Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 1 2502557 2447984 2026-06-11T15:39:12Z ~2026-34286-86 63927 /* */ 2502557 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{Taxobox debuta | animal | Animalia | Animal diversity.png | Exemples d'animaus de [[classa (biologia)|classas]] divèrsas. | règne=cacher }} {{Taxobox | empèri | Eukaryota }} {{Taxobox | nonclassat | Unikonta }} {{Taxobox | nonclassat | Opisthokonta }} {{Taxobox taxon | animal | règne | Animalia | [[Carl von Linné|Linnaeus]], [[1758]] }} {{Taxobox sinonims|[[Metazoa]] [[Ernst Haeckel|Haeckel]], 1874}} {{Taxobox fin}} Un '''animau''' (var. '''animal''';<ref>{{Dicodòc|consulta=29 de julhet de 2023|animal}}</ref> del latin: ''Animalia'') es un èsser [[vita|vivent]] [[eucariòta]], [[Eterotrofia|eteròtrofe]] e [[cellula (biologia)|pluricellular]] que ten pas de [[clorofilla]] o de [[Membrana plasmica|paret cellular]] [[Cellulòsa|cellulosic]]. Es generalament capable de se desplaçar d'un biais volontari. L'ensemble dels animaus forma lo [[Règne (biologia)|rèine]] dels ''Animalia''. Pasmens, dins lo parlar de la vita jornaliera, lo terme « animau » designa pusleu tots los èssers vius dotats d'una capacitat de desplaçament levat de l'[[Homo sapiens|òme]]. Aquò inclutz donc las [[bactèri|bacterias]] que fan [[sciéncia|scientificament]] partia d'un [[rèine (biologia)|rèine]] [[biologia|biologic]] distint. En revenja, dona una plaça particulara a l'èsser uman au sen dau [[vida|vivent]] en li laissant l'especificitat de l'[[intelligéncia]]. == Biologia e caracteristicas == La mager part dels animaus partejan los caracters presentats dins aquela seccion. === Cellulas e teissuts biologics === La [[cellula (biologia)|cellula]] animala ten pas, au contrari de la [[cellula (biologia)|cellula]] [[vegetau|vegetala]], de [[membrana plasmica|paret]] [[Cellulòsa|cellulosic]], de [[clorofilla]] o de [[vacuòl]]. Aquelas [[cellula (biologia)|cellulas]] son organizaas en [[teissut (biologia)|teissuts biologics]]. La [[peu]] es un teissut caracteristic dels animaus. Es constituït d'un ensemble de jaç cellulars separant l'[[organisme vivent|organisme]] de son environament exterior. De mai, au sen de l'organisme, i a d'autres teissuts caracteristics dels animaus coma los [[òs]] de l'[[esqueleta]], lo [[sang]] o l'[[emolimfa]]. Enfin, los teissuts que compausan los animaus son generalament vivents, çò qu'es diferent dels vegetaus qu'utilizan de teissuts [[mòrt]]s per sostenir son desvolopament. Dins lo cas dels animaus, la [[mòrt]] d'una partia importanta dels teissuts biologics entraïna generalament la [[mòrt]] de la totalitat de l'[[organisme vivent|organisme]]. <gallery> Fichièr:Blood Test (15575812743).jpg|{{center|[[Peu]] e [[sang]] [[Homo sapiens|uman]]}} Fichièr:Elaphe climacophora Ile aux Serpents 201108 3.jpg|{{center|Escalhas d'un [[sèrp]], un autre exemple de peu d'un animau}} Fichièr:Human hip bone texture.jpg|{{center|Partia [[minerau|minerala]] d'un [[òs]] esponjós [[Homo sapiens|uman]]}} Fichièr:The skeleton of the black bass (1900) (14586465960).jpg|{{center|[[Esqueleta]] d'un [[peis]], un autre exemple de teissut ossós}} </gallery> === Forma e mobilitat === La mager part dels animaus son mobiles e presentan un plan d'organizacion interne [[simetria|simetric]] amb un avans, un darrier, una senestra, una drecha, una fàcia dorsala e una fàcia ventrala. La mobilitat necessita la preséncia d'un sistema de locomocion (patas, alas, aletas...) qu'es conjugat amb d'organs sensoriaus, un [[sistema nerviós]] e de [[muscle]]s. Las formas fixas o pauc mobilas son relativament raras ([[anemona de mar|anemonas de mar]], [[orsin]]s...) e an pusleu un plan d'organizacion interne axiau coma las plantas. <gallery> Fichièr:Patagonykus.jpg|{{center|Esqueleta d'un [[dinosaure]] que mòstra l'organizacion simetrica caracteristica dels animaus [[vertebrat]]s}} Fichièr:SmilodonSkeleton.jpg|{{center|Esqueleta d'un [[esmilodon]], un autre exemple d'organisme amb un plan simetric en los vertebrats}} Fichièr:Selenocosmia crassipes.jpg|{{center|Una [[aranha]], un exemple d'animau invertebrat amb un plan simetric}} Fichièr:Octopus2.jpg|{{center|Lo [[popre]], un autre exemple d'invertebrat amb un plan simetric}} Fichièr:Tripneustes ventricosus (West Indian Sea Egg-top) and Echinometra viridis (Reef Urchin - bottom).jpg|{{center|L'[[orsin]] es un exemple rar d'animau amb un plan de simetria axiau}} </gallery> === Reproduccion e cicle de vita === Exceptats los [[gameta]]s, las [[cellula (biologia)|cellulas]] dels animaus an normalament 2''n'' [[cromosòma]]s e sos mecanismes de [[reproduccion]] implican pas l'usatge d'[[espòra]]s o de [[prothalle]]s<ref>En los [[Reptil|reptils]], d'[[Espècia (biologia)|espècias]] an de [[Cellula (biologia)|cellulas]] amb 3''n'' [[Cromosòma|cromosòmas]]. Mai aquò entraïna de mecanismes de reproduccion particulars per [[partenogenèsi]]. Es un fenomèn rar e limitat a un nombre feble d'espècias.</ref>. Los [[gameta]]s contènon ''n'' [[cromosòma]]s. Los gametas femèus son generalament dichs « [[ovul]]s » e los gametas mascles « [[espermatozoïd]]s ». Après sa naissença, los individús juvenils passan per un cicle de creissença caracterizat per una aumentacion de talha. Pasmens, aquela creissença es pus febla que per los [[vegetau]]s o los [[Mycota|champinhons]]. === Nutricion e comportament territoriau === Los animaus an generalament un [[sistema digestiu]] complexe que comença per una [[Boca (anatomia)|bocha]] e que s'acaba per un [[anús]]. Manjan de vegetaus o capturan de presas. La [[digestion]] dels aliments permet l'extraccion dels nutriments necessaris au foncionament dau [[metabolisme]] de l'organisme. D'un biais generau, los animaus an besonh d'una fònt d'[[energia]], obtenguda gràcias a l'alimentacion, e de [[dioxigèn]] obtengut gràcias au [[sistema respiratòri]]. Lo comportament predator de mai d'una [[espècia (biologia)|espècia]] es a l'origina de l'aparicion de mejans de proteccion coma la fugia, la dissimulacion (aclapament, [[camoflatge]]...), la proteccion passiva ([[toxina]]s, clòsca...) e la defensa activa (armas naturalas, get de [[liquide]] [[corrosion|corrosiu]]...) e de mejans d'ataca destinaas a la chaça o a la defensa dau territòri. D'efiech, l'existéncia d'un territòri es frequenta en los animaus. Es generalament liaa a la [[reproduccion]] e sa talha varia en foncion de l'[[espècia (biologia)|espècia]], de la talha de l'individú, de son regime alimentari e de son [[sèxe (biologia)|sexe]]. Aqueu territòri es sovent susvelhat e defendut còntra los intrús. <gallery> Fichièr:Male Lion and Cub Chitwa South Africa Luca Galuzzi 2004.JPG|{{center|Lo [[lion]], un exemple de predator}} Fichièr:Banco de peces trompeta (Macroramphosus scolopax), islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 37.jpg|{{center|Lo [[banc de peis]] es un exemple de tactica de fugia}} Fichièr:Jackson's Chameleon 2 edit1.jpg|{{center|[[Camoflatge]] d'un [[camaleon]]}} Fichièr:ManuPoisonFrog.jpg|{{center|Colors vivas indicant la preséncia de [[toxina]]s dins la peu d'aquela granolha}} Fichièr:Common Yellow Scorpion (Buthus occitanus) (36043322670).jpg|{{center|Clòsca e armas naturalas d'un [[escorpion]]}} </gallery> == Classificacion dels animaus == A la fin dels [[ans 2000]], mai de 1,25 milion d'[[espècia (biologia)|espècias]] animalas èran estaas descrichas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Camilo Mora, « How Many Species Are There on Earth and in the Ocean? », ''PLos Biology'', vol. 9, n° 8,‎ 23 d'aost de 2011.</ref>. Lo nombre totau èra estimat entre 7 e 9 milions. La question de la classicacion d'aquel ensemble es relativament anciana e es a l'origina de la [[classificacion scientifica]] de las [[espècia (biologia)|espècias]]. Inicialament, aqueu sistema èra basat sus l'estudi de caracters [[anatomia|anatomics]] en vista de definir de grops d'animaus pròches. Pasmens, un meteis trach pòt aparéisser dins de linhaas diferentas e entraïnar d'errors. Ansin, las classificacions modernas utilizan pusleu las analisis [[genetica]]s coma criteri principau de classament. Aquò es pus precís mai es rarament possible amb los [[fossil]]s. Las classificacions pus recentas presentan donc encara d'incertituds e son l'objècte de revisions regularas. Un exemple de classificacion [[filogenia|filogenetica]] dels animaus, fondaa sus l'estudi de l'[[ARN]] de la pichona sosunitat ribosomica¹, es presentaa aquí-sos : # [[Eucariòtas]] ## [[Animals]] ### [[Parazoaris]] #### [[Porifèrs]] ### [[Eumetazoaris]] #### [[Rats]] ##### [[Cnidars]] ##### [[Ctenofòres]] #### [[Bilaterians]] ##### [[Protostomians]] ###### [[Lofotrocozoaris]] ####### [[Platelmints]] ####### [[Rotifèrs]] ####### [[Nemertes]] ####### [[Briozoaris]] ####### [[Foronidians]] ####### [[Braquiopòdes]] ####### [[Mollusques]] ####### [[Annelids]] ###### [[Ecdisozoaris]] ####### [[Nematòdes]] ####### [[Artropòdes]] ##### [[Deuterostomians]] ###### [[Equinodèrmes]] ###### [[Cordats]] ####### [[Urocordats]] ####### [[Cefalocordats]] ####### [[Craniats]] ######## [[Mixinoïdes]] ######## [[Vertebrats]] ######### [[Petromizonoïdes]] ######### [[Gnatostòmes]] ########## [[Condrictians]] ########## [[Osteictians]] ########## [[Tetrapòdes]] ########### [[Anfibians]] ########### [[Amniòtas]] ############ [[Mamifèrs]] ############ [[Quelonians]] ############ [[Lepidosaurians]] ############ [[Crocodilians]] ############ [[Ausèls]] == Relacions dels animaus amb l'òme == La concepcion [[drech|juridica]] dels animaus cubrís de dimensions diversas. Premier, los animaus que son la proprietat d'un èsser uman (animaus [[domesticacion|domestics]], [[animau de companhiá|animaus de companhiá]]...) son generalament considerats coma de bens [[mòble (drech)|mòbles]] mai d'excepcions existisson. Per exemple, dins lo drech [[França|francés]], los [[conilh]]s d'una [[garena]] son considerats coma de [[immòble (drech)|immòbles]] car sa preséncia es indispensabla a l'existéncia de la [[garena]]. Los animaus fèrs son generalament considerats coma una ''[[res nullius]]'', es a dire un objecte sensa proprietari particular. Dins fòrça [[país]], de [[lei]]s existisson per protegir los animaus còntra los mautractaments. Un autre niveu de proteccion es aparegut amb la descubèrta de l'importància de la proteccion de las [[espècia (biologia)|espècias]] dins lo mantenement dels [[ecosistema]]s. Ansin, las [[espècia menaçada|espècias menaçaas de disparicion]] son l'objecte de mesuras de proteccion especificas per limitar l'execucion d'individús de las populacions menaçaas. Pasmens, dins lo cas d'una [[espècia invasiva]], es a dire d'una espècia introducha per error dins un ecosistema onte menaça la [[biodiversitat]], de mesuras existisson generalament per facilitar l'eliminacion de l'espècia invasiva. De reglas similaras existisson per las espècias dichas nosiblas, es a dire destrutritz per las recòltas o per las [[selva|seuvas]]. Au niveu sentimentau, las relacions entre los animaus e l'[[Hopo sapiens|òme]] an fòrça variat dins l'espaci e dins lo [[temps]] en foncion de l'animau. Los [[animau de companhiá|animaus de companhiá]] an generalament un estatut superior en causa de son integracion dins la vita de las [[familha (parentala)|familhas]]. En mantun [[país]], i a tanben d'animaus divinizats o sacrats coma las [[vacha|vachas]] en [[Índia]]. L'ensemble d'aquelos animaus son protegits per la [[lei]] o per l'usatge popular còntra los mautractaments. Pasmens, aquelas reglas regardan sustot d'animaus « superiors », es a dire de granda talha. Los animaus pichons, especialament los [[artropòde]]s, benefician pas d'aquela consideracion. == Ligams intèrnes == <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * [[Classificacion scientifica]]. * [[Eucariòta]]s. * [[Filogenia]]. * [[Metazoari]]. * [[Vida|Vita]]. * [[Zoologia]]. </div> == Bibliografia == * '''[[francés|(fr)]]''' Élisabeth de Fontenay, ''Le Silence des bêtes : la philosophie à l'épreuve de l'animalité'', Fayard, 1998. * '''[[francés|(fr)]]''' Jean Réal, ''L'Homme et la bête'', Stock, 1999. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Wikiccionari|animal|animal}} {{Wikispecies|Animalia|Animalia}} {{commonscat|Animalia|Animals}} [[Categoria:Animalia]] [[Categoria:Classificacion scientifica]] [[Categoria:Filogenia dels animals]] fapuyh55qyxu8aiawfattu9qfccykpw 0 15559 2502571 2502547 2026-06-12T04:50:51Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde de Cambridge */ 2502571 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {{omon|Newton}} {{Infobox Identitat | tematica = | carta = | nom = Isaac Newton | nomdebateg = | imatge = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg | legenda = | talhaimatge(en px) = | datadenaissença = [[4 de genièr]] de [[1643]] | luòcdenaissença = Colsterworth, [[Lincolnshire]], [[Anglatèrra]] | datadedecès = [[31 de març]] de [[1727]] | luòcdedecès = [[Londres]], [[Anglatèrra]] | paísdorigina = {{Anglatèrra}} | profession = [[fisica|Fisician]] e [[matematicas|matematician]] | títol1 = | títol2 = | distincions = | omenatge = | autrasfoncions = | paire = | maire = | conjunt = | enfants = | mestressas = | Títol_politic = | Nacion = }} '''Sir Isaac Newton''' [[Membre de la Royal Society|FRS]] ([[4 de genièr]] de [[1643]] - [[31 de març]] de [[1727]] dins lo [[calendièr gregorian]]) foguèt un filosòf, [[teologia|teologian]], [[matematicas|matematician]] e [[fisica|fisician]] [[Anglatèrra|anglés]]. Newton es un dels personatges pus emblematics dins lo domeni de las sciéncias, e es conoscut subretot per son elaboracion de la [[mecanica classica]], sa teoria de la [[Gravitacion|gravitacion universala]] e la creacion, concurrentament amb [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]], del [[calcul infinitesimal]]. En [[optica]], desvolopèt una teoria de la color basada sus l'observacion, qu'un [[Prisma (optica)|prisma]] descompausa la lutz blanca en un [[Lutz visibla|espèctre visible]]. Tanben inventèt lo telescòpi de reflexion compausat d'un miralh primari concau que recebèt lo nom de [[telescòpi de Newton]]. En mecanica, establiguèt [[Leis de Newton|las tres leis universalas del movement]] que constituisson de principis a la basa de la granda teoria que pertòca lo movement dels còsses, teoria nomenada uèi [[mecanica classica]]. Es tanben conegut per la generalizacion del [[Formula del binòmi de Newton|teorèma del binòmi]] e l'invencion dita del [[metòde de Newton]] permetent de trobar d'aproximacions d'un zèro (o racina) d'una [[fonccion reala d'una variabla reala]]. Newton mostrèt que los movements dels objèctes sus [[Tèrra]] e dels [[Objèctes celestials|còsses celestials]] son governats per las meteissas [[Lei naturala|leis naturalas ]]; en se basant sus las [[leis de Kepler]] sul movement de las [[planeta]]s<ref>[https://books.google.fr/books?id=lOUz0PGbdfMC&printsec=frontcover#PPA50,M1 ''Lei de la gravitacion universala''] - Newton, [[Leonhard Euler|Euler]] e [[Pierre-Simon de Laplace|Laplace]]. De Prosper Schroeder, {{p.|50-51}}.</ref>, devolopèt la [[Lei de la gravitacion universala]]. Son obratge ''[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]]'', publicat en [[1687]], es considerat coma una òbra màger dins l'[[istòria de las sciéncias]]. Es dins aqueste que descrit la lei universala de la gravitacion, formula las tres leis universalas del movement e geta las basas de la mecanica classica. Faguèt tanben de recercas dins los domenis de la [[teologia]] e de l'[[alquimia]]. == Biografia == === Jovença e formacion === Isaac Newton nasquèt lo 25 de decembre de [[1642]] au sen d'una [[familha (parentèla)|familha]] d'[[agricultura|agricultors]] de la region de [[Lincolnshire]]<ref>La data dau 25 de decembre de [[1642]] es donada dins lo [[calendier julian]] en vigor en [[Anglatèrra]] d'aqueu temps. Dins lo [[calendier gregorian]], sa data de naissença es lo 4 de genier de [[1643]].</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Gleick, ''Isaac Newton : un destin fabuleux'', Éditions Dunod, 2005.</ref>. Son paire, tanben dich Isaac, èra un rendier prospèr qu'aviá fòrça melhorat sa situacion sociala durant la premiera mitat dau sègle XVII. Èra ansin considerat coma lo « senhor » de son domeni e aviá [[maridatge|esposat]] [[Hannah Ayscough]] ([[1623]]-[[1679]]), una filha eissida d'una [[Familha (parentèla)|familha]] amb un reng sociau superior au sieu mai confrontada a de dificultats financieras<ref>'''[[francés|(fr)]]''' José Muñoz Santonja (trad. Philippe Garnier), ''L'inventeur de la physique mathématique moderne : Newton'', Barcelona, RBA Coleccionables, 2018, pp. 14-15.</ref>. Pasmens, son paire defuntèt tres mes avans sa naissença e sa maire se tornèt maridar en [[1646]] amb un pastor que refusèt de s'ocupar d'Isaac. Aqueu darrier foguèt donc laissat a sa grand maternala. Aquela separacion amb sa maire entraïnèt un sentiment « d'ànsia, d'agressivitat e de paur » que trebolèt lei capacitats relacionalas de Newton fins a sa [[mòrt]]. En particular, venguèt pauc a cha pauc [[egocentrisme|egocentric]] e utilizèt frequentament la violéncia per defendre seis interès. Lo ceucle familhau de sa grand èra poblat de [[religion|religiós]] e d'[[universitat|universitaris]]. A 12 ans, Isaac Newton foguèt donc inscrich a l'escòla de [[Grantham]] onte venguèt rapidament un escolan brilhant. I estudièt cinc ans. En [[1659]], sa maire, tornarmai veusa dempuei [[1653]], li demandèt de s'entornar a l'ostau per participar ai trabalhs [[agricultura|agricòlas]]. Pasmens, Newton mostrèt ges d'interès per aquelei pretzfachs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, ''The Life of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1994, pp. 16-19.