Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 4451 2503476 2496922 2026-06-24T16:17:44Z ~2026-36666-72 64092 2503476 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga |lenga=italiano |imatge=Idioma_italiano.png |país=[[Itàlia]] e 29 autres païses |regions=[[Euròpa del Sud]] |personas=70 milions |tipologia={{SVO}} {{Tipologia Caen|ITN}} {{Lenga sillabica}} |fam1=[[Lengas indoeuropèas]] |fam2=[[Lengas romanicas]] |fam3=[[Lengas italodalmatas]] |fam4=[[italoromanic|Lengas italoromanicas]]<ref>{{Ref-libre|cognòm=Tagliavini|nom=Carlo|títol=Le origini delle lingue neolatine|editor=Patrono Ed. |luòc=Bologna|an=1982}}</ref> |status={{Itàlia}}<br>{{Soïssa}}<br>{{Sant Marin}}<br>{{Vatican}}<br>''Regional''<br>{{Eslovènia}} ([[Pirano]], [[Capodistria]], [[Ancarano]] e [[Isola d'Istria]])<br>{{Croàcia}} ([[Istria]])<br>[[Union Europèa]] |academia=[[Accademia della Crusca]] (''de facto'') |mòstra= Article primièr de la Declaracion dels Dreches de l'Òme<br /><br /> '''Articolo 1'''<br /><br /> Tutti gli esseri umani nascono liberi ed eguali in dignità e diritti. Essi sono dotati di ragione e di coscienza e devono agire gli uni verso gli altri in spirito di fratellanza. }} [[Fichièr:Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|thumb|364x364px|Escriver a mà en cursiu a l'escola italiana.]] L''''italian''' (autonim: ''italiano'', {{AFI|[itaˈljano]||pron}},<ref>{{Ref-web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/italiano|títol=Italiano|òbra=English-Italian Collins Dictionary|editor=Collins|consulta=4 de junh de 2024}}</ref> o ''lingua italiana'', {{AFI|[ˈliŋɡwa itaˈljaːna]||pron}}) es una [[Lengas romanicas|lenga romanica]], apartenent a la [[Lengas indoeuropèas|familha indoeuropèa]]. A la diferéncia de la màger part de las autras lengas romanicas, l'italian consèrva lo contrast del latin entre de consonantas simplas e consonantes duplicadas. Coma dins la màger part de lengas romanicas, l'accent es distintiu. Entre las lengas romanicas, l'italian es lo mens divergent del latin, amb lo sarde.<ref>{{Ref-web|url=https://www.britannica.com/topic/Romance-languages|títol=Romance languages|òbra=Encyclopædia Britannica|consulta=4 de junh de 2024|cita=...if the Romance languages are compared with Latin, it is seen that by most measures Sardinian and Italian are least differentiated...|archive-date=6 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200106095325/https://www.britannica.com/topic/Romance-languages|url-status=live}}</ref><ref>{{Ref-libre|url=https://books.google.com/books?id=yFfvAgAAQBAJ&dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&pg=PA34|títol=The peoples of Europe|isbn=9781176926981|cognòm=Fleure|nom=H. J.|editor=Рипол Классик|consulta=24 de junh de 2024|data-archiu=18 de septembre de 2023|url-archiu=https://web.archive.org/web/20230918110057/https://books.google.com/books?id=yFfvAgAAQBAJ&dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&pg=PA34}}</ref><ref>{{Ref-web|url=https://books.google.com/books?id=q2MUAAAAIAAJ&q=Italian+most+direct+descendant+of+Latin|títol=Hermathena|an=1942|consulta=4 de junh de 2024|data-archiu=18 de septembre de 2023|url-archiu=https://web.archive.org/web/20230918110014/https://books.google.com/books?id=q2MUAAAAIAAJ&q=Italian+most+direct+descendant+of+Latin|url-status=live}}</ref><ref>{{Ref-libre|url=https://books.google.com/books?id=yVPdDwAAQBAJ&dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&pg=PA34|títol=Historical Linguistics: A cognitive grammar introduction|isbn=9789027261236|cognòm1=Winters|nom1=Margaret E.|consulta=4 de junh de 2024|editor=John Benjamins Publishing Company|data-archiu=18 September 2023|url-archiu=https://web.archive.org/web/20230918110014/https://books.google.com/books?id=yVPdDwAAQBAJ&dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&pg=PA34}}</ref> Nascut durant l'Edat Mejana, l'italian es basat sus la [[Toscan|lenga toscana]] arcaïca<ref>{{Ref-libre|cognòm=De Mauro|nom-Tullio|títol=Storia linguistica dell'Italia unita|editor=Laterza|luòc=Roma-Bari|an=1979|volum=vol. 2|pagina=305}}</ref> —en particular sul dialècte florentin—, e es quicòm d'intermediari entre las divèrsas lengas de la peninsula Italica. Son desvolopament foguèt tanben influenciat per los autres dialèctes italians e per las lengas germanicas dels envasidors pòst-romans. == Dialectologia == Se distinguisson dos grops clarament diferenciats, desseparats per un grand faissèl d'[[isoglòssa]]s, la [[Linha Massa-Senigallia]] (dicha d'un biais mens exacte «[[linha La Spezia-Rimini]]»), que correspond a la copadura de las lengas romanicas en dos grands grops: la ''Romania occidentala'' (inclusent l'italian septentrional) e la ''Romania orientala'' (inclusent l'italian centromeridional e de l'extrèm sud).