Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 380 2501784 2057214 2026-05-27T22:30:27Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Ana Belén]] 2501784 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{mai}} == Eveniments == * [[1724]] - [[Beneset XIII (papa)|Beneset XIII]] deven [[papa]]. * [[2006]] - [[Indonesia]]: Tèrratrem dins l'illa de [[Java]] causa mai de 5700 mòrts. == Naissenças == * [[1832]] - [[Lizardo Montero Flores]], president de Peró (m. [[1905]]) * [[1860]] - [[Manuel Teixeira Gomes]], president de Portugal (m. [[1941]]) * [[1876]] - [[Jan Kucharzewski]], primièr ministre de Polonha (m. [[1952]]) * [[1878]] - [[Isadora Duncan]], dansaira americana (m. [[1927]]) * [[1894]] - [[Louis-Ferdinand Céline]], escrivan francés (m. [[1961]]) * [[1897]] - [[John Cockcroft]], fisician britanic, Prèmi Nobel (m. [[1967]]) * [[1900]] - [[Ruhollah Khomeini]], cleric islamic iranian (m. [[1989]]) * [[1907]] - [[Rachel Carson|Rachel Louise Carson]], biològa americana (m. [[1964]]) * [[1911]] - [[Vincent Price]], actor american (m. [[1993]]) * [[1918]] - [[Yasuhiro Nakasone]], primièr ministre de Japon * [[1922]] - [[Christopher Lee]], actor anglés (m. [[2015]]) * [[1923]] - [[Henry Kissinger]], secretari d'Estat nòrd-american, Prèmi Nobel de la Patz * [[1924]] - [[Jaime Lusinchi]], president de Veneçuèla (m. [[2014]]) * [[1944]] - [[Alain Souchon]], cantaire e actor francés * [[1951]] - [[Ana Belén]], chantarina e actritz espanhola de cinèma e teatre * [[1955]] - [[Richard Schiff]], actor american * [[1957]] - [[Siouxsie Sioux]], musiciana britanica ([[Siouxsie and the Banshees]]) * [[1972]] - [[Ivete Sangalo]], cantaira brasilièra * [[1976]] - [[Xədicə İsmayılova]], jornalista azerbaijanesa == Decèsses == * [[1755]] - [[Ulrich de Lowendal]], militar francoalemand (n. [[1700]]) * [[1797]] - [[Gracchus Babeuf]], revolucionari e socialista francés (n. [[1760]]) * [[1840]] - [[Niccolò Paganini]], compositor italian (n. [[1782]]) * [[1879]] - [[Fredrika Runeberg]], escrivana finlandesa (n. [[1807]]) * [[1885]] - [[Charles Rogier]], primièr ministre de Belgica (n. [[1800]]) * [[1910]] - [[Robert Koch]], mètge alemand, Prèmi Nobel (n. [[1843]]) * [[1941]] - [[Francés Fornièr]], politician occitan del país de Nimes (n. [[1866]]) * [[1942]] - [[Chen Duxiu]], secretari general del partit Comunista de China (n. [[1879]]) * [[1964]] - [[Jawaharlal Nehru]], politician indian (n. [[1889]]) * [[1987]] - [[John Howard Northrop]], quimista american, Prèmi Nobel (n. [[1891]]) * [[2009]] - [[Clive Granger]], economista britanic, Prèmi Nobel (n. [[1934]]) * [[2011]] - [[Jeff Conaway]], actor american (n. [[1950]]) ---- Vejatz tanben: * [[26 de mai]] | [[28 de mai]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] 71hflod55khjtjk4hwxt1ojhzjzdk0a 10 7797 2501792 2500303 2026-05-28T04:06:37Z Jfblanc 104 /* Resultat sus la pagina d’acuèlh */ 2501792 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- === Avertiments (invisibles dins l'acuèlh) === -->{{Acuèlh actualitat/instruccions}} == Resultat sus la pagina d’acuèlh == </noinclude><div><!-- Inseriscatz pas aicí QUE las informacions e eveniments que se prèstan a una cobertura enciclopedica e qu'an provocat la CREACION D'UN ARTICLE o que n'an pregondament modificat un. == Lista visibla de tèmas generics non datats (periòde long, sens mesa a jorn jornalièra) == ==== EDITAR EN DEJÓS D'AQUESTA LINHA ! ==== --> </div><!--== un desenat d'informacions brèvas datadas al mai == --> <imagemap>Fichièr:Rhun_ap_Iorwerth_official_portrait_(cropped).jpg|right|150px</imagemap> * [[23 de mai]] de [[2026]]: l’[[Union Bordèu Begla]] se guanha preu dusau còp la Copa d’Euròpa deus Campions de rugbi de XV. * [[22 de mai]]: lo [[Club de Rugbi de Montpelhièr Erau]] se ganha pel tresen còp la ''Challenge Cup'' europèa de rugbi de XV. * [[12 de mai]]: [[Rhun ap Iorwerth]] es elegit primièr ministre de [[Galas]]. (imatge) * [[9 de mai]]: [[Péter Magyar]] es elegit primièr ministre d'[[Ongria]]. * [[8 de mai]]: [[Laura Fernández Delgado|Laura Fernández]] ven presidenta de [[Còsta Rica]]. * [[4 de mai]]: [[Gilles Giovannangeli]] ven president de l'executiu de [[Corsega]]. * [[13 d'abril]]: [[Beinir Johannesen]] es elegit primièr ministre de las [[Illas Feròe]]. * [[12 d'abril]]: [[Nîzar Amêdî]] ven president d'[[Iraq|Irac]]. * [[10 d'abril]]: [[Min Aung Hlaing]] ven president de [[Birmania]]. * [[7 d'abril]]: [[Tô Lâm]] es elegit president de [[Vietnam]]. * [[4 d'abril]]: [[Albulena Haxhiu]] ven presidenta interimària de [[Cossòva]]. * [[1èr d'abril]]: [[Alice Mina]] e [[Vladimiro Selva]] venon capitanis regents de [[Sant Marin]]. * [[10 de març|10]] e [[13 de març]]: l’esquiaire occitan [[Arthur Bauchet]] se ganha doas medalhas d’aur als [[Jòcs paralimpics d'ivèrn de Milan e Cortina]]. * [[23 de febrièr]]: morís a [[Manòsca]] l'escrivan e istorian occitan [[Glaudi Barsotti]]. * [[18 de febrièr]]: [[José María Balcázar]] es elegit president interimari de [[Peró]]. * [[7 de febrièr|7 de heurèr]] de [[2026]]: a la fin deu mandat deu [[Conselh presidenciau de transicion (Haití)|Conselh presidenciau de transicion]] a Haití, [[Alix Didier Fils-Aimé]] ven president interimari. * [[25 de genièr]]: morís a [[Sant Africa]] l'escrivana e cantaira occitana [[Maria Roanet]]. * [[3 de genièr]]: los [[Estats Units d'America]] atacan [[Veneçuèla]] e capturan lo president [[Nicolás Maduro|Maduro]]. * [[2 de genièr]] : [[Ciutat de La Patz]] ven la capitala de la [[Guinèa Eqüatoriala]]. * [[1 de genièr]] : [[Guy Parmelin]] ven tornar president de [[Soïssa]]; [[Bulgaria]] rejonh la zona de l’[[èuro]]. * [[27 de decembre]] de [[2025]]: morís l’entrainaire occitan [[Joan Loís Gasset]]. * [[24 de decembre]]: [[Nasry Asfura]] se ganha las eleccions presidencialas d'[[Onduras]]. * [[23 de decembre]]: lo govèrn Trump sanciona d'europèus opausats a la desinformacion coma [[Clare Melford]] e [[Anna-Lena von Hodenberg]]. * [[14 de decembre]]: [[José Antonio Kast]] se ganha las eleccions presidencialas de [[Chile]]. * [[13 de decembre]]: beatificacion de 50 crestians antinazis a París. Demèst eles Raimond Caire e d'autres occitans. * [[30 de novembre]]: Jeffrey Bostic ven president de Barbada. * [[27 de novembre]]: Juan Francisco Pérez Llorca es elegit president de la Generalitat de Valéncia. * [[27 de novembre]]: en seguida d'un còp d'estat, lo general Horta Nta Na Man ven president de transicion de la Guinèa de Bissau. * [[26 de novembre]]: Andrej Babiš es nommat primièr ministre de Chequia. * [[18 de novembre]]: John Main es elegit primièr de Nunavut. * [[15 de novembre]]: Khaled al-Anany ven president de l'UNESCO. * [[13 de novembre]]: Francis Itimai ven governaire de Iap. {{clr}}<noinclude> * [[11 de novembre]]: Catherine Connolly ven presidenta d'Irlanda. * [[5 de novembre]]: Shawn Christian es elegit primièr cònsol de las Illas Pitcairn. * [[4 de novembre]]: Zohran Mamdani es elegit primièr cònsol de New York. * [[24 d'octobre]]: morís l’esquiaire occitan [[Julian Besson]]. * [[24 d'octobre]]: [[Tufan Erhürman]] ven president de Chipre del Nòrd. * [[23 d'octobre]]: morís lo cantaire de reggae panamenc [[Japanese]]. * [[18 d'octobre]]: morís lo cantaire arlatenc [[Jan Mari Carlòtti]]. * [[14 d'octobre]]: lo president [[Andry Rajoelina]] fugís de [[Madagascar]]. * [[11 d'octobre]]: [[Patrick Herminie]] se ganha l'eleccion presidenciala de [[Seichèlas]]. <!-- ==== EDITAR AL DESSÚS D'AQUESTA LINHA ! ==== == Totas las categorias per aqueste modèl gropadas aicí (de daissar a la fin) == --> [[Categoria:Modèl per las paginas d'acuèlh|Acuelh]] [[Categoria:Actualitat]] [[Categoria:Cronologia]] <!-- == Ligams vèrs los modèls d’autres projèctes Wikipèdia (de daissar a la fin) == --> </noinclude> qkbl6eu6s62pvvhn5vm9lkaucj5k0wp 2501812 2501792 2026-05-28T07:31:18Z Jfblanc 104 /* Resultat sus la pagina d’acuèlh */ 2501812 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- === Avertiments (invisibles dins l'acuèlh) === -->{{Acuèlh actualitat/instruccions}} == Resultat sus la pagina d’acuèlh == </noinclude><div><!-- Inseriscatz pas aicí QUE las informacions e eveniments que se prèstan a una cobertura enciclopedica e qu'an provocat la CREACION D'UN ARTICLE o que n'an pregondament modificat un. == Lista visibla de tèmas generics non datats (periòde long, sens mesa a jorn jornalièra) == ==== EDITAR EN DEJÓS D'AQUESTA LINHA ! ==== --> </div><!--== un desenat d'informacions brèvas datadas al mai == --> <imagemap>Fichièr:Rhun_ap_Iorwerth_official_portrait_(cropped).jpg|right|150px</imagemap> * [[23 de mai]] de [[2026]]: l’[[Union Bordèu Begla]] se guanha preu dusau còp la Copa d’Euròpa deus Campions de rugbi de XV. * [[22 de mai]]: lo [[Club de Rugbi de Montpelhièr Erau]] se ganha pel tresen còp la ''Challenge Cup'' europèa de rugbi de XV. * [[12 de mai]]: [[Rhun ap Iorwerth]] es elegit primièr ministre de [[Galas]]. (imatge) * [[9 de mai]]: [[Péter Magyar]] es elegit primièr ministre d'[[Ongria]]. * [[8 de mai]]: [[Laura Fernández Delgado|Laura Fernández]] ven presidenta de [[Còsta Rica]]. * [[4 de mai]]: [[Gilles Giovannangeli]] ven president de l'executiu de [[Corsega]]. * [[13 d'abril]]: [[Beinir Johannesen]] es elegit primièr ministre de las [[Illas Feròe]]. * [[12 d'abril]]: [[Nîzar Amêdî]] ven president d'[[Iraq|Irac]]. * [[10 d'abril]]: [[Min Aung Hlaing]] ven president de [[Birmania]]. * [[7 d'abril]]: [[Tô Lâm]] es elegit president de [[Vietnam]]. * [[4 d'abril]]: [[Albulena Haxhiu]] ven presidenta interimària de [[Cossòva]]. * [[1èr d'abril]]: [[Alice Mina]] e [[Vladimiro Selva]] venon capitanis regents de [[Sant Marin]]. * [[10 de març|10]] e [[13 de març]]: l’esquiaire occitan [[Arthur Bauchet]] se ganha doas medalhas d’aur als [[Jòcs paralimpics d'ivèrn de Milan e Cortina]]. * [[23 de febrièr]]: morís a [[Manòsca]] l'escrivan e istorian occitan [[Glaudi Barsotti]]. * [[18 de febrièr]]: [[José María Balcázar]] es elegit president interimari de [[Peró]]. * [[7 de febrièr|7 de heurèr]] de [[2026]]: a la fin deu mandat deu [[Conselh presidenciau de transicion (Haití)|Conselh presidenciau de transicion]] a Haití, [[Alix Didier Fils-Aimé]] ven president interimari. * [[25 de genièr]]: morís a [[Sant Africa]] l'escrivana e cantaira occitana [[Maria Roanet]]. * [[3 de genièr]]: los [[Estats Units d'America]] atacan [[Veneçuèla]] e capturan lo president [[Nicolás Maduro|Maduro]]. * [[2 de genièr]] : [[Ciutat de La Patz]] ven la capitala de la [[Guinèa Eqüatoriala]]. * [[1 de genièr]] : [[Guy Parmelin]] ven tornar president de [[Soïssa]]; [[Bulgaria]] rejonh la zona de l’[[èuro]]. {{clr}}<noinclude> * [[27 de decembre]] de [[2025]]: morís l’entrainaire occitan [[Joan Loís Gasset]]. * [[24 de decembre]]: [[Nasry Asfura]] se ganha las eleccions presidencialas d'[[Onduras]]. * [[23 de decembre]]: lo govèrn Trump sanciona d'europèus opausats a la desinformacion coma [[Clare Melford]] e [[Anna-Lena von Hodenberg]]. * [[14 de decembre]]: [[José Antonio Kast]] se ganha las eleccions presidencialas de [[Chile]]. * [[13 de decembre]]: beatificacion de 50 crestians antinazis a París. Demèst eles Raimond Caire e d'autres occitans. * [[30 de novembre]]: Jeffrey Bostic ven president de Barbada. * [[27 de novembre]]: Juan Francisco Pérez Llorca es elegit president de la Generalitat de Valéncia. * [[27 de novembre]]: en seguida d'un còp d'estat, lo general Horta Nta Na Man ven president de transicion de la Guinèa de Bissau. * [[26 de novembre]]: Andrej Babiš es nommat primièr ministre de Chequia. * [[18 de novembre]]: John Main es elegit primièr de Nunavut. * [[15 de novembre]]: Khaled al-Anany ven president de l'UNESCO. * [[13 de novembre]]: Francis Itimai ven governaire de Iap. * [[11 de novembre]]: Catherine Connolly ven presidenta d'Irlanda. * [[5 de novembre]]: Shawn Christian es elegit primièr cònsol de las Illas Pitcairn. * [[4 de novembre]]: Zohran Mamdani es elegit primièr cònsol de New York. * [[24 d'octobre]]: morís l’esquiaire occitan [[Julian Besson]]. * [[24 d'octobre]]: [[Tufan Erhürman]] ven president de Chipre del Nòrd. * [[23 d'octobre]]: morís lo cantaire de reggae panamenc [[Japanese]]. * [[18 d'octobre]]: morís lo cantaire arlatenc [[Jan Mari Carlòtti]]. * [[14 d'octobre]]: lo president [[Andry Rajoelina]] fugís de [[Madagascar]]. * [[11 d'octobre]]: [[Patrick Herminie]] se ganha l'eleccion presidenciala de [[Seichèlas]]. <!-- ==== EDITAR AL DESSÚS D'AQUESTA LINHA ! ==== == Totas las categorias per aqueste modèl gropadas aicí (de daissar a la fin) == --> [[Categoria:Modèl per las paginas d'acuèlh|Acuelh]] [[Categoria:Actualitat]] [[Categoria:Cronologia]] <!-- == Ligams vèrs los modèls d’autres projèctes Wikipèdia (de daissar a la fin) == --> </noinclude> pgb3v6c2wovjpq6dgb1vu3k3uy8w3sg 2501813 2501812 2026-05-28T07:32:12Z Jfblanc 104 2501813 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- === Avertiments (invisibles dins l'acuèlh) === -->{{Acuèlh actualitat/instruccions}} == Resultat sus la pagina d’acuèlh == </noinclude><div><!-- Inseriscatz pas aicí QUE las informacions e eveniments que se prèstan a una cobertura enciclopedica e qu'an provocat la CREACION D'UN ARTICLE o que n'an pregondament modificat un. == Lista visibla de tèmas generics non datats (periòde long, sens mesa a jorn jornalièra) == ==== EDITAR EN DEJÓS D'AQUESTA LINHA ! ==== --> </div><!--== un desenat d'informacions brèvas datadas al mai == --> <imagemap>Fichièr:Rhun_ap_Iorwerth_official_portrait_(cropped).jpg|right|150px</imagemap> * [[23 de mai]] de [[2026]]: l’[[Union Bordèu Begla]] se guanha preu dusau còp la Copa d’Euròpa deus Campions de rugbi de XV. * [[22 de mai]]: lo [[Club de Rugbi de Montpelhièr Erau]] se ganha pel tresen còp la ''Challenge Cup'' europèa de rugbi de XV. * [[12 de mai]]: [[Rhun ap Iorwerth]] es elegit primièr ministre de [[Galas]]. (imatge) * [[9 de mai]]: [[Péter Magyar]] es elegit primièr ministre d'[[Ongria]]. * [[8 de mai]]: [[Laura Fernández Delgado|Laura Fernández]] ven presidenta de [[Còsta Rica]]. * [[4 de mai]]: [[Gilles Giovannangeli]] ven president de l'executiu de [[Corsega]]. * [[13 d'abril]]: [[Beinir Johannesen]] es elegit primièr ministre de las [[Illas Feròe]]. * [[12 d'abril]]: [[Nîzar Amêdî]] ven president d'[[Iraq|Irac]]. * [[10 d'abril]]: [[Min Aung Hlaing]] ven president de [[Birmania]]. * [[7 d'abril]]: [[Tô Lâm]] es elegit president de [[Vietnam]]. * [[4 d'abril]]: [[Albulena Haxhiu]] ven presidenta interimària de [[Cossòva]]. * [[1èr d'abril]]: [[Alice Mina]] e [[Vladimiro Selva]] venon capitanis regents de [[Sant Marin]]. * [[10 de març|10]] e [[13 de març]]: l’esquiaire occitan [[Arthur Bauchet]] se ganha doas medalhas d’aur als [[Jòcs paralimpics d'ivèrn de Milan e Cortina]]. * [[23 de febrièr]]: morís a [[Manòsca]] l'escrivan e istorian occitan [[Glaudi Barsotti]]. * [[18 de febrièr]]: [[José María Balcázar]] es elegit president interimari de [[Peró]]. * [[7 de febrièr|7 de heurèr]] de [[2026]]: a la fin deu mandat deu [[Conselh presidenciau de transicion (Haití)|Conselh presidenciau de transicion]] a Haití, [[Alix Didier Fils-Aimé]] ven president interimari. * [[25 de genièr]]: morís a [[Sant Africa]] l'escrivana e cantaira occitana [[Maria Roanet]]. * [[3 de genièr]]: los [[Estats Units d'America]] atacan [[Veneçuèla]] e capturan lo president [[Nicolás Maduro|Maduro]]. * [[2 de genièr]] : [[Ciutat de La Patz]] ven la capitala de la [[Guinèa Eqüatoriala]]. * [[1 de genièr]] : [[Guy Parmelin]] ven tornar president de [[Soïssa]]; [[Bulgaria]] rejonh la zona de l’[[èuro]]. {{clr}} <noinclude> * [[27 de decembre]] de [[2025]]: morís l’entrainaire occitan [[Joan Loís Gasset]]. * [[24 de decembre]]: [[Nasry Asfura]] se ganha las eleccions presidencialas d'[[Onduras]]. * [[23 de decembre]]: lo govèrn Trump sanciona d'europèus opausats a la desinformacion coma [[Clare Melford]] e [[Anna-Lena von Hodenberg]]. * [[14 de decembre]]: [[José Antonio Kast]] se ganha las eleccions presidencialas de [[Chile]]. * [[13 de decembre]]: beatificacion de 50 crestians antinazis a París. Demèst eles Raimond Caire e d'autres occitans. * [[30 de novembre]]: Jeffrey Bostic ven president de Barbada. * [[27 de novembre]]: Juan Francisco Pérez Llorca es elegit president de la Generalitat de Valéncia. * [[27 de novembre]]: en seguida d'un còp d'estat, lo general Horta Nta Na Man ven president de transicion de la Guinèa de Bissau. * [[26 de novembre]]: Andrej Babiš es nommat primièr ministre de Chequia. * [[18 de novembre]]: John Main es elegit primièr de Nunavut. * [[15 de novembre]]: Khaled al-Anany ven president de l'UNESCO. * [[13 de novembre]]: Francis Itimai ven governaire de Iap. * [[11 de novembre]]: Catherine Connolly ven presidenta d'Irlanda. * [[5 de novembre]]: Shawn Christian es elegit primièr cònsol de las Illas Pitcairn. * [[4 de novembre]]: Zohran Mamdani es elegit primièr cònsol de New York. * [[24 d'octobre]]: morís l’esquiaire occitan [[Julian Besson]]. * [[24 d'octobre]]: [[Tufan Erhürman]] ven president de Chipre del Nòrd. * [[23 d'octobre]]: morís lo cantaire de reggae panamenc [[Japanese]]. * [[18 d'octobre]]: morís lo cantaire arlatenc [[Jan Mari Carlòtti]]. * [[14 d'octobre]]: lo president [[Andry Rajoelina]] fugís de [[Madagascar]]. * [[11 d'octobre]]: [[Patrick Herminie]] se ganha l'eleccion presidenciala de [[Seichèlas]]. </noinclude> <noinclude><!-- ==== EDITAR AL DESSÚS D'AQUESTA LINHA ! ==== == Totas las categorias per aqueste modèl gropadas aicí (de daissar a la fin) == --> [[Categoria:Modèl per las paginas d'acuèlh|Acuelh]] [[Categoria:Actualitat]] [[Categoria:Cronologia]] <!-- == Ligams vèrs los modèls d’autres projèctes Wikipèdia (de daissar a la fin) == --> </noinclude> ip0s4z1gbyg1jvkr7ukyrfv1yio1tgc 0 8307 2501827 2486414 2026-05-28T10:15:44Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:President_Ronald_Reagan_and_Bill_Clark_meeting_with_President_Mohammad_Zia_Ul_Haq.jpg]] per [[:Imatge:President_and_Bill_Clark_Meeting_with_President_Mohammad_Zia_Ul_Haq_of_Pakistan_in_The_Oval_Office_-_DPLA_-_ea1ec517dc2de776df 2501827 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} {{Infobox País | devisa = ایمان، اتحاد، نظم<br>''Īmān, Ittihād, Nazam'' | imne_nacional = قَومی ترانہ<br>''Qaumī Tarānah'' | mapa = PAK orthographic.svg | capitala = [[Islamabad]] | gentilici = paquistanés, paquistanesa | lengas oficialas = [[anglés]]{{·}} [[ordo]] | tipe_govèrn = [[Republica islamica]] | cap_títol1 = President | cap1 = [[Asif Ali Zardari]] | cap_títol2 = Primièr ministre | cap2 = [[Shehbaz Sharif]] | superfícia_reng = 33 | superfícia_totala = 881913 | percentatge_aiga = 2.86 | populacion_reng = 5 | populacion_totala = 252042373 | populacion_an = 2024 | densitat = 326 | moneda = [[Ropia de Paquistan]] | còde_moneda = PKR | fus_orari = [[UTC]]+5 | domeni_internet = [[.pk]] | organizacions_internacionalas = {{Bes | [[ONU]] | [[Commonwealth]] }} }} '''Paquistan''' ({{AFI|[pakisˈta(n)]||pron}}; en [[ordo]]: پاکستان, ''Pākistān'' {{AFI|[ˈpɑːkɪst̪ɑːn]|3=Ur-Pakistan.oga}}), oficialament la '''Republica Islamica de Paquistan''', (en ordo: سلامی جمہوریۂ پاکستان, ''Islāmi Jumhūriyāh Pākistān''), es un [[país]] d'[[Asia dau Sud]] que confronta [[Iran]], [[Afganistan]], [[RPC|China]], [[Índia]] e l'[[Ocean Indian]]. Independent dempuei 1947, es una [[republica islamica]] que fa partida dei [[poissança regionala|poissanças regionalas]] de la region gràcias a una populacion de mai de 200 milions d'abitants e una armada nombrosa dotada de l'[[arma nucleara]]. [[Islamabad]] es la [[capitala]] del país, mentre que [[Karachi]] forma la vila mai poplada e centre economic. L'[[islam]] [[sunisme|sunita]] es la [[religion d'Estat]]. Lo gentilici es '''paquistanés -esa'''. Paquistan es centrat sus la vau dau [[fluvi]] [[Indus]], una zòna agricòla druda qu'es un [[civilizacion de la vau d'Indus|centre ancian]] de [[civilizacion]]. Region nòrd-oèst de la [[Peninsula Indiana]], es istoricament pus vulnerable ais invasions e ais influéncias en provenància dau rèsta d'[[Asia Centrala]] e d'[[Orient Mejan]]. Lo territòri paquistanés foguèt ansin rapidament islamizat durant la conquista musulmana deis Índias. Aquò entraïnèt pauc a pauc l'aparicion de diferéncias culturalas amb lo rèsta dau soscontinent onte l'[[islam]] èra pus minoritari. Durant lo sègle XX{{e}}, l'oposicion a la colonizacion [[Reialme Unit|britanica]] si doblèt donc d'una oposicion ais ambicions politicas de la majoritat [[indoïsme|indó]]. En 1947-1948, aquò menèt au partiment deis [[Índias Britanicas]] entre [[Índia]], en majoritat indoïsta, e Paquistan, en majoritat musulman. En 1971, la mitat orientala de Paquistan si revoutèt e venguèt independenta per formar lo [[Bangladèsh]] actuau. Aquela pèrda territòriala entraïnèt una crisi en Paquistan. Una dictatura militara islamizèt lo país e chausissèt de venir l'aliat de referéncia deis [[USA|Estats Units]] per luchar còntra lo [[comunisme]] dins la region. Dins aquò, en despiech de son ròtne dins lei guèrras menadas en [[Afganistan]], la [[diplomacia]] paquistanesa demòra concentrada sus lo conflicte còntra [[Índia]] per lo contraròtle de [[Cachemir]]. == Geografia == === Geografia fisica === [[Fichièr:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|thumb|right|Lo [[K2]], la cima pus auta dau país.]] [[Fichièr:Paquistan - Carta topografica.png|thumb|right|Carta topografica de Paquistan.]] Paquistan a un territòri de {{formatnum:803000}} a {{formatnum:880000}} km² que si situa entre [[Iran]], [[Afganistan]], [[RPC|China]] e d'[[Índia]]. Sa superficia es variabla en causa dei conflictes frontaliers que l'opausan a sei vesins dins la region de [[Cachemir]]. Au nivèu [[geografia|geografic]], si situa entre la [[Mar d'Oman]] au sud e l'extremitat occidentala d'[[Imalaia]] au nòrd. Per aquela rason, fa donc partida de l'[[Orient Mejan]] (regions [[ariditat|aridas]] e [[montanha|montanhosas]] de l'oèst lòng d'[[Afganistan]] e d'[[Iran]]) e dau soscontinent indian a l'èst (vau e plans d'[[Indus]]). Per simplificar, sa geografia fisica pòt èsser reducha a tres ensembles principaus : * lo plan d'[[Indus]] e de seis afluents s'estend sus [[Penjab]] e sus la vau bassa dau [[fluvi]] que correspònd a la província de [[Sind]]. Aquela zòna ocupa una posicion centrala dins lo país. Fòrça poblada, es una region de [[civilizacion]] anciana gràcias a la fertilitat deis alluvions depausats per [[Indus]]. * la region montanhosa dau nòrd representa un obstacle fisic important amb mai que d'una cima de mai de {{formatnum:7000}} m. D'efèct, la zòna si situa a la convergéncia entre plusors cadenas montanhosas majoras ([[Imalaia]], [[Hindu Kuch]] e [[Karakorum]]). Pasmens, li a de passatges, coma lo [[pas de Khyber]] (solament {{formatnum:1072}} m), que permèton de passar en [[Afganistan]]. Lei regions pus septentrionalas son fòrça inespitalieras e pauc pobladas. La cima pus auta dau territòria paquistanés – e la segonda cima pus auta dau monde – se tròba dins aquela region ([[K2]], 8611 m). * [[Balochistan]] ocupa lei regions [[ariditat|aridas]] a l'[[oèst]]. Es una zòna [[geologia|geologicament]] complèxa e traversuda que sa formacion es lo resultat de l'aparicion de doas cadenas montanhosas e de la preséncia de depaus [[ròca sedimentària|sedimentaris]] mai ò mens atacats per l'[[erosion]]. L'idrologia es dominada per [[Indus]] qu'es un [[fluvi]] fòrça important amb un longor de {{formatnum:3180}} km per un debit mejan de {{formatnum:4072}} m³/s dins la vila de [[Sukkur]]. Raja dau nòrd vèrs lo sud segon un aisse nòrd-èst sud-oèst. Seis afluents pus importants, coma la [[ribiera]] [[Kabol (ribiera)|Kabol]], forman generalament de vaus ortogonalas a aquel aisse. En causa de l'ensarrament de la vau e de l'importància de la [[monson]], leis [[inondacion|inondacions]] li son frequentas e sovent mortalas. === Clima === La màger part de Paquistan a un [[clima desertic]] caud caracterizat per de [[temperatura|temperaturas]] autas tota l'annada, de [[precipitacion (meteorologia)|precipitacions]] feblas (sovent mens de 200 mm). Pasmens, la [[monson]] e lei [[glacièr|glaciers]] [[Imalaia|imalaians]] permèton, cada annada, d'alimentar [[Indus]]. Lo rèsta dau país es egalament arid levat dei regions septentrionalas onte l'influéncia dei [[montanha|montanhas]] favoriza un [[clima]] pus umid. Dins lei zònas pus autas, lo clima es de tipe montanhós amb plusors [[glacièr|glaciers]] permanents. === Demografia e vilas principalas === Amb 207 milions d'abitants en 2017, Paquistan èra lo cinquen país pus poblat dau monde. Aquò es lo resultat d'una creissença demografica fòrta car, a l'independéncia, la populacion èra de solament 33 milions d'abitants. Aquela creissença es estada favorizada per una feconditat fòrça importanta e per una aumentacion progressiva de l'[[esperança de vida]]. Segon leis estimacions de l'[[ONU]], lo nombre d'estatjants deuriá agantar 338 milions en 2050 e 405 milions en 2095. En consequéncia, la populacion es globabalament jova amb un temps mejan de 24 ans en 2017. D'una maniera pus generala, lei joves de 0 a 14 ans representavan 30,76% de la populacion, la populacion adulta 64,68 % e lei mai de 65 ans solament 4,56%. Lei doas vilas pus importantas dau país son lei dos centres istorics de [[Karachi]] au sud (14,9 milions d'abitants en 2017) e de [[Lahore]] a l'èst (11,1 milions). Leis autreis aglomeracions majoras son tanben de ciutats ancianas coma [[Faisalabad]] (3,2 milions), [[Rawalpindi]] (2,1 milions), [[Gujranwala]] (2 milions), [[Peshawar]] (2 milions), [[Multan]] (1,9 milions), [[Hyderabad]] (1,7 milions) e [[Quetta]] (1 milion). La màger part d'aquelei centres urbans si tròban en [[Penjab]] e en [[Sind]]. La [[capitala]], [[Islamabad]], aviá una populacion leugierament superiora au milion d'abitants e èra solament la 9{{a}} aglomeracion pus importanta de Paquistan. === Lengas === L'[[ordo]] es la [[lenga oficiala]] dau país mai es solament la [[lenga mairala]] de 8 % de la populacion. Pasmens, lenga de l'elèit, de l'administracion e dau sistèma educatiu, es parlada ò compresa per 80 % deis abitants. Es una [[lenga]] dau grop [[Lengas indoiranianas|indoiranian]] qu'es subretot parlada dins lo sud de Paquistan e dins lo nòrd-oèst d'[[Índia]]. L'[[anglés]] es tanben utilizat per l'elèit e probablament mestrejat per 5 % dei Paquistanés. Quatre autrei lengas son reconegudas coma lenga províncialas : lo [[panjabi]], lo [[sindhi]], lo [[balochi]] e lo [[pashto]]. Segon la [[constitucion]] paquistanesa, aquelei lengas pòdon èsser declaradas cooficialas dins una província. Lo [[panjabi]] es parlat per 39 % de la populacion e es probablament la premiera lenga mairala dins lo país. Lo [[saraiki]], parlat per 12 % deis abitants, e l'[[hindko]], parlat per 2,2% deis estatjants, son de còps considerats coma de [[dialècte]]s d'aquela lenga. Pasmens, existisse tanben de corrents politics e culturaus fòrts que revendican una definicion distinta. Aquelei lengas son parladas dins lo centre e dins lei regions orientalas de Paquistan. Lo [[pashto]], parlat per 18,2% de la populacion en 2017, es la segonda lenga mairala paquistanesa. Es principalament utilizat dins lei regions frontalieras d'[[Afganistan]]. Lo [[sindhi]] es probablament la tresena lenga de Paquistan. Totjorn en 2017, èra la lenga premiera de 14,6% deis abitants. Es subretot parlat en [[Sind]]. Enfin, la darriera lenga provínciala, lo [[balochi]], es la lenga majoritària de [[Balochistan]]. Pasmens, en causa de la demografia febla de la region, sei locutors representan solament 3% de la populacion paquistanesa. Leis autrei lengas minoritàrias an pas d'estatut oficiau. Pasmens, segon lo recensament de 2017, son usatge es en aumentacion. Son generalament de lengatges pròches de l'[[ordo]] ò d'una lenga províncialas. La pus importanta, lo [[brahui]] (parlat per 1,2 % deis estatjants), si tròba dins lo centre. Dins aquò, lor nombre es pus important dins lei regions montanhosas dau nòrd ([[cachemiri]], [[shina]], [[balti]], [[ladakhi]], [[borochaski]]...). Dins lei regions occidentalas, es tanben possible de trobar de lengas persanas, coma l'[[hazara]] e lo [[dari]], que son probablament arribadas per lo mejan de refugits ò d'imigrats afgans. === Religion === Paquistan es un país [[islam|musulman]] a dominanta [[sunisme|sunita]]. D'efèct, environ 75 a 85 % deis abitants son sunitas e 10 a 20% [[chiisme|chiitas]]. L'islam tenguèt un ròtle centrau dins la fondacion dau país en 1948 e lo sunisme li es reconegut [[religion d'Estat]]. Pasmens, fins ais ans 1980, lo caractèr religiós demorèt limitat. Puei, [[Muhammad Zia-ul-Haq]] menèt una politica d'islamizacion en adoptar de lèis estrictas sus lei mors e sus lo [[blasfèmi]]. Lei chiitas vivon principalament en [[Sind]], en [[Kurram]] e en [[Sargodha]] mai de minoritats importantas si tròban dins la màger part dei vilas. Lei sunitas seguisson subretot l'escòla [[hanafisme|hanafita]]. Dins aquò, son devesits entre lo corrent [[barelvi]], influenciat per lo [[sofisme]], e lo corrent [[deobandi]], literalista e [[conservatisme|conservator]]. Lei dos movements an sovent de [[mosqueta]]s desseparadas e de tensions grèvas opausan regularament sunitas e chiitas e corrents [[barelvi]] e [[deobandi]]. Ansin, de 1990 a 2007, {{formatnum:4000}} foguèron tuadas dins d'esmogudas entraïnadas per aquelei conflictes. Leis autrei [[religion|religions]] son fòrça minoritàrias. Leis [[indoïsme|indós]] representan de 1,2 a 2 % de la populacion. Vivon principalament dins dos districtes de [[Sind]], [[Tharparkar]] e [[Umerkot]], onte constituïsson la majoritat deis abitants. Lo nombre de [[cristianisme|crestians]] seriá leugierament inferior a aqueu deis [[indoïsme|indós]]. Son pus dispersats e son victimas de discriminacions fòrça importantas. == Istòria == {{veire|Istòria d'Índia}} {{veire|Istòria de Paquistan}} Fins au partiment deis [[Índias Britanicas]], Paquistan fasiá partida de l'ensems [[Índia|indian]] e son istòria es aquela d'[[Índia]]. En [[1947]], foguèt devesit entre un Paquistan Occidentau que correspond au Paquistan actuau e un Paquistan Orientau que vendriá [[Bangladèsh]] après son [[independéncia]] en [[1971]]. === Lo problema de l'unitat nacionala === [[Fichièr:India - Partiment de la peninsula indiana en 1947.png|thumb|right|Partiment de la peninsula indiana en 1947.]] Au contrari de l'[[Índia|Union Indiana]], Paquistan aviá a sa naissença una legitimitat [[Istòria|istorica]] limitada en despiech de l'existéncia d'una [[religion]] comuna, l'[[islam]], a totei leis abitants. D'efèct, devesit entre dos territòris alunchats e poblat de pòbles fòrça diferents, deguèt faciar lei volontats d'autonòmia, e de còps d'[[independéncia]], de certanei regions. Aquò entraïnèt l'adopcion d'una politica autoritària de part dau [[govèrn]] centrau per impausar l'unitat nacionala que favorizèt rapidament la formacion de regimes fòrça autoritaris dirigits per lei militars. Après la [[mòrt]] de [[Muhammad Jinnah]], considerat coma lo paire de Paquistan, lo Premier Ministre [[Liaquat Ali Khan]] prenguèt la direccion dau país fins a son [[assassinat]] en [[1951]]. Durant aqueu periòde, engatjèt Paquistan dins la [[Premiera Guèrra Indopaquistanesa]] entraïnada per lei tensions liadas au partiment deis [[estat]]s indós ó musulmans frontaliers d'[[Índia]] e de Paquistan. S'acabèt per lo partiment de la region de Cachemir entre lei dos país que foguèt per la seguida l'objècte de tres guèrras suplementàrias. [[Liaquat Ali Khan]] deguèt tanben faciar una scission intèrna de la Liga Musulmana que perdèt son ròtle federator. En particular, foguèt remplaçada en [[Bangladèsh|Paquistan Orientau]] per la Liga Awami que s'opausava a la politica dau govèrn. En [[1956]], l'adopcion d'una [[constitucion]] organizant oficialament Paquistan coma una federacion de doas províncias (Paquistan Occidentau e Paquistan Orientau) agravèt lo maucontament de plusors pòbles minoritaris de la mitat occidentala en causa de la dissolucion deis ancianei províncias istoricas. En fàcia dau desvolopament de l'instabilitat politica, lo president [[Iskander Mirza]] decidèt alora de reagir d'un biais autoritari. En octòbre de [[1958]], prononcièt l'abrogacion de la [[constitucion]], la dissolucion dei [[partit politic|partits politics]] e la proclamacion de la [[lèi marciala]] que son aplicacion foguèt fisada au generau [[Ayyub Khan]]. === Lo periòde Ayyub Khan === [[Fichièr:Cachemire - Situacion en 1963.png|thumb|right|Division de Cachemir après 1963.]] [[Ayyub Khan]] dirigissèt Paquistan de [[1958]] a [[1969]]. Marginalizat, [[Iskander Mirza]] perdèt rapidament lo contrarotle de l'Estat e deguèt laissar sa plaça de president au generau. Un an pus tard, lo [[govèrn]] paquistanés foguèt dirèctament installat dins lei bastiments de l'estat-major de l'armada. Una reforma agrària foguèt organizada au profiech dei païsans mai sensa tocar ais interès dei grands proprietaris terrencs. En [[1962]], una [[constitucion]] novèla instaurèt un regime presidenciau amb l'eleccion dau President e de l'Assemblada Nacionala per un còrs electorau reduch de {{formatnum:80000}} grands electors designats localament. Permetèt tanben de levar la [[lèi marciala]] e d'organizar d'eleccions que s'acabèron per la reeleccion d'[[Ayyub Khan]] en [[1965]]. En parallèl d'aquela òbra d'estabilizacion intèrna, [[Ayyub Khan]] menèt una politica [[diplomacia|diplomatica]] que li permetèt de si raprochar deis [[Estats Units d'America]] e de [[Republica Populara de China|China]] que si maufisavan d'[[Índia]], pròcha de l'[[URSS|Union Sovietica]]. Après lo conflicte sinoindian de [[1962]], un acòrd entre Paquistan e [[Republica Populara de China|China]] permetèt ansin de fixar lo traçat d'una [[frontiera]] dins la region de [[Karakorum]]. Lo govèrn paquistanés pensèt tanben èsser capable d'afrontar militarament [[Índia]] per resòuvre lei nombrós desacòrdis frontaliers entre lei dos país. La guèrra ([[Segonda Guèrra Indopaquistanesa]]) si debanèt en [[1965]]. Pasmens, après quauquei victòrias inicialas, l'armada paquistanesa conoissèt una tiera de dificultats e lo ''statu quo ante bellum'' foguèt restablit après l'adopcion d'un alta-au-fuòc. Après aquela guèrra, [[Ayyub Khan]] assaièt sensa succès de negociar un tractat de [[patz]] definitiu amb [[Índia]] mai la mòrt dau Premier Ministre indian [[Lal Bahadur Shastri]] e d'oposicions intèrnas fòrtas empachèron la realizacion d'aqueu projècte. Puei, a partir de [[1967]], lo President deguèt subretot si preocupar dau renfòrçament dei partits d'oposicion amb la fondacion dau [[Partit dau Pòble Paquistanés]] ([[Partit dau pòble paquistanés|PPP]]) per [[Ali Bhutto]] e la formulacion de revendicacions d'autonòmia pus importanta per lo Paquistan Orientau per la [[Liga Awami]] d'ara endavant dirigit per [[Mujibur Rahman]]. En [[1969]], laissèt sa plaça au generau [[Yahya Khan]] que restablissèt la [[lèi marciala]] mai organizèt l'eleccion d'una assemblada constituenta au [[sufragi universal|sufragi universau]] en decembre de [[1970]]. === L'independéncia de Bangladèsh === Dempuei lo partiment de [[1947]], lo Paquistan Orientau conoissiá de problemas especifics e relativament importants qu'èran mau resòuguts per leis autoritats dau govèrn centrau. Premier, lo remplaçament dei foncionaris qu'avián quitat la region en [[1947]] — leis [[indoïsme|indós]] dominavan largament l'administracion dau [[Bengala]] coloniau — èra estat realizat amb de personaus occidentaus que reprenguèron sovent lo ròtle e l'atitud deis administrators coloniaus. Puei, aqueu ressentiment foguèt agravat en [[1952]] quand lo govèrn centrau assaièt d'impausar l'[[ordo]] coma [[lenga oficiala]] de la totalitat de Paquistan. De movements de defensa dau [[bengali]] si formèron e alimentèron rapidament lei movements autonomistas. La manca d'investiments dins lei sectors a la basa de la vida economica dau Paquistan Orientau foguèt tanben una fònt de tension. Enfin, la dominacion de la classa politica dau Paquistan Occidentau, mens poblat, favorizèt l'emergéncia de revendicacions d'autonòmia en matèria de finanças, de comèrci exterior ò de politica locala. La rompedura foguèt entraïnada per leis eleccions de 1970. La [[Liga Awami]] li ganhèt 160 deputats sus lei 162 dau Paquistan Orientau. Obtenguèt donc la majoritat absoluda a l'assemblada constituenta car solament 138 deputats èran designats per lo Paquistan Occidentau. Pasmens, lo generau [[Yahya Khan]] e [[Ali Bhutto]] (81 deputats per lo [[Partit dau pòble paquistanés|PPP]]) refusèron de laissar lo poder a la classa politica orientala. Dins la nuech dau 25 au 26 de març de [[1971]], l'armada paquistanesa acomencèt de reprimir militarament lei movements secessionistas. [[Mujibur Rahman]] foguèt arrestat e transferit a l'Oèst mai aquò empachèt pas l'acomençament de la [[sang|saunosa]] [[Guèrra d'Independéncia de Bangladèsh]]. Fèt de centenaus de miliers de victimas e entraïnèt la fugida d'aperaquí 10 milions d'abitants en [[Índia]]. A la fin de l'annada, [[New Delhi]] aprofichèt la situacion per afeblir son rivau e entraïnèt la [[Tresena Guèrra Indopaquistanesa]] que s'acabèt per la capitulacion dei fòrças paquistanesas a l'Èst e l'independéncia de [[Bangladèsh]]. En fàcia de l'amplor de la desfacha, [[Yahya Khan]] foguèt obligat de laissar lo poder a [[Ali Bhutto]]. === Lo periòde Ali Bhutto === [[Ali Bhutto]] gardèt lo poder de [[1973]] a [[1977]]. Instaurèt un regime parlamentari e un estat federau. Pasmens, de trèbols grèus si debanèron en [[Baluchistan]] e lo [[govèrn]] mandèt l'armada per li reprimir de guerilhas secessionistas. Puei, en [[1977]], leis eleccions s'acabèron per una victòria dau [[Partit dau pòble paquistanés|PPP]] fòrça contestada per leis autrei [[partit politic|partits politics]]. Lei militars intervenguèron per restablir l'òrdre mai, en julhet, organizèron un [[còp d'estat]], dirigit per lo generau [[Zia ul-Haq|Zia]], e proclamèron la [[lèi marciala]]. Jutjat per l'assassinat d'un adversari politic, [[Ali Bhutto]] foguèt [[pena de mòrt|condamnat a mòrt]] e executat en [[1979]]. === Lo periòde Zia === [[File:President and Bill Clark Meeting with President Mohammad Zia Ul Haq of Pakistan in The Oval Office - DPLA - ea1ec517dc2de776dfd46cc49e55bde6.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] dau generau Zia (au centre) amb lo president estatsunidenc [[Ronald Reagan]] en [[1982]].]] Lo generau Zia instaurèt una dictatura militara que durèt fins a [[1988]]. Aprofichèt un contèxte internacionau favorable a seis interès amb l'invasion [[URSS|sovietica]] d'[[Afganistan]]. Paquistan tornèt venir un aliat fòrça important per leis [[Estats Units d'America]] que sostenguèron lo regime. Ansin, fins a [[1989]], Paquistan participèt activament a la formacion de la resisténcia afgana, desvolopèt largament son influéncia en [[Afganistan]] e recebèt una importanta ajuda financiera estatsunidenca. La politica de [[Zia ul-Haq|Zia]] foguèt tanben marcada per l'[[islam]]izacion de la societat. Tre [[1979]], l'[[Alcoran]] e la [[Sunna]] venguèron la lèi suprèma dau país. Puei, d'autrei mesuras foguèron adoptadas per renfòrçar aquela politica que causèt d'afrontaments entre [[sunisme|sunitas]] e [[chiisme|chiistas]]. En [[1984]], un referendum, boicotat per l'oposicion, permetèt au generau [[Zia ul-Haq|Zia]] de demorar cap de l'Estat e d'islamizar leis institucions amb l'eleccion d'un parlament islamic en [[1985]]. Lo caractèr presidenciau e autoritari dau regime foguèron encara renforçats amb l'adopcion d'un emendament permetent au President de destituir liurament lo Premier Ministre. Pasmens, en aost de [[1988]], lo generau [[Zia ul-Haq|Zia]] foguèt tuat dins un accident d'[[aeronau|avion]] que sei causas foguèron jamai clarament elucidadas. === Lo periòde parlamentari deis annadas 1990 === Après la [[mòrt]] dau generau [[Zia ul-Haq|Zia]], Paquistan conoissèt un periòde de poder civiu de [[1988]] a [[1999]] marcat per la perseguida dau caòs interior e per un mantenement de l'influéncia dei militars. D'efèct, [[Benazir Bhutto]], filha d'[[Ali Bhutto]] e cap novèu dau [[Partit dau pòble paquistanés|PPP]], ganhèt leis eleccions de [[1988]] e venguèt cap dau govèrn fins a sa destitucion per lo president [[Ghulam Ishaq Khan]] en [[1990]]. L'escrutinh seguent foguèt ganhat per la [[Liga Musulmana]] de [[Nawaz Sharif]]. Pasmens, intrèt rapidament en conflicte amb lo President. En fàcia dau blocatge de la situacion, l'armada obliguèt lei dos òmes de desmissionar en [[1993]]. [[Benazir Bhutto]] ganhèt tornarmai l'eleccion e venguèt Premier Ministre fins a [[1996]]. Pasmens, son mandat foguèt encara trebolat per de manifestacions, d'accusacions de corrupcion e d'afrontaments intèrnes. Foguèt donc tornarmai destituida. [[Nawaz Sharif]] la remplacèt un còp de mai. Son segond mandat veguèt Paquistan venir una [[Arma nucleara|poissança nucleara]] en [[1998]]. De mai a julhet de [[1999]], autorizèt d'infiltracions de combatents eissits de milícias islamistas, liadas a l'armada paquistanesa, lòng de la [[frontiera]] indiana. Aquò entraïnèt la [[Quatrena Guèrra Indopaquistanesa]] que s'acabèt per una victòria indiana. D'efèct, sensa sostèn de seis aliats tradicionaus, [[Islamabad]] deguèt arrestar de sostenir leis infiltracions permetent ais Indians de tornar conquistar una tiera de posicions ocupadas per leis islamistas. Aquela revirada entraïnèt rapidament lo reversament dau govèrn civiu per un còp d'estat militar organizat per lo generau [[Pervez Musharraf]]. === Paquistan dempuei 1999 === [[Fichièr:Afganistan - Segonda Guèrra d'Afganistan - 2008.png|thumb|Situacion generala en Afganistan e [[Paquistan]] en [[2008]].]] [[Pervez Musharraf]] venguèt oficialament president en [[2001]] e capitèt de renfòrçar son poder gràcias a una tiera d'emendaments votats en [[2003]]. Coma lo generau [[Zia ul-Haq|Zia]], aprofichèt tanben lo contèxte internacionau favorable ([[Segonda Guèrra d'Afganistan]]) per obtenir un sostèn [[USA|estatsunidenc]]. Dins aquò, mau capitèt de reglar lei dificultats economicas paquistanesas ni d'empachar l'expansion dau conflicte afgan ai zònas tribalas de la [[frontiera]] nòrd-oèst. En [[2007]], deguèt acceptar l'organizacion d'eleccions ganhadas en [[2008]] per [[Asif Ali Zardari]], marit de [[Benazir Bhutto]] assassinada lo 27 de decembre de [[2007]]. Una reforma constitucionala permetèt au Premier Ministre de tornar prendre la màger part dau poder executiu. Pasmens, la situacion economica si melhorèt pas e leis eleccions de [[2013]] an permes lo retorn au poder de [[Nawaz Sharif]]. == Cultura == === Arquitectura e escultura === Paquistan a un patrimòni arquitecturau relativament riche que data de l'[[Antiquitat Auta]] au periòde contemporanèu. D'efèct, lei recèrcas arqueologicas an permés de descubrir fòrça vestigis de la [[civilizacion de la vau d'Indus]] que dominèt la region de 3200 a 1900 avC ([[Mohenjo-daro]]). Puei, la vau foguèt una region importanta de plusors Estats de remarca coma l'[[Empèri Mogòl]] e divèrsei principats musulmans. En 2020, l'[[UNESCO]] aviá ansin classat sièis sites sus la lista dau [[Patrimòni Mondiau de l'Umanitat]] e leis autoritats paquistanesas avián prepausats 21 autrei sites arqueologics ò arquitecturaus sus la lista indicativa. La màger part d'aquelei sites son liats a de manifestacions de poder ([[tombèu]]s, [[mosqueta]]s, [[palais]]...) mai li a egalament de sites arqueologics preïstorics e antics. <gallery mode="packed"> Mohenjodaro Sindh.jpeg|{{center|[[Mohenjo-daro]] (Antiquitat Auta)}} Double-Headed Eagle Stupa at Sirkap 01.jpg|{{center|[[Taxila]] (Antiquitat)}} Details of the votive Stupas courtyard.JPG|{{center|[[Takht-i-Bahi]] (sègles II-V{{e}})}} Derawar Fort, Bahawalpur I.jpg|{{center|Fòrts dau [[Desèrt de Cholistan]] (sègle IX{{e}})}} Diwan Shurfa Khan 1638 AD.jpg|{{center|Monuments istorics de [[Thatta]] (sègles XIV-XVII{{e}})}} Tomb of Bibi Jiwindi.jpg|{{center|[[Tombèu de Bibi Jawindi]] (sègle XV{{e}})}} Rohtas Fort Magnificent Kabuli Gate.jpg|{{center|[[Fòrt de Rohtas]] (sègle XVI{{e}})}} Shalamar Garden July 14 2005-South wall pavilion with fountains.jpg|{{center|[[Jardins de Shalimar]] (sègle XVII{{e}})}} Badshahi Mosque in Sunset.jpg|{{center|[[Mosqueta Badashi]] (sègle XVII{{e}})}} </gallery> === Musica === La [[musica paquistanesa]] es fòrça diversificada en causa de l'istòria agitada dau país e de sa diversitat culturala. La [[musica indiana]], la [[musica islamica]], la [[musica afgana]] e lei musicas tradicionalas ne'n son lei fònts d'inspiracion principala. Dins certanei regions, li a tanben d'influéncias aràbias, [[iran|iranianas]] e [[turquia|turcas]]. Globalament, existisse de registres sabents, populars e ibrids. Dempuei leis ans 1990, d'influéncias anglosaxonas començan tanben de si difusar per lo mejan dei cambis culturaus amb la diaspòra paquistanesa emigrada en Occident. La [[musica sabenta]] es compausada de dos movements majors que son la [[musica indostanica]], presenta dins tota la Peninsula Indiana, e lo [[ghazal]]. Lo premier movement es fondat sus un ensemble de règlas complèxas qu'es eissit de la musica de cort de la fin de l'[[Edat Mejana]]. Lo segond es aparegut dins la poesia aràbia au començament dau periòde medievau. Si difusèt amb la conquista islamica e arribèt en Índia entre lei sègles X e XIII{{e}}. Es inspirat per l'[[amor]] deçauput. La [[musica islamica]] paquistanesa es generalament considerada coma un registre ibrid entre l'aspècte sabent de la musica religiosa e l'aspècte popular dei confrariás [[sofisme|sofi]] que la practican. Es constituïda de plusors genres de musica rituala coma lo [[qawwali]], lo [[qal]], lei [[nasheeds]], lei [[na't]] e lei [[kafi]]. Certanei formas inspiran actualament de corrents musicaus pus populars qu'an rescontrat de succès internacionaus amb de cantaires coma [[Nusrat Fateh Ali Khan]] (1948-1997). Lei genres populars de la musica paquistanesa son fòrça nombrós. Son liats ai tradicions musicalas de cada pòble dau país. Dempuei leis ans 1990-2000, la musica locala es tanben mai e mai influenciada per lei genres musicaus occidentaus coma la [[pòp]], lo [[ròc]] ò lo [[rap]]. Aquela integracion es favorizada per la collaboracion d'artistas paquistanés amb de figuras majoras de la musica internacionala coma [[Nazia Hassan]] (1965-2000). Aquò entraïnèt la naissença de sosgenres locaus coma lo ''[[sufi rock]]''. === Literatura === La [[literatura paquistanesa]] es l'eiretiera de la [[literatura indiana]] e lo tèrme [[literatura paquistanesa]] es donc generalament aplicat ai movements literaris dau sègle XX, especialament a aqueleis apareguts après l'independéncia. Es una literatura diversificada gràcias a la richessa lingüistica dau país. Pasmens, dins la realitat, la màger part deis òbras son redigidas en [[ordo]] e en [[anglés]]. Son [[autor]] pus famós es probablament lo [[poesia|poèta]] [[Faiz Ahmed Faiz]] (1911-1984) qu'es conegut dins la màger part d'[[Asia]] per sei tèxtes inscrichs dins la tradicion sofi de recèrca d'un [[amor]] ideau e de justícia sociala<ref>Sarvat Rahman, ''100 poems by Faiz Ahmed Faiz, 1911-1984'', Abhinav Publications, 2002, p. 9-18.