</ref>. Amb lo sostèn de son oncle William Ayscough, dau pastor Humphrey Babington e de son ancian regent Henry Stokes, obtenguèt lo drech de contuniar seis estudis<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, ''The Life of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1994, p. 64.</ref>. Vèrs [[1660]], Newton s'installèt donc en cò de Stokes que li paguèt lei despens necessaris a l'inscripcion [[universitat|universitària]]. Aquela ajuda permetèt a Newton d'intrar au Trinity College de [[Cambridge]] lo 4 de junh de [[1661]], una institucion onte demorèt durant 40 ans<ref>Aquela escòla foguèt chausida car William Ayscough i aviá estudiat e car Humphrey Babington i exercissiá coma ''fellow''.</ref>, mai durant lei premiereis annadas, Newton i aguèt l'estatut de ''subsizar'', es a dire qu'èra un estudiant encargat de complir de pretzfachs per d'estudiants mai fortunats. === Lo periòde de Cambridge === A [[Cambridge]], Newton descurbiguèt lei trabalhs de [[René Descartes|Descartes]], de [[Galileo Galilei|Galilei]], de [[Johannes Kepler|Kepler]] e dei matematicians modèrnes. Aquò l'alunchèt rapidament dau programa [[Aristòtel|aristotelician]] [[tradicion|tradicionau]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, « The Foundations of Newton's Philosophy of Nature », ''The British Journal for the History of Science'', vol. 1, n° 2, 1962, pp. 171-182.</ref>. Obtenguèt son ''bachelor'' en [[1665]], mai deguèt se retirar 18 mes a Woolsthorpe en causa d'una [[epidemia]] de [[pèsta]] qu'entraïnèt la sarradura de l'[[universitat]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Henry Martyn Taylor, « Newton, Sir Isaac », dins Hugh Chisholm (dir.), ''Encyclopædia Britannica'', Cambridge University Press, 11{{a}} edicion, 1911, p. 583.</ref>. Pasmens, es durant aqueu periòde d'exili forçat que Newton pausèt lei basas dau [[calcul infinitesimau]], desvolopèt sa teoria de la [[gravitacion|gravitacion universala]] e realizèt sei premiereis [[experiéncia]]s subre la descomposicion de la [[lutz]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Elizabeth Connor, « Sir Isaac Newton, the Pioneer of Astrophysics », ''Leaflet of the Astronomical Society of the Pacific'', vol. 4, n° 158, 1945, p. 55.</ref>. Newton s'entornèt a Cambridge en [[1667]]. Elegit ''fellow'' dau [[Trinity College]], venguèt rapidament professor de [[matematicas]] en [[1669]]<ref>Ocupèt la [[cadiera de professor lucasian de matematicas de l'universitat de Cambridge]], un pòste prestigiós que li foguèt cedit per [[Isaac Barrow]] ([[1630]]-[[1677]]).</ref>. Gardèt aqueu pòste durant 26 ans e publiquèt, durant aqueu periòde, la màger part de sei trabalhs majors coma, la presentacion dau premier [[telescòpi de Newton]] en [[1671]], la [[teoria dei colors]] en [[1672]] e lei ''[[Philosophiæ naturalis principia mathematica|Principia Mathematica]]'' en [[1687]], considerats coma una deis òbras mai importantas de l'istòria dei sciéncias. La redaccion dei ''Principia'' foguèt largament motivada per una correspondància amb l'[[astronomia|astronòm]] [[Edmond Halley]] ([[1656]]-[[1741]]) que sostenguèron financierament la publicacion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard Westfall, ''Never at Rest: A Biography of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1980, pp. 153-156.</ref>. === Lo periòde de Londres === == Òbra intellectuala == === Mecanica e gravitacion === === Matematicas === === Optica === === Alquimia e teologia === == Eiretatge == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Gravitacion]]. </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, ''The Life of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1994. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Newton, Isaac}} [[Categoria:Scientific britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Fisician britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Naissença en 1643|Newton, Isaac]] [[Categoria:Decès en 1727|Newton, Isaac]] [[Categoria:Isaac Newton| ]] [[Categoria:Alquimista|Newton, Isaac]] [[Categoria:Astronòm britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Matematician britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Personalitat de l'optica|Newton, Isaac]] [[Categoria:Membre de la Royal Society|Newton, Isaac]] [[Categoria:President de la Royal Society|Newton, Isaac]] [[Categoria:Istòria de la fisica|Newton, Isaac]] mctbv2bzq7gtohql9yjf3b7hkok1mdt 2502572 2502571 2026-06-12T04:53:40Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde de Cambridge */ 2502572 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {{omon|Newton}} {{Infobox Identitat | tematica = | carta = | nom = Isaac Newton | nomdebateg = | imatge = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg | legenda = | talhaimatge(en px) = | datadenaissença = [[4 de genièr]] de [[1643]] | luòcdenaissença = Colsterworth, [[Lincolnshire]], [[Anglatèrra]] | datadedecès = [[31 de març]] de [[1727]] | luòcdedecès = [[Londres]], [[Anglatèrra]] | paísdorigina = {{Anglatèrra}} | profession = [[fisica|Fisician]] e [[matematicas|matematician]] | títol1 = | títol2 = | distincions = | omenatge = | autrasfoncions = | paire = | maire = | conjunt = | enfants = | mestressas = | Títol_politic = | Nacion = }} '''Sir Isaac Newton''' [[Membre de la Royal Society|FRS]] ([[4 de genièr]] de [[1643]] - [[31 de març]] de [[1727]] dins lo [[calendièr gregorian]]) foguèt un filosòf, [[teologia|teologian]], [[matematicas|matematician]] e [[fisica|fisician]] [[Anglatèrra|anglés]]. Newton es un dels personatges pus emblematics dins lo domeni de las sciéncias, e es conoscut subretot per son elaboracion de la [[mecanica classica]], sa teoria de la [[Gravitacion|gravitacion universala]] e la creacion, concurrentament amb [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]], del [[calcul infinitesimal]]. En [[optica]], desvolopèt una teoria de la color basada sus l'observacion, qu'un [[Prisma (optica)|prisma]] descompausa la lutz blanca en un [[Lutz visibla|espèctre visible]]. Tanben inventèt lo telescòpi de reflexion compausat d'un miralh primari concau que recebèt lo nom de [[telescòpi de Newton]]. En mecanica, establiguèt [[Leis de Newton|las tres leis universalas del movement]] que constituisson de principis a la basa de la granda teoria que pertòca lo movement dels còsses, teoria nomenada uèi [[mecanica classica]]. Es tanben conegut per la generalizacion del [[Formula del binòmi de Newton|teorèma del binòmi]] e l'invencion dita del [[metòde de Newton]] permetent de trobar d'aproximacions d'un zèro (o racina) d'una [[fonccion reala d'una variabla reala]]. Newton mostrèt que los movements dels objèctes sus [[Tèrra]] e dels [[Objèctes celestials|còsses celestials]] son governats per las meteissas [[Lei naturala|leis naturalas ]]; en se basant sus las [[leis de Kepler]] sul movement de las [[planeta]]s<ref>[https://books.google.fr/books?id=lOUz0PGbdfMC&printsec=frontcover#PPA50,M1 ''Lei de la gravitacion universala''] - Newton, [[Leonhard Euler|Euler]] e [[Pierre-Simon de Laplace|Laplace]]. De Prosper Schroeder, {{p.|50-51}}.</ref>, devolopèt la [[Lei de la gravitacion universala]]. Son obratge ''[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]]'', publicat en [[1687]], es considerat coma una òbra màger dins l'[[istòria de las sciéncias]]. Es dins aqueste que descrit la lei universala de la gravitacion, formula las tres leis universalas del movement e geta las basas de la mecanica classica. Faguèt tanben de recercas dins los domenis de la [[teologia]] e de l'[[alquimia]]. == Biografia == === Jovença e formacion === Isaac Newton nasquèt lo 25 de decembre de [[1642]] au sen d'una [[familha (parentèla)|familha]] d'[[agricultura|agricultors]] de la region de [[Lincolnshire]]<ref>La data dau 25 de decembre de [[1642]] es donada dins lo [[calendier julian]] en vigor en [[Anglatèrra]] d'aqueu temps. Dins lo [[calendier gregorian]], sa data de naissença es lo 4 de genier de [[1643]].</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Gleick, ''Isaac Newton : un destin fabuleux'', Éditions Dunod, 2005.</ref>. Son paire, tanben dich Isaac, èra un rendier prospèr qu'aviá fòrça melhorat sa situacion sociala durant la premiera mitat dau sègle XVII. Èra ansin considerat coma lo « senhor » de son domeni e aviá [[maridatge|esposat]] [[Hannah Ayscough]] ([[1623]]-[[1679]]), una filha eissida d'una [[Familha (parentèla)|familha]] amb un reng sociau superior au sieu mai confrontada a de dificultats financieras<ref>'''[[francés|(fr)]]''' José Muñoz Santonja (trad. Philippe Garnier), ''L'inventeur de la physique mathématique moderne : Newton'', Barcelona, RBA Coleccionables, 2018, pp. 14-15.</ref>. Pasmens, son paire defuntèt tres mes avans sa naissença e sa maire se tornèt maridar en [[1646]] amb un pastor que refusèt de s'ocupar d'Isaac. Aqueu darrier foguèt donc laissat a sa grand maternala. Aquela separacion amb sa maire entraïnèt un sentiment « d'ànsia, d'agressivitat e de paur » que trebolèt lei capacitats relacionalas de Newton fins a sa [[mòrt]]. En particular, venguèt pauc a cha pauc [[egocentrisme|egocentric]] e utilizèt frequentament la violéncia per defendre seis interès. Lo ceucle familhau de sa grand èra poblat de [[religion|religiós]] e d'[[universitat|universitaris]]. A 12 ans, Isaac Newton foguèt donc inscrich a l'escòla de [[Grantham]] onte venguèt rapidament un escolan brilhant. I estudièt cinc ans. En [[1659]], sa maire, tornarmai veusa dempuei [[1653]], li demandèt de s'entornar a l'ostau per participar ai trabalhs [[agricultura|agricòlas]]. Pasmens, Newton mostrèt ges d'interès per aquelei pretzfachs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, ''The Life of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1994, pp. 16-19.</ref>. Amb lo sostèn de son oncle William Ayscough, dau pastor Humphrey Babington e de son ancian regent Henry Stokes, obtenguèt lo drech de contuniar seis estudis<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, ''The Life of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1994, p. 64.</ref>. Vèrs [[1660]], Newton s'installèt donc en cò de Stokes que li paguèt lei despens necessaris a l'inscripcion [[universitat|universitària]]. Aquela ajuda permetèt a Newton d'intrar au Trinity College de [[Cambridge]] lo 4 de junh de [[1661]], una institucion onte demorèt durant 40 ans<ref>Aquela escòla foguèt chausida car William Ayscough i aviá estudiat e car Humphrey Babington i exercissiá coma ''fellow''.</ref>, mai durant lei premiereis annadas, Newton i aguèt l'estatut de ''subsizar'', es a dire qu'èra un estudiant encargat de complir de pretzfachs per d'estudiants mai fortunats. === Lo periòde de Cambridge === A [[Cambridge]], Newton descurbiguèt lei trabalhs de [[René Descartes|Descartes]], de [[Galileo Galilei|Galilei]], de [[Johannes Kepler|Kepler]] e dei matematicians modèrnes. Aquò l'alunchèt rapidament dau programa [[Aristòtel|aristotelician]] [[tradicion|tradicionau]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, « The Foundations of Newton's Philosophy of Nature », ''The British Journal for the History of Science'', vol. 1, n° 2, 1962, pp. 171-182.</ref>. Obtenguèt son ''bachelor'' en [[1665]], mai deguèt se retirar 18 mes a Woolsthorpe en causa d'una [[epidemia]] de [[pèsta]] qu'entraïnèt la sarradura de l'[[universitat]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Henry Martyn Taylor, « Newton, Sir Isaac », dins Hugh Chisholm (dir.), ''Encyclopædia Britannica'', Cambridge University Press, 11{{a}} edicion, 1911, p. 583.</ref>. Pasmens, es durant aqueu periòde d'exili forçat que Newton pausèt lei basas dau [[calcul infinitesimau]], desvolopèt sa teoria de la [[gravitacion|gravitacion universala]] e realizèt sei premiereis [[experiéncia]]s subre la descomposicion de la [[lutz]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Elizabeth Connor, « Sir Isaac Newton, the Pioneer of Astrophysics », ''Leaflet of the Astronomical Society of the Pacific'', vol. 4, n° 158, 1945, p. 55.</ref>. Newton s'entornèt a Cambridge en [[1667]]. Elegit ''fellow'' dau [[Trinity College]], venguèt rapidament professor de [[matematicas]] en [[1669]]<ref>Ocupèt la [[cadiera de professor lucasian de matematicas de l'universitat de Cambridge]], un pòste prestigiós que li foguèt cedit per [[Isaac Barrow]] ([[1630]]-[[1677]]).</ref>. Gardèt aqueu pòste durant 26 ans e publiquèt, durant aqueu periòde, la màger part de sei trabalhs majors coma, la presentacion dau premier [[telescòpi de Newton]] en [[1671]], la [[teoria dei colors]] en [[1672]] e lei ''[[Philosophiæ naturalis principia mathematica|Principia Mathematica]]'' en [[1687]], considerats coma una deis òbras mai importantas de l'istòria dei sciéncias. La redaccion dei ''Principia'' foguèt largament motivada per una correspondància amb l'[[astronomia|astronòm]] [[Edmond Halley]] ([[1656]]-[[1741]]) que sostenguèt financierament la publicacion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard Westfall, ''Never at Rest: A Biography of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1980, pp. 153-156.</ref>. === Lo periòde de Londres === == Òbra intellectuala == === Mecanica e gravitacion === === Matematicas === === Optica === === Alquimia e teologia === == Eiretatge == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Gravitacion]]. </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, ''The Life of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1994. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Newton, Isaac}} [[Categoria:Scientific britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Fisician britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Naissença en 1643|Newton, Isaac]] [[Categoria:Decès en 1727|Newton, Isaac]] [[Categoria:Isaac Newton| ]] [[Categoria:Alquimista|Newton, Isaac]] [[Categoria:Astronòm britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Matematician britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Personalitat de l'optica|Newton, Isaac]] [[Categoria:Membre de la Royal Society|Newton, Isaac]] [[Categoria:President de la Royal Society|Newton, Isaac]] [[Categoria:Istòria de la fisica|Newton, Isaac]] lq2h081sa7wes0duj1t4nspi3cia75x 2502573 2502572 2026-06-12T05:03:19Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde de Cambridge */ 2502573 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {{omon|Newton}} {{Infobox Identitat | tematica = | carta = | nom = Isaac Newton | nomdebateg = | imatge = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg | legenda = | talhaimatge(en px) = | datadenaissença = [[4 de genièr]] de [[1643]] | luòcdenaissença = Colsterworth, [[Lincolnshire]], [[Anglatèrra]] | datadedecès = [[31 de març]] de [[1727]] | luòcdedecès = [[Londres]], [[Anglatèrra]] | paísdorigina = {{Anglatèrra}} | profession = [[fisica|Fisician]] e [[matematicas|matematician]] | títol1 = | títol2 = | distincions = | omenatge = | autrasfoncions = | paire = | maire = | conjunt = | enfants = | mestressas = | Títol_politic = | Nacion = }} '''Sir Isaac Newton''' [[Membre de la Royal Society|FRS]] ([[4 de genièr]] de [[1643]] - [[31 de març]] de [[1727]] dins lo [[calendièr gregorian]]) foguèt un filosòf, [[teologia|teologian]], [[matematicas|matematician]] e [[fisica|fisician]] [[Anglatèrra|anglés]]. Newton es un dels personatges pus emblematics dins lo domeni de las sciéncias, e es conoscut subretot per son elaboracion de la [[mecanica classica]], sa teoria de la [[Gravitacion|gravitacion universala]] e la creacion, concurrentament amb [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]], del [[calcul infinitesimal]]. En [[optica]], desvolopèt una teoria de la color basada sus l'observacion, qu'un [[Prisma (optica)|prisma]] descompausa la lutz blanca en un [[Lutz visibla|espèctre visible]]. Tanben inventèt lo telescòpi de reflexion compausat d'un miralh primari concau que recebèt lo nom de [[telescòpi de Newton]]. En mecanica, establiguèt [[Leis de Newton|las tres leis universalas del movement]] que constituisson de principis a la basa de la granda teoria que pertòca lo movement dels còsses, teoria nomenada uèi [[mecanica classica]]. Es tanben conegut per la generalizacion del [[Formula del binòmi de Newton|teorèma del binòmi]] e l'invencion dita del [[metòde de Newton]] permetent de trobar d'aproximacions d'un zèro (o racina) d'una [[fonccion reala d'una variabla reala]]. Newton mostrèt que los movements dels objèctes sus [[Tèrra]] e dels [[Objèctes celestials|còsses celestials]] son governats per las meteissas [[Lei naturala|leis naturalas ]]; en se basant sus las [[leis de Kepler]] sul movement de las [[planeta]]s<ref>[https://books.google.fr/books?id=lOUz0PGbdfMC&printsec=frontcover#PPA50,M1 ''Lei de la gravitacion universala''] - Newton, [[Leonhard Euler|Euler]] e [[Pierre-Simon de Laplace|Laplace]]. De Prosper Schroeder, {{p.|50-51}}.</ref>, devolopèt la [[Lei de la gravitacion universala]]. Son obratge ''[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]]'', publicat en [[1687]], es considerat coma una òbra màger dins l'[[istòria de las sciéncias]]. Es dins aqueste que descrit la lei universala de la gravitacion, formula las tres leis universalas del movement e geta las basas de la mecanica classica. Faguèt tanben de recercas dins los domenis de la [[teologia]] e de l'[[alquimia]]. == Biografia == === Jovença e formacion === Isaac Newton nasquèt lo 25 de decembre de [[1642]] au sen d'una [[familha (parentèla)|familha]] d'[[agricultura|agricultors]] de la region de [[Lincolnshire]]<ref>La data dau 25 de decembre de [[1642]] es donada dins lo [[calendier julian]] en vigor en [[Anglatèrra]] d'aqueu temps. Dins lo [[calendier gregorian]], sa data de naissença es lo 4 de genier de [[1643]].