<ref>Pellegrini G. B, ''Mapa dels dialèctes d'Itàlia'', edicion Pacini, Pisa, 1977.</ref> === Classificacion === '''Lo nòrd-italian''' o '''italian septentrional''' * Grop '''galloitalic''' (una error frequenta es de confondre lo ''galloitalic'' amb tot lo ''nòrd-italian'') ** [[piemontés]] ** [[ligur (romanic)|ligur]] (inclús lo [[monegasc]] e lo [[roiasc]]) ** [[lombard]] ([[insubre]] e [[orobic]]) ** [[emilian-romanhòl]] ([[emilian]] e [[romanhòl]]) * Grop '''venèt''' ** [[venèt (dialècte)|venèt]] ** [[istriòta]] (de classificacion dificila e controversiada) [[Fichièr:Linguistic map of Italy.svg|vinheta|364x364px|Lengas en Itàlia.]] '''L'Italian centromeridional''': * Lo [[toscan]], recampa mantun parlars de [[Toscana]] e integra, en mai, lo [[Còrs (lenga)|còrs]]. ** [[toscan]] [[Florença|florentin]], promogut per [[Dante]] al sègle XIII, constituís la basa normalizada de la lenga oficiala [[Itàlia|italiana]]. ** Lo [[Còrs (lenga)|còrs]] (''corsu'') qu'es vengut una [[lenga per elaboracion]], mas derivada del [[toscan]], amb d'influéncias [[ligur]]as e un substrat ancian pròche del [[sarde]]: parlat en [[Corsega]] mas tanben al nòrd de [[Sardenha]] (variantas [[gallurese]] e [[sassarese]]). ** ''Romanesco contemporani'', dialècte toscan parlat dins lo [[Laci]] a costat del ''romanesco classic'', eritat de l'[[Edat Mejana]]. * Italian central, parlat dins las regions d'[[Ómbria]], de [[Laci]], de las [[Marchas]] e dels [[Abruç|abruces]]. Se distinguisson nombroses parlars seguent las regions: lo ''laziale'' a [[Roma]] e a l'entorn, lo ''romanesco classic'' aital coma lo ''ciocaro'' de [[Frosinone]] dins la part meridionala de Laci. L' ''ombrian'' (o ''umbro'') en Ómbria; lo ''marchigiano'' qu'engloba los parlars de las [[Marchas]] (d'[[Ancona]], de [[Fabriano]], de [[Macerata]], de [[Fermo]] e de [[Camerino]]); l' ''abrucés occidental'' e l' ''abrucés adriatic'' parlat dins los [[Abruç|abruces]]. * Italian meridional, parlat dins las regions de [[Campània]], de [[Molise]], de [[Polha]], de [[Basilicata]] aital coma dins lo nòrd de [[Calàbria]]. L'italian meridional compren lo ''molisano'', parlar de Molise. ** Dialèctes de tipe [[napolitan]], comprenent lo campanés (es a dire lo napolitan de [[Nàpols]] e sas variantas seguent los parçans de [[Campània]] : ''beneventano'' de [[Benevento]], ''salernitano'' de [[Salèrne]]), lo [[calabrés]] septentrional (parlat dins lo [[Província de Cosenza|nòrd de Calàbria]]), e las doas varietats de ''lucan'' (o ''lucanian''), parlat en [[Basilicata]] aital coma dins una part de la província calabresa de Cosenza. ** Los [[dialèctes apulians]], emplegats dins la region de [[Polha]] e comprenent tres variantas: lo ''foggiano'', parlat dans la [[província de Foggia]]; lo ''barese'', dins las províncias de [[província de Bari|Bari]], de [[província de Brindisi|Brindisi]] e pels parçans orientals de Basilicata; e lo ''tarentin'', parlat dins la vila de [[Tarent]] e a l'entorn. '''Grop lingüistic sicilian''': * [[Sicilian]], ancorat dins l'illa de [[Sicília]] e devesit en dialèctes. * [[Calabrés|Calabrés centromeridional]], parlat en [[Calàbria]] interiora e devesit en dialèctes. * [[Salentin]] emplegat en [[Salento]], al sud de [[Polha]]. Los dialèctes apulians de transicion salentina son parlats, eles, dins las parts meridionalas de las províncias de [[província de Brindisi|Brindisi]] e de [[província de Tarent|Tarent]]. ==Articles connèxes== * [[Galloitalic]] * [[Napolitan]] * [[Sicilian]] == Bibliografia == *{{ Cite book | an = 2018 | autor = Berloco, Fabrizio | títol = The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition | isbn = 978-8894034813 | location = | editor = Lengu | url = https://books.google.it/books?id=DYynDwAAQBAJ&pg=PA1#v=onepage&q&f=false | ref = fberloco2018 }} *{{ Cite book |autor = Serianni, Luca | autor2 = Castelvecchi, Alberto | an = 1997 | títol = Italiano. Grammatica, sintassi, dubbi. | isbn = | luòc = Milan | editor = Garzanti | url = | ref = serianni1997 }} *{{ Cite book |author = Berruto, Gaetano |year = 1987 |títol = Sociolinguistica dell'italiano contemporaneo | isbn = | location = Roma | editor=Carocci| ref=fberruto1987}} == Referéncias == <references /> {{commons|Italian}} {{Portal lengas}} [[Categoria:Lenga de Croàcia]] [[Categoria:Lenga italiana]] [[Categoria:Lenga oficiala de l'Union Europèa|I]] [[Categoria:Lenga romanica]] 58v2fkrk0gfbiunv8klb799imubs2l4 0 5969 2503501 2488464 2026-06-25T10:38:10Z ~2026-36603-53 64103 /* */ 2503501 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian-->{{Infobox_País | nom_local=''Scotland'' ([[anglés]], [[scòts]])<br>''Alba'' ([[escocés]]) | imatge_mapa = Scotland_in_the_UK_and_Europe.svg | devisa= ''In My Defens God Me Defend''<br>(en occitan: «Per ma defensa, que Dieu me defenda») | capitala=[[Edimborg]] | coordenadas_capitala={{coord|||||||type:country()|display=inline}} | mai_granda_vila=[[Glasgow]] | tipe_govèrn=Legislatura parlamentària<ref group="nt.">Es part intengranta del [[Reialme Unit]].