1821=387 |1831=410 |1836=447 |1841=442 |1846=460 |1851=441 |1856=398 |1861=399 |1866=448 |1872=484 |1876=544 |1881=730 |1886=691 |1891=737 |1896=802 |1901=895 |1906=923 |1911=877 |1921=780 |1926=791 |1931=809 |1936=826 |1946=721 |1954=773 |1962=721 |1968=770 |1975=660 |1982=642 |1990=590 |1999=584 |cassini=21513 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|336}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|336}}/6.68) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Mazères-sur-Salat_-_Rue_du_Vieux_Ruisseau_-_20151102_(1).jpg Mazères-sur-Salat_-_Chapelle_Sainte-Matrone_-_20220908_(1).jpg|Capèra Senta ''Matrone'' (Mairona ?) Mazères-sur-Salat_-_Place_des_Raisins_Secs_-_20220908_(1).jpg|Anciana e navèra panisseria. Mazères-sur-Salat_-_Café_des_Sports_-_20220908_(1).jpg| Anciana papeteria Rizla+ vista despuish eth Cafè deths Espòrts. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas de| insee = 31336}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] 88wtu96cu1junj2zci1s79ixg8dnwbd 0 103502 2501754 2488852 2026-05-26T18:12:45Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501754 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom =Milhars | nom2= ''Milhas'' | imatge=Village de Milhas.jpg | descripcion= Milhars | lògo= cap | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31342 | cp = 31160 | cònsol = Patrick Capelli | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 0.8081 | latitud= 42.9886 | alt mini = 466 | alt mej = | alt maxi = 1608 | km² = 19.68 }} '''Milhars'''{{RepTopMP}} (''Milhas'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31342.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Milhars | nòrd = [[Aspèth]] | nòrd-èst = [[Shenh Dessús]] | èst = [[Herran]] | sud-èst = [[Portèth d'Aspèth]] | sud = [[Reculhèr]] | sud-oèst = | oèst = [[Senguanhet]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [mi'jas] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing que hèn deths ''Milhars'' o ''Millars'' eth resultat deth latin ''milliarium'', « pèira miliara »<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 457</ref>. </br> Eth resultat de ''Milliarium'' que seré ''*Milhièr''. ''Milhars'' que veng meilèu deth latin ''miliares'', « camp de milh, lòc on cultivan eth milh, non pas eth milh modèrne o milhòc, vengut d'America, mes eth milh menut » <ref>Joan Coromines, Onomasticon Cataloniae, vol V, p. 273, legir en linha [https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=26320]</ref>. [[Ernèst Negre|Negre]], e Astor que's contentan de hornir eth sens de « camp de milh menut, ath plurau » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 24 588</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 497</ref>. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Milhars qu'èra ua parroquia dera comunautat d'[[Aspèth]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Senguanhet, qu'ei Sent Helitz. Era comuna de Milhars e Reculhèr qu'estó destacada d'Aspèth per ordenança deu 22 de març de 1835. [[Reculhèr]] qu'estó destacat d'aquera comuna per arrestat prefectorau deth 26 d'abriu de 1870 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 29, 38 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31342 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Patrick Capelli |Partit= |Qualitat= retirat de quadre }} {{Elegit |Debuta= [[2000]] |Fin= 2020 |Identitat= Alain Rumèbe |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2000 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31342 |1836=1687 |1841=1702 |1846=1740 |1851=1793 |1856=1717 |1861=1583 |1866=928 |1872=917 |1876=860 |1881=801 |1886=825 |1891=789 |1896=686 |1901=771 |1906=764 |1911=604 |1921=510 |1926=362 |1931=339 |1936=324 |1946=261 |1954=235 |1962=219 |1968=175 |1975=171 |1982=160 |1990=158 |1999=140 |cassini=22496 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|342}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|342}}/19.68) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb la comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31342 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] odyotv0pgr3raqlq94t2cucbwjukq3r 0 103505 2501755 2488906 2026-05-26T18:19:42Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501755 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Montcauv | nom2 = ''Moncaup'' | imatge = Col-des-Ares-3.jpg | descripcion = | lògo = cap | escut = | ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | cp = 31160 | insee = 31348 | cònsol = Sandrine Dalle | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 42.9788888889 | longitud = 0.707222222222 | alt mini = 508 | alt mej = | alt maxi = 1788 | km² = 7.14 |}} '''Montcauv'''{{RepTopMP}} (''Moncaup'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31348.