</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Gleick, ''Isaac Newton : un destin fabuleux'', Éditions Dunod, 2005.</ref>. Son paire, tanben dich Isaac, èra un rendier prospèr qu'aviá fòrça melhorat sa situacion sociala durant la premiera mitat dau sègle XVII. Èra ansin considerat coma lo « senhor » de son domeni e aviá [[maridatge|esposat]] [[Hannah Ayscough]] ([[1623]]-[[1679]]), una filha eissida d'una [[Familha (parentèla)|familha]] amb un reng sociau superior au sieu mai confrontada a de dificultats financieras<ref>'''[[francés|(fr)]]''' José Muñoz Santonja (trad. Philippe Garnier), ''L'inventeur de la physique mathématique moderne : Newton'', Barcelona, RBA Coleccionables, 2018, pp. 14-15.</ref>. Pasmens, son paire defuntèt tres mes avans sa naissença e sa maire se tornèt maridar en [[1646]] amb un pastor que refusèt de s'ocupar d'Isaac. Aqueu darrier foguèt donc laissat a sa grand maternala. Aquela separacion amb sa maire entraïnèt un sentiment « d'ànsia, d'agressivitat e de paur » que trebolèt lei capacitats relacionalas de Newton fins a sa [[mòrt]]. En particular, venguèt pauc a cha pauc [[egocentrisme|egocentric]] e utilizèt frequentament la violéncia per defendre seis interès. Lo ceucle familhau de sa grand èra poblat de [[religion|religiós]] e d'[[universitat|universitaris]]. A 12 ans, Isaac Newton foguèt donc inscrich a l'escòla de [[Grantham]] onte venguèt rapidament un escolan brilhant. I estudièt cinc ans. En [[1659]], sa maire, tornarmai veusa dempuei [[1653]], li demandèt de s'entornar a l'ostau per participar ai trabalhs [[agricultura|agricòlas]]. Pasmens, Newton mostrèt ges d'interès per aquelei pretzfachs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, ''The Life of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1994, pp. 16-19.</ref>. Amb lo sostèn de son oncle William Ayscough, dau pastor Humphrey Babington e de son ancian regent Henry Stokes, obtenguèt lo drech de contuniar seis estudis<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, ''The Life of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1994, p. 64.</ref>. Vèrs [[1660]], Newton s'installèt donc en cò de Stokes que li paguèt lei despens necessaris a l'inscripcion [[universitat|universitària]]. Aquela ajuda permetèt a Newton d'intrar au Trinity College de [[Cambridge]] lo 4 de junh de [[1661]], una institucion onte demorèt durant 40 ans<ref>Aquela escòla foguèt chausida car William Ayscough i aviá estudiat e car Humphrey Babington i exercissiá coma ''fellow''.</ref>, mai durant lei premiereis annadas, Newton i aguèt l'estatut de ''subsizar'', es a dire qu'èra un estudiant encargat de complir de pretzfachs per d'estudiants mai fortunats. === Lo periòde de Cambridge === A [[Cambridge]], Newton descurbiguèt lei trabalhs de [[René Descartes|Descartes]], de [[Galileo Galilei|Galilei]], de [[Johannes Kepler|Kepler]] e dei matematicians modèrnes. Aquò l'alunchèt rapidament dau programa [[Aristòtel|aristotelician]] [[tradicion|tradicionau]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, « The Foundations of Newton's Philosophy of Nature », ''The British Journal for the History of Science'', vol. 1, n° 2, 1962, pp. 171-182.</ref>. Obtenguèt son ''bachelor'' en [[1665]], mai deguèt se retirar 18 mes a Woolsthorpe en causa d'una [[epidemia]] de [[pèsta]] qu'entraïnèt la sarradura de l'[[universitat]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Henry Martyn Taylor, « Newton, Sir Isaac », dins Hugh Chisholm (dir.), ''Encyclopædia Britannica'', Cambridge University Press, 11{{a}} edicion, 1911, p. 583.</ref>. Pasmens, es durant aqueu periòde d'exili forçat que Newton pausèt lei basas dau [[calcul infinitesimau]], desvolopèt sa teoria de la [[gravitacion|gravitacion universala]] e realizèt sei premiereis [[experiéncia]]s subre la descomposicion de la [[lutz]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Elizabeth Connor, « Sir Isaac Newton, the Pioneer of Astrophysics », ''Leaflet of the Astronomical Society of the Pacific'', vol. 4, n° 158, 1945, p. 55.</ref>. Newton s'entornèt a Cambridge en [[1667]]. Elegit ''fellow'' dau [[Trinity College]], venguèt rapidament professor de [[matematicas]] en [[1669]]<ref>Ocupèt la [[cadiera de professor lucasian de matematicas de l'universitat de Cambridge]], un pòste prestigiós que li foguèt cedit per [[Isaac Barrow]] ([[1630]]-[[1677]]).</ref>. Gardèt aqueu pòste durant 26 ans e publiquèt, durant aqueu periòde, la màger part de sei trabalhs majors coma, la presentacion dau premier [[telescòpi de Newton]] en [[1671]], la [[teoria dei colors]] en [[1672]] e lei ''[[Philosophiæ naturalis principia mathematica|Principia Mathematica]]'' en [[1687]], considerats coma una deis òbras mai importantas de l'istòria dei sciéncias. La redaccion dei ''Principia'' foguèt largament motivada per una correspondància amb l'[[astronomia|astronòm]] [[Edmond Halley]] ([[1656]]-[[1741]]) que sostenguèt financierament la publicacion<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard Westfall, ''Never at Rest: A Biography of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1980, pp. 153-156.</ref>. Pasmens, lo periòde de Cambridge foguèt tanben marcat per de controvèrsias intellectualas violentas que mostrèron lo caractèr colerós e rancunós de Newton. La pus importanta es probable aquela que l'opausèt a [[Robert Hooke]] ([[1636]]-[[1703]]), un experimentator qu'èra a estudiar de subjèctes similars a aquelei de Newton (natura de la lutz, movement deis objèctes celestiaus). === Lo periòde de Londres === == Òbra intellectuala == === Mecanica e gravitacion === === Matematicas === === Optica === === Alquimia e teologia === == Eiretatge == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Gravitacion]]. </div> === Bibliografia === * '''[[anglés|(en)]]''' Richard S. Westfall, ''The Life of Isaac Newton'', Cambridge University Press, 1994. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Newton, Isaac}} [[Categoria:Scientific britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Fisician britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Naissença en 1643|Newton, Isaac]] [[Categoria:Decès en 1727|Newton, Isaac]] [[Categoria:Isaac Newton| ]] [[Categoria:Alquimista|Newton, Isaac]] [[Categoria:Astronòm britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Matematician britanic|Newton, Isaac]] [[Categoria:Personalitat de l'optica|Newton, Isaac]] [[Categoria:Membre de la Royal Society|Newton, Isaac]] [[Categoria:President de la Royal Society|Newton, Isaac]] [[Categoria:Istòria de la fisica|Newton, Isaac]] fglkntt9ms01hj2dpqf1cmug3osiazw 0 35541 2502553 2342652 2026-06-11T12:03:55Z Alaric 506 44932 2502553 wikitext text/x-wiki {{Infobox sobeiran | nom = | imatge = Alaric II 484 507 gold 1470mg reverse.jpg | legenda = Efigia d'Alaric II sus una peça d'aur | naissença = ? | mòrt = 507 | país = [[Reialme visigòt]] | epòca = Antiquitat | règne = 484 a 507 | conjunt = | davancièr = [[Euric]] | successor = [[Geisalic]] }} <!--article redigit en lengadocian--> '''Alaric II''' ([[484]] - [[Vouillé]] [[507]]) foguèt lo ueitau rei dels [[visigòts]], filh d'[[Euric]]. Son reialme, que sa capitala èra [[Tolosa]], compreniá la mitat meridionala de [[Gàllia]] (la màger part de l'actual terrritòri d'[[Occitània]]) e gaireben tota la [[Peninsula Iberica]] ([[Ispània]]). Alaric foguèt vençut e tuat a la [[batalha de Vouillé]] per [[Clodovèu]], rei dels [[francs]]. [[Fichièr:Reiaume visigòt.png|esquèrra|thumb|left|Reiaume d'Alaric II vèrs 500.]] [[Imatge: Alarico_II,_rey_de_los_Visigodos_(Museo_del_Prado).jpg|right|300px|Retrait d'Alaric II per Carlos Esquivel y Rivas]] Alara los Visigòts d'[[Aquitània]] passèron en Ispània e sonque conservèron la [[Gàllia Narbonesa]] sul versant nòrd-est dels [[Pirenèus]] (nomenada [[Septimània]]). Jos son règne foguèt facha una compilacion de las leis romanas, coneguda coma [[Breviari d'Alaric]] (''lex romana visigotorum''), aplicabla sonque als subjèctes romans ([[506]]). Pus tolerant que son paire [[Euric]], lo meteis an 506 permetèt als avesques catolics de Gàllia de s'amassar en un Concili en ([[Agde]]). {{Debuta dinastia}} {{Inserir dinastia | abans = [[Euric]] | nom = [[Lista dels sobeirans visigòts|Rei dels Visigòts]] | periòde = ([[484]]-[[507]]) | aprèp = [[Geisalic]] }} {{Fin dinastia}} ==Referéncias== *Edward Gibbon, [https://web.archive.org/web/20040817020717/http://etext.library.adelaide.edu.au/g/g43d/chapter38.html ''History of the Decline and Fall of the Roman Empire''] {{DEFAULTSORT:Alaric 02}} [[Categoria:Grandas invasions]] [[Categoria:Decès en 507]] [[Categoria:Rei visigòt]] aba0mq6mshzxbalcerf5jeu8m0zr1rd 0 44307 2502554 2099682 2026-06-11T12:08:23Z Alaric 506 44932 2502554 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} <!-- Article redigit en gascon --> {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="290px" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<font size="+1">Tamarit de Llitera<br /><small>''Tamarit de Litera'' / ''Tamarite de Litera''</small></font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[Imatge:Flag of None.svg|border|140px]] | align="center" width="140px" | [[Imatge:Escut de Tamarit de Llitera.svg|70px]] |- |} |- | Comarca | Llitera |- | [[Província d'Espanha|Província]] | [[Imatge:Flag of Huesca (province).svg|25px]] [[Província d'Òsca|Òsca]] |- | [[Comunautat autonòma]] | [[Imatge:Flag of Aragon.svg|25px]] [[Aragon]] |- | [[Lista dels païses del mond|Estat]] | {{Espanha}} |- ! colspan="2" bgcolor="lightblue" | Localizacion de la comarca de Llitera en [[Aragon]] |----- ! colspan="2" bgcolor="#FFFFFF" | [[Imatge:Localización de Litera (Aragón).svg|290px]] |- | [[Aira|Superfícia]] | 110.578 km² |- | Còde postau | 22550 |- | [[Populacion]] | 3507 ab. <small>([[2017]])</small></font> |- | [[Alcalde]] | Francisco Mateo Rivas |- | Site oficiau | http://www.tamaritedelitera.es/ |} [[Fichièr:Tamaritenevado.jpg|thumb|left|250px|Tamarit cobèrt de [[nèu]]]] '''Tamarit de Llitera''' (''Tamarit de Litera'' en [[aragonés]], ''Tamarite de Litera'' en [[espanhòu]]) qu'ei ua comuna [[Catalan|catalanofòna]] d'[[Aragon]] situada dens la [[comarca]] de Llitera e la [[província d'Òsca]]. == Geografia == === Perimètre del territòri === {{Communes limitrophes | commune = Tamarit de Llitera | nord = [[Alcampell]] | nord-est = | est = [[Lhèida]] <br /><small>([[Segrià]])</small> | sud-est = [[Altorricón|Altorricó]] <br>[[Gimenells i el Pla de la Font]] <br /><small>([[Segrià]])</small> | sud = [[Almacelles]] <br /><small>([[Segrià]])</small> | sud-ouest = [[Esplús]] <br> [[Vencillón|Vensilló]] | ouest = [[Binéfar]] | nord-ouest = [[San Esteban de Litera|Sant Istève de Lhitèra]] }} == Toponimia == Las fòrmas ancianas son ''Tamarite'', ''Tamarit'', ''Tamariht'', ''Tamareto'', ''Tamaretro'', ''Tamarete'', ''Tamaret'' e ''Tamarito'' <ref>Agustin Ubieto Arteta, ''Toponimia aragonesa medieval'', Valencia, 1972, pagina 189</ref>. == Lòcs e monuments == <gallery> Escola de Lleida. Tamarit de Llitera, Osca, Portada romànica de Santa Maria. (A SiT-132508).jpg|La glèisa de Santa Maria Iglesia_de_Santa_María_la_Mayor_de_Tamarite_de_Litera.jpg|Faciada de Santa Maria Ex-Colegiata_de_Santa_María_la_Mayor.jpg|Interior de la glèisa de Santa Maria Antiguo Campanario de Tamarite.jpg|Faciada e cloquièr abans las modificacions de 1923-1927 SANTA MARIA DE TAMARIT DE LLITERA. INTERIOR.jpg|La copòla de Santa Maria de Tamarit Juan Ximénez, Spanish (active Aragon), first documented 1500, died 1505 - The Archangel Michael - Google Art Project.jpg|Retaula major de Santa Maria, l'arcàngel Sant Miquèl Corpus 2001-001.jpg|Carrièra garnida per Corpus Christi </gallery> {{message galerie}} == Cultura locala == * Formuleta legida sus las veirinas de las botigas : ''Ole le Ola la, Se de Tamarit e la cosa millor que nya'' « ''Èsser de Tamarit es la causa milhora que i a (que non i a ?)'' » == Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Aragon}} {{Municipis de|22}} {{commonscat|Tamarit de Llitera}} kbpcw93b3z0573i1fpew01rt8qzn36q 2502570 2502554 2026-06-12T03:54:09Z Alaric 506 44932 2502570 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} <!-- Article redigit en gascon --> {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="290px" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<font size="+1">Tamarit de Llitera<br /><small>''Tamarit de Litera'' / ''Tamarite de Litera''</small></font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[Imatge:Flag of None.svg|border|140px]] | align="center" width="140px" | [[Imatge:Escut de Tamarit de Llitera.svg|70px]] |- |} |- | Comarca | Llitera |- | [[Província d'Espanha|Província]] | [[Imatge:Flag of Huesca (province).svg|25px]] [[Província d'Òsca|Òsca]] |- | [[Comunautat autonòma]] | [[Imatge:Flag of Aragon.svg|25px]] [[Aragon]] |- | [[Lista dels païses del mond|Estat]] | {{Espanha}} |- ! colspan="2" bgcolor="lightblue" | Localizacion de la comarca de Llitera en [[Aragon]] |----- ! colspan="2" bgcolor="#FFFFFF" | [[Imatge:Localización de Litera (Aragón).svg|290px]] |- | [[Aira|Superfícia]] | 110.578 km² |- | Còde postau | 22550 |- | [[Populacion]] | 3507 ab. <small>([[2017]])</small></font> |- | [[Alcalde]] | Francisco Mateo Rivas |- | Site oficiau | http://www.tamaritedelitera.es/ |} [[Fichièr:Tamaritenevado.jpg|thumb|left|250px|Tamarit cobèrt de [[nèu]]]] '''Tamarit de Llitera''' (''Tamarit de Litera'' en [[aragonés]], ''Tamarite de Litera'' en [[espanhòu]]) qu'ei ua comuna [[Catalan|catalanofòna]] d'[[Aragon]] situada dens la [[comarca]] de Llitera e la [[província d'Òsca]]. == Geografia == === Perimètre del territòri === {{Communes limitrophes | commune = Tamarit de Llitera | nord = [[Alcampell]] | nord-est = | est = [[Lhèida]] <br /><small>([[Segrià]])</small> | sud-est = [[Altorricón|Altorricó]] <br>[[Gimenells i el Pla de la Font]] <br /><small>([[Segrià]])</small> | sud = [[Almacelles]] <br /><small>([[Segrià]])</small> | sud-ouest = [[Esplús]] <br> [[Vencillón|Vensilló]] | ouest = [[Binéfar]] | nord-ouest = [[San Esteban de Litera|Sant Istève de Lhitèra]] }} == Toponimia == Las fòrmas ancianas son ''Tamarite'', ''Tamarit'', ''Tamariht'', ''Tamareto'', ''Tamaretro'', ''Tamarete'', ''Tamaret'' e ''Tamarito'' <ref>Agustin Ubieto Arteta, ''Toponimia aragonesa medieval'', Valencia, 1972, pagina 189</ref>. == Lòcs e monuments == <gallery> Escola de Lleida. Tamarit de Llitera, Osca, Portada romànica de Santa Maria. (A SiT-132508).jpg|La glèisa Santa Maria Iglesia_de_Santa_María_la_Mayor_de_Tamarite_de_Litera.jpg|Faciada de Santa Maria Ex-Colegiata_de_Santa_María_la_Mayor.jpg|Interior de la glèisa Santa Maria Antiguo Campanario de Tamarite.jpg|Faciada e cloquièr abans las modificacions de 1923-1927 SANTA MARIA DE TAMARIT DE LLITERA. INTERIOR.jpg|La copòla de Santa Maria de Tamarit Juan Ximénez, Spanish (active Aragon), first documented 1500, died 1505 - The Archangel Michael - Google Art Project.jpg|Retaula major de Santa Maria, l'arcàngel Sant Miquèl Corpus 2001-001.jpg|Carrièra garnida per Corpus Christi </gallery> {{message galerie}} == Cultura locala == * Formuleta legida sus las veirinas de las botigas : ''Ole le Ola la, Se de Tamarit e la cosa millor que nya'' « ''Èsser de Tamarit es la causa milhora que i a'' » == Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Aragon}} {{Municipis de|22}} {{commonscat|Tamarit de Llitera}} i64996ashlvtucx3wp1tklmfmc785th 0 58368 2502560 2435800 2026-06-11T19:31:49Z Sovenhic 36254 en provençau 2502560 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}{{Infobox Escrivan | nom = Max Felip Delavoët | imatge =File:Portrait Mas-Felipe Delavouët.jpg | talha imatge = 250px | legenda = | nom de naissença = ''Max-Philippe Delavouët'' | nom aliàs ='' Mas-Felipe Delavouët'' | data de naissença = [[22 de febrièr]] de [[1920]] | luòc de naissença = [[Marselha]] | data de decès = [[18 de decembre]] de [[1990]] | luòc de decès = [[Grans]] | activitat = [[poèta]] | lenga = [[occitan]], [[francés]] | genre = [[poesia]] | movement = | distincions = <!-- Listar las donadas de las seccions çaiaprèp entre las balisas <div></div> E levetz pas las balisas <!- -> que quand las seccions son completadas --> <!-- | òbra = <div> * </div> --> <!-- | complement = <div> * </div> --> }} '''Max Felip Delavoët''' (o en [[grafia mistralenca]]: ''Mas-Felipe Delavouët''; en [[francés]]: ''Max-Philippe Delavouët'') ([[Marselha]], [[22 de febrièr|22 de febrier]] de [[1920]] - [[Grans]], [[18 de decembre]] de [[1990]]) que ho un deus màgers poetas [[provença]]us deu [[sègle XX]]. Las soas composicions que hon totas amassadas e publicadas en garbas simplament titoladas ''Poemas'' (''[[Pouèmo]]''). Que ho oficiaument perpausat per arrecéber lo [[Prèmi Nobel]]. == Biografia == {{...}} == Òbra literària == {{...