</ref> | títols_dirigents=Premièr Ministre | noms_dirigents=[[Humza Yousaf]] |superfícia_totala={{formatnum:78772}} |percentatge_aiga={{unitat|1,1}} |populacion_totala={{formatnum:5295000}} |populacion_annada=2011 |gentilici=Escocés, Escocesa |IDH_annada= |IDH= |IDH_categoria= |IDH_reng= |còde_país= |fus_orari=(estiu +1) | domeni_internet=[[.scot]] [[.uk]] | indicatiu_telefonic= +44 | lengas_oficialas= [[anglés]] · [[escocés]]<ref>{{Ref-web |títol= Gaelic Language (Scotland) Act 2005 |url=https://www.legislation.gov.uk/asp/2005/7/contents |autor=Parlament d'Escòcia |sit=www.legislation.gov.uk}}</ref> · [[scòts]] | lengas reconegudas=[[lenga dels signes]] |PIB_annada=2012 |PIB=166 miliards de [[Liura esterlina|GBP]] |PIB_categoria=nominal |ISO 3166=GB-SCT<small>(ISO 3166-2)</small> | nòtas = {{Referéncias|grop=nt.}} }} '''Escòcia''' (en [[anglés]] e [[scòts (lenga)|scòts]]: ''Scotland''; en [[escocés]]: ''Alba''; en [[occitan ancian|occitan medieval]]: ''Escot'') es un país constitutiu del [[Reialme Unit]], situat dins lo nòrd de l'illa de [[Grand Bretanha]], en [[Euròpa]]. La capitala, centre financièr e administratiu n'es [[Edimborg]], mas la pus granda vila es [[Glasgow]], qu'es istoricament la vila pus industriala del país. Las autras grandas vilas son [[Aberdeen]] e [[Dundee]], seguidas per [[Stirling (vila)|Stirling]], [[Perth (Escòcia)|Perth]] e [[Inverness (Escòcia)|Inverness]]. La religion pus espandida es lo [[cristianisme]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130329134029/http://www.sacred-destinations.com/scotland/scotland-religion.htm Religion en Écosse]</ref>. Existís una granda diversitat de « [[Denominacion religiosa|denominacions religiosas]] »<ref>Terme synonyme de « confession religieuse »</ref>, mas la Glèisa pus importanta es la [[Glèisa catolica d'Escòcia]], una Glèisa reformada presbitariana<ref>[http://www.churchofscotland.org.uk Glèisa reformada presbitariana]</ref>, seguida per la [[catolicisme|Glèisa catolica]] ; nombre d'escoceses son [[Ateïsme|atèus]]. Doas lengas son reconegudas : le [[gaelic escocés]] e lo [[scòts (lenga)|scòts]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140428173803/http://www.arts.gla.ac.uk/ScotLit/ASLS/SWE/ScotUnivLinks.html Langues parlées en Écosse]</ref>. == Istòria == L'istòria d'Escòcia comença fa aperaquí {{formatnum:10000}} ans, amb l'arribada de las primièras populacions umanas aprèp la fin de la [[Periòde Glaciari de Würm|Glaciacion de Würm]]. De vestigis nombroses de las Edats del [[Edat del Bronze|Bronze]] e del [[Edat del Fèrre|Fèrre]] son estats trobats, mas pauc de traças d'escritura. L'istòria escrita d'Escòcia comença amb l'arribada dels romans en [[Grand Bretanha]] (Britània). Ocupan e administran los territòris d'[[Anglatèrra]] e del [[País de Galas]] actuals jol nom de [[Província de Britània]]. Los romans nomenan [[Caledònia]] la tèrra s'espandissent al nòrd de Britània, e lo pòble qu'i viu los [[Pictes]]. La conquista de la Grand Bretanha per l'Empèri Roman comença en l'an 43. Aprèp una tièra de victòrias militaras dins lo sud de l'illa, las fòrças menadas per [[Juli Agricòla]] dintran en Escòcia en 79 ont encontran una resisténcia ferotja. En 82 o 83, Agricòla manda un barcarés de galèras a l'entorn de las còstas d'Escòcia e arriba a las [[Orcadas]]. En 83 los romans vençon las tribús caledonianas a la batalha del [[Mons Graupius]]. Los romans marcan la seuna frontièra per una seria de fortificacions defensivas, mai que mai de muralhas continuas. A l'entorn de 120, l'emperaire [[Adrian]] ordena la construccion d'una muralha fortificada anant de la ribièra [[Tyne]] a [[Solway Firth]] e sonada la [[Paret d'Adrian]]. == Geografia == [[Fichièr:Ecosse_carte_physique.png|thumb|250px|left|Mapa d'Escòcia]]'''Escòcia''' es situada al nòrd de l'illa de [[Grand Bretanha]] e ten una frontièra al sud amb [[Anglatèrra]]. La [[Mar del Nòrd]] la costeja a l'èst, l'[[Ocean Atlantic]] al nòrd e a l'oèst, lo [[Canal del Nòrd]] e la [[Mar d'Irlanda]] al sud-oèst. En mai de l'illa principala, Escòcia amassa 790 illas. Las aigas territorialas d'Escòcia que cobrisson un sector larg de l'Atlantic sud e de la Mar del Nòrd contenon las