</ref>. Entre leis autrei personalitats fondamentalas de la literatura paquistanesa, fau citar lo poèta e filosòf [[Mohamed Iqbal]] (1877-1938) qu'es sovent considerat coma lo paire espirituau dau país, l'istorian [[Sulaiman Nadvi]] (1884-1953), l'escrivan [[Manazir Ahsan Gilani]] (1892-1956) ò lo poèta [[Harbans Bhalla]] (1930-1993). === Dança e teatre === Lo teatre paquistanés tradicionau es inspirat per lo [[teatre persan]] e per lei danças indianas tradicionalas. Es principalament un art popular e locau. Lo teatre modèrne es aparegut durant lo periòde [[colonialisme|coloniau]] mai son influéncia es demorada limitada. Lei danças paquistanesas conéisson una situacion similara. Son relativament diversificadas e pròprias a cada pòble. === Cinèma === Lo [[cinèma paquistanés]], de còps dich ''[[Lollywood]]''<ref>Contraccion de Lahore e d'Hollywood.</ref>, foguèt relativament prospèr entre leis ans 1950 e 1980. Inspirat per [[Hollywood]] a sa creacion, presentavan de trachs similars au [[cinèma indian]] de [[Bollywood]]. Son centre principau èra [[Lahore]] e, a son apogèu, produsiá un centenau de [[film|films]] cada an. Aqueleis òbras èran sovent destinadas a un public popular e èran fòrça inspiradas per lei succès estrangiers coma lo film d'orror ''[[Zinda Laash]]'' (Dracula en Paquistan) de 1967. De films erotics e pornografics foguèron tanben produchs e sortits. Pasmens, dins leis ans 1980, l'islamizacion creissenta de la societat, la concurréncia amb [[Bollywood]] e una [[censura]] pus estricta minèron la rentabilitat deis estúdios. Dins leis ans 1990, l'industria cinematografica de Lahore dispareissèt. Quauquei films ordos empachèron una disparicion complèta dau cinèma paquistanés que foguèt durament tocat per l'assassinat de l'actor [[Sultan Rahi]] (1938-1996). Dins aquò, dempuei leis ans 1990, s'obsèrva una mena de renaissença amb d'actors coma [[Saima Noor]], [[Moammar Rana]] e [[Shahid Khan]]. La disparicion dau [[cinèma afgan]], enebit per lei [[talibans]], ajudèt aquela resurgéncia, especialament dins lei regions pashtos. Pasmens, lo cinèma paquistanés demòra fragil. === Cosina === La [[cosina paquistanesa]] es fòrça regionalizada car cada pòble a lei sieunas tradicions alimentàrias. Pasmens, es similara a la cosina dau nòrd d'[[Índia]] e, d'un biais pus generau, a la cosina d'[[Asia dau Sud]]. Pasmens, en causa de sa posicion au limit nòrd-oèst d'aqueu domeni, intègra egalament de trachs originaris de l'[[Orient Mejan]] e de l'[[Asia Centrala]]. Dins lei vilas pus importantas, leis influéncias internacionalas son fòrtas, çò qu'a menat a l'aparicion d'estils particulars coma la cosina sinopaquistanesa. == Liames intèrnes == * [[Cachemir]] * [[Imalaia]] * [[Indus]] * Conflicte Indopaquistanés : ** [[Premiera Guèrra Indopaquistanesa]] ** [[Segonda Guèrra Indopaquistanesa]] ** [[Tresena Guèrra Indopaquistanesa]] ** [[Quatrena Guèrra Indopaquistanesa]] == Bibliografia == * Tariq Rahman, ''A history of Pakistani literature in English'', Vanguard, 1991. * Simone Wille, ''Modern art in Pakistan: history, tradition, place'', Routledge, 2015. == Nòtas e referéncias == <references/> {{Commons|Pakistan|Paquistan}} {{païses d'Asia}} [[Categoria:Paquistan|*]] n8fedw6s9nz400yguedxy87f10y6t3v 4 12599 2501777 2498785 2026-05-27T17:14:55Z MediaWiki message delivery 18686 /* Votez maintenant aux élections 2026 de l'U4C */ seccion nòva 2501777 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{/Entèsta}} == Una version pels mainatges? == Adieu a totes, Dempuèi 2015, la version basca de Wikipèdia a creat un projècte de divulgacion nomenat Txikipedia qu'es dedicat als mainatges de 8-13 ans. Ja extistís una version occitana de Vikidia, però non es un grand succès pr'amor d'una manca d'editors. Mas, perqué sostenir un projècte d'aquela ampliada, sembra inutil, estupid, non? Daissatz-me qualques linhas per explicar: * Txikipedia non es pas un site separat, mas una seccion integrada dins Wikipèdia. Aiçò permet una visibilitat fòrça mai granda que Vikidia, que demòra marginala e pauc coneguda. Dins lo cas de l'occitan, aiçò poiriá ajudar a faire venir de joves lectros (e editors) directament cap a Wikipèdia occitana, sens los dispersar sus mai d’un site. * La Wikipèdia occitana es mai activa e mai coneguda que la Vikidia occitana. Aital, un Txikipedia occitan beneficiariá de la comunitat ja existenta sus Wikipèdia, quitament se pichona. Seriá mai simple de coordonar los esfòrces, d’atraire de nòus contributors, de melhorar la qualitat dels articles, e tanben crear de nòus projèctes. * Lo public dels 8-13 ans es estrategic: son los futurs parlants de la lenga nòstra. Un contengut adaptat a aquel nivèl ajuda a normalizar la preséncia de l’occitan dins lo mond numeric e educatiu. Los professors e las escòlas poirián utilizar aquelas ressorsas coma material didactic en lenga occitana, çò qu’es fòrça limitat actualament. * Lo projècte basc a demostrat que lo ligam entre lenga, joventut e Wikipèdia pòt èsser fòrça eficaç. Per l’occitan, seriá una mena de revitalizacion simbolica: mostrar que la lenga pòt parlar de tot, quitament dins una version simplificada pels enfants. Seriá tanben un biais de diferenciar Wikipèdia occitana dins lo mond de las lengas minoritàrias, en mostrant un engatjament cap al public jove. Per suportar aquel projècte qu'es fòrça important per ieu, es NECESSARI lo sosten d'autras personas per alargar los limtis, decidir de las prioritats, descriure clarament l'estatut e prepausar de basas per aquela collaboracion. Coralament, [[Utilizaire:Lhanars|Lhanars]] ([[Discussion Utilizaire:Lhanars|d]]) 16 setembre de 2025 a 15.55 (UTC) == <span lang="ca" dir="ltr">La vostra wiki estarà aviat només en mode lectura</span> == <div lang="ca" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Llegiu aquest missatge en una altra llengua]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] La [[foundation:|Fundació Wikimedia]] canviarà el trànsit entre els seus centres de dades. Això garantirà que la Viquipèdia i les altres wikis de Wikimedia romanguin disponibles fins i tot si es produeix un desastre. Tot el trànsit es durà el '''{{#time:j xg|2025-09-24|ca}}'''. La prova començarà a les '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''. Malauradament, a causa de limitacions de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]] cal limitar la possibilitat d'editar durant el canvi. Ens disculpem per aquesta disrupció, i estem treballant per minimitzar-la en el futur. Es mostrarà un avís a totes les wikis de la Fundació Wikimedia 30 minuts abans que tingui lloc aquesta operació. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''Durant una estona, podreu llegir, però no pas editar les wikis durant una estona breu.''' *No podreu editar durant com a màxima una hora el {{#time:l j xg Y|2025-09-24|ca}}. *Si proveu d'editar o desar canvis durant aquestes interrupcions, veureu un missatge d'error. Esperem que no es perdi cap edició durant aquest període de temps, però no us ho podem garantir. Si veieu el missatge d'error, espereu fins que tot torni a funcionar. Llavors hauríeu de poder desar la vostra edició. Tot i així, us recomanem que primer feu una còpia dels vostres canvis, per si un cas. ''Altres efectes'': *Els treballs automàtics de rerefons aniran més lents, i alguns es podrien aturar. Potser els enllaços vermells no s'actualitzaran tan ràpidament com és habitual. Si creeu un article que ja ha estat enllaçat en algun altre lloc, l'enllaç pot mantenir-se en vermell més estona de l'habitual. Alguns ''scripts'' de llarga durada s'hauran d'aturar. * Esperem que les implementacions de codi es produeixin com qualsevol altra setmana. No obstant això, algun codi concret es podria congelar puntualment si l'operació ho requereix. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] no estarà disponible durant uns 90 minuts. Aquest projecte es podria ajornar si fos necessari. Podeu [[wikitech:Switch_Datacenter|llegir la planificació a wikitech.wikimedia.org]]. Es comunicarà qualsevol canvi a la planificació. '''Si us plau, compartiu aquesta informació amb la vostra comunitat viquimedista.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 18 setembre de 2025 a 15.42 (UTC) <!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Donnez votre avis : votez pour le conseil d'administration 2025</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Bonjour à tous, La période de vote pour les [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|élections 2025 du conseil d'administration]] est désormais ouverte. Les candidats se présentent pour deux (2) sièges au conseil. Pour vérifier votre éligibilité en tant qu'électeur, veuillez consulter la [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|page relative à l'éligibilité des électeurs]]. Pour en savoir plus à leur sujet, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|lisez leurs déclarations de candidature et regardez leurs vidéos de présentation]]. Lorsque vous serez prêt, rendez-vous sur la [[m:Special:SecurePoll/vote/405|page de vote SecurePoll pour voter]]. '''Le vote est ouvert du 8 octobre à 00h00 UTC au 22 octobre à 23h59 UTC.''' Bien à vous, Abhishek Suryawanshi<br />Président, Comité des élections<section end="announcement-content" /> </div> [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 9 octobre de 2025 a 04.48 (UTC) <!-- Message mandat per User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Aidez-nous à décider du nom du nouveau projet ''Abstract Wikipedia''</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="function1"/> Bonjour ! Participez à choisir un nom pour le nouveau projet de wiki ''Abstract Wikipedia'' (« Wikipédia abstraite ») ! Ce projet sera un wiki qui permettra aux utilisateurs et utilisatrices de combiner les fonctions des [[:f:|Wikifonctions]] et les données de Wikidata afin de générer des phrases naturelles dans les langues prises en charges. Ces phrases pourront ensuite être réutilisées sur les Wikipédia (ou ailleurs). Le scrutin se déroulera en deux tours, chacun étant suivi par un examen juridique des candidats ; ils commenceront respectivement le 20 octobre et le 17 novembre. Notre objectif est d’avoir un nom de projet final choisi à la mi-décembre 2025. Si vous souhaitez participer, '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|lisez le détail du scrutin et votez maintenant]]''' sur Meta-Wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 octobre de 2025 a 11.43 (UTC) <!-- Message mandat per User:Sannita (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="fr" dir="ltr">À la recherche de bénévoles pour rejoindre plusieurs comités du mouvement</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Chaque année, généralement d’octobre à décembre, plusieurs comités du mouvement cherchent de nouveaux bénévoles. Pour en savoir plus sur les comités, consultez leurs pages Meta-wiki : * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Comité des affiliations (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Commission de médiation (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Comité d'examen des cas (CRC)]] Les candidatures aux comités sont ouvertes à partir du 30 octobre 2025. Les candidatures au Comité des affiliations sont closes le 11 décembre 2025, et les candidatures à la commission de médiation et au Comité d'examen des cas sont closes le 11 décembre 2025. Pour savoir comment postuler, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|consultez la page de nomination sur Meta-wiki]]. Publiez sur la page de discussion ou envoyez un e-mail à cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org pour toute question que vous pourriez avoir. Pour l'équipe de soutien du comité, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 30 octobre de 2025 a 14.12 (UTC) <!-- Message mandat per User:MKaur (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Rappel : aidez-nous à décider du nom du nouveau projet ''Abstract Wikipedia''</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="function2"/> Bonjour ! Rappel : aidez-nous à choisir un nom pour le nouveau projet de wiki ''Abstract Wikipedia'' (« Wikipédia abstraite »). Le vote final commence aujourd’hui. Les noms finalistes sont : <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. Si vous souhaitez participer, '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|lisez la présentation du scrutin et votez maintenant]]''' sur Méta-Wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 novembre de 2025 a 14.22 (UTC) <!-- Message mandat per User:Sannita (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Wikipedia 25: cercasi volontari per registrare un benvenuto sonoro == <div lang="en" dir="ltr"> <div lang="it" dir="ltr"> [[File:Work-in-progress sketch of the Confetti mascot easter egg.jpg|frameless|250px|right]] {{int:please-translate}} {{int:Hello}}, scusate se scrivo in italiano! Per il [[:m:Wikipedia 25|25° compleanno di Wikipedia]] e per creare delle [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|sorpresine per i lettori]] come proposto dalla Wikimedia Foundation, sto invitando i volontari delle varie Wikipedie dell'area italiana a registrare la frase "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nella loro lingua regionale. Il messaggio audio comparirà "a sorpresa" sulla Wikipedia in italiano e sulle altre wikipedie aderenti al progetto degli [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|Ester eggs experiments]]. Farà parte di una raccolta di suoni che include tutte le registrazioni di "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nelle varie lingue registrate, più alcuni altri suoni provenienti da Commons. Quando un utente cliccerà sulla mascotte del Globetto (Baby Globe) che suona con un sintetizzatore, verrà riprodotto un suono casuale da questa raccolta. Quindi, la frase nella tua lingua non verrà riprodotta ogni volta, ma solo alcune volte e in modo casuale. '''Briefing su come registrare il benvenuto sonoro su Wikipedia''' ([[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#c-CDekock-WMF-20251209155700-Song_Ng%C6%B0-20251201160400|da qui]]): #la registrazione audio deve essere più corta di 10 secondi, e consistere solo nella frase "Benvenuti su Wikipedia" o "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nella tua lingua regionale; #il file va caricato su [[:commons:Special:UploadWizard|Wikimedia Commons]] e bisogna chiederne la protezione da parte di un admin di modo da impedire che sia vandalizzato o spostato; #condividi il link del file su Commons [[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#Are_there_ideas_or_elements_that_you_would_love_to_see_implemented_on_your_language_Wikipedia?|qui]] notificando l'utente CDekock-WMF; #'''deadline''' per fornire i link agli audio su Commons dei "Benvenuti su Wikipedia": '''mercoledi 21 gennaio 2026'''. Registriamo più audio possibile. {{Int:Feedback-thanks-title}} --[[User:Una tantum|Una tantum]] ([[User talk:Una tantum|talk]]) </div> </div> 14 genièr de 2026 a 15.44 (UTC) <!-- Message mandat per User:Una tantum@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Una_tantum/sandbox/MM/It_fallback_v2&oldid=29928398 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 genièr de 2026 a 19.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:ZI Jony@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 18 genièr de 2026 a 13.21 (UTC) <!-- Message mandat per User:Tiven2240@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Révision annuelle du code universel de conduite et des lignes directrices de l'application</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Nous vous informons que la période de relecture annuelle du Code de conduite universel et des règles d'applications est actuellement ouverte. Vous pouvez faire vos commentaires sur les modifications que vous souhaitez apporter jusqu'au 9 février 2026. C'est la première d'une série d'étapes nécessaires pour la révision annuelle. Vous trouverez [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|d'autres informations et les discussions auxquelles participer sur la page UCoC de Meta]]. Le [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Comité de coordination du code universel de conduite]] (U4C &mdash; Universal Code of Conduct Coordinating Committee) est un groupe global dont le rôle est de fournir une implémentation équitable et cohérente de l'UCoC. Cette relecture annuelle a été envisagée et mise en place par l'U4C. Pour plus d'informations et les responsabilités de l'U4C, veuillez lire la [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Charte de l'U4C]]. Veuillez partager ces informations avec les autres membres concernés de votre communauté. -- En coopération avec l'U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|discussion]])<section end="announcement-content" /> </div> 19 genièr de 2026 a 21.01 (UTC) <!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Migration vers Parsoid</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Lire ceci dans une autre langue]]</em> <div class="mw-translate-fuzzy"> Bonjour à tous et toutes ! Je suis heureux de vous informer que, dans le cadre de la prochaine étape du projet d’[[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|unification des analyseurs syntaxiques]], Parsoid sera bientôt activé en tant qu’analyseur d’articles par défaut sur votre $wiki. Nous augmentons progressivement le nombre de wikis utilisant Parsoid, avec l’intention d’en faire l’analyseur de wikicode par défaut pour la prochaine version maintenue à long terme de MediaWiki. Cela rendra nos wikis plus fiables et plus cohérents entre les utilisations par le contributorat, le lectorat et les outils, et facilitera le développement de futures fonctionnalités du wikicode. </div> Si cela perturbe votre flux de travail, ne vous inquiétez pas ! Vous pourrez toujours désactiver Parsoid pour le wiki dans vos préférences utilisateur, ou uniquement sur la page en cours en utilisant le sous-menu Outils, comme décrit dans la documentation de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]]. Il y a [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|plus d’informations sur notre stratégie de déploiement]] disponible, y compris les tests effectués avant d’activer Parsoid pour un nouveau wiki. Pour signaler des bogues et des problèmes, vous pouvez consulter notre documentation des [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|problèmes connus]] et si vous avez trouvé un nouveau bogue, créez un ticket phab et en l’étiquetant avec [[phab:project/view/5846|<i lang="en">Content Transform Team</i>]] qui représente l’équipe Transformation du contenu sur Phabricator. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 23 genièr de 2026 a 21.59 (UTC) <!-- Message mandat per User:ABreault (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&oldid=29972868 --> == Proposicion per permetre la participacion en grafia mistralenca == Bonjorn a totes, Notifiqui en particular @[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]], @[[User:Jfblanc|Jfblanc]] e @[[User:Lembeye|Lembeye]], los tres administrators actius d'aqueste wiki. Fa qualque temps, parlèri amb [[User:Maxime Ravel|Maxime Ravel]], un utilizaire fòrça actiu sus Wikidata e Wikipèdia en francés sus de tematicas ligadas a la lenga e la cultura provençalas, de la possibilitat de contribuïr sus Wikipédia en occitan en grafia mistralenca. Son argument èra que es una grafia fòrça utilizada en Provença, e mai dins de publicacions academicas. Ieu pensi que poiriá èsser positiu de permetre a de personas que mestrejan pas la grafia classica de participar al wiki. Mon idèa èra de permetre la preséncia d'una version d'aquestes articles en grafia mistralenca (coma jospagina) en complement de la version classica, que demòra de tot biais la fòrma basica e centrala (s'agís pas de remplaçar una grafia per l'autra, aquò seriá impossible de manténer sus l'ensemble del wiki). Maxime me diguèt que conossiá una autra persona que poiriá èsser motivada per contribuïr en grafia mistralenca. Ieu soi volontari per seguir aquestes articles e far la transcripcion en grafia classica. Per donar un exemple concret del resultat, ai creat dos modèls ({{m|Vejatz grafia mistralenca}} e {{m|Vejatz grafia classica}}), qu'ai utilizats sus l'article [[Annalisa Chevalier]]. Que ne pensatz ? [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 24 genièr de 2026 a 11.52 (UTC) :Bonjorn, :Per çò faire, caldriá passar per una modificacion de la [[Wikipèdia:Carta lingüistica]]. :(Personalament, soi en contra, avèm pas prossas mans per ajudar, e duplicar los articles existents ajudarà pas.) — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 24 genièr de 2026 a 12.17 (UTC) :: Bonjorn, siáu tanben pas favorable a aquela possibilitat. Gerir la diversitat dialectala es ja pas totjorn simple e ai un dobte seriós sus la possibilitat de gerir doas grafias. En revènge, serai pas opausat a la mesa en plaça d'un sistèma de conversion permetent de passar de la grafia classica a la grafia mistralenca per la lectura (un tau sistèma existís sus lei projèctes en chinés ò en sèrbi). S'es ben fach, aquò podriá benlèu de redigir un article tant en grafia classica que mistralenca. Coralament, --[[Utilizaire:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] ([[Discussion Utilizaire:Nicolas Eynaud|d]]) 24 genièr de 2026 a 12.28 (UTC) :::@[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] : sas cossí fonciona aqueste sistèma de conversion ? Mon idèa èra de propausar quicòm aital, simplament sabiái pas qu'i aviá de melhoras solucions tecnicas. [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 24 genièr de 2026 a 12.43 (UTC) ::::@[[User:CaféBuzz|CaféBuzz]] : non, mai aquò sembla un començament per cercar : [[:meta:Automatic conversion between simplified and traditional Chinese]] e [[:meta:Wikipedias in multiple writing systems]]. --[[Utilizaire:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] ([[Discussion Utilizaire:Nicolas Eynaud|d]]) 24 genièr de 2026 a 17.59 (UTC) ::::::::@[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] : mercés. S'ai pas mal comprés, la transcripcion d'un sistèma a l'autra se fa automaticament per un biais tecnic (logicial). Non vesi pas cossí aquò se poiriá implementar dins nòstre cas. [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 25 genièr de 2026 a 09.21 (UTC) ::::::::: Adieu [[User:CaféBuzz|CaféBuzz]] (e leis autrei !). Ieu tròbi ta prepausicion interessanta e lo biais que l'as implantada dins l'article [[Annalisa Chevalier]] absoludament perfiech . Per èstre mai precís, una tala iniciativa pòu rompre l'argument nèci que voudriá veire dins lo provençau una lenga diferenta de la rèsta de l'occitan. L'usatge de la grafiá mistralenca es pron fòrt en Provença, verai, e mai institucionau. M'agrada mièlhs de veire una tala iniciativa puslèu que de donar d'arguments an aquelei que reclamariá una wiki de mai en grafiá mistralenca per la rason que considèron lo provençau e l'occitan coma doás lengas desseparadas. Se sa grafiá vengue possibla d'emplegar aicí, alòr aquest argument vendrà vuege. Evidentament, fau pas que s'agisse de convertir l'ensem de la WP en grafiá mistralenca (levat s'a n'un coratjós particulier li pren l'enveja) mai de permetre an aquelei que la mestrejan de venir contribuïr a son nivèu. Mi sembla que dins ta requèsta, a degun l'es demandat de duplicar totei leis articles existents ò de sistematizar la practica.[[Utilizaire:Matieu Sokolovic|Matieu Sokolovic]] ([[Discussion Utilizaire:Matieu Sokolovic|d]]) 4 febrièr de 2026 a 13.16 (UTC) == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:Lembeye]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Utilizaire:EPIC|EPIC]] ([[Discussion Utilizaire:EPIC|d]]) 14 febrièr de 2026 a 18.04 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|discussion]])</bdi> 19 març de 2026 a 11.15 (UTC) <!-- Message mandat per User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message mandat per User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 3 abril de 2026 a 17.11 (UTC) <!-- Message mandat per User:ZI Jony@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 26 abril de 2026 a 00.58 (UTC) </bdi> <!-- Message mandat per User:Codename Noreste@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Votez maintenant aux élections 2026 de l'U4C</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Les votants éligibles sont invités à participer à l'élection 2026 du [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Comité de coordination du Code de conduite universel]]. De plus amples informations – notamment sur la vérification de l'éligibilité, le processus de vote, les candidats et un lien vers le scrutin – sont disponibles sur Meta à la [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|page d'informations sur les élections de 2026]]. Le scrutin se termine le 2 juin 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00 h 00 UTC]. Veuillez voter si votre compte est éligble. Les résultats seront disponibles avant le 14 juin 2026. -- en coopération avec l'U4C.<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai de 2026 a 17.14 (UTC) <!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> piaa8p4k7bmgk2ofr71n5l6buuxkga8 0 33232 2501805 1889279 2026-05-28T06:39:01Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501805 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {|class="infobox_v2" |- | [[Estats de Brasil|Estat]] | [[Minas Gerais]] |- | [[Aira|Superfícia]] | 194,6 km² |- | [[Populacion]]<br>[[Densitat de populacion|Densitat]] | 608 650 <small>([[2007]])</small><br>3 100,8 ab./km² |- | [[Altitud]] | 858 m |- | [[Latitud]] | 19° 55' 55" S |- | [[Longitud]] | 44° 03' 14" O |- | Distància de [[Belo Horizonte]] | 21 km |- | Còde postal (CEP) | 32000-000 |- | Administracion | Prefeitura Municipal de Contagem - Pr. Tancredo Neves, 200 |- | Internet | https://web.archive.org/web/20180307092747/http://www.contagem.mg.gov.br/ |- | Prefècte de la vila | Marília Aparecida Campos |- ! colspan="2" bgcolor="#FFDEAD" | Localizacion de la vila dins l'estat de [[Minas Gerais]] |- ! colspan="2" bgcolor="#FFFFFF" | [[image:MinasGerais Municip Contagem.svg|center|290px]] |} '''Contagem''' es una vila de l'[[Estats de Brasil|estat]] [[brasil]]ièr de [[Minas Gerais]]. Sa [[populacion]] totala èra estimada a 608&nbsp;650 personas en [[2007]]. Sa [[Aira|superfícia]] totala es 194,6&nbsp;km². Forma part de la region metropolitana de [[Belo Horizonte]]. [[Image:ContagemZICA.jpg|thumb|250px|left|La vila de Contagem.]] {{Modèl:Portal:Brasil}} [[Categoria:Vila de Minas Gerais]] al10ypltq6j9eh18mrpvhvzbkg2ffk0 0 40855 2501793 2405414 2026-05-28T04:08:27Z Jfblanc 104 /* Palmarés */ 2501793 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {| align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color: #DDDDDD" ! colspan="2" style="background-color: #0000EE" | {| style="background: #FFFFFF" align="center" width="100%" | padding=15px| | style="background:white;align=center" width="100%" |<font color=#000000 size="4">Club de Rugbi de Montpelhièr Erau</font> | padding=15px| |} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" bgcolor="white"| [[Imatge:Logo Montpellier Hérault rugby 2013.svg|200px]] |- | '''Fondacion''' | bgcolor=#EEEEEE| [[1986]] |- | '''Colors''' | bgcolor=#EEEEEE| Blau e blanc |- | '''Estadi''' | bgcolor=#EEEEEE| Estadi Yves-du-Manoir<br />(12 726 plaças<ref>https://web.archive.org/web/20100114062949/http://montpellier-agglo.com/82679377/0/fiche___article/%26RH%3D1140898815369</ref>) |- | '''Sèti''' | bgcolor=#EEEEEE| 500, avenguda de Vanières<br />[[Montpelhièr]] |- |} Lo '''Club de Rugbi de Montpelhièr Erau''' (en francés ''Montpellier Hérault Rugby Club'') es un club [[Occitània|occitan]] de [[rugbi de XV]], creat en 1986 a [[Montpelhièr]]. Lo club es en primièra division del campionat de França de [[rugbi de XV]] (''Elèit 1'' de las dònas, ''[[Top 14]]'' dels òmes) e participa a las competicions europèas. ==Palmarés== {| class="wikitable" !Dònas !Òmes |- |valign=top| * 2005: Campion de segonda division (vencís Roazhon 14-11), arriba en primièra division francesa. * 2007: Campion de França (vencís Caen 20-3). * 2008: '''Copa d'Euròpa''' (vencís Barcelona 31-8 e 22-3). * 2009: Campion de França (vencís Toulouges 19-16). * 2013: Campion de França (vencís Lilla 15-12). * 2014: Campion de França (vencís Bobigny 29-19). * 2015: Campion de França (vencís Lilla 17-3). * 2017: Campion de França (vencís Lilla 17-11). * 2018: Campion de França (vencís l'Estadi Tolosenc 15-12). * 2019: Campion de França (vencís l'Estadi Tolosenc 22-13). * 2020: Primièr del grop 1 a l'arrèst del campionat pr'amor de la Covid. |valign=top| * 2003: Campion de segonda division (vencís Tarba 25-21), arriba en primièra division francesa. * 2004: '''Bloquièr europèu''' (vencís l'Arix Viadana 25-9). * 2011: Vicecampion de França (vençut per l'[[Estadi Tolosenc]] 10-15). * 2016: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís los Harlequins 26-19). * 2016: Vicecampion de França (vençut pel Racing 92 21-29). * 2021: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís Leicester 18-17). * 2026: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís Ulster 59-26). |} == Nòtas == <references /> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Club occitan de rugbi de XV]] [[Categoria:Club francés de rugbi de XV]] mucviipovdna0fodtk5t4lu68lev9pw 2501794 2501793 2026-05-28T04:10:26Z Jfblanc 104 2501794 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {| align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color: #DDDDDD" ! colspan="2" style="background-color: #0000EE" | {| style="background: #FFFFFF" align="center" width="100%" | padding=15px| | style="background:white;align=center" width="100%" |<font color=#000000 size="4">Club de Rugbi de Montpelhièr Erau</font> | padding=15px| |} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" bgcolor="white"| [[Imatge:Logo Montpellier Hérault rugby 2013.svg|200px]] |- | '''Fondacion''' | bgcolor=#EEEEEE| [[1986]] |- | '''Colors''' | bgcolor=#EEEEEE| Blau e blanc |- | '''Estadi''' | bgcolor=#EEEEEE| Estadi Yves-du-Manoir<br />(12 726 plaças<ref>https://web.archive.org/web/20100114062949/http://montpellier-agglo.com/82679377/0/fiche___article/%26RH%3D1140898815369</ref>) |- | '''Sèti''' | bgcolor=#EEEEEE| 500, avenguda de Vanières<br />[[Montpelhièr]] |- |} Lo '''Club de Rugbi de Montpelhièr Erau''' (en francés ''Montpellier Hérault Rugby Club'') es un club [[Occitània|occitan]] de [[rugbi de XV]], creat en 1986 a [[Montpelhièr]]. Lo club es en primièra division del campionat de França de [[rugbi de XV]] (''Elèit 1'' de las dònas, ''[[Top 14]]'' dels òmes) e participa a las competicions europèas. ==Palmarés== {| class="wikitable" !Dònas !Òmes |- |valign=top| * 2005: Campion de segonda division (vencís Roazhon 14-11), arriba en primièra division francesa. * 2007: Campion de França (vencís Caen 20-3). * 2008: '''Copa d'Euròpa''' (vencís Barcelona 31-8 e 22-3). * 2009: Campion de França (vencís Toulouges 19-16). * 2013: Campion de França (vencís Lilla 15-12). * 2014: Campion de França (vencís Bobigny 29-19). * 2015: Campion de França (vencís Lilla 17-3). * 2017: Campion de França (vencís Lilla 17-11). * 2018: Campion de França (vencís l'Estadi Tolosenc 15-12). * 2019: Campion de França (vencís l'Estadi Tolosenc 22-13). * 2020: Primièr del grop 1 a l'arrèst del campionat pr'amor de la Covid. |valign=top| * 2003: Campion de segonda division (vencís Tarba 25-21), arriba en primièra division francesa. * 2004: '''Bloquièr europèu''' (vencís l'Arix Viadana 25-9). * 2011: Vicecampion de França (vençut per l'[[Estadi Tolosenc]] 10-15). * 2016: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís los Harlequins 26-19). * 2016: Vicecampion de França (vençut pel Racing 92 21-29). * 2021: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís Leicester 18-17). * 2026: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís Ulster 59-26). |} ==Jogaires== <center> '''Jogaires que se ganhèn la ''Challenge Cup'' en 2026:''' '''1.''' [[Enzo Forletta]] puèi [[Baptiste Erdocio]] ''' 2.''' [[Jordan Uelese]] puèi [[Lyam Akrab]] '''3.''' [[Mohamed Haouas]] puèi [[Wilfrid Hounkpatin]] <br /> '''4.''' [[Florian Verhaeghe]] puèi [[Adam Beard]] '''5.''' [[Tyler Duguid]] <br /> '''6.''' [[Lenni Nouchi]] '''8.''' [[Billy Vunipola]] {{Cap}} puèi [[Marco Tauleigne]] '''7.''' [[Alexandre Bécognée]] <br /> '''9.''' [[Ali Price]] '''10.''' [[Domingo Miotti]] puèi [[Léo Coly]] <br /> '''11.''' [[Donovan Taofifénua]] '''12.''' [[Auguste Cadot]] puis [[Thomas Darmon]] '''13.''' [[Arthur Vincent]] '''14.''' [[Gabriel N'Gandebe]]<br /> '''15.''' [[Tom Banks]] puèi [[Jon Echegaray]] <br /> </center> == Nòtas == <references /> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Club occitan de rugbi de XV]] [[Categoria:Club francés de rugbi de XV]] emxawzhshp6uz3tdhd457d22bq0wpq0 2501795 2501794 2026-05-28T04:18:27Z Jfblanc 104 /* Jogaires */ 2501795 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {| align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color: #DDDDDD" ! colspan="2" style="background-color: #0000EE" | {| style="background: #FFFFFF" align="center" width="100%" | padding=15px| | style="background:white;align=center" width="100%" |<font color=#000000 size="4">Club de Rugbi de Montpelhièr Erau</font> | padding=15px| |} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" bgcolor="white"| [[Imatge:Logo Montpellier Hérault rugby 2013.svg|200px]] |- | '''Fondacion''' | bgcolor=#EEEEEE| [[1986]] |- | '''Colors''' | bgcolor=#EEEEEE| Blau e blanc |- | '''Estadi''' | bgcolor=#EEEEEE| Estadi Yves-du-Manoir<br />(12 726 plaças<ref>https://web.archive.org/web/20100114062949/http://montpellier-agglo.com/82679377/0/fiche___article/%26RH%3D1140898815369</ref>) |- | '''Sèti''' | bgcolor=#EEEEEE| 500, avenguda de Vanières<br />[[Montpelhièr]] |- |} Lo '''Club de Rugbi de Montpelhièr Erau''' (en francés ''Montpellier Hérault Rugby Club'') es un club [[Occitània|occitan]] de [[rugbi de XV]], creat en 1986 a [[Montpelhièr]]. Lo club es en primièra division del campionat de França de [[rugbi de XV]] (''Elèit 1'' de las dònas, ''[[Top 14]]'' dels òmes) e participa a las competicions europèas. ==Palmarés== {| class="wikitable" !Dònas !Òmes |- |valign=top| * 2005: Campion de segonda division (vencís Roazhon 14-11), arriba en primièra division francesa. * 2007: Campion de França (vencís Caen 20-3). * 2008: '''Copa d'Euròpa''' (vencís Barcelona 31-8 e 22-3). * 2009: Campion de França (vencís Toulouges 19-16). * 2013: Campion de França (vencís Lilla 15-12). * 2014: Campion de França (vencís Bobigny 29-19). * 2015: Campion de França (vencís Lilla 17-3). * 2017: Campion de França (vencís Lilla 17-11). * 2018: Campion de França (vencís l'Estadi Tolosenc 15-12). * 2019: Campion de França (vencís l'Estadi Tolosenc 22-13). * 2020: Primièr del grop 1 a l'arrèst del campionat pr'amor de la Covid. |valign=top| * 2003: Campion de segonda division (vencís Tarba 25-21), arriba en primièra division francesa. * 2004: '''Bloquièr europèu''' (vencís l'Arix Viadana 25-9). * 2011: Vicecampion de França (vençut per l'[[Estadi Tolosenc]] 10-15). * 2016: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís los Harlequins 26-19). * 2016: Vicecampion de França (vençut pel Racing 92 21-29). * 2021: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís Leicester 18-17). * 2026: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís Ulster 59-26). |} ==Jogaires== <center> '''Jogaires que se ganhèn la ''Challenge Cup'' en 2026:''' '''1.''' [[Enzo Forletta]] (CAT) puèi [[Baptiste Erdocio]] (EUS)''' 2.''' [[Jordan Uelese]] (AUS) puèi [[Lyam Akrab]] (ARP)'''3.''' [[Mohamed Haouas]] (NMD) puèi [[Wilfrid Hounkpatin]] (OC/SEN) <br /> '''4.''' [[Florian Verhaeghe]] (FR) puèi [[Adam Beard]] (CYM) '''5.''' [[Tyler Duguid]] (CAN/FR)<br /> '''6.''' [[Lenni Nouchi]] (OC) '''8.''' [[Billy Vunipola]] (TON/ENG) {{Cap}} puèi [[Marco Tauleigne]] (OC)'''7.''' [[Alexandre Bécognée]] (OC)<br /> '''9.''' [[Ali Price]] (SCO)'''10.''' [[Domingo Miotti]] (ARG) puèi [[Léo Coly]] (BZH)<br /> '''11.''' [[Donovan Taofifénua]] (KAN)'''12.''' [[Auguste Cadot]] (FR) puis [[Thomas Darmon]] (OC)'''13.''' [[Arthur Vincent]] (OC)'''14.''' [[Gabriel N'Gandebe]] (CAM)<br /> '''15.''' [[Tom Banks]] (AUS) puèi [[Jon Echegaray]] (OC/EUS)<br /> </center> == Nòtas == <references /> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Club occitan de rugbi de XV]] [[Categoria:Club francés de rugbi de XV]] 1of5iqvg7yfhogfhtyikjrr56pq39oh 2501796 2501795 2026-05-28T04:19:25Z Jfblanc 104 /* Jogaires */ 2501796 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {| align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color: #DDDDDD" ! colspan="2" style="background-color: #0000EE" | {| style="background: #FFFFFF" align="center" width="100%" | padding=15px| | style="background:white;align=center" width="100%" |<font color=#000000 size="4">Club de Rugbi de Montpelhièr Erau</font> | padding=15px| |} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" bgcolor="white"| [[Imatge:Logo Montpellier Hérault rugby 2013.svg|200px]] |- | '''Fondacion''' | bgcolor=#EEEEEE| [[1986]] |- | '''Colors''' | bgcolor=#EEEEEE| Blau e blanc |- | '''Estadi''' | bgcolor=#EEEEEE| Estadi Yves-du-Manoir<br />(12 726 plaças<ref>https://web.archive.org/web/20100114062949/http://montpellier-agglo.com/82679377/0/fiche___article/%26RH%3D1140898815369</ref>) |- | '''Sèti''' | bgcolor=#EEEEEE| 500, avenguda de Vanières<br />[[Montpelhièr]] |- |} Lo '''Club de Rugbi de Montpelhièr Erau''' (en francés ''Montpellier Hérault Rugby Club'') es un club [[Occitània|occitan]] de [[rugbi de XV]], creat en 1986 a [[Montpelhièr]]. Lo club es en primièra division del campionat de França de [[rugbi de XV]] (''Elèit 1'' de las dònas, ''[[Top 14]]'' dels òmes) e participa a las competicions europèas. ==Palmarés== {| class="wikitable" !Dònas !Òmes |- |valign=top| * 2005: Campion de segonda division (vencís Roazhon 14-11), arriba en primièra division francesa. * 2007: Campion de França (vencís Caen 20-3). * 2008: '''Copa d'Euròpa''' (vencís Barcelona 31-8 e 22-3). * 2009: Campion de França (vencís Toulouges 19-16). * 2013: Campion de França (vencís Lilla 15-12). * 2014: Campion de França (vencís Bobigny 29-19). * 2015: Campion de França (vencís Lilla 17-3). * 2017: Campion de França (vencís Lilla 17-11). * 2018: Campion de França (vencís l'Estadi Tolosenc 15-12). * 2019: Campion de França (vencís l'Estadi Tolosenc 22-13). * 2020: Primièr del grop 1 a l'arrèst del campionat pr'amor de la Covid. |valign=top| * 2003: Campion de segonda division (vencís Tarba 25-21), arriba en primièra division francesa. * 2004: '''Bloquièr europèu''' (vencís l'Arix Viadana 25-9). * 2011: Vicecampion de França (vençut per l'[[Estadi Tolosenc]] 10-15). * 2016: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís los Harlequins 26-19). * 2016: Vicecampion de França (vençut pel Racing 92 21-29). * 2021: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís Leicester 18-17). * 2026: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís Ulster 59-26). |} ==Jogaires== <center> '''Jogaires que se ganhèn la ''Challenge Cup'' en 2026:''' '''1.''' [[Enzo Forletta]] (CAT) puèi [[Baptiste Erdocio]] (EUS) ''' 2.''' [[Jordan Uelese]] (AUS) puèi [[Lyam Akrab]] (ARP) '''3.''' [[Mohamed Haouas]] (NMD) puèi [[Wilfrid Hounkpatin]] (OC/SEN) <br /> '''4.''' [[Florian Verhaeghe]] (FR) puèi [[Adam Beard]] (CYM) '''5.''' [[Tyler Duguid]] (CAN/FR)<br /> '''6.''' [[Lenni Nouchi]] (OC) '''8.''' [[Billy Vunipola]] (TON/ENG) {{Cap}} puèi [[Marco Tauleigne]] (OC) '''7.''' [[Alexandre Bécognée]] (OC)<br /> '''9.''' [[Ali Price]] (SCO) '''10.''' [[Domingo Miotti]] (ARG) puèi [[Léo Coly]] (BZH)<br /> '''11.''' [[Donovan Taofifénua]] (KAN) '''12.''' [[Auguste Cadot]] (FR) puis [[Thomas Darmon]] (OC) '''13.''' [[Arthur Vincent]] (OC) '''14.''' [[Gabriel N'Gandebe]] (CAM)<br /> '''15.''' [[Tom Banks]] (AUS) puèi [[Jon Echegaray]] (OC/EUS)<br /> </center> == Nòtas == <references /> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Club occitan de rugbi de XV]] [[Categoria:Club francés de rugbi de XV]] ic4zjbp81rv1oyin9ybm1xq875q51df 2501797 2501796 2026-05-28T04:19:42Z Jfblanc 104 /* Jogaires */ 2501797 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {| align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color: #DDDDDD" ! colspan="2" style="background-color: #0000EE" | {| style="background: #FFFFFF" align="center" width="100%" | padding=15px| | style="background:white;align=center" width="100%" |<font color=#000000 size="4">Club de Rugbi de Montpelhièr Erau</font> | padding=15px| |} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" bgcolor="white"| [[Imatge:Logo Montpellier Hérault rugby 2013.svg|200px]] |- | '''Fondacion''' | bgcolor=#EEEEEE| [[1986]] |- | '''Colors''' | bgcolor=#EEEEEE| Blau e blanc |- | '''Estadi''' | bgcolor=#EEEEEE| Estadi Yves-du-Manoir<br />(12 726 plaças<ref>https://web.archive.org/web/20100114062949/http://montpellier-agglo.com/82679377/0/fiche___article/%26RH%3D1140898815369</ref>) |- | '''Sèti''' | bgcolor=#EEEEEE| 500, avenguda de Vanières<br />[[Montpelhièr]] |- |} Lo '''Club de Rugbi de Montpelhièr Erau''' (en francés ''Montpellier Hérault Rugby Club'') es un club [[Occitània|occitan]] de [[rugbi de XV]], creat en 1986 a [[Montpelhièr]]. Lo club es en primièra division del campionat de França de [[rugbi de XV]] (''Elèit 1'' de las dònas, ''[[Top 14]]'' dels òmes) e participa a las competicions europèas. ==Palmarés== {| class="wikitable" !Dònas !Òmes |- |valign=top| * 2005: Campion de segonda division (vencís Roazhon 14-11), arriba en primièra division francesa. * 2007: Campion de França (vencís Caen 20-3). * 2008: '''Copa d'Euròpa''' (vencís Barcelona 31-8 e 22-3). * 2009: Campion de França (vencís Toulouges 19-16). * 2013: Campion de França (vencís Lilla 15-12). * 2014: Campion de França (vencís Bobigny 29-19). * 2015: Campion de França (vencís Lilla 17-3). * 2017: Campion de França (vencís Lilla 17-11). * 2018: Campion de França (vencís l'Estadi Tolosenc 15-12). * 2019: Campion de França (vencís l'Estadi Tolosenc 22-13). * 2020: Primièr del grop 1 a l'arrèst del campionat pr'amor de la Covid. |valign=top| * 2003: Campion de segonda division (vencís Tarba 25-21), arriba en primièra division francesa. * 2004: '''Bloquièr europèu''' (vencís l'Arix Viadana 25-9). * 2011: Vicecampion de França (vençut per l'[[Estadi Tolosenc]] 10-15). * 2016: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís los Harlequins 26-19). * 2016: Vicecampion de França (vençut pel Racing 92 21-29). * 2021: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís Leicester 18-17). * 2026: '''''Challenge Cup''''' europèa (vencís Ulster 59-26). |} ==Jogaires== <center> '''Jogaires que se ganhèron la ''Challenge Cup'' en 2026:''' '''1.''' [[Enzo Forletta]] (CAT) puèi [[Baptiste Erdocio]] (EUS) ''' 2.''' [[Jordan Uelese]] (AUS) puèi [[Lyam Akrab]] (ARP) '''3.''' [[Mohamed Haouas]] (NMD) puèi [[Wilfrid Hounkpatin]] (OC/SEN) <br /> '''4.''' [[Florian Verhaeghe]] (FR) puèi [[Adam Beard]] (CYM) '''5.''' [[Tyler Duguid]] (CAN/FR)<br /> '''6.''' [[Lenni Nouchi]] (OC) '''8.''' [[Billy Vunipola]] (TON/ENG) {{Cap}} puèi [[Marco Tauleigne]] (OC) '''7.''' [[Alexandre Bécognée]] (OC)<br /> '''9.''' [[Ali Price]] (SCO) '''10.''' [[Domingo Miotti]] (ARG) puèi [[Léo Coly]] (BZH)<br /> '''11.''' [[Donovan Taofifénua]] (KAN) '''12.''' [[Auguste Cadot]] (FR) puis [[Thomas Darmon]] (OC) '''13.''' [[Arthur Vincent]] (OC) '''14.''' [[Gabriel N'Gandebe]] (CAM)<br /> '''15.''' [[Tom Banks]] (AUS) puèi [[Jon Echegaray]] (OC/EUS)<br /> </center> == Nòtas == <references /> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Club occitan de rugbi de XV]] [[Categoria:Club francés de rugbi de XV]] guhisjhztwlfi7y4nmm24clm445inz8 0 45514 2501786 2359824 2026-05-27T23:18:51Z Ollin Masa 63581 File 2501786 wikitext text/x-wiki {{Nobel}} {{Infobox Identitat | carta = aus | nom = Karl Ritter von Frisch | nomdebateg = | imatge = Karl Ritter von Frisch.jpg | legenda = | profession = [[zoologia|zoologista]] e [[mètge]] |tematica = nobel | datadenaissença = [[20 de novembre]] de [[1886]] | luòcdenaissença = [[Viena (Àustria)|Viena]], [[Àustria-Ongria]] | datadedecès = [[12 de junh]] de [[1982]] | luòcdedecès = [[Munic]], [[Alemanha]] | paísdorigina = {{Àustria}} | títol1 = | distincions = [[Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina]] en [[1973]] | omenatge = | autrasfoncions = | paire = | maire = | conjunt = | enfants = }} [[File:Karl von Frisch - Atelier Veritas, c. 1926.jpg|thumb|Karl von Frisch]] '''Karl von Frisch''' ([[1886]]-[[1943]]) foguèt un mètge e [[etologia|etologista]] [[Àustria|austriac]]. Recebèt lo [[Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina]] en [[1973]]. == Biografia == Nasquèt lo [[20 de novembre]] de [[1886]] dins la vila de [[Viena (Àustria)|Viena]], situada en aqueles moments a [[Àustria-Ongria]] mas qu'uèi es la capitala d'[[Àustria]]. Inicialament orientat vèrs la [[medecina]], carrièra que comencèt a l'Universitat de Viena, se decantèt posteriorament per la [[filosofia]] e finalament a la [[zoologia]], carrièra qu'estudièt a l'[[Universitat]] de [[Munic]], ont se doctorèt l'an [[1910]]. Aquel meteis an foguèt nomenat auxiliar de Richard Hertwig a l'Institut Zoologic de l'Universitat de [[Munic]], ont obtenguèt lo certificat per l'ensenhament de [[zoologia]] e anatomia comparada. Lo sieu prètzfach investigadora e ensenhaira se desvolopèt entre [[1921]] e [[1923]] a l'Institut de Zoologia de l'Universitat de [[Rostock]], entre aquel an e lo [[1925]] a [[Wrocław]], e nauament a Munic. Amb l'ajuda de la Fondacion Rockefeller supervisèt la nòva bastissa de l'institut zoologic. Après la destruccion de l'Institut durant la [[Segonda Guèrra Mondiala]] se transportèt a l'Universitat de Graz l'an [[1946]], per retornar a Munic lo [[1950]] après lo bastiment d'un nòu centre. Moriguèt lo [[12 de junh]] de [[1982]] dins la vila de [[Munic]], situada a l'[[Land (Alemanha)|estat alemand]] de [[Bavièra]]. {{Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina}} {{Portal zoologia}} {{DEFAULTSORT:Frisch, Karl von }} {{commonscat|Karl von Frisch}} [[Categoria:Biologista austriac]] [[Categoria:Laureat del Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina]] [[Categoria:Prèmi Nobel austriac]] [[Categoria:Naissença a Viena (Àustria)]] [[Categoria:Naissença en 1886]] [[Categoria:Decès en 1982]] 3axuqqmbgwq828ps26o3tnut1kvbnsz 0 60257 2501785 2409855 2026-05-27T22:32:55Z Dostojewskij 20932 Categoria:Naissença a Madrid 2501785 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[File:Ana Belen.JPG|thumb|Ana Belén]] '''Ana Belén''' ([[Madrid]], [[27 de mai]] de [[1951]]) z-es'na [[chantarina]] e [[actritz]] espanhola de cinèma e teatre. Son nom d'ostal z-es María del Pilar Cuesta Acosta. Z-es la femma del cantaire espanhol [[Víctor Manuel]], e z-a dos enfants. == Biografia == En 1965, comencet al [[cinèma]] en ''Zampo y yo'' embe [[Fernando Rey]]. Trabalhet embe [[Pilar Miró]], [[Vicente Aranda]], [[Luis García Berlanga]] e [[Fernando Trueba]]. A ganhat de prèmis dins los festivals de cinèma de San Sebastian e Malaga. Considerat coma una figura fondamentala de l'espectacle espanhòl e en America del Sud. Z-es una artista comprometa en politica de quèrras e progressista. == Filmografia (selecta) == * ''Tormento'' (1974) * ''El amor del capitán Brando'' (1974) * ''La petición'' (1976) * ''Demonios en el jardín'' (1982) * ''Se infiel y no mires con quien'' (1986) * ''La corte del faraón'' (1986) * ''La pasión turca'' (1994) * ''Libertarias'' (1996) * ''El amor perjudica seriamente la salud'' ( 1996) {{Portal|cinèma|musica}} {{DEFAULTSORT:Belén, Ana}} [[Categoria:Cantaira ispanofòna]] [[Categoria:Cantaira espanhòla]] [[Categoria:Actritz espanhòla]] [[Categoria:Naissença en 1951]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1970]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1980]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]] [[Categoria:disco]] [[Categoria:Naissença a Madrid]] 0ey543txsuua5puh55jy0nvkp70zxhh 0 65649 2501818 2498335 2026-05-28T08:59:46Z Surajr7 63250 2501818 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{Entèsta label|BA}} '''Michelangelo Merisi<ref>o '''Merigi''' o '''Amerighi'''.