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Montcauv | nòrd = [[Casaunaus]] | nòrd-èst = | èst = [[Arguenòs]] | sud-èst = | sud = [[Vedins e Garraus]] | sud-oèst = [[Frontinhan de Comenge]] <small>(''per un qüadripunt'')</small>, [[Fronsac (Nauta Garona)|Fronçac]], [[Shaum]] <small>(''per un qüadripunt'')</small> | oèst = [[Antishan de Frontinhas]] | nòrd-oèst = [[Sent Pèr d'Ardet]] }} ==Toponimia== Eras fòrmas ancianas son ''Monscalvits'' (lectura pas segura), shens data, ''Monscalvus'' [benlèu era medisha atestacion], ''Montecalvo'' en 945 <ref>Émile Connac, ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 3, p. 1846 e 1855, cercar sus Gallica</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Montcauv'' qu'ei format deth latin ''mons'' [''montem''] « mont » e ''calvus'', « cappelat » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 472, a ''Mons'', p. 465</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], Astor, ''Montcauv'' qu'ei format de ''mont'' e de ''cauv'', « cappelat » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 21 781</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 511</ref>. ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Montcauv qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'[[Arguenòs]], qu'ei Sent Laurenç. Tanlèu 1790, Montcauv qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 30 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 31348 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Sandrine Dalle |Partit= |Qualitat= agricultritz }} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat=Daniel Weissberg |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat= Jean-Pierre Lacasia|Partit= divèrs dreta |Qualitat= retirat}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Jean-Marie Dulac |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat=}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31348 |1793=152 |1800=146 |1806=196 |1821=248 |1831=264 |1836=280 |1841=293 |1846=315 |1851=311 |1856=326 |1861=344 |1866=351 |1872=318 |1876=308 |1881=301 |1886=302 |1891=294 |1896=282 |1901=259 |1906=253 |1911=233 |1921=187 |1926=160 |1931=140 |1936=136 |1946=112 |1954=96 |1962=78 |1968=66 |1975=39 |1982=38 |1990=33 |1999=26 |2005=31 |cassini=22813 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|348}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|348}}/7.14) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] == Ligams extèrnes == == Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] 1cwd2zuneo6vgtmxgydkgprczbwk8hb 2501756 2501755 2026-05-26T18:21:14Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2501756 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Montcauv | nom2 = ''Moncaup'' | imatge = Col-des-Ares-3.jpg | descripcion = | lògo = cap | escut = | ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | cp = 31160 | insee = 31348 | cònsol = Sandrine Dalle | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 42.9788888889 | longitud = 0.707222222222 | alt mini = 508 | alt mej = | alt maxi = 1788 | km² = 7.14 |}} '''Montcauv'''{{RepTopMP}} (''Moncaup'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31348.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Montcauv | nòrd = [[Casaunaus]] | nòrd-èst = | èst = [[Arguenòs]] | sud-èst = | sud = [[Vedins e Garraus]] | sud-oèst = [[Frontinhan de Comenge]] <small>(''per un qüadripunt'')</small>, [[Fronsac (Nauta Garona)|Fronçac]], [[Shaum]] <small>(''per un qüadripunt'')</small> | oèst = [[Antishan de Frontinhas]] | nòrd-oèst = [[Sent Pèr d'Ardet]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [mun'kaw] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> Eras fòrmas ancianas son ''Monscalvits'' (lectura pas segura), shens data, ''Monscalvus'' [benlèu era medisha atestacion], ''Montecalvo'' en 945 <ref>Émile Connac, ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 3, p. 1846 e 1855, cercar sus Gallica</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Montcauv'' qu'ei format deth latin ''mons'' [''montem''] « mont » e ''calvus'', « cappelat » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 472, a ''Mons'', p. 465</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], Astor, ''Montcauv'' qu'ei format de ''mont'' e de ''cauv'', « cappelat » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 21 781</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 511</ref>. ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Montcauv qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'[[Arguenòs]], qu'ei Sent Laurenç. Tanlèu 1790, Montcauv qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 30 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 31348 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Sandrine Dalle |Partit= |Qualitat= agricultritz }} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat=Daniel Weissberg |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat= Jean-Pierre Lacasia|Partit= divèrs dreta |Qualitat= retirat}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Jean-Marie Dulac |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat=}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31348 |1793=152 |1800=146 |1806=196 |1821=248 |1831=264 |1836=280 |1841=293 |1846=315 |1851=311 |1856=326 |1861=344 |1866=351 |1872=318 |1876=308 |1881=301 |1886=302 |1891=294 |1896=282 |1901=259 |1906=253 |1911=233 |1921=187 |1926=160 |1931=140 |1936=136 |1946=112 |1954=96 |1962=78 |1968=66 |1975=39 |1982=38 |1990=33 |1999=26 |2005=31 |cassini=22813 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|348}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|348}}/7.14) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] == Ligams extèrnes == == Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] l9fs2pu21iv61bzxcy28le4pcupjf7n 0 103531 2501775 2483952 2026-05-27T06:10:04Z Alaric 506 44932 2501775 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Paishons | nom2 = ''Payssous'' | imatge = Payssous_01.jpg | descripcion = Centre de Paishons damb un cèdre | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | insee = 31408 | cp = 31510 | cònsol = Jacques Renaud | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | latitud = 43.035 | longitud = 0.7133 | alt mej = | alt mini = 388 | alt maxi = 790 | km² = 4.08 |}} '''Paishons'''{{RepTopMP}}(''Payssous'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 31408.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Paishons | nòrd = [[Regadas]] | nòrd-èst = | èst = [[Cabanac e Casaus]] | sud-èst = [[Isaut]] | sud = [[Malavedia]] | sud-oèst = | oèst = [[Sauvatèrra de Comenge]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Era prononciacion que seriá [paj'sus] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Paishons'' que correspón ar ancian provençau ''pais'' « pastenc, paisheder », damb eth sufixe ''-osum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 521</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Paishons'' qu'ei l'equivalent de l'occitan ''paissou'', « pastura, pastenc, paisheder », ath plurau <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 24 401</ref>. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Paishons qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Regadas]], qu'ei Sent Jacme. Tanlèu 1790, Paishons qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] per càmbiament de [[caplòc]]. Era comuna qu'es absenta dera nomenclatura deth an X <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 35 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31408 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta=[[2020]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat=Jacques Renaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2013]] <ref>[https://www.ladepeche.fr/article/2013/01/24/1543656-payssous-jacques-renaud-cede-son-fauteuil-de-maire-a-pascal-milesi.html]</ref> |Fin= [[2020]] |Identitat= Pascal Milesi |Partit= divèrs dreta |Qualitat= quadre superior }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] ? |Fin= [[2013]] |Identitat= Jacques Renaud|Partit= [[UMP]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31408 |1793=301 |1800=306 |1806=316 |1821=389 |1831=417 |1836=422 |1841=412 |1846=421 |1851=405 |1856=376 |1861=360 |1866=315 |1872=318 |1876=295 |1881=303 |1886=276 |1891=271 |1896=274 |1901=227 |1906=215 |1911=212 |1921=191 |1926=175 |1931=199 |1936=181 |1946=166 |1954=152 |1962=178 |1968=156 |1975=138 |1982=108 |1990=88 |1999=80 |cassini=26053 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|408}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|408}}/4.08) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Payssous_03.jpg|Er ostau de comuna. Payssous_04.jpg|Era glèisa Sent Jacme. Payssous_02.jpg Payssous_05.jpg|Sacrat Còr. Payssous_06.jpg|Panèu qui indica era hont e era capèra Sent Grapasi. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb la comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31408 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] qiyi5dnrhgqjkk2un7x5no81u0hq6cv 0 103544 2501758 2488937 2026-05-26T18:37:22Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501758 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Reculhèr | nom2 = ''Razecueillé'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31447 | cp = 31160 | cònsol = Jean-Pierre Barrère | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 42.9692 | longitud = 0.7986 | alt mej = | alt mini = 516 | alt maxi = 1538 | km² = 6.50 |}} '''Reculhèr'''{{RepTopMP}} (''Razecueillé'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 31447.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Reculhèr | nòrd = | nòrd-èst = [[Milhars]] | èst = | sud-èst = [[Portèth d'Aspèth]] | sud = [[Bots]] | sud-oèst = | oèst = [[Senguanhet]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [,razeky'jɛ] (o mei o mensh [,razəky'jɛ]) a [[Senguanhet]]. Eth nom qu'ei pauc coneishut, quitament eneth canton d'Aspèth. <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. </br> Ni [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ni [[Ernèst Negre|Negre]], ni Astor, nimei eths Féniés non disen arren de Reculhèr. ==Istòria== Reculhèr qu'estó destacat de [[Milhars]] (eth-medish destacat d'Aspèth per ordenança deth 22 de març de 1835) per arrestat prefectorau deu 26 d'abriu de 1870. Era glèisa de Sent Miquèu de Reculhèr qu'estó erigida en annèxa de [[Milhars]] per arrestat prefectorau deu 12 de junh de 1810 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 38 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. Aspèth qu'èra ua comuna dera eleccion e dera [[diocèsi de Comenge]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 2 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref> e Reculhèr qu'ei donc ua comuna comengesa per duas rasons. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31447 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Pierre Barrère |Partit= |Qualitat= retirat de quadre }} {{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Jean-Claude Cros |Partit= shens |Qualitat= retirat d'agricultor }} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 2014 |Identitat= Marie-Thérèse César |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1977]] |Fin= 1989 |Identitat= Laurent Raoul |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1977 |Identitat=Raymond Raoul |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1944 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31447 |1866=675 |1872=614 |1876=600 |1881=562 |1886=505 |1891=534 |1896=546 |1901=515 |1906=519 |1911=505 |1921=341 |1926=306 |1931=270 |1936=235 |1946=110 |1954=102 |1962=85 |1968=69 |1975=66 |1982=64 |1990=36 |1999=37 |max=675 |cassini=28709 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|447}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|447}}/6.5) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== == Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] 4ized1a8kk9insp6tiuf8wl5y6fbubs 0 103578 2501771 2501728 2026-05-27T05:57:52Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2501771 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Saleish | nom2= Saleich | imatge= Chapelle_de_Vallates.jpg | descripcion= Era capèra de ''Vallates'' (nom francés) | lògo = | escut = | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhères de Luishon]] ([[Canton de Salias de Salat|Saliás]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31521 | cp = 31260 | cònsol = Gilles Junquet | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud= 0.971111111111 | latitud= 43.0263888889 | alt mini = 326 | alt mej = | alt maxi = 1166 | km² = 14.29 }} '''Saleish'''{{RepTopMP}} (''Saleich'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31521.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Saleish | nòrd = [[Hins (Nauta Garona)|Hins]] | nòrd-èst = [[Castanheda (Nauta Garona)|Castanheda]] | èst = [[Mauvedin de Prat]] <small>([[Arièja (departament)|Arièja]])</small> | sud-èst = [[Hranccasau|Francasau]] | sud = | sud-oèst = [[Urau]] | oèst = [[Castèthviague]] | nòrd-oèst = [[Montgalhard de Saliás]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [sa'leʃ] a [[Arrueda|Roeda]], [sa'lɛʃ] a [[Gantiás]] (pas tan segur pr'amor d'era distància) <ref>contributor Alaric, 2025-2026</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Saleish'' que representa ''*Salisium (fundum)'', deth nom galloroman d'òme ''*Salisius'' (inatestat), derivat de ''Salius'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 639, a ''Saléchan''</ref>. ''Salissius'' qu'ei atestat, justament en Comenge (escrit ''Salisius'', qu'ei atau...) <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de personnes celtiques dans l'Épigraphie classique'', ed. Errance, 2007, p. 158</ref>. Dens un aute obratge, [[Xavier Delamarre]] qu'accèpta eth nom celtic ''Salisius'', basa de ''Saleish'', eretèr de ''Salision'' <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 227, 305 e 363</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], seguit d'Astor, ''Saleish'' que ven de ''saletz'', atestat en Roergue, « sauce (arbe) », deth latin ''salicem'' <ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 23 546</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 722</ref>. Mès foneticament ''Saletz'' ei pas ''Saleish'' : com hèn ? ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Saleish qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Pèr. Tanlèu 1790, Saleish qu'èra deth [[canton de Salias de Salat|canton de Saliás]]. Era comuna que perdó era seccion d'[[Urau]] qui vengó comuna per arrestat prefectorau deth 7 d'abriu de 1870 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 46 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31521 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Gilles Junquet |Partit= |Qualitat= retirat de quadre}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat= Jean Cante|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Olivier Chaubet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= Henri Junquet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= René Duprat |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton de Salias de Salat|canton de Saliás]]; qu'es ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31521 |1793=1174 |1800=1172 |1806=1153 |1821=1362 |1831=1439 |1836=1578 |1841=1517 |1846=1621 |1851=1562 |1856=1473 |1861=1348 |1866=885 |1872=773 |1876=724 |1881=711 |1886=717 |1891=671 |1896=680 |1901=676 |1906=622 |1911=585 |1921=529 |1926=530 |1931=502 |1936=487 |1946=436 |1954=374 |1962=398 |1968=382 |1975=342 |1982=316 |1990=357 |1999=361 |cassini=35192 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|521}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|521}}/14.29) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31521 }} [[Categoria:Comuna de Gasconha]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] fgwn71torcmbz630uzfdsugt1kvuqkf 0 103593 2501759 2488938 2026-05-26T18:43:06Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501759 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Senguanhet | nom2= ''Sengouagnet'' | imatge= Sengouagnet vue 1.JPG | descripcion= | lògo= cap | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31544 | cp = 31160 | cònsol = Sylvain Junqua | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud= 0.7897 | latitud= 42.9875 | alt mini = 467 | alt mej = | alt maxi = 1908 | km² = 18.60 }} '''Senguanhet'''{{RepTopMP}} (''Sengouagnet'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31544.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Senguanhet | nòrd = [[Aspèth]] | nòrd-èst = [[Milhars]] | èst = [[Reculhèr]] | sud-èst = | sud = [[Bots]] | sud-oèst = [[Arguenòs]] | oèst = [[Jusèth d'Aisaut|Jusèth d'Isaut]] | nòrd-oèst = [[Isaut]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [sengwa'ɲet] a [[Gantiás]] e [sengwa'ɲɛtʃ] localament <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> Segon [[Joan Coromines]], citat per Miquèu Grosclaude, eth nom de ''Senguanhet'' que's poiriá explicar per un aquitan ''*zingen'' aparentat ath [[basco]] meridionau ''zingo'', « prigondor, hons » e ''zintur'', « gòrja » <ref name = migr>Michel Grosclaude, ''Dictionnaire toponymique des communes du Béarn'', Escòla Gaston Febus, 1991, p. 290</ref>. </br> Ni [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ni [[Ernèst Negre|Negre]], ni Astor, nimei eths Féniés non disen arren de Senguanhet. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Senguanhet qu'èra dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Miquèu. Senguanhet qu'estó destacat d'[[Aspèth]] per ordenança deu 22 de març de 1835, atau com per [[Milhars]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 48 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31544 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2010]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Sylvain Junqua |Partit= |Qualitat= emplegat foncion publica }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2010 |Identitat= Jean-Pierre Sanchez |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Gilbert Gambart |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31544 |1836=1459 |1841=1576 |1846=1594 |1851=1545 |1856=1444 |1861=1427 |1866=1357 |1872=1234 |1876=1177 |1881=1146 |1886=983 |1891=1060 |1896=982 |1901=991 |1906=890 |1911=829 |1921=708 |1926=520 |1931=517 |1936=373 |1946=318 |1954=279 |1962=277 |1968=223 |1975=213 |1982=215 |1990=236 |1999=220 |2005=221 |cassini=35981 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|544}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|544}}/18.6) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== [[Imatge:Sengouagnet_05.jpg|thumb|center|300px|Paisatge a l'entorn deu vilatge]] <gallery> Sengouagnet_06.jpg Sengouagnet_01.jpg|Oratòri Nòstra Dòna d'Esplans. Sengouagnet_03.jpg </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31544 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] ejbhfn861hce990tdvkifcta0agos7q 0 103597 2501762 2488957 2026-05-26T22:17:22Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501762 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Soeish | nom2= Soueich | imatge=Entrée dans Soueich.JPG | descripcion= Entrada a Soeish | lògo = cap | escut = | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31550 | cp = 31160 | cònsol = Brigitte Ségard | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud= 0.780833333333 | latitud= 43.0483333333 | alt mini = 360 | alt mej = | alt maxi = 700 | km² = 11.33 }} '''Soeish'''{{RepTopMP}} (''Soueich'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31550.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Soeish | nòrd = [[Puntís d'Inard]] | nòrd-èst = [[Gantiás]] | èst = [[Coreth|Corèth]] | sud-èst = [[Estadens]] | sud = [[Aspèth]] | sud-oèst = | oèst = [[Encausse]] | nòrd-oèst = [[Eth Espitau]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [swɛʃ] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. Que carriá mèi de testimoniatges oraus, per exemple entà eth timbre de ''e''. </br> Las fòrmas ancianas son ''Sues'' en 1256, ''Sueysium'' en 1293, ''Suexium'' en 1387, ''Sueys'' en 1446 <ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 23 851</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], qui non coneishèva eras fòrmas ancianas, ''Soeish'' que ven deth latin ''suillum'', « de pòrc », qui designa probablament un jaç deth pòrc-sanglar o ua clòta hangosa <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 662</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Soeish'' que ven probablament der occitan ''eissuch'', « terrenh sec », damb era atraccion deth gascon ''essoejà'', « tirar era suja, essojar, dessuejar », comprés com ''eth soesh'' <ref name = erne/> ! ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Soeish qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'ei Senta Aralha (fòrma supausada de ''Sancta Eulalia''). Tanlèu 1790, Soeish qu'èra deth [[canton d'Aspèth]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 48 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31550 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Brigitte Ségard |Partit= |Qualitat= presidenta dera associacion deths còssols de Hauta Garona (2024-)}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= André Rimailho|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1974 |Identitat= Jean Lassère |Partit= SFIO |Qualitat= deputat }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1945 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31550 |1793=1050 |1800=1384 |1806=904 |1821=972 |1831=978 |1836=1046 |1841=1059 |1846=1084 |1851=1109 |1856=1003 |1861=1002 |1866=930 |1872=895 |1876=855 |1881=783 |1886=738 |1891=721 |1896=650 |1901=650 |1906=655 |1911=644 |1921=568 |1926=569 |1931=548 |1936=546 |1946=497 |1954=522 |1962=521 |1968=539 |1975=483 |1982=467 |1990=502 |1999=501 |2005=516 |cassini=36644 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|550}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|550}}/11.33) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Mairie_de_Soueich.JPG|Er ostau de comuna. Monument_Jean_Lassere_à_Soueich.JPG|Monument Jean Lassere. Eglise_de_Soueich.JPG|Era glèisa Clocher_de_l'église_de_Soueich.JPG Soueich_vue_1.JPG|Vista generala. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb la comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31550 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] pg8v2q2itiae8bdj4di0zs2730ps2em 2501773 2501762 2026-05-27T06:06:14Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2501773 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Soeish | nom2= Soueich | imatge=Entrée dans Soueich.JPG | descripcion= Entrada a Soeish | lògo = cap | escut = | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton d'Aspèth|Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] | insee = 31550 | cp = 31160 | cònsol = Brigitte Ségard | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud= 0.780833333333 | latitud= 43.0483333333 | alt mini = 360 | alt mej = | alt maxi = 700 | km² = 11.33 }} '''Soeish'''{{RepTopMP}} (''Soueich'' en [[francés]]) qu'ei ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31550.