pus bèlas resèrvas de petròli de l'[[Union Europèa]]. [[Edimborg]], la capitala de la nacion e la segonda ciutat del país, es un dels mai bèls centres financièrs d'[[Euròpa]]. La ciutat pus importanta del país es [[Glasgow]] qu'amb sa banlèga amassa a pauc prèp 40% de la populacion d'Escòcia. Escòcia s'espandís sus un territòri de {{unitat|78772|km²}}, çò que fa a pauc près 30 % del [[Reialme Unit]] tot. Las còstas de la partida non insulara d'Escòcia cobrisson 9911&nbsp;km. La [[geomorfologia]] d'Escòcia se formèt per l'accion de las [[placa tectonica|placas tectonicas]], puèi per l'erosion deguda a la glaciacion. La principala division d'Escòcia es la [[linha de falha dels Highlands]] que separa las Tèrras Nautas o ''[[Highlands]]'' al nòrd e a l'oèst, de las Tèrras Bassas o ''[[Lowlands]]'' al sud. Los Highlands son mai que mai montanhoses, e son las pus nautas tèrras del Reialme Unit : son separadas per lo ''[[Great Glen]]'' entre los ''[[Grampians|Monts Grampian]]'' al sud-èst e los Highlands del Nòrd-oèst. Los Lowlands, eles, son partejats entre los ''[[Southern Uplands]]'', una espandida de tèrras agricòlas valonadas cobèrtas de brugas, e las tèrras agricòlas de la ''[[Central Belt]]'' e de l'èst d'Escòcia. == Politica == Politicament, Escòcia a un fòrt movement [[Indepeendéncia|independentiste]]. Après las eleccions legislativas de [[2007]], lo [[Partit Nacional Escocés]] (SNP) formèt lo primièr govèrn independentist (mas minoritari) de l'istòria d'Escòcia. A las eleccions del 5 de mai de 2011, lo SNP obtenguèt la majoritat absoluda dels sètges (69 de 129<ref>[http://www.parliament.uk/briefing-papers/rp11-41.pdf Resultat de las eleccions del 5 de mai de 2011]</ref>) e, lo 15 d'octobre de 2012, lo primièr ministre britanic [[David Cameron]] signèt un accòrd portant sus l'organizacion en 2014 d'un [[referendum sus l'independéncia d'Escòcia]]. Aqueste se debanèt lo 18 de setembre de 2014 amb una larga participacion e abotiguèt al rejecte de l'independéncia per 55,3 % dels electors<ref>[https://web.archive.org/web/20131029185622/http://www.levif.be/info/actualite/international/l-ecosse-independante-en-2014/article-4000194518955.htm Referendum sus l'independéncia d'Escòcia en 2014.]</ref>{{,}}<ref>[http://www.bbc.com/news/events/scotland-decides/results]</ref>. ===Descopatge administratiu=== {{Article detalhat|Subdivisions d'Escòcia}} ====Actual (dempuèi 1996)==== [[File:Scotland Administrative Map 2009.png|thumb|250px]] <table class="wikitable sortable"> <tr> <th>CONTINENT</th> <th>Superficia<br>(miles²)</th> <th>Superficia<br>(km²)</th> <th>Populacion<br>(2001)</th> <th>Densitat<br>(per km²)</th> </tr> <tr> <td>[[Aberdeen|Aberdeen (ciutat)]]</td> <td>70</td> <td>182</td> <td>212,125</td> <td>1164</td> </tr> <tr> <td>[[Aberdeenshire]]</td> <td>2439</td> <td>6317</td> <td>226,871</td> <td>36</td> </tr> <tr> <td>[[Angus]]</td> <td>843</td> <td>2184</td> <td>108,400</td> <td>50</td> </tr> <tr> <td>[[Argyll e Bute]]</td> <td>2712</td> <td>7023</td> <td>91,306</td> <td>13</td> </tr> <tr> <td>[[Clackmannanshire]]</td> <td>61</td> <td>158</td> <td>48,077</td> <td>304</td> </tr> <tr> <td>[[Dumfries e Galloway]]</td> <td>2489</td> <td>6446</td> <td>147,765</td> <td>23</td> </tr> <tr> <td>[[Vila de Dundee|Dundee City]]</td> <td>21</td> <td>55</td> <td>145,663</td> <td>2648</td> </tr> <tr> <td>[[East Ayrshire]]</td> <td>492</td> <td>1275</td> <td>120,235</td> <td>94</td> </tr> <tr> <td>[[East Dunbartonshire]]</td> <td>68</td> <td>176</td> <td>108,243</td> <td>617</td> </tr> <tr> <td>[[East Lothian]]</td> <td>257</td> <td>666</td> <td>90,088</td> <td>135</td> </tr> <tr> <td>[[East Renfrewshire]]</td> <td>65</td> <td>168</td> <td>89,311</td> <td>532</td> </tr> <tr> <td>[[Vila d'Edinburgh]]</td> <td>100</td> <td>260</td> <td>448,624</td> <td>1725</td> </tr> <tr> <td>[[Falkirk (council area)|Falkirk]]</td> <td>113</td> <td>293</td> <td>145,191</td> <td>496</td> </tr> <tr> <td>[[Fife]]</td> <td>517</td> <td>1340</td> <td>349,429</td> <td>261</td> </tr> <tr> <td>[[Glasgow|Glasgow City]]</td> <td>68</td> <td>175</td> <td>577,869</td> <td>3307</td> </tr> <tr> <td>[[Highland (council area)|Highland]]</td> <td>10,085</td> <td>26,119</td> <td>208,914</td> <td>8</td> </tr> <tr> <td>[[Inverclyde]]</td> <td>64</td> <td>167</td> <td>84,203</td> <td>503</td> </tr> <tr> <td>[[Midlothian]]</td> <td>135</td> <td>350</td> <td>80,941</td> <td>231</td> </tr> <tr> <td>[[Moray]]</td> <td>864</td> <td>2237</td> <td>86,940</td> <td>39</td> </tr> <tr> <td>[[North Ayrshire]]</td> <td>343</td> <td>888</td> <td>135,817</td> <td>153</td> </tr> <tr> <td>[[North