}} == Publicacions == === Poesia === * ''Quatre cantico pèr l’age d’or'' (''Quatre cantics per l’atge d’aur'') amassant ''Cantico dóu bóumian que fuguè torero'' (''Cantic dau bomian que fuguèt torero'') ; ''Cantico de l'ome davans soun fiò'' (''Cantic de l’òme davans son fuòc'') ; ''Cantico pèr lou blad'' (''Cantic per lo Blat'') ; ''Cantico pèr nosto amo roumano'' (''Cantic per nòstra arma romana''), litografias d’Auguste Chabaud, Baile Verd, 1950. * ''Uno pichoto Tapissarié de la Mar'' (''Una pichòta Tapissariá de la Mar''), fustas gravadas d’Henri Pertus, Baile Verd, 1951. * ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva''), fustas gravadas de Jean-Pierre Guillermet, Baile Verd, 1952. * ''Istòri dóu Rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Istòria dau Rei mòrt qu'anava a la descisa''), Baile Verd, 1961. * ''Amour di Quatre Sesoun'' (''Amor dei Quatre Sasons''), Baile Verd, 1964. * ''Camin de la Crous'' (''Camin de la Crotz''), Baile Verd, 1966. * ''Fablo de l’Ome e de si soulèu'' (''Fabla de l’Òme e de sei Solèus''), Baile Verd, 1968. * ''Pouèmo I '': ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva'') ; ''Courtege de la Bello Sesoun'' (''Cortègi de la Bèla Sason'') ; ''Blasoun de la Dono d’Estiéu'' (''Blason de la Dòna d’Estieu'' ) ; ''Cansoun de la mai auto Tourre'' (''Cançon de la mai auta Torre'') ; ''Ço que Tristan se disié sus la mar'' (''Çò que Tristan se disiá sus la mar''), Ed. José Corti, 1971. * ''Pouèmo II'' : ''Danso de la pauro Ensouleiado'' (''Dansa de la Paura Ensolelhada'') ; ''Camin de la Crous'' (''Camin de la Crotz'') ; ''Pèiro escricho de la Roso'' (''Pèira escrita de la Ròsa'') ; ''Istòri dóu Rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Istòria dau Rei mòrt qu'anava a la descisa'') ; ''Lo Pichot Zoudiaque ilustra'' (''Lo pichòt Zodiac ilustrat'') ; ''Lusernàri dóu Cor flecha'' (''Lucernari dau Còr flechat'' ), Ed. José Corti, 1971. * ''Pouèmo III '': ''Balado d’aquéu que fasié Rouland'' (''Balada d'aquèu que fasiá Rotland''), Ed. José Corti, 1977. * ''Pouèmo IV'' : ''Inferto à la Rèino di mar'' (''Ofrenda a la Reina dei mars'') ; ''Ouresoun de l’Ome de vèire'' (''Orason de l’Òme de veire'') ; ''Dicho de l’Aubre entre fueio e racino'' (''Dicha de l’Arbre entre fuèlhas e racinas''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1983. * ''Pouèmo V'' : ''Cant de la tèsto pleno d’abiho'' (''Cant de la tèsta plena d’abelhas''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1991. * ''Cansoun de l'amour dificile'' (''Cançon de l'amor dificile''), Bayle-Vert, 1993. * ''Cansoun de la Printaniero'' (''Cançon de la Printanièra''), ilustracions de Charles-François Philippe, Baile Verd, Grans, 2005. * ''L’ Endormida'' (''L’ Endourmido''), dins ''Anthologie de la poésie française du {{s mini-|XX|e}} siècle'', vol. 2, Gallimard (Poésie), 2000. * ''Lou Camin de la Crous di Gardian'' (''Lo Camin de la Crotz dei Gardians''), Ed. L’Aucèu libre, 2009, introducion e nòtas de Claude Mauron. === Poesia, reedicions === * ''Cantico pèr nosto amo roumano'' (''Cantic per nòstra arme romana''), C.R.D.P., 1979. * ''Cantico dóu bóumian que fuguè torero'' (''Cantic dau bomian que fuguèt torero''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1990. * ''Fablo de l’ome e de si soulèu'' (''Fabla de l’òme e de sei solèus''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1996. * ''Cantico pèr lou blad'' (''Cantic per lo blat'') e ''Cantico de l’ome davans soun fiò'' (''Cantic de l’òme davans son fuòc''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 2001. * ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva''), Centre Mas-Felipe Delavouët, Grans, 2010. * ''Courtege de la bello sesoun'' (''Cortègi de la bèla sason''), C.M.F.D., Grans, 2012. * ''Istòri dóu rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Histoire du roi mort qui descendait le fleuve''), C.M.F.D., Grans, 2013. * ''Cansoun de la mai auto tourre'' (''Chanson de la plus haute tour''), C.M.F.D., Grans, 2014. * ''Lou pichot Zoudiaque ilustra'' (''Le petit Zodiaque illustré''), C.M.F.D., Grans, 2015. * ''Amour di Quatre Sesoun'' (''Amour des Quatre Saisons''), C.M.F.D., 2015 [réédition en fac-similé réduit]. * ''Ço que Tristan se disié sus la mar'' (''Ce que Tristan se disait sur la mer''), C.M.F.D., 2017. === Autras òbras poeticas === * ''Les arbres de Ben Lisa'', photographies originales de René Ben Lisa, tirage sérigraphique d'Yves Rigoir, poèmes de Max-Philippe Delavouët, 1964 (13 exemplaires). * ''Moisson'', photographies originales d’Yves Rigoir accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Lambesc, 1967 (14 exemplaires). * ''Sabo'', photographies originales d’Yves Rigoir accompagnées de textes bilingues de Max-Philippe Delavouët, Lambesc, 1988 (14 exemplaires). * ''Écritures'', photographies originales de Martha Jordan, accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Genève, 1988 (30 exemplaires). * ''L’Ange foudroyé'', photographies originales  de Martha Jordan, accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Genève, 1990 (30 exemplaires). === Teatre === * ''Teatre'' (''Théâtre'' ) réunissant ''Ercule e lou roussignòu'' (''Hercule et le rossignol'') ; ''Benounin e li capitàni'' (''Bénounin et les capitaines'') ; ''Lis escalié de Buous'' (''L’escalier de Buoux''), C.R.E.M., 2000. * ''Lou Cor d’Amour amourousi'' (''Cœur d’amour épris''), C.M.F.D, Grans, 2011. * ''Tistet-la-Roso o lou quiéu dóu pastre sènt toujour la ferigoulo'' (''Tistet-la-Rose ou le cul du berger sent toujours le thym''), C.M.F.D/C.R.E.M., Grans, 2016. === Prefaci === * ''Durance'', photographies originales  d’Yves Rigoir, Lambesc, 1961. * ''Objets sculptés par les Bergers de Provence'', photographies originales  d’Yves Rigoir, Bayle-Vert, 1965. * ''Les Ballades de François Villon'', Louis Jou, 1974. * ''La cuisine provençale de tradition populaire'' de René Jouveau, éd. du Message, Berne, s.d. avec des illustrations de Mas-Felipe Delavouët. * ''Patrimòni'' (''Patrimoine''), ''La Dicho dóu Vièi Granouien'', (''Le Dire du Vieux Gransois''), C.R.D.P., Marseille, 1981. * ''Auguste Chabaud : L’Homme et le Cadre'', éd. Cercle d’Art, 1983. === Cinèma === * ''La Marche des rois'', réalisation Yves Rigoir, scénario de Mas-Felipe Delavouët, décors de Paul Coupille, Genève, TV romande, 1966. * ''L'Arbre et le Soleil : Mas-Felipe Delavouët et son pays'', film de Jean-Daniel Pollet, émission Océaniques, FR3, 1991. == Nòtas e referéncias == <references /> == Annèxas == === Fonts === * Claude Mauron, ''Bibliographie de Mas-Felipe Delavouët'', Centre de Recherches et d’Études Méridionales, 1992. * Claude Mauron, ''Bibliographie de Mas-Felipe Delavouët : premier supplément'', Centre de Recherches et d’Études Méridionales, 2001. * Claude Mauron, ''La vie et l’œuvre de Max-Philippe Delavouët : notice bio-bibliographique'', dans ''Polyphonies'' n° 21-22, hiver 1996-1997, {{p.|49-52}}. === Bibliografia === ==== Articles de premsa ==== ;Articles pareguts après 2000 * Claude Mauron, "Initiation à la géographie poétique de Max-Philippe Delavouët"'', La pensée de Midi'', {{n°|1}}, 2000/1, {{p.|74-79}}. * Philippe Gardy, "Réémergences de l'épopée dans la littérature en occitan de la deuxième moitié du XXème siècle", dans ''Les genres littéraires émergents'', textes rassemblés et présentés par Jean-Marie Seillan, l'Harmattan, 2005 ({{p.|265-282}}). * Céline Magrini-Romagnoli, "Max-Philippe Delavouët et l’art roman en Provence", ''La France Latine'' {{n°|147}}, 2008, {{p.|151-191}}. * Philippe Gardy, [http://books.openedition.org/pulm/400 "Terroir nouveau"], {{p.|9-28}} ; Jean-Yves Casanova, [http://books.openedition.org/pulm/403 "Echos de la parole entre ciel et terre : Max Rouquette, Max-Philippe Delavouët"]'', ''{{p.|31-47}}, dans ''Max Rouquette et le renouveau de la poésie occitane. La poésie d’oc dans le concert des écritures poétiques européennes (1930-1960)'', Ph. Gardy et M.-J. Verny coord.'', Études occitanes'' {{n°|5}}, P.U.M., Montpellier, 2009. * Céline Magrini-Romagnoli,  "Adam et son arbre chez trois écrivains de l’enracinement : André de Richaud, Charles-Ferdinand Ramuz et Max-Philippe Delavouët", ''La France Latine'' {{n°|151}}, 2010, {{p.|117-192}}. * Céline Magrini-Romagnoli,  "Cor d’Amour amourousi de Max-Philippe Delavouët, un ‘ballet parlé’ en provençal moderne, inspiré du Livre du Cœur d’Amour espris", {{p.|35-47}}, dans ''Les Arts et les Lettres en Provence au temps du roi René'', de Chantal Connochie-Bourgne et Valérie Gontero-Lauze, P.U.P., 2013. ==== Obratges critics ==== * Jean Thunin : ''La présence et le mythe : lecture de l’œuvre poétique de Mas-Felipe Delavouët'', La Destinée, Salon-de-Provence, La Destinée, 1984. * Pierre Boutang : ''Mas-Felipe Delavouët : L'Âge d'or et le Poème pour Eve'' dans la Source sacrée : les Abeilles de Delphes II, éd. du Rocher, 2003. * Felip Gardy, ''Figuras dau poèta e dau poèma dins l’escritura occitana contemporeana : Marcela Delpastre, Mas-Felipe Delavouët, Bernat Manciet, Renat Nelli, '' éd. Jorn, 2003. ==== Memòris universitaris ==== * Jacky Leroy, ''L’œuvre poétique de Mas-Felipe Delavouët : une lecture écrite'', Université Catholique de Louvain, 1971 (174 p. dact.). * Maryse Wehrung, ''Mas-Felipe Delavouët, poète provençal : problème de'' ''thématique'',  sous la direction de Georges Straka, Université de Strasbourg, 1979 (108 p. dact.). ==== Revista ==== * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 1, 2010, ''Autour d'Eve'' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 2, 2011, ''Autour de Coeur d’Amour '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 3, 2012, ''Autour du Cortège de la Belle Saison '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 4, 2013, ''Autour de Histoire du Roi mort qui descendait le Fleuve '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 5, 2014, ''Autour de Chanson de plus haute Tour '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 6, 2015, ''Avec le temps..''. * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 7, 2016, ''Autour du théâtre..''. === Liames extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20170708194837/http://www.delavouet.fr/ Site du Centre Mas-Felipe Delavouët] * {{pdf}} [http://www.delavouet.fr/docs/notice_bio.pdf Claude Mauron, notice bio-bibliographique] * {{pdf}} [http://www.cairn.info/load_pdf.php?ID_ARTICLE=LPM_001_0074 Claude Mauron, « Initiation à la géographie poétique de Max-Philippe Delavouët », ''La Pensée de Midi'', {{numéro|2000}}/1] * [https://web.archive.org/web/20200128235158/http://www.litterature-lieux.com/fiche-site-291.html Fédération des Maisons d'écrivain & des patrimoines littéraires] * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/dapamer_fr Lieu de mémoire inscrit monument historique depuis 1996] * [https://web.archive.org/web/20180101083527/http://www.infos-patrimoinespaca.org/index.php?menu=9&num_article=152&mp=2&cptcom=0 Maison des illustres en 2014] {{multibendèl|LitOc|Portal Provença}} [[Categoria:Literatura occitana|Delavoët]] [[Categoria:Escrivan occitan del sègle XX|Delavoët]] [[Categoria:Literatura provençala|Delavoët]] [[Categoria:Escrivan dau país de Marselha|Delavoët]] [[Categoria:Naissença en 1920|Delavoët]] [[Categoria:Naissença a Marselha|Delavoët]] [[Categoria:Decès en 1990|Delavoët]] pok3nbz6ydcgn5moplrwws2vf52ig4p 2502561 2502560 2026-06-11T19:34:35Z Sovenhic 36254 Sovenhic a desplaçat la pagina [[Max Felip Delavoët]] cap a [[Max Felip Delavouët]] : Títol mal escrit : "Delavouët" es una forma francesa que l'autor utiliza, sembla pas que i aja de forma occitana 2502560 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}{{Infobox Escrivan | nom = Max Felip Delavoët | imatge =File:Portrait Mas-Felipe Delavouët.jpg | talha imatge = 250px | legenda = | nom de naissença = ''Max-Philippe Delavouët'' | nom aliàs ='' Mas-Felipe Delavouët'' | data de naissença = [[22 de febrièr]] de [[1920]] | luòc de naissença = [[Marselha]] | data de decès = [[18 de decembre]] de [[1990]] | luòc de decès = [[Grans]] | activitat = [[poèta]] | lenga = [[occitan]], [[francés]] | genre = [[poesia]] | movement = | distincions = <!-- Listar las donadas de las seccions çaiaprèp entre las balisas <div></div> E levetz pas las balisas <!- -> que quand las seccions son completadas --> <!-- | òbra = <div> * </div> --> <!-- | complement = <div> * </div> --> }} '''Max Felip Delavoët''' (o en [[grafia mistralenca]]: ''Mas-Felipe Delavouët''; en [[francés]]: ''Max-Philippe Delavouët'') ([[Marselha]], [[22 de febrièr|22 de febrier]] de [[1920]] - [[Grans]], [[18 de decembre]] de [[1990]]) que ho un deus màgers poetas [[provença]]us deu [[sègle XX]]. Las soas composicions que hon totas amassadas e publicadas en garbas simplament titoladas ''Poemas'' (''[[Pouèmo]]''). Que ho oficiaument perpausat per arrecéber lo [[Prèmi Nobel]]. == Biografia == {{...}} == Òbra literària == {{...}} == Publicacions == === Poesia === * ''Quatre cantico pèr l’age d’or'' (''Quatre cantics per l’atge d’aur'') amassant ''Cantico dóu bóumian que fuguè torero'' (''Cantic dau bomian que fuguèt torero'') ; ''Cantico de l'ome davans soun fiò'' (''Cantic de l’òme davans son fuòc'') ; ''Cantico pèr lou blad'' (''Cantic per lo Blat'') ; ''Cantico pèr nosto amo roumano'' (''Cantic per nòstra arma romana''), litografias d’Auguste Chabaud, Baile Verd, 1950. * ''Uno pichoto Tapissarié de la Mar'' (''Una pichòta Tapissariá de la Mar''), fustas gravadas d’Henri Pertus, Baile Verd, 1951. * ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva''), fustas gravadas de Jean-Pierre Guillermet, Baile Verd, 1952. * ''Istòri dóu Rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Istòria dau Rei mòrt qu'anava a la descisa''), Baile Verd, 1961. * ''Amour di Quatre Sesoun'' (''Amor dei Quatre Sasons''), Baile Verd, 1964. * ''Camin de la Crous'' (''Camin de la Crotz''), Baile Verd, 1966. * ''Fablo de l’Ome e de si soulèu'' (''Fabla de l’Òme e de sei Solèus''), Baile Verd, 1968. * ''Pouèmo I '': ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva'') ; ''Courtege de la Bello Sesoun'' (''Cortègi de la Bèla Sason'') ; ''Blasoun de la Dono d’Estiéu'' (''Blason de la Dòna d’Estieu'' ) ; ''Cansoun de la mai auto Tourre'' (''Cançon de la mai auta Torre'') ; ''Ço que Tristan se disié sus la mar'' (''Çò que Tristan se disiá sus la mar''), Ed. José Corti, 1971. * ''Pouèmo II'' : ''Danso de la pauro Ensouleiado'' (''Dansa de la Paura Ensolelhada'') ; ''Camin de la Crous'' (''Camin de la Crotz'') ; ''Pèiro escricho de la Roso'' (''Pèira escrita de la Ròsa'') ; ''Istòri dóu Rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Istòria dau Rei mòrt qu'anava a la descisa'') ; ''Lo Pichot Zoudiaque ilustra'' (''Lo pichòt Zodiac ilustrat'') ; ''Lusernàri dóu Cor flecha'' (''Lucernari dau Còr flechat'' ), Ed. José Corti, 1971. * ''Pouèmo III '': ''Balado d’aquéu que fasié Rouland'' (''Balada d'aquèu que fasiá Rotland''), Ed. José Corti, 1977. * ''Pouèmo IV'' : ''Inferto à la Rèino di mar'' (''Ofrenda a la Reina dei mars'') ; ''Ouresoun de l’Ome de vèire'' (''Orason de l’Òme de veire'') ; ''Dicho de l’Aubre entre fueio e racino'' (''Dicha de l’Arbre entre fuèlhas e racinas''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1983. * ''Pouèmo V'' : ''Cant de la tèsto pleno d’abiho'' (''Cant de la tèsta plena d’abelhas''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1991. * ''Cansoun de l'amour dificile'' (''Cançon de l'amor dificile''), Bayle-Vert, 1993. * ''Cansoun de la Printaniero'' (''Cançon de la Printanièra''), ilustracions de Charles-François Philippe, Baile Verd, Grans, 2005. * ''L’ Endormida'' (''L’ Endourmido''), dins ''Anthologie de la poésie française du {{s mini-|XX|e}} siècle'', vol. 2, Gallimard (Poésie), 2000. * ''Lou Camin de la Crous di Gardian'' (''Lo Camin de la Crotz dei Gardians''), Ed. L’Aucèu libre, 2009, introducion e nòtas de Claude Mauron. === Poesia, reedicions === * ''Cantico pèr nosto amo roumano'' (''Cantic per nòstra arme romana''), C.R.D.P., 1979. * ''Cantico dóu bóumian que fuguè torero'' (''Cantic dau bomian que fuguèt torero''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1990. * ''Fablo de l’ome e de si soulèu'' (''Fabla de l’òme e de sei solèus''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1996. * ''Cantico pèr lou blad'' (''Cantic per lo blat'') e ''Cantico de l’ome davans soun fiò'' (''Cantic de l’òme davans son fuòc''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 2001. * ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva''), Centre Mas-Felipe Delavouët, Grans, 2010. * ''Courtege de la bello sesoun'' (''Cortègi de la bèla sason''), C.M.F.D., Grans, 2012. * ''Istòri dóu rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Histoire du roi mort qui descendait le fleuve''), C.M.F.D., Grans, 2013. * ''Cansoun de la mai auto tourre'' (''Chanson de la plus haute tour''), C.M.F.D., Grans, 2014. * ''Lou pichot Zoudiaque ilustra'' (''Le petit Zodiaque illustré''), C.M.F.D., Grans, 2015. * ''Amour di Quatre Sesoun'' (''Amour des Quatre Saisons''), C.M.F.D., 2015 [réédition en fac-similé réduit]. * ''Ço que Tristan se disié sus la mar'' (''Ce que Tristan se disait sur la mer''), C.M.F.D., 2017. === Autras òbras poeticas === * ''Les arbres de Ben Lisa'', photographies originales de René Ben Lisa, tirage sérigraphique d'Yves Rigoir, poèmes de Max-Philippe Delavouët, 1964 (13 exemplaires). * ''Moisson'', photographies originales d’Yves Rigoir accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Lambesc, 1967 (14 exemplaires). * ''Sabo'', photographies originales d’Yves Rigoir accompagnées de textes bilingues de Max-Philippe Delavouët, Lambesc, 1988 (14 exemplaires). * ''Écritures'', photographies originales de Martha Jordan, accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Genève, 1988 (30 exemplaires). * ''L’Ange foudroyé'', photographies originales  de Martha Jordan, accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Genève, 1990 (30 exemplaires). === Teatre === * ''Teatre'' (''Théâtre'' ) réunissant ''Ercule e lou roussignòu'' (''Hercule et le rossignol'') ; ''Benounin e li capitàni'' (''Bénounin et les capitaines'') ; ''Lis escalié de Buous'' (''L’escalier de Buoux''), C.R.E.M., 2000. * ''Lou Cor d’Amour amourousi'' (''Cœur d’amour épris''), C.M.F.D, Grans, 2011. * ''Tistet-la-Roso o lou quiéu dóu pastre sènt toujour la ferigoulo'' (''Tistet-la-Rose ou le cul du berger sent toujours le thym''), C.M.F.D/C.R.E.M., Grans, 2016. === Prefaci === * ''Durance'', photographies originales  d’Yves Rigoir, Lambesc, 1961. * ''Objets sculptés par les Bergers de Provence'', photographies originales  d’Yves Rigoir, Bayle-Vert, 1965. * ''Les Ballades de François Villon'', Louis Jou, 1974. * ''La cuisine provençale de tradition populaire'' de René Jouveau, éd. du Message, Berne, s.d. avec des illustrations de Mas-Felipe Delavouët. * ''Patrimòni'' (''Patrimoine''), ''La Dicho dóu Vièi Granouien'', (''Le Dire du Vieux Gransois''), C.R.D.P., Marseille, 1981. * ''Auguste Chabaud : L’Homme et le Cadre'', éd. Cercle d’Art, 1983. === Cinèma === * ''La Marche des rois'', réalisation Yves Rigoir, scénario de Mas-Felipe Delavouët, décors de Paul Coupille, Genève, TV romande, 1966. * ''L'Arbre et le Soleil : Mas-Felipe Delavouët et son pays'', film de Jean-Daniel Pollet, émission Océaniques, FR3, 1991. == Nòtas e referéncias == <references /> == Annèxas == === Fonts === * Claude Mauron, ''Bibliographie de Mas-Felipe Delavouët'', Centre de Recherches et d’Études Méridionales, 1992. * Claude Mauron, ''Bibliographie de Mas-Felipe Delavouët : premier supplément'', Centre de Recherches et d’Études Méridionales, 2001. * Claude Mauron, ''La vie et l’œuvre de Max-Philippe Delavouët : notice bio-bibliographique'', dans ''Polyphonies'' n° 21-22, hiver 1996-1997, {{p.