</ref> da Caravaggio''', dich '''Caravaggio''', nascut a [[Milan]] lo [[28 de setembre]] de 1571, mòrt a Porto Ercole lo [[18 de julhet]] de 1610, foguèt un pintre italian. Actiu a [[Roma]], [[Nàpols]], [[Malta]] e en [[Sicília]] entre [[1593]] e [[1610]], es considerat coma lo premier grand representant de l'escòla [[Barròc|barròca]] e un dei pintres pus celèbres dau Mond. [[Imatge:Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|right|thumb|250px|Retrach de Caravaggio, Ottavio Leoni, 1621]] {{cita|Quand i a pas d'energia i a pas de color, pas de forma, pas de vida|Caravaggio}} == Biografia == === La joventut (1571-1595) === Michelangelo Merisi nasquèt en 1571, a [[Milan]] coma o pròva lo certificat de naissença descubèrt en 2007<ref>La descubèrta clava un debat dubèrt en 1973, quand per lo premier còp se metèt en dobte que foguèsse nascut a [[Caravaggio (Itàlia)|Caravaggio]] dins la [[província de Bergam]], tradicion sensa fondament, mai comunament acceptada dempuei de sègles. Segon de recèrcas recentas dins leis archius parroquiaus lombards, Michelangelo Merisi nasquèt dins la parròquia de Santo Stefano in Brolo (Milan) lo 28 de setembre de 1571 e i foguèt batejat lo 30: {{cita|Adi 30 fu bat[tezzato] Michel Angelo f[ilio] de D[omino] Fermo Merixio et d[omina] Lutia de Oratoribus. Compare Francesco Sessa}}. Cf. [http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/Tempo%20libero%20e%20Cultura/2007/06/carminati-caravaggio.shtml?uuid=4d415878-19a4-11dc-ac19-00000e251029&DocRulesView=Libero ''Sole24ore, suplement dominicau, 25 de febrier de 2007''].</ref>. Son paire, Fermo Merisi, èra intendent e arquitècte decorator ({{cita|magister}}) de Francesco I{{exp|er}} Sforza, marqués de Caravaggio. Sa maire, Lucia Aratori, aparteniá a una familha aisada de l'encontrada. En 1576 la familha se mudèt a Caravaggio en [[Lombardia]] per fugir l'epidemia de [[pèsta]] que devastava Milan. Lo paire e lo grand i moriguèron en 1577. Se supausa que lo futur artista cresquèt ailà, e que la familha restèt en relacion amb lei [[Sforza]] e seis aliats (per maridatge), lei poderós [[Colonna]], que devián jogar puei un ròtle major dins la vida de Caravaggio. En 1584, dins sei tretze ans, Michelangelo intrèt per aprendís dins l'obrador dau pintre [[Lombardia|lombard]] [[Simone Peterzano]], actiu a Milan, d'una cèrta renomada a l'epòca, e escolan de [[Tician]]<ref>Segon lo contracte d'aprendissatge.</ref>; i deviá restar quatre ans. Entandaumens, aprenguèt la leiçon dei mèstres de l'escòla lombarda e [[Venèt|venèta]]. Giulio Mancini, un de sei biografs, dins lei ''Considerazioni sulla pittura'' de 1621, sotalinha lo fòrt caractèr de l'artista ja dins aquelei premiereis annadas: «''Estudièt dins son enfança pendent quatre o cinc ans a Milan, amb diligéncia, e mai de temps en temps faguèsse quauqua extravagança causada per aquel afogament e aquel esperit tant viu.''»<ref>{{cita|''Studiò in fanciullezza per quattro o cinque anni in Milano, con diligenza ancorché di quando in quando, facesse qualche stravaganza causata da quel calore e spirito così grande.''}}</ref> Lo 6 d'abriu de 1588 tombava tèrme lo contracte amb son mèstre; tant se pòt que lo jove pintre n'aprofichèt per visitar [[Venècia]] e veire leis òbras dei grands mèstres de la color, [[Giorgione]], [[Tician]] e [[Tintoretto]]. ==== Lo sejorn a Roma (1592) ==== [[Fichièr:Boy with a Basket of Fruit-Caravaggio (1593).jpg|thumb|250px|''Dròlle amb una canestèla de frucha'', 1593, òli sus tela, 70&nbsp;cm × 67&nbsp;cm, Roma, Gallerie Borghese.]] Quauquei biografs dau pintre (subretot Giovanni Baglione), fan allusion a un omicidi probable que Caravaggio, qu'aviá alora gaire mai de vint ans, auriá comés aquel an, supausant que lo viatge a Roma foguèsse estat en fach una fugida. Lei premiers temps foguèron durs e depriments, subretot a causa de son caractèr menèbre e agressiu que facilitava pas sei relacions amb leis autrei. Giovanni Pietro Bellori, un istorian de l'epòca e un dei premiers [[biografia|biografs]] de Caravaggio, lo descriu ja afectat an aqueu moment per la [[malària]], malautiá que condicionèt tota la vida son sistèma nerviós e rendèt son fisic fragil e vulnerable, en contrast perfiech amb son temperament irascible.[[Fichièr:Baco, por Caravaggio.jpg|right|thumb|285px|''Bacus'', 1593-1594, òli sus tela, 95&nbsp;cm x 85&nbsp;cm, [[Florença]], Galariá deis Oficis.]]Dins lo premier periòde roman, Caravaggio se veguèt obligat de faire de còpias de quadres sagrats: se'n serviá per pagar son lotjament modèst dins la pension menada per un ''monsignor'' Pandolfo Pucci (que se li disiá {{cita|Monsignor Insalata}}, a causa dau manjar gaire regissent qu'aviá costuma de servir a sei clients). Alassat d'aquela situacion, l'artista s'installèt près de l'obrador de Lorenzo lo Sicilian, pintre mediòcre que saupèt pas valorar e sasir lo talent dau jove aprendís en cu fasiá pintar ren que de tèstas de sants. Après lo Sicilian, Caravaggio aguèt brevament per mèstre Antiveduto Gramatica, un pintre manierista [[Siena|sienés]] alambicat. Gràcias a l'aprendissatge dins leis obradors d'aquelei dos artistas, Caravaggio aquistèt la rapiditat d'execucion: estent que lei dos pintres produsián d'òbras {{cita|en seria}}, en un grand nombre de còpias, elei e seis escolans, que seguissián sei directivas, èran constrenchs de pintar rapidament. Foguèt tanben gràcias a sei premiers mèstres se Caravaggio dins lo corrent de vint ans de carriera capitèt a crear tant de caps d'òbra. ==== L'obrador dau Cavalier d'Arpino ==== Après l'experiéncia en cò de Gramatica, Caravaggio faguèt tèsta dins l'obrador de Giuseppe Cesari, dich lo ''Cavalier d'Arpino'', un dei pintres qu'èran en vòga a Roma sus lo mercat de l'art. En cò d'aqueu mèstre, coma o ditz Bellori: «''s'apliquèt a pintar de flors e de fruchs tant ben imitats, que ne venguèt a li donar la beutat incomparabla que nos agrada tant uei.''»<ref>{{cita|''fu applicato a dipinger fiori e frutti sì bene contraffatti, che da lui vennero a frequentarsi a quella maggior vaghezza che oggi tanto diletta.''}}</ref> Aquelei flors e fruchs representan en fach la començança dau genre picturau que serà puei conegut coma [[natura mòrta]]. L'ensenhament dau Cavalier d'Arpino satisfasiá pas lo jove pintre que se sentiá gaire estimulat per çò que li prepausava lo mèstre. Aquela insatisfaccion, aponduda an un episòdi que veguèt Caravaggio espitalizat per la reguitnada d'un cavau, sensa que son mèstre li faguèsse visita, foguèt motiu de garrolha entre lei dos; lo caractèr marridàs de l'escolan menèt a la rompedura dei liames amb l'obrador de Cesari. Caravaggio, se volent afirmar, decidiguèt de s'establir a son còmpte. Durant aqueu periòde, coma tota sa vida, aguèt un comportament puslèu desreglat; sovent se citèt dins lei rancuras per divèrs actes de violéncia dins lei quartiers mau famats de la ciutat, çò qu'a mai que mai alimentat lo mite de l'artista ''boèmi'' que tirava l'inspiracion de la vida de la carriera e dei maufachs que i èra acostumat. Dins lo ''[[Jove Bacus malaut]]'', una de sei premiereis òbras complidas, se representa lo Caravaggio d'aquelei premiereis annadas romanas; son regard viu e intens contrasta amb la malanconiá provocada per la malautiá que ne patissiá lo jove pintre e que l'acompanhèt fins a la mòrt. Lei personatges que pausavan per sei pinturas venián directament de la carriera: èran de gents dau pòble que eu trevava cada jorn; de mai, Caravaggio se podiá pas permetre de pagar de modèls de profession, en rason dau pauc de comandas qu'obteniá, amb malei penas. === Lei succès deis annadas romanas (1595-1606) === ==== L'amistat amb lo cardinau Del Monte ==== [[Fichièr:La Diseuse de bonne aventure, Caravaggio (Louvre INV 55) 02.jpg|right|thumb|250px|''La devinarèla'', 1596-1597, òli sus tela, 99&nbsp;cm x 131&nbsp;cm, [[París]], Musèu dau Lovre.]] [[Fichièr:Rest on the Flight into Egypt-Caravaggio (c.1597).jpg|thumb|250px|''Repaus pendent la fugida en Egipte'', 1596-1597, òli sus tela, 133,5&nbsp;cm x 166,5&nbsp;cm, [[Roma]], [[Galleria Doria Pamphilj|Galleria Doria Pamphilij]].]] Gràcias a Prospero Orsi (que se conois mielhs coma Prosperino delle Grottesche), pintre per cu aviá una gròssa amistat, Merisi en 1595 rescontrèt son premier protector: lo cardinau Francesco Maria Del Monte, òme d'una vasta cultura e apassionat d'art que, pivelat per sa pintura, aquistèt quauqueis uns de sei quadres; lo jove lombard intrèt a son servici, i restant per environ tres ans. Segon Bellori, Del Monte «''metèt Michele dins l'aisança'' ''e l'aucèt en li donant una plaça onorabla dins l'ostau entre lei gentilòmes.''»<ref>{{cita|''ridusse in buono stato Michele'' ''e lo sollevò dandogli luogo onorato in casa fra i gentiluomini.''}}</ref> Gràcias a son important mecènas, la renomada de l'artista comencèt de s'espandir dins lei pus importants salons de l'auta noblesa romana. Lo mitan foguèt bolegat per sa pintura revolucionària que se trobèt immediatament au centre de discussions animadas e de polemicas enfuocadas. Bònadich lei comandas e lei conseus dau prelat influent e esclairat, Caravaggio tremudèt son [[estil]]: abandonèt lei telas de pichonei dimensions e lei retrachs individuaus e comencèt de se consagrar a la realizacion d'òbras complèxas amb de gropes de mai d'un personatge interagissent entre elei, descrivent dins un luòc un episòdi especific. Una dei premiereis òbras d'aqueu periòde es lo [[Repaus pendent la fugida en Egipte (Caravaggio)|''Repaus pendent la fugida en Egipte'']]. En pauc d'annadas sa renomada cresquèt d'un biais espectaclós; Caravaggio venguèt un mite vivent per una generacion entiera de pintres que n'exaltavan l'estil e lei tematicas. ==== Lei premierei comandas importantas ==== [[Fichièr:CappellaContarelli.jpg|300px|thumb|right|La Capèla Contarelli amb leis òbras de Caravaggio]] En [[1599]] Caravaggio, gràcias a l'ajuda dau cardinau Del Monte, recebèt la premiera comanda publica de doas grandei telas per plaçar dins la Capèla Contarelli de la [[Glèisa de Sant Loís dei Francés]] a Roma. Lei pinturas que Caravaggio deviá realizar pertocavan d'episòdis de la vida de [[Matieu apòstol e evangelista|Sant Matieu]]: [[Vocacion de Sant Matieu (Caravaggio)|la vocacion]] e [[Martiri de Sant Matieu (Caravaggio)|lo martiri]]. En mens d'un an lo pintre acabèt lei doas òbras; aguèron un tau succès que Caravaggio recebèt immediatament un autre pretzfach important per la Glèisa de Santa Maria dau Pòble. Per òrdre de monsignor Tiberio Cerasi, qu'aviá aquistat una capèla de la glèisa romana, se li comandèt doas pinturas: la ''[[Crucifixion de Sant Pèire]]'' e la [[Conversion de Sant Pau (Caravaggio)|''Conversion de Sant Pau'']]. En meteis temps se li demandèt de realizar una tresena tela per la Glèisa de Sant Loís dei Francés: [[Sant Matieu e l'Àngel (Caravaggio)|''Sant Matieu e l'Àngel'']]. Lo pintre, e mai coneguèsse ben lei gosts estetics de sei clients, chausiguèt de modèls populars per exprimir lo debanar deis eveniments dins son costat reau e dramatic, representant ansin lei valors espiritualas dau corrent {{cita|pauperista}} a l'interior de la [[Glèisa Catolica]]. La premiera version dau ''Sant Matieu e l'Àngel'', destrucha en [[Alemanha]] durant la [[Segonda Guèrra Mondiala]], foguèt pasmens refusada puei remplaçada per aquela que se i tròba encara, pintada en 1602. Ansin foguèt dei dos quadres comandats per la Capèla Cerasi de Santa Maria dau Pòble, qu'après èsser estats refusats, foguèron crompats per lo cardinau Giacomo Sannesio. La descripcion per Bellori de l'episòdi dau refús dau [[retaule]] de ''Sant Matieu e l'Àngel'' sèrve d'introduccion a un autre protector important de Caravaggio: :{{cita|D'aqueu temps un eveniment destorbèt mai que mai Caravaggio e lo metèt quasi au desespèr, que crenhiá per sa reputacion; en fach, quand aguèt acabat lo quadre centrau dau retaule de Sant Matieu e que l'aguèt plaçat sus l'autar, lei prèires lo levèron, disent qu'aquela figura aviá ni la dignitat ni la semblança d'un sant, car se teniá d'assetada, cambas crosadas e mostrant lei pès au pòble d'un biais desconvenent. Caravaggio èra desesperat, que l'avián escornat per sa premiera òbra destinada a una glèisa, quand lo marqués Vincenzo Giustiniani lo venguèt sostar, e lo desliurèt d'aqueu pensament: s'entremetèt dins lo litigi, se crompèt lo quadre e li ne faguèt faire un autre, diferent, qu'es aqueu que se vei ara sus l'autar.}}<ref>{{cita|''Qui avvenne cosa, che pose in grandissimo disturbo, e quasi fece disperare Caravaggio in riguardo de la riputazione; poiché avendo egli terminato il quadro di mezzo di San Matteo e postolo sù l'altare, fu tolto via dai Preti, con dire che quella figura non aveva decoro, né aspetto di santo, stando à sedere con le gambe incavalcate, e co' piedi rozzamente esposti al popolo. Si disperava il Caravaggio per tale affronto nella prima opera da esso pubblicata in chiesa, quando il Marchese Vincenzo Giustiniani si mosse à favorirlo, e liberollo da questa pena; poiché interpostosi con quei Sacerdoti, si prese per sé il quadro, e glie ne fece fare un altro diverso, che è quello che si vede ora sul'altare.''}}</ref> Lo marqués Giustiniani èra un ric banquier genovés dins l'orbita de la cort pontificala — e vesin d'ostau, amb son fraire lo cardinau Benedetto Giustiniani, dau cardinau Del Monte. Protector de Caravaggio pendent fòrça annadas, colleccionèt tot plen de seis òbras e contribuiguèt grandament a la formacion culturala dau pintre. En mai d'una ocasion, gràcias a seis influéncias multiplas, capitèt a sortir l'artista dei dificultats judiciàrias onte se trobava sovent en rason de son naturau agressiu. [[Fichièr:Caravaggio - The Cardsharps (1596-97) Kimbell Art Museum.jpg|left|0.5em|300px|thumb|''Lei trichaires'', 1594-1595, òli sus tela, 94,3&nbsp;cm x 131,1&nbsp;cm, Fort Worth, Kimbell Art Museum.]] ==== Lei problèmas amb la justícia ==== Lo 28 de novembre de 1600, dau temps que sejornava au Palazzo Madama, demòra dau cardinau Del Monte, Merisi maumenèt e piquèt amb un baston Girolamo Stampa, un nòble qu'èra l'òste dau prelat; s'enseguiguèt una rancura. Après aquel incident, leis episòdis de chafarets, batèstas e violéncias anèron aumentant; sovent lo pintre foguèt arrestat e menat a la preson de Tor di Nona. Coma que siá, sembla pas que foguèsse son premier problèma amb la justícia. Bellori va fins a sostenir que devèrs 1590-1592, Caravaggio, ja conegut per de [[bagarra]]s entre bandas de marriàs, auriá comés un [[omicidi]] qu'a causa d'eu s'èra enfugit de [[Milan]], d'en premier per [[Venècia]] (ont estudièt la pintura locala, en particular aquela de [[Giorgione]]), puei per [[Roma]]. Sa partença per la Ciutat Etèrna, doncas, seriá pas estada premeditada, mai puslèu la consequéncia d'una fugida. En 1602 pintèt [[Arrestacion dau Crist (Caravaggio)|''L'arrestacion dau Crist'']] e [[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|''Amor Vincit Omnia'']] (tanben conegut coma l'''Amor victoriós''). En 1603 lo jutgèron per aver difamat un autre pintre, Giovanni Baglione, que portèt rancura còntra Caravaggio amb sei discípols Orazio Gentileschi e Onorio Longhi, copables d'aver escrich de rimas ofensantas a son esgard. Gràcias a l'intervencion de l'ambaissador de França, Merisi, condemnat, foguèt liberat puei mes per gaire de temps ais arrèsts domiciliaris (qu'aperavans, aviá ja complit un mes de preson a Tor di Nona). Entre mai e octobre de 1604, lo pintre foguèt arrestat mai d'un còp per possession illegala d'armas e injúrias ai gàrdias de la ciutat; de mai, lo citèt en justícia un garçon de tavèrna per li aver mandat a la figura un plat de carchòfas. En 1605 se deguèt sauvar a [[Gènoa]] per environ tres setmanas, qu'aviá nafrat grevament un notari, Mariano Pasqualone da Accumuli, a causa d'una frema: Lena, l'amanta de Caravaggio. L'intervencion dei protectors de l'artista permetèt d'enterrar l'afaire e mai se, quand tornèt a Roma, lo pintre foguèt citat per Prudenzia Bruni, sa proprietària, estent qu'aviá pas pagat lo loguier; per se venjar, Merisi mandèt de nuech de pèiras sus sa fenèstra, e foguèt citat un còp de mai. En novembre de la meteissa annada, lo pintre foguèt espitalizat per una nafra, qu'a son dire se l'èra facha solet en tombant sus son espasa. Pasmens, lo fach mai grèu se debanèt a Campo Marzio, lo vèspre dau 28 de mai de 1606, jorn que l'artista tuèt, benlèu involontariament, Ranuccio Tommasoni. En seguida d'una garrolha per una fauta au jòc de pauma, lo pintre foguèt nafrat e, a son torn, nafrèt a mòrt lo rivau, amb cu aviá ja agut aperavans de rasons, sovent conclusas per de batèstas. Tanben aqueu còp èra question d'una frema, Fillide Melandroni, que totei dos se disputavan sei gràcias. Probablament darrier lo murtre de Ranuccio i aviá pereu de questions de sòus (benlèu quauque deute de jòc que lo pintre auriá pas pagat) o quitament politicas: d'efècte, la familha Tommasoni èra notoriament dau partit espanhòu, mentre que Merisi èra assostat per l'ambaissador de França. Lo verdicte dau procès per lo crime de Campo Marzio foguèt implacable: la mòrt per decapitacion. Après la condemnacion de Caravaggio, comencèron d'aparéisser dins seis òbras, coma una idèa fixa, de personatges supliciats amb la tèsta copada, onte son autoretrach preniá sovent la plaça dau condemnat. ==== La fugida de Roma ==== Caravaggio podiá plus restar dins la Ciutat Etèrna: es lo prince Filippo I Colonna que l'ajudèt a fugir, e que lo recaptèt dins un de sei [[fèu]]s [[Laci|laciaus]] de Marino, Palestrina, Zagarolo e Paliano. Lo nòble roman apliquèt una seria d'escapadors, sostengut per lei membres de sa familha que testimonièron de la preséncia dau pintre en d'autrei vilas d'Itàlia, fasent ansin pèrdre sei traças. An aquela epòca, Caravaggio executèt divèrsei pinturas per lei Colonna, la pus importanta estent la [[Cena a Emmaús (Caravaggio Milan)|''Cena a Emmaús'']], dins la version esplendida e sòbria qu'es uei a la Pinacotèca de Brera. === Lei darriereis annadas (1606-1610) === ==== Lo periòde napolitan ==== A la fin de 1606 Caravaggio arribèt a [[Nàpols]], onte restèt aperaquí un an. La renomada dau pintre dins la ciutat èra ben establida. Lei Colonna lo recomandèron a una branca collaterala de la familha: lei Carafa-Colonna, membres importants de l'aristocracia napolitana. Ailà Merisi visquèt un periòde urós e fecond en çò que pertòca lei comandas: la pus importanta, d'un mercant [[Croàcia|croat]] de [[Ragusa (Croàcia)|Ragusa]], Nicola Radulovic, foguèt la [[Madòna dau Rosari (Caravaggio)|''Madòna dau Rosari'']]; lo client eu meteis definiguèt l'iconografia de la pintura, mai fin finala vouguèt plus de l'òbra; aquesta foguèt modificada per lo pintre e plaçada a l'interior de la Capèla dau Rosari dins la glèisa dei dominicans. D'aqueu temps realizèt lei ''[[Sèt òbras de Misericòrdia]]''. ==== Lo sejorn a Malta ==== [[Fichièr:Le Caravage - Portrait d'Alof de Wignacourt.jpg|thumb|250px|right|''Retrach d'Alof de Wignacourt'', 1607-1608, òli sus tela, 195&nbsp;cm x 134&nbsp;cm, París, Musèu dau Lovre.]] En 1607 Michelangelo Merisi partiguèt per [[Malta]], sostat un còp de mai per lei Colonna. Ailà intrèt en contacte amb lo Grand Mèstre de l'[[Òrdre de Malta|Òrdre dei Cavaliers de Sant Joan]], [[Alof de Wignacourt]], que lo pintre ne faguèt tanben un [[Retrach d'Alof de Wignacourt (Caravaggio)|retrach]]. Sa tòca èra de venir Cavalier per obtenir l'immunitat, que sus eu pesava encara la senténcia de mòrt. En 1608 Caravaggio pintèt la ''[[Degolacion de Sant Joan Baptista]]'', son quadre mai grand per lei dimensions, totjorn conservat dins la Catedrala de [[La Valeta (Malta)|La Valeta]]. Après un an de noviciat, lo 14 de julhet de 1608, Caravaggio foguèt investit de la carga de ''Cavalier de gràcia'', de reng inferior an aquela de ''Cavalier de justícia'' (reservada ai nòbles). Ailà tanben aguèt de problèmas: l'arrestèron per violéncias còntra un cavalier de reng superior e perque se saupèt que sus eu pesava una condemnacion a mòrt. Embarrat dins la preson de Sant Àngel a [[La Valeta (Malta)|La Valeta]], lo 6 d'octòbre, capitèt a s'escapar e a se refugiar en [[Sicília]], a [[Siracusa]]. Lo 6 de decembre, lei Cavaliers l'embandiguèron de l'Òrdre «''Coma membre fetid e putrid.''» ==== Caravaggio en Sicília ==== [[Fichièr:Syrakus Ohr des Dionysios.jpg|thumb|150px|left|L'aurelha de Danís a [[Siracusa]].]] A [[Siracusa]], Caravaggio foguèt l'òste de Mario Minniti, son amic de vièlha data, conegut durant lei darriereis annadas romanas. Dins la ciutat siciliana s'interessèt fòrça a l'arqueologia, estudiant lei pèças ellenisticas e romanas; pendent una visita amb l'istorian Vincenzo Mirabella, creèt lo nom d'''Aurelha de Danís'' per designar la ''Grotta delle Latomie'' ({{cita|Bauma dei Latomias}})<ref>{{fr}} Catherine Puglisi : ''Caravage'', traduit de l'anglais par Denis-Armand Canal, Paris : Phaidon, 2005, p. 313 {{ISBN|978-07-1489-475-1}}.</ref>.<br /> Durant aqueu sejorn pintèt per la Glèisa de Santa Lúcia un retaule de l'''[[Enterrament de Santa Lúcia (Caravaggio)|Enterrament de Santa Lúcia]]'' (la patrona de la ciutat siciliana), que son decòr sembla d'èsser precisament aqueu dei baumas vesinas qu'admirava tant. Pendent son viatge, segon fòrça critics e segon l'escrivan Andrea Camilleri, se seriá arrestat a Licata, pintant lo ''[[Sant Jiròni dins la fòssa dei lions]]'' (pintura supausada d'èsser a l'origina dau culte de la fèsta dau Divendres Sant dins aquela localitat de l'[[Província d'Agrigent|Agrigentin]]) e lo Sant Jaume de la misericòrdia present dins la glèisa omonima. A [[Messina]] pintèt la ''[[Resurreccion de Làzer (Caravaggio)|Resurreccion de Làzer]]'', dei colors mau conservadas, que sa part centrala es ocupada per Làzer, {{cita|sostengut fòra dau sepulcre e durbent lei braç a la votz dau Crist que lo sòna}} (segon la descripcion de Bellori), e l'''[[Adoracion dei pastres (Caravaggio)|Adoracion dei pastres]]'', umila, reculhida, essenciala, serena.<br /> Faguèt a [[Palèrme]] per l'Oratòri de la Companhiá de Sant Laurenç una ''[[Nativitat amb Sant Laurenç e Sant Francés]]'', mencionada per Giovanni Pietro Bellori, puei sostracha per [[Cosa nostra]] dins la nuech dau 17 au 18 d'octòbre de 1969. Segon lo repentit Gaspare Spatuzza, l'òbra, passada de {{cita|familha}} en {{cita|familha}} e expausada dins leis acamps de caps coma simbòl de poder e de prestigi, foguèt cremada dins leis [[annadas 1980]] car rosegada per lei ratas dau temps que lei Pullarà la gardavan dins un estable<ref>{{en}} {{Liame web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article6950256.ece |títol=Lost Caravaggio painting 'was burnt by Mafia' |opera=[[The Times]] |accesso=10-12-2009}}</ref>. L'episòdi dau raubament inspirèt lo darrier roman de [[Leonardo Sciascia]], ''Una storia semplice'', {{cita|Una istòria simpla}}. ==== Lo retorn e la fin ==== A la fin de l'estiu de 1609 Caravaggio tornèt a [[Nàpols]]. Lo 24 d'octòbre, atacat per quauqueis òmes que se saup pas cu leis assoudava, restèt desbregat e la novèla de sa mòrt comencèt de circular denantora. La fasa creativa de son segond periòde napolitan es reconstituida per leis istorians amb fòrça conjecturas: de tot segur pintèt lo [[Martiri de Santa Orsula (Caravaggio)|''Martiri de Santa Orsula'']] per Marcantonio Doria, lo [[Renegament de Sant Pèire (Caravaggio)|''Renegament de Sant Pèire'']], e lo ''[[Sant Joan Baptista (Caravaggio)|Sant Joan Baptista]]'' conservat a la [[Galleria Borghese]]. Atribuits au periòde [[Nàpols|napolitan]] o, se se preferís de considerar la comanda, [[Malta|maltés]], son lei dos quadres amb lo meteis tèma: ''[[Salomé amb la tèsta de Sant Joan Baptista (Caravaggio Londres)|Salomé amb la tèsta de Sant Joan Baptista]]'' expausat dempuei gaire en prest a la [[National Gallery (Londres)|National Gallery]] a [[Londres]], que lo pintre auriá degut remetre ai Cavaliers de l'Òrdre de Malta, e ''[[Salomé amb la tèsta de Sant Joan Baptista]]'', conservat a [[Madrid]]. En mai d'aquò, lo ''Sant Francés recebent leis Estigmatas'', lo ''Sant Francés meditant'' e una ''Resurreccion'' (aquesta se conois uei per una còpia de Louis Finson as [[Ais de Provença]]) foguèron perduts durant lo [[tèrratrémol]] de 1805 amb la derrunada de la Glèisa de Santa Anna dei Lombards, per la quala èran estats pintats. <br />De [[Roma]] se li mandèt la novèla que lo [[Papa]] [[Papa Pau V|Pau V]] èra a preparar una revocacion dau bandiment. Caravaggio, de Nàpols, ont abitava vèrs la marquesa [[Costanza Colonna]], s'encaminèt dins una feloca que cada setmana fasiá lo trajècte Nàpols-Porto Ercole e retorn; se gandissiá secretament a Palo, [[fèu]] deis Orsini en territòri papau, luòc situat a 40&nbsp;km de Roma. I auriá esperat en part de sauvetat la gràcia papala avans de tornar a Roma, en òme libre. <br />La seguida es pas clara. Sembla qu'a l'escala de Palo, Caravaggio foguèt arrestat (per error o mauvolença), restèt dos jorns en preson, onte tombèt malaut, avans d'èsser alargat. Sei bagatges èran restats dins la feloca. Anèt a Porto Ercole per lei recuperar, e i moriguèt lo 18 de julhet de 1610, sus la plaja segon la tradicion, en realitat a l'espitau locau de Santa Maria Ausiliatrice<ref>[http://www.portoercole.org/webs/caravaggio1/index.htm Lo document atestant la mòrt de Michelangelo Merisi.]</ref>. Lo perdon papau foguèt expedit quauquei jorns après a la Marquesa Costanza. ==Activitat artistica == === Estil picturau === [[Fichièr:Supper at Emmaus-Caravaggio (1601).jpg|300px|thumb|''[[Cena a Emmaús (Caravaggio Londres)|Cena a Emmaús]]'', 1602, òli sus tela, 139&nbsp;cm x 195&nbsp;cm, Londres, National Gallery.]] La tecnica particulara picturala e d'execucion de Caravaggio foguèt una dei claus de son succès. Avans son aveniment dins la pintura, i predominava un estil fondat mai que mai subre l'estudi academic de l'art classic, amb d'influéncias fòrtas dei grands artistas de l'edat d'aur de la [[Renaissença]] italiana, especialament [[Michelangelo Buonarroti|Miquèl Àngel]] e [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] en [[Itàlia]] centrala, [[Tician]], [[Correggio (pintre)|Correggio]] e [[Leonardo da Vinci]] en [[Itàlia]] septentrionala. La revolucion de Caravaggio tèn au naturalisme de son òbra, que s'exprimís dins lei subjèctes de sei pinturas e mai dins lo tractament de la lutz, que sotalinha teatralament lei volums dei còrs sorgissent de la sorniera. Son rars lei quadres onte lo mèstre pinta lo fons, segondari a respècte dei personatges, lei veritables e solets protagonistas de son òbra. Per realizar sei pinturas, Caravaggio plaçava dins son obrador de lantèrnas en d'endrechs chausits per que lei modèls foguèsson esclairats ren qu'en partida, laissant lo restant dau còrs dins l'escuritat de la pèça. === Lei personatges === ==== Lei personatges efebics e l'[[omosexualitat]] presumida ==== [[Fichièr:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|right|thumb|220px|''L'Amor victoriós'', 1602-1603, òli sus tela, 154&nbsp;cm x 110&nbsp;cm, [[Berlin]], Gemäldegalerie.]] Leis òbras de joventut de Caravaggio mòstran sovent de dròlles sedusents, ocupats de costuma a jogar d'un instrument (acompanhament tradicionau de l'amor) o a manjar un fruch (simbòl de la satisfaccion dei sens); son de jovents rescontrats per carrieras, o dins d'endrechs que eu trevava volontiers coma lei tavèrnas, ostaus de jòc, bordèus e luòcs mau famats de la ciutat. La preséncia continuala d'aquelei personatges a portat de critics nombrós a emetre de suposicions per quant a l'omosexualitat presumida de l'artista e de sei dos crompaires pus importants, lo cardinau Del Monte e lo marqués Giustiniani, que gardavan fòrça d'aqueleis òbras dins son gabinet particular; la mai famosa es [[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|''l'Amor victoriós'']], pintura de la forta tonalitat sensuala, que l'artista ne deguèt faire una replica per cadun dei dos crompaires. E mai sián plausiblas, aquelei tendéncias omosexualas son pas establidas e rèstan que de presompcions. ==== Leis autrei personatges ==== ==== La natura ==== [[Fichièr:Michelangelo Caravaggio 019.jpg|thumb|220px|right|''Canestèla de frucha'', circa 1597, òli sus tela, 46&nbsp;cm × 64&nbsp;cm, Milan, Pinacoteca Ambrosiana.]] Dins lei premiereis òbras de Caravaggio s'atròba sovent d'elements esplendids de natura mòrta, mai nos es pervengut ren qu'una composicion completa, la [[Canestèla de frucha (Caravaggio)|''Canestèla de frucha'']], contemporanèa dau periòde d'aprendissatge dins l'obrador dau [[Cavalier d'Arpino]]. ==== Lei retrachs ==== Lo pintre pintèt gaire de retrachs e ne sobra solament quatre o cinc (l'unic retrach femenin, aqueu d'una cortesana, probable Fillide Melandroni, que serviguèt de modèl a l'artista, foguèt destruch a Berlin, dins lo [[Bode-Museum|Kaiser Friedrich Museum]] durant la [[Segonda Guèrra Mondiala]]). En mai d'aquò, rèstan lo retrach dau cardinau [[Papa Urban VIII|Maffeo Barberini]] (que vendrà papa sota lo nom d'[[Papa Urban VIII|Urban VIII]]), aqueu dau Grand Mèstre dei [[Òrdre de Malta|Cavaliers de Malta]] [[Alof de Wignacourt]] amb un patge, lo retrach d'un autre Cavalier de Malta, Antonio Martelli, aqueu d'un gentilòme desconegut e aqueu dau Papa Pau V (d'atribucion mausegura). ==== Comandas importantas ==== Entre 1600 e 1606 Caravaggio pintèt per quauquei glèisas romanas quatre telas lateralas importantas e cinc retaules (compresa la Mesa au tombèu, ara a la Pinacotèca Vaticana, mai pintada per la segonda capèla a drecha a Santa Maria in Vallicella, la glèisa Nòva de Roma), que tres d'entre elei (Sant Matieu e l'Àngel, la Mòrt de la Verge e la Madòna dei Palafreniers) foguèron refusadas o levadas perqué consideradas coma de representacions gaire convenentas d'un subjècte sagrat. Fòrça quadres de Caravaggio representan de sants; lei tres pus representats son [[Francés d'Assisi|Sant Francés]], [[Sant Jiròni]] e [[Joan Baptista|Sant Joan Baptista]]. Sant Francés apareis en generau coma una figura ascetica en preguiera, Sant Jiròni coma un vièlh ocupat a escriure e Sant Joan coma un jovent, practicament nus, dins lo desèrt. === La ''redescubèrta'' === [[Fichièr:Lire 100000 (Caravaggio).JPG|220px|right|thumb|Caravaggio sus lo bilhet de {{formatnum:100000}} liras]] Celèbre e admirat de son vivent, Caravaggio foguèt oblidat quasi completament dins lei sègles que seguiguèron sa mòrt, e cauguèt esperar lo començament dau [[sègle XX]] per que se reconeguèsse universalament son importància dins lo desvolopament de l'art picturau modèrne. Maugrat aquò, son influéncia subre lo Barròc novèu — l'estil picturau qu'emergiguèt dei roïnas dau [[Manierisme]] — foguèt fonsa. André Berne-Joffroy, autor de ''Le Dossier Caravage'', ditz d'eu: {{cita|Çò que comença amb l'òbra de Caravaggio es tot simplament la pintura modèrna}}<ref>{{fr}} André Berne-Joffroy, ''Le Dossier Caravage'', Ed. de Minuit (1959)</ref>. == Òbras == * ''[[Dròlle amb una canestèla de frucha (Caravaggio)|Dròlle amb una canestèla de frucha]]'' (1593-1594) - [[Roma]], [[Galleria Borghese]]''. * ''[[Jove Bacus malaut]]'' (1593 - 1594) - Roma, Galleria Borghese. * ''[[Lei trichaires]]'' (1594'') - [[Fort Worth]], [[Kimbell Art Museum]].'' * ''[[Devinarèla (Caravaggio Roma)|Devinarèla]]'', (1594) - Roma, Musei Capitolini. * ''[[Sant Francés en extasi (Caravaggio)|Sant Francés en extasi]]'' (1594-1595) - [[Hartford (Connecticut)|Hartford]] ([[Connecticut]]), [[Wadsworth Atheneum de Hartford|Wadsworth Atheneum]]. * ''[[Magdalena penitenta (Caravaggio)|Magdalena penitenta]]'' (1594-1595) - Roma, [[Galleria Doria Pamphilj]]. * ''[[Concèrt (Caravaggio)|Concèrt]]'' (1595) - [[Nòva York]], [[Metropolitan Museum of Art]]. * ''[[Jogaire de laüt]]'' (1595 - 1596) - [[Sant Petersborg]], Musèu de l'Ermitage. * ''[[Dròlle mordut per un laïmbèrt (Caravaggio)|Dròlle mordut per un laïmbèrt]]'' (1595 - 1596) - [[Florença]], Fondazione Longhi. * ''[[Repaus pendent la fugida en Egipte (Caravaggio)|Repaus pendent la fugida en Egipte]]'' (1595 - 1596) - Roma, Galleria Doria-Pamphilj. * '' [[Bacus (Caravaggio)|Bacus]]'' (1596-1597) - Florença, Galariá deis Oficis. * ''[[Devinarèla (Caravaggio París)|Devinarèla]]'' (1596-1597) - [[París]], [[Musèu dau Lovre]]. * ''[[Santa Catarina d'Alexàndria (Caravaggio)|Santa Catarina d'Alexàndria]]'' (1597) - [[Madrid]], Museo Thyssen-Bornemisza. * ''[[Canestèla de frucha]]'' (1597-1598) - Milan, Pinacotèca Ambrosiana. * ''[[Dàvid e Goliat (Caravaggio)|Dàvid e Goliat]]'' (1597-1598) - Madrid, [[Musèu dau Prado]]. * ''[[Medusa (Caravaggio)|Tèsta de Medusa]]'' (1598) - Florença, Galariá deis Oficis. * ''[[Vocacion de Sant Pèire e Sant Andrieu|La vocacion de Sant Pèire e Sant Andrieu]]'' (1598) - Londres, Hampton Court Palace, Royal Gallery. * ''[[Crist a la colomna (Caravaggio)|Crist a la colomna]]'' (1598) - [[Cantalupo in Sabina]] ([[província de Rieti|Rieti]]), [[Palazzo Camuccini]] * ''[[Judit e Olofèrnes (Caravaggio)|Judit e Olofèrnes]]'' (1599) - Roma, [[Palazzo Barberini]]. * ''[[Narcís (Caravaggio)|Narcís]]'' (1599) - Roma, [[Palazzo Barberini]]. * ''[[Vocacion de Sant Matieu (Caravaggio)|Vocacion de Sant Matieu]]'' (1599-1600) - Roma, Capèla Contarelli, Glèisa de Sant Loís dei Francés. * ''[[Martiri de Sant Matieu]]'' (1600-1601) - Roma, Capèla Contarelli, Glèisa de Sant Loís dei Francés. * ''[[Conversion de Sant Pau (Caravaggio Odescalchi)|Conversion de Sant Pau]]'' (1600) - Roma, Colleccion privada Odescalchi. * ''[[Conversion de Sant Pau (Caravaggio)|Conversion de Sant Pau]]'' (1600 - 1601) - Roma, Capèla Cerasi, Glèisa de Santa Maria dau Pòble. * ''[[Crucifixion de Sant Pèire (Caravaggio)|Crucifixion de Sant Pèire]]'' (1600 - 1601) - Roma, Capèla Cerasi, Glèisa de Santa Maria dau Pòble. * ''[[Incredulitat de Sant Tomàs (Caravaggio)|Incredulitat de Sant Tomàs]]'' (1600 - 1601) - Potsdam, Bildergalerie. * ''[[Cena a Emmaús (Caravaggio Londres)|Cena a Emmaús]]'' (1601) - Londres, National Gallery. * ''[[Sacrifici d'Isaac (Caravaggio)|Sacrifici d'Isaac]]'' (1602) - [[Modena]], colleccion privada. ([https://web.archive.org/web/20130730235214/http://www.comune.castelvetro-di-modena.mo.it/servizi/notizie/notizie_fase02.aspx?ID=4371 *]) * ''[[Sant Matieu e l'Àngel (Caravaggio)|Sant Matieu e l'Àngel]]'' (1602) - Roma, Capèla Contarelli, Glèisa de Sant Loís dei Francés. * ''[[Arrestacion dau Crist (Caravaggio)|Arrestacion dau Crist]]'' (1602) - [[Dublin]], National Gallery of Ireland. * ''[[Coronament d'espinas (Caravaggio Prato)|Coronament d'espinas]]'' (1602-1603) - Prato, Galleria di Palazzo degli Alberti. * ''[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|Amor Vincit Omnia]]'' (1602-1603) - Berlin, Staatliche Museen. * ''[[Sant Joan Baptista (Caravaggio)|Sant Joan Baptista]]'' (1602) - Roma, [[Musei capitolini|Pinacotèca Capitolina]]. * ''[[Mesa au tombèu (Caravaggio)|Mesa au tombèu]]'' (1602-1604) - Roma, Pinacotèca Vaticana. * ''[[Coronament d'espinas (Caravaggio)|Coronament d'espinas]]'' (1603) - [[Viena (Àustria)|Viena]], Kunsthistorisches Museum. * ''[[Sacrifici d'Isaac (Caravaggio)|Sacrifici d'Isaac]]'' (1603-1604) - Florença, Galariá deis Oficis. * ''[[Mòrt de la Verge]]'' (1604) - París, Musèu dau Lovre. * ''[[Madòna dei Pelegrins]]'' (1604-1606) - Roma, Glèisa de Sant Agustin. * ''[[Sant Jiròni meditant (Caravaggio)|Sant Jiròni meditant]]'' (ca. 1605) - [[Monastèri de Montserrat]], [[Catalonha]]. * ''[[Madòna dei Palafreniers]]'' (1605- 606) - Roma, Galleria Borghese. * ''[[Sant Francés meditant (Caravaggio Roma)|Sant Francés meditant]]'' (1605) - Glèisa de Sant Pèire, Carpineto Romano, en depaus a la Galleria Nazionale d'Arte Antica, Palazzo Barberini, Roma. * ''[[Santa Familha amb Sant Joan Baptista (Caravaggio)|Santa Familha amb Sant Joan Baptista]]'' (1605-1606) - [[Caracas]], colleccion privada, en depaus au Metropolitan Museum, Nòva York. * ''[[Sant Jiròni (Caravaggio)|Sant Jiròni]]'' (1605-1606) - Roma, Galleria Borghese. * ''[[Sant Francés meditant (Caravaggio Cremona)|Sant Francés en preguiera]]'' (1605-1606) - [[Cremona]], Museo Civico. * ''[[Dàvid amb la tèsta de Goliat (Caravaggio Roma)|Dàvid amb la tèsta de Goliat]]'' (1605-1606) - Roma, Galleria Borghese. * ''[[Cena a Emmaús (Caravaggio Milan)|Cena a Emmaús]]'' (1606) - [[Milan]], Pinacotèca de Brera. * ''[[Madòna dau Rosari (Caravaggio)|Madòna dau Rosari]]'' (1607) - Viena, Kunsthistorisches Museum. * ''[[Dàvid amb la tèsta de Goliat (Caravaggio Viena)|Dàvid amb la tèsta de Goliat]]'' (1607) - Viena, Kunsthistorisches Museum. * ''[[Sèt òbras de Misericòrdia (Caravaggio)|Sèt òbras de Misericòrdia]]'' (1607) - [[Nàpols]], Pio Monte della Misericordia. * ''[[Crucifixion de Sant Andrieu (Caravaggio)|Crucifixion de Sant Andrieu]]'' (1607) - [[Cleveland]], Museum of Art. * ''[[Flagelacion dau Crist (Caravaggio Roan)|Flagelacion dau Crist]]'' (1607) - [[Roan]], Musée des Beaux-Arts. * ''[[Flagelacion dau Crist (Caravaggio)|Flagelacion dau Crist]]'' (1607-1608) - Nàpols, Museo di Capodimonte. * ''[[Retrach d'Alof de Wignacourt (Caravaggio)|Retrach d'Alof de Wignacourt]]'' (1608) - París, Musèu dau Lovre. * ''[[Retrach de fra Antonio Martelli (Caravaggio)|Retrach de fra Antonio Martelli, Cavalier de Malta]]'' (1608-1609) - Florença, Galleria Palatina di Palazzo Pitti. * ''[[Degolacion de Sant Joan Baptista (Caravaggio)|Degolacion de Sant Joan Baptista]]'' (1608) - [[La Valeta (Malta)|La Valeta]] (Malta), Musèu de la Cocatedrala de Sant Joan. * ''[[Sant Jiròni escrivent (Caravaggio)|Sant Jiròni escrivent]]'' (1608) - La Valeta (Malta), Musèu de la Cocatedrala de Sant Joan. * ''[[Amor dorment (Caravaggio)|Amor dorment]]'' (1608) - Florença, Galleria Palatina di Palazzo Pitti. * ''[[Enterrament de Santa Lúcia (Caravaggio)|Enterrament de Santa Lúcia]]'' (1608) - [[Siracusa]], Glèisa de Santa Lúcia, en depaus a la Galleria Regionale di Palazzo Bellomo. * ''[[Nativitat amb Sant Laurenç e Sant Francés]]'' (1609) - [[Palèrme]], Sostrach de l'Oratòri de Sant Laurenç. * ''[[Resurreccion de Làzer (Caravaggio)|Resurreccion de Làzer]]'' (1609) - [[Messina]], Museo Nazionale. * ''[[Adoracion dei pastres (Caravaggio)|Adoracion dei pastres]] '' (1609) - Messina, Museo Nazionale. * ''[[Salomé amb la tèsta de Sant Joan Baptista (Caravaggio Madrid)|Salomé amb la tèsta de Sant Joan Baptista]]'' (1609) - Madrid, Palais Reau. * ''[[Anonciacion (Caravaggio)|Anonciacion]]'' (1609-1610) [[Nancí]], Musée des Beaux-Arts. * ''[[Renegament de Sant Pèire (Caravaggio)|Renegament de Sant Pèire]]'' (1609-1610) - Metropolitan Museum, Nòva York. * ''[[Martiri de Santa Orsula (Caravaggio)|Martiri de Santa Orsula]]'' (1609-1610) - Nàpols, Galleria di Palazzo Zevallos Stigliano. * ''[[Sant Joan Baptista (Caravaggio Borghese)|Sant Joan Baptista]]'' (1610) - Roma, Galleria Borghese. == Musèus == Lista dei musèus que tènon d'òbras de l'artista: * [[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando|Académia de Bellas Artes de San Fernando a Madrid]] * [[Galleria Borghese]] a Roma * [[Galleria Nazionale d'Arte Antica]] a Roma * [[Galariá deis Oficis]] a Florença * [[Galleria Doria Pamphilj|Galleria Doria Pamphilij]] a Roma * [[Metropolitan Museum of Art|Metropolitan Museum of Art a Nòva York]] * [[Musèu dau Lovre]] a París * [[Reggia e gallerie nazionali di Capodimonte|Musèu de Capodimonte]] a Nàpols * [[Musèu dau Prado|Musèu dau Prado a Madrid]] * [[Musèu de l'Ermitage a Sant Petersborg]] * [[Museo Nazionale di Palazzo Bellomo]] a Siracusa * [[Museo regionale (Messina)|Museo Regionale di Messina]] * [[Museo Thyssen-Bornemisza|Museo Thyssen-Bornemisza a Madrid]] * [[National Gallery (Londres)|National Gallery a Londres]] * [[National Gallery of Ireland a Dublin]] * [[Palazzo degli Alberti|Palazzo degli Alberti di Prato]] * [[Galleria Palatina di Palazzo Pitti di Firenze]] * [[Musei capitolini|Pinacotèca Capitolina a Roma]] * [[Pinacoteca del Museo Civico di Cremona]] * [[Pinacotèca de Brera]] * [[Musèus Vaticans|Pinacotèca Vaticana]] * [[Musèus nacionaus de Berlin|Staatliche Museen a Berlin]] * [[Kimbell Art Museum a Fort Worth]] * [[Kunsthistorisches Museum]] == Liames intèrnes == * [[Barròc]] * [[Clarescur]] == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == {{referéncias|2}} {{commons|Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio}} {{DEFAULTSORT:Caravaggio}} [[Categoria:Naissença a Milan]] [[Categoria:Pintre italian del sègle XVI]] [[Categoria:Pintre italian del sègle XVII]] [[Categoria:Pintre barròc]] [[Categoria:Pintre d'art sagrat]] [[Categoria:Pseudonim]] [[Categoria:Naissença en 1571]] [[Categoria:Decès en 1610]] [[Categoria:Cavalièr de l'Òrdre de Malta]] mnbw8b13ao3amvt6vpvgo6hsul3mgtm 0 74066 2501798 2216053 2026-05-28T04:26:14Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501798 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna=Carnières | nomcomuna2=Carnières | imatge= Carnieres nord centre village.jpg | descripcion=Centre del vilatge e torn gotic | lògo= | escut=Blason Carnieres 59.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Cambrai|Cambrai]] | canton=[[Canton de Carnières|Carnières]] | insee =59132 | sitweb= | cp =59217 | cònsol =Jean-Marie Tordoit | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Carniérois (en [[francés]]) |alt mej=80 |longitud=3.3475 |latitud=50.1686111111 | alt mini =58 | alt mej =80 m | alt maxi =104 | km² =8.13 }} '''Carnières''' es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Nòrd (departament)|Nòrd]] e de la region del [[Nòrd-Pas de Calais]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} Situada a 12&nbsp;km de [[Cambrai]] {{Original|fr}} Située à 12&nbsp;km de [[Cambrai]]. ==Istòria== {{Apertium|fr}} &Ccedil;&ograve; [[Cronologia del banc de Par&iacute;s (1870)|12 d'oct&ograve;bre 1870]] &ccedil;&ograve; [[pil&ograve;ta pujada]] ''Washington'' se v&ograve;la de la [[Parca de Par&iacute;s-Austerlitz|estacion de Orl&eacute;ans]] a [[Banc de Par&iacute;s (1870)|Par&iacute;s alavetz assi&eacute;g&eacute;]] pels [[Gu&egrave;rra franco-alemanda de 1870|Prussiens]] e acaba la si&aacute; carri&egrave;ra a Carni&egrave;res apr&egrave;s aver-i recorregut 204 quilom&egrave;tres<ref>[http://www.coppoweb.com/ballons/fr.Balh_lst.php?idnb=10 Pil&ograve;ta N° 10 : &laquo; Lo Washington &raquo;]</ref>. {{Original|fr}} *Le [[Chronologie du siège de Paris (1870)|12 octobre 1870]] le [[ballon monté]] ''Washington'' s'envole de la [[Gare de Paris-Austerlitz|gare d'Orléans]] à [[Siège de Paris (1870)|Paris alors assiégé]] par les [[Guerre franco-allemande de 1870|Prussiens]] et termine sa course à Carnières après avoir parcouru 204 kilomètres<ref>[https://web.archive.org/web/20131224162329/http://www.coppoweb.com/ballons/fr.ball_lst.php?idnb=10 Ballon N° 10 : « Le Washington »]</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=59132 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jean-Marie Tordoit|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=59132 |1793=975 |1800=718 |1806=1072 |1821=1115 |1831=1344 |1836=1426 |1841=1489 |1846=1498 |1851=1495 |1856=1660 |1861=1760 |1866=1808 |1872=1883 |1876=1980 |1881=1817 |1886=1763 |1891=1687 |1896=1642 |1901=1617 |1906=1561 |1911=1396 |1921=1052 |1926=1068 |1931=1081 |1936=1068 |1946=1018 |1954=990 |1962=1042 |1968=1060 |1975=1055 |1982=1065 |1990=1041 |1999=930 |2004= |2005= |2006=927 |2007=963 |2008=999 |2009=1035 |cassini=6961 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =59132 }} [[Categoria:Comuna del Nòrd]] 0z373uhaf8sd6m4ahckllzn7317i77z 0 74157 2501816 2216448 2026-05-28T08:50:59Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501816 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna=Erquinghem-Lys | nomcomuna2=Erquinghem-Lys | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason_de_la_ville_de_Erquinghem-Lys_(59)_Nord-France.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Lille|Lille]] | canton=[[Canton d'Armentières|Armentières]] | insee =59202 | sitweb= <!