Lanarkshire]]</td> <td>184</td> <td>476</td> <td>321,067</td> <td>674</td> </tr> <tr> <td>[[Perth e Kinross]]</td> <td>2083</td> <td>5395</td> <td>134,949</td> <td>25</td> </tr> <tr> <td>[[Renfrewshire]]</td> <td>102</td> <td>263</td> <td>172,867</td> <td>659</td> </tr> <tr> <td>[[Scottish Borders]]</td> <td>1825</td> <td>4727</td> <td>106,764</td> <td>23</td> </tr> <tr> <td>[[South Ayrshire]]</td> <td>475</td> <td>1230</td> <td>112,097</td> <td>93</td> </tr> <tr> <td>[[South Lanarkshire]]</td> <td>686</td> <td>1778</td> <td>302,216</td> <td>170</td> </tr> <tr> <td>[[Stirling (council area)|Stirling]]</td> <td>866</td> <td>2243</td> <td>86,212</td> <td>38</td> </tr> <tr> <td>[[West Dunbartonshire]]</td> <td>68</td> <td>176</td> <td>93,378</td> <td>531</td> </tr> <tr> <td>[[West Lothian]]</td> <td>165</td> <td>427</td> <td>158,714</td> <td>372</td> </tr> <tr> <th>''TOTAU CONTINENT''</th> <th>''28,260''</th> <th>''73,193''</th> <th>''4,994,276''</th> <th>''68''</th> </tr> <tr> <th>ISLAS</th> <th>&nbsp;</th> <th>&nbsp;</th> <th>&nbsp;</th> <th>&nbsp;</th> </tr> <tr> <td>[[Na h-Eileanan Siar]]</td> <td>1185</td> <td>3070</td> <td>26,502</td> <td>9</td> </tr> <tr> <td>[[Orcadas|Islas Orcadas]]</td> <td>396</td> <td>1025</td> <td>19,245</td> <td>19</td> </tr> <tr> <td>[[Islas Shetland]]</td> <td>568</td> <td>1471</td> <td>21,988</td> <td>15</td> </tr> <tr> <th>''TOTAU ISLAS''</th> <th>''2149''</th> <th>''5566''</th> <th>''67,735''</th> <th>''12''</th> </tr> <tr> <th>TOTAU ESCÒCIA</th> <th>30,409</th> <th>78,759</th> <th>5,062,011</th> <th>64</th> </tr> </table> {{Paleta council areas d'Escòcia}} ==== Regions d'Escòcia entre 1975 e 1996==== {| class="wikitable sortable" ! Numerò ! Region ! Mapa |- | 1 | [[Strathclyde]] | rowspan="12"| [[Image:Scotland1974Numbered.png|250px]] |- | 2 | [[Dumfries and Galloway]] |- | 3 |[[Scottish Borders]] |- | 4 |[[Lothian]] |- | 5 |[[Central Scotland]] |- | 6 |[[Fife]] |- | 7 |[[Tayside]] |- | 8 |[[Grampian]] |- | 9 |[[Highland]] |- | 10 |[[Western Isles]] |- | | [[Shetland]] |- | |[[Orkney]] |} == Economia == ''De veire: [[Economia d'Escòcia]]'' == Cultura == {{Clr}} == Nòtas e referéncias == === Ligams extèrnes === <references />{{UK}} [[Categoria:Escòcia| *]] [[Categoria:Reialme Unit]] [[Categoria:Mond celtic]] [[Categoria:Ancian país d'Euròpa]] i29cpy616ludocy06f2fdabx02ryi51 2503508 2503501 2026-06-25T11:07:05Z Andrieu Pagés-Bonafont 64104 Apondi d'informacions 2503508 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian-->{{Infobox_País | nom_local=''Scotland'' ([[anglés]], [[scòts]])<br>''Alba'' ([[escocés]]) | imatge_mapa = Scotland_in_the_UK_and_Europe.svg | devisa= ''In My Defens God Me Defend''<br>(en occitan: «Per ma defensa, que Dieu me defenda») | capitala=[[Edimborg]] | coordenadas_capitala={{coord|||||||type:country()|display=inline}} | mai_granda_vila=[[Glasgow]] | tipe_govèrn=Legislatura parlamentària<ref group="nt.">Es part intengranta del [[Reialme Unit]].</ref> | títols_dirigents=Premièr Ministre | noms_dirigents=[[John Swinney]] |superfícia_totala={{formatnum:78772}} |percentatge_aiga={{unitat|1,1}} |populacion_totala={{formatnum:5295000}} |populacion_annada=2011 |gentilici=Escocés, Escocesa |IDH_annada= |IDH= |IDH_categoria= |IDH_reng= |còde_país= |fus_orari=(estiu +1) | domeni_internet=[[.scot]] [[.uk]] | indicatiu_telefonic= +44 | lengas_oficialas= [[anglés]] · [[escocés]]<ref>{{Ref-web |títol= Gaelic Language (Scotland) Act 2005 |url=https://www.legislation.gov.uk/asp/2005/7/contents |autor=Parlament d'Escòcia |sit=www.legislation.gov.uk}}</ref> · [[scòts]] | lengas reconegudas=[[lenga dels signes]] |PIB_annada=2012 |PIB=166 miliards de [[Liura esterlina|GBP]] |PIB_categoria=nominal |ISO 3166=GB-SCT<small>(ISO 3166-2)</small> | nòtas = {{Referéncias|grop=nt.}} }} '''Escòcia''' (en [[anglés]] e [[scòts (lenga)|scòts]]: ''Scotland''; en [[escocés]]: ''Alba''; en [[occitan ancian|occitan medieval]]: ''Escot'') es un [[Païses constitutius del Reialme Unit|país constitutiu]] del [[Reialme Unit]], situat dins lo nòrd de l'illa de [[Grand Bretanha]], en [[Euròpa]]. Confronta al sud amb [[Anglatèrra]]; al nòrd e a l'oèst amb l'[[ocean Atlantic]]; a l'èst amb la [[mar del Nòrd]]; e al sud-oèst amb la [[mar d'Irlanda]]. La capitala, centre financièr e administratiu, es [[Edimborg]], mentre que la pus granda vila es [[Glasgow]], que l'aglomaracion metropolitana concentra 40% de la populacion escocesa. D'autras vilas notablas son [[Aberdeen]] e [[Dundee]], seguidas per [[Stirling (vila)|Stirling]], [[Perth (Escòcia)|Perth]] e [[Inverness]]. Confòrmament a la devolucion dels poders al Reialme Unit, lo [[govèrn d'Escòcia]] es l'organ executiu format pel gabinet del primièr ministre, de secretaris de gabinet e de ministres. Son ''status'' es regulat per la lei britanica ''[[Scotland Act 1998]]''. Escòcia ten doas lengas pròprias: lo [[gaelic escocés]] e lo [[scòts (lenga)|scòts]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140428173803/http://www.arts.gla.ac.uk/ScotLit/ASLS/SWE/ScotUnivLinks.html Langues parlées en Écosse]</ref> La religion pus espandida es lo [[cristianisme]].