|49-52}}. === Bibliografia === ==== Articles de premsa ==== ;Articles pareguts après 2000 * Claude Mauron, "Initiation à la géographie poétique de Max-Philippe Delavouët"'', La pensée de Midi'', {{n°|1}}, 2000/1, {{p.|74-79}}. * Philippe Gardy, "Réémergences de l'épopée dans la littérature en occitan de la deuxième moitié du XXème siècle", dans ''Les genres littéraires émergents'', textes rassemblés et présentés par Jean-Marie Seillan, l'Harmattan, 2005 ({{p.|265-282}}). * Céline Magrini-Romagnoli, "Max-Philippe Delavouët et l’art roman en Provence", ''La France Latine'' {{n°|147}}, 2008, {{p.|151-191}}. * Philippe Gardy, [http://books.openedition.org/pulm/400 "Terroir nouveau"], {{p.|9-28}} ; Jean-Yves Casanova, [http://books.openedition.org/pulm/403 "Echos de la parole entre ciel et terre : Max Rouquette, Max-Philippe Delavouët"]'', ''{{p.|31-47}}, dans ''Max Rouquette et le renouveau de la poésie occitane. La poésie d’oc dans le concert des écritures poétiques européennes (1930-1960)'', Ph. Gardy et M.-J. Verny coord.'', Études occitanes'' {{n°|5}}, P.U.M., Montpellier, 2009. * Céline Magrini-Romagnoli,  "Adam et son arbre chez trois écrivains de l’enracinement : André de Richaud, Charles-Ferdinand Ramuz et Max-Philippe Delavouët", ''La France Latine'' {{n°|151}}, 2010, {{p.|117-192}}. * Céline Magrini-Romagnoli,  "Cor d’Amour amourousi de Max-Philippe Delavouët, un ‘ballet parlé’ en provençal moderne, inspiré du Livre du Cœur d’Amour espris", {{p.|35-47}}, dans ''Les Arts et les Lettres en Provence au temps du roi René'', de Chantal Connochie-Bourgne et Valérie Gontero-Lauze, P.U.P., 2013. ==== Obratges critics ==== * Jean Thunin : ''La présence et le mythe : lecture de l’œuvre poétique de Mas-Felipe Delavouët'', La Destinée, Salon-de-Provence, La Destinée, 1984. * Pierre Boutang : ''Mas-Felipe Delavouët : L'Âge d'or et le Poème pour Eve'' dans la Source sacrée : les Abeilles de Delphes II, éd. du Rocher, 2003. * Felip Gardy, ''Figuras dau poèta e dau poèma dins l’escritura occitana contemporeana : Marcela Delpastre, Mas-Felipe Delavouët, Bernat Manciet, Renat Nelli, '' éd. Jorn, 2003. ==== Memòris universitaris ==== * Jacky Leroy, ''L’œuvre poétique de Mas-Felipe Delavouët : une lecture écrite'', Université Catholique de Louvain, 1971 (174 p. dact.). * Maryse Wehrung, ''Mas-Felipe Delavouët, poète provençal : problème de'' ''thématique'',  sous la direction de Georges Straka, Université de Strasbourg, 1979 (108 p. dact.). ==== Revista ==== * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 1, 2010, ''Autour d'Eve'' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 2, 2011, ''Autour de Coeur d’Amour '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 3, 2012, ''Autour du Cortège de la Belle Saison '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 4, 2013, ''Autour de Histoire du Roi mort qui descendait le Fleuve '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 5, 2014, ''Autour de Chanson de plus haute Tour '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 6, 2015, ''Avec le temps..''. * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 7, 2016, ''Autour du théâtre..''. === Liames extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20170708194837/http://www.delavouet.fr/ Site du Centre Mas-Felipe Delavouët] * {{pdf}} [http://www.delavouet.fr/docs/notice_bio.pdf Claude Mauron, notice bio-bibliographique] * {{pdf}} [http://www.cairn.info/load_pdf.php?ID_ARTICLE=LPM_001_0074 Claude Mauron, « Initiation à la géographie poétique de Max-Philippe Delavouët », ''La Pensée de Midi'', {{numéro|2000}}/1] * [https://web.archive.org/web/20200128235158/http://www.litterature-lieux.com/fiche-site-291.html Fédération des Maisons d'écrivain & des patrimoines littéraires] * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/dapamer_fr Lieu de mémoire inscrit monument historique depuis 1996] * [https://web.archive.org/web/20180101083527/http://www.infos-patrimoinespaca.org/index.php?menu=9&num_article=152&mp=2&cptcom=0 Maison des illustres en 2014] {{multibendèl|LitOc|Portal Provença}} [[Categoria:Literatura occitana|Delavoët]] [[Categoria:Escrivan occitan del sègle XX|Delavoët]] [[Categoria:Literatura provençala|Delavoët]] [[Categoria:Escrivan dau país de Marselha|Delavoët]] [[Categoria:Naissença en 1920|Delavoët]] [[Categoria:Naissença a Marselha|Delavoët]] [[Categoria:Decès en 1990|Delavoët]] pok3nbz6ydcgn5moplrwws2vf52ig4p 2502563 2502561 2026-06-11T19:35:28Z Sovenhic 36254 en provençau 2502563 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}{{Infobox Escrivan | nom = Max Felip Delavouët | imatge =File:Portrait Mas-Felipe Delavouët.jpg | talha imatge = 250px | legenda = | nom de naissença = ''Max-Philippe Delavouët'' | nom aliàs ='' Mas-Felipe Delavouët'' | data de naissença = [[22 de febrier]] de [[1920]] | luòc de naissença = [[Marselha]] | data de decès = [[18 de decembre]] de [[1990]] | luòc de decès = [[Grans]] | activitat = [[poèta]] | lenga = [[occitan]], [[francés]] | genre = [[poesia]] | movement = | distincions = <!-- Listar las donadas de las seccions çaiaprèp entre las balisas <div></div> E levetz pas las balisas <!- -> que quand las seccions son completadas --> <!-- | òbra = <div> * </div> --> <!-- | complement = <div> * </div> --> }} '''Max Felip Delavoët''' (o en [[grafia mistralenca]]: ''Mas-Felipe Delavouët''; en [[francés]]: ''Max-Philippe Delavouët'') ([[Marselha]], [[22 de febrièr|22 de febrier]] de [[1920]] - [[Grans]], [[18 de decembre]] de [[1990]]) que ho un deus màgers poetas [[provença]]us deu [[sègle XX]]. Las soas composicions que hon totas amassadas e publicadas en garbas simplament titoladas ''Poemas'' (''[[Pouèmo]]''). Que ho oficiaument perpausat per arrecéber lo [[Prèmi Nobel]]. == Biografia == {{...}} == Òbra literària == {{...}} == Publicacions == === Poesia === * ''Quatre cantico pèr l’age d’or'' (''Quatre cantics per l’atge d’aur'') amassant ''Cantico dóu bóumian que fuguè torero'' (''Cantic dau bomian que fuguèt torero'') ; ''Cantico de l'ome davans soun fiò'' (''Cantic de l’òme davans son fuòc'') ; ''Cantico pèr lou blad'' (''Cantic per lo Blat'') ; ''Cantico pèr nosto amo roumano'' (''Cantic per nòstra arma romana''), litografias d’Auguste Chabaud, Baile Verd, 1950. * ''Uno pichoto Tapissarié de la Mar'' (''Una pichòta Tapissariá de la Mar''), fustas gravadas d’Henri Pertus, Baile Verd, 1951. * ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva''), fustas gravadas de Jean-Pierre Guillermet, Baile Verd, 1952. * ''Istòri dóu Rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Istòria dau Rei mòrt qu'anava a la descisa''), Baile Verd, 1961. * ''Amour di Quatre Sesoun'' (''Amor dei Quatre Sasons''), Baile Verd, 1964. * ''Camin de la Crous'' (''Camin de la Crotz''), Baile Verd, 1966. * ''Fablo de l’Ome e de si soulèu'' (''Fabla de l’Òme e de sei Solèus''), Baile Verd, 1968. * ''Pouèmo I '': ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva'') ; ''Courtege de la Bello Sesoun'' (''Cortègi de la Bèla Sason'') ; ''Blasoun de la Dono d’Estiéu'' (''Blason de la Dòna d’Estieu'' ) ; ''Cansoun de la mai auto Tourre'' (''Cançon de la mai auta Torre'') ; ''Ço que Tristan se disié sus la mar'' (''Çò que Tristan se disiá sus la mar''), Ed. José Corti, 1971. * ''Pouèmo II'' : ''Danso de la pauro Ensouleiado'' (''Dansa de la Paura Ensolelhada'') ; ''Camin de la Crous'' (''Camin de la Crotz'') ; ''Pèiro escricho de la Roso'' (''Pèira escrita de la Ròsa'') ; ''Istòri dóu Rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Istòria dau Rei mòrt qu'anava a la descisa'') ; ''Lo Pichot Zoudiaque ilustra'' (''Lo pichòt Zodiac ilustrat'') ; ''Lusernàri dóu Cor flecha'' (''Lucernari dau Còr flechat'' ), Ed. José Corti, 1971. * ''Pouèmo III '': ''Balado d’aquéu que fasié Rouland'' (''Balada d'aquèu que fasiá Rotland''), Ed. José Corti, 1977. * ''Pouèmo IV'' : ''Inferto à la Rèino di mar'' (''Ofrenda a la Reina dei mars'') ; ''Ouresoun de l’Ome de vèire'' (''Orason de l’Òme de veire'') ; ''Dicho de l’Aubre entre fueio e racino'' (''Dicha de l’Arbre entre fuèlhas e racinas''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1983. * ''Pouèmo V'' : ''Cant de la tèsto pleno d’abiho'' (''Cant de la tèsta plena d’abelhas''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1991. * ''Cansoun de l'amour dificile'' (''Cançon de l'amor dificile''), Bayle-Vert, 1993. * ''Cansoun de la Printaniero'' (''Cançon de la Printanièra''), ilustracions de Charles-François Philippe, Baile Verd, Grans, 2005. * ''L’ Endormida'' (''L’ Endourmido''), dins ''Anthologie de la poésie française du {{s mini-|XX|e}} siècle'', vol. 2, Gallimard (Poésie), 2000. * ''Lou Camin de la Crous di Gardian'' (''Lo Camin de la Crotz dei Gardians''), Ed. L’Aucèu libre, 2009, introducion e nòtas de Claude Mauron. === Poesia, reedicions === * ''Cantico pèr nosto amo roumano'' (''Cantic per nòstra arme romana''), C.R.D.P., 1979. * ''Cantico dóu bóumian que fuguè torero'' (''Cantic dau bomian que fuguèt torero''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1990. * ''Fablo de l’ome e de si soulèu'' (''Fabla de l’òme e de sei solèus''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1996. * ''Cantico pèr lou blad'' (''Cantic per lo blat'') e ''Cantico de l’ome davans soun fiò'' (''Cantic de l’òme davans son fuòc''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 2001. * ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva''), Centre Mas-Felipe Delavouët, Grans, 2010. * ''Courtege de la bello sesoun'' (''Cortègi de la bèla sason''), C.M.F.D., Grans, 2012. * ''Istòri dóu rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Histoire du roi mort qui descendait le fleuve''), C.M.F.D., Grans, 2013. * ''Cansoun de la mai auto tourre'' (''Chanson de la plus haute tour''), C.M.F.D., Grans, 2014. * ''Lou pichot Zoudiaque ilustra'' (''Le petit Zodiaque illustré''), C.M.F.D., Grans, 2015. * ''Amour di Quatre Sesoun'' (''Amour des Quatre Saisons''), C.M.F.D., 2015 [réédition en fac-similé réduit]. * ''Ço que Tristan se disié sus la mar'' (''Ce que Tristan se disait sur la mer''), C.M.F.D., 2017. === Autras òbras poeticas === * ''Les arbres de Ben Lisa'', photographies originales de René Ben Lisa, tirage sérigraphique d'Yves Rigoir, poèmes de Max-Philippe Delavouët, 1964 (13 exemplaires). * ''Moisson'', photographies originales d’Yves Rigoir accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Lambesc, 1967 (14 exemplaires). * ''Sabo'', photographies originales d’Yves Rigoir accompagnées de textes bilingues de Max-Philippe Delavouët, Lambesc, 1988 (14 exemplaires). * ''Écritures'', photographies originales de Martha Jordan, accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Genève, 1988 (30 exemplaires). * ''L’Ange foudroyé'', photographies originales  de Martha Jordan, accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Genève, 1990 (30 exemplaires). === Teatre === * ''Teatre'' (''Théâtre'' ) réunissant ''Ercule e lou roussignòu'' (''Hercule et le rossignol'') ; ''Benounin e li capitàni'' (''Bénounin et les capitaines'') ; ''Lis escalié de Buous'' (''L’escalier de Buoux''), C.R.E.M., 2000. * ''Lou Cor d’Amour amourousi'' (''Cœur d’amour épris''), C.M.F.D, Grans, 2011. * ''Tistet-la-Roso o lou quiéu dóu pastre sènt toujour la ferigoulo'' (''Tistet-la-Rose ou le cul du berger sent toujours le thym''), C.M.F.D/C.R.E.M., Grans, 2016. === Prefaci === * ''Durance'', photographies originales  d’Yves Rigoir, Lambesc, 1961. * ''Objets sculptés par les Bergers de Provence'', photographies originales  d’Yves Rigoir, Bayle-Vert, 1965. * ''Les Ballades de François Villon'', Louis Jou, 1974. * ''La cuisine provençale de tradition populaire'' de René Jouveau, éd. du Message, Berne, s.d. avec des illustrations de Mas-Felipe Delavouët. * ''Patrimòni'' (''Patrimoine''), ''La Dicho dóu Vièi Granouien'', (''Le Dire du Vieux Gransois''), C.R.D.P., Marseille, 1981. * ''Auguste Chabaud : L’Homme et le Cadre'', éd. Cercle d’Art, 1983. === Cinèma === * ''La Marche des rois'', réalisation Yves Rigoir, scénario de Mas-Felipe Delavouët, décors de Paul Coupille, Genève, TV romande, 1966. * ''L'Arbre et le Soleil : Mas-Felipe Delavouët et son pays'', film de Jean-Daniel Pollet, émission Océaniques, FR3, 1991. == Nòtas e referéncias == <references /> == Annèxas == === Fonts === * Claude Mauron, ''Bibliographie de Mas-Felipe Delavouët'', Centre de Recherches et d’Études Méridionales, 1992. * Claude Mauron, ''Bibliographie de Mas-Felipe Delavouët : premier supplément'', Centre de Recherches et d’Études Méridionales, 2001. * Claude Mauron, ''La vie et l’œuvre de Max-Philippe Delavouët : notice bio-bibliographique'', dans ''Polyphonies'' n° 21-22, hiver 1996-1997, {{p.|49-52}}. === Bibliografia === ==== Articles de premsa ==== ;Articles pareguts après 2000 * Claude Mauron, "Initiation à la géographie poétique de Max-Philippe Delavouët"'', La pensée de Midi'', {{n°|1}}, 2000/1, {{p.|74-79}}. * Philippe Gardy, "Réémergences de l'épopée dans la littérature en occitan de la deuxième moitié du XXème siècle", dans ''Les genres littéraires émergents'', textes rassemblés et présentés par Jean-Marie Seillan, l'Harmattan, 2005 ({{p.|265-282}}). * Céline Magrini-Romagnoli, "Max-Philippe Delavouët et l’art roman en Provence", ''La France Latine'' {{n°|147}}, 2008, {{p.|151-191}}. * Philippe Gardy, [http://books.openedition.org/pulm/400 "Terroir nouveau"], {{p.|9-28}} ; Jean-Yves Casanova, [http://books.openedition.org/pulm/403 "Echos de la parole entre ciel et terre : Max Rouquette, Max-Philippe Delavouët"]'', ''{{p.|31-47}}, dans ''Max Rouquette et le renouveau de la poésie occitane. La poésie d’oc dans le concert des écritures poétiques européennes (1930-1960)'', Ph. Gardy et M.-J. Verny coord.'', Études occitanes'' {{n°|5}}, P.U.M., Montpellier, 2009. * Céline Magrini-Romagnoli,  "Adam et son arbre chez trois écrivains de l’enracinement : André de Richaud, Charles-Ferdinand Ramuz et Max-Philippe Delavouët", ''La France Latine'' {{n°|151}}, 2010, {{p.|117-192}}. * Céline Magrini-Romagnoli,  "Cor d’Amour amourousi de Max-Philippe Delavouët, un ‘ballet parlé’ en provençal moderne, inspiré du Livre du Cœur d’Amour espris", {{p.|35-47}}, dans ''Les Arts et les Lettres en Provence au temps du roi René'', de Chantal Connochie-Bourgne et Valérie Gontero-Lauze, P.U.P., 2013. ==== Obratges critics ==== * Jean Thunin : ''La présence et le mythe : lecture de l’œuvre poétique de Mas-Felipe Delavouët'', La Destinée, Salon-de-Provence, La Destinée, 1984. * Pierre Boutang : ''Mas-Felipe Delavouët : L'Âge d'or et le Poème pour Eve'' dans la Source sacrée : les Abeilles de Delphes II, éd. du Rocher, 2003. * Felip Gardy, ''Figuras dau poèta e dau poèma dins l’escritura occitana contemporeana : Marcela Delpastre, Mas-Felipe Delavouët, Bernat Manciet, Renat Nelli, '' éd. Jorn, 2003. ==== Memòris universitaris ==== * Jacky Leroy, ''L’œuvre poétique de Mas-Felipe Delavouët : une lecture écrite'', Université Catholique de Louvain, 1971 (174 p. dact.). * Maryse Wehrung, ''Mas-Felipe Delavouët, poète provençal : problème de'' ''thématique'',  sous la direction de Georges Straka, Université de Strasbourg, 1979 (108 p. dact.). ==== Revista ==== * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 1, 2010, ''Autour d'Eve'' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 2, 2011, ''Autour de Coeur d’Amour '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 3, 2012, ''Autour du Cortège de la Belle Saison '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 4, 2013, ''Autour de Histoire du Roi mort qui descendait le Fleuve '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 5, 2014, ''Autour de Chanson de plus haute Tour '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 6, 2015, ''Avec le temps..''. * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 7, 2016, ''Autour du théâtre..''