-- facultatif --> | cp =59193 | cònsol =Alain Bézirard | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Erquinghemmois, Erquinghemmoises (en [[francés]]) |alt mej= |longitud=2.84833333333 |latitud=50.6761111111 | alt mini =12 | alt mej = | alt maxi =20 | km² =8.94 }} '''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Nòrd (departament)|Nòrd]] e de la region del [[Nòrd-Pas de Calais]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} [[Imatge:Erquinghemlys.jpg|thumb|left|Erquinghem-Lys En lo sieu costat e lo sieu arrondissement|180px]] {{Original|fr}} [[Imatge:Erquinghemlys.jpg|thumb|left|Erquinghem-Lys dans son canton et son arrondissement|180px]]==Istòria== {{Apertium|fr}} &Ccedil;&ograve; [[Cronologia del banc de Par&iacute;s (1870)|15 de geni&egrave;r 1871]] &ccedil;&ograve; [[pil&ograve;ta pujada]] ''Vaucanson'' se v&ograve;la de la [[Parca de Par&iacute;s-Austerlitz|estacion de Orl&eacute;ans]] a [[Banc de Par&iacute;s (1870)|Par&iacute;s alavetz assi&eacute;g&eacute;]] pels [[Gu&egrave;rra franco-alemanda de 1870|prussiens]] e acaba la si&aacute; carri&egrave;ra a '''Erquinghem-Lys''' apr&egrave;s aver-i recorregut 240 quilom&egrave;tres<ref>[http://www.coppoweb.com/ballons/fr.Balh_lst.php?idnb=62 Pil&ograve;ta N° 62 : &laquo; Lo Vaucanson &raquo;]</ref>. {{Original|fr}} *Le [[Chronologie du siège de Paris (1870)|15 janvier 1871]] le [[ballon monté]] ''Vaucanson'' s'envole de la [[Gare de Paris-Austerlitz|gare d'Orléans]] à [[Siège de Paris (1870)|Paris alors assiégé]] par les [[Guerre franco-allemande de 1870|prussiens]] et termine sa course à '''Erquinghem-Lys''' après avoir parcouru 240 kilomètres<ref>[https://web.archive.org/web/20110708192309/http://www.coppoweb.com/ballons/fr.ball_lst.php?idnb=62 Ballon N° 62 : « Le Vaucanson »]</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=59202 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Alain Bézirard |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=59202 |1793=2163 |1800=2303 |1806=2345 |1821=2073 |1831=2053 |1836=2010 |1841=2059 |1846=2049 |1851=2194 |1856=1622 |1861=1823 |1866=1827 |1872=1853 |1876=2058 |1881=2224 |1886=2331 |1891=2385 |1896=2418 |1901=2624 |1906=2787 |1911=2927 |1921=2166 |1926=2690 |1931=2908 |1936=2725 |1946=2585 |1954=2892 |1962=3257 |1968=3456 |1975=3658 |1982=3949 |1990=4355 |1999=4495 |2004= |2005= |2006=4507 |2007=4509 |2008=4474 |2009=4435 |cassini=12874 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =59202 }} [[Categoria:Comuna del Nòrd]] 4u1xepzrv0o4xrcul2vzg8k8cmtf06i 0 75339 2501811 2216326 2026-05-28T07:09:19Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501811 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna= Cœuvres-et-Valsery | nomcomuna2= Cœuvres-et-Valsery | imatge= Coeuvres-et-Valsery plaque Abbé Pétin 1a.jpg | descripcion= Plaque à la mémoire de l'abbé André Pétin, mort en déportation. | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Soissons|Soissons]] | canton= [[Canton de Vic-sur-Aisne|Vic-sur-Aisne]] | insee =02201 | cp =02600 | cònsol =Monique Bruyant | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) |alt mej= |longitud=3.15583333333 |latitud=49.3397222222 | alt mini =59 | alt mej = | alt maxi =154 | km² =12.52 }} '''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament d'[[Aisne (departament)|Aisne]] e de la region de [[Picardia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Cœuvres-et-Valsery]]'''Cœuvres-et-Valsery'''}} {{Image label|x=0.638501974278|y=0.343419861408|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 136 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Laversine]] (1,7km)}}}} {{Image label|x=0.725148537461|y=0.397408100437|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 112 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cutry (Aisne)|Cutry]] (2,0km)}}}} {{Image label|x=0.747671912797|y=0.731439909046|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 361 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Pierre-Aigle]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.425332504482|y=0.907662957963|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 190 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montgobert]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.264120558435|y=0.834972910642|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 75 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Soucy (Aisne)|Soucy]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.62394541925|y=0.0763407878631|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 227 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Bandry]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.957411341188|y=0.649797563556|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 298 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Dommiers]] (4,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} &Ccedil;&ograve; [[Cronologia del banc de Par&iacute;s (1870)|18 d'oct&ograve;bre 1870]] &ccedil;&ograve; [[pil&ograve;ta pujada]] ''Victor-Hugo'' se v&ograve;la del [[Jardin dels Tuileries]] a [[Banc de Par&iacute;s (1870)|Par&iacute;s alavetz assi&eacute;g&eacute;]] pels [[Gu&egrave;rra franco-alemanda de 1870|prussiens]] e acaba la si&aacute; carri&egrave;ra a Coeuvres apr&egrave;s aver-i recorregut 117 quilom&egrave;tres<ref>[http://www.coppoweb.com/ballons/fr.Balh_lst.php?idnb=17 Pil&ograve;ta N° 17 : &laquo; Lo Victor-Hugo &raquo;]</ref>. {{Original|fr}} *Le [[Chronologie du siège de Paris (1870)|18 octobre 1870]] le [[ballon monté]] ''Victor-Hugo'' s'envole du [[Jardin des Tuileries]] à [[Siège de Paris (1870)|Paris alors assiégé]] par les [[Guerre franco-allemande de 1870|prussiens]] et termine sa course à Coeuvres après avoir parcouru 117 kilomètres<ref>[https://web.archive.org/web/20130801084942/http://www.coppoweb.com/ballons/fr.ball_lst.php?idnb=17 Ballon N° 17 : « Le Victor-Hugo »]</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=02201 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Monique Bruyant |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=02201 |1793=437 |1800=472 |1806=483 |1821=528 |1831=693 |1836=670 |1841=678 |1846=684 |1851=725 |1856=715 |1861=683 |1866=718 |1872=659 |1876=643 |1881=621 |1886=596 |1891=566 |1896=570 |1901=597 |1906=610 |1911=607 |1921=432 |1926=534 |1931=557 |1936=579 |1946=556 |1954=486 |1962=453 |1968=402 |1975=399 |1982=480 |1990=449 |1999=432 |2004= |2005= |2006=471 |2007= 468 |2008=465 |2009=461 |cassini=9798 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas d'Aisne}} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Categoria:Comuna d'Aisne]] 0a7gho9ojbpx3yfmibh94pmqwindpyz 0 83884 2501791 2184722 2026-05-28T03:44:54Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501791 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Brillon-en-Barrois | nomcomuna2=Brillon-en-Barrois | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Bar-le-Duc|Bar-le-Duc]] | canton= [[Canton d'Ancerville|Ancerville]] | insee = 55079 | sitweb= | cp = 55000 | cònsol = Jean Marguet | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 5.0956 | latitud= 48.7122 | alt mini = 185 | alt mej = | alt maxi = 278 | km² = 11.35 }} '''Brillon-en-Barrois''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mòsa (departament)|Mòsa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Brillon-en-Barrois]]'''Brillon-en-Barrois'''}} {{Image label|x=0.365479212413|y=0.609433504908|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 212 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saudrupt]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.301726572145|y=0.512184232179|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 306 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ville-sur-Saulx]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.464365948728|y=0.728868078557|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 578 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Haironville]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.25352254155|y=0.451738577997|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 538 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lisle-en-Rigault]] (3,4km)}}}} {{Image label|x=0.644462309593|y=0.158109021667|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 870 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Combles-en-Barrois]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.628736894423|y=0.869914849938|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 361 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rupt-aux-Nonains]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.295744834975|y=0.18961942384|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 647 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trémont-sur-Saulx]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.777321952954|y=0.823002072581|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 148 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bazincourt-sur-Saulx]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.165159716745|y=0.204612346743|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 821 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Robert-Espagne]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} Çò [[Cronologia del banc de París (1870)|27 d'octòbre 1870]], lo [[pilòta pujada]] ''Godefroy Cavaignac'' se vòla, amb coma passatgièr [[Émile de Kératry]], de la [[Parca de París-Austerlitz|estacion de Orléans]] a [[Banc de París (1870)|París alavetz assiégée pels prussiens]] e acaba la siá carrièra a '''Brillon-en-Barrois''' après aver-i recorregut 257 quilomètres<ref>[http://www.coppoweb.com/ballons/fr.Balh_lst.php?idnb=12 Pilòta N° 12 : &laquo; Lo Godefroy-Cavaignac &raquo;]</ref> En la nuèch del [[15 de junh|15]] a la {{data|16|de junh|1940}}, en lo moment de la segonda fasa de la [[Batalha de Fran&ccedil;a|campanha de Fran&ccedil;a]], dels soldats alemands, apertenent probabalement a la [[6e Panzerdivision|6{{e}} Panzerdivision alemanda]], massacrèrent en lo bòsc de Brillon una cinquantena de [[tirailleurs sénégalais]] presoèrs, #que de nombroses ferits, apertenent al [[12e regiment de tirailleurs sénégalais|12{{e}} regiment de tirailleurs sénégalais]]<ref>Scheck, R. (2007). ''Una estacion negra. Las massacres de tirailleurs sénégalais. En Mai-en junh 1940''. París : Tallandier. pàg.52.</ref>. {{Original|fr}} Le [[Chronologie du siège de Paris (1870)|27 octobre 1870]], le [[ballon monté]] ''Godefroy Cavaignac'' s'envole, avec comme passager [[Émile de Kératry]], de la [[Gare de Paris-Austerlitz|gare d'Orléans]] à [[Siège de Paris (1870)|Paris alors assiégée par les prussiens]] et termine sa course à '''Brillon-en-Barrois''' après avoir parcouru 257 kilomètres<ref>[https://web.archive.org/web/20140114203953/http://www.coppoweb.com/ballons/fr.ball_lst.php?idnb=12 Ballon N° 12 : « Le Godefroy-Cavaignac »]</ref> Dans la nuit du [[15 juin|15]] au {{date|16|juin|1940}}, lors de la deuxième phase de la [[Bataille de France|campagne de France]], des soldats allemands, appartenant probabalement à la [[6e Panzerdivision|6{{e}} Panzerdivision allemande]], massacrèrent dans la forêt de Brillon une cinquantaine de [[tirailleurs sénégalais]] prisonniers, dont de nombreux blessés, appartenant au [[12e régiment de tirailleurs sénégalais|12{{e}} régiment de tirailleurs sénégalais]]<ref>Scheck, R. (2007). ''Une saison noire. Les massacres de tirailleurs sénégalais. Mai-juin 1940''. Paris : Tallandier. p.52.</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 55079 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Marguet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 55079 |1793=708 |1800=651 |1806=759 |1821=801 |1831=873 |1836=874 |1841=863 |1846=906 |1851=959 |1856=925 |1861=911 |1866=920 |1872=846 |1876=830 |1881=760 |1886=767 |1891=690 |1896=644 |1901=596 |1906=565 |1911=491 |1921=463 |1926=436 |1931=387 |1936=403 |1946=438 |1954=404 |1962=451 |1968=448 |1975=528 |1982=552 |1990=630 |1999=609 |2004= |2005= |2006=595 |2007= 593 |2008=591 |2009=589 |cassini=5948 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 55079 }} [[Categoria:Comuna de Mòsa]] 4y7f69hkn92ftbo9jtr8qmhwlba7fsy 0 86842 2501789 2212385 2026-05-28T02:21:38Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501789 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Baillolet | nomcomuna2=Baillolet | imatge = Baillolet,_Seine-Maritime,_France,_mairie.JPG | descripcion = La comuna de Baillolet. | lògo = | escut = | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Dieppe|Dieppe]] | canton= [[Canton de Londinières|Londinières]] | insee = 76053 | sitweb= | cp = 76660 | cònsol = Michel Duval | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 1.4386 | latitud= 49.7939 | alt mini = 86 | alt mej = | alt maxi = 221 | km² = 8.74 }} '''Baillolet''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Sèina Maritima]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Nauta Normandia]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} Comuna de '''la Dintre-Bray-e-Picardie''' situada en lo costat de Londini&egrave;res. Aquela municipalitat possed&iacute;s per caseriu: la Haye. {{Original|fr}} Commune de '''l'Entre-Bray-et-Picardie''' située dans le canton de Londinières. Cette commune possède pour hameau: la Haye. ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Baillolet]]'''Baillolet'''}} {{Image label|x=0.615302913663|y=0.584480233942|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 165 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lucy (Sèina Maritima)|Lucy]] (1,6km)}}}} {{Image label|x=0.602022026894|y=0.389352693229|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 207 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Clais]] (1,8km)}}}} {{Image label|x=0.424783570775|y=0.394702711537|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 164 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bailleul-Neuville]] (1,9km)}}}} {{Image label|x=0.745360740525|y=0.529176380191|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 115 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fesques]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.398043230692|y=0.232372351464|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 136 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fréauville]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.863973567905|y=0.63800655718|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 107 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vatierville]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.836641726142|y=0.696970032575|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 192 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ménonval]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.316844650542|y=0.158781809347|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1199 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Londinières]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.197456686786|y=0.764216933522|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 884 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mesnières-en-Bray]] (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.703140913089|y=0.0899956427364|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 366 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Smermesnil]] (5,8km)}}}} {{Image label|x=0.353786628605|y=0.942487077974|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 239 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Martin-l'Hortier]] (6,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} &Ccedil;&ograve; [[Cronologia del banc de Par&iacute;s (1870)|11 de decembre 1870]] &ccedil;&ograve; [[pil&ograve;ta pujada]] ''General-Renault'', se v&ograve;la de la [[Parca de Par&iacute;s-N&ograve;rd|estacion del N&ograve;rd]] a [[Banc de Par&iacute;s (1870)|Par&iacute;s alavetz assi&eacute;g&eacute;]] pels [[Gu&egrave;rra franco-alemanda de 1870|prussiens]] e acaba la si&aacute; carri&egrave;ra a Baillolet apr&egrave;s aver-i recorregut 143 quilom&egrave;tres<ref>[http://www.coppoweb.com/ballons/fr.Balh_lst.php?idnb=43 Pil&ograve;ta N° 43 : &laquo; Lo General-Renault &raquo;]</ref>. {{Original|fr}} *Le [[Chronologie du siège de Paris (1870)|11 décembre 1870]] le [[ballon monté]] ''Général-Renault'', s'envole de la [[Gare de Paris-Nord|gare du Nord]] à [[Siège de Paris (1870)|Paris alors assiégé]] par les [[Guerre franco-allemande de 1870|prussiens]] et termine sa course à Baillolet après avoir parcouru 143 kilomètres<ref>[https://web.archive.org/web/20131213163026/http://www.coppoweb.com/ballons/fr.ball_lst.php?idnb=43 Ballon N° 43 : « Le Général-Renault »]</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 76053 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Michel Duval|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 76053 |1793=368 |1800=397 |1806=395 |1821=385 |1831=400 |1836=370 |1841=392 |1846=354 |1851=359 |1856=376 |1861=369 |1866=343 |1872=341 |1876=317 |1881=307 |1886=320 |1891=323 |1896=267 |1901=241 |1906=258 |1911=249 |1921=198 |1926=207 |1931=209 |1936=224 |1946=214 |1954=224 |1962=211 |1968=209 |1975=177 |1982=155 |1990=140 |1999=128 |2004= |2005= |2006=134 |2007= 133 |2008=136 |2009=128 |cassini=2422 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 76053 }} [[Categoria:Comuna de la Sèina Maritima]] 5s4pu6o0su64k98ua09o94n18zh8r7s 0 91800 2501790 2287208 2026-05-28T03:16:10Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501790 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Beure | nomcomuna2=Beure | imatge= BEURE.JPG | descripcion= | lògo= | escut= Blason Beure.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Besançon|Besançon]] | canton= [[Canton de Besançon-Sud|Besançon-Sud]] | insee = 25058 | sitweb= | cp = 25720 | cònsol = Philippe Chaney | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 6.00444444444 | latitud= 47.2088888889 | alt mini = 234 | alt mej = | alt maxi = 480 | km² = 3.99 }} '''Beure''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} La municipalitat a situat sul marge sud-es del [[Doubs (riu)|Doubs]], a aperaqu&iacute; 5&nbsp;km en aval del centratz vila de [[Besan&ccedil;on]], environada de vallons bois&eacute;s, #&ccedil;&ograve; que dona a aquel [[p&ograve;ble]] un cachet innegable. Lo ruisseau dels Mercureaux trav&egrave;rsa lo vilatge e acaba la si&aacute; carri&egrave;ra en lo Doubs, lo sieu nom poiri&aacute; evocar l'espleitacion de la [[aur]], lo mercuri en essent utilizat coss&iacute; [[amalgame (m&eacute;tallurgie)|amalgame]] de l'aur. Div&egrave;rses [[Federacion francesa de randonn&eacute;e p&eacute;destre|sentiers p&eacute;destres]] trav&egrave;rsen la municipalitat #que &ccedil;&ograve; [[Sentier de granda randonn&eacute;e|GR 59]]. {{Original|fr}} La commune est située sur la rive sud-est du [[Doubs (rivière)|Doubs]], à environ 5&nbsp;km en aval du centre ville de [[Besançon]], entourée de vallons boisés, ce qui donne à ce [[village]] un cachet indéniable. Le ruisseau des Mercureaux traverse le village et termine sa course dans le Doubs, son nom pourrait évoquer l'exploitation de l'[[or]], le mercure étant utilisé comme [[amalgame (métallurgie)|amalgame]] de l'or. Plusieurs [[Fédération française de randonnée pédestre|sentiers pédestres]] traversent la commune dont le [[Sentier de grande randonnée|GR 59]]. ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Beure]]'''Beure'''}} {{Image label|x=0.518481090658|y=0.581501373898|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 246 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Arguel (Dobs)|Arguel]] (1,0km)}}}} {{Image label|x=0.640732424032|y=0.566795539233|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 940 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fontain]] (1,8km)}}}} {{Image label|x=0.435465791212|y=0.698944207391|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 743 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pugey]] (2,7km)}}}} {{Image label|x=0.341375465385|y=0.674766740654|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 590 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Larnod]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.267615036252|y=0.576140976165|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2336 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Avanne-Aveney]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.631728306057|y=0.19087828924|scale=400|text=[[Fichièr:Dot-yellow.svg|20px|Comuna amb 117836 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Besançon]] (4,1km)}}}} {{Image label|x=0.200681841001|y=0.679639592629|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 291 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rancenay]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.901670914964|y=0.491001353413|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 441 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Vèze]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.866397979485|y=0.331069685334|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1245 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Morre]] (5,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} '''Beure''' designada ''Buyres'' en [[1349]] n'es issu del t&egrave;rme [[Lengas germaniques|germanique]] ''b&ucirc;r'', en designant una abitacion isolada, evoca l'abitat dels castors antany prolif&eacute;rant sul ruisseau dels Mercureaux<ref>http://www.grandbesancon.fr/index.php?P=33&art_id=757&vars=I29tbXVuZV9pZD0xMD</ref>. L'ist&ograve;ria de la localit&eacute; remonta a la nu&egrave;ch dels tempses. Lo circ roc&oacute;s #que la proteg&iacute;s, lo riu lo Doubs e los ruisseaux dichas de las Mercureaux an aprofechat al regroupement de las populacions, en principi a l'entorn de las tutas, de contunh de las gybsi&egrave;res e fin finala en la plana ont la descob&egrave;rta recenta de esquelets pr&ograve;va que lo lu&ograve;c i avi&aacute; viscut dempu&egrave;i longtemps. Una [[via romaine]], #qu'una part n'es visibla sus qualques desenas de m&egrave;tres, a antany traversat lo p&ograve;ble. Jules C&eacute;sar seri&aacute; aital passat per Beure a caval. Al [[Mi&egrave;ja Edat]], Beure d&eacute;pendait del [[Distincion|senhor]] de [[Arguel (Dobs)|Arguel]], #que, al {{XIVe s&egrave;gle}}, retia la just&iacute;cia sul lu&ograve;c del p&ograve;ble. Dempu&egrave;i lo {{XIIIe s&egrave;gle}} dels molins [[Banalit&eacute; (drech seigneurial)|banaux]] son en foncionament, del temps qu'un forn [[Banalit&eacute; (drech seigneurial)|banal]] e una pla&ccedil;a a peatge an pas mencionat #qu'al {{XVe s&egrave;gle}}. * [[Banalit&eacute; (Drech seigneurial)|Banal]] : #Qu'aperten al ban, circunscripci&oacute; del [[F&eacute;odalit&eacute;|suzerain]] ; * de Forns e de molins [[Banalit&eacute; (drech seigneurial)|banaux]], equipas mesas a la disposicion de totes los abitants, #qu'an agut dempu&egrave;i ne servir en pagant una redevance. La fabrica Dubourg implantada dempu&egrave;i lo {{XVe s&egrave;gle}} dins lo quarti&egrave;r de Gouille la longitud del Doubs forjava lo f&egrave;rre. A fabricat c&egrave;rts elements del Torn Eiffel<ref>[http://www.routedescommunes.com/departement-25-comuna-55.html Lu&ograve;c sus las municipalitats de Franca-Comtat]</ref>. De la {{s-|XIII|e}} a {{la s-|XIX|e}}, la vinha es la principala activitat economica del p&ograve;ble, los vignerons trabalhavan pel compte del archev&ecirc;ch&eacute; e qualques bourgeois de Besan&ccedil;on, proprietaris dels parcelles. Las grandas p&ograve;rtas dels ostals en plen cintre dels celliers se llauraven sus la carri&egrave;ra per daissar dintrar carretes e de barrils. Beure dispausava antany d'una estacion, aquel #que testifica encara lo nom "Carri&egrave;ra de l'Estacion". L'anciana estacion n'es a l'ora d'ara r&eacute;am&eacute;nag&eacute;e en restaurant voisinant lo redond-ponch principal ([[Rota nacionala 83|RN83 - RD683]]) de la comuna. L'estacion i avi&aacute; situat sus la linha a via m&eacute;trique espetada de 1910 a 1951 per la [[Companhi&aacute; dels Camins de f&egrave;rre del Doubs]] (CFD) ; connectava l'estacion de [[Besan&ccedil;on]] St Paul a la municipalitat de [[Amathay-Vesigneux]], via Cl&eacute;ron. Lo "tacot" #que i circulava passava de [[Rivotte]] a [[Tarragnoz]] per un tun&egrave;l jos la [[Citadelle de Besan&ccedil;on|Citadelle]] #que se'n p&ograve;t veire encara las extremitats ; manlevava fins a Larnod-Parca la via actuala de la RN83<ref>Mus&egrave;u del Tacot a Cl&eacute;ron, Doubs</ref>. Lo chantier d'una seccion del contournement viari de Besan&ccedil;on (Via de las Mercureaux) a acabat dempu&egrave;i pauc e la via a dob&egrave;rt a la circulacion dempu&egrave;i lo 12 de julhet de 2011. La rota, equipada del primi&egrave;r radar "tr&ograve;&ccedil;" de Fran&ccedil;a, trav&egrave;rsa una part de la municipalitat, seguenta la vall&eacute;e de las Mercureaux (en amont del p&ograve;ble)<ref>[https://web.archive.org/web/20091001182641/http://www.contournement-besancon.com/oa7.php Lu&ograve;c oficial de la via de contournement], consultat lo 24 d'abril de 2010.</ref>. Lo chantier a gr&egrave;vament arribat al lu&ograve;c, los [[Blanda blanda|blandas]] tachet&eacute;es fins alavetz presentas poiri&aacute;n desapar&eacute;isser/desapar&eacute;isser, s'ag&iacute;s de la sola populacion d'aquela esp&egrave;cia recens&eacute;e dins Franca-Comtat <ref>la Premsa Bisontine n°115 de novembre 2010</ref>. U&egrave;i la majoritat de las villageois trabalhan en l'aglomeracion de Besan&ccedil;on, mas Beure es lo lu&ograve;c de qualques pichonas entrepresas industrialas e artesanalas. Las activitats mara&icirc;ch&egrave;res e las vinhas pas subsisteixen que de mani&egrave;ra residuala. La mai granda part de las z&ograve;nas constructibles es a present bastit. L'implantacion de fabricas al b&ograve;rd del Doubs e d'un futur magasin de venta al detalh en liure-servici a pr&eacute;dominance alimentaire illustran la p&egrave;rda del caract&egrave;r rural de la comuna. {{Original|fr}} '''Beure''' désignée ''Buyres'' en [[1349]] est issu du terme [[Langues germaniques|germanique]] ''bûr'', désignant une habitation isolée, évoque l'habitat des castors jadis proliférant sur le ruisseau des Mercureaux<ref>https://web.archive.org/web/20091114035201/http://www.grandbesancon.fr/index.php?p=33&art_id=757&vars=Y29tbXVuZV9pZD0xMD</ref>. L'histoire de la localité remonte à la nuit des temps. Le cirque rocheux qui la protège, la rivière le Doubs et les ruisseaux dits des Mercureaux ont profité au regroupement des populations, d'abord autour des grottes, puis des gybsières et finalement dans la plaine où la découverte récente de squelettes prouve que le site était habité depuis très longtemps. Une [[voie romaine]], dont une partie est visible sur quelques dizaines de mètres, a jadis traversé le village. Jules César serait ainsi passé par Beure à cheval. Au [[Moyen Âge]], Beure dépendait du [[Seigneurie|seigneur]] d’[[Arguel (Dobs)|Arguel]], qui, au {{XIVe siècle}}, rendait la justice sur la place du village. Dès le {{XIIIe siècle}} des moulins [[Banalité (droit seigneurial)|banaux]] sont en fonctionnement, alors qu’un four [[Banalité (droit seigneurial)|banal]] et un poste à péage ne sont mentionnés qu’au {{XVe siècle}}. * [[Banalité (droit seigneurial)|Banal]] : Qui appartient au ban, circonscription du [[Féodalité|suzerain]] ; * Fours et moulins [[Banalité (droit seigneurial)|banaux]], équipements mis à la disposition de tous les habitants, qui sont tenus de s’en servir en payant une redevance. L'usine Dubourg implantée depuis le {{XVe siècle}} dans le quartier de Gouille le long du Doubs forgeait le fer. Elle a fabriqué certain éléments de la Tour Eiffel<ref>[https://web.archive.org/web/20100914012541/http://www.routedescommunes.com/departement-25-commune-55.html Site sur les communes de Franche-Comté]</ref>. Du {{s-|XIII|e}} au {{s-|XIX|e}}, la vigne est la principale activité économique du village, les vignerons travaillaient pour le compte de l'archevêché et quelques bourgeois de Besançon, propriétaires des parcelles. Les grandes portes des maisons en plein cintre des celliers s'ouvraient sur la rue pour laisser entrer charrettes et tonneaux. Beure disposait jadis d'une gare, ce dont témoigne encore le nom "Rue de la Gare". L'ancienne gare est actuellement réaménagée en restaurant voisinant le rond-point principal ([[Route nationale 83|RN83 - RD683]]) de la commune. La gare était située sur la ligne à voie métrique exploitée de 1910 à 1951 par la [[Compagnie des Chemins de fer du Doubs]] (CFD) ; elle reliait la gare de [[Besançon]] St Paul à la commune d'[[Amathay-Vesigneux]], via Cléron. Le "tacot" qui y circulait passait de [[Rivotte]] à [[Tarragnoz]] par un tunnel sous la [[Citadelle de Besançon|Citadelle]] dont on peut voir encore les extrémités ; il empruntait jusqu'à Larnod-Gare la voie actuelle de la RN83<ref>Musée du Tacot à Cléron, Doubs</ref>. Le chantier d'une section du contournement routier de Besançon (Voie des Mercureaux) est achevé depuis peu et la voie est ouverte à la circulation depuis le 12 juillet 2011. La route, équipée du premier radar "tronçon" de France, traverse une partie de la commune, suivant la vallée des Mercureaux (en amont du village)<ref>[https://web.archive.org/web/20091001182641/http://www.contournement-besancon.com/oa7.php Site officiel de la voie de contournement], consulté le 24 avril 2010.</ref>. Le chantier a gravement atteint le site, les [[Salamandra salamandra|salamandres]] tachetées jusqu'alors présentes pourraient disparaître, il s'agit de la seule population de cette espèce recensée en Franche-Comté <ref>la Presse Bisontine n°115 de novembre 2010</ref>. Aujourd'hui la plupart des villageois travaillent dans l'agglomération de Besançon, mais Beure est le site de quelques petites entreprises industrielles et artisanales. Les activités maraîchères et les vignes ne subsistent que de façon résiduelle. La plus grande partie des zones constructibles est à présent bâtie. L'implantation d'usines au bord du Doubs et d'un futur magasin de vente au détail en libre-service à prédominance alimentaire illustrent la perte du caractère rural de la commune. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 25058 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Philippe Chaney|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 25058 |1793=690 |1800=742 |1806=776 |1821=749 |1831=990 |1836=1092 |1841=1144 |1846=1212 |1851=1205 |1856=1092 |1861=1107 |1866=1155 |1872=1096 |1876=1268 |1881=1228 |1886=925 |1891=814 |1896=741 |1901=772 |1906=798 |1911=752 |1921=648 |1926=800 |1931=850 |1936=863 |1946=887 |1954=1003 |1962=1131 |1968=1278 |1975=1243 |1982=1166 |1990=1188 |1999=1377 |2004= |2005= |2006=1383 |2007= 1384 |2008=1 385 |2009=1368 |cassini=4075 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 25058 }} [[Categoria:Comuna de Dobs]] 6vyqkywd62o2bkdx6lrq4vdxpnbgysn 0 92344 2501814 2204927 2026-05-28T07:42:28Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501814 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Digny | nomcomuna2= | imatge=Digny.jpg | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Dreux|Dreux]] | canton= [[Canton de Senonches|Senonches]] | insee = 28130 | sitweb= | cp = 28250 | cònsol = Christelle Lorin | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 1.1539 | latitud= 48.5369 | alt mini = 184 | alt mej = | alt maxi = 276 | km² = 39.99 }} '''Digny''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Eure e Loir]] e la [[regions francesas|region]] dau [[Centre e Vau de Léger]]. ==Geografia== {{...}} ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Digny|]]'''Digny'''}} {{Image label|x=0.594643114376|y=0.446013806119|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 213 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ardelles]] (1,7km)}}}} {{Image label|x=0.414240789999|y=0.246712473417|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 341 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Jaudrais]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.827374475026|y=0.548003505944|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 481 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Favières (Eure et Loir)|Favières]] (5,4km)}}}} {{Image label|x=0.639833836538|y=0.165257919431|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 427 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Maixme-Hauterive]] (6,2km)}}}} {{Image label|x=0.54736091669|y=0.867385419418|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1005 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pontgouin]] (6,3km)}}}} {{Image label|x=0.782441298772|y=0.826975716268|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 261 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Billancelles]] (7,1km)}}}} {{Image label|x=0.52524307677|y=0.948089301512|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 319 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Favril (Eure et Loir)|Le Favril]] (7,5km)}}}} {{Image label|x=0.10112452811|y=0.697671900251|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 811 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Belhomert-Guéhouville]] (7,9km)}}}} </div><br clear=left> ==Istòria== {{Apertium|fr}} Lo sieu nom, d'origina gallo-romane <small>*DINIACU</small>, basat en lo suffixe ''[[-acum]]'' d'origina gauloise, se tr&ograve;ba dempu&egrave;i la {{s-|XII|e}} en lo [[chartrier]] del prieur&eacute; de Chuines. Lo vilatge c&agrave;mbia de div&egrave;rsas fes de mans e aperten al comen&ccedil;ament de la {{s-|XV|e}} a la abbaye ND de Valdieu de contunh, a la XVIII{{e}} s&egrave;gle, al [[&Ograve;rdre dels C&eacute;lestins]] de Par&iacute;s. Lo 16 de junh de 1786 Digny es totalament destruit per un incendi. Lo [[Cronologia del banc de Par&iacute;s (1870)|4 de geni&egrave;r 1871]] &ccedil;&ograve; [[pil&ograve;ta pujada]] ''Newton'' se v&ograve;la de la [[Parca de Par&iacute;s-Austerlitz|estacion de Orl&eacute;ans]] a [[Banc de Par&iacute;s (1870)|Par&iacute;s alavetz assi&eacute;g&eacute;]] pels [[Gu&egrave;rra franco-alemanda de 1870|prussiens]] e acaba la si&aacute; carri&egrave;ra a '''Digny''' apr&egrave;s aver-i recorregut 110 quilom&egrave;tres<ref>[http://www.coppoweb.com/ballons/fr.Balh_lst.php?idnb=56 Pil&ograve;ta N° 56 : &laquo; Lo Newton &raquo;]</ref>. {{Original|fr}} Son nom, d'origine gallo-romane <small>*DINIACU</small>, basé sur le suffixe ''[[-acum]]'' d'origine gauloise, se retrouve dès le {{s-|XII|e}} dans le [[chartrier]] du prieuré de Chuines. Le village change plusieurs fois de mains et appartient au début du {{s-|XV|e}} à l'abbaye ND de Valdieu puis, au XVIII{{e}} siècle, à l'[[Ordre des Célestins]] de Paris. Le 16 juin 1786 Digny est entièrement détruit par un incendie. *Le [[Chronologie du siège de Paris (1870)|4 janvier 1871]] le [[ballon monté]] ''Newton'' s'envole de la [[Gare de Paris-Austerlitz|gare d'Orléans]] à [[Siège de Paris (1870)|Paris alors assiégé]] par les [[Guerre franco-allemande de 1870|prussiens]] et termine sa course à '''Digny''' après avoir parcouru 110 kilomètres<ref>[https://web.archive.org/web/20131005020812/http://www.coppoweb.com/ballons/fr.ball_lst.php?idnb=56 Ballon N° 56 : « Le Newton »]</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 28130 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Christelle Lorin|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 28130 |1793=1164 |1800=1400 |1806=1426 |1821=1197 |1831=1303 |1836=1303 |1841=1283 |1846=1358 |1851=1267 |1856=1281 |1861=1226 |1866=1220 |1872=1210 |1876=1203 |1881=1157 |1886=1142 |1891=1101 |1896=1117 |1901=1071 |1906=1070 |1911=1096 |1921=978 |1926=1019 |1931=972 |1936=949 |1946=1032 |1954=942 |1962=819 |1968=794 |1975=771 |1982=789 |1990=803 |1999=842 |2004= |2005= |2006=940 |2007=954 |2008=968 |2009=1 002 |cassini=11837 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 28130 }} [[Categoria:Comuna d'Eure e Loir]] dgijph3zbmbhpd5fq7ijxih2cw72xdb 0 92542 2501826 2205421 2026-05-28T10:05:25Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501826 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Fresnay-le-Gilmert | nomcomuna2=Fresnay-le-Gilmert | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Chartres|Chartres]] | canton= [[Canton de Chartres-Nòrd-Est|Chartres-Nord-Est]] | insee = 28163 | sitweb= | cp = 28300 | cònsol = Pierre-Marie Popot | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 1.4189 | latitud= 48.515 | alt mini = 150 | alt mej = | alt maxi = 175 | km² = 6.03 }} '''Fresnay-le-Gilmert''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Eure e Loir]] e la [[regions francesas|region]] dau [[Centre]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Fresnay-le-Gilmert]]'''Fresnay-le-Gilmert'''}} {{Image label|x=0.341809685225|y=0.387645133637|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 110 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Briconville]] (2,7km)}}}} {{Image label|x=0.388540831172|y=0.716800069539|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1135 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bailleau-l'Évêque]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.807548182295|y=0.563250567262|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 352 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Poisvilliers]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.334462695214|y=0.246838323463|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 727 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Clévilliers]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.613041009076|y=0.162985518211|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 404 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Challet]] (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.127073674381|y=0.577389252586|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 406 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Dangers]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.859192903027|y=0.301250047762|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 784 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Berchères-Saint-Germain]] (5,1km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} &Ccedil;&ograve; [[Cronologia del banc de Par&iacute;s (1870)|4 de novembre 1870]] &ccedil;&ograve; [[pil&ograve;ta pujada]] ''Galileu'' se v&ograve;la de la [[Parca de Par&iacute;s-Austerlitz|estacion de Orl&eacute;ans]] a [[Banc de Par&iacute;s (1870)|Par&iacute;s alavetz assi&eacute;g&eacute;]] pels [[Gu&egrave;rra franco-alemanda de 1870|prussiens]] e acaba la si&aacute; carri&egrave;ra a '''Fresnay-lo-Gilmert''', capturat pels prussiens, apr&egrave;s aver-i recorregut 88 quilom&egrave;tres<ref>[http://www.coppoweb.com/ballons/fr.Balh_lst.php?idnb=26 Pil&ograve;ta N° 26 : &laquo; Lo Galileu &raquo;]</ref> {{Original|fr}} Le [[Chronologie du siège de Paris (1870)|4 novembre 1870]] le [[ballon monté]] ''Galilée'' s'envole de la [[Gare de Paris-Austerlitz|gare d'Orléans]] à [[Siège de Paris (1870)|Paris alors assiégé]] par les [[Guerre franco-allemande de 1870|prussiens]] et termine sa course à '''Fresnay-le-Gilmert''', capturé par les prussiens, après avoir parcouru 88 kilomètres<ref>[https://web.archive.org/web/20131202233218/http://www.coppoweb.com/ballons/fr.ball_lst.php?idnb=26 Ballon N° 26 : « Le Galilée »]</ref> ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 28163 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Pierre-Marie Popot|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 28163 |1793=152 |1800=173 |1806=176 |1821=166 |1831=189 |1836=204 |1841=197 |1846=204 |1851=200 |1856=191 |1861=216 |1866=201 |1872=200 |1876=215 |1881=206 |1886=202 |1891=183 |1896=191 |1901=184 |1906=184 |1911=185 |1921=172 |1926=177 |1931=174 |1936=174 |1946=186 |1954=166 |1962=138 |1968=133 |1975=120 |1982=148 |1990=172 |1999=221 |2004= |2005= |2006=197 |2007=199 |2008=201 |2009=203 |cassini=14725 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 28163 }} [[Categoria:Comuna d'Eure e Loir]] ax81joq58d4uo6u4y0apv1mrf2v3wcp 0 98888 2501831 2219542 2026-05-28T10:58:47Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501831 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Gourgançon | nomcomuna2=Gourgançon | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment d'Épernay|Épernay]] | canton= [[Canton de Fère-Champenoise|Fère-Champenoise]] | insee = 51276 | sitweb= | cp = 51230 | cònsol = Philippe Garnesson | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 4.0228 | latitud= 48.6897 | alt mini = | alt mej = | alt maxi = | km² = 29.15 }} '''Gourgançon''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Marna (departament)|Marna]] e la [[regions francesas|region]] de [[Champanha-Ardena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Gourgançon]]'''Gourgançon'''}} {{Image label|x=0.549656860329|y=0.299635782047|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 84 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Euvy]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.793611766706|y=0.575139419318|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 219 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Semoine]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.4363390467|y=0.825030613908|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 150 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Salon (Auba)|Salon]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.146100966699|y=0.430396449236|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 138 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Corroy]] (6,5km)}}}} {{Image label|x=0.687248197842|y=0.120799514538|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 193 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Connantray-Vaurefroy]] (7,2km)}}}} {{Image label|x=0.172261765623|y=0.793668439197|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 348 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Faux-Fresnay]] (7,7km)}}}} {{Image label|x=0.373214080179|y=0.063788143735|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2310 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fère-Champenoise]] (7,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} Çò [[Cronologia del banc de París (1870)|17 de decembre 1870]] çò [[pilòta pujada]] ''Parmentier'', se vòla de la [[Parca de París-Austerlitz|estacion de Orléans]] a [[Banc de París (1870)|París alavetz assiégé]] pels [[Guèrra franco-alemanda de 1870|prussiens]] e acaba la siá carrièra a '''Gourgançon''' après aver-i recorregut 150 quilomètres<ref>[http://www.coppoweb.com/ballons/fr.Balh_lst.php?idnb=45 Pilòta N° 45 : &laquo; Lo Parmentier &raquo;]</ref>. {{Original|fr}} *Le [[Chronologie du siège de Paris (1870)|17 décembre 1870]] le [[ballon monté]] ''Parmentier'', s'envole de la [[Gare de Paris-Austerlitz|gare d'Orléans]] à [[Siège de Paris (1870)|Paris alors assiégé]] par les [[Guerre franco-allemande de 1870|prussiens]] et termine sa course à '''Gourgançon''' après avoir parcouru 150 kilomètres<ref>[https://web.archive.org/web/20110918073301/http://www.coppoweb.com/ballons/fr.ball_lst.php?idnb=45 Ballon N° 45 : « Le Parmentier »]</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 51276 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Philippe Garnesson|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 51276 |1793=398 |1800=386 |1806=405 |1821=375 |1831=395 |1836=400 |1841=423 |1846=432 |1851=433 |1856=433 |1861=400 |1866=370 |1872=340 |1876=316 |1881=302 |1886=288 |1891=268 |1896=246 |1901=246 |1906=233 |1911=212 |1921=172 |1926=173 |1931=174 |1936=154 |1946=149 |1954=175 |1962=181 |1968=179 |1975=163 |1982=166 |1990=152 |1999=149 |2004= |2005= |2006=163 |2007=165 |2008=164 |2009=162 |cassini=15821 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 51276 }} [[Categoria:Comuna de Marna]] 72w85fwanhl43gelwlxqcd0uj9fzrr0 0 103343 2501804 2483320 2026-05-28T06:33:57Z Alaric 506 44932 còssol 2026 2501804 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Antishan de Frontinhas | nom2 = ''Antichan-de-Frontignes'' | imatge = Antichan-de-Frontignes.jpg | descripcion = Era glèisa ath hons. | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} ({{Comenge}}) | parçan = [[Frontinhas (parçan)|Frontinhas]] ? | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | cp = 31510 | insee = 31009 | cònsol = Bernard Dumail | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 42.9741666667 | longitud = 0.666111111111 | alt mej = | alt mini = 533 | alt maxi = 1655 | km² = 4.27 |}} '''Antishan de Frontinhas''' <ref>Patrici Pojada, ''Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus'', ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 53</ref>{{,}}<ref>http://bdtopoc.org/?city_selected=Antichan-de-Frontignes</ref>{{,}}<ref>https://web.archive.org/web/20170919200819/http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/</ref> (''Antichan-de-Frontignes'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]] situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Nauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. == Geografia == {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 31009.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Comunas limitrofas=== {{Comunas limitrofas | comuna = Antishan de Frontinhas | nòrd = [[Sent Pèr d'Ardet]] | nòrd-èst = | èst = [[Montcauv (Nauta Garona)|Montcauv]] | sud-èst = [[Fronsac (Nauta Garona)|Fronsac]] (per un qüadripunt) | sud = | sud-oèst = [[Frontinhan de Comenge]] | oèst = [[Òra (Comenge)|Òra]] | nòrd-oèst = [[Lorda (Nauta Garona)|Lorda]] }} ==Toponimia== ''Antishan'' que ven deth nom latin d'òme ''Antistius'', damb eth sufixe ''-anum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 21</ref>{{,}}<ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 9809</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 918</ref>. == Istòria == Pendent er Ancian Regime, Antishan qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'es Nòsta Dauna. En 1790, Antishan qu'èra deth [[canton de Sent Biat]], en l'an X deu canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]]. Oficiaument, ''Antichan'' que's mudè en ''Antichan-de-Frontignes'' per decret deu 22 de junh 1921 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 2 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>.</br> Eth Frontinhés qu'èra eth territòri dera castelania de [[Fronsac (Nauta Garona)|Fronsac]], qui tirava eth seu nom de [[Frontinhan de Comenge|Frontinhan]] <ref>Émile Connac, ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 2, p. 1209, cercar sus Gallica</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 31009 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Bernard Dumail|Partit= |Qualitat= dentista, puish retirat}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat=}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31009 |1793=241 |1800=250 |1806=242 |1821=288 |1831=349 |1836=336 |1841=335 |1846=330 |1851=333 |1856=320 |1861=318 |1866=364 |1872=309 |1876=324 |1881=293 |1886=286 |1891=281 |1896=274 |1901=258 |1906=282 |1911=262 |1921=241 |1926=238 |1931=244 |1936=240 |1946=112 |1954=103 |1962=96 |1968=92 |1975=71 |1982=75 |1990=73 |1999=84 |cassini=1996 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|009}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|009}}/4.27) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Antichan-de-Frontignes_village.jpg| Antichan-de-Frontignes_Mairie.JPG Antichan-de-Frontignes_Fontaine_1.jpg|Hont renovada près d'era glèisa. Antichan-de-Frontignes_fontaine_3.jpg|Hont florida. Antichan-de-Frontignes_fontaine_2.jpg|Hont. Antichan-de-Frontignes_fontaine_5.jpg|Hont damb ua grana sèrva. Antichan-de-Frontignes_Entry.JPG|Entrada. Antichan-de-Frontignes_Street.JPG Antichan-de-Frontignes-2020-1.jpg|Taula d'orientacion. Antichan-de-Frontignes-2020-2.jpg|Idem. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb la comuna== == Véder tanben == * [[Comunas de la Nauta Garona]] == Ligams extèrnes == == Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] 5jq3nhwpngpll1tv2jkigsf02eklwuu 0 103347 2501806 2483359 2026-05-28T06:43:02Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501806 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana |carta=oc | nom2=''Ardiège'' | nom=Ardièja | lògo= | imatge=Ardiège village.jpg | descripcion= Ardièja despuish [[Cièr d'Arribèra]]. | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= {{Nebosan}} | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | cp= 31210 | insee = 31013 | cònsol = Pascal Lucas | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud= 0.643333333333 | latitud= 43.0705555556 | alt mini = 405 | alt mej= | alt maxi = 710 | km² = 3.76 }} '''Ardièja'''{{RepTopMP}} (''Ardiège'' en [[francés]]) qu'es ua [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] administrativa d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31013.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Ardièja | nòrd = | nòrd-èst = [[Martras de Ribèra]] | èst = [[Era Barta d'Arribèra]] | sud-èst = [[Sauvatèrra de Comenge]] | sud = | sud-oèst = | oèst = [[Cièr d'Arribèra]] | nòrd-oèst = [[Poentís de Ribèra]] }} ==Toponimia== Era prononciacion a [[Martras de Ribèra]] qu'ei [ar'djɛʒɔ] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Ardièja'', atestat ''Ardeia'' en 1180, que ven deth latin ''aridus'', « sec », o deth gallic ''ard-'', « hautor », damb eth sufixe ''-ĭdius'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 25</ref> (compréner ''-ĭdia''). </br> Segon Astor, ua rasic italoceltica ''ard-'' « haut, arrabent », damb eth sufixe ''-idius'', ''-idia'', que pòt explicar ''Ardièja'' <ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 896</ref>. [[Ernèst Negre|Negre]] non ditz arren.</br> [[Xavier Delamarre]] qu'interprèta ''Ardièja'' com eras proprietats d'un nom celtic d'òme, ''*Ardidios'', inatestat <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 56, 285 e 324</ref>. </br> Ardièja qu'ei dens era ribèra, mès ath pè deths prumèrs monts, deth penent escalabrós; d'auta part, que i a just ar èst un mont en avant deths autes, apte a implantar ua hortalessa ara epòca celtica. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Ardièja qu'èra de [[Nebosan]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Tolosa]]. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Pèr. En 1790, Ardièja qu'èra deth [[canton de Montrejau (Comenge)|canton de Montrejau]], en l'an X deu canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 2 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31013 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]]|Fin= ([[2032]]) |Identitat= Pascal Lucas|Partit= |Qualitat= menaire}} {{Elegit |Debuta= 30 de març de [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat= Dominique Berre |Partit= shens |Qualitat= retirat}} {{Elegit |Debuta= març de [[1983]] |Fin= 2014 |Identitat= Pierre Soupène |Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1983 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'ei adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31013 |1793=586 |1800=599 |1806=596 |1821=565 |1831=636 |1836=653 |1841=670 |1846=725 |1851=720 |1856=593 |1861=575 |1866=517 |1872=535 |1876=543 |1881=569 |1886=538 |1891=502 |1896=460 |1901=447 |1906=420 |1911=403 |1921=346 |1926=329 |1931=305 |1936=279 |1946=260 |1954=246 |1962=261 |1968=246 |1975=261 |1982=247 |1990=259 |1999=325 |cassini=1144 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|013}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|013}}/3.76) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Ardiège_Mairie.jpg|Er ostau de comuna navèth. Ardiège_monument_aux_morts.jpg Église_Saint-Pierre.jpg|Era glèisa Sent Pèr. Ardiège_-_Statue_de_saint_Joseph.jpg|Estatua de Sent Josèp damb er Enfant Jèsus. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31013 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] alxdf6xu95emymwybdd6pp3flyo0jo3 0 103361 2501807 2483389 2026-05-28T06:47:17Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501807 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana |carta=oc | nom2=''Bagiry'' | nomcomuna=Bagiri | lògo=cao | imatge=Bagiry église (1).jpg | descripcion= La glèisa Sent Alari de Bagiri. | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | cp= 31510 | insee = 31041 | cònsol = Alexandra Clément | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud= 0.626666666667 | latitud= 42.9786111111 | alt mini = 449 | alt mej= | alt maxi = 1002 | km² = 2.78 }} '''Bagiri'''{{RepTopMP}} (''Bagiry'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]] situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31041.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Bagiri | nòrd = [[Bertren]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | nòrd-èst = [[Galièr]] | èst = | sud-èst = [[Òra (Comenge)|Òra]] | sud = [[Senta Maria de Varossa]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | sud-oèst = [[Siradan]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | oèst = [[Samuran]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | nòrd-oèst = [[Ilhèu]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> }} ==Toponimia== Era prononciacion a [[Martras de Ribèra]] qu'ei [ba'ʒiri] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Bagiri'' que ven benlhèu deth [[basco]] ''bago'', « hau », e ''iri'', « vilatge » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 46</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Bagiri'' qu'ei benlhèu format de duas rasics precelticas qui an miat ath basco ''bago'', « hau », e ath basco ''iri'', « vilatge » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 1116</ref>. </br> ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Bagiri qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Tolosa]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Siradan]] ([[Hauts Pirenèus]]), qu'ei Sent Alari. En 1790, Bagiri qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] (era comuna qu'estó deu [[canton de Sent Biat]] en l'an VIII) <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 4 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31041 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2022]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Alexandra Clément|Partit= |Qualitat= emplegada deth privat}} {{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= abriu de 2022 |Identitat= Joseph Moretto |Partit= shens |Qualitat= retirat deth sector de l'automobila }} {{Elegit |Debuta= [[1998]] |Fin= 2014 |Identitat= Suzanne Sansuc|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin= 1998 (demission) |Identitat=Roger Houles |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1959]] |Fin= 1977 |Identitat= Émile Portes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1959 |Identitat=Gabriel Antichan |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1925]] |Fin= 1945 |Identitat=Alexandre Larrieu |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1925 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31041 |1793=183 |1800=154 |1806=209 |1821=274 |1831=287 |1836=304 |1841=293 |1846=305 |1851=293 |1856=274 |1861=255 |1866=234 |1872=231 |1876=270 |1881=260 |1886=255 |1891=246 |1896=248 |1901=242 |1906=206 |1911=189 |1921=165 |1926=151 |1931=156 |1936=143 |1946=151 |1954=136 |1962=123 |1968=110 |1975=111 |1982=114 |1990=88 |1999=77 |cassini=38562 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|041}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|041}}/2.78) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Bagiry_01.jpg|En venent de Bertren. Bagiry_03.jpg|L'ostau de comuna. Bagiry_02.jpg|Eth pic de Gar e eth Pic ''Saillant'' vistis de l'ostau de comuna. Bagiry_Sainte_Marie_ND_des_Vignes.jpg|Era capèra Nòsta Dòna deras vinhas. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31041 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] 3kfbfghyjblfemxi3nw5c2x2nos7aib 0 103363 2501808 2483399 2026-05-28T06:50:23Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501808 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Barbasan | nom2 = ''Barbazan'' | imatge = Village Barbazan.jpg | descripcion = Barbasan dempèi Burs. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Barbazan (Haute-Garonne).svg | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = [[Nebosan]] | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[caplòc]] deth [[canton de Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | cp = 31510 | insee = 31045 | cònsol = Michelle Stradère | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Barbazanais (en [[francés]]) | longitud = 0.623888888889 | latitud = 43.0333333333 | alt mini = 439 | alt mej = | alt maxi = 890 | km² = 6.05 |}} '''Barbasan'''{{RepTopMP}} (''Barbazan'' en [[francés]]) qu'es ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]], en [[Nebosan]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Nauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31045.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Barbasan | nòrd = [[Cièr d'Arribèra]] | nòrd-èst = | èst = [[Sauvatèrra de Comenge]] | sud-èst = | sud = [[Luscan]] | sud-oèst = [[Loras de Varossa]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | oèst = [[Era Broquèra]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Era prononciacion a [[Martras de Ribèra]] qu'ei [barba'zan] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. </br> Eth nom qu'ei atestat ''Barbazano'' en 1244 <ref>Émile Connac ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 1, p. 160, cercar sus Gallica</ref>. </br> ''Barbasan'' que ven deth nom latin d'òme ''Barbatius'', damb eth sufixe ''-anum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 52, a ''Barbaise''</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 117</ref>. </br> Sovent marginau, [[Ernèst Negre|Negre]] que causeish eth nom latin d'òme ''Barbatianus'', shens sufixe <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 10 635</ref>. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Barbasan qu'èra de [[Nebosan]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Miquèu. En 1790, Barbasan qu'èra deth canton de Sent Bertran ([[Sent Bertran de Comenge]]); eth decret deth 11 d'abriu de 1888 que transfereish eth caplòc a [[canton de Barbasan|Barbasan]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 4 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31045 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Michelle Stradère |Partit= shens | Qualitat= foncionària }} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 2014 |Identitat= Henri Galy|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1985]] |Fin= 1989 |Identitat=Jean Serny |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1977]] |Fin= 1985 |Identitat= Georges Guichard |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1972]] |Fin= 1977 |Identitat= Henri Fontagnères |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1960]] |Fin= 1972 |Identitat= Paul Bertrand |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1957]] |Fin= 1960 |Identitat=Jacques Vollant |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1947]] |Fin= 1957 |Identitat=Pierre Pujole |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1947 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra [[caplòc]] deth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31045 |1793=425 |1800=416 |1806=450 |1821=485 |1831=520 |1836=540 |1841=535 |1846=555 |1851=547 |1856=548 |1861=547 |1866=513 |1872=516 |1876=484 |1881=459 |1886=430 |1891=456 |1896=471 |1901=431 |1906=453 |1911=427 |1921=385 |1926=381 |1931=392 |1936=421 |1946=371 |1954=438 |1962=525 |1968=516 |1975=406 |1982=386 |1990=351 |1999=378 |cassini=2613 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|045}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|045}}/6.05) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Mairie_de_Barbazan.jpg|Er ostau de comuna. Thermes_de_Barbazan_entrée.jpg|Era entrada deths Tèrmes. Kiosque_buvette_des_Thermes_de_Barbazan.jpg|Quiòsc estanguet deths tèrmes. Kiosque_buvette_des_Thermes_de_Barbazan_2.jpg Parc_des_Thermes_de_Barbazan.jpg|Parc deths tèrmes. Église_Saint-Michel_de_Barbazan_04.jpg|Era glèisa Sent Miquèu. Château_de_Barbazan.jpg|Castèth de Barbasan. Fontaine_Barbazan.jpg|Hont davant er ostau de comuna damb eth blason de Barbasan. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] kuwivzjfxhdv5ralby85yljan3pod2r 0 103407 2501809 2483404 2026-05-28T06:55:41Z Alaric 506 44932 2501809 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Cièr d'Arribèra | nom2 = ''Cier-de-Rivière'' | imatge = Cier-de-Rivière village 2.jpg | descripcion = Cièr d'Arribèra sus un tucolet. | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Lengadòc}} {{Comenge}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | insee = 31143 | cp = 31510 | cònsol = Murielle Exposito | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | longitud = 0.6344 | latitud = 43.0636 | alt mini = 412 | alt mej = | alt maxi = 719 | km² = 9.26 |}} '''Cièr d'Arribèra'''{{RepTopMP}} (''Cier-de-Rivière'' en [[francés]]) qu'es ua [[comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] de [[Comenge]], mès lingüisticament [[Gascon|gascoa]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31143.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Cièr d'Arribèra | nòrd = [[Poentís de Ribèra]] | nòrd-èst = [[Ardièja]] | èst = | sud-èst = [[Sauvatèrra de Comenge]] | sud = [[Barbasan]] | sud-oèst = [[Era Broquèra]] | oèst = [[Uòs]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Era prononciacion a [[Martras de Ribèra]] qu'ei [sjɛr de rri'bɛrɔ] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Cièr'' que sembla un oronime prelatin <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 190</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Cièr'', atestat ''Sierro'' en 1387, que ven benlhèu deth gascon ''cièr'', ''ciera'', « cendre, cier, brasa », que bremba quauque incendi<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 20 939</ref>... ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Cièr d'Arribèra qu'èra dera diocesi civila de Petit Comenge, doncas dera província de [[Lengadòc]], dera generalitat de [[Tolosa]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Tolosa]]. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Joan Baptista. En 1790, Cièr d'Arribèra qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] per càmbiament de [[caplòc]]<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 12 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31143 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Murielle Exposito |Partit= |Qualitat= quadra deth public}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Didier Jourdana |Partit= shens |Qualitat= foncionària de categoria B}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat= Claude Toulouse|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Maurice Maillols |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat=Lahillone |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1932]] |Fin= 1995 |Identitat= Jules Loubet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1932 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31143 |1793=699 |1800=717 |1806=705 |1821=622 |1831=789 |1836=789 |1841=814 |1846=846 |1851=801 |1856=764 |1861=743 |1866=708 |1872=655 |1876=638 |1881=612 |1886=569 |1891=570 |1896=552 |1901=519 |1906=502 |1911=600 |1921=420 |1926=402 |1931=380 |1936=416 |1946=310 |1954=279 |1962=286 |1968=227 |1975=228 |1982=235 |1990=249 |1999=250 |cassini=9472 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|143}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|143}}/9.26) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Cier-de-Rivière_mairie.jpg|Er ostau de comuna. Cier-de-Rivière_Église_Saint-Jean-Baptiste.jpg|Era glèisa Sent Joan Baptista. Cier-de-Rivière_Monument_aux_morts.jpg Cier-de-Rivière_Satue_de_Marianne.jpg|Estatua de Marianna erigida eth 14 de julhet de 1889. Darrèr, un ancian castèth d'aiga. Cier-de-Rivière_lavoir.jpg|Lavader. Cier-de-Rivière_Chapelle_Sainte-Germaine.jpg|Capèra Senta Germana. Cier-de-Rivière_salles_des_fêtes.jpg|Larèr rurau. Plaque_foyer_populaire_rural_Cier-de-Rivière.jpg|Placa a prepaus dera construccion deth larèr. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas de| insee = 31143 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] 0w8nomsbdga9kzf1nmg00sf2o4363r1 0 103435 2501817 2487361 2026-05-28T08:57:07Z Alaric 506 44932 2501817 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Ortografia}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Frontinhan de Comenge | nom2=''Frontignan-de-Comminges'' | imatge=Frontignan-de-Comminges.jpg | descripcion= Frontinhan | lògo=cap | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = [[Comenge|Frontinhas]] | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | insee = 31200 | cp = 31510 | cònsol = Yves Planas | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Frontignacois (en [[francés]]) | longitud= 0.659444444444 | latitud= 42.9719444444 | alt mini = 468 | alt mej = | alt maxi = 1565 | km² = 2.53 }} '''Frontinhan de Comenge'''{{RepTopMP}} (''Frontignan-de-Comminges'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]] situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Frontignan_-_Vue_du_ciel.jpg|thumb|400px|left|Frontinhan vist deth Cèu]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 31200.png|vignette|upright=1.5|left|Comunas a l'entorn.]] {{clr}} ===Comunas limitròfas=== {{Comunas limitrofas | comuna = Frontinhan de Comenge | nòrd = | nòrd-èst = [[Antishan de Frontinhas]] | èst = | sud-èst = [[Montcauv (Nauta Garona)|Montcauv]] (per un qüadripunt) | sud = [[Fronsac (Nauta Garona)|Fronsac]] | sud-oèst = | oèst = | nòrd-oèst = [[Òra (Comenge)|Òra]] }} ==Toponimia== Eth nom de Frontinhan que ven deth nom d'òme latin ''Frontinius'', associat ath sufixe, tanben latin, ''-anum''. Frontinhan qu'èra donc ua grana proprietat de l'epòca romana, qui aviá per mèste ''Frontinius'' (dens eth Dauzat, edicion de 1984, eth sufixe qu'es notat ''-acum'' e era error qu'es evidenta) <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 306</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 928</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 117</ref>. </br> Sovent marginau, [[Ernèst Negre|Negre]] que causeish eth nom latin d'òme ''Frontinianus'', shens sufixe <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 10 916</ref>. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Frontinhan qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'[[Antishan de Frontinhas]], qu'es Sent Helitz. En 1790, Frontinhan qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] per càmbiament de [[caplòc]] (era comuna qu'estó deu [[canton de Sent Biat]] en l'an VIII). Oficiaument, ''Frontignan'' que prengó eth nom de ''Frontignan-de-Comminges'' per decret deth 22 de març 1929 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 17 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. </br> Eth Frontinhés qu'èra eth territòri dera castelania de [[Fronsac (Nauta Garona)|Fronsac]], qui tirava eth seu nom de [[Frontinhan de Comenge|Frontinhan]] <ref>Émile Connac, ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 2, p. 1209, cercar sus Gallica</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31200 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit|Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Yves Planas |Partit= |Qualitat= retirat de quadre }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Jean-Louis Courtèges |Partit= [[PCF]]|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001|Identitat= |Partit=|Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deth [[canton de Barbasan]]; qu'es adara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31200 |1793=216 |1800=224 |1806=228 |1821=240 |1831=261 |1836=297 |1841=313 |1846=309 |1851=312 |1856=284 |1861=333 |1866=340 |1872=305 |1876=290 |1881=272 |1886=266 |1891=264 |1896=241 |1901=238 |1906=218 |1911=204 |1921=215 |1926=191 |1931=156 |1936=145 |1946=120 |1954=107 |1962=82 |1968=78 |1975=73 |1982=69 |1990=63 |1999=73 |cassini=14893 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|200}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|200}}/2.53) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== * Glèisa Sent Helitz.<gallery> <gallery> Imatge:Frontignan-de-Comminges 08.jpg|Glèisa Sent Helitz Imatge:Frontignan-de-Comminges 09.jpg|Entrada dera glèisa Sent Helitz Imatge:Frontignan-de-Comminges 10.jpg|Hont erigida en 1868 </gallery> *Monument dels mòrts.<gallery> Imatge:Frontignan-de-Comminges 27.jpg|Monument deths mòrts </gallery> *Lavador.<gallery> Imatge:Frontignan-de-Comminges 16.jpg|Un lavader damb l'estatua deth Còr immaculat de Maria a dreta Imatge:Frontignan-de-Comminges 17.jpg|Un lavader florit e decorat de plantas aquaticas Imatge:Frontignan-de-Comminges 19.jpg|Eth lavader damb un ancian jo de buòus en suspens, plantas aquaticas, e un mannequin Imatge:Frontignan-de-Comminges 22.jpg|Planta aquatica damb ua flor de lotús dens eth lavader Imatge:Frontignan-de-Comminges 23.jpg Imatge:Frontignan-de-Comminges 24.jpg|Nenufars dens eth lavader </gallery> * Honts e abeuraders.<gallery> Imatge:Frontignan-de-Comminges 05.jpg|Ua hont, un abeurader e un pilar Imatge:Frontignan-de-Comminges 07.jpg|Hont e abeurador davant er ostau de comuna Imatge:Frontignan-de-Comminges 15.jpg|Hont situada a l'esquèrra der ostau de comuna Imatge:Frontignan-de-Comminges 03.jpg|Anciana hont damb una estatua de Sent Ròc. </gallery> *Eth vilatge qu'a era particularitat d'aver eths sos noms de rotas inscrits sus ua [[placa]] de [[husta]] subremontada d'una [[escultura]] d'animaus o d'ausèths.<gallery> Imatge:Frontignan-de-Comminges 12.jpg|Panèu de husta deth camin de Cayro damb dessús ua escultura de [[lapin]]s dessús. Imatge:Frontignan-de-Comminges 20.jpg|Panèu de husta deth camin del Pujo damb ua escultura d'un [[esquiròu]] dessús. Imatge:Frontignan-de-Comminges 25.jpg|Panèu de husta deth camin del Pujoulet damb ua escultura de [[vaca]] dessús Imatge:Frontignan-de-Comminges 26.jpg|Panèu de husta deth camin dera glèisa damb ua escultura de [[cèrvi]] dessús. Imatge:Frontignan-de-Comminges 14.jpg|Panèu de husta deth camin dera glèisa damb ua escultura d'un galh dessús. Imatge:Frontignan-de-Comminges 13.jpg Imatge:Frontignan-de-Comminges 21.jpg|Escultura de husta en fòrma de gavèca deth camin deth Pujò </gallery> *[[Estatua]]s dels sants crestians: [[Sant Ròc|Sent Ròc]], eth Còr immaculat de Maria e era [[Maria (maire de Jèsus)|Verge Maria]].<gallery> Imatge:Frontignan-de-Comminges 04.jpg|Estatua de Sent Ròc Imatge:Frontignan-de-Comminges 18.jpg|Estatua deth Còr immaculat de Maria. Imatge:Frontignan-de-Comminges 28.jpg|Estatua de la Verge Maria </gallery> * Era abitarèla de Frontinhan.<gallery> Imatge:Frontignan-de-Comminges 11.jpg|Era abitarèla de Frontinhan </gallery> ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31200 }} [[Categoria:Comuna de Frontinhan]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] kvvjz4jffj3hdbz6zu2jjseuegz5e9i 0 103438 2501819 2483426 2026-05-28T09:06:13Z Alaric 506 44932 2501819 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Galièr | nom2=''Galié'' | imatge=Galié village (1).jpg | descripcion= Galièr. | lògo=cap | escut= | escais= | region ist ={{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = [[Frontinhas (parçan)|Frontinhas]] | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | insee = 31207 | cp = 31510 | cònsol = Xavier Payn | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Galiérois (en [[francés]]) | longitud= 0.6336 | latitud= 42.9894 | alt mini = 443 | alt mej = | alt maxi = 946 | km² = 2.86 }} '''Galièr'''{{RepTopMP}} (''Galié'' en [[francés]]) qu'es ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]] situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31207.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Galièr | nòrd = [[Luscan]] | nòrd-èst = [[Sauvatèrra de Comenge]] | èst = [[Mont de Galièr]] | sud-èst = | sud = [[Òra (Comenge)|Òra]] | sud-oèst = [[Bagiri]] | oèst = [[Bertren]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Galièr'' que ven deth latin ''gallina'' « garia », damb eth sufixe ''-arium''. Eth nom que pòt designar ua proprietat on hèn venir garias <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 309, a ''Galiax''</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], eth nom que representa benlhèu eth gascon ''(parc) garièr'', « parc de poralha » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 24 823</ref>. Aquèras explicacions que tenen pas compte ''gallina'' mia a ''garia'' e non pas a ''*galia''. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Galièr qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Nazari. En 1790, Galièr qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] per càmbiament de [[caplòc]]. La comuna qu'èra ''Galié et Mont-de-Galié'' ([[Mont de Galièr]]) en l’an VIII <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 17 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31207 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Xavier Payn |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= abriu de [[2023]] |Fin= 2026 |Identitat=Mario Hervas |Partit= |Qualitat= tecnician }} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= 2023 (demission) |Identitat= Pierre Abbes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit actual|Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Monique Arino|Partit= shens|Qualitat= retirada de l'ensenhament}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat= Pierre Abbes|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2008 |Identitat=Janine Soumet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= abans [[1988]] |Fin= ? |Identitat=Pierre Audouard |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31207 |1793=295 |1800=280 |1806=348 |1821=382 |1831=390 |1836=418 |1841=412 |1846=442 |1851=371 |1856=380 |1861=380 |1866=342 |1872=322 |1876=235 |1881=278 |1886=288 |1891=257 |1896=262 |1901=228 |1906=222 |1911=222 |1921=140 |1926=141 |1931=122 |1936=126 |1946=130 |1954=104 |1962=95 |1968=73 |1975=77 |1982=86 |1990=66 |1999=78 |cassini=15008 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|207}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|207}}/2.86) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== * Roinas deth castèth de Galièr, {{XIIIe siècle}} o {{XIVe siècle}}, classadas aths [[Monument istoric en França|monuments istorics]] despuish [[1970]]<ref>{{Mérimée|PA00094338|Château-fort}}</ref>. * Glèisa Sent Nasari, damb eth son [[cloquièr-mur|campanèr mur]]. <gallery mode="packed"> Fichièr:Galié église.jpg|<center>Era glèisa Sent Nasari.</center> Fichièr:Galié ruines château (2).jpg|<center>Eras roinas deth castèth.</center> Fichièr:Galié passage (1).jpg|<center>Passatge dens<br />eth vilatge de Galièr.</center> Fichièr:Galié village 2.jpg|Galièr vista deth penent deth [[Mont de Galièr]] </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31207 }} [[Categoria:Comuna de Frontinhas]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] tb1pz5mka0757gxng39lignk3oqf7o1 0 103441 2501820 2483700 2026-05-28T09:09:22Z Alaric 506 44932 2501820 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Genòs | nom2=''Génos'' | imatge= Génos_(Haute-Garonne)_07.jpg | descripcion=La glèisa Sent Ròc. | lògo=cap | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = Frontinhas | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | insee = 31217 | cp = 31510 | cònsol = Denis Chapot | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Génosiens (en [[francés]]) | longitud= 0.6744 | latitud= 43.0017 | alt mini = 517 | alt mej = | alt maxi = 922 | km² = 3.47 }} '''Genòs '''{{RepTopMP}} (''Génos'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]], situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Hauta Garona]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== {{...}} ===Comunas limitrofas=== {{Comunas limitrofas | comuna = Genòs | nòrd = [[Sauvatèrra de Comenge]] | nòrd-èst = | èst = [[Malavedia]] | sud-èst = | sud = [[Sent Pèr d'Ardet]] | sud-oèst = [[Lorda (Nauta Garona)|Lorda]] | oèst = [[Mont de Galièr]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Cf. [[Genos (Hauts Pirenèus)]], damb un aute sufixe (benlhèu d'origina ?). </br> [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] que's basa suus tribalhs de [[Gerhard Rohlfs|Rohlfs]] e de [[Joan Seguí|Seguí]]; ''Genos'' que ven deth nom gallic d'òme ''Gennos'' o ''Genos'', damb eth sufixe aquitan ''-ossum''<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 316</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Genos'' que ven deth gallic ''geno-'', « mèste » (segon Dottin, 1920), damb eth sufixe ''-oss''<ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 1294</ref>. [[Xavier Delamarre]] (ath sègle XXI) non tracta de ''Genòs'', mes que balha meilèu (plan logicament !) ath nom comun celtic ''genos'' eth sens de « linhatge, familha » e que precisa aqueth mot ei plan present dens l'antroponimia <ref>Xavier Delamarre, ''Dictionnaire de la Langue gauloise'', ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. 176</ref>. </br> Segon Astor, ''Genòs'' que ven deth nom latin d'òme ''Gennus'' <ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 957</ref>. En [[gascon]], ''-n-'' intervocalica no's consèrva quan ei unica e era explicacion de Negre qu'ei erronèa. ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Genòs qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Malavedia]], qu'èra Sent Martin (adara, Sent Ròc). Tanlèu 1790, Genòs qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] per càmbiament de [[caplòc]] (era comuna qu'es absenta de la nomenclatura de l'an X) <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 18 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31217 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Denis Chapot |Partit= shens |Qualitat= retirat de quadre}} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 2014 |Identitat= Jean Gombert |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= abans [[1981]] |Fin= ? |Identitat= Armand Bon |Partit=[[PS]] |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31217 |1793=283 |1800=293 |1806=328 |1821=326 |1831=359 |1836=353 |1841=405 |1846=439 |1851=428 |1856=403 |1861=432 |1866=433 |1872=306 |1876=299 |1881=239 |1886=271 |1891=243 |1896=214 |1901=226 |1906=206 |1911=174 |1921=143 |1926=157 |1931=126 |1936=91 |1946=94 |1954=79 |1962=64 |1968=53 |1975=74 |1982=93 |1990=84 |1999=75 |cassini=15306 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|217}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|217}}/3.47) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== * Glèisa Sent Ròc, classada, damb [[fresca]]s deth [[sègle XV]]. <gallery> Génos - Eglise Saint-Roch.jpg|Era glèisa Sent Ròc. Génos_(Haute-Garonne)_03.jpg|Er ostau de comuna. Génos_(Haute-Garonne)_06.jpg Génos_(Haute-Garonne)_05.jpg|Lavader e hont d'aiga bona. Génos_(Haute-Garonne)_02.jpg Génos_(Haute-Garonne)_04.jpg Génos-Château.jpg|Eth castèth hòrt. 193_Genos_(31510).jpg 197_Genos_(31510).jpg </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb la comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31217 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de Frontinhas]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] 5ugnjocbf9najjju5r4pv526fz2229j 0 103446 2501821 2489220 2026-05-28T09:14:25Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501821 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Gordan e Polinhan | nom2= ''Gourdan-Polignan'' | imatge=Village_Gourdan-Polignan.jpg | descripcion= Despuish lo Picon | lògo= cap | escut= Blason ville fr Gourdan-Polignan 31.svg | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] (residéncia) | insee = 31224 | cp = 31210 | cònsol = Patrick Saulneron | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud= 0.574444444444 | latitud= 43.0716666667 | alt mini = 411 | alt mej = | alt maxi = 635 | km² = 5.26 }} '''Gordan e Polinhan'''{{RepTopMP}} (''Gourdan-Polignan'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]] situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31224.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Gordan e Polinhan | nòrd = [[Montrejau (Comenge)|Montrejau]] | nòrd-èst = [[Ausson]] | èst = [[Uòs]] | sud-èst = | sud = [[Selhan]] | sud-oèst = [[Tibiran e Jaunac]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | oèst = [[Maseras de Nestés]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Era prononciacion a [[Martras de Ribèra]] qu'ei [gur'dan puli'ɲan] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. </br> ===Gordan=== Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Gordan'' que ven deth nom gallic d'òme ''Gordus'', damb eth sufixe ''-anum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 326</ref>. [[Xavier Delamarre]] tracta pas de Gordan. Segon eths obratges, que considèra ''Gordus'' es inatestat <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 298</ref>, o atestat (damb ua citacion, qui arrègla la question) <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de personnes celtiques dans l'Épigraphie classique'', ed. Errance, 2007, p. 105</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Gordan'' que ven deth nom « romanic » de persona ''Cordianus'' <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 10 950</ref>. </br> Segon Astor, eths Féniés, ''Gordan'' que ven deth nom latin d'òme ''Gordus'', damb eth sufixe ''-anum'' <ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 957</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 117</ref>. ===Polinhan=== [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing tractan pas de ''Polinhan'', mès explican eths noms aparentats per eths noms latins d'òme ''Pollenius'', ''Paulinius'' o ''Poleminius'', sufixe ''-anum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 539, a ''Poliénas'' e ''Poligny''</ref>. </br> [[Ernèst Negre|Negre]] tracta pas de Polinhan, mès explican eths noms aparentats per eth nom « romanic » de persona ''Pullenius'', puish sufixe <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 7304, 8324 e 9416</ref>. </br> Segon eths Féniés, ''Polinhan'' que ven deth nom latin d'òme ''Pollinius'', damb eth sufixe ''-anum'' <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 117</ref>. ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Gordan qu'èra de [[Nebosan]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Vincenç. En 1790, Gordan qu'èra deth [[canton de Montrejau (Comenge)|canton de Montrejau]], en l'an X deu canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] per càmbiament de [[caplòc]]. En eth an IV, ''[[Uòs]] e Polinhan'' qu'estón incorporats a Gordan, puish sonque Polinhan a partir der an VIII. [[Selhan]] qu'estó separat de Gordan e Polinhan per era lei deth 27 de noveme 1896 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 19 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. Polinhan èra pas parròpia ath sègle XVIII, mès si Gordan <ref>https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini cercar a ''31210 Gourdan-Polignan''</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31224 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Patrick Saulneron |Partit= divèrs esquèrra, puish [[UMP|LR]] |Qualitat= retirat de comerciant}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat= Serge Launay|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2004]] |Fin= 2008 |Identitat=Edmond Sarthou |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1971]] |Fin= 2008 |Identitat= René Arnaud |Partit= [[PS]]|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1971 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31224 |1793=855 |1800=808 |1806=811 |1821=943 |1831=1117 |1836=1189 |1841=1305 |1846=1363 |1851=1366 |1856=1263 |1861=1306 |1866=1395 |1872=1272 |1876=1614 |1881=1724 |1886=1682 |1891=1502 |1896=1510 |1901=1140 |1906=1067 |1911=998 |1921=1021 |1926=1366 |1931=1214 |1936=1278 |1946=1322 |1954=1482 |1962=1531 |1968=1664 |1975=1656 |1982=1394 |1990=1221 |1999=1194 |cassini=15811 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|224}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|224}}/5.26) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Pont_de_Gourdan.jpg|Pont de Garòna (Montrejau ath hons). Gare_de_Montréjeau_Gourdan-Polignan.jpg|Era gara, comuna damb Montrejau. Mairie_de_Gourdan-Polignan.jpg|Er ostau de comuna. CFA_Gourdan-Polignan.jpg|Eth CFA. Lycée_Paul_Mathou_Gourdan-Polignan.jpg|Licèu Paul Mathou (sonque professionau e tecnologic<ref>[https://www.annuaire-mairie.fr/mairie-gourdan-polignan.html]</ref>). Passerelle_de_Gourdan-Polignan_Montréjeau_21.jpg|Palanca cap a Montrejau. Passerelle_de_Gourdan-Polignan_Montréjeau_22.jpg|Idem. Passerelle_de_Gourdan-Polignan_Montréjeau_23.jpg|Idem. Lac_de_Montréjeau_15.jpg|Lac de Montrejau. Cavemen_jewelry.jpg|Espuga der Elefant. Aiguille_os_246.1_Global.jpg|Idem, agulha en òs trobada. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb la comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31224 }} [[Categoria:Comuna de Gasconha]] [[Categoria:Comuna de Comenge ]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] 4bjw824tx9v57jiihkart5cunbk1bck 0 103460 2501799 2485395 2026-05-28T05:05:45Z Alaric 506 44932 2501799 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Era Broquèra | nom2 = ''Labroquère'' | imatge = Village de Labroquère.jpg | descripcion = Era Broquèra despuish era taula d'orientacion deth Cap dera Còsta ath lotejament deth Castilhon | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = [[Nebosan]] | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | insee = 31255 | cp = 31510 | cònsol = Alain Larqué | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0383 | longitud = 0.5919 | alt mini = 422 | alt mej = | alt maxi = 690 | km² = 4.37 |}} '''Era Broquèra'''{{RepTopMP}} (en [[francés]] ''Labroquère'') qu'es ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]], en [[Nebosan]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Nauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31255.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Era Broquèra | nòrd = [[Selhan]] | nòrd-èst = [[Uòs]], </br> [[Cièr d'Arribèra]] | èst = [[Barbasan]] | sud-èst = [[Loras de Varossa]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | sud = [[Vathcrabèra]] | sud-oèst = [[Sent Bertran de Comenge]] | oèst = [[Tibiran e Jaunac]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Segon Émile Connac, qu'ei ''la Hourquèro'' en patés, « era horca, era bifurcacion », ath cairehorc de tres vias arromanas <ref name = connac>Émile Connac, ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 3, p. 1504, cercar sus Gallica</ref> (er autor que sembla designar eth nom dera comuna e non pas un lòc particular). A verificar suu terrenh. ''Petra miliara'' en 1387 : era pèira miliara <ref name = connac/>. </br> Era prononciacion hornida localament e a [[Martras de Ribèra]] en 2025 e 2026 qu'ei [labru'kɛrɔ] e non pas [erɔ-] <ref name = jps>enquèsta Alaric, 2025 e 2026</ref>. Un lòc ''La Horquèra'' qu'ei desconeishut deths informators <ref name = jps/>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Era Broquèra'' que ven deth latin ''bròcca'', variacion de ''broca'' « bròca, pua », ath sens de « mus, esperon », o de « arbuste espinós, toja » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 119, a ''Broque''</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Era Broquèra'' que ven deth gascon ''broquèra'', « terrenh cobèrt de broishagas espinosas, broishagar espinós » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 22 536</ref>. </br> Segon Astor, eth gallic ''broccos'', « punta », qu'ei a l'origina deth latin popular ''brocca'', « causa ponchuda ». Per ''Era Broquèra'', eth sens qu'ei « bruishòc, bruishon », damb eth derivat collectiu ''-èra''<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 162, a ''Broquiès''</ref>. ==Istòria== Tres vias arromanas qui venián de [[Dacs]], [[Agen]] e [[Tolosa]] que s'i aplegavan. Qu'i placèn ua pèira miliara en 247, ath prumèr mile de [[Sent Bertran de Comenge]] <ref name = connac/>. Pendent eth Ancian Regime, Era Broquèra qu'èra de [[Nebosan]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Tolosa]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Vathcrabèra]], qu'es Sent Sebastian. En 1790, Era Broquèra qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] per càmbiament de [[caplòc]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 22 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31255 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Alain Larqué |Partit= shens |Qualitat= quadre superior, puish retirat}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Jean Ousset|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31255 |1793=450 |1800=440 |1806=520 |1821=580 |1831=604 |1836=613 |1841=602 |1846=618 |1851=620 |1856=600 |1861=606 |1866=528 |1872=496 |1876=515 |1881=474 |1886=436 |1891=452 |1896=450 |1901=463 |1906=438 |1911=469 |1921=386 |1926=362 |1931=404 |1936=416 |1946=334 |1954=286 |1962=327 |1968=288 |1975=279 |1982=218 |1990=271 |1999=269 |cassini=6045 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|255}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|255}}/4.37) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Labroquère_mairie.jpg|Er ostau de comuna. Labroquère_école.jpg|Escòla mairala e primària. Labroquère_Salle_des_fêtes.jpg|Sala deras hèstas. Labroquère_Aire_de_jeux.jpg|Airau de jòcs. Labroquère_borne_de_recharge_pour_voiture_éléctrique.jpg|Bòrna de recarga per veituras electricas. Labroquère_château_de_Vidaussan.jpg|Castèth de Vidauçan. Labroquère_église.jpg|Glèisa Sent Sebastian. Labroquère_20.jpg|Hont de Sauvan. Labroquère_23.jpg|Eth Car deth Cèu. Labroquère_22.jpg|Airau dera taula d'orientacion. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== * [[Amanièu de la Broquèra|Amanieu dera Broquèra]], trobador gascon deth [[sègle XII]]. ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31255 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] mfqctkvkgn042ah6g02x6gjt4ayjxpp 2501800 2501799 2026-05-28T05:06:17Z Alaric 506 44932 2501800 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Era Broquèra | nom2 = ''Labroquère'' | imatge = Village de Labroquère.jpg | descripcion = Era Broquèra despuish era taula d'orientacion deth Cap dera Còsta ath lotejament deth Castilhon | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = [[Nebosan]] | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | insee = 31255 | cp = 31510 | cònsol = Alain Larqué | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0383 | longitud = 0.5919 | alt mini = 422 | alt mej = | alt maxi = 690 | km² = 4.37 |}} '''Era Broquèra'''{{RepTopMP}} (en [[francés]] ''Labroquère'') qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]], en [[Nebosan]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Nauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31255.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Era Broquèra | nòrd = [[Selhan]] | nòrd-èst = [[Uòs]], </br> [[Cièr d'Arribèra]] | èst = [[Barbasan]] | sud-èst = [[Loras de Varossa]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | sud = [[Vathcrabèra]] | sud-oèst = [[Sent Bertran de Comenge]] | oèst = [[Tibiran e Jaunac]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Segon Émile Connac, qu'ei ''la Hourquèro'' en patés, « era horca, era bifurcacion », ath cairehorc de tres vias arromanas <ref name = connac>Émile Connac, ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 3, p. 1504, cercar sus Gallica</ref> (er autor que sembla designar eth nom dera comuna e non pas un lòc particular). A verificar suu terrenh. ''Petra miliara'' en 1387 : era pèira miliara <ref name = connac/>. </br> Era prononciacion hornida localament e a [[Martras de Ribèra]] en 2025 e 2026 qu'ei [labru'kɛrɔ] e non pas [erɔ-] <ref name = jps>enquèsta Alaric, 2025 e 2026</ref>. Un lòc ''La Horquèra'' qu'ei desconeishut deths informators <ref name = jps/>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Era Broquèra'' que ven deth latin ''bròcca'', variacion de ''broca'' « bròca, pua », ath sens de « mus, esperon », o de « arbuste espinós, toja » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 119, a ''Broque''</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Era Broquèra'' que ven deth gascon ''broquèra'', « terrenh cobèrt de broishagas espinosas, broishagar espinós » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 22 536</ref>. </br> Segon Astor, eth gallic ''broccos'', « punta », qu'ei a l'origina deth latin popular ''brocca'', « causa ponchuda ». Per ''Era Broquèra'', eth sens qu'ei « bruishòc, bruishon », damb eth derivat collectiu ''-èra''<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 162, a ''Broquiès''</ref>. ==Istòria== Tres vias arromanas qui venián de [[Dacs]], [[Agen]] e [[Tolosa]] que s'i aplegavan. Qu'i placèn ua pèira miliara en 247, ath prumèr mile de [[Sent Bertran de Comenge]] <ref name = connac/>. Pendent eth Ancian Regime, Era Broquèra qu'èra de [[Nebosan]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Tolosa]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Vathcrabèra]], qu'es Sent Sebastian. En 1790, Era Broquèra qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] per càmbiament de [[caplòc]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 22 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31255 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Alain Larqué |Partit= shens |Qualitat= quadre superior, puish retirat}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Jean Ousset|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31255 |1793=450 |1800=440 |1806=520 |1821=580 |1831=604 |1836=613 |1841=602 |1846=618 |1851=620 |1856=600 |1861=606 |1866=528 |1872=496 |1876=515 |1881=474 |1886=436 |1891=452 |1896=450 |1901=463 |1906=438 |1911=469 |1921=386 |1926=362 |1931=404 |1936=416 |1946=334 |1954=286 |1962=327 |1968=288 |1975=279 |1982=218 |1990=271 |1999=269 |cassini=6045 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|255}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|255}}/4.37) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Labroquère_mairie.jpg|Er ostau de comuna. Labroquère_école.jpg|Escòla mairala e primària. Labroquère_Salle_des_fêtes.jpg|Sala deras hèstas. Labroquère_Aire_de_jeux.jpg|Airau de jòcs. Labroquère_borne_de_recharge_pour_voiture_éléctrique.jpg|Bòrna de recarga per veituras electricas. Labroquère_château_de_Vidaussan.jpg|Castèth de Vidauçan. Labroquère_église.jpg|Glèisa Sent Sebastian. Labroquère_20.jpg|Hont de Sauvan. Labroquère_23.jpg|Eth Car deth Cèu. Labroquère_22.jpg|Airau dera taula d'orientacion. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== * [[Amanièu de la Broquèra|Amanieu dera Broquèra]], trobador gascon deth [[sègle XII]]. ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31255 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] 35gydlzym6czpfuuzrg07e2eeo25v85 2501815 2501800 2026-05-28T08:15:50Z Jfblanc 104 /* Istòria */ 2501815 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Era Broquèra | nom2 = ''Labroquère'' | imatge = Village de Labroquère.jpg | descripcion = Era Broquèra despuish era taula d'orientacion deth Cap dera Còsta ath lotejament deth Castilhon | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan = [[Nebosan]] | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | insee = 31255 | cp = 31510 | cònsol = Alain Larqué | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0383 | longitud = 0.5919 | alt mini = 422 | alt mej = | alt maxi = 690 | km² = 4.37 |}} '''Era Broquèra'''{{RepTopMP}} (en [[francés]] ''Labroquère'') qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]], en [[Nebosan]], situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Nauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31255.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Era Broquèra | nòrd = [[Selhan]] | nòrd-èst = [[Uòs]], </br> [[Cièr d'Arribèra]] | èst = [[Barbasan]] | sud-èst = [[Loras de Varossa]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | sud = [[Vathcrabèra]] | sud-oèst = [[Sent Bertran de Comenge]] | oèst = [[Tibiran e Jaunac]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Segon Émile Connac, qu'ei ''la Hourquèro'' en patés, « era horca, era bifurcacion », ath cairehorc de tres vias arromanas <ref name = connac>Émile Connac, ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 3, p. 1504, cercar sus Gallica</ref> (er autor que sembla designar eth nom dera comuna e non pas un lòc particular). A verificar suu terrenh. ''Petra miliara'' en 1387 : era pèira miliara <ref name = connac/>. </br> Era prononciacion hornida localament e a [[Martras de Ribèra]] en 2025 e 2026 qu'ei [labru'kɛrɔ] e non pas [erɔ-] <ref name = jps>enquèsta Alaric, 2025 e 2026</ref>. Un lòc ''La Horquèra'' qu'ei desconeishut deths informators <ref name = jps/>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Era Broquèra'' que ven deth latin ''bròcca'', variacion de ''broca'' « bròca, pua », ath sens de « mus, esperon », o de « arbuste espinós, toja » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 119, a ''Broque''</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Era Broquèra'' que ven deth gascon ''broquèra'', « terrenh cobèrt de broishagas espinosas, broishagar espinós » <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 22 536</ref>. </br> Segon Astor, eth gallic ''broccos'', « punta », qu'ei a l'origina deth latin popular ''brocca'', « causa ponchuda ». Per ''Era Broquèra'', eth sens qu'ei « bruishòc, bruishon », damb eth derivat collectiu ''-èra''<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 162, a ''Broquiès''</ref>. ==Istòria== Tres vias arromanas qui venèvan de [[Dacs]], [[Agen]] e [[Tolosa]] que s'i aplegavan. Qu'i placèn ua pèira miliara en 247, ath prumèr mile de [[Sent Bertran de Comenge]] <ref name = connac/>. Pendent eth Ancian Regime, Era Broquèra qu'èra de [[Nebosan]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Tolosa]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Vathcrabèra]], qu'es Sent Sebastian. En 1790, Era Broquèra qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] per càmbiament de [[caplòc]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 22 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31255 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Alain Larqué |Partit= shens |Qualitat= quadre superior, puish retirat}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Jean Ousset|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31255 |1793=450 |1800=440 |1806=520 |1821=580 |1831=604 |1836=613 |1841=602 |1846=618 |1851=620 |1856=600 |1861=606 |1866=528 |1872=496 |1876=515 |1881=474 |1886=436 |1891=452 |1896=450 |1901=463 |1906=438 |1911=469 |1921=386 |1926=362 |1931=404 |1936=416 |1946=334 |1954=286 |1962=327 |1968=288 |1975=279 |1982=218 |1990=271 |1999=269 |cassini=6045 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|255}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|255}}/4.37) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Labroquère_mairie.jpg|Er ostau de comuna. Labroquère_école.jpg|Escòla mairala e primària. Labroquère_Salle_des_fêtes.jpg|Sala deras hèstas. Labroquère_Aire_de_jeux.jpg|Airau de jòcs. Labroquère_borne_de_recharge_pour_voiture_éléctrique.jpg|Bòrna de recarga per veituras electricas. Labroquère_château_de_Vidaussan.jpg|Castèth de Vidauçan. Labroquère_église.jpg|Glèisa Sent Sebastian. Labroquère_20.jpg|Hont de Sauvan. Labroquère_23.jpg|Eth Car deth Cèu. Labroquère_22.jpg|Airau dera taula d'orientacion. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== * [[Amanièu de la Broquèra|Amanieu dera Broquèra]], trobador gascon deth [[sègle XII]]. ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31255 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] e3zxcug1ox1h0iazj5n158xrtatmg8u 0 103481 2501822 2483819 2026-05-28T09:19:31Z Alaric 506 44932 còssol 2026 2501822 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Lorda | nom2=''Lourde'' | imatge=Lourde (Haute-Garonne) 07.jpg | descripcion=Vista de Lorda. | lògo=cap | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= Frontinhas | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | insee = 31306 | cp = 31510 | cònsol = Olivier Carcy | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Lourdais (en [[francés]]) | longitud= 0.6617 | latitud= 42.985 | alt mini = 533 | alt mej = | alt maxi = 860 | km² = 1.24 }} '''Lorda '''{{RepTopMP}} (''Lourde'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Comenge]] situada en eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Nauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 31306.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Comunas confrontantas=== {{Comunas limitrofas | comuna = Lorda | nòrd = [[Genòs (Nauta Garona)|Genòs]] | nòrd-èst = | èst = [[Sent Pèr d'Ardet]] | sud-èst = [[Antishan de Frontinhan]] | sud = | sud-oèst = [[Òra (Comenge)|Òra]] | oèst = [[Mont de Galièr]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Totis eths toponimistas qu'accèptan l'identitat deths noms ''Lorda'' de [[Comenge]] e de [[Bigòrra]]. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Lorda'' que ven probablament deth cognomen latin ''Luridus'', donc ''*Lurida (villa)''<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 414</ref>. Astor qu'accèpta aquera solucion, mès qu'evòca ua auta possibilitat, preceltica <ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 932</ref>. Eths Féniés que pensan eth nom ei preceltic <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 39</ref>.</br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Lorda'' que ven der adjectiu gascon ''lorda'' : vila lorda, cascanta, pipauta <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 21 159</ref>... </br> ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Lorda qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Sent Pèr d'Ardet]], qu'ei Sent Cristau. En 1790, Lorda qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] per càmbiament de [[caplòc]]. La comuna qu'èra Lorda e [[Luscan]] en l'an IV <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 26 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref> (mès las duas comunas se tòcan pas, que i a un dobte). ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31306 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= seteme de [[2021]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Olivier Carcy <ref>[https://www.ladepeche.fr/2021/09/29/olivier-carcy-succede-a-serge-huet-9819817.php]</ref> |Partit= |Qualitat= ensenhaire}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= junh de 2021 (mòrt en foncions) |Identitat=Serge Huet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit actual|Debuta= març de [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Serge Mary|Partit= shens |Qualitat= Retirat }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat= Robert Amblard|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Daniel Dubreil|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1965]] |Fin= 1995 |Identitat= Elie Mary|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1965 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31306 |1793=336 |1800=262 |1806=306 |1821=373 |1831=432 |1836=414 |1841=437 |1846=393 |1851=407 |1856=374 |1861=374 |1866=343 |1872=340 |1876=313 |1881=311 |1886=300 |1891=281 |1896=246 |1901=240 |1906=223 |1911=210 |1921=189 |1926=174 |1931=169 |1936=135 |1946=142 |1954=107 |1962=97 |1968=87 |1975=85 |1982=74 |1990=62 |1999=88 |cassini=20140 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|306}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|306}}/1.24) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Lourde_(Haute-Garonne)_05.jpg|Orader Senta Catarina. Lourde_(Haute-Garonne)_04.jpg Lourde_(Haute-Garonne)_08.jpg|Estatua de Nòsta Dauna. Lourde_(Haute-Garonne)_12.jpg|Glèisa Sent Cristau. Lourde_(Haute-Garonne)_01.jpg|Ostau de comuna. Lourde_(Haute-Garonne)_02.jpg|Hont d'aiga bona e abeurader. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb era comuna== * [[Panteon pirenenc]] ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31306 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de Frontinhas]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] oy95mp3zkvlbnwwqaw3992ti4osnsm2 0 103483 2501825 2483820 2026-05-28T09:53:56Z Alaric 506 44932 prononciacion, còssol 2501825 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta=oc | nom=Luscan | nom2= Luscan | imatge=Luscan village.jpg | descripcion= | lògo= cap | escut= | escais= | region ist = {{Gasconha}} {{Comenge}} | parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[Canton de Barbasan|Barbasan]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis|CC deths Pirenèus Hautgaronesis]] | insee = 31308 | cp = 31510 | cònsol = Marie-Thérèse Castex | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 0.6233 | latitud= 43.0128 | alt mini = 443 | alt mej = | alt maxi = 941 | km² = 3.33 }} '''Luscan'''{{RepTopMP}} (''Luscan'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]], situada dens eth [[departaments franceses|departament]] dera [[Hauta Garona]] e era [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small> ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 31308.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Luscan | nòrd = [[Barbasan]] | nòrd-èst = | èst = [[Sauvatèrra de Comenge]] | sud-èst = | sud = [[Galièr]] | sud-oèst = [[Bertren]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | oèst = [[Isaort]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> | nòrd-oèst = [[Loras de Varossa]] <small>([[Hauts Pirenèus]])</small> }} ==Toponimia== Era prononciacion a [[Martras de Ribèra]] qu'ei [lys'kan] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Luscan'' que ven benlhèu deth sufixe ''-anum'' e deth latin ''luscus'', « lusc, qui a l'uèlh guèrlhe », emplegat com shafre <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 418</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Luscan'' que ven d'un nom « romanic » de persona ''Luscus'', damb eth sufixe ''-anum'' <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 9839</ref>. ==Istòria== Pendent er Ancian Regime, Luscan qu'èra ua parròpia dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa, annèxa de [[Galièr]], qu'es Sent Martin. En 1790, Luscan que vengó comuna deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 [[canton de Barbasan]] per càmbiament de [[caplòc]]. En l'an IV qu'estó incorporada a [[Lorda (Nauta Garona)|Lorda]], puish que tornè comuna distincta a partir de l'an VIII <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 27 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref> (mès las duas comunas se tòcan pas, que i a un dobte). ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31308 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Marie-Thérèse Castex |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= retirada }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth [[canton de Barbasan]], qu'es adara en eth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31308 |1793=107 |1800=123 |1806=118 |1821=132 |1831=144 |1836=154 |1841=142 |1846=137 |1851=137 |1856=142 |1861=149 |1866=139 |1872=126 |1876=121 |1881=117 |1886=129 |1891=130 |1896=113 |1901=125 |1906=122 |1911=127 |1921=110 |1926=103 |1931=98 |1936=106 |1946=112 |1954=78 |1962=81 |1968=72 |1975=75 |1982=81 |1990=73 |1999=54 |2004=59 |cassini=20387 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|308}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|308}}/3.33) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Église_Saint-Martin,_Luscan.jpg|Glèisa sent Martin en 2010. Luscan_11.jpg|Idem en 2020. Luscan_37.jpg|Monument aths mòrts e glèisa. Luscan_01.jpg|Entrada deth vilatge sud. Luscan_03.jpg|Entrada deth vilatge, vilatge florit. Luscan_02.jpg|Colomna damb capitèth corintian damb ua crotz de hèr dessús. Luscan_05.jpg|Espaci florit adobat per era comuna e abeuradèr. Luscan_04.jpg|Era cigala e era hormiga. Luscan_07.jpg|Era vop e era cigonha. Luscan_24.jpg|Cabina telefonica mudada en bibliotèca de libes a escambiar. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas damb la comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee = 31308 }} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] 2vbq3iu2k7qd9y0ncmb350cr4nh3izd 0 106044 2501810 2390839 2026-05-28T06:58:00Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501810 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna=Crémerin (Sonme) | nomcomuna2=Crémery | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Montdidier|Montdidier]] | canton= [[Canton de Roye|Roye]] | insee = 80223 | sitweb= | cp = 80700 | cònsol = Jacques Buquand | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 2.8247 | latitud= 49.7422 | alt mini = 78 | alt mej = | alt maxi = 96 | km² = 2.58 }} '''Crémerin (Sonme)''' en [[picard]] (''Crémery'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Sòma (departament)|Somme]] e la [[regions francesas|region]] de [[Picardia (region)|Picardia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Crémery]]'''Crémery'''}} {{Image label|x=0.490660389901|y=0.666876957528|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 315 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gruny]] (1,4km)}}}} {{Image label|x=0.43689228925|y=0.354204230223|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 235 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Liancourt-Fosse]] (1,5km)}}}} {{Image label|x=0.861967794022|y=0.636672272798|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 332 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rethonvillers]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.777591173552|y=0.208578701333|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 143 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Étalon (Somme)|Étalon]] (3,4km)}}}} {{Image label|x=0.87377381768|y=0.704387751633|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 72 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marché-Allouarde]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.108703265361|y=0.572002095366|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 311 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fresnoy-lès-Roye]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.449075368312|y=0.076807333332|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 144 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fonches-Fonchette]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.930206443188|y=0.327541505494|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 47 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Herly (Somme)|Herly]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.213884965138|y=0.166846309146|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 245 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hattencourt]] (3,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== çò [[Cronologia del banc de Par&iacute;s (1870)|7 d'octòbre 1870]], lo [[pilòta pujada]] ''George Sand'', partit de la [[Met Sant-Pierre (Par&iacute;s)|met Sant Pierre]] a [[Par&iacute;s]], [[Banc de Par&iacute;s (1870)|assi&eacute;g&eacute;e pels prussiens]], condusit per [[Joseph Revillod]] e pujat per [[Charles May]], M.Raynold E [[&Eacute;tienne Cuzon]] #aterrar a '''Cr&eacute;mery''' après èsser-i passat las linhas enemiques<ref>[http://www.coppoweb.com/ballons/fr.Balh_lst.php?idnb=8 Pilòta N° 8 : &laquo; Lo George-Sand &raquo;]</ref>. Le [[Chronologie du siège de Paris (1870)|7 octobre 1870]], le [[ballon monté]] ''George Sand'', parti de la [[Place Saint-Pierre (Paris)|place Saint Pierre]] à [[Paris]], [[Siège de Paris (1870)|assiégée par les prussiens]], piloté par [[Joseph Revillod]] et monté par [[Charles May]], M.Raynold et [[Étienne Cuzon]] atterrit à '''Crémery''' après avoir passé les lignes ennemies<ref>[https://web.archive.org/web/20131224114013/http://www.coppoweb.com/ballons/fr.ball_lst.php?idnb=8 Ballon N° 8 : « Le George-Sand »]</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 80223 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jacques Buquand|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 80223 |1793=64 |1800=93 |1806=108 |1821=137 |1831=147 |1836=131 |1841=134 |1846=138 |1851=130 |1856=106 |1861=107 |1866=111 |1872=111 |1876=99 |1881=102 |1886=92 |1891=89 |1896=85 |1901=82 |1906=88 |1911=97 |1921=88 |1926=79 |1931=79 |1936=83 |1946=99 |1954=107 |1962=78 |1968=84 |1975=68 |1982=75 |1990=53 |1999=68 |2004= |2005= |2006=136 |2007=146 |2008=155 |2009=155 |cassini=10987 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== ===Bibliografia=== ===Articles connèxes=== ===Ligams extèrnes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group=N/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Comunas}} {{Comunas de Sòma}} [[Categoria:Comuna de Sòma]] n3udp640l065u08w7shzee7miyn3pvy 0 114343 2501778 2498441 2026-05-27T17:15:14Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2501778 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sartiaus | nom2 = ''Isserteaux'' | imatge = Eglise Saint-Pierre d'Isserteaux.JPG | descripcion = La glèisa de Sent Piare de Sartiaus. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63177 | cp = 63270 | cònsol = Christine Mouillaud<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 8 janvier 2008</ref> | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =sartiaus | latitud = 45.6533333333 | longitud = 3.38861111111 | alt mej = | alt mini = 459 | alt maxi = 789 | km² = 17.66 |}} '''Sartiaus''' (''Isserteaux'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son los ''Sartiaus''. Se ditz d'ilhs-çai : ''"Sartiaus tèsta sens cervèla, ventre sens budiaus"''. ==Geografia== == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Isertolio'' (959), ''Esertolio'' (1017), ''Yssartelis'' (1254), ''Issarcellis'' (1331) e ''Issarteaux'' (1439). Dins le parlar de la comuna e vèrs [[Faiet le Chastèl]], se ditz [sarˈtʃo], e vèrs [[Çausselenjas|Sausselenjas]] [sarˈtʃœy]<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63177 }} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Christine Mouillaud<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 8 janvier 2008</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63177 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] dxoszizh68zyy5ux71ngucguq0kbnpd 0 114381 2501781 2499005 2026-05-27T17:26:15Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2501781 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Mausun | nom2 = ''Mauzun'' | imatge = Ruines_du_château,_vues_du_centre_du_village.jpg | descripcion = Las roïnas dau chastèl vegudas dau centre dau borg de Mausun. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Mauzun_(Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63216 | cp = 63160 | cònsol = Christiane Taillandier | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 45.7041666667 | longitud = 3.43166666667 | alt mej = | alt mini = 500 | alt maxi = 652 | km² = 0.99 |}} '''Mausun''' (''Mauzun'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Maudunum, Mauduni'' (1207) e ''Mozun'' (1510, 1790). Vèrs [[Bòrsa]] e vèrs [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]], la comuna se ditz [mɔwˈʒwɛ̃] e vèrs [[Faiet le Chastèl]] [moˈʒwɛ̃]<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. Mens localament se ditz [mawˈzy]<ref>Christian Hérilier, ''Les noms de commune de l'arrondissement de Thiers (P-de-D)'', [[Tièrn]], 1989, p. 24.</ref>. == Istòria == Le monde de las comunas a l'entorn apèlan l'aura que ven d'èrs [[Mausun]] ''la mausunèira''. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63216 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Christiane Taillandier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63216 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe }} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] 72337o1dm3xwtpxubds32c97ii4b0xo 0 114522 2501779 2501029 2026-05-27T17:17:29Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2501779 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Joan de las Olèiras | nom2 = ''Saint-Jean-des-Ollières'' | imatge = Saint-Jean des Ollières 63.JPG | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63365 | cp = 63520 | cònsol = Jean-Michel LaRoche | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =sentjanèir/-a | latitud = 45.6455555556 | longitud = 3.43638888889 | alt mej = | alt mini = 470 | alt maxi = 792 | km² = 19.56 | sans = 451 | date-sans = 2007 |}} '''Sent Joan de las Olèiras''' (''Saint-Jean-des-Ollières'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son los ''Sentjanèirs'' e las ''Sentjanèiras''<ref>[sɛ̃dzəˈnɪj] vèrs Bòrsa.</ref>. ==Geografia== == Toponimia == Las atestacions son ''Saint-Jean-des-Olières'' (1225), ''Saint-Jean-des-Oliviers'' (1398) e ''Saint-Jean-Dezolières'' (1762). Vèrs [[Bòrsa]], la comuna se ditz [sɛ̃ dzɥã], vèrs [[Faiet le Chastèl]] [sɛ̃ dzwã] e vèrs [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]] [sɛ̃ dzã]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. == Istòria == Au sègle XVIII, Sent Joan de las Olèiras, comuna paura e tròp poblada dau Puèi de Doma, coneguèt una fòrta emigracion temporària. D’òmes, apelats "picaires" o "brocaires", quitavan la region per vendre de merchandisas ambulantas : dentèlas, ribans, lenceriá... Embei lhor sac, anavan per tota la França, sos de faussas identitats : pelegrins, incendiats, prèires refugiats. Lhor abilitat èra granda, fabricavan de faus papèirs e evitavan los gendarmas. Quitavan sovent le vialatge embei de guides oraus que detalhavan itineraris, ressorsas localas e noms de personas generosas. Pasmens, dins lhor país, los picaires èran de ciutadans respectats. Pauc de crimes, d’impòsts paiats regularament, las tèrras èran ben valoradas. Embei los beneficis (300 a 500 francs per an), bastissián de maisons reconeissables a lhor teulada a quatre pans. En 1843, se comptava encara mai de 200 picaires. Las autoritats, inquietas, renforçavan la survelhança : en 1768 desjà, le sosdelegat de [[Tièrn]] senhalava una "pepinèira de mendiants" dins le canton. En 1843, le maire de [[Sant Dièir d'Auvèrnha|Sant Dièir d’Auvèrnha]] demandèt l’instalacion d’una brigada de gendarmas. Après 1850, la Pica dispareguèt completament. Ne'n demorèt solament quauques merchands fins a la Promèira Guèrra mondiala. Pasmens, dins las velhadas d’ivèrn, los ancians contavan lhors aventuras embei passion, e los joines los imitavan. Le fenomèn daus picaires, entre necessitat economica e engenh popular, marquèt prigondament la memòria locala. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63365 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jean-Michel LaRoche<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 4 août 2009</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63365 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] jdr0ypwsum9go5z1v4fur9fkcfm12xc 0 114593 2501780 2501448 2026-05-27T17:19:20Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2501780 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Tresieus | nom2 = ''Trézioux'' | imatge = Trézioux - Entrée village (août 2021).jpg | descripcion = Entrada dau vialatge en 2021. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63438 | cp = 63520 | cònsol = Hubert Cheminat | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = tresieunaire/-a | alt mej = | longitud = 3.47166666667 | latitud = 45.7233333333 | alt mini = 377 | alt maxi = 617 | km² = 17.44 }} '''Tresieus''' (''Trézioux'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son los ''Tresieunaires'' e las ''Tresieunairas''. ==Geografia== {{...}} ==Toponimia== Las atestacions son ''Treszeus'' (1373), ''Trizolium'' (1392), ''Treizeulx'' (1418) e ''Tréziol/Trigilii'' (XVI). Vèrs [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]], la comuna se ditz [trəˈʒœy] e vèrs [[Bòrsa]], [[Domesas]] e [[Faiet le Chastèl]] [trəˈʒy]<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63438 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Hubert Cheminat|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63438 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] mq6osgbsuk1p4yvnx0t8umndoo80th8 0 117703 2501830 2205442 2026-05-28T10:57:29Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501830 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Gommerville | nomcomuna2=Gommerville | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Chartres|Chartres]] | canton=[[Canton de Janville|Janville]] | insee =28183 | sitweb= | cp =28310 | cònsol =Xavier Doret | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud=1.9456 | latitud=48.3461 | alt mini =123 | alt mej =135 | alt maxi =151 | km² =27.23 }} '''Gommerville ''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]] administrada per lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Eure e Loir]] de la [[regions francesas|region]] dau [[Centre]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} Gommerville Es un vilatge [[Eure-e-Loir|eur&eacute;lien]] de 575 abitants (2008) e situat a ieu-camin entre [[Par&iacute;s]], [[Orl&eacute;ans]] e [[Chartres]], en plena cœur de la [[Beauce (Fran&ccedil;a)|Beauce]]. {{Original|fr}} Gommerville est un village [[Eure-et-Loir|eurélien]] de 575 habitants (2008) et situé à mi-chemin entre [[Paris]], [[Orléans]] et [[Chartres]], en plein cœur de la [[Beauce (France)|Beauce]]. ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Gommerville]]'''Gommerville'''}} {{Image label|x=0.320756707672|y=0.437154356388|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 74 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ardelu]] (2,7km)}}}} {{Image label|x=0.292268728469|y=0.625725586602|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 283 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Baudreville (Eure et Loir)|Baudreville]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.366438581159|y=0.288541375955|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 48 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Orlu (Eure et Loir)|Orlu]] (3,4km)}}}} {{Image label|x=0.812637932494|y=0.463141148126|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1790 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pussay]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.165075272626|y=0.393650650393|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 223 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Châtenay (Eure et Loir)|Châtenay]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.348744897766|y=0.167185723527|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 118 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vierville (Eure et Loir)|Vierville]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.579193634551|y=0.085239515617|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 490 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Oysonville]] (5,4km)}}}} {{Image label|x=0.818402440208|y=0.784498416275|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3375 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Angerville (Essonne)|Angerville]] (5,4km)}}}} {{Image label|x=0.464862567382|y=0.933082666827|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 130 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Intréville]] (5,5km)}}}} {{Image label|x=0.768234556436|y=0.142663710636|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 221 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Congerville-Thionville]] (5,7km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} * &Ccedil;&ograve; [[Cronologia del banc de Par&iacute;s (1870)|8 de novembre 1870]] &ccedil;&ograve; [[pil&ograve;ta pujada]] ''Gironde'' se v&ograve;la de la [[Parca de Par&iacute;s-Austerlitz|estacion de Orl&eacute;ans]] a [[Banc de Par&iacute;s (1870)|Par&iacute;s alavetz assi&eacute;g&eacute;]] pels [[Gu&egrave;rra franco-alemanda de 1870|prussiens]] e acaba la si&aacute; carri&egrave;ra a '''Gaudreville''' apr&egrave;s aver-i recorregut 117 quilom&egrave;tres<ref>[http://www.coppoweb.com/ballons/fr.Balh_lst.php?idnb=29 Pil&ograve;ta N° 29 : &laquo; La Gironde &raquo;]</ref>. {{Original|fr}} * Le [[Chronologie du siège de Paris (1870)|8 novembre 1870]] le [[ballon monté]] ''Gironde'' s'envole de la [[Gare de Paris-Austerlitz|gare d'Orléans]] à [[Siège de Paris (1870)|Paris alors assiégé]] par les [[Guerre franco-allemande de 1870|prussiens]] et termine sa course à '''Gaudreville''' après avoir parcouru 117 kilomètres<ref>[https://web.archive.org/web/20131204041010/http://www.coppoweb.com/ballons/fr.ball_lst.php?idnb=29 Ballon N° 29 : « La Gironde »]</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=28183 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Xavier Doret|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=28183 |1793=539 |1800=486 |1806=477 |1821=473 |1831=550 |1836=572 |1841=515 |1846=607 |1851=583 |1856=600 |1861=555 |1866=547 |1872=505 |1876=502 |1881=434 |1886=421 |1891=422 |1896=418 |1901=421 |1906=416 |1911=395 |1921=348 |1926=364 |1931=345 |1936=337 |1946=370 |1954=388 |1962=397 |1968=350 |1975=445 |1982=417 |1990=459 |1999=473 |2004= |2005= |2006=570 |2007=574 |2008=575 |2009=586 |cassini=15689 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =28183 }} [[Categoria:Comuna d'Eure e Loir]] 0yrbxc9i57anlzfpwblo0hi8yfp4j8r 0 152533 2501787 1936113 2026-05-28T00:30:29Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:Battle_of_Ankara.jpg]] per [[:Imatge:Timur_together_with_his_horse_and_three_army_leaders_being_lowered_by_ropes_down_a_mountainside_in_the_Kaf_mountains_(1397)._Zafarnama._India,_1600._Source-_Or._1052,_f.182v_(cropped).jpg]] ( 2501787 wikitext text/x-wiki [[File:Timur together with his horse and three army leaders being lowered by ropes down a mountainside in the Kaf mountains (1397). Zafarnama. India, 1600. Source- Or. 1052, f.182v (cropped).jpg|thumb|right|Representacion indiana de la batalha d'Ankara.]] La '''batalha d'Ankara''' se debanèt lo 20 de julhet de [[1402]] e opausèt lei fòrças dau [[Empèri Otoman|Sultanat Otoman]] dirigidas per [[Bajazet Ièr|Bajazet I{{èr}}]] ai tropas de [[Tamburlan]]. S'acabèt per una victòria timurida majora ambé la captura dau sultan otoman. D'efèct, entranaïda per lei tensions entre lei doas dinastias, la campanha veguèt la lucha entre una armada timurida ben preparada e una fòrça otomana ja usada per d'operacions lòngas còntra [[Constantinòple]]. De mai, la fidelitat dei tribüs turcs anatolianas èra pas assegurada en causa de la volontat de sei caps de gardar son autonòmia. Ansin, [[Tamburlan]] poguèt aprofichar lei dificultats de son adversari per se plaçar en posicion favorabla. Après la revirada [[sang|saunosa]] de la premiera carga otomana que foguèt rompuda per leis [[arquier de cavalariá|arquiers de cavalariá]] de [[Tamburlan]], unei soudats turcs abandonèron lo prat batalhier ò capitulèron entraïnant l'enceuclament de [[Bajazet Ièr|Bajazet]] e de sei vassaus [[cristianisme|crestians]]. La reduccion d'aquelei fòrças foguèt malaisat en causa de l'equipament pesuc dei chivaliers crestians capables d'arrestar lei [[sageta]]s deis arquiers timuridas. Una partida importanta de sei soudats crestians poguèron ansin rompre lei linhas timuridas amb un fiu de [[Bajazet Ièr|Bajazet]] e lo tesaur otoman. En revènge, lo sultan refusèt de fugir e foguèt capturat. La batalha foguèt saunosa per lei doas armadas. [[Tamburlan]] perdiguèt entre {{formatnum:15000}} e {{formatnum:25000}} òmes e [[Bajazet Ièr|Bajazet]] entre {{formatnum:15000}} e {{formatnum:40000}}. Lo venceire poguèt reorganizar [[Anatolia]] e restaurar l'autonòmia dei principats turcs. En revènge, l'[[Empèri Otoman]] foguèt fòrça afeblit per la captura de son cap que moriguèt en [[1403]] en captivitat. Aquò entraïnèt una guèrra civila lònga entre seis eiretiers que s'acabèt solament dins leis annadas 1410. == Liames intèrnes == == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> 7iuadgf4fmwxcugl1u2l5vn5uuow3g2 0 157416 2501803 2499748 2026-05-28T06:26:21Z Surajr7 63250 2501803 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:The Virgin with Chancellor Rolin by Jan van Eyck (Louvre).webp|thumb|''La Verge del cancelièr Rolin'']] [[Fichièr:Jan_Van_Eyck_La_Madone_au_Chanoine_Van_der_Paele_1434.jpg|thumb|''La Madòna al canonge Van der Paele'']] '''Jan van Eyck''' (nascut vèrs [[1390]] benlèu a [[Maaseik]] e mòrt a [[Brujas]] lo [[9 de julhet]] de [[1441]]) es un [[Pintor|pintre]] nascut dins los territòris someses a l'autoritat del prince evesque de Lièja Joan de Bavièra (1390-1417), que ven son protector. Es celèbre per sos retrachs d’un realisme menimós. Sos quadres mai coneguts son ''Los esposes Arnolfini'' e la ''Verge del Cancelièr Rolin''. Acabèt lo clèbre retaule de ''L'Anhèl mistic'', començat pel fraire Hubert van Eyck. Es un dels primièrs artistas que signèron lors òbras. == Biografia == === Originas e debuta a la cort d'Olanda === La data e lo luòc de naissença exactes del pintre demoran deconeguts. Segon los escrivans e istorians flamands Lucas D'Heere (1559) e Marcus van Vaernewijck&#x20;(1568), Jan van Eyck seriá nascut a [[Maaseik]], dins la region mosana, a l'epòca del Principat de Lièja e ara dins la [[Província de Limborg (Belgica)]].  L'informacion es afortida pel fach que de tèxtes de la man del pintre son escrichs en dialècte mosan e pel fach qu'en 1449, la filha de Jan intra dins un convent de Maaseik. Seriá nascut vèrs 1390<ref name="B8">Borchert, p. 8</ref>. Se conéis pauc sus sa familha. De Van Eyck son signalats pendent aquel periòde a [[Maastricht]]. Se conéis dos fraires: Hubert, pintre, installat a Brujas e qu'aviá començat sa la realizacion del retaule de L'Anhèl mistic a [[Gant]], mòrt en 1426. Lambert, tanben pintre es mencionat dins un libre de compte del duc de Borgonha en 1431 e sens dobte l'autor d'un retrach de Jacquelina de Bavièra e qu'existís una copiá dessenhada. Poiriá tanben èsser ligat al pintre del [[Rei Rainier]], tanben d'origina mosana e portant lo mèsme nom<span></span>: Bartolomèu d'Eyck<ref>Borchert, p. 10-11</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>''Tout l'œuvre peint'', p. 86</ref>. Dins los ans [[1422]]-[[1425]], es emplegat a [[L'Aia]], a la cort de Joan III de Bavièra, comte d'Olanda e de [[Zelanda]], prince evesque elegir de Lièja dempuèi 1389, coma pintre de la cort e valet de cambra. En 1424, es designat jolnom de <span class="citation" contenteditable="false">« Mayster Jan den Maelre »</span>, realiza la decoracion, amb son talhièr, del palais del Binnenhof, alara demrança desl comtes d'Olanda. Pas cap d'òbra de l'epòca de Jan van Eyck d'aquel periòde olandés o alara de copiás d'òbras perdudas. Es lo cas de ''L'Òme de l'ulhet'' de la Gemäldegalerie (Berlin), copiá anciana que conten los signes de l'òrdre de Sant Antòni, protector de l'ostal de Wittelsbach, familha de Joan de Bavièra, lo dessenh de la partida de pesca conservat al Lovre atribuit a un discípol e a vegada al quita mèstre, representant la cort olandobavaresa e unas miniaturas extrachas de las Òras de Milan Turin eissidas de son talhièr<ref name="B8">Borchert, p. 8</ref>. === Al servici del duc de Borgonha === Lo [[6 de genièr]] de [[1425]], morrís lo prince evesque e Jan van Eyck quita sul pic [[L'Aia]] per rejòner [[Brujas]]. Le [[19 de mai]] de [[1425]], una letra patenta lo bach pintre de cort e valet de cambre al servici de Felip lo Bon, duc de Borgonha<ref><span class="ouvrage" id="Erlande-Brandenburg" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Alain_Erlande-Brandenburg">Alain Erlande-Brandenburg, <cite class="italique">Le sacre de l'artiste</cite>, Fayard,&#x200E; 2000, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;143</span></span><span class="ouvrage" id="Erlande-Brandenburg" contenteditable="false"></span></ref>. Sa mission es pas ligada a demorança a çò del duc que siá per las òdras ordinàrias o des decoracion per las fèstas, en encargat de missions excepcionalas e secrètas coma o mòstra los archius borguinhons a son encrech. Una renda annadièra fixa li es atribuida fins a sa mòrt. Deu per aquò demorar pròche del duc e muda a [[Lilla]], demorança ducala abituala, ont es mencionat abans lo 2 d'agost de 1425<ref name="B8">Borchert, p. 8</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref name="Dico">''Dictionnaire des peintres belges''</ref>. D'entre aquelas missions, es pagat lo 26 d'agost de 1426 per un peregrinatge e un viatge al luènh e secret, puèi lo 27 d'octobre per "unes viatges alunhats secrets". Poiriá èsser un viatge de reperatge e peregrinatge en [[Tèrra Santa]] pel duc. Unes quadres eissits de son talhièr, coma ''Las Tres Marias del tombèl'' de Rotterdam, i a de vistas topograficas precisas de la [[Jerusalèm]] de l'epòca. Obten per cada desplaçament de somas fòrça mai importantas que la renda annadièra. En julhet e agost de 1427, recep encara d'argent per de missions diplomaticas a l'estrangièr. Una benlèu a la cort d'Alfons V d'Aragon, a [[Valéncia]] pel  demandar la man de sa neboda Isabèla d'Urgel per Felip lo Bon. Lo rei d'Aragon li compra mai tard d'òbras e li envia son pintre titulat, Lluís Dalmau, per que siá format près d'el entre 1431 e 1436. Entre lo 19 d'octobre de 1428 e lo 25 de decembre de 1429, es encara enviat en ambassada, la sola atestada per de tèxtes, mas aquel còp al [[Portugal]], per negociar lo maridatge entre lo duc de Borgonha e Isabèl de Portugal près del paire d'aquela, Joan I de Portugal. Per l'ecasença, en genièr de 1429, realisa dos retrachs de la futura duquesa, al castèl d'Aviz, eviats del duc lo 12 de febrièr. Lo pintre fa sens dobte tanben un passatge per Espanha, benlèu a [[Compostèla]], a [[Valhadolid]] a la cort de [[Joan II de Castelha]] e a [[Granada]], près de Moamed VIII al Mutamassik<ref name="Dico">''Dictionnaire des peintres belges''</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>Borchert, p. 8-9</ref>. Pendent aquel periòde, Jan van Eyck tanben fa de desplaçaments personals. Foguèt invitat lo [[18 d'octobre]] de [[1427]]  per la Sant Luc a [[Tournai]]. La corporacion locala dels pintres i organiza un banquet en son onor. I encontra benlèu per l'escasença [[Robert Campin]] e Rogièr de la Pastura, futur Rogier van der Weyden, o encara Jacques Daret, totes membres d'aquela corporacion. Torna a Tournai lo 23 de març de 1428<ref name="Dico">''Dictionnaire des peintres belges''</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>''Tout l'œuvre peint'', p. 83</ref>. === Lo mèstre de talhièr a Brujas === En 1430, un document ducal fa pensar que Van Eyck demora de nòu a Brujas. Mai, Van Eyck consèrva de comandas privadas en parallèl de son trabalh pel duc. En 1432, acabèt a [[Gant]] lo retaule de L'Anhèl mistic començat pel fraire Hubert pel borgés Joost Vijdt. Aquel an, paguèt d'intesreses ipotecaris a la glèisa de Sant Donacian de Brujas per un ostal qu'aviá comprat<span></span>: i installèt sens dobte son talhièr. I recep entre lo 17 julhet e lo 16 d'agost, la visita del borgmèstre e dels escabins de la vila que paga amb de pichonas gratificacions los comises<ref name="Dico">''Dictionnaire des peintres belges''</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref name="OP83">''Tout l'œuvre peint'', p. 83</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>Borchert, p.10</ref>. [[Fichièr:Jan_van_der_STRAET,_Nova_Reperta_14,_La_peinture_à_l'huile_-_l'atelier_de_Jan_van_Eyck.jpg|thumb|Jan van der Straet, estampa 14 tirada de ''Nova Reperta'', [ca. 1600], gravadura al burin per Teodòr Galle, Folger Shakespeare Library, Washington.]] Realiza per la vila de comandas: reliza entre autre en 1435 la policromia de fòrça estatuas representant de comtes e comtesas de Flandra per la faciada de l'ostal de vila. Tanben realiza sas comandas privadas mai celèbras: lo retrach de Timotèus en 1432, son òbra mai anciana signada, ''L'Òme del turbant roge'' en 1433, ''Los Esposes Arnolfini'' en 1434 e ''La Verge del canonge Van der Paele'' entre 1434 e 1436<ref name="OP84">''Tout l'œuvre peint'', p. 84</ref>. Vèrs 1433, lo mèstre se marida amb una "domaisela Margarida", qu'es benlèu d'origina nòbla e que realiza lo retrach en 1439, alara vielha de 33 ans. Lor primièr enfant nasquèt en 1434, lo duc n'es lo pairin e li dona 6 taças d'argent. Jan van Eyck contunha de trabalhar pel duc<span></span>: vei sa renda annadièra e transformada en renda a vida en 1435 e aumentada, passant de 100 a 360 liuras par an. La cort dels comptes de Lilla refusa l'augment, e fàcia a la menaça de Van Eyck de renonciar a sa carga, lo duc defend son pintre per una letra venguda de Dijon en data del 2 de març: <span class="citation" contenteditable="false">« <span class="lang-frm" lang="frm">''nous le voulons entretenir pour certains grans ouvraiges, en quoy l'entendons occuper cy après et que nous trouverions point le pareil à nostre gré ni si excellent en son art et science''</span> »</span><ref>Volèm l'entretener per unes grands obratges, per que espreram que se n'ocupa al por venir e que trobariam pas lo parelh al nòstre grat nimai tant excellent dins son art e sciéncia</ref><ref name="OP84">''Tout l'œuvre peint'', p. 84</ref>. Realiza totjorn d'òbra pel duc<span></span>: participa a la decoracion de las demranças d'[[Hesdin]] en 1432, [[Brussèlas]] en 1433 e [[Lilla]] en 1434<ref name="Dico">''Dictionnaire des peintres belges''</ref>. Contunha totjorn a relizar de missions per el fins a sa mòrt: Foguèt inviat a [[Arràs]] en 1435, per la negociacion de la patz entre Borgonha, Angletèrra e França. En 1436, realiza pel darrièr còp <span class="citation" contenteditable="false">« <span class="lang-frm" lang="frm">''certains voyaiges loingtains es estranges marches''</span> »</span><ref>unes viatges alunhats cap a d'estrannhas marchas</ref>, sens dobte en tèrra non crestiana, alara que Felip lo Bon desira menar una crosada. En ivèrn de 1440, los comptes borguinhons mòstran que lo pintre torna al duc <nowiki>'' de taulas e d'autres objèctes secrets" qu'</nowiki>aviá comprat per el. Jan van Eyck morriguèt lo 9 de julhet de 1441 e enterrat dins las clastras de la glèisa de Sant Donacian. Lo 21 de març de 1442, Lambert, son fraire, demanda e obten lo drech de transferir sa tomba dins la glèisa, près de la font baptismala<ref name="OP84">''Tout l'œuvre peint'', p. 84</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>Borchert, p. 11-12</ref>. == Tecnica del pintre == L’apòrt tecnic de Van Eyck a la pintura occidentala es capital. Aucèt la tecnica de la pintura a  l'òli fins a la perfeccion (sens pasmens la crear). Lo ligant utilizat per Van Eyck èra a basa d'òli siccativa e d'un autre element que fasiá lo ligant consistissent, çò qu'èra una de las dificultats encontrada pels utilizators de la pintura d'òli. Aucèt la tecnica de la pintura a l'òli e lo realisme dels destalhs (coma le rendut de las matèrias) fins a un suc jama atengut amb el, la tecnica flamanda permetent tanben far net aqueles. == Òbras == L’òbra de Jan van Eyck, fòra del cap d'òbra excepcional qu'es lo retaule de l'Anhèl mistic, es compausat subretot de representacions de la [[Maria (maire de Jèsus)|veerge Maria]] e de retrachs. Van Eyck foguèt considerat coma fondator del retrach occidental. Sos modèls sont gaireben sempre presentats en bust<span></span>: la cara, vista dels tres quarts, es virat cap a esquèrra, e los uèlhs fixan sovent l'espectator, çò qu'èra a l'epòca un novelum. === Lo retaule de ''L'Adoracion de l'Anhèl mistic'' === [[Fichièr:Jan and Hubert van Eyck - Ghent Altarpiece.jpg|centre|thumb|''Retaule de l'Anhèl Mistic'', Catedrala de Sant Bavon a Gant]] La paternitat de sas òbras de « Van Eyck » abans 1426 (mòrt d’Hubert) es discutada e l’atribucion a Hubert o a Jan es malaisida. Lo retaule de ''L'Anhèl mistic'' (1432, a la catedrala Sant Bavon, [[Gant]]), foguèt començat pel fraire e acabat per el en mai de 1432, sens que se sàpia exactament quina es la partida de cadun dels fraires. === ''Lo Retrach dels esposes Arnolfini'' === [[Fichièr:Van_Eyck_-_Arnolfini_Portrait.jpg|thumb|''Los Esposes Arnolfini'']] ''Los Esposes Arnolfini'' ([[1434]], National Gallery de [[Londres]]) presenta en pé, dins un interior flamand, un ric marcand toscan establit a Brujas, Giovanni Arnolfini, e son esposa. Lo miralh convèxe al centre del quadre rebat los esposes e Van Eyck alara que los penhavan. Un miralh convèxe penjat e centrat sus la paret del fond e la signatura del pintre mòstran sa preséncia coma testig. === ''La Verge del cancelièr Rolin'' === La ''Viege del cancelièr Rolin'' o ''Verge d'Autun'' es un quadre que penguèt Van Eyck per Nicolas Rolin, cancelièr del duc de Borgonha. Es expausat dempuèi 1805 al [[Lovre]]. Lo quadre es un vòt, ''a tempera'' e òli sus fusta de <span class="nowrap" contenteditable="false">66&nbsp;cm</span> de naut e <span class="nowrap" contenteditable="false">62&nbsp;cm</span> de larg, e foguèt d'en primièr presentat dins la capèla Sant Sebastan de la glèisa d'Autun. Aquela òbra respècta los novelums introduchs pels primitius italians a la pre[[renaissença]] mesclant umanizacion dels personatges (lo cancelièr e la Verge an la mèsma talha), l'introduccion del païsatge e dels elements terrèstres dins una òbra sagrada, e la revelacion pincturala de la complexitat arquitecturala per una perspectiva coerenta. === List de las òbras atribuidas === ; Alemanha * ''Verge dins una glèisa'' (v. 1425), [[Berlin]], Gemäldegalerie. * ''Retrach de Baudoin de Lannoy'' (1437), òli sus fusta, 26 × {{Modèl:Unitat|19.5|cm}}, Berlin, Gemäldegalerie * ''Retrach de Giovanni Arnolfini'' (v. 1435), Berlin, Gemäldegalerie * ''Verge de Lucques'' (1436), [[Francfòrt de Men|Francfòrt- de Men]], Städelsches Kunstinstitut * ''Triptic de Drèsda'' (v. 1437), [[Drèsda]], [[Gemäldegalerie Alte Meister]] ; Àustria * ''Retrach del cardenal Niccolò Albergati'' (1431-1432), Òli sus fusta, 35 × {{Modèl:Unitat|29 |cm}}, [[Viena (Àustria)|Viena]], Kunsthistorisches Museum. * ''Retrach de Jean de Leeuw'' (1436), Viena, Kunsthistorisches Museum. ; Belgica * ''La Verge del canonge Van der Paele'' (1434 ou 1436), Òli sus fusta, 122 × {{Modèl:Unitat|157 |cm}}, [[Brujas]], Groeningemuseum. * ''Retrach de Margareta van Eyck'', (1439), Òli sus fusta, 32,6 × {{Modèl:Unitat|25.8|cm}}, Brujas, Groeningemuseum. * ''Retrach del Crist'' (1440), Brujas, Groeningemuseum. * ''L’Adoracion de l’anhèl mistic'' (v. 1432), Òli sus fusta, 375 × {{Modèl:Unitat|320 |cm}}, [[Gant]], catedrala de Sant Bavon. * ''Santa Barba'' (1437), [[Anvèrs]], Musèu reial de las bèlas arts, * ''Verge del font'' (1439), Anvèrs, Musèu reial de las bèlas arts. ; Estats Units d'America<br> * ''Lo Jutjament darrièr'', (1420-1425), Òli sus fusta (transferit de la fusta), 56,5 × 19,7 cm, Nòva York, Metropolitan Museum of Art. * ''La Crucifixion'', (1425-1430), òli sus fusta (transferit de la fusta), 56,5 × 19,7 cm, Nòva York, Metropolitan Museum of Art. * ''L'Annonciacion'', (1435), òli sus fusta transferit sus tela, 90,2 x 34,1 cm, Washington, D.C., National Gallery of Art. * ''La Verge amb un chartrós'', Nòva York, The Frick Colleccion. ; França * ''La Verge del cancelièr Rolin'' (v. 1430 ou 1435-1436), òli sus fusta, 66 × {{Modèl:Unitat|62 |cm}}, París, [[Lovre]]. ; Itàlia * ''La Passion de Jèsus Crist'' (?), [[Turin]], Galerie Sabauda; ; Romania * ''L'Òme del capairon blau'', dich tanben ''Retrach d’un orfèbre'' (''Òme amb un anèl'') (v. 1430), [[Sibiu]], musèu nacional Brukenthal. ; Reialme Unit * ''Thymotheos'' (1432), Londres, National Gallery. * ''L'Òme del turbant roge'', autoretrach ? (1433), [[Londres]], National Gallery. * ''Los esposes Arnolfini'' (1434), Òli sus fusta, 81,8 × {{Modèl:Unitat|59.7|cm}}, Londres, National Gallery.