<ref>[https://web.archive.org/web/20130329134029/http://www.sacred-destinations.com/scotland/scotland-religion.htm Religion en Écosse]</ref> Existís una granda diversitat de «[[Denominacion religiosa|denominacions religiosas]]»,<ref>Terme synonyme de « confession religieuse »</ref> mas la Glèisa pus importanta es la [[Glèisa catolica d'Escòcia]], una Glèisa reformada presbitariana,<ref>[http://www.churchofscotland.org.uk Glèisa reformada presbitariana]</ref> seguida per la [[catolicisme|Glèisa catolica]]; nombre d'escoceses son [[Ateïsme|atèus]]. == Istòria == L'istòria d'Escòcia comença fa aperaquí {{formatnum:10000}} ans, amb l'arribada de las primièras populacions umanas aprèp la fin de la [[Periòde Glaciari de Würm|Glaciacion de Würm]]. De vestigis nombroses de las Edats del [[Edat del Bronze|Bronze]] e del [[Edat del Fèrre|Fèrre]] son estats trobats, mas pauc de traças d'escritura. L'istòria escrita d'Escòcia comença amb l'arribada dels romans en [[Grand Bretanha]] (Britània). Ocupan e administran los territòris d'[[Anglatèrra]] e del [[País de Galas]] actuals jol nom de [[Província de Britània]]. Los romans nomenan [[Caledònia]] la tèrra s'espandissent al nòrd de Britània, e lo pòble qu'i viu los [[Pictes]]. La conquista de la Grand Bretanha per l'Empèri Roman comença en l'an 43. Aprèp una tièra de victòrias militaras dins lo sud de l'illa, las fòrças menadas per [[Juli Agricòla]] dintran en Escòcia en 79 ont encontran una resisténcia ferotja. En 82 o 83, Agricòla manda un barcarés de galèras a l'entorn de las còstas d'Escòcia e arriba a las [[Orcadas]]. En 83 los romans vençon las tribús caledonianas a la batalha del [[Mons Graupius]]. Los romans marcan la seuna frontièra per una seria de fortificacions defensivas, mai que mai de muralhas continuas. A l'entorn de 120, l'emperaire [[Adrian]] ordena la construccion d'una muralha fortificada anant de la ribièra [[Tyne]] a [[Solway Firth]] e sonada la [[Paret d'Adrian]]. == Geografia == [[Fichièr:Ecosse_carte_physique.png|thumb|250px|left|Mapa d'Escòcia]]Escòcia es situada al nòrd de l'illa de [[Grand Bretanha]] e ten una frontièra al sud amb [[Anglatèrra]]. La [[Mar del Nòrd]] la costeja a l'èst, l'[[Ocean Atlantic]] al nòrd e a l'oèst, lo [[Canal del Nòrd]] e la [[Mar d'Irlanda]] al sud-oèst. En mai de l'illa principala, Escòcia amassa 790 illas. Las aigas territorialas d'Escòcia que cobrisson un sector larg de l'Atlantic sud e de la Mar del Nòrd contenon las pus bèlas resèrvas de petròli de l'[[Union Europèa]]. [[Edimborg]], la capitala de la nacion e la segonda ciutat del país, es un dels mai bèls centres financièrs d'[[Euròpa]]. La ciutat pus importanta del país es [[Glasgow]] qu'amb sa banlèga amassa a pauc prèp 40% de la populacion d'Escòcia. Escòcia s'espandís sus un territòri de {{unitat|78772|km²}}, çò que fa a pauc près 30 % del [[Reialme Unit]] tot. Las còstas de la partida non insulara d'Escòcia cobrisson 9911&nbsp;km. La [[geomorfologia]] d'Escòcia se formèt per l'accion de las [[placa tectonica|placas tectonicas]], puèi per l'erosion deguda a la glaciacion. La principala division d'Escòcia es la [[linha de falha dels Highlands]] que separa las Tèrras Nautas o ''[[Highlands]]'' al nòrd e a l'oèst, de las Tèrras Bassas o ''[[Lowlands]]'' al sud. Los Highlands son mai que mai montanhoses, e son las pus nautas tèrras del Reialme Unit : son separadas per lo ''[[Great Glen]]'' entre los ''[[Grampians|Monts Grampian]]'' al sud-èst e los Highlands del Nòrd-oèst. Los Lowlands, eles, son partejats entre los ''[[Southern Uplands]]'', una espandida de tèrras agricòlas valonadas cobèrtas de brugas, e las tèrras agricòlas de la ''[[Central Belt]]'' e de l'èst d'Escòcia. == Politica == Politicament, Escòcia a un fòrt movement [[Indepeendéncia|independentiste]]. Après las eleccions legislativas de [[2007]], lo [[Partit Nacional Escocés]] (SNP) formèt lo primièr govèrn independentist (mas minoritari) de l'istòria d'Escòcia. A las eleccions del 5 de mai de 2011, lo SNP obtenguèt la majoritat absoluda dels sètges (69 de 129<ref>[http://www.parliament.uk/briefing-papers/rp11-41.pdf Resultat de las eleccions del 5 de mai de 2011]</ref>) e, lo 15 d'octobre de 2012, lo primièr ministre britanic [[David Cameron]] signèt un accòrd portant sus l'organizacion en 2014 d'un [[referendum sus l'independéncia d'Escòcia]]. Aqueste se debanèt lo 18 de setembre de 2014 amb una larga participacion e abotiguèt al rejecte de l'independéncia per 55,3 % dels electors<ref>[https://web.archive.org/web/20131029185622/http://www.levif.be/info/actualite/international/l-ecosse-independante-en-2014/article-4000194518955.htm Referendum sus l'independéncia d'Escòcia en 2014.]