. === Liames extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20170708194837/http://www.delavouet.fr/ Site du Centre Mas-Felipe Delavouët] * {{pdf}} [http://www.delavouet.fr/docs/notice_bio.pdf Claude Mauron, notice bio-bibliographique] * {{pdf}} [http://www.cairn.info/load_pdf.php?ID_ARTICLE=LPM_001_0074 Claude Mauron, « Initiation à la géographie poétique de Max-Philippe Delavouët », ''La Pensée de Midi'', {{numéro|2000}}/1] * [https://web.archive.org/web/20200128235158/http://www.litterature-lieux.com/fiche-site-291.html Fédération des Maisons d'écrivain & des patrimoines littéraires] * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/dapamer_fr Lieu de mémoire inscrit monument historique depuis 1996] * [https://web.archive.org/web/20180101083527/http://www.infos-patrimoinespaca.org/index.php?menu=9&num_article=152&mp=2&cptcom=0 Maison des illustres en 2014] {{multibendèl|LitOc|Portal Provença}} [[Categoria:Literatura occitana|Delavoët]] [[Categoria:Escrivan occitan del sègle XX|Delavoët]] [[Categoria:Literatura provençala|Delavoët]] [[Categoria:Escrivan dau país de Marselha|Delavoët]] [[Categoria:Naissença en 1920|Delavoët]] [[Categoria:Naissença a Marselha|Delavoët]] [[Categoria:Decès en 1990|Delavoët]] 64vvl2f22siy6pk512nh4x0rjpw5i67 2502564 2502563 2026-06-11T19:49:52Z Sovenhic 36254 en provençau 2502564 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}{{Infobox Escrivan | nom = Max Felip Delavouët | imatge =File:Portrait Mas-Felipe Delavouët.jpg | talha imatge = 250px | legenda = | nom de naissença = ''Max-Philippe Delavouët'' | nom aliàs ='' Mas-Felipe Delavouët'' | data de naissença = [[22 de febrier]] de [[1920]] | luòc de naissença = [[Marselha]] | data de decès = [[18 de decembre]] de [[1990]] | luòc de decès = [[Grans]] | activitat = [[poèta]] | lenga = [[occitan]], [[francés]] | genre = [[poesia]] | movement = | distincions = <!-- Listar las donadas de las seccions çaiaprèp entre las balisas <div></div> E levetz pas las balisas <!- -> que quand las seccions son completadas --> <!-- | òbra = <div> * </div> --> <!-- | complement = <div> * </div> --> }} '''Max Felip Delavoët''' (en [[grafia mistralenca]] ''Mas-Felipe Delavouët''; en [[francés]] ''Max-Philippe Delavouët'') ([[Marselha]], [[22 de febrièr|22 de febrier]] de [[1920]] - [[Grans]], [[18 de decembre]] de [[1990]]) es un autor [[Occitània|occitan]] e es un dei poètas [[provença]]us màgers dau [[sègle XX]]. Totei sei composicions s'amassèron e se publiquèron en garbas simplament entitoladas ''Poèmas'' (''[[Pouèmo]]''). D'unei prepausèron oficialament que recebèsse lo [[Prèmi Nobel]] de literatura. == Biografia == {{...}} == Òbra literària == {{...}} == Publicacions == === Poesia === * ''Quatre cantico pèr l’age d’or'' (''Quatre cantics per l’atge d’aur'') amassant ''Cantico dóu bóumian que fuguè torero'' (''Cantic dau bomian que fuguèt torero'') ; ''Cantico de l'ome davans soun fiò'' (''Cantic de l’òme davans son fuòc'') ; ''Cantico pèr lou blad'' (''Cantic per lo Blat'') ; ''Cantico pèr nosto amo roumano'' (''Cantic per nòstra arma romana''), litografias d’August Chabaud, Baile Verd, 1950. * ''Uno pichoto Tapissarié de la Mar'' (''Una pichòta Tapissariá de la Mar''), fustas gravadas d’Enric Pertús, Baile Verd, 1951. * ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva''), fustas gravadas de Jean-Pierre Guillermet, Baile Verd, 1952. * ''Istòri dóu Rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Istòria dau Rei mòrt qu'anava a la descisa''), Baile Verd, 1961. * ''Amour di Quatre Sesoun'' (''Amor dei Quatre Sasons''), Baile Verd, 1964. * ''Camin de la Crous'' (''Camin de la Crotz''), Baile Verd, 1966. * ''Fablo de l’Ome e de si soulèu'' (''Faula de l’Òme e de sei Soleus''), Baile Verd, 1968. * ''Pouèmo I '': ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Èva'') ; ''Courtege de la Bello Sesoun'' (''Cortegi de la Bèla Sason'') ; ''Blasoun de la Dono d’Estiéu'' (''Blason de la Dòna d’Estiu'') ; ''Cansoun de la mai auto Tourre'' (''Cançon de la mai auta Torre'') ; ''Ço que Tristan se disié sus la mar'' (''Çò que Tristan se disiá sus la mar''), Ed. José Corti, 1971. * ''Pouèmo II'' : ''Danso de la pauro Ensouleiado'' (''Poèmas II:'' ''Dança de la Paura Ensolelhada'') ; ''Camin de la Crous'' (''Camin de la Crotz'') ; ''Pèiro escricho de la Roso'' (''Pèira escricha de la Ròsa'') ; ''Istòri dóu Rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Istòria dau Rei mòrt qu'anava a la descisa'') ; ''Lo Pichot Zoudiaque ilustra'' (''Lo pichòt Zodiac illustrat'') ; ''Lusernàri dóu Cor flecha'' (''Lusernari dau Còr flechat''), Ed. José Corti, 1971. * ''Pouèmo III '': ''Balado d’aquéu que fasié Rouland'' (''Poèma III: Balada d'aqueu que fasiá Rotland''), Ed. José Corti, 1977. * ''Pouèmo IV'' : ''Inferto à la Rèino di mar'' (''Poèmas IV: Infèrta a la Reina dei mars'') ; ''Ouresoun de l’Ome de vèire'' (''Orason de l’Òme de veire'') ; ''Dicho de l’Aubre entre fueio e racino'' (''Dicha de l’Aubre entre fuelhas e racinas''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1983. * ''Pouèmo V'' : ''Cant de la tèsto pleno d’abiho'' (''Poèmas V: Cant de la tèsta plena d’abelhas''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1991. * ''Cansoun de l'amour dificile'' (''Cançon de l'amor dificil''), Baile Verd, 1993. * ''Cansoun de la Printaniero'' (''Cançon de la Printaniera''), ilustracions de Charles-François Philippe, Baile Verd, Grans, 2005. * ''L’ Endormida'' (''L’ Endourmido''), dins ''Anthologie de la poésie française du {{s mini-|XX|e}}e siècle'', vol. 2, Gallimard (Poésie), 2000. * ''Lou Camin de la Crous di Gardian'' (''Lo Camin de la Crotz dei Gardians''), Ed. L’Aucèu libre, 2009, introducion e nòtas de Glaudi Mauron. === Poesia, reedicions === * ''Cantico pèr nosto amo roumano'' (''Cantic per nòstra anma romana''), C.R.D.P., 1979. * ''Cantico dóu bóumian que fuguè torero'' (''Cantic dau bomian que fuguèt torero''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1990. * ''Fablo de l’ome e de si soulèu'' (''Faula de l’òme e de sei soleus''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1996. * ''Cantico pèr lou blad'' (''Cantic per lo blat'') e ''Cantico de l’ome davans soun fiò'' (''Cantic de l’òme davant son fuòc''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 2001. * ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva''), Centre Mas-Felipe Delavouët, Grans, 2010. * ''Courtege de la bello sesoun'' (''Cortegi de la bèla sason''), C.M.F.D., Grans, 2012. * ''Istòri dóu rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Histoire du roi mort qui descendait le fleuve''), C.M.F.D., Grans, 2013. * ''Cansoun de la mai auto tourre'' (''Chanson de la plus haute tour''), C.M.F.D., Grans, 2014. * ''Lou pichot Zoudiaque ilustra'' (''Le petit Zodiaque illustré''), C.M.F.D., Grans, 2015. * ''Amour di Quatre Sesoun'' (''Amour des Quatre Saisons''), C.M.F.D., 2015 [réédition en fac-similé réduit]. * ''Ço que Tristan se disié sus la mar'' (''Ce que Tristan se disait sur la mer''), C.M.F.D., 2017. === Autreis òbras poeticas === * ''Les arbres de Ben Lisa'', photographies originales de René Ben Lisa, tirage sérigraphique d'Yves Rigoir, poèmes de Max-Philippe Delavouët, 1964 (13 exemplars). * ''Moisson'', photographies originales d’Yves Rigoir accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Lambesc, 1967 (14 exemplars). * ''Sabo'', photographies originales d’Yves Rigoir accompagnées de textes bilingues de Max-Philippe Delavouët, Lambesc, 1988 (14 exemplars). * ''Écritures'', photographies originales de Martha Jordan, accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Genève, 1988 (30 exemplars). * ''L’Ange foudroyé'', photographies originales  de Martha Jordan, accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Genève, 1990 (30 exemplars). === Teatre === * ''Teatre'' (''Théâtre'' ) réunissant ''Ercule e lou roussignòu'' (''Hercule et le rossignol'') ; ''Benounin e li capitàni'' (''Bénounin et les capitaines'') ; ''Lis escalié de Buous'' (''L’escalier de Buoux''), C.R.E.M., 2000. * ''Lou Cor d’Amour amourousi'' (''Cœur d’amour épris''), C.M.F.D, Grans, 2011. * ''Tistet-la-Roso o lou quiéu dóu pastre sènt toujour la ferigoulo'' (''Tistet-la-Rose ou le cul du berger sent toujours le thym''), C.M.F.D/C.R.E.M., Grans, 2016. === Prefaci === * ''Durance'', photographies originales  d’Yves Rigoir, Lambesc, 1961. * ''Objets sculptés par les Bergers de Provence'', photographies originales  d’Yves Rigoir, Bayle-Vert, 1965. * ''Les Ballades de François Villon'', Louis Jou, 1974. * ''La cuisine provençale de tradition populaire'' de René Jouveau, éd. du Message, Berne, s.d. avec des illustrations de Mas-Felipe Delavouët. * ''Patrimòni'' (''Patrimoine''), ''La Dicho dóu Vièi Granouien'', (''Le Dire du Vieux Gransois''), C.R.D.P., Marseille, 1981. * ''Auguste Chabaud : L’Homme et le Cadre'', éd. Cercle d’Art, 1983. === Cinèma === * ''La Marche des rois'', réalisation Yves Rigoir, scénario de Mas-Felipe Delavouët, décors de Paul Coupille, Genève, TV romande, 1966. * ''L'Arbre et le Soleil : Mas-Felipe Delavouët et son pays'', film de Jean-Daniel Pollet, émission Océaniques, FR3, 1991. == Nòtas e referéncias == <references /> == Annèxas == === Fònts === * Claude Mauron, ''Bibliographie de Mas-Felipe Delavouët'', Centre de Recherches et d’Études Méridionales, 1992. * Claude Mauron, ''Bibliographie de Mas-Felipe Delavouët : premier supplément'', Centre de Recherches et d’Études Méridionales, 2001. * Claude Mauron, ''La vie et l’œuvre de Max-Philippe Delavouët : notice bio-bibliographique'', dans ''Polyphonies'' n° 21-22, hiver 1996-1997, {{p.|49-52}}. === Bibliografia === ==== Articles de premsa ==== ;Articles pareguts après 2000 * Claude Mauron, "Initiation à la géographie poétique de Max-Philippe Delavouët"'', La pensée de Midi'', {{n°|1}}, 2000/1, {{p.|74-79}}. * Philippe Gardy, "Réémergences de l'épopée dans la littérature en occitan de la deuxième moitié du XXème siècle", dans ''Les genres littéraires émergents'', textes rassemblés et présentés par Jean-Marie Seillan, l'Harmattan, 2005 ({{p.|265-282}}). * Céline Magrini-Romagnoli, "Max-Philippe Delavouët et l’art roman en Provence", ''La France Latine'' {{n°|147}}, 2008, {{p.|151-191}}. * Philippe Gardy, [http://books.openedition.org/pulm/400 "Terroir nouveau"], {{p.|9-28}} ; Jean-Yves Casanova, [http://books.openedition.org/pulm/403 "Echos de la parole entre ciel et terre : Max Rouquette, Max-Philippe Delavouët"]'', ''{{p.|31-47}}, dans ''Max Rouquette et le renouveau de la poésie occitane. La poésie d’oc dans le concert des écritures poétiques européennes (1930-1960)'', Ph. Gardy et M.-J. Verny coord.'', Études occitanes'' {{n°|5}}, P.U.M., Montpellier, 2009. * Céline Magrini-Romagnoli,  "Adam et son arbre chez trois écrivains de l’enracinement : André de Richaud, Charles-Ferdinand Ramuz et Max-Philippe Delavouët", ''La France Latine'' {{n°|151}}, 2010, {{p.|117-192}}. * Céline Magrini-Romagnoli,  "Cor d’Amour amourousi de Max-Philippe Delavouët, un ‘ballet parlé’ en provençal moderne, inspiré du Livre du Cœur d’Amour espris", {{p.|35-47}}, dans ''Les Arts et les Lettres en Provence au temps du roi René'', de Chantal Connochie-Bourgne et Valérie Gontero-Lauze, P.U.P., 2013. ==== Obratges critics ==== * Jean Thunin : ''La présence et le mythe : lecture de l’œuvre poétique de Mas-Felipe Delavouët'', La Destinée, Salon-de-Provence, La Destinée, 1984. * Pierre Boutang : ''Mas-Felipe Delavouët : L'Âge d'or et le Poème pour Eve'' dans la Source sacrée : les Abeilles de Delphes II, éd. du Rocher, 2003. * Felip Gardy, ''Figuras dau poèta e dau poèma dins l’escritura occitana contemporeana : Marcela Delpastre, Mas-Felipe Delavouët, Bernat Manciet, Renat Nelli, '' éd. Jorn, 2003. ==== Memòrias universitàrias ==== * Jacky Leroy, ''L’œuvre poétique de Mas-Felipe Delavouët : une lecture écrite'', Université Catholique de Louvain, 1971 (174 p. dact.). * Maryse Wehrung, ''Mas-Felipe Delavouët, poète provençal : problème de'' ''thématique'',  sous la direction de Georges Straka, Université de Strasbourg, 1979 (108 p. dact.). ==== Revista ==== * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 1, 2010, ''Autour d'Eve'' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 2, 2011, ''Autour de Coeur d’Amour '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 3, 2012, ''Autour du Cortège de la Belle Saison '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 4, 2013, ''Autour de Histoire du Roi mort qui descendait le Fleuve '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 5, 2014, ''Autour de Chanson de plus haute Tour '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 6, 2015, ''Avec le temps..''. * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 7, 2016, ''Autour du théâtre..''. === Liames extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20170708194837/http://www.delavouet.fr/ Site du Centre Mas-Felipe Delavouët] * {{pdf}} [http://www.delavouet.fr/docs/notice_bio.pdf Claude Mauron, notice bio-bibliographique] * {{pdf}} [http://www.cairn.info/load_pdf.php?ID_ARTICLE=LPM_001_0074 Claude Mauron, « Initiation à la géographie poétique de Max-Philippe Delavouët », ''La Pensée de Midi'', {{numéro|2000}}/1] * [https://web.archive.org/web/20200128235158/http://www.litterature-lieux.com/fiche-site-291.html Fédération des Maisons d'écrivain & des patrimoines littéraires] * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/dapamer_fr Lieu de mémoire inscrit monument historique depuis 1996] * [https://web.archive.org/web/20180101083527/http://www.infos-patrimoinespaca.org/index.php?menu=9&num_article=152&mp=2&cptcom=0 Maison des illustres en 2014] {{multibendèl|LitOc|Portal Provença}} [[Categoria:Literatura occitana|Delavoët]] [[Categoria:Escrivan occitan del sègle XX|Delavoët]] [[Categoria:Literatura provençala|Delavoët]] [[Categoria:Escrivan dau país de Marselha|Delavoët]] [[Categoria:Naissença en 1920|Delavoët]] [[Categoria:Naissença a Marselha|Delavoët]] [[Categoria:Decès en 1990|Delavoët]] 88ufjxvez6aem4kd9pu8mils8u4pcpm 2502565 2502564 2026-06-11T19:57:36Z Sovenhic 36254 2502565 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}{{Infobox Escrivan | nom = Max Felip Delavouët | imatge =File:Portrait Mas-Felipe Delavouët.jpg | talha imatge = 250px | legenda = | nom de naissença = ''Max-Philippe Delavouët'' | nom aliàs ='' Mas-Felipe Delavouët'' | data de naissença = [[22 de febrier]] de [[1920]] | luòc de naissença = [[Marselha]] | data de decès = [[18 de decembre]] de [[1990]] | luòc de decès = [[Grans]] | activitat = [[poèta]] | lenga = [[occitan]], [[francés]] | genre = [[poesia]] | movement = | distincions = <!-- Listar las donadas de las seccions çaiaprèp entre las balisas <div></div> E levetz pas las balisas <!- -> que quand las seccions son completadas --> <!-- | òbra = <div> * </div> --> <!-- | complement = <div> * </div> --> }} '''Max Felip Delavouët''' (en [[grafia mistralenca]] ''Mas-Felipe Delavouët''; en [[francés]] ''Max-Philippe Delavouët'') ([[Marselha]], [[22 de febrièr|22 de febrier]] de [[1920]] - [[Grans]], [[18 de decembre]] de [[1990]]) es un autor [[Occitània|occitan]] e es un dei poètas [[provença]]us màgers dau [[sègle XX]]. Totei sei composicions s'amassèron e se publiquèron en garbas simplament entitoladas ''Poèmas'' (''[[Pouèmo]]''). D'unei prepausèron oficialament que recebèsse lo [[Prèmi Nobel]] de literatura. == Biografia == {{...}} == Òbra literària == {{...