[[Fichièr:Jan van Eyck - Portrait of Margaret van Eyck (1439).jpg|thumb|Retrach de Margarida van Eyck]] * ''Retrach de Margarida van Eyck'', esposa de l’artista (1439), Londres, National Gallery. * ''Madòna de Nicolas van der Maelbecke'' (inacabat, 1440-1441), Grand Bretanha, colleccion privada. === Lista de las òbras atribuidas al talièr === * ''Veerge amb l'Enfant legissent'' dicha ''Verge d'Ince hall'', après 1433, [[Melbourne]], National Gallery of Victoria. * ''Diptic de la Verge amb l'Enfant e sant Joan'', vèrs 1435, París, Lovre * ''La Font de vida'', vèrs 1445, [[Madrid]], [[Musèu del Prado|musèu du Prado]] * ''Lo Crist en crotz amb la verge e sant Joan'', vèrs 1455, Berlin, Gemäldegalerie * ''Sant Jeròni dins son estudi'', 1442, Detroit Institute of Art === Jan van Eyck enluminaire === Un document datat de 1439 venet dels archius dels ducs de Borgonha sembla indicar que Jan van Eyck èra implicat dins la realizacion de manuscrits enluminats<span></span>: ne recebèt d'argent per pagar los enluminaires brugés. Pasmens, la question se pausa totjorn de saber se Jan van Eyck participèt directament a la pintura de [[Miniature|miniatures]] encara conservadas fins ara. Los istorians de l'art Paul Durrieu e Georges Hulin de Loo crèron descbrir la man d'Hubert van Eyck e de Jan dins l'apond de fòrça miniatures al manuscrit des ''Fòrça Bèlas Oras de Nòstra Dama'' dins la partida las ''Oras de Turin Milan'' (uèi en partida destruida). Los fraires son indetificats coma los Mètres G (7 miniatures) e H (6 miniatures). Mas aquela ipotèsi foguèt contestada. Serián de realizacions d'artistas inspirats per l'estil eyckian.<span class="cx-segment" data-segmentid="501"></span><ref><span class="ouvrage" id="Deneffe2012"><span class="ouvrage" id="Dominique_Deneffe2012">Dominique <span class="nom_auteur">Deneffe</span>, <cite style="font-style:normal">« La Miniature eyckienne »</cite>, dans Bernard Bousmanne et Thierry Delcourt, <cite class="italique">Miniatures flamandes : 1404-1482</cite>, Bibliothèque nationale de France/Bibliothèque royale de Belgique,&#x200E; <time>2012</time>, 464&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> </span></span></ref>.<gallery caption="Miniaturas de las Oras de Milan Turin del caractèr eyckian"> File:14th-century painters - Les Très Belles Heures de Notre Dame de Jean de Berry - WGA16014.jpg|Naissença de sant Joan Baptista File:14th-century painters - Page from the Très Belles Heures de Notre Dame de Jean de Berry - WGA16015.jpg|La Messa dels mòrts File:Livre de prières de Turin f.59verso - Prière d'un prince.jpg|Preguieria d'un sobeiran a la broa de la mar. </gallery> == Notas e referéncias == <div class="references-small decimal" style="-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;column-count:2;"> <references></references> </div> == Vejatz tanben == === Bibliografia === * Till-Holger Bochert, ''Jan van Eyck'', éd. Taschen, Cologne, 2008, 96 p. * {{Modèl:En}} L. Baldass, ''Jan van Eyck'', Londres, 1952. * R. Brignetti & G. Faggin, ''Tout l’œuvre peint des frères Van Eyck'', Flammarion, Paris, 1969, rééd. 1988, 104 p. * Albert Châtelet, ''Jean van Eyck enlumineur'', Presses universitaires de Strasbourg, 1993. * E. Dhanens, ''Hubert et Jan van Eyck'', Albin Michel, Paris, 1980. * {{Modèl:Es}} C. Peman y Pemartin, ''Juan Van Eyck y España'', Cadix, 1969. * C. Sterling, « Jan Van Eyck avant 1432 », dans ''Revue de l'art'', {{Modèl:N°}}33, 1976, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;7–82. * {{Modèl:En}} C. Harbison, ''Jan Van Eyck : the Play of Realism'', Londres, 1991. === Ligams extèrnes === * <span class="cx-segment" data-segmentid="631"></span> * {{Modèl:Lien web|url = http://balat.kikirpa.be/peintres/Detail_notice.php?id=5597|{{fr}} Notiça sus Jan van Eyck venent de ''dictionnaire des peintres belges''|site = BALaT - KIKIRPA}} * {{Modèl:En}} [https://web.archive.org/web/20131021090137/http://xv.kikirpa.be/database/van-eyck.htm Basa de donada de la òbras de Jan van Eyck e de son talhièr] sul site del Centre d'estudi dels primitius flamands de l'IRPA (Brussèlas). * [http://balat.kikirpa.be/pi/51551 BALaT (Belgian Art Links and Tools)] [[Categoria:Decès en 1441]] [[Categoria:Naissença en 1390]] [[Categoria:Retraitista]] 4p1rin2p21v7bd0fm5jznn84z8r5f8d 0 166068 2501788 2282463 2026-05-28T00:41:27Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501788 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:First_Folio,_Shakespeare_-_0248.jpg|vinheta|La primièra pagina de ''All's Well that Ends Well'' del First Folio de las pèça de Shakespeare, publicat en 1623.]] '''''All's Well That Ends Well''''' (Tot va plan, qu'acaba plan) es una pèça de [[William Shakespeare]]. Seriá estat escricha en 1604 e 1605,<ref>{{cite book|last=Snyder|first=Susan|title=The Oxford Shakespeare: All's Well That Ends Well|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=1993|pages=20–24|chapter=Introduction|isbn=978-0-19-283604-5}}</ref><ref name="maguire">{{cite news|url=|title=Many Hands – A New Shakespeare Collaboration?|last=Maguire|first=Laurie|date=19 April 2012|newspaper=[[The Times Literary Supplement]]|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|last2=Smith|first2=Emma}} also at [http://www.cems-oxford.org/many-hands Centre for Early Modern Studies,] [//en.wikipedia.org/wiki/University_of_Oxford University of Oxford] accessed 22 April 2012: "The recent redating of All’s Well from 1602–03 to 1606–07 (or later) has gone some way to resolving some of the play’s stylistic anomalies" ... "[S]tylistically it is striking how many of the widely acknowledged textual and tonal problems of All’s Well can be understood differently when we postulate dual authorship."</ref> e d'en primièr publicat dins ''First Folio'' en 1623. D'en primièr la pèça foguèt classificada coma un comèdia de Shakespeare, la pèça es ara considerada per de criticas coma una de sas pèça a problèma, atal nomenat que pòt pas èsser plenament classificada coma tragèdia o comèdia. Es pas una pèça de la mai estimada del dramaturg, que lo critica Harold Bloom escriguèt que pas degun , "levat [[George Bernard Shaw]], jamai exprimiguèt amb fòrça entosiasme per ''All's Well That Ends Well''."<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N2v3rvyW96QC|title=All's Well that Ends Well|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|publisher=Infobase Publishing|date=2010|isbn=1604137088}}</ref> == Personatges == *''Rei'' de França *''Duc'' de [[Florença]] *''Bertram'', Comte de [[Rosselhon]] *''Comtessa'' de Rosselhon, Maire de Bertram *''Lavatch'', un ''[[Bofon]]'' e son ostal *''Helena'', una [[domaisèla]] aparada per la Comtessa *''Lafew'', un nòble vièlh *''Parolles'', un seguent de Bertram *Una vièlha ''Veusa'' de Florença, escaissada Capilet *''Diana'', Filha de la Veusa *Intendent de la Comtessa de Rosselhon *Violenta (personatge fantasma) e ''Mariana'', vesins e amics de la Veusa *Un Page *Soldats, Servicials, Gentilòmes, e Cortesans == Esquèma == ''Helena'', lo rèire banc d'una comtessa francesa, es enamorada del filh de la comtessa: ''Bertram'', qu'es indeferent d'ela. ''Bertram'' va a París per remplaçar son paire defunt per ajuda lo ''Rei de França'' malaut. ''Helena'', la filha d'un doctor recentament defunt, seguís ''Bertram'', en aparéncia ofrir al ''Rei'' sos servicis de medecinaira. ''Lo Rei'' es sceptic, e ela garantís la garison de sa vida: se el morís, ela serà mesa a mòrt, mas se el vui, ela causirà un espos dels cortesans. Lo ''Rei'' garís e Elena causís ''Bertram'', que el la regeta, en rason de sa pauretat e de son estut bas. Lo ''Rei'' la força al maridatge, mas après la ceremonia ''Bertram'' sul pic se'n va a la gèrra en Itàlia sens un quita bais d'adieu-siatz. El ditz que serà maridat sonque après qu'ela aurà fach nàicer son enfant e portarà son anèl de familha. En Itàlia, ''Bertram'' es un guerrirèr victoriós e tanben un seductor fruchós de verges localas. ''Helena'' lo seguís en Itàlia, ven amiga de Diana, una verge qu'encanta ''Bertram'', e aranjan qu'<nowiki/>''Helena'' prenga la plaça de ''Diana'' al lièch. Diana obten de ''Bertram'' l'anèl e cambi d'un d'''Helena''. D'aquel biais ''Helena'', sens que ''Bertram'' se'n prenga consciéncia, consuma lor maridatge e pòrta son anèl. ''Helena'' torna cap a la comtessa rosselhonesa, qu'es orrifiada de çò qu'a fach son filh, e declara ''Helena'' coma sa filha a la plaça de ''Bertram''. ''Helena'' fenh sa mòrt, e ''Bertram'', pensant que se'n deliurèt, se'n torna. Ensag de se maridar amb la filha d'un senhor local, mas ''Diana'' se revèla e trenca l'engatjament. ''Helena'' aparéis e explica l'escambi d'anèl, anoncia que compliguèt l'esomesa de ''Bertram''; ''Bertram'', impressionat per tot çò qu'ela faguèt per lo ganhar, jura de l'amar. Tot s'acaba plan. I a una sosintriga amb ''Parolles'', una associat desleal de Bertram. Un tèma recurrent que percors la pèça es la similaritat entre amor e guèrra – conquista/seduccion/traïson/manipulacion. == Sinòpsi == La pèça comença en Rosselhon ont lo jove comte'' Bertram'' ditz a-dieu-siatz a sa maire la contessa e ''Helena'', al partir a la cort de París (amb lo vièlh'' Lòrd Lafew'') jos l'òrdre del rei de França. Lo paire de ''Bertram'' defuntèt recentament e ''Bertram'' es jos la tutela del ''Rei'' e son servicial. ''Helena'', una jova aristocrata minora e jos la tutela de la comtessa, que lo paire (un mètge talentós) ven de morir, deplora son amor impossible (o afogat) per ''Bertram'', e lo perdent a París, çò que li es grèu alara que pels autres sembla plorar son paire. ''Parolles'', un soldat coard e parasit de ''Bertram'', fa intelligéncia amb ''Helena'', comparant alara l'amor amorós e la pèrda de virginitat que s'esfòrçan de prene lo militar. ''Helena'' gaireben admés son anor per ''Bertram'' a ''Parolles'' abans de se'n anar per París amb ''Bertram'' e ''Lafew''. Encara un còp sola, ''Helena'' se convenç de se batre per ''Bertram'' malgrat las escasenças, mencionant la malautiá del ''Rei'' per prene sa decision. A París, lo Rei e la notabilitat discutisson de la guèrra en Toscana, ont los nòbles de França rejonhon l'un o l'autre camp en cerca de lors glòria. ''Bertram'', ''Parolles'' e ''Lafew'' arriban, e lo Rei lausa lo paire de ''Bertram'' coma vertadièrament mai onorable, umble e egalitarista d'entre los nòbles de son temps o d'aquel de ''Bertram''. Aculhís ''Bertram'' coma s'èra son filh. [[Fichièr:Helena_and_the_Countess.jpg|esquèrra|vinheta|Aquarela d'Helena e la Comtessa,  Act I, Scèna iii.]] En Rosselhon, lo ''Bofon'' demanda la permission de se maridar çò de que el e la ''comtessa'' debaton. L'<nowiki/>''Intendent'' explica a la ''Comtessa'' qu'a ausit ''Helena'' se lamentar de son amor per ''Bertram'' malgrat lor difréncia sociala. La Comtessa, per simpatiá e vesent ''Helena'' coma la sieuna filha, obten sa confession. ''Helena'' admés son amor, mas (per convenéncia o estrategia) restanca son ambicion ja revelada. S'agradan qu'''Helena'' farà lo viatge cap a París per ensejar de sonhar lo ''Rei'', quitament a engatjar sa vida per l'escasença. A París, lo ''Rei'' conselha als nòbles de partir a la guèrra, los exortant, utilizant lo registre de l'amor, a cercar l'onor e los avertís de las femnas italianas en tèrmes guerrièrs. ''Bertram'', tròp jove per anar a la guèrra e a París per servir lo Rei, es encoratjat per ''Parolles'' e los nòbles per volar a la guèrra de Toscana. Fa la jurada als nòbles que se'n irà, mas après lor partença, a ''Parolles'', reconéis (o cambia) son intencion de demorar a çò del ''Rei''. ''Lafew'' demanda al ''Rei'' de parlar a ''Helena'' que li ofrís de sonhar sa malautiá fatala amb la pocion mai poderosa e protectriz de son paire. Lo ''Rei ''reconéis la fama de son paire defunt, mas refusa de noirir un esper fatals. Amb una seria d'arguments -mostrant sa fisança, cridant lo costat irracional e mistic, fasent valer la reputacion de son paire- convenç lo ''Rei'' de daissar far lo cèl mejans ela. Accèpta l'avertiment del ''Rei'' qu'engatjarà sa vida contra la capitada, mas dins la balança, demanda que pòsca causir son espos d'entre los cortesans. Accèpta lo ''Rei''. En Rosselhon, la ''Comtessa'' manda lo ''Bofon'' a París amb una letra per ''Helena'', mas abans de partir lo ''Bofon'' tafura la ''Comtessa'' imitant los cortisans al biais auturós e enganaire. De retorn a París, ''Lafew'' ensag de parlar dels poders del cèl dins un mond de scientifics, mas ''Parolles'' l'interromp a cada torn, ensejant de marcar de punts e crida que ''Lafew'' pense coma el. La conversacion mena cap a la garison miraculosa del ''Rei'' e de la femna que lo sonhèt. Dintran lo ''Rei'' e ''Helena'', e los òmes son surpreses d'aprene que la femna es ''Helena'' (''Lafew'' pòt èsser incredul, qu'es el qu'introduguèt ''Helena'' al ''Rei'' per intencion!). Lo Rei convòca los cortesans e el e ''Helena'' fan conéisser lor aranjament que deu ara causir un espos. ''Helena'' questiona brèvament unes cortesans (los dos primièrs fan un consenç superficial en fàcia del ''Rei'' mas de biais auturós e enganaire coma lo ''Bofon'' l'aviá mostrat de per abans). ''Helena'' causís ''Bertram'' se liurant a el, e lo ''Rei'' conclutz lo vòt. ''Bertram'' esita, demandant d'en primièr al ''Rei'' dels sieus uèis causir qui va maridar, alara mespresa sa pauretat e son manca de (bona) titulatura. Lo ''Rei'' ofrís d'argent e títol, e la lausa mai d'un biais a ''Bertram'' sens que s'opausa, mas ''Bertram'' encara refusa malgrat los dich sus la felicitat de la vertut de son estatut. Lo ''Rei'', en colèra, menaça ''Bertram'' de la roïna e de son corroç. Bertram consent en paraula e lo Rei los aurà marida sens delai. A ''Parolles'', ''Lafew'' menciona la retirada de ''Bertram'' e lo dever de ''Parolles'' envèrs el, çò que provòca una montada asirosa de mesprés de ''Parolles'' ont desdenha e menaça lo vièlh nòble. ''Lafew'' torna l'animositat, se'n va e torna per anonciar que ''Bertram'' es maridat puèi insulta ''Parolles'' al retorn. ''Bertram'' se planh de son astrada a ''Parolles'' e organiza sa fugida a la guèrra en Toscana, e remandant ''Helena'' a cò d'ela. Lo ''Bofon'', a son arribada, amb ''Parolles'' se disputan al subjècte de sa flaquesa de títol, dever e valor. Parolles fa la demanda a ''Bertram'' per qu'''Helena'' se'n ana cap al ''Rei'' pendent que ''Bertram'' es ocupat a d'autras afars. ''Lafew'' ensag sens capitar de convéncer ''Bertram'' de la brutalitat vana de ''Parolles''. ''Bertram'' l'entendrà pas, e ''Lafew'' demanda a ''Bertram'' de remendar las relacions entre el e ''Parolles'', d'un biais sarcastic, fins a la dintrada de ''Parolles'', ''Lafew'' subtilament trabalha cap a l'acusacion franca de ''Parolles'' coma s'èra un òme plan vestit amagant pas que d'un clòsc. ''Bertram'' conta a ''Helena'' qu'a un afar urgent de reglar per lor maridatge surpresa e que li daissèt de quetions en suspens, e que tornarà a l'ostal dins dos jorns. Ela tròba lo coratge de li demandar un bais, mas el refusa. A Florença, lo ''Duc'' local e los nòbles franceses discutisson de l'abstencion del ''Rei de França'' de la guèrra de Toscana, e lo Duc benastruga la participacion de fòrça nòbles franceses venguts cercar onor e glòria. En Rosselhon, lo ''bofon'' informa la ''Comtessa'' del maridatge de ''Bertram'' e ''Helena'', e tanben del tristum de ''Bertram'', cal apondre que lo ''bofon'' perdèt l'interés de la femna que volgava maridar après que la visquèt a la cort parisiana. La ''comtessa'' legís la letra de ''Bertram'', disaprovant sa fugida de Florença, e lo ''bofon ''braceja l'ambigüitat entre coardisa a la guèrra e dins lo maridatge. ''Helena'' e los ''nòbles'' (tornant de Florença) dintran per ensenhar de la fugida de ''Bertram'' e ''Helena'', abatuda, legís la letra sardonica de ''Bertram'' demandant que l'aurà per espos quand portarà so anèl de familha e son enfant. La ''comtessa'' lo repudia e pren ''Helena'' coma la sieuna filha, donant als nòbles son messatge de disaprobacion que lo pòrten a ''Bertram''. ''Helena'', sola e amb l'esper que ''Bertram'' aja rason dels dangiers de la guèrra, projècta de deasparéisser de Rosselhon per la nuèch En Florença, lo ''Duc'' fa de ''Bertram'' son oficièr de cavalria. En Rosselhon, la ''Comtessa'' legís la letra d'adieu-siatz d'''Helena'', aquela declant que se'n va de romiva cap a Compostèla. La ''Comtessa'' manda un mot a ''Bertram'', esperant que torne de Florença ara qu'Helena es partida. A Florença, una ''Veusa'', sa filha ''Diana'', ''Mariana'' e d'autras femnas parlan dels soldats e los gaitan o espèran de luènh. Parlan de ''Bertram'' victorios a la guèrra e de ''Parolle'' seductor de las verges localas. ''Helena'' arriba desguisada de romaira, qu'es ostalada a Florença a cò de la'' Veusa''. Ausís de Bertram e sa glòria marciala e son istòria e sos ensags recents per seduire ''Diana'', amb fòrça jòcs de mots entre guèrra e seduccion de las verges. ''Helena'' s'enamiga de las femnas. Los ''nòbles'' avisan ''Bertram'' del desonor de ''Parolles'', que s'amalgaman lors reputacions e que se fa de dobtes sus ''Bertram''. ''Bertram'', ara mai receptiu per aquesta possibilitat, s'acòrda amb lo projècte dels nòbles de mandar ''Parolles'' que torne lo tambor, perdut dins la batalha, e a son retorn, de lo capturar alara qu'es desguisat en enemic. ''Parolles'' dintra dins la presa, fasent l'ufanós, jura de recuperar l'instrument. ''Bertram'' pren un ''Senhor'' per li mostrar ''Diana''. ''Helena'' alara que s'èra presentat a la ''Veusa'', d'una nobilitat descasuda, la paga per prene l'anèl de la familha de Bertram e escambiar ''Diana'' per ''Helena'' al lièch dins una trapèla Un ''nòble'' francés e sos soldats se trapan a esperar ''Parolles'', que passa lo temps a se demandar quant de temps durarà l'istòria e quant d'autoferidas van satsifar los autres quand lo veiran torna sens lo tambor. Lo francés disguisat lo fa una ambuscada, e sul còp panica e dona d'informacions sus la causa Florentina. A cò de la ''Veusa'', ''Bertram'' ensag de cortesar ''Diana'' que s'interròga sus sos motius e bona fe. Un còp que ''Bertram'' mòstra son onestat eternela, e franca, ''Diana'' lo maneja per recobrar l'anèl, se vendent per l'anèl (per ''Helena'') e sa virginitat. Accepta ''Bertram''. Los ''nòbles'' parlan de la letra de la maire de ''Bertram'' expriment sa desaprobacion, cossí lo deserv, de son grossièr comportament, e de la recenta rumor de la mòrt d'<nowiki/>''Helena'' a Compostèla. Dintra ''Bertram'', avent arenjat sos afars lèu ara qu'a aprés la mòrt d'''Helena''. Los nòbles, esperan qu'el se rendrà compte amb ''Parolles'' demascat, lo prenent los uèlhs clucats a cò de ''Parolles'', que ven de donar d'inforacions sus la situacion militara de Florença per se salvar. Es tanben, sul còp a amagar la personalitat de ''Bertram'' a l' "enemic" quand se decobrís lo bilhet per ''Diana'', l'avisant de tornar l'argent de ''Bertram'' qu'aviá donat per la seduire que de segur va la traïr. Se desrevelan e envergonhejan ''Parolles'' de lor silenci. Sol e umiliat, ne conclutz de los seguir de retorn en França. [[Fichièr:All's_Well_That_Ends_Well_Act_V_Scene_iii.jpg|vinheta|A 1794 la scèna finala]] ''Helena'', la ''Veusa'' e ''Diana'' parlan de lor succés (la seduccion se realizèt fòra de scèna entre IV.ii. e IV.iii.) e ''Helena'' perpensan sus l'amor-asir de ''Bertram'', (o seductors-enganaires de son biais, o dels òmes en general) pendent l'acte sexual. Demanda a la ''Veusa'' e ''Diana'' que l'acompanhen a cò del ''Rei'' per acabar sa victòria o encalada de ''Bertram''. En Rosselhon, la ''Comtessa'', ''Lafew'' e lo ''Bofon'' ploran la pèrda d'''Helena''. ''Lafew'' prepausa al ''Rei'' que ''Bertram'' espose sa filha, que la Comtessa se'n acorda. A Marselhas, ''Helena'', la ''Veusa'' e ''Diana'' mandan un  Gentilòme cap a eles en Rosselhon amb una letra pel ''Rei'' al subjècte de ''Bertram''. En Rosselhon, ''Parolles'', ara mendicaire pudent, demanda ajuda a ''Lafew'', que li permet de sopar. Lo ''Rei'', ''Lafew'' e la ''Comtessa'' ploran la pèrda d'<nowiki/>''Helena'' e decidisson de perdonar lo jovenet ufan insensat qu'es ''Bertram''. ''Lafew'' e ''Bertram'' an arenjat son maridatge amb la filha de ''Lafew'', e consentís lo ''Rei''. Dintra ''Bertram'', demandant perdon, e fasent mòstra de son amor per la filha de ''Lafew'', que se n'enamorèt al primièr agach. Aquel amor provòca lo desdenh per ''Helena'', que l'agrada sul tard. ''Lafew'', que lo domèni passarà a ''Bertram'' per maridatge, demanda l'anèl a ''Bertram'' per la donar a sa filha. ''Bertram'' li dona l'anèl de ''Diana'' (que ven d'<nowiki/>''Helena''). Lo ''Rei'', ''Lafew'' e la ''Comtessa'' reconeisson la jòia coma l'anèl que lo ''Rei'' aviá donat a ''Helena'', çò que denega ''Bertram''. Lo ''Rei'' l'a sasit, suspectant una engana (Lo ''Rei'' sap qu'ela l'auriá rendut a ''Bertram'' solament dins son lièch, e ''Bertram'' crei qu'aquò es impossible). Lo ''Gentilòme'' arriba, donant la letra de ''Diana'' e ''Helena'' al ''Rei'', ont es declarat que ''Bertram'' s'engatja a se maridar amb ''Diana'' del moment qu'<nowiki/>''Helena'' morís. ''Lafew'' revòca la man de sa filha. Dintran ''Diana'' e la ''Veusa'' e ''Bertram'' reconeis que las coneis, mas pas que la seduguèt o li prometèt lo maridatge, pretendent qu'es una putana Florentina. ''Diana'' mòstra l'anèl de familha de ''Bertram'', e crida ''Parolles'' coma testimòni dels esfòrces de ''Bertram'' per la seduire. Bertram cambia d'istòria, afirmant li aver donat nèciament l'anèl en pagament de son libertinatge. ''Diana'' après demanda l'anèl d'<nowiki/>''Helena'', coma o reconeis la cort, coma aquel que donèt a ''Bertram'' dins lo lièch. Alara que la confusion es al comol, ''Parolles'', quichat, admit que ''Bertram'' la seduguèt e se la colquèt, e ''Diana'' explica cossí a pres l'anèl d'''Helena''. Après lo tust de la cort, ''Helena'' explica çò dels anèls, e qu'a amb succés emplidas las condicions de l'escomesa sardonica de ''Bertram''. ''Bertram'' fa la jurada de l'amar vejent qu'ela a fa onestament tot aquò e pòt l'explicar. ''Helena'' s'engatja onestament, o just divorciarà de ''Bertram''. ''Lafew'' accepta ''Parolles'' coma servicial. Lo ''Rei'' ofrís a ''Diana'' una dòt e l'espos de sa causida. L'actor jogant lo ''Rei'' alara s'avança e comença l'epilòg, declarant que tot va plan se ''Helena'' e ''Bertram'' parlan sincèrament, e demanda l'aprobacion del public. == Fonts == [[Fichièr:Decameron_Title_Page.jpg|vinheta|Una copiá de ''The decameron containing an hundred pleasant nouels. Wittily discoursed, betweene seauen honourable ladies, and three noble gentlemen'', de Boccaccio's estampat per Isaac Jaggard in 1620.]] La pèça es basada sul conte (3.9) de [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]], ''[[Decameron|Lo Decameron]]''. Shakespeare auriá legit una traduccion anglesa de William Painter dins ''Palace of Pleasure''.<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/F._E._Halliday F. E. Halliday], ''A Shakespeare Companion 1564–1964,'' Baltimore, Penguin, 1964; p.&nbsp;29.</ref> Lo títol de la pèça enoncia lo [[provèrbi]] ''All's well that ends well'' (Tot va plan, qu'acaba plan), que significa que los problèmas pauc impòrtan del moment lo resultat es bon.<ref>''The New Dictionary of Cultural Literacy'', 3rd ed., 2002. Cited at [https://web.archive.org/web/20080701182922/http://www.bartleby.com/59/3/allswellthat.html Bartleby.com]</ref> == Analisi e critica == Es pas evident que ''All's Well'' èra populara a l'epòca de Shakespeare e demorèt una de la mens conegudas, en partida a causa de son eterodòxa mescla de la logica del conte de fada, del capvirament dels gendres e del realisme cinic. L'amor d'Helena per un Bertram en aparéncia pas amable es malaisit d'explicar sus una pagina, mas al jòc pòt venir acceptable fasent jogar un actor vertadièrament atractiu o se lo jòga al biais naïu e inocent pas encara près per amar coma cal, e tant Helena coma lo public pòdon lo veire capable de desvolopament emocional.<ref>{{Cite book|chapter=All's Well That Ends Well|location=Bloomington, IN}}</ref> Aquesta darrirèra interpretacion ajuda a passar la scèna finala ont Bertram subte cambia de l'asir a l'amor en una linha. Aquò es un problèma subretot pels actors formats a admirar lo relisme psicologic. Pasmes, de lecturas alternativas instisson sul "se" dins sa promesa equivoca: "se ela, mon senhor, pòt me lo far saber clarament, I'amarai tendrament, sempre, sempre tendrament." Aquí, i a pas quin que siá cambiament d'avís.<ref name="dickson">{{Cite book|chapter=All's Well That Ends Well|location=London}}</ref> De realizacions coma aquela del National Theatre de 2009, en aparéncia fan la promesa de Bertram coma s'èra veraia, mas a la fin de la pèça man dins la man amb Helena, el, agach drech lo public suggerissent que s'amaisa sonque per salvar la fàcia a la cara del Rei.<ref>{{cite news|last=Billington|first=Michael|authorlink=Michael Billington (critic)|title=Theatre review: All's Well That Ends Well / Olivier, London|url=https://www.theguardian.com/stage/2009/may/29/theatre|accessdate=9 May 2011|newspaper=The Guardian|date=29 May 2009}}</ref> Fòrça criticas considèran que la fin tronca es un incovenient, amb aquesta conversion subte de Bertram. Mantunas explanacions foguèron donadas. I a (coma sempre) la possiblat d'un tèxte mancant. Unes suggeriguèron que la conversion de Bertram significa que deu èsser subte e magica segon que lo tèma principal de la pèça es: 'una joventa biasuda realiza d'actes per ganhar un espos de naissença màger rebecós'.<ref>W. W. Lawrence, ''Shakespeare's Problem Comedies'' 1931.</ref> D'autres considèran que Bertram deu pas èsser considerat coma mespresable, simplament coma un jovent novelari s'aleiçonant de valors.<ref>J. G. Styan ''Shakespeare in Performance'' 1984; Francis G Schoff ''Claudio, Bertram and a Note on Inerpretation'', 1959.</ref> Foguèt recentament considerat que Thomas Middleton collaborèt amb Shakespeare per aquesta pèça. == Referéncia == {{Reflist}} == Bibliografia == * Evans, G. Blakemore, ''The Riverside Shakespeare'', 1974 * {{Cite book|location=Cambridge, England|series=The New Cambridge Shakespeare}} * Lawrence, W. W., ''Shakespeare's Problem Comedies'', 1931 * Price, Joseph G., ''The Unfortunate Comedy'', 1968 * Schoff, Francis G., "Claudio, Bertram, and a Note on Interpretation", ''Shakespeare Quarterly'', 1959 * Styan, J. G., ''Shakespeare in Performance series'': All's Well That Ends Well, 1985 == Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20110217230733/http://www.folger.edu/template.cfm?cid=877 Folger Shakespeare Library: ''All's Well That Ends Well''] * [https://web.archive.org/web/20080915140129/http://www.maximumedge.com/shakespeare/allwell.htm MaximumEdge.com Shakespeare: ''All's Well That Ends Well''] – searchable scene-indexed version of the play. * <span>[[File:Speaker_Icon.svg|ligam=|alt=|15x15px]]</span>{{librivox book|title=All's Well That Ends Well|author=William Shakespeare}}LibriVox{{librivox book|title=All's Well That Ends Well|author=William Shakespeare}} {{Paleta Shakespeare}} [[Categoria:Comèdia de Shakespeare]] c6qkcqnrj5rb47xn9kkxd6jwu8kd79g 0 167088 2501832 2489018 2026-05-28T11:20:03Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501832 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Thomas Edison and his phonograph (illustration).jpg|vinheta|[[Thomas Edison]], inventor e òme d'afars american, èra en favor del desvelopament d'un malhum electric en corrent continú.]] [[Fichièr:George_Westinghouse.jpg|vinheta|George Westinghouse, engenhaire e òme d'afars american, balhèt son ajuda financièra al desvelopament d'un malhum electric en corrent alternatiu foncional.]] [[Fichièr:N.Tesla.JPG|vinheta|[[Nikola Tesla]], inventor, fisician, e engenhaire en electromecanica, foguèt l'artesan del desvelopament dels malhums en corrent alternatiu.]] La '''guèrra dels corrents''' es una controvèrsia tecnica e industriala que se dabanèt als [[Estats Units d'America]], a la fin de las annadas 1880. Foguèt centrada sus l'oposicion de [[Thomas Edison]], partisan de l'utilizacion del [[corrent continú]] (DC, de l'anglés ''{{Lang|en|direct current}}'') pel transpòrt e la distribucion d'electricitat, contra [[George Westinghouse]] e [[Nikola Tesla]], promotors de l'utilizacion del [[corrent alternatiu]] (AC, de l'anglés ''{{Lang|en|alternating current}}''). == Contèxte == Dins las primièras annadas après l'introduccion de la distribucion d'electricitat als EUA, lo corrent continú d'Edison èra la nòrma<ref>{{en}} McNichol, T. (2006). AC/DC: The savage tale of the first standards war. San Francisco, CA.: Jossey-Bass.</ref> e Edison volgava pas pèrdre las rendas de sos brevets. Lo corrent continú èra plan adaptat a las lampas d'incandescéncia que constituissián l'essencial de la consomacion electrica de l'epòca, e als motors. Los sistèmas de corrent continú podavan èsser dirèctament ligats a de batariás d'acumulators, çò que regulava la poténcia demandada al circuit e provesissent una sèrva d'energia quand las generatriças èra arrestadas. Las generatriças de corrent continú podavan aisidament èssser connectadas en parallel, çò que permetava una expleitacion economica en utilizant de mai pichonas maquinas pendent los periòdes de fèble demanda e melhorava la fiabilitat. A l'introduccion del sistèma d'Edison, existissián pas de motor de corrent alternatiu d'usatge comòde. Edison aviá inventat un comptador permetent de facturar los clients per lor consomacion electrica, mas aqueste foncionava sonque en corrent continú. Totes aquestes elements constituissián, en 1882, d'avantatges tecnics en favor del corrent continú. Se fondant sus sas òbras suls camps magnetics rotatius, Tesla desvelopa un sistèma per la produccion, lo transpòrt e l'utilizacion del corrent alternatiu. S'associa a [[George Westinghouse]] per comercializar aqueste sistèma. Westinghouse aviá abans crompat los drechs suls brevets del sistèma polifasat de Tesla, e d'autres brevets per de transformators de corrent alternatiu près de [[Lucien Gaulard]] e [[John Dixon Gibbs]]. Fòrça discòrdias dissensions croan d'aquesta rivalitat. Edison èra subretot un experimentator, mai qu'un matematician. Lo corrent alternatiu pòt pas èsser corrèctament compres nimai mes en profièch sens una bona compreneson de las matematicas e de la modelizacion matematica de la fisica, compreneson que disposava Tesla. Tesla aviá trabalhat per Edison mas se sentava sosestimat (per exemple, quand Edison entendiguèt parlar pel primièr còp de l'idèa de Tesla d'utilizar lo corrent alternatiu pel transpòrt de l'energia, la rebuta: « ''Las idèas de Tesla son brilhantas, mas estrictament inexpleitablas en practica'' »<ref>{{en}} Richard Munson, ''From Edison to Enron : The Business of Power and what it Means for the Future of Electricity''. Page 23</ref>). Aquesta animositat s'èra demasiada quand Edison refusèt a Tesla lo prèmi que li aviá promés per son trabalh: A Tesla li èra promes 50 000&nbsp;dollars se capitava a melhorar l'eficacitat de la mediòcra [[dinamo]] realizada per Edison. Tesla melhora de fach aquesta dinamo après gaireben un an de trabalh, mas Edison li balha pas la soma promesa. Edison li fa lo front de pretendre que sa promesa èra una craca, e dich a Tesla que compreniá pas l'umor american<ref>{{en}} "Tesla: Man Out of Time" By Margaret Cheney (Simon et Schuster, 2001. {{ISBN|0-7432-1536-2}}), pages 56-57.</ref>{{,}}<ref>{{en}} H. W. Brands, The Reckless Decade. Page 48.</ref>. Edison regretèt mai tard d'aver pas escotat Tesla e d'aver pas utilizat lo corrent alternatiu<ref>{{en}} Cheney, M., et al., (1999). Tesla, master of lightning. Page 19.</ref>. == Transpòrt de l'energia electrica == === Sistèmas en concurréncia === Lo sistèma de distribucion de corrent continú d'Edison compreniá de centralas electricas que provesissián de cabres espeses de distribucion, e los aparelhs dels clients (las lampas e los motors) s'i connectavan. Lo sistèma al complet n'utilisava qu'una sola tension; per exemple, de lampas de 100&nbsp;[[Volt|V]] installadas pel consomator èran connectadas a una generatritz produsent de 110&nbsp;[[Volt|V]], çò que permetava una cèrta casuda de tension dins las linhas de transpòrt entre la generatritz e l'aparelh. La tension electrica foguèt causida per comoditat per la fabricacion de las ampolas. Las ampolas de filament de carbòni podavan èsse realizada per suportar 100&nbsp;[[Volt|V]], donavan atal un esclairatge comparabla a aqueste del gas, amb un prètz competitiu. A l'epòca, una tension de 100&nbsp;[[Volt|V]] èra pas percebuda coma presentant un grand risc d'[[electrocucion]]. Per estalivar suls costs de conductors en coire, un sistèma de distribucion de tres cables foguèt introduch. Las tres linhas èran de potencials relatius de +110&nbsp;[[Volt|V]], 0&nbsp;[[Volt|V]] e -110&nbsp;[[Volt|V]]. Las lampas de 100&nbsp;[[Volt|V]] podavan èsser connectada entre, d'un costat, l'un dels conductors de +110&nbsp;vòlts o a -110&nbsp;vòlts, e de l'autre costa lo conductor ''neutre'' de 0&nbsp;[[Volt|V]], que portava sonque l'intensitat resultant de l'inegalitat d'utilizacion entre la linha + e la linha -. Lo sistèma de tres linhas atal creat demandava mens de fil de coire per una quantitat donada d'energia electrica transmesa, e pasmens se contentant de tensions relativament bassas. Mas, quitament amb aqueste novelum, la casuda de tension causada per la resisténcia dels cables èran tan granda que las centralas electricas devián s'encontrar a un o dos quilomètres dels punts d'utilizacion. De tensions mai nautas podavan pas èsser utilizadas aisidament en corrent continú, que'existiá pas de tecnologia eficaça e de bon mercat que permeta de reduire la tension del corrent d'un circuit de transpòrt de nauta tension cap a una bassa tension d'utilizacion. Dins lo sistèma de corrent alternatiu, un [[Transformador|transformator]] se plaça entre lo malhum de distribucion de relativa nauta tension e los aparelhs de l'utilisaire. Las lampas e los motors picons pòdon alara èsser provesits amb una tension raisonablament fèbla. Pasmens, lo transformator permet de transportar l'electricitat a de tensions plan mai nautas, tipicament detz còp mai nautas qu'aquesta provesida a l'utilisaire. Per una quantitat donada d'energia electrica transportada, lo diamètre del cable es invèrsament proporcional a la tension utilizada. Mai, la longor acceptabla pel circuit de distribucion, essent donat lo calibre del cable e la casuda de tension admissibla, aumenta aproximativament coma lo carrat de la tension de transpòrt. Aquò significava en practica qu'un nombre mendre de grossas centralas electricas podavan provesir un sector donat. Los gros consomators, coma los motors industrials o los convertisseires alimentant los malhum de camin de fèrre, podavan se connectar al mèsme malhum de distribucion que l'esclairatge, amb de transformators donan la tension secondària que cal. === Primièrs analisis del transpòrt de l'energia electrica === Edison, en reaction a las limitacions impausadas pel corrent continú, prepausa de produire l'electricitat près de là ont èra utilizada, çò que se nomena ara la produccion decentralizada, e d'installar de fòrtas linhas de transpòrt, capablas de suportar la demanda creissanta en electricitat. Aqueste apròche se revelèt carestiosa, subretot per las regions ruralas ont i aviá pas los mejans de bastit una centrala locala<ref>{{en}} H. W. Brands, Reckless Decade. Page 50.</ref> ni de pagar de longors importantas de fil de coire de fòrta seccion, malcomòde<ref>entre autres, que la conversion d'una tension a l'autra èra ineficaça</ref> e ingerible. Edison e sa companhiá, pasmens, aurián tirat un important profièch de la construccion de las innombrablas centralas qu'aurián estat necessàrias per amenar l'electricitat a l'ensemble de la populacion. [[Fichièr:Blizzard_1888_01.jpg|vinheta|Nòva York pendent lo blisard de 1888; se vei lo fatràs dels fils penjats al dessús de las carrièras]] A l'epòca, la tension continua podent pas èsser aisidament modificada, de linhas electricas separadas devián èsser installadas per alimentar d'aparelhs de tensions difrentas. Caliá donc plaça e entretenir mai de fils, çò qu'èra costós e inutilament dangierós. Pendent lo grand blisard de 1888, a Nòva York, fòrça mòrts foguèron atribuits a la casuda de cables aerians<ref>De companhiás avián causit d'enterrar lors linhas electricas a Nòva York per seguretat, mas fòrça linhas pasmens demoravan aerianas.</ref>{{,}}<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20071016181915/http://vny.cuny.edu/blizzard/building/building.html The wires before the storm] Sul site vny.cuny.edu</ref>. Lo corrent alternatiu podava èsser portat sus de grandas distàncias de nauta tension, e donc de mai fèbla intensitat, permetent de pèrdas mai fèblas e una mai granda eficacitat dins la transmission, puèi menar de tensions comòdas per l'utilizacion domestica e industriala. Quand Tesla presenta son sistèma de generatriças, de transformators, de motors, de cables e de luminaris utilizant lo corrent alternatiu, en novembre e décembre 1887, èra vengut clar que lo corrent alternatiu representava lo futur del transpòrt de l'electricitat. La distribucion en corrent continú contunhèt dins de centres vilas pendent encara de decenniás. Lo corrent alternatiu de bassa frequéncia (50–60 Hz) es potencialament mai dangierós que lo corrent continú de poténcia comparabla, que las fluctuacions alternativas pòdon perturbar lo ritme cardiac, e provocar la [[fibrillacion ventriculària]], mortala s'es pas sul còp tractada<ref>Wiggers, C. J. et al. 1940</ref>. Pasmens, tot sistèma foncional de distribucion electrica deu utilizar de tensions sufisentas per provocar d'electrocucions, que siá en corrent continú o en corrent alternatiu. Coma las precaucions contra las electrocucions son similària per ambesos tipes de corrent, los avantatges del corrent alternatiu an largament contrapesats aqueste risc teoric, e venguè l'esstandard dins lo mond entièr. [[Fichièr:US390721.png|vinheta|Brevet US 390721 de Tesla per una ''maquina dinamoelectrica''.]] === Pèrdas en linha === L'avantatge del corrrent alternatiu pel transpòrt de l'energia sus una granda distància ven de la facilitat de ne modificar la tension al mejan d'un transformator. La poténcia utilisabla es lo produch de l'intensitat de corrent per la tension a las bòrnas de l'aparelh. A poténcia egala, una fèbla tension impausa una intensitat mai granda, e una nauta tension demanda una intensitat mai fèbla. Los fils electrics en metal avent per sola tòca practica una resisténcia electrica fixada, una cèrta poténcia serà avalida jos forma de calor dins las linhas. Aqueste avaliment es calculat per la [[lei de Joule]] e es proporcionala al carrat de l'intensitat. Alara, se la poténcia transmesa es incambiada, e essent donadas las grossors de conductors utilisables en practica, una distribucion de nauta intensitat jos fèbla tension provòca una fòrça mai granda pèrda qu'una distribucion de fèbla intensitat jos nauta tension. Aquò tan plan en corrent alternatiu qu'en corrent continú. Convertir la tension continua demandava a l'epòca d'utilizar de grossas maquinas electricas rotativas, çò qu'èra dificil, costose, pauc eficaç, exigissent en mantenéncia, alara qu'en corrent alternatiu, la tension pòt èsser cambiada amb de transformators simples e eficaces sens pèças en movements e demandant fòrça pauc de mantenéncia. Es çò que faguè lo succès del sistèma de corrent alternatiu. Los malhum de distribucion modèrnas utilizan de biais corrent de tensions anant fins a 765 000&nbsp;V<ref>{{en}} [//fr.wikipedia.org/wiki/Donald_G._Fink Donald G. Fink] et H. Wayne Beaty, ''Standard Handbook for Electrical Engineers, Eleventh Edition'', McGraw-Hill, New York, 1978, {{ISBN|0-07-020974-X}}, chapter 14, page 14-3 "Overhead power transmission"</ref>. Los aparelhs d'electronica de poténcia coma las diòdas de vapor de mercuri e los tiristors faguèron possible lo transpòrt de nauta tension per alimentar d'utilizacions en corrent continú, en melhorant la fiabilitat e l'eficacitat de la conversion del corrent alternatiu en corrent continú. Las linhas de transpòrt en corrent alternatiu presentan de pèrdas que tòcan pas lo corrent continú. En rason de l'[[efièch de pèl]], un conductor ofrís una resisténcia mai granda al corrent alternatiu qu'al corrent continú. Aqueste efièch es mesurable, e pren son importància per de gros cables transportant de milièrs d'ampèrs. L'aument de resisténcia deguda a l'efièch de pèl pòt èsser evitat remplaçant un gros cable pet un fais de cables pichons. Pasmens, las pèrdas totalas dins d'installacions qu'utilizan un transpòrt de nauta tension e de transformaors son fin finala fòrça mai fèbles que se se transportava del corrent continú a la tension d'utilizacion. == Guèrra dels corrents == === Campanha de publicitat d'Edison === Edison mena una campanha visant a dissuadir lo public d'utilizar lo corrent alternatiu<ref>{{en}} Brandon, C. (1999). The electric chair: an unnatural American history. Page 72. (cf. "Edison and his captains embarked on a no-holds-barred smear campaign designed to discredit AC as too dangerous [...]"</ref>, entre autres propagant d'informacions erronèas sus d'accidents mortals implicant lo corrent alternatiu, tuant d'animals en public, e fasent pression suls Estats per qu'interdigan l'utilizacion del corrent alternatiu. Edison donèt l'òrdre a sos tecnicians, coma [[Arthur Kennelly]] e [[Harold P. Brown]]<ref>La correspondéncia entre Brown e Edison, e tanben aquesta entre Brown e Kennelly, mòstra que Brown receviá d'instruccions setmenalas de la companhiás d'Edison. Brandon, C. (1999). The electric chair : an unnatural American history. Page 70.