</ref>{{,}}<ref>[https://www.bbc.com/news/events/scotland-decides/results]</ref>. ===Descopatge administratiu=== {{Article detalhat|Subdivisions d'Escòcia}} ====Actual (dempuèi 1996)==== [[File:Scotland Administrative Map 2009.png|thumb|250px]] <table class="wikitable sortable"> <tr> <th>CONTINENT</th> <th>Superficia<br>(miles²)</th> <th>Superficia<br>(km²)</th> <th>Populacion<br>(2001)</th> <th>Densitat<br>(per km²)</th> </tr> <tr> <td>[[Aberdeen|Aberdeen (ciutat)]]</td> <td>70</td> <td>182</td> <td>212,125</td> <td>1164</td> </tr> <tr> <td>[[Aberdeenshire]]</td> <td>2439</td> <td>6317</td> <td>226,871</td> <td>36</td> </tr> <tr> <td>[[Angus]]</td> <td>843</td> <td>2184</td> <td>108,400</td> <td>50</td> </tr> <tr> <td>[[Argyll e Bute]]</td> <td>2712</td> <td>7023</td> <td>91,306</td> <td>13</td> </tr> <tr> <td>[[Clackmannanshire]]</td> <td>61</td> <td>158</td> <td>48,077</td> <td>304</td> </tr> <tr> <td>[[Dumfries e Galloway]]</td> <td>2489</td> <td>6446</td> <td>147,765</td> <td>23</td> </tr> <tr> <td>[[Vila de Dundee|Dundee City]]</td> <td>21</td> <td>55</td> <td>145,663</td> <td>2648</td> </tr> <tr> <td>[[East Ayrshire]]</td> <td>492</td> <td>1275</td> <td>120,235</td> <td>94</td> </tr> <tr> <td>[[East Dunbartonshire]]</td> <td>68</td> <td>176</td> <td>108,243</td> <td>617</td> </tr> <tr> <td>[[East Lothian]]</td> <td>257</td> <td>666</td> <td>90,088</td> <td>135</td> </tr> <tr> <td>[[East Renfrewshire]]</td> <td>65</td> <td>168</td> <td>89,311</td> <td>532</td> </tr> <tr> <td>[[Vila d'Edinburgh]]</td> <td>100</td> <td>260</td> <td>448,624</td> <td>1725</td> </tr> <tr> <td>[[Falkirk (council area)|Falkirk]]</td> <td>113</td> <td>293</td> <td>145,191</td> <td>496</td> </tr> <tr> <td>[[Fife]]</td> <td>517</td> <td>1340</td> <td>349,429</td> <td>261</td> </tr> <tr> <td>[[Glasgow|Glasgow City]]</td> <td>68</td> <td>175</td> <td>577,869</td> <td>3307</td> </tr> <tr> <td>[[Highland (council area)|Highland]]</td> <td>10,085</td> <td>26,119</td> <td>208,914</td> <td>8</td> </tr> <tr> <td>[[Inverclyde]]</td> <td>64</td> <td>167</td> <td>84,203</td> <td>503</td> </tr> <tr> <td>[[Midlothian]]</td> <td>135</td> <td>350</td> <td>80,941</td> <td>231</td> </tr> <tr> <td>[[Moray]]</td> <td>864</td> <td>2237</td> <td>86,940</td> <td>39</td> </tr> <tr> <td>[[North Ayrshire]]</td> <td>343</td> <td>888</td> <td>135,817</td> <td>153</td> </tr> <tr> <td>[[North Lanarkshire]]</td> <td>184</td> <td>476</td> <td>321,067</td> <td>674</td> </tr> <tr> <td>[[Perth e Kinross]]</td> <td>2083</td> <td>5395</td> <td>134,949</td> <td>25</td> </tr> <tr> <td>[[Renfrewshire]]</td> <td>102</td> <td>263</td> <td>172,867</td> <td>659</td> </tr> <tr> <td>[[Scottish Borders]]</td> <td>1825</td> <td>4727</td> <td>106,764</td> <td>23</td> </tr> <tr> <td>[[South Ayrshire]]</td> <td>475</td> <td>1230</td> <td>112,097</td> <td>93</td> </tr> <tr> <td>[[South Lanarkshire]]</td> <td>686</td> <td>1778</td> <td>302,216</td> <td>170</td> </tr> <tr> <td>[[Stirling (council area)|Stirling]]</td> <td>866</td> <td>2243</td> <td>86,212</td> <td>38</td> </tr> <tr> <td>[[West Dunbartonshire]]</td> <td>68</td> <td>176</td> <td>93,378</td> <td>531</td> </tr> <tr> <td>[[West Lothian]]</td> <td>165</td> <td>427</td> <td>158,714</td> <td>372</td> </tr> <tr> <th>''TOTAU CONTINENT''</th> <th>''28,260''</th> <th>''73,193''</th> <th>''4,994,276''</th> <th>''68''</th> </tr> <tr> <th>ISLAS</th> <th>&nbsp;</th> <th>&nbsp;</th> <th>&nbsp;</th> <th>&nbsp;</th> </tr> <tr> <td>[[Na h-Eileanan Siar]]</td> <td>1185</td> <td>3070</td> <td>26,502</td> <td>9</td> </tr> <tr> <td>[[Orcadas|Islas Orcadas]]</td> <td>396</td> <td>1025</td> <td>19,245</td> <td>19</td> </tr> <tr> <td>[[Islas Shetland]]</td> <td>568</td> <td>1471</td> <td>21,988</td> <td>15</td> </tr> <tr> <th>''TOTAU ISLAS''</th> <th>''2149''</th> <th>''5566''</th> <th>''67,735''</th> <th>''12''</th> </tr> <tr> <th>TOTAU ESCÒCIA</th> <th>30,409</th> <th>78,759</th> <th>5,062,011</th> <th>64</th> </tr> </table> {{Paleta council areas d'Escòcia}} ==== Regions d'Escòcia entre 1975 e 1996==== {| class="wikitable sortable" ! Numerò ! Region ! Mapa |- | 1 | [[Strathclyde]] | rowspan="12"| [[Image:Scotland1974Numbered.png|250px]] |- | 