}} == Publicacions == === Poesia === * ''Quatre cantico pèr l’age d’or'' (''Quatre cantics per l’atge d’aur'') amassant ''Cantico dóu bóumian que fuguè torero'' (''Cantic dau bomian que fuguèt torero'') ; ''Cantico de l'ome davans soun fiò'' (''Cantic de l’òme davans son fuòc'') ; ''Cantico pèr lou blad'' (''Cantic per lo Blat'') ; ''Cantico pèr nosto amo roumano'' (''Cantic per nòstra arma romana''), litografias d’August Chabaud, Baile Verd, 1950. * ''Uno pichoto Tapissarié de la Mar'' (''Una pichòta Tapissariá de la Mar''), fustas gravadas d’Enric Pertús, Baile Verd, 1951. * ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva''), fustas gravadas de Jean-Pierre Guillermet, Baile Verd, 1952. * ''Istòri dóu Rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Istòria dau Rei mòrt qu'anava a la descisa''), Baile Verd, 1961. * ''Amour di Quatre Sesoun'' (''Amor dei Quatre Sasons''), Baile Verd, 1964. * ''Camin de la Crous'' (''Camin de la Crotz''), Baile Verd, 1966. * ''Fablo de l’Ome e de si soulèu'' (''Faula de l’Òme e de sei Soleus''), Baile Verd, 1968. * ''Pouèmo I '': ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Èva'') ; ''Courtege de la Bello Sesoun'' (''Cortegi de la Bèla Sason'') ; ''Blasoun de la Dono d’Estiéu'' (''Blason de la Dòna d’Estiu'') ; ''Cansoun de la mai auto Tourre'' (''Cançon de la mai auta Torre'') ; ''Ço que Tristan se disié sus la mar'' (''Çò que Tristan se disiá sus la mar''), Ed. José Corti, 1971. * ''Pouèmo II'' : ''Danso de la pauro Ensouleiado'' (''Poèmas II:'' ''Dança de la Paura Ensolelhada'') ; ''Camin de la Crous'' (''Camin de la Crotz'') ; ''Pèiro escricho de la Roso'' (''Pèira escricha de la Ròsa'') ; ''Istòri dóu Rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Istòria dau Rei mòrt qu'anava a la descisa'') ; ''Lo Pichot Zoudiaque ilustra'' (''Lo pichòt Zodiac illustrat'') ; ''Lusernàri dóu Cor flecha'' (''Lusernari dau Còr flechat''), Ed. José Corti, 1971. * ''Pouèmo III '': ''Balado d’aquéu que fasié Rouland'' (''Poèma III: Balada d'aqueu que fasiá Rotland''), Ed. José Corti, 1977. * ''Pouèmo IV'' : ''Inferto à la Rèino di mar'' (''Poèmas IV: Infèrta a la Reina dei mars'') ; ''Ouresoun de l’Ome de vèire'' (''Orason de l’Òme de veire'') ; ''Dicho de l’Aubre entre fueio e racino'' (''Dicha de l’Aubre entre fuelhas e racinas''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1983. * ''Pouèmo V'' : ''Cant de la tèsto pleno d’abiho'' (''Poèmas V: Cant de la tèsta plena d’abelhas''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1991. * ''Cansoun de l'amour dificile'' (''Cançon de l'amor dificil''), Baile Verd, 1993. * ''Cansoun de la Printaniero'' (''Cançon de la Printaniera''), ilustracions de Charles-François Philippe, Baile Verd, Grans, 2005. * ''L’ Endormida'' (''L’ Endourmido''), dins ''Anthologie de la poésie française du {{s mini-|XX|e}}e siècle'', vol. 2, Gallimard (Poésie), 2000. * ''Lou Camin de la Crous di Gardian'' (''Lo Camin de la Crotz dei Gardians''), Ed. L’Aucèu libre, 2009, introducion e nòtas de Glaudi Mauron. === Poesia, reedicions === * ''Cantico pèr nosto amo roumano'' (''Cantic per nòstra anma romana''), C.R.D.P., 1979. * ''Cantico dóu bóumian que fuguè torero'' (''Cantic dau bomian que fuguèt torero''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1990. * ''Fablo de l’ome e de si soulèu'' (''Faula de l’òme e de sei soleus''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 1996. * ''Cantico pèr lou blad'' (''Cantic per lo blat'') e ''Cantico de l’ome davans soun fiò'' (''Cantic de l’òme davant son fuòc''), C.R.E.M., Sant Romieg de Provença, 2001. * ''Pouèmo pèr Evo'' (''Poèma per Eva''), Centre Mas-Felipe Delavouët, Grans, 2010. * ''Courtege de la bello sesoun'' (''Cortegi de la bèla sason''), C.M.F.D., Grans, 2012. * ''Istòri dóu rèi mort qu’anavo à la desciso'' (''Histoire du roi mort qui descendait le fleuve''), C.M.F.D., Grans, 2013. * ''Cansoun de la mai auto tourre'' (''Chanson de la plus haute tour''), C.M.F.D., Grans, 2014. * ''Lou pichot Zoudiaque ilustra'' (''Le petit Zodiaque illustré''), C.M.F.D., Grans, 2015. * ''Amour di Quatre Sesoun'' (''Amour des Quatre Saisons''), C.M.F.D., 2015 [réédition en fac-similé réduit]. * ''Ço que Tristan se disié sus la mar'' (''Ce que Tristan se disait sur la mer''), C.M.F.D., 2017. === Autreis òbras poeticas === * ''Les arbres de Ben Lisa'', photographies originales de René Ben Lisa, tirage sérigraphique d'Yves Rigoir, poèmes de Max-Philippe Delavouët, 1964 (13 exemplars). * ''Moisson'', photographies originales d’Yves Rigoir accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Lambesc, 1967 (14 exemplars). * ''Sabo'', photographies originales d’Yves Rigoir accompagnées de textes bilingues de Max-Philippe Delavouët, Lambesc, 1988 (14 exemplars). * ''Écritures'', photographies originales de Martha Jordan, accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Genève, 1988 (30 exemplars). * ''L’Ange foudroyé'', photographies originales  de Martha Jordan, accompagnées de poèmes de Max-Philippe Delavouët, Genève, 1990 (30 exemplars). === Teatre === * ''Teatre'' (''Théâtre'' ) réunissant ''Ercule e lou roussignòu'' (''Hercule et le rossignol'') ; ''Benounin e li capitàni'' (''Bénounin et les capitaines'') ; ''Lis escalié de Buous'' (''L’escalier de Buoux''), C.R.E.M., 2000. * ''Lou Cor d’Amour amourousi'' (''Cœur d’amour épris''), C.M.F.D, Grans, 2011. * ''Tistet-la-Roso o lou quiéu dóu pastre sènt toujour la ferigoulo'' (''Tistet-la-Rose ou le cul du berger sent toujours le thym''), C.M.F.D/C.R.E.M., Grans, 2016. === Prefaci === * ''Durance'', photographies originales  d’Yves Rigoir, Lambesc, 1961. * ''Objets sculptés par les Bergers de Provence'', photographies originales  d’Yves Rigoir, Bayle-Vert, 1965. * ''Les Ballades de François Villon'', Louis Jou, 1974. * ''La cuisine provençale de tradition populaire'' de René Jouveau, éd. du Message, Berne, s.d. avec des illustrations de Mas-Felipe Delavouët. * ''Patrimòni'' (''Patrimoine''), ''La Dicho dóu Vièi Granouien'', (''Le Dire du Vieux Gransois''), C.R.D.P., Marseille, 1981. * ''Auguste Chabaud : L’Homme et le Cadre'', éd. Cercle d’Art, 1983. === Cinèma === * ''La Marche des rois'', réalisation Yves Rigoir, scénario de Mas-Felipe Delavouët, décors de Paul Coupille, Genève, TV romande, 1966. * ''L'Arbre et le Soleil : Mas-Felipe Delavouët et son pays'', film de Jean-Daniel Pollet, émission Océaniques, FR3, 1991. == Nòtas e referéncias == <references /> == Annèxas == === Fònts === * Claude Mauron, ''Bibliographie de Mas-Felipe Delavouët'', Centre de Recherches et d’Études Méridionales, 1992. * Claude Mauron, ''Bibliographie de Mas-Felipe Delavouët : premier supplément'', Centre de Recherches et d’Études Méridionales, 2001. * Claude Mauron, ''La vie et l’œuvre de Max-Philippe Delavouët : notice bio-bibliographique'', dans ''Polyphonies'' n° 21-22, hiver 1996-1997, {{p.|49-52}}. === Bibliografia === ==== Articles de premsa ==== ;Articles pareguts après 2000 * Claude Mauron, "Initiation à la géographie poétique de Max-Philippe Delavouët"'', La pensée de Midi'', {{n°|1}}, 2000/1, {{p.|74-79}}. * Philippe Gardy, "Réémergences de l'épopée dans la littérature en occitan de la deuxième moitié du XXème siècle", dans ''Les genres littéraires émergents'', textes rassemblés et présentés par Jean-Marie Seillan, l'Harmattan, 2005 ({{p.|265-282}}). * Céline Magrini-Romagnoli, "Max-Philippe Delavouët et l’art roman en Provence", ''La France Latine'' {{n°|147}}, 2008, {{p.|151-191}}. * Philippe Gardy, [http://books.openedition.org/pulm/400 "Terroir nouveau"], {{p.|9-28}} ; Jean-Yves Casanova, [http://books.openedition.org/pulm/403 "Echos de la parole entre ciel et terre : Max Rouquette, Max-Philippe Delavouët"]'', ''{{p.|31-47}}, dans ''Max Rouquette et le renouveau de la poésie occitane. La poésie d’oc dans le concert des écritures poétiques européennes (1930-1960)'', Ph. Gardy et M.-J. Verny coord.'', Études occitanes'' {{n°|5}}, P.U.M., Montpellier, 2009. * Céline Magrini-Romagnoli,  "Adam et son arbre chez trois écrivains de l’enracinement : André de Richaud, Charles-Ferdinand Ramuz et Max-Philippe Delavouët", ''La France Latine'' {{n°|151}}, 2010, {{p.|117-192}}. * Céline Magrini-Romagnoli,  "Cor d’Amour amourousi de Max-Philippe Delavouët, un ‘ballet parlé’ en provençal moderne, inspiré du Livre du Cœur d’Amour espris", {{p.|35-47}}, dans ''Les Arts et les Lettres en Provence au temps du roi René'', de Chantal Connochie-Bourgne et Valérie Gontero-Lauze, P.U.P., 2013. ==== Obratges critics ==== * Jean Thunin : ''La présence et le mythe : lecture de l’œuvre poétique de Mas-Felipe Delavouët'', La Destinée, Salon-de-Provence, La Destinée, 1984. * Pierre Boutang : ''Mas-Felipe Delavouët : L'Âge d'or et le Poème pour Eve'' dans la Source sacrée : les Abeilles de Delphes II, éd. du Rocher, 2003. * Felip Gardy, ''Figuras dau poèta e dau poèma dins l’escritura occitana contemporeana : Marcela Delpastre, Mas-Felipe Delavouët, Bernat Manciet, Renat Nelli, '' éd. Jorn, 2003. ==== Memòrias universitàrias ==== * Jacky Leroy, ''L’œuvre poétique de Mas-Felipe Delavouët : une lecture écrite'', Université Catholique de Louvain, 1971 (174 p. dact.). * Maryse Wehrung, ''Mas-Felipe Delavouët, poète provençal : problème de'' ''thématique'',  sous la direction de Georges Straka, Université de Strasbourg, 1979 (108 p. dact.). ==== Revista ==== * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 1, 2010, ''Autour d'Eve'' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 2, 2011, ''Autour de Coeur d’Amour '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 3, 2012, ''Autour du Cortège de la Belle Saison '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 4, 2013, ''Autour de Histoire du Roi mort qui descendait le Fleuve '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 5, 2014, ''Autour de Chanson de plus haute Tour '' * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 6, 2015, ''Avec le temps..''. * ''Cahiers du Bayle-Vert'' 7, 2016, ''Autour du théâtre..''. === Liames extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20170708194837/http://www.delavouet.fr/ Site du Centre Mas-Felipe Delavouët] * {{pdf}} [http://www.delavouet.fr/docs/notice_bio.pdf Claude Mauron, notice bio-bibliographique] * {{pdf}} [http://www.cairn.info/load_pdf.php?ID_ARTICLE=LPM_001_0074 Claude Mauron, « Initiation à la géographie poétique de Max-Philippe Delavouët », ''La Pensée de Midi'', {{numéro|2000}}/1] * [https://web.archive.org/web/20200128235158/http://www.litterature-lieux.com/fiche-site-291.html Fédération des Maisons d'écrivain & des patrimoines littéraires] * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/dapamer_fr Lieu de mémoire inscrit monument historique depuis 1996] * [https://web.archive.org/web/20180101083527/http://www.infos-patrimoinespaca.org/index.php?menu=9&num_article=152&mp=2&cptcom=0 Maison des illustres en 2014] {{multibendèl|LitOc|Portal Provença}} [[Categoria:Literatura occitana|Delavoët]] [[Categoria:Escrivan occitan del sègle XX|Delavoët]] [[Categoria:Literatura provençala|Delavoët]] [[Categoria:Escrivan dau país de Marselha|Delavoët]] [[Categoria:Naissença en 1920|Delavoët]] [[Categoria:Naissença a Marselha|Delavoët]] [[Categoria:Decès en 1990|Delavoët]] 96l4d0jqxg0f0vxwx5nd9emsf5fqajl 0 76902 2502558 2502485 2026-06-11T16:34:41Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2502558 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Clarmont-Ferrand | nom2 = ''Clermont-Ferrand'' | imatge = Ville de Clermont-Ferrand.jpg | descripcion = De naut : le centre istoric de Clarmont vegut dau pargue de Montjusèc, A gaucha : l'entrada de la plaça de la Victòria e la catedrala Nòstra Dama de l'Assompcion, puèi ven l'estatua de Vercingetorix e la charrèira daus Chauçatèirs, De bas : le tramway de la viala. | lògo =Logo Clermont Ferrand.svg | escut = Blason ville fr ClermontFerrand (PuyDome).svg | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]] | ist = {{Auvèrnhe}}<br /> ([[capitala]]) | parçan = [[Limanha]] | departament = {{Puèi de Doma}}<br />([[prefectura]]) | arrondiment = [[Arrondiment de Clarmont-Ferrand]]<br />([[capluòc|chapluòc]]) | canton = [[Chapluòc]] de 6 cantons | insee = 63113 | cp = 63000 | cònsol = [[Julien Bony]] | mandat = [[2026]]–[[2032]] | intercom = [[Clarmont Comunautat]] | gentilici = clarmontés -esa, clarmonton/-a, clarmondaire -a ; montferrandaire/-a | longitud = 3.0824177 | latitud = 45.7771681 | alt mej = 358 | alt mini = 321 | alt maxi = 602 | ectaras = 4267 | km² = 42.67 | escais = Los Bancarrotèirs (Clarmont) }} '''Clarmont-Ferrand'''<ref name="CLO">{{Ligam web|url=https://clo-occitan.com/wp-content/uploads/2021/08/CLO-preconizacions-2007.pdf|títol=Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana|pagina=54|lenga=oc}}</ref><ref>{{Ref-web|url=https://dicesp.locongres.com/nomsprop.php?atrad=Clermont-Ferrand&var=fr&lang=oc&submit=Cercar|autor=[[Congrès permanent de la lenga occitana]] (CPLO)|títol=Diccionari deus noms pròpis}}</ref><ref>{{Ref-libre|lenga=fr|cognòm=Ros|nom=Joan|títol=L'auvergnat de poche|pagina=95|luòc=París|editor=[[Assimil]] |colleccion=Assimil évasion |an=2002 |isbn=2-7005-0319-8 |capítol=Régions et villes d'Auvergne et du Velay}}</ref>{{Refn|group=nt|{{AFI|[çɒʁˈmu fɒˈʁã]||prononciacion en auvernhat}}; dins lo lengatge literari: '''Clarmont d'Auvèrnha''';<ref>{{Ref-libre |nom=Joan |cognòm=Bodon |ligamautor=Joan Bodon |títol=Lo libre dels grands jorns |luòc=Tolosa |editor=IEO edicions |data=1964 e reedicions}}</ref> escriut de còps: ''Clarmont-Farrand'';<ref>{{Ref-libre |ligamautor= Joan Ros (autor) |nom=Joan |cognòm=Ros |títol=Champeirada |editor=[[Castras]] |editor=IEO edicions |an=2005 |pagina=31}}</ref> en [[francés]]: ''Clermont-Ferrand''.}} z-es la capitala istorica d'[[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnha]] e v-una de las dètz vialas las mai grandas d’[[Occitània]]. z-Es maitot la prefectura dau departament dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]]. La viala modèrna naissiguèt de l'union au [[sègle XVII]] de las doas ancianas vialas rivalas '''Clarmont''' e '''Montferrand'''. La viala galloromana d'<nowiki/>'''Augustonemetum''' apareis après la disparicion de la metropòli [[Arvèrnes|arvèrna]] '''Nemossos'''. Puèi prend le nom d''''Arvernis''' e finalament de '''Clarmont'''. Au començament dau sègle XII, los comtes d'Auvèrnha fondan la viala concurrenta de '''Montferrand'''. En [[1630]], [[Loís XIII de França|Loís XIII]] impausa per l'edit de Tròias l'unificacion de las doas vialas vesinas. Aquela union serà reafirmada per [[Loís XV de França|Loís XV]] en [[1731]]. Clarmont-Ferrand z-es la 24e comuna la mai poblada de França embei 146 351 abitants en 2023. Son unitat urbana amassa 272 529 abitants en 2023 e son aira d'atraccion 510 685 abitants la mèma annada. L'intercomunalitat accediguèt le 1èir de janvèir au reng de metropòli sos le nom de '''Clarmont Auvèrnha Metropòli'''. Viala de tradicion industriala, sèti de [[Michelin]], v-un daus dos mai grands fabricants de pneumatics, Clarmont-Ferrand z-es egalament ben posicionada dins las industrias farmaceutica, agro-alimentària e aeronautica. Aculhís tres pòles de competitivitat. La viala z-es situada au pè de la falha de la [[Limanha (contrada)|Limanha]] e de la [[Monts Domas|Chadena daus Puèis]], site naturau inscriut despuèi de 2 de julhet 2018 coma ''naut luòc tectonic'' au [[Patrimòni Mondial de l'Umanitat|patrimòni mondiau de l'UNESCO]]. Los abitants de '''Clarmont''' son los ''Clarmontés'' e las ''Clarmontesas'', los ''Clarmontons'' e las ''Clarmontonas''<ref>Collectatge IEO vèrs [[Ceissac]], prononciat [çjarmɔ̃ˈty].</ref> o enquèra los ''Clarmondaires'' e las ''Clarmondairas''<ref>[[Piare Bonaud]], ''Nouveau Dictionnaire Général Français-Auvergnat'', 1999, Créer, [[Sant Estève]], p. 131, «clharmoudaire».</ref>. Los abitants de '''Montferrand''' son los ''Montferrandaires'' e las ''Montferrandairas''. == Geografia == {{Comunas limitròfas|comuna=Clarmont-Ferrand|Nòrd=[[Blanzac]], [[Cebasac]]|Nòrd-Oèst=[[Durtòu]]|nòrd-èst=[[Gerzac (Puèi de Doma)|Gerzac]]|Èst=[[Aunac]], [[Lende]]|Sud-Èst=[[Cornon d'Auvèrnha]], [[Aubèira]]|sud=[[Biaumont]]|Sud-Oèst=[[Chambalèira]], [[Seirac]]|Oèst=[[Orsinas]]}} Clarmont-Ferrand z-es implantada en bordadura de la plana bravament fertila de la [[Limanha (contrada)|Limanha]], bacin sedimentari traversat per [[Alèir (aiga)|Alèir]], a una altitud moiana de 386 m. A l'oèst, z-es surplombada per la planòla [[Granit|granitica]] de [[Combralha]] (800 m d'altitud moiana). Le bòrd de la planòla forma la falha de la [[Limanha (contrada)|Limanha]]. Au començament de la planòla e de bon veire despuèi la viala, la [[Monts Domas|Chadena daus Puèis]], mai granda chadena de volcans d'[[Euròpa]], z-es dominada per le [[Puèi de Doma (mont)|Puèi de Doma]]. Clarmont-Ferrand z-es aus quatre chamins daus aisses autorotèirs nòrd-sud [[París]] (420 km) - [[Besièrs]] (340 km) (A71 e [[Autorota A75|A75]]) e èst-oèst [[Lion]] (165 km) - [[Bordèu|Bordiau]] (370 km) ([[Autorota A89|A89]]). === Charrèiras, quartèirs e luòcs-dits === * '''Plaça de Jaude''' (fr. ''Place de Jaude''). * '''Nauts Solèirs''' (fr. ''Les Neuf-Soleils''). * '''La Raia Dieu''' (fr. ''La Raye-Dieu''). * '''Los Landés''' (fr. ''Les Landais''). * '''La Fònt dau Bac''' (fr. ''La Fontaine du Bac''). * '''La Pardieu''' (fr. ''La Pardieu''). * '''L'Orador''' (fr. ''L'Oradou''). * '''Croèla''' (fr. Crouël) * '''Crotz de Neirat''' (fr. ''Croix-de-Neyrat''). * '''La Plana''' (fr. ''La Plaine''). * '''Las Vèrnhas''' (fr. ''Les Vergnes''). * '''Los Salencs''' (fr. ''Les Salins''). * '''Valèiras''' (fr. ''Vallières''). * '''La Gautèira''' (fr. ''La Gauthière''). * '''Las Bujas''' [la ˈbydza] (fr. ''Les Bughes''). * '''Montjusèc''' [mɔ̃dzyˈze] (fr. ''Montjuzet''). * '''Fòntjièva''' [fɔ̃ˈdʒɛvɒ] (fr. ''Fontgiève''). * '''Sent Alari''' (fr. ''Saint-Alyre''). * '''La Pradèla''' (fr. ''La Pradelle''). === Clima === Le [[clima]] de Clarmont se caracteriza per una ben granda amplitud termica embei d'estius franc chauds e d'ivèrns ben freids. La Linha daus Puèis arrèsta las niblas que vènon de l'oèst en tot alimentar coma aquò las fònts coma [[Vorvic]], e maitot en demenir la pluviometria de Clarmont que z-es una de las mai bassas d'Occitània. == Istòria == [[Imatge:Statue-vercingetorix-jaude-clermont.jpg|200px|thumb|Estatua de Vercingetorix (òbra de [[Bartoldi]]), Plaça de Jaude, Clarmont-Ferrand.]] Clarmont-Ferrand z-es mencionada per le geograf [[Grècia|grèc]] [[Estrabon]] embei son nom [[Gal (lenga)|gallés]] : '''Nemossos'''. z-Èra una viala daus [[Arvèrnes]] que vencèron (embei le chapdau [[Gàllia|gallés]] [[Vercingetorix]]) las legions romanas a rasa de Clarmont, vèrs [[Sètge de Gergòvia|Gergòvia]]. Conquistada fin finala par los romans, la viala prenguèt le nom d’''Augustonemetum'', en onor de l’emperaire [[August]]. Creissèt biaucòp e devenguèt v-una de las mai grandas vialas de Gàllia. Au [[sègle V]], fuguèt assetjada e conquistada per los [[Visigòts]] que la conservèron jusca l'an [[507]], chaçats per los [[Francs]]. Au [[sègle IX]], n-òm comenquèt d'apelar la viala Clarmont (de ''Clarus Mons'', que designava le chastèl qu'aparava la viala). Fuguèt atacada ben de còps per los [[Viking|vikings]]. En [[1095]] le papa [[Urban II]] lai presiquèt la [[Primièra Crosada|Promèira Crosada]]. La viala de '''Montferrand''' fuguèt presa en 1388 per [[Peiròt de Fontans]], rotèir dau partit anglés. == Toponimia == Las atestacions ancianas son per luòcs : * '''Clarmont''' : ''Augustonemetum'', ''Nemossos'', ''Urbs Arvernorum/Urbs Arverna'' (Ve, VIe), ''Clarmont'' (1220) e ''Clarmon'' (1398). * '''Montferrand''' : ''Mons Ferax'' (1186), ''Mons Ferrandus'' (1286) e ''Montisferrandi'' (1333). * '''Los Salencs''' : ''Lo Selenc/Celenc de Jalde'' (1257), ''Les Sellenc de Jaude'' (1407) e ''Jalde del Sellenc'' (1428)<ref name=":0">[[Joan Pèire Chambon]], Emmanuel Grélois, ''Renouvellement formel et resémantisation en microtoponymie : trois exemples clermontois (Les Neuf Soleils''',''' Les Rivaux''',''' Champcourbe),'' Nouvelle Revue d'Onomastique, 2005. https://www.persee.fr/doc/onoma_0755-7752_2005_num_45_1_1564</ref>. * '''Nauts Solèirs''' : ''Aus Soleirs'' (1220), ''Als Soleirs'' (1242), ''Nau Solers/Noaulx Sollers'' (XV), ''Naussolers'' (1420-1466), ''Neuf Solers'' (1437), ''Naussoleyrs'' (1495), ''Neuf Souliers'' (1496-1498), ''Nau Soler'' (1538), ''Les Nos Soleils'' (1724), ''Neuf Soleil'' (1915). De l'[[Occitan ancian|ancian occitan]] ''alts'' devengut ''nauts'' en [[Auvernhat|bas auvernhat]] e de ''solèir'', dins le sens de ''fenèira''<ref name=":0" />. * '''La Raia Dieu''' : ''La Raiha Deu/La Raia Deu'' (1242)<ref name=":0" />. * '''Montjusèc''' : ''Monte Judeco'' (1065), ''Mont Juzec'' (XIII). == Demografia == {{Taula DemogFR|1793={{formatnum:30000}}|1800={{formatnum:30000}}|1806={{formatnum:30982}}|1821={{formatnum:30010}}|1831={{formatnum:28257}}|1836={{formatnum:32427}}|1841={{formatnum:35152}}|1846={{formatnum:34083}}|1851={{formatnum:33516}}|1856={{formatnum:38160}}|1861={{formatnum:37275}}|1866={{formatnum:37461}}|1872={{formatnum:37357}}|1876={{formatnum:41772}}|1881={{formatnum:43033}}|1886={{formatnum:46718}}|1891={{formatnum:50119}}|1896={{formatnum:50870}}|1901={{formatnum:52933}}|1906={{formatnum:58363}}|1911={{formatnum:65386}}|1921={{formatnum:82577}}|1926={{formatnum:111711}}|1931={{formatnum:103143}}|1936={{formatnum:101128}}|1946={{formatnum:108090}}|1954={{formatnum:113391}}|1962={{formatnum:127547}}|1968={{formatnum:148759}}|1975={{formatnum:156763}}|1982={{formatnum:147224}}|1990={{formatnum:136181}}|1999={{formatnum:137154}}|2006={{formatnum:138992}}|2007={{formatnum:139501}}|2011={{formatnum:140957}}|2014={{formatnum:141365}}}} == [[Eraudica]] == Blasonament: «D’azur embei la crotz de golas bordada d’aur, cantonada de quatre flors de lis dau mèma»<ref>{{Ref-libre|cognòm=Mestre|cognòm2=Roussel|nom=Jean-René|nom1=Gaby|títol=Ruches et abeilles (architecture, traditions, patrimoine)|luòc=Lonede (Noneta)|editor=Ed. Créer|an=2005|url=https://books.google.fr/books?id=bFl2GdBf69cC&pg=PA210&dq=Blason+Cambac%C3%A9r%C3%A8s#v=onepage&q&f=false}}</ref>. == Economia == {{...