</ref>, de supervisar d'electrocucions per corrent alternatiu d'animals, subretot de cans e cats vagants, mas tanben de bestal e de cavals reformats. Seguissent aquestas consignas, èran censadas donar a la premsa la demonstracion que lo corrent alternatiu èra mai dangierós que lo sistèma de corrent continú d'Edison<ref>{{en}} Brandon, C. (1999). The electric chair : an unnatural American history. Page 9</ref>. Ensagèt tanben de popularizar l'usatge del tèrme {{Lang|en|Westinghoused}} (per ''se far westingouzar''...) coma sinonima de ''electrocutat''. En 1902, alara que lo corrent continú aviá perdut la batalha dels corrents depuèi ja d'annadas, son equipa de filmèt l'electrocucion per corrent alternatiu de naute tension, supervisada per d'emplegats d'Edison, de l'elephant Topsy, un elefant del circ de Coney Island qu'aviá tuat tres personas<ref>{{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0231523/plotsummary Electrocuting an Elephant], sur le site imdb.com</ref>. Edison èra opausat a la [[Pena de mòrt|pena capitala]], mas son desir de discreditar lo sistèma de corrent alternatiu lo buta inventar la cadièra electrica. Harold P. Brown, pagat a l'amagat per Edison, fabrica la primièra cadièra electrica per l'estat de [[Nòva York (estat)|Nòva York]] per popularizar l'idèa que lo corrent alternatiu èra mai mortal que le corrent continú<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20200606133844/https://www.thoughtco.com/death-money-and-the-history-of-the-electric-chair-1991890 Death and Money - The History of the Electric Chair], sur le site inventors.about.com</ref>. Pendent la primièra utilizacion de la cadièra, lo 6 d'agost de 1890, los tecnicians avián sosestimat la tension necessària per tuar lo condamnat, [[William Kemmler]]. La primièra descarga, insufisenta a lo tuar, se contenta de lo ferrir grevament. Se deguèt tornar far la procedura, e un jornalista present descriguèt la scèna coma un « ''afrós espectacle, plan pièger qu'un penjament'' ». George Westinghouse declara al subljècte: « ''Auriá estat melhor qu'ajan utilizat un destral'' »<ref>{{en}} Tom McNichol, '' AC/DC: the savage tale of the first standards war'', John Wiley and Sons, 2006 {{ISBN|0-7879-8267-9}}, p. 125</ref>. === Cataractas del Niagarà === En 1890, la ''{{Lang|en|Niagara Falls Power Company}}'' (NFPC) e sa filiala, la {{Lang|en|Cataract Company}} constituiguèron la comission internacionala del Niagara, compausada d'expèrts, per analizar las proposicions visant a expleitar las las cataractas del Niagarà per produire d'electricitat. La comission èra presidida per Sir William Thomson (mai tard conegut coma [[William Thomson, Lord Kelvin|Lord Kelvin]]) amb lo Francés [[Éleuthère Mascart]], l'Anglés [[William Unwin]], l'American [[Coleman Sellers]], e lo Soís [[Théodore Turrettini]]. Èra sostenguda per d'entreprenaires e financièrs coma J. P. Morgan, Lord Rothschild, e John Jacob Astor IV. Dins lors detz e nòus proposicions, envisatgèron quitament brèvament d'utilizar l'aire comprimit coma mejan de transportar l'energia, mas preferisson fin finala l'electricitat. Pasemens, capitavan pas a decidir quin metòde donariá globalament los melhors resultats. En 1893, [[:en:George Forbes (scientist)|George Forbes]] capitèt fin finala a convéncer la NFPC de donar lo contrate a Westinghouse, e de rebutar la proposicion de General Electric e d'Edison. Las òbras del projècte de centrala electrica de Niagara comencron en 1893; l'electricitat serà producha e portada jos forma de corrent alternatiu jos una frequéncia de 25&nbsp;[[Hertz|Hz]] per minimizar las pèrdas per impedéncia dins lo transpòrt (la frequéncia foguèt cambiada a 60&nbsp;Hz dins las annadas 1950). Unes avián de dobtes que lo sistèma produiriá pro d'electricitat per alimentar las industrias situadas a [[Buffalo (Nòva York)|Buffalo]]. Tesla èra convencut que son sistèma foncionariá, afirmant que las caractas del Niagara poiriá provesir en electricitat l'Èst dels EUA al complet. Pas cap de projècte de demonstracion de transpòrt d'electricitat per corrent alternatiu multifasat realisat fins alara èran d'una escala comparabla a aquesta de Niagara : * la demonstracion de Lauffen-Neckar en 1891 èra la primièra experiéncia en grandor reala de transpòrt d'electricitat en corrent alternatiu; * Westinghouse aviá utilizat lo sistèma de Tesla per la ''Ames Hydroelectric Generating Plant'' en 1891, primièra utilizacion industriala d'aqueste sistèma; * l'exposicion universala de 1893 de Chicago presentava un malhum complet de produccion e transpòrt d'electricitat polifasat installat per Westinghouse; * Almirian Decker concebèt un sistèma trifasat per la centrala idroelectric de Mill Creek en Califòrnia en 1893. Lo 16 de novembre de 1896, l'electricitat producha per las generatriças de la ''Edward Dean Adams Station'' situada sus las cataractas del Niagara atenguèron las usinas de Buffalo. Las generatriças avián estat fabricadas per Westinghouse seguent los brevets de Tesla. Las placas signaleticas sus las generatriças mencionavan lo nom de Tesla. Per apasimar lo conflicte amb General Electric, se li atribuiguèt lo contrate de construccion de las linhas de transpòrt fins a Buffalo, en utilizant jos licéncia los brevets de Tesla<ref>{{en}} Berton, P. (1997). Niagara: a history of the Falls. Page 163.</ref>. === Eissida de la rivalitat === Lo succès de las installacions de las cataractas del Niagara constituiguèt una data clau dins l'acceptacion del corrent alternatiu pel public. Lo corrent alternatiu remplaça lo corrent continú per la produccion e lo transpòrt de l'electricitat, permetent de n'espandre fòrça la portada, e tanben la seguretat e lo rendiment. Lo sistèma de distribucion de corrent continu e bassa tension d'Edison foguèt remplaçat per d'aparelhs de corrents alternetiu concebut per d'autres: d'en primièrs, los sistèmas polifasats de Tesla, mas tanben d'autres contributors coma Charles Proteus Steinmetz, que trabalha a Pittsburg per Westinghouse en 1888<ref>{{en}} Thomas Hughes, ''Networks of Power'', page 120</ref>. Mai tars, la ''General Electric'', formada per la fusion de las companhiás d'Edison amb la rivala Thomson-Houston trabalhan en corrent alternatiu, e comencèron a realizar de maquinas de corrent alternatiu. La produccion centralizada d'electricitat quand venguèt possible qu'èra clar que de linhas de corrent alternatiu podavan transportar l'energia amb bas cost sus de grandas distàncias en modulant la tension lo long del trajècte amb de transformators. L'electricitat es producha jos una tension tipica d'unes quilovòlts, puèi sa tension es aumentada a des disenas, veire des centenas de quilovòlts, per un transpòrt primari eficaç, seguit de transformacions en cascada per arribar a una tension nominala de 120 V en America del Nòrd, 230 V en Euròpa. Los malhums de transpòrt actuals compòrtan de trajècte redondants per menar l'electricitat de quina que siá centrala a quin que siá centre de consommation, seguent l'interés economic del trajècte, lo cost de l'energia, e l'importància que pòt i aver de servar de consomators alimentats sens interrupcion. Las centralas electricas (per exemple de sites idroelectrics) pòdon èsser fòrça alunahts dels consomators. === Sistèmas de corrent continú encara existents === De vilas contunhan a utilizar lo corrent continú après la fin del [[sègle XIX]]. Per exemple, lo centre d'[[Helsinki]] consèrva un malhum de corrent continú fins a la fin de las annadas 1940, e [[Estocòlme]] acabèt amb lo sèu, decrepit, dins las [[Ans 1970|annadas 1970]]. Un pòste de redreçament de diòdes de vapor de mercuri pòt convertir lo corrent alternatiu en corrent continú ont es encora utilizat. De quartièrs de Boston, lo long de Beacon Street e de Commonwealth Avenue èran encara alimentats en 110&nbsp;volts continú dins las annadas 1960, çò que provoquèt la destruccion de fòrça pichons aparelhs electrics (de secapels e de viradiscs, subretot) que los estudiants de la Boston University connectavan malgrat los avertiments al subjècte de l'alimentacion electrica inabituala. La companhiá de distribucion electrica de Nòva York, la Consolidated Edison, contunha de provesir de corrent continú als clients que l'aviá adoptat al començament del [[sègle XX]], subretot pels ascensors. Lo ''New Yorker Hotel'', pastit en 1929, dispausava d'una grossa centrala electrica de corrent continú e passèt totalament en corrent alternatiu sonque dins las annadas 1960<ref>{{en}} Tom Blalock, '' Powering the New Yorker: A Hotel's Unique Direct Current System'', in ''IEEE Power and Energy Magazine'', Jan/Feb 2006</ref>. En genièr de 1998, Consolidated Edison commencèt a se desfar del servici en corrent continú, qu'alimentava alara 4 600&nbsp;clients. En 2006, èran pas pus que 60, e lo 14 de novembre de 2007, Con Edison acabèt amb lo servici. De redreçaires convertissent lo corrent alternatiu en corrent continú foguèron installats pels clients que l'utilizavan encara<ref>{{en}} Jennifer Lee, ''New York Times'', 16 novembre 2007, "[http://cityroom.blogs.nytimes.com/2007/11/14/off-goes-the-power-current-started-by-thomas-edison/ Off Goes the Power Current Started by Thomas Edison]" (page récupérée le 16 novembre 2007)</ref>. Los camins de fèrre electrics alimentats per un tresen ralh utilizan mai sovent de corrent continú, entre 500 e 750&nbsp;[[Volt|V]]. Los malhum ferrats de catenaris utilizan fòrça sistèmas diferents, que pòdon èsser en corrent alternatiu de nauta tension, o en corrent continú de nauta intensitat. === Las linhas nauta tension de corrent continú === A causa de las pèrdas provocadas pel corrent alternatiu sus de grandas distàncias e mercé als progrèsses realizats dins l’electronica de poténcia, tornèt interessant d'utilizar lo corrent continú per transportar d’energia electrica. Los sistèmas [[HVDC]] (corrent continú de nauta tension) son utilizats pel transpòrt de quantitats importantas d'energia dempuèi de centralas electricas alunhadas o per l'interconnexion de malhums de corrents alternatius separats. Aquestes sistèmas fan usatge de compausants d'electronic de poténcia coma de diòdes de vapor de mercuri, de [[Thyristor|tiristors]] o d'[[Transistor bipolaire à grille isolée|IGBT]] qu'existissián pas del temps de la guèrra dels corrents. L'electricitat es encore convertida de AC en DC o l'invèrs, a cada tèrme del ligam HVDC modèrne. D'entre los avantatges de l'HVDC suls sistèmas de corrent alternatiu pel transpòrt de fòrça grandas poténcias, i a la possibilitat de far transitar una mai granda poténcia per una linha donada (çò qu'es important, que d'installar de novèlas linhas, e tanben remandar las existentas, es plan carestiós), un melhor contraròtle de la circulacion de la poténcia, en particular dins las condicions transitòrias e dins las situacions d'urgéncia, que pòdon sovent menar a de panas generalizadas de corrent. Fòrça centralas modèrnas utilizan ara l'HVDC puslèu que lo corrent alternatiu pel transpòrt de fòrtas poténcias sus de grandas distàncias, subretot dins los païses en desvelopament coma la [[Republica Populara de China|China]], l'[[Índia]] e lo [[Brasil]]. === Autras utilizacions del corrent continú === Lo corrent continú demora tanbe plan utilizat quand las distàncias de percorrir son cortas e subretot quand de batariás o de [[Pila de combustible|pilas de combustible]] son implicadas dins lo dispositiu. D'entres aquestas utilizacions, se nòta<span></span>: * los aparelhs electronics, e tanben los circuits integrats, los emetirs radio, los ordinators; * l'aviada e l'esclairatge (coma los diferents accessòris electrics) de las automobilas; * la propulsion de las automobilas ibridas e electricas; * los centrals telefonics; * les ondulaires amb alimentacion de secors per ordinator; * estocatge d'energia distribuida; * Installacions eolianas o fotovoltaïcas. Dins aquesta utilizacions, lo corrent continú pòt èssr utilizat en dirècte o convertit en corrent alternatiu per de compausants d'electronica de poténcia. Dins lo futur, aquò permetriá de provesir d'energia a un malhum a partir de fonts escampilhadas. == Nòtas e referéncias == {{Reflist}} == Articles connexes == * [[Corrent continú]] * [[Corrent alternatiu]] * [[Corrent trifasat]] * ''[[The Current War]]'', film american sortit en 2017 sus la guèrra dels corrents [[Categoria:Istòria de las sciéncias]] [[Categoria:Electricitat]] 6556q1s5ivvb6df43uvhc4h47m1dpjj 0 167944 2501802 2501332 2026-05-28T06:15:04Z Sovenhic 36254 2501802 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | animal | ''Physeter macrocephalus'' | Mother and baby sperm whale.jpg | Maire e pichòt cachalòt. }} {{Taxobox | embrancament | Chordata }} {{Taxobox | sosembrancament | Vertebrata }} {{Taxobox | classa | Mammalia }} {{Taxobox | òrdre | Cetacea }} {{Taxobox | sosòrdre | Odontoceti }} {{Taxobox | superfamilha | Physeteroidea }} {{Taxobox | familha | Physeteridae }} {{Taxobox | genre | Physeter }} {{Taxobox taxon | animal | espècia | Physeter macrocephalus | [[Carl von Linné|Linnaeus]], [[1758]] }} {{Taxobox sinonims | * ''{{lang|la|P. catodon}}'' <small>Linnaeus, 1758</small> * ''{{lang|la|P. microps}}'' <small>Linnaeus, 1758</small> * ''{{lang|la|P. tursio}}'' <small>Linnaeus, 1758</small> * ''{{lang|la|P. australasianus}}'' <small>Desmoulins, 1822</small> * ''{{lang|la|P. australis}}'' <small>Gray, 1846</small> }} {{Taxobox UICN | VU | A1d | A1d }} {{Taxobox CITES | I | 06/06/1981 }} {{Taxobox fin}} Lo '''caverat''' o '''cachalòt''' o '''mulard''' o '''peis mulard''' (var. '''peish mulard'''), que son nom scientific es ''Physeter macrocephalus'', es une [[Espècia (biologia)|espècia]] de [[Odontoceti|cetacèu de dents]] de la familha dei [[Physeteridae|fiseteridèus]] e es l'unic representant actuau d'aquela familha. Lo mascle pòu aténher lo vintenau de mètres de lòng, çò que ne fa lo [[mamifèr]] [[carnivòr]] mai grand conoissut encuei. Lo mot occitan '''cachalòt''' ven dau portugués ''cachalote'' (que ven dau portugués ''cachola «tèsta gròssa»'').<ref>COROMINES Joan (1980-1991) (dir.), ''Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana'', Barcelona: Curial, 10 volums, article ''catxalot''.</ref><ref>COROMINES Joan, & PASCUAL José A. (1980-1991) = COROMINAS Juan, & PASCUAL José A., ''Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico'', Madrid: Gredos, 6 volums, article ''cachalote.''</ref> == Nòtas == [[Categoria:Cetacèu (nom vernacular)]] 3jqdr94zmazed5vd5wfr6cttkgpzw2e 0 168080 2501823 2271769 2026-05-28T09:30:59Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501823 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Papalii Lézignan.jpg|alt=|vinheta|Equipa de Lesinhan durant la finala del Campionat de França de rugbi a XIII [[2017]] a [[Pargue dels Espòrts e de l'Amistat|Narbona]] entre [[XIII Limosenc|Limós]] e Lesinhan.]] Lo '''Fotbòl Club Lesinhan de las Corbièras XIII''', o los «[[Singlar|Singlars]]», es un club occitan de [[rugbi de XIII]] fondat en [[1903]] e basat a [[Lesinhan de las Corbièras]]. Lo club foguèt uèch còps [[Campionat de França de Rugbi de XIII|campion de França]]: [[1961]], [[1963]], [[1978]], [[2008]], [[2009]], [[2010]], [[2011]] e [[2021]]. Pòt comptar sus una equipa resèrva evolucionant en segonda division francesa, a saber l'[[Union Esportiva Ferralesa XIII]]. == Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20110203112611/http://www.fcl13.fr/ Lo site oficial de FC Lesinhan XIII] {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Club occitan de rugbi de XIII]] kzn7n66jjmj5h9envf38t3jwm9cx6l3 0 171391 2501828 2241834 2026-05-28T10:15:55Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:President_Ronald_Reagan_and_Bill_Clark_meeting_with_President_Mohammad_Zia_Ul_Haq.jpg]] per [[:Imatge:President_and_Bill_Clark_Meeting_with_President_Mohammad_Zia_Ul_Haq_of_Pakistan_in_The_Oval_Office_-_DPLA_-_ea1ec517dc2de776df 2501828 wikitext text/x-wiki L’'''Istòria de Paquistan''' es l'[[istòria]] de l'actuala [[Paquistan|Republica Islamica de Paquistan]], [[estat]] [[independéncia|independent]] format en [[1948]] durant lo partiment de l'[[Indiá Britanica]] entre [[islam|musulmans]] e [[Indoïsme|indós]]. Avans aquela data, son istòria es donc aquela de la peninsula indiana. {{veire|Istòria d'Índia}} == Lo problema de l'unitat nacionala == [[Fichièr:India - Partiment de la peninsula indiana en 1947.png|thumb|right|Partiment de la peninsula indiana en 1947.]] Au contrari de l'[[Índia|Union Indiana]], Paquistan aviá a sa naissença una legitimitat [[Istòria|istorica]] limitada en despiech de l'existéncia d'una [[religion]] comuna, l'[[islam]], a totei leis abitants. D'efèct, devesit entre dos territòris alunchats e poblat de pòbles fòrça diferents, deguèt faciar lei volontats d'autonòmia, e de còps d'[[independéncia]], de certanei regions. Aquò entraïnèt l'adopcion d'una politica autoritària de part dau [[govèrn]] centrau per impausar l'unitat nacionala que favorizèt rapidament la formacion de regimes fòrça autoritaris dirigits per lei militars. Après la [[mòrt]] de [[Muhammad Jinnah]], considerat coma lo paire de Paquistan, lo Premier Ministre [[Liaquat Ali Khan]] prenguèt la direccion dau país fins a son [[assassinat]] en [[1951]]. Durant aqueu periòde, engatjèt Paquistan dins la [[Premiera Guèrra Indopaquistanesa]] entraïnada per lei tensions liadas au partiment deis [[estat]]s indós ó musulmans frontaliers d'[[Índia]] e de Paquistan. S'acabèt per lo partiment de la region de Cachemire entre lei dos país que foguèt per la seguida l'objècte de tres guèrras suplementàrias. [[Liaquat Ali Khan]] deguèt tanben faciar una scission intèrna de la Liga Musulmana que perdiguèt son ròtle federator. En particular, foguèt remplaçada en [[Bangladèsh|Paquistan Orientau]] per la Liga Awami que s'opausava a la politica dau govèrn. En [[1956]], l'adopcion d'una [[constitucion]] organizant oficialament Paquistan coma una federacion de doas províncias (Paquistan Occidentau e Paquistan Orientau) agravèt lo maucontament de plusors pòbles minoritaris de la mitat occidentala en causa de la dissolucion deis ancianei províncias istoricas. En fàcia dau desvolopament de l'instabilitat politica, lo president [[Iskander Mirza]] decidèt alora de reagir d'un biais autoritari. En octòbre de [[1958]], prononcièt l'abrogacion de la [[constitucion]], la dissolucion dei [[partit politic|partits politics]] e la proclamacion de la [[lèi marciala]] que son aplicacion foguèt fisada au generau [[Ayyub Khan]]. == Lo periòde Ayyub Khan == [[Fichièr:Cachemire - Situacion en 1963.png|thumb|right|Division de Cachemire après 1963.]] [[Ayyub Khan]] dirigiguèt Paquistan de [[1958]] a [[1969]]. Marginalizat, [[Iskander Mirza]] perdiguèt rapidament lo contraròtle de l'Estat e deguèt laissar sa plaça de president au generau. Un an pus tard, lo [[govèrn]] paquistanés foguèt dirèctament installat dins lei bastiments de l'estat-major de l'armada. Una reforma agrària foguèt organizada au profiech dei païsans mai sensa tocar ais interès dei grands proprietaris terrencs. En [[1962]], una [[constitucion]] novèla instaurèt un regime presidenciau amb l'eleccion dau President e de l'Assemblada Nacionala per un còrs electorau reduch de {{formatnum:80000}} grands electors designats localament. Permetèt tanben de levar la [[lèi marciala]] e d'organizar d'eleccions que s'acabèron per la reeleccion d'[[Ayyub Khan]] en [[1965]]. En parallèl d'aquela òbra d'estabilizacion intèrna, [[Ayyub Khan]] menèt una politica [[diplomacia|diplomatica]] que li permetèt de se raprochar deis [[Estats Units d'America]] e de [[Republica Populara de China|China]] que se maufisavan d'[[Índia]], pròcha de l'[[URSS|Union Sovietica]]. Après lo conflicte sinoindian de [[1962]], un acòrd entre Paquistan e [[Republica Populara de China|China]] permetèt ansin de fixar lo traçat d'una [[frontiera]] dins la region de [[Karakorum]]. Lo govèrn paquistanés pensèt tanben èsser capable d'afrontar militarament [[Índia]] per resòuvre lei nombrós desacòrdis frontaliers entre lei dos país. La guèrra ([[Segonda Guèrra Indopaquistanesa]]) se debanèt en [[1965]]. Pasmens, après quauquei victòrias inicialas, l'armada paquistanesa conoguèt una tiera de dificultats e lo ''statu quo ante bellum'' foguèt restablit après l'adopcion d'un alta-au-fuòc. Après aquela guèrra, [[Ayyub Khan]] assaièt sensa succès de negociar un tractat de [[patz]] definitiu amb [[Índia]] mai la mòrt dau Premier Ministre indian [[Lal Bahadur Shastri]] e d'oposicions intèrnas fòrtas empachèron la realizacion d'aqueu projècte. Puei, a partir de [[1967]], lo President deguèt subretot se preocupar dau renfòrçament dei partits d'oposicion amb la fondacion dau [[Partit dau Pòble Paquistanés]] ([[Partit dau pòble paquistanés|PPP]]) per [[Ali Bhutto]] e la formulacion de revendicacions d'autonòmia pus importanta per lo Paquistan Orientau per la [[Liga Awami]] d'ara endavant dirigit per [[Mujibur Rahman]]. En [[1969]], laissèt sa plaça au generau [[Yahya Khan]] que restabliguèt la [[lèi marciala]] mai organizèt l'eleccion d'una assemblada constituenta au [[sufragi universal|sufragi universau]] en decembre de [[1970]]. == L'independéncia de Bangladèsh == Dempuei lo partiment de [[1947]], lo Paquistan Orientau conoissiá de problemas especifics e relativament importants qu'èran mau resòuguts per leis autoritats dau govèrn centrau. Premier, lo remplaçament dei foncionaris qu'avián quitat la region en [[1947]] — leis [[indoïsme|indós]] dominavan largament l'administracion dau [[Bengala]] coloniau — èra estat realizat amb de personaus occidentaus que reprenguèron sovent lo ròtle e l'atitud deis administrators coloniaus. Puei, aqueu ressentiment foguèt agravat en [[1952]] quand lo govèrn centrau assaièt d'impausar l'[[ordo]] coma [[lenga oficiala]] de la totalitat de Paquistan. De movements de defensa dau [[bengali]] se formèron e alimentèron rapidament lei movements autonomistas. La manca d'investiments dins lei sectors a la basa de la vida economica dau Paquistan Orientau foguèt tanben una fònt de tension. Enfin, la dominacion de la classa politica dau Paquistan Occidentau, mens poblat, favorizèt l'emergéncia de revendicacions d'autonòmia en matèria de finanças, de comèrci exterior ò de politica locala. La rompedura foguèt entraïnada per leis eleccions de 1970. La [[Liga Awami]] i ganhèt 160 deputats sus lei 162 dau Paquistan Orientau. Obtenguèt donc la majoritat absoluda a l'assemblada constituenta car solament 138 deputats èran designats per lo Paquistan Occidentau. Pasmens, lo generau [[Yahya Khan]] e [[Ali Bhutto]] (81 deputats per lo [[Partit dau pòble paquistanés|PPP]]) refusèron de laissar lo poder a la classa politica orientala. Dins la nuech dau 25 au 26 de març de [[1971]], l'armada paquistanesa acomencèt de reprimir militarament lei movements secessionistas. [[Mujibur Rahman]] foguèt arrestat e transferit a l'Oèst mai aquò empachèt pas l'acomençament de la [[sang|saunosa]] [[Guèrra d'Independéncia de Bangladèsh]]. Faguèt de centenaus de miliers de victimas e entraïnèt la fugida d'aperaquí 10 milions d'abitants en [[Índia]]. A la fin de l'annada, [[New Delhi]] aprofichèt la situacion per afeblir son rivau e entraïnèt la [[Tresena Guèrra Indopaquistanesa]] que s'acabèt per la capitulacion dei fòrças paquistanesas a l'Èst e l'independéncia de [[Bangladèsh]]. En fàcia de l'amplor de la desfacha, [[Yahya Khan]] foguèt obligat de laissar lo poder a [[Ali Bhutto]]. == Lo periòde Ali Bhutto == [[Ali Bhutto]] gardèt lo poder de [[1973]] a [[1977]]. Instaurèt un regime parlamentari e un estat federau. Pasmens, de trèbols grèus se debanèron en [[Baluchistan]] e lo [[govèrn]] mandèt l'armada per i reprimir de guerilhas secessionistas. Puei, en [[1977]], leis eleccions s'acabèron per una victòria dau [[Partit dau pòble paquistanés|PPP]] fòrça contestada per leis autrei [[partit politic|partits politics]]. Lei militars intervenguèron per restablir l'òrdre mai, en julhet, organizèron un [[còp d'estat]], dirigit per lo generau [[Zia ul-Haq|Zia]], e proclamèron la [[lèi marciala]]. Jutjat per l'assassinat d'un adversari politic, [[Ali Bhutto]] foguèt [[pena de mòrt|condamnat a mòrt]] e executat en [[1979]]. == Lo periòde Zia == [[File:President and Bill Clark Meeting with President Mohammad Zia Ul Haq of Pakistan in The Oval Office - DPLA - ea1ec517dc2de776dfd46cc49e55bde6.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] dau generau Zia (au centre) amb lo president estatsunidenc [[Ronald Reagan]] en [[1982]].]] Lo generau Zia instaurèt una dictatura militara que durèt fins a [[1988]]. Aprofichèt un contèxte internacionau favorable a seis interès amb l'invasion [[URSS|sovietica]] d'[[Afganistan]]. Paquistan tornèt venir un aliat fòrça important per leis [[Estats Units d'America]] que sostenguèron lo regime. Ansin, fins a [[1989]], Paquistan participèt activament a la formacion de la resisténcia afgana, desvolopèt largament son influéncia en [[Afganistan]] e recebèt una importanta ajuda financiera estatsunidenca. La politica de [[Zia ul-Haq|Zia]] foguèt tanben marcada per l'[[islam]]izacion de la societat. Tre [[1979]], l'[[Alcoran]] e la [[Sunna]] venguèron la lèi suprèma dau país. Puei, d'autrei mesuras foguèron adoptadas per renfòrçar aquela politica que causèt d'afrontaments entre [[sunisme|sunitas]] e [[chiisme|chiistas]]. En [[1984]], un referendum, boicotat per l'oposicion, permetèt au generau [[Zia ul-Haq|Zia]] de demorar cap de l'Estat e d'islamizar leis institucions amb l'eleccion d'un parlament islamic en [[1985]]. Lo caractèr presidenciau e autoritari dau regime foguèron encara renforçats amb l'adopcion d'un emendament permetent au President de destituir liurament lo Premier Ministre. Pasmens, en aost de [[1988]], lo generau [[Zia ul-Haq|Zia]] foguèt tuat dins un accident d'[[aeronau|avion]] que sei causas foguèron jamai clarament elucidadas. == Lo periòde parlamentari deis annadas 1990 == Après la [[mòrt]] dau generau [[Zia ul-Haq|Zia]], Paquistan conoguèt un periòde de poder civiu de [[1988]] a [[1999]] marcat per la perseguida dau caòs interior e per un mantenement de l'influéncia dei militars. D'efèct, [[Benazir Bhutto]], filha d'[[Ali Bhutto]] e cap novèu dau [[Partit dau pòble paquistanés|PPP]], ganhèt leis eleccions de [[1988]] e venguèt cap dau govèrn fins a sa destitucion per lo President [[Ghulam Ishaq Khan]] en [[1990]]. L'escrutinh seguent foguèt ganhat per la [[Liga Musulmana]] de [[Nawaz Sharif]]. Pasmens, intrèt rapidament en conflicte amb lo President. En fàcia dau blocatge de la situacion, l'armada obliguèt lei dos òmes de desmissionar en [[1993]]. [[Benazir Bhutto]] ganhèt tornarmai l'eleccion e venguèt Premier Ministre fins a [[1996]]. Pasmens, son mandat foguèt encara trebolat per de manifestacions, d'accusacions de corrupcion e d'afrontaments intèrnes. Foguèt donc tornarmai destituida. [[Nawaz Sharif]] la remplacèt un còp de mai. Son segond mandat veguèt Paquistan venir una [[Arma nucleara|poissança nucleara]] en [[1998]]. De mai a julhet de [[1999]], autorizèt d'infiltracions de combatents eissits de milícias islamistas, liadas a l'armada paquistanesa, lòng de la [[frontiera]] indiana. Aquò entraïnèt la [[Quatrena Guèrra Indopaquistanesa]] que s'acabèt per una victòria indiana. D'efèct, sensa sostèn de seis aliats tradicionaus, [[Islamabad]] deguèt arrestar de sostenir leis infiltracions permetent ais Indians de tornar conquistar una tiera de posicions ocupadas per leis islamistas. Aquela revirada entraïnèt rapidament lo reversament dau govèrn civiu per un còp d'estat militar organizat per lo generau [[Pervez Musharraf]]. == Paquistan dempuei 1999 == [[Fichièr:Afganistan - Segonda Guèrra d'Afganistan - 2008.png|thumb|Situacion generala en Afganistan e [[Paquistan]] en [[2008]].]] [[Pervez Musharraf]] venguèt oficialament president en [[2001]] e capitèt de renfòrçar son poder gràcias a una tiera d'emendaments votats en [[2003]]. Coma lo generau [[Zia ul-Haq|Zia]], aprofichèt tanben lo contèxte internacionau favorable ([[Segonda Guèrra d'Afganistan]]) per obtenir un sostèn [[USA|estatsunidenc]]. Dins aquò, mau capitèt de reglar lei dificultats economicas paquistanesas ni d'empachar l'expansion dau conflicte afgan ai zònas tribalas de la [[frontiera]] nòrd-oèst. En [[2007]], deguèt acceptar l'organizacion d'eleccions ganhadas en [[2008]] per [[Asif Ali Zardari]], marit de [[Benazir Bhutto]] assassinada lo 27 de decembre de [[2007]]. Una reforma constitucionala permetèt au Premier Ministre de tornar prendre la màger part dau poder executiu. Pasmens, la situacion economica se melhorèt pas e leis eleccions de [[2013]] an permes lo retorn au poder de [[Nawaz Sharif]]. == Liames intèrnes == * [[Cultura de Paquistan]]. * [[Geografia de Paquistan]]. == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> snks7nxgdb8ham0l4zbwyey4pgtwlvf 0 171515 2501824 2497566 2026-05-28T09:35:31Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501824 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Dialècte Provençau}} [[Imatge:Twelve Apostles, Victoria, Australia-2June2010 (1).jpg|Los dos farilhons dels [[dotze apòstols (Victòria)|Dotze Apòstols]], Victòria, Austràlia.|vinheta|drecha]] Un '''faralhon''' (provençal, lengadocian, lemosin)<ref>Pròche de Marselha: https://books.google.com/books?id=kUxUduvJ0qEC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=%22Farailloun%22&source=bl&ots=w68EgfRNEe&sig=ACfU3U23sx7rBRPkGvENCeAsSwaiRaSLGg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwic3e6lr8jzAhVvLDQIHW3nD10Q6AF6BAgCEAM#v=onepage&q=%22Farailloun%22&f=false</ref><ref>A [[La Pena]], dins Aude, trobam una rota ''Faraillou''. https://web.archive.org/web/20230208094702/http://www.gasconha.com/IMG/txt/fantoir2015-gascogne.txt https://web.archive.org/web/20220929023151/https://rue-ville.info/rues/09500-LAPENNE.php https://adresses-francaises.com/search.php?ld=&lc=LAPENNE&c=9153 https://www.lesruesdefrance.com/detailrue.php?dep=09&dir=0&com=153&id_voie=B056&commune=</ref><ref>En [[Avairon]], ''Faraillou'': https://www.jstor.org/stable/43605528</ref><ref>[[Borg de Maisons]], en [[Perigòrd]]: ''Faraillou(x)'' https://web.archive.org/web/20220929085030/https://www.jurisaquitaine.fr/images/214118%20bourg%20des%20maisons%20ccv.pdf https://dicotopo.cths.fr/places/P13080376</ref> o '''farilhon''' (provençal)<ref>Enquèsta a l'[[Ostau dau País Marselhés]].</ref><ref>[http://toscanoreinat.chez-alice.fr/dicof.pdf Diccionari de Reinat Toscano]</ref> es un pilar, una agulha o un pinacle de pèira destacat del [[litoral]] per l'[[erosion]] e que pòt o pas formar una illa. L'agulha a una forma ponchuda, contràriament al pilar mentre que lo pinacle es un tèrme mai general utilisat per designar un pic en forma de pilar o d'agulha. ==Nom== Lo mot ''faralhon'' o ''farilhon'', coma sei aparentats ([[italian]], [[catalan]], etc), es un diminitiu de [[far]] en rason de la fòrma dei ròcas<ref>Enquèsta a l'[[Ostau dau País Marselhés]]. "Farilhon, diminutiu de far. Les petits phares. En raison de leur forme, par paréidolie"</ref>, del [[grèc ancian]] ''φαλαριῶν'' (falarion). ===Variacion dialectala=== Las doas formas ''farilhon'' e ''faralhon'' son atestadas dins lo lexic e la toponimia provençala. La forma ''faralhon''―francizat en ''faraillou'', ''farailloux'', o ''pharaillon''―es trobada dins la toponimia als domenis [[lengadocian]], [[lemosin (dialecte)|lemosin]], e [[peitavin-santongés]]<ref group="N">Existís, en francés, qualques atestacions d'[[Aguiaina]], ancianament partida d'[[Occitània]]: *Rotas ''Faraillou'' a [[Santas]] (http://www.audentia-gestion.fr/rues/Rues-17-Charente-Maritime-17100-SAINTES.htm) e a [[Charanta]] (https://web.archive.org/web/20221004090335/http://audentia.fr/Rues/Rues-16-Charente-Villes.htm). *Un ''[https://fr.wikipedia.org/wiki/Phare_de_la_Chaume pharaillon]'' en Peitau, dins lo sens literal: diminitiu de ''far''. Vestigi possible de l'occitan local. Pr'aquò, es possible tanben que ''pharaillon/faraillon'' e ''pharillon/farillon'' sián los aparentats franceses, uèi desuets, de ''farilhon''. Veire lo [https://books.google.com/books?id=LN5KAAAAcAAJ&pg=PA58&lpg=PA58&dq=%22pharaillon%22&source=bl&ots=uUE2BMbxW0&sig=ACfU3U1E3aWBUcS2ksploqMmV5eSpCWsHA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjswvL4_6HyAhVEjp4KHWsZCtk4FBDoAXoECA8QAw#v=onepage&q=%22pharaillon%22&f=false Catholicon] (en alemand, an 1772), la [https://books.google.com/books?id=wv8TAAAAQAAJ&pg=PA451&lpg=PA451&dq=%22pharaillon%22&source=bl&ots=OT_FjMo80V&sig=ACfU3U3WcJ1Br-RrSeOkDiKyRJpPB8wKjg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjn4s7O_6HyAhVLrp4KHesmA40Q6AF6BAgZEAM#v=onepage&q=%22pharaillon%22&f=false Biblioteca sagrada], l'[https://books.google.com/books?id=kUxUduvJ0qEC&pg=PA119&dq=%22faraillon%22+AND+%22toponymie%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjqhMSS3KryAhUPvZ4KHeEVCiwQ6AEwAHoECAMQAg#v=onepage&q=%22faraillon%22%20AND%20%22toponymie%22&f=false Antroponimia e toponomastica nelle lingue neolatine] (en italian) e [https://www.lalanguefrancaise.com/dictionnaire/definition/pharillon LLF] per las autras atestacions francesas.</ref>. Es donc probable que la forma mai comuna occitana es ''faralhon'', amb las variantas ''farilhon'' en [[Provença]] e benlèu ''haralhon'' (segon lo cambiament ''f-'' -> ''h-'') en [[gascon]]. ==Formacion== {{Traduccion/Referéncia|en|Stack (geology)#Formation}} Los faralhons se forman generalament dins de [[ròca sedimentària|ròcas sedimentàrias]] o [[ròca volcanica|volcanicas]] a lièch orizontal, en particular suls [[bauç|bauces]] [[calcari]]s. La duretat mejana d'aquelas ròcas significa una resisténcia mejana a l'[[erosion]] abrasiva e attritiva. Un jaç mai resistent pòt formar una [[ròca de cobertura]]. (Los bauces amb de ròcas mai feblas, talas que l'[[argila]] o la ròca fòrtament articulada, an tendéncia a s'[[slump|enfonsar]] e a s'erodar<ref group="N">"erodar" o "erodir" mai localament? https://www.academiaoccitana.eu/diccionari/DGLO.pdf</ref> tròp rapidament per formar de faralhons, mentre que las ròcas mai duras talas que lo [[granit]] s'erodan de manièras diferentas.)<ref name="Schwartz_2006">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=VWnxpAxp6TMC&q=sea+stack+formation+high+compressional+strength&pg=PA238 |title=Encyclopedia of Coastal Science |publisher=Springer Science & Business Media |year=2006 |isbn=9781402038808 |editor-last=Schwartz |editor-first=Maurice |page=238}}</ref>. Lo procès de formacion comença generalament quand la [[mar]] ataca de linhas de feblesa, talas que de [[diaclasa]]s abruptas o de petitas zònas de [[falha]] dins un [[bauç]]. Aquelas [[fendilha]]s s'agrandisson puèi progressivament e se transforman en caunas. S'una cauna travèrsa un promontòri, una [[arca naturala|arca]] se forma. Una erosion suplementària provòca l'esbaussament de l'arc, laissant lo [[pilar (geologia)|pilar]] de ròca dura a despart de la [[còsta]], lo faralhon. Finalament, l'erosion entrainarà l'esbaussament del faralhon, laissant una soca. Aquela soca forma generalament una petita [[illa]] rocosa, sufisentament bassa per qu'una [[marèa|marèa nauta]] la pòsca submergir. ==Veire tanben== ===Ligams intèrnes=== *[[Lei Farilhons]] ===Ligams extèrnes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} [[Categoria:Geomorfologia litorala]] 31dtsmroj7fr4p44178fnorzxuz0y26 0 192158 2501829 2501258 2026-05-28T10:53:29Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2501829 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan|nom=Glàudi Gilliot (fr : Claude Gilliot)|data de naissença=6 de janvié 1940|luòc de naissença=Guemps|activitat=Islamoulogue, Fraire douminican|país=Franço|lenga=Francés, Arabe, Anglés, Alemand, Latin, Ch'ti|òbra=Aspects de l’imaginaire islamique commun dans le Commentaire de Tabari ; Exégèse, langue et théologie en islam.|data de decès=15 de mars 2025|luòc de decès=Ais|causa mòrt=Suicide|País=Franço|nom complèt=Glàudi Jòrgi Louvis Gilliot (fr : Claude Georges Louis Gilliot)|imatge=Claude Gilliot, o.p., islamologue français.jpg|legenda=Glàudi Gilliot en 2023.}} {{Infobox bio}}{{Infobox}} '''Glàudi Gilliot''' nasquè lou 6 de [[Genièr|janvié]] [[1940]] à [[Guemps]] e defuntè lou 15 de [[Març|mars]] [[2025]] à z'[[Ais|Ais-de-Prouvenço]]. Es un islamoulogue francès, e fraire [[Òrdre dels Predicaires|doumenican]] recouneigu (o. p.). Agrega d'Arabe en 1979, es titulàri en 1987 d'un dóutourat d'Estat titra : "''Aspects de l’imaginaire islamique commun dans le Commentaire de [[Tabari]] ''"<ref name=":0">"[https://web.archive.org/web/20211106161616/https://www.mehdi-azaiez.org/GILLIOT-Claude?lang=en GILLIOT Claude]" , ''Quran and Early Islam'', 2008.</ref> ("''Aspèt de l'imaginàri coumun dins lou Coumentàri de Tabari''", pamens panca revira en prouvençau). Proufessour retira d'estùdi arabe e d'islamoulogìo à l'Universita de Prouvènço, es l'autour de manto un article sus l'esegèsi couranico e la teoulogìo musulmano de l'epoco dicho "classico". Soun maine de travai e de recerco es subre-tout l'estùdi de la fourmacioun inicialo dóu ''Couran''<ref>[http://www.herodote.net/Aux_origines_du_Coran-synthese-1739.php Aux origines du Coran: Comment est né le texte sacré de l'islam]</ref>. == Biougrafìo == === Enfanço e jouvinesso === Glàudi Gilliot a grandi dins lou vilage de [[Guemps]], dins un mitan campagnard. Fai soun intrado au nouviciat di doumenican à la debuto dis annado [[Ans 1960|1960]]. Fai sa proufessioun souleno e es fa prèire en [[1968]], au couvènt dóu Saulchoir. Ié reçaup de cous dóu paire Marìo-Doumenge Chenu. Em'acò, part dins li couvènt de [[Beirot|Beirout]], [[Jerusalèm|Jerusalèn]] e dóu [[Lo Caire|Caire]]. === Estùdi === D'abord, estùdio [[Alemand|l'alemand]] emai la [[Sociologia|soucioulougìo]], avans de se clina soulamen sus lis estùdi óurientau. À la debuto, se counsacro à l'islamoulougìo em'un biais soucioulougi, avans de vira devers un apròchi [[Lingüistica|lenguïsti]], esegeti. Agrega d'arabe en [[1979]], es titulàri de dous doutourat, qu'un es esta beileja pèr Mohammed Arkoun, lou doutourat d'Estat, "''Aspects de l’imaginaire islamique commun dans le Commentaire de [[Tabari]] ''"<ref name=":0" /> ("''Aspèt de l'imaginàri coumun dins lou Coumentàri de Tabari''", pas revira en prouvençau). Assistant à [[Universitat|l'Universita]] Paris-IV en [[1983]], proufessour d'estùdi arabe e d'islamoulougìo à l'Universita de Prouvènço Ais-Marsiho en [[1988]], a escri un fube d'article sus l'esegesi couranico e la teoulougìo musulmano de l'epoco "classico". Vèn emerite en [[2008]]. === Travai === Viéu un trentenau d'annado au couvènt doumenican dóu [[Lo Caire|Caire]]. Long-tèms, travaio coutrìo emé Jòrgi Chehata Anawati. Segound Doumenge Avon, faguè partido, emé Règi Morelon e Emiliò Platti, dóu "''trio qui porta intellectuellement l'Institut''" après Anawati<ref>Dominique Avon, "[https://hal.science/hal-04123970/document Frères prêcheurs et intellectuels musulmans dans le contexte post-conciliaire : l'Institut dominicain d'études orientales (1965-1995). Les dominicains en France (XIIIe-XXe siècles)]", Paris, France, 2007.</ref>. Es tambèn l'autour de mai de 150 article en islamoulougìo, legi pèr mai de 51 000 persouno segound sa pagino Academia en 2023<ref>"[https://univ-amu.academia.edu/ClaudeGilliot Claude Gilliot]", sur ''Aix-Marseille University - Academia.edu'' (consulté le 6 juin 2023)</ref>. Es au sèti dóu counsèu de direicioun de la revisto de referènci en estùdi óurientau, ''Arabica''. Countribuis peréu à la [[Lingüistica|lenguïstico]] pèr sa mestrejo d'un desenau de [[Lenga|lengo]] e [[Dialècte|dialèite]], emai à de questioun d'etimoulougìo arabo. === Mort === A mes fin à si jour lou 15 de mars [[2025]], à z-[[Ais]], à l'age de 85 ans<ref>Arthur Herlin, « [https://www.parismatch.com/actu/faits-divers/mort-demile-une-perquisition-en-cours-au-domicile-du-pere-claude-gilliot-249295 Mort d’Emile : une perquisition en cours au domicile du père Claude Gilliot] », ''Paris Match'',‎ 26 mars 2025.</ref>. Lou [[Procuraire de la Republica (França)|proucuraire de la Republico]] [[Ais|d'Ais]], davans la miso en doute de la causo de la mort facho pèr lou [[Diocèsi|dioucèsi]] li 25 e 26 de mars [[2025]], counfiermo lou [[Suicidi|suicide]] lou 1é d'abriéu [[2025]]<ref>Boris Kharlamoff et Solenne Bertrand, « [https://www.bfmtv.com/bfm-dici/mort-du-pere-gilliot-le-procureur-estime-que-le-suicide-du-pretre-qui-a-baptise-emile-ne-justifie-en-rien-une-enquete_AN-202504010428.html Mort du père Gilliot: le procureur estime que le suicide du prêtre qui a baptisé Émile "ne justifie en rien une enquête"] », ''BFM TV'',&#x200E; <abbr>1^er</abbr> avril 2025.</ref>. == Referènci == <references /> [[Categoria:Filològ francés]] [[Categoria:Lingüista francés]] [[Categoria:Portal:França/Articles ligats]] [[Categoria:Islamoulougìo]] [[Categoria:Douminican]] [[Categoria:O.P.]] 7dehhl8abfdzp7xsjxy38r0hirstsx8 0 194276 2501782 2476680 2026-05-27T18:52:42Z Following My Intuition 58699 /* Cançons mai conegudas */ 2501782 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Kamar.jpg|200px|thumb|right|'''K. Maro''' (Cyril Kamar)]] '''Cyril Kamar''' (en [[Arabi|arabi]] : سيريل قمر), dich '''K. Maro''', nascut lo 31 de genièr de 1980 a [[Beirot]], al [[Liban]], es un cantaire, compositor, productor e òme d'afars [[canadà|canadian]]-[[Liban|libanés]]. Canta en [[francés]] e en [[anglés]].<ref>https://www.chartsinfrance.net/K-Maro/news-107154.html</ref> '''Cyril Kamar''' a passat las dètz primièras annadas de sa vida a [[Beirot]]. Sa familha s'installèt al [[Canadà]] quand èra adolescent e estudièt alavetz al Collègi Stanislas de [[Montreal]] (Quebèc). A 15 ans, se lança dins lo [[rap]] ambe son grop [[LMDS]], qu'obten un pauc de succès al [[Quebèc]]. En 2004, son [[single]] en francés ''Femme Like U (donne-moi ton corps)'' tirat de son segond album ''La Good Life'' es un fòrça gròs tube, quitament n°1 en [[França]].<ref>https://www.nostalgie.be/article/23284/que-devient-k-maro-le-chanteur-de-femme-like-u</ref> ==Cançons mai conegudas== * ''Back to downtown Beirut'' (2000) * ''Fresh'' (2001) * ''Symphonie pour un dingue'' (2002) * ''Le clan chill'' (2002) * ''On est là'' (2003) * ''Femme Like U (donne-moi ton corps)'' (2004) * ''Crazy'' (2004) * ''Sous l’œil de l’ange'' (2005) * ''Histoires de luv'' (2005, ambe [[Shy'm]]) * ''Qu’est-ce que ça te fout'' (2005) * ''Les frères existent encore'' (2006) * ''Gangsta Party'' (2006) * ''Let’s go'' (2006) * ''Out in the Streets'' (2008) * ''Take you away'' (2008) * ''Out in the Streets'' (remix) (2008, ambe [[Jim Jones]]) * ''Elektric'' (2009) * ''Music'' (2009) * ''La reine de la fête'' (2025) * ''Imagine'' (2025) * ''Sin city'' (2025) * ''Rêver mieux'' (2025) * ''Magnolia'' (2025) * ''Feeling'' (2025) ==Referéncias== [[Categoria:Cantaire francés]] [[Categoria:Naissença en 1980]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]] [[Categoria:Cantaira e cantaire francofòn del Canadà]] g4mvpjewq4dn6gs0c16en2vkeaw9nvt 0 198230 2501783 2489945 2026-05-27T21:43:35Z ~2026-31638-83 63722 changement de ville - Aulnat dans le Puy de Dôme et non en Charente 2501783 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Vercingetorix statère MAN.jpg|thumb|right|Estatèr arvèna al nom de Vercingetorix, [[Tresaur de Punçat]], Musèu d'arqueologia nacional]] Los '''arvèrnes''' foguèron un dels pòbles [[cèltas]] màger de la [[Gàllia]] independenta, del sègle VII ab. J.-C. a la conquista romana. Durant l'epòca imperiala, foguèron los abitants d'una ciutat galloromana nomenada ''civitas Arvenorum'' e restacada la província de [[Gàllia Aquitània]]. Ocupavan dins l'Antiquitat un territòri correspondent a la region d'[[Auvèrnhe]] que li deu lo nom. Los arvèrnes pus coneguts de l'istòria son los reis [[Luern|Luernos]]<ref>{{Ligam web|títol=Les festins de Luern|url=https://www.youtube.com/watch?v=1aOOQdZoDmA|date=}}</ref>, [[Bituitos]], son filh<ref>{{Ligam web|langue=fr|títol=Arvernes|url=http://encyclopedie.arbre-celtique.com/arvernes-372.htm|date=}}</ref>, e [[Vercingetorix]], filh de [[Celtillos]], que foguèt un dels adversaris de [[Juli Cesar]] durant la [[Guèrra de las Gàllias]]. Del fach de las ressorças en aur, argent, bronze e de la lor mestresa de la metalurgia, e de l'artesanat, los arvèrnes, pòble [[Cèltas|cèlta]] del [[Massís Central]], son entre los pus rics e pus poderoses dels galleses, amb al mens quatre oppida dominant la plana. Formèron una confederacion amb mai d'un pòbles vesins, clients o tributaris. Los arvèrnes creèron e desvolopèron maitas capitalas successivas, totas situadas dins la plana de [[Limanha]], a proximitat d'[[Alèir (aiga)|Alèir]]. La primièra capitala dels arvèrnes es una [[Aglomeracion protoïstorica d'Aulnat|vasta aglomeracion]] al començament del sègle III, situada a [[Aunac (Puèi de Doma)|Aunac]]. Foguèt suplantada a la fin del sègle II per l'[[oppidum de Corent]]. Es tanben probable que la capitala dels arvèrnes foguèsse pendent qualques decennis l'[[Plan de Gergovia|oppidum de Gergòvia]], au sud de Clermont-Ferrand, que i seriá nascut [[Vercingetorix]]. [[Nemossos]] es una autra vila arvèrna, bastida sus una [[caldera]] volcanica, qu'es qualificada pel geograf [[Estrabon]], al començament del sègle I, de « métropòli» dels arvèrnes, que foguèt a l'origina de la vila romana de ''Nemetum'', renomenada pus tard ''[[Augustonemetum]]'' en onor de l'emperaire August. Foguèt a l'origina de la futura aglomeracion de [[Clarmont Ferrand]], ont foguèron trobadas nombrosas villas galloromanas. == Lista dels Govèrns d'Arverni e d'autras Personalitats == <small>Aquesta lista es pas exaustiva. I aviá probablament d'autres governants entre Congonnetianus e Celtill. De mai, tot lo monde èra pas necessàriament lo sobeiran de la tribú o del territòri entièr. L'autopercepcion del títol pòt tanben aver diferit d'aquela dels Romans.</small> {| class="wikitable" |- ! Nom galò ! Nom latin ! Periòde de temps ! Relacion amb lo predecessor ! Títol |- |Luern |[[Luernius]] |Mitan del sègle II avC | |Rei |- |Betultich |[[Bituitus]] |abans 125 a 121 avC |Filh |Rei |- | |Congonès |aprèp 121 avC |Filh |Rei Client Roman |- |Celtill |[[Celtilis]] |fins a −75 | |[[Vergobret]] |- |[[Gobannitiol]] | | −75 a −52 |Frère |Aristocrata |- | |[[Vercingetorix]] |An −52 |Nebot |Rei/Vergobret/Cap militar |- | |[[Epasnactos]] |après −52 | | |} D'autres famoses Arverni èran [[Avitus]] (455–456), que foguèt mai tard elegit emperaire, e son filh [[Ecdicius]]. ==Referéncias == <references /> e0hofd6mtk26z9rvpc6bkvm4xnq88zq 0 201256 2501801 2026-05-28T05:06:18Z Nicolas Eynaud 6858 Creacion de la pagina amb « {{Dialècte Vivaroaupenc}} '''Polibi''' (v. [[-200|200 avC]], [[Megalopolis]] - v. [[-120|120 avC]]) es un [[politica|òme politic]] e [[istòria|istorian]] de la [[Liga Aquea]]. Ostatge de [[Roma]] en [[-167|167 avC]], venguèc un protegit dels Scipions, çò que li permetèc de tenir un ròtle diplomatic per amaisar las relacions entre los Romans e los Aqueus. Aquò li permetèc pereu de participar a plusors viatges e expedicions militaras dins lo monde ... » 2501801 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} '''Polibi''' (v. [[-200|200 avC]], [[Megalopolis]] - v. [[-120|120 avC]]) es un [[politica|òme politic]] e [[istòria|istorian]] de la [[Liga Aquea]]. Ostatge de [[Roma]] en [[-167|167 avC]], venguèc un protegit dels Scipions, çò que li permetèc de tenir un ròtle diplomatic per amaisar las relacions entre los Romans e los Aqueus. Aquò li permetèc pereu de participar a plusors viatges e expedicions militaras dins lo monde [[Mar Mediterranèa|mediterraneu]]. Après sa liberacion en [[-150|150 avC]], comencèc la redaccion de sas ''Istòrias'', una temptativa de contar, dins un estile rigorós, l'istòria de l'espaci mediterraneu despuei la [[Prumiera Guerra Punica]] en [[-264|264 avC]] fins a la presa de Corint en [[-146|146 avC]]. Dins aqueu trabalh, ensajèc de cercar e d'identificar las rasons a l'origina de l'expansion e de la dominacion romana en destriant las causas e los pretextes. Desvolopèc donc un metòde de rechercha de documents, de confirmacion de las informacions descubertas e d'explicacions dels eveniments sensa recórrer a l'intervencion dau [[dieu|divin]]. Prepausèc egalament d'analisis dels regimes politics e detalhèc relativament ben la [[geografia]] [[Antiquitat|antica]]. == Ligams internes == * [[Istòria]]. * [[Liga Aquea]]. * [[Roma antica]]. == Bibliografia == * '''[[francés|(fr)]]''' Marie-Rose Guelfucci, « Polybe, le regard politique, la structure des Histoires et la construction du sens »,'' Cahiers des études anciennes'', t. XLVII,‎ 2010, pp. 329-357. * '''[[francés|(fr)]]''' Paul Pédech, ''La Méthode historique de Polybe'', París, Les Belles Lettres, coll. « Collection d'études anciennes », 1964, 644 p. == Nòtas e referéncias == <references/> jw24v7ysk0zrnsdwt9carcnc3cjp5uk