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Soeish | nòrd = [[Puntís d'Inard]] | nòrd-èst = [[Gantiás]] | èst = [[Coreth|Corèth]] | sud-èst = [[Estadens]] | sud = [[Aspèth]] | sud-oèst = | oèst = [[Encausse]] | nòrd-oèst = [[Eth Espitau]] }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [swɛʃ] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. Que carriá mèi de testimoniatges oraus, per exemple entà eth timbre de ''e''. </br> Las fòrmas ancianas son ''Sues'' en 1256, ''Sueysium'' en 1293, ''Suexium'' en 1387, ''Sueys'' en 1446 <ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 23 851</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], qui non coneishèva eras fòrmas ancianas, ''Soeish'' que ven deth latin ''suillum'', « de pòrc », qui designa probablament un jaç deth pòrc-sanglar o ua clòta hangosa <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 662</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Soeish'' que ven probablament der occitan ''eissuch'', « terrenh sec », damb era atraccion deth gascon ''essoejà'', « tirar era suja, essojar, dessuejar », comprés com ''eth soesh'' <ref name = erne/> ! ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Soeish qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'ei Senta Aralha (fòrma supausada de ''Sancta Eulalia''). Tanlèu 1790, Soeish qu'èra deth [[canton d'Aspèth]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 48 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31550 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Brigitte Ségard |Partit= |Qualitat= presidenta dera associacion deths còssols de Hauta Garona (2024-)}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= André Rimailho|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1974 |Identitat= Jean Lassère |Partit= SFIO |Qualitat= deputat }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1945 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31550 |1793=1050 |1800=1384 |1806=904 |1821=972 |1831=978 |1836=1046 |1841=1059 |1846=1084 |1851=1109 |1856=1003 |1861=1002 |1866=930 |1872=895 |1876=855 |1881=783 |1886=738 |1891=721 |1896=650 |1901=650 |1906=655 |1911=644 |1921=568 |1926=569 |1931=548 |1936=546 |1946=497 |1954=522 |1962=521 |1968=539 |1975=483 |1982=467 |1990=502 |1999=501 |2005=516 |cassini=36644 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|550}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|550}}/11.33) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Mairie_de_Soueich.JPG|Er ostau de comuna. Monument_Jean_Lassere_à_Soueich.JPG|Monument Jean Lassere. Eglise_de_Soueich.JPG|Era glèisa Clocher_de_l'église_de_Soueich.JPG Soueich_vue_1.JPG|Vista generala. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb la comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31550 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] qmim8v07qkmpns9hb5h1a0jqf01rpoe 14 200991 2501740 2498057 2026-05-26T16:12:11Z NguoiDungKhongDinhDanh 45002 Blanking 2501740 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 201255 2501761 2026-05-26T20:34:46Z Jfblanc 104 Creacion de la pagina amb « {{Infobox Identitat |tematica= |carta=oc }} L’'''Union Bordèu Begla''' es un club professional de rugbi de XV creat en 2006 per l’adunada de l’[[Estadi Bordalés (rugbi de XV)|Estadi Bordalés]] e deu Club Atletic de Begla. Comença en Pro D2 puish, en 2011, accedeish au Top 14. Finalista deu Top 14 en 2024 e 2025, l’UBB pèrd los dus còps contra l’[[Estadi Tolosenc]]. Per venciva, se guanha la Copa d'Euròpa ''“Champions Cup”'' en 2025 (cont... » 2501761 wikitext text/x-wiki {{Infobox Identitat |tematica= |carta=oc }} L’'''Union Bordèu Begla''' es un club professional de rugbi de XV creat en 2006 per l’adunada de l’[[Estadi Bordalés (rugbi de XV)|Estadi Bordalés]] e deu Club Atletic de Begla. Comença en Pro D2 puish, en 2011, accedeish au Top 14. Finalista deu Top 14 en 2024 e 2025, l’UBB pèrd los dus còps contra l’[[Estadi Tolosenc]]. Per venciva, se guanha la Copa d'Euròpa ''“Champions Cup”'' en 2025 (contra los anglés de Northampton) e 2026 (contra los irlandés deu Leinster). f4toyhwtmzlnpkznlbyscv34mk9nory