}} == Transpòrts == {{...}} === Ligasons exterioras === {{...}} === Transpòrts urbans === {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63113 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[4 de julhet]] de [[1997]] |Fin= [[4 d'abril]] de [[2014]] |Identitat= [[Sèrgi Godard]] |Partit= [[Partit Socialista (França)|Partit Socialista]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 4 d'abril de [[2014]] |Fin= |Identitat= [[Olivier Bianchi]] |Partit= [[Partit Socialista (França)|Partit Socialista]] |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} Clarmont z-es devesida en 6 [[cantons dau Puèi Domat|cantons]]: * Le [[canton de Clarmont-Ferrand 1|canton de Clarmont-Ferrand 1]] compta {{formatnum:{{popfr63cn|10}}}} abitants * Le [[canton de Clarmont-Ferrand 2|canton de Clarmont-Ferrand 2]] compta {{formatnum:{{popfr63cn|11}}}} abitants * Le [[canton de Clarmont-Ferrand 3|canton de Clarmont-Ferrand 3]] compta {{formatnum:{{popfr63cn|12}}}} abitants * Le [[canton de Clarmont-Ferrand 4|canton de Clarmont-Ferrand 4]] compta {{formatnum:{{popfr63cn|13}}}} abitants * Le [[canton de Clarmont-Ferrand 5|canton de Clarmont-Ferrand 5]] compta {{formatnum:{{popfr63cn|14}}}} abitants * Le [[canton de Clarmont-Ferrand 6|canton de Clarmont-Ferrand 6]] compta {{formatnum:{{popfr63cn|15}}}} abitants == Patrimòni == '''Clermont-Ferrand''' z-es classada [[Vilas e Païses d'Art e d'Istòria|viala d'art e d'istòria]]. === Edificis religiós === [[Imatge:Notre dame port arrierer 1.jpg|thumb|210px|Nòstra Dama dau Pòrt]] * Nòstra Dama dau Pòrt : bastida au [[sègle XII]] e classada per l'[[UNESCO]] au [[Patrimòni Mondiau de l'Umanitat]].[[Fichièr:Cathedrale clermont place victoire.jpg|thumb|right|210px|Catedrala e estatua d'Urban II]] * Catedrala de Nòstra Dama de l'Assompcion === Monuments civils e luòcs remirables === [[Imatge:Inauguration vercingetorix et opera.JPG|210px|thumb|Opèra Municipala]] * Opèra Municipala == Cultura == {{...}} === Espòrt === * [[ASM Clarmont Auvèrnhe]] === Festenaus === {{...}} === Musèus === {{...}} == Relacions internacionalas == === Vilas embessonadas === * {{Reiaume Unit}}: [[Aberdeen]]. * {{Reiaume Unit}}: [[Salford]]. * {{Alemanha}}: [[Ratisbona]]. * {{Bielorussia}}: [[Gomel]]. * {{Espanha}}: [[Uviéu]]. === Acòrdis de cooperacion === * {{Portugal}}: [[Braga]] * {{USA}}: [[Norman (Oklahoma)]] == Personatges celèbres == * [[Apollinar de Clarmont]], comte d'Auvèrnha * [[Charles-Toana Ravèl|Charles-Toina Ravel]], poèta occitan de la Revolucion * [[Blasi Pascal|Blase Pascal]] (1623-1662), filosòfe, teologian e matematician * [[Antòni Francés Marmontèl]] (1816-1898), pianista e pedagògue * [[Édouard Michelin]] (1859-1940), inventor dau pneumatic desmontable * [[Fernand Forèst]] (1851-1914), inventor dau motor de combustion intèrna == Articles connèxes == * [[Lista daus evèsques de Clarmont]] == Liams extèrnes == {{commons|Clermont-Ferrand|Clarmont}} *[[Enciclopèdia daus chamins de fèrre]] ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="nt"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Autoritats}} {{Vilas Occitània 100 000}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} {{Portal Auvèrnhe}} [[Categoria:Comuna de Limanha]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Clarmont]] ilmqzrvfhwajplclmn749zsk0mysbpa 0 121992 2502566 2464443 2026-06-11T21:07:43Z Alaric 506 44932 2502566 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Noguera''' (en [[catalan]]: ''la Noguera'') es una [[Comarcas de Catalonha|comarca]] [[Catalonha (region)|catalana]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]]. {{capentcat|}} {{entcat|[[Àger]]|637}} {{entcat|[[Albesa]]|1.584}} {{entcat|[[Algerri]]|424}} {{entcat|[[Alòs de Balaguer]]|118}} {{entcat|[[Artesa de Segre]]|3.559}} {{entcat|[[Les Avellanes i Santa Linya]]|434}} {{entcat|[[Balaguer]]|17.729}} {{entcat|[[La Baronia de Rialb]]|216}} {{entcat|[[Bellcaire d'Urgell]]|1.275}} {{entcat|[[Bellmunt d'Urgell]]|174}} {{entcat|[[Cabanabona]]|70}} {{entcat|[[Camarasa]]|788}} {{entcat|[[Castelló de Farfanya]]|548}} {{entcat|[[Cubells]]|354}} {{entcat|[[Foradada]]|193}} {{entcat|[[Ivars de Noguera]]|317}} {{entcat|[[Menàrguens]]|798}} {{entcat|[[Montgai]]|640}} {{entcat|[[Oliola]]|192}} {{entcat|[[Os de Balaguer]]|1088}} {{entcat|[[Penelles]]|431}} {{entcat|[[Ponts (Noguera)|Ponts]]|2.653}} {{entcat|[[Preixens]]|399}} {{entcat|[[La Sentiu de Sió]]|448}} {{entcat|[[Térmens]]|1.350}} {{entcat|[[Tiurana]]|69}} {{entcat|[[Torrelameu]]|788}} {{entcat|[[Vallfogona de Balaguer]]|2.009}} {{entcat|[[Vilanova de l'Aguda]]|192}} {{entcat|[[Vilanova de Meià]]|479}} |} == Nòtas == {{Referéncias}}{{Comarcas de Catalonha}} [[Categoria:Noguera|*]] [[Categoria:Comarca de Catalonha]] mk664cwhsuuqkcdtv5lexfh8rn2f9jw 0 124591 2502567 2502496 2026-06-11T22:27:27Z Alaric 506 44932 toponimia 2502567 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Alp''' es un municipi de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Bassa Cerdanha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Alp=== La prononciacion es ['Alp]. Las fòrmas ancianas son ''parochia Albi'' en 839, ''in valle Albi'' en 983, ''in villa de Albi'' en 989, ''Alb'' en 1012, ''villa Albii'' en 1069, ''Alb'' en 1077, 1078, ''Alp'' en 1163, ''Alp'' en 1359. Es un nom aparentat a [[Isòvol|Alf]]. Alf es a 4 km d'Alp, aqueste a l'esquèrra de [[Segre]], aquel a la riba dreta. Evòcan doás fortalesas acaradas. Son d'evolucions divergentas d'una meteissa basa indoeuropèa ALBHI : preceltic sorotaptic ([[cultura dels camps d'urnas]]) Alfi oposat a celtic Albi (ondada pus recenta, del sègle V) <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 167 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2330</ref>. ===La Molina=== Ven del latin vulgar ''(domus) molina'', l'ostal de las mòlas. Designa de seguerias (rèssas) mogudas per fòrça d'aiga o de fòc de lenha <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 309 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=26695</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} byb4sa4ea6py87v0hfuifdb8w22aww4 0 124710 2502555 2299838 2026-06-11T12:11:52Z Alaric 506 44932 infobox 2502555 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Albondón''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Granada (província)|Granada]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] d'[[Andalosia]]. {{Portal Espanha}} {{Municipis de|18}} td7t4hdup9oi3go8s4z5jdzdyzqsfmg 2502556 2502555 2026-06-11T12:14:47Z Alaric 506 44932 2502556 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Albondón''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Granada (província)|Granada]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] d'[[Andalosia]]. </br> L'alcalde es José Sánchez Sánchez. {{Portal Espanha}} {{Municipis de|18}} jg2qakdaq96askr14peod1as6pxed0y 0 125908 2502574 2502509 2026-06-12T11:07:06Z Alaric 506 44932 2502574 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Bellver de Cerdanya''' es un [[municipi]] de la comarca de la [[Bassa Cerdanha]], de la [[Província d'Espanha|província]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] en [[Catalonha (comunautat autonòma)|Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Bellver=== La prononciacion es [baʎ'be] o, a la quita vila [bəl'bɛ] o [baʎ'bɛ]. Las fòrmas ancianas son ''Bello Videre'' en 1225, ''podium de Bello videre'' tanben en 1225, ''Beluezer'' en 1255, ''Belueder'' tanben en 1255, ''Pulchro Visu'' al sègle XIII, ''Bellver'' en 1359. Representa ''bellum videre'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 415-416 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7162</ref>, coma [[Belvés de Castilhon|Bèuver o Beuver]]. ===Pi=== ''Pi'' es eretièr de ''pinus'', « pin ». La prononciacion es [(ə) 'pi]. Las fòrmas ancianas son ''Pinum'' en 982, 1010, 1034, ''Pino'' en 1040, ''Pi'' en 1359 <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 218 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31435</ref>. ===Bor=== La prononciacion es [bor]. Las fòrmas ancianas son ''Borre'' en 839, en 1270, ''Bor'' en 982, 1359, ''Borro'' en 1011, ''Borr'' en 1061, al sègle XIII, 1371, al sègle XII, al sègle XIII. Es un toponime ibèrobasc, puslèu ibèr aqueste, ambe'l tractament rosselhonés-cerdan de ''-rre'' coma ''-r''. Çò que li donèt lo nom foguèt l'accident espeleologic de la ''Fou de Bor'' [''Fou'' = barranc, passatge estret], espeluga amont del vilatjòt. I a de variantas ambe ''ò'' dubèrta, coma lo comengés ''abòr'', « gòrja ». La basa etimologica es [borre], [borru], o ambe [ŭ] brèu<ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 75 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=10069</ref> ===Baltarga=== <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 331-332 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=5646</ref> == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} f5e4y19zdxb0v5y650s9yemwykt4ad9 0 133441 2502559 2501644 2026-06-11T19:02:03Z GeertivpBot 50327 #pwb Copy label Autoritats 2502559 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan | carta = eng | nom = Alan Sillitoe | imatge = Alan Sillitoe (2009).jpg | talha imatge= | legenda = | nom de naissença = Alan Sillitoe | nom aliàs = | data de naissença = [[4 de març]] de [[1928]] | luòc de naissença = [[Nottingham]], [[Reialme Unit]] | data de decès = [[25 d'abril]] de [[2010]] | luòc de decès = [[Londres]], [[Reialme Unit]] | activitat = [[escrivan]] | lenga = [[anglés]] | genre = | movement = | distincions = }} '''Alan Sillitoe''' ([[4 de març]] de [[1928]] - [[25 d'abril]] de [[2010]]) foguèt un escrivan [[Reialme Unit|britanic]], membre dels nomenats «[[Angry Young Men]]», en corrent literari del decènni de 1950. A Sillitoe li desengustava l'etiqueta, coma la majoritat dels escrivans que se li aplicava a el. {{Autoritats}} {{Portal literatura}} {{Portal del Reialme Unit}} {{DEFAULTSORT:Sillitoe, Alan}} [[Categoria:Escrivan britanic]] [[Categoria:Escrivan de lenga anglesa]] [[Categoria:Naissença en 1928]] [[Categoria:Decès en 2010]] 9zw9yvy0sbp2d0fdc46pkwhqg2moboj 0 201089 2502568 2501590 2026-06-11T22:50:32Z Trigenibinion 58963 Fòto 2502568 wikitext text/x-wiki {{Infobox Partit politic |nom_oficial = Partido Galego |acronim = PG |ideologia = [[Nacionalisme]] galèc<br>[[Centrisme|Centre]]<br>[[Proeuropeïsme]] |orientacion = [[Centrisme|Centre]] |creacion = 2020 |president = Francisco Villanueva de Lugo |estat = [[Galícia]] |secretari = Miguel Míguez }} [[File:BoligrafoPartidoGalego.jpg|thumb|Pluma de propaganda distribuïda per PG.]] Lo '''Partido Galego''' ('PG') es un [[partit politic]] [[nacionalisme galèc|nacionalista galèc]] centrista, creat en 2020 amb l'objectiu de representar totas las personas que s'identifican coma galèc e espanhòl e que considèran [[Galícia]] coma una [[comunautat autonòma]] amb sa pròpria lenga e cultura. ==Resultats de las eleccions== === Eleccions municipalas === {| class="wikitable sortable" |- ! align=center | Eleccions ! align=center | Coalicion ! align=center | Vòtes ! align=center | Percentatge (%) ! align=center | Conselièrs ! align=center | Majoritat<br/>absoluda ! align=center | Majoritat<br/>simple |- ! align=center |[[Eleccions municipaus gallegas de 2023|2023]]<ref>{{Ref-web|obra=El País|títol=Resultados Electorales en Lugo: Elecciones Municipales 2023|url=https://elpais.com/espana/elecciones/municipales/11/27/|lenga=es|consulta=2023-08-01|data=2023-07-23}}</ref> | align="center" colspan="1"| Membre de [[Contamos]] | align=center |4.589&nbsp;{{Profit}} | align=center |0,32%&nbsp;{{Profit}} | align=center |18 / 3705 | align=center |[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]]0 | align=center |2&nbsp;{{Profit}} |} ===Eleccions al Parlament Europèu=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! colspan="8" align="center" | [[Parlament Europèu]] |- ! colspan="1" rowspan="2" | Eleccions ! colspan="3" | Total ! colspan="3" | Galicia |- ! Vòtes ! align=center | Percentatge (%) ! Sèdis ! Vòtes ! align=center | Percentatge (%) ! Sèdis |- ! [[Eleccion al Parlament Europèu de 2024|2024]]<ref>{{Ref-web|títol=Partido Galego : votos |contribution=JUNTA ELECTORAL CENTRAL |lenga=es |url=https://www.juntaelectoralcentral.es/cs/jec/documentos/resultados_UE_280624.pdf |obra=BOLETÍN OFICIAL DEL ESTADO|number=156 |data=2024-06-28 |pages=74717–74718}}</ref> | align=center | 5.719&nbsp;{{Profit}} | align=center | 0,03%&nbsp;{{Profit}} | align=center | 0 / 54 | align=center | 2.074&nbsp;{{Profit}} | align=center | 0,18%&nbsp;{{Profit}} | align=center | [[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]]0 |} == Referéncias == {{reflist}} {{Autoritats}} [[Categoria:Partits nacionalistas galècs]] miy2l9rqligu94aodkwqwm3u2keujqi 2502569 2502568 2026-06-11T22:51:09Z Trigenibinion 58963 2502569 wikitext text/x-wiki {{Infobox Partit politic |nom_oficial = Partido Galego |acronim = PG |ideologia = [[Nacionalisme]] galèc<br>[[Centrisme|Centre]]<br>[[Proeuropeïsme]] |orientacion = [[Centrisme|Centre]] |creacion = 2020 |president = Francisco Villanueva de Lugo |estat = [[Galícia]] |secretari = Miguel Míguez }} [[File:BoligrafoPartidoGalego.jpg|thumb|Pluma de propaganda distribuïda per PG]] Lo '''Partido Galego''' ('PG') es un [[partit politic]] [[nacionalisme galèc|nacionalista galèc]] centrista, creat en 2020 amb l'objectiu de representar totas las personas que s'identifican coma galèc e espanhòl e que considèran [[Galícia]] coma una [[comunautat autonòma]] amb sa pròpria lenga e cultura. ==Resultats de las eleccions== === Eleccions municipalas === {| class="wikitable sortable" |- ! align=center | Eleccions ! align=center | Coalicion ! align=center | Vòtes ! align=center | Percentatge (%) ! align=center | Conselièrs ! align=center | Majoritat<br/>absoluda ! align=center | Majoritat<br/>simple |- ! align=center |[[Eleccions municipaus gallegas de 2023|2023]]<ref>{{Ref-web|obra=El País|títol=Resultados Electorales en Lugo: Elecciones Municipales 2023|url=https://elpais.com/espana/elecciones/municipales/11/27/|lenga=es|consulta=2023-08-01|data=2023-07-23}}</ref> | align="center" colspan="1"| Membre de [[Contamos]] | align=center |4.589&nbsp;{{Profit}} | align=center |0,32%&nbsp;{{Profit}} | align=center |18 / 3705 | align=center |[[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]]0 | align=center |2&nbsp;{{Profit}} |} ===Eleccions al Parlament Europèu=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! colspan="8" align="center" | [[Parlament Europèu]] |- ! colspan="1" rowspan="2" | Eleccions ! colspan="3" | Total ! colspan="3" | Galicia |- ! Vòtes ! align=center | Percentatge (%) ! Sèdis ! Vòtes ! align=center | Percentatge (%) ! Sèdis |- ! [[Eleccion al Parlament Europèu de 2024|2024]]<ref>{{Ref-web|títol=Partido Galego : votos |contribution=JUNTA ELECTORAL CENTRAL |lenga=es |url=https://www.juntaelectoralcentral.es/cs/jec/documentos/resultados_UE_280624.pdf |obra=BOLETÍN OFICIAL DEL ESTADO|number=156 |data=2024-06-28 |pages=74717–74718}}</ref> | align=center | 5.719&nbsp;{{Profit}} | align=center | 0,03%&nbsp;{{Profit}} | align=center | 0 / 54 | align=center | 2.074&nbsp;{{Profit}} | align=center | 0,18%&nbsp;{{Profit}} | align=center | [[File:Arrow Blue Right 001.svg|10px]]0 |} == Referéncias == {{reflist}} {{Autoritats}} [[Categoria:Partits nacionalistas galècs]] hdwanakjtp2ppt5jesqmppa3y4tcvpu 0 201281 2502562 2026-06-11T19:34:35Z Sovenhic 36254 Sovenhic a desplaçat la pagina [[Max Felip Delavoët]] cap a [[Max Felip Delavouët]] : Títol mal escrit : "Delavouët" es una forma francesa que l'autor utiliza, sembla pas que i aja de forma occitana 2502562 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Max Felip Delavouët]] 0l9n3qc984rg4f81wuii2t5qmt53pk0