2 | [[Dumfries and Galloway]] |- | 3 |[[Scottish Borders]] |- | 4 |[[Lothian]] |- | 5 |[[Central Scotland]] |- | 6 |[[Fife]] |- | 7 |[[Tayside]] |- | 8 |[[Grampian]] |- | 9 |[[Highland]] |- | 10 |[[Western Isles]] |- | | [[Shetland]] |- | |[[Orkney]] |} == Economia == ''De veire: [[Economia d'Escòcia]]'' == Cultura == {{Clr}} == Nòtas e referéncias == === Ligams extèrnes === <references />{{UK}} [[Categoria:Escòcia| *]] [[Categoria:Reialme Unit]] [[Categoria:Mond celtic]] [[Categoria:Ancian país d'Euròpa]] 5khqtwcixdm4vw487dutwm6nytmfee1 0 6812 2503493 2496178 2026-06-25T07:21:26Z Alaric 506 44932 2503493 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Dialècte Gascon}} {{Infobox Geografia fisica |legenda=Canal de Garòna a Agen. }} '''Agenés''' es una region istorica de [[Guiana]] e de [[Gasconha]], que pren sas originas de la tribú galla dels [[nitiobroges]], que venguèt la [[diocèsi d'Agen]]. A l'epòca carolingiana, formava tanben un [[comtat d'Agen|comtat eponim]] dont l'avesque possedissiá lo títol de comte. La capitala n'es [[Agen]]. Compren los parçans de [[Marmandés]], [[Naut Agenés]], las [[sèrras d'Agenés]], [[Brulhés]] e [[Condomés]]. ==Istòria== La ciutat galloromana dels nitiobroges venguèt diocèsi d'Agen en teoria al {{s|III}} e Sent Caprasi (Grapasi, etc.) foguèt son primièr avesque.<ref>{{ligam web |lenga=fr |url=https://diocese47.fr/Presentation/ |títol=Présentation du diocèse d'Agen, la fondation de l'Eglise d'Agen |sit=diocese47.fr }}</ref> Lo papa [[Joan XXII]], lo 13 d'agost de [[1317]], per la bulla ''Salvator noster'', creèt la diocèsi de [[Condòm]] sus la partida meridionala de la [[diocèsi d'Agen]]. La delimitacion èra [[Garona|Garòna]].<ref>{{obratge |pichon nom=Jean |nom=Burias |títol=Atlas Historique français, Agenais, Condomois, Bruilhois |editor=CNRS |an=1979 }}</ref> La partida del nòrd de Garòna foguèt apuèi incorporada a la [[província]] de [[Guiana]] e la partida del sud a [[Gasconha]]. Veire tanben la mapa detalhada de la diocèsi de Condòm<ref>{{ligam web |lenga=fr |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8441966b/f1.item.zoom |títol=Diocèse de Condom au XVIIe siècle |pichon nom=Jean-Marie |nom=Cazauran |edicion=2a edicion }}</ref> A la diferéncia de [[Perigòrd]], que coneguèt un partiment semblable entre las diocèsis de [[diocèsi de Periguers|Periguers]] e la de [[Diocèsi de Sarlat|Sarlat]], la consciéncia agenesa s'es en granda partida amortida. Demòra limitada a l'aira d'atraccion d'Agen, que siá de Gasconha o de Guiana, a la partida demorada diocèsi d'Agen en 1317 (a l'excepcion de la partida [[Gironda (departament)|exiliada en Gironda]] a la [[Revolucion Francesa]]) o a una barreja de las doas nocions. Vertat es que lo territòri agenés foguèt trocejat a la creacion dels departaments. Una vila e un vilatge situats dins l'anciana diocèsi de Condòm, respectivament [[Lo Mas d'Agenés]] e [[Pug d'Agenés]], gardan lo nom d'''Agenés'' dins lor denominacion oficiala, mes aquò s'explica perqué los noms son corts sense aquel apondi. [[Imatge:LetG_formation_depart.jpg|thumb|300px|right|thumb|300px|mapa de las diocèsis d'Agen e de Condom]] Vaquí los limits d'Agenés (al sens redusit) als sègles XVII-XVIII. Notatz que lo sud de Marmandés fa partida dels avescats de [[diocèsi de Condòm|Condòm]] (creat a partir del sud de la diocèsi d'Agen) e de [[diocèsi de Vasats|Vasats]]—e pas de la d'Agen—a las doas epòcas. <gallery mode=packed heights=150px> Carte de l'Agenais.svg|Mapa de la diocèsi d'Agen dens sos limits del [[sègle XVIII]] ambe las comunas e departaments actuals. Map of Diocese of Agen 1679.jpg|Mapa de la [[diocèsi d'Agen]] en [[1679]]. </gallery> == Lingüistica == L'[[Agenés (sosdialècte)|agenés]] aparten al domeni lingüistic del [[lengadocian]] occidental, meridional de transicion cap al [[gascon]] per çò qu'es del parlar d'Agen. L'Agenés compren tanben mai que mai lo lengadocian brageiragués, dit ''perigòrd'' e de variantas septentrionalas de gascon. Lo gascon traspassa [[Garona|Garòna]] e èra pus espandit fai quauques sègles, atal coma zo mòstran los noms de las comunas de [[Sèishas]], [[Pugmiclan]] e [[Preishàs]]. Lo parlar d'Agen es de dialècte lengadocian ambe de traits gascons. ==Geografia== ===Vilas principalas=== *[[Òut e Garona]]: [[Agen]], [[Vilanuèva d'Òut]], [[Fumèl]], [[Marmanda]], [[Nerac]] *[[Tarn e Garona]]: [[Valença d'Agen]], [[Montagut de Carcin|Montagut dit actualament de Carcin]] *[[Gironda (departament)|Gironda]]: [[Senta Fe la Granda]], pòrt que balhava a l'Agenés, pel corredor de [[Duràs]], un accès a [[Dordonha (aiga)|Dordonha]] *[[Gers (departament)|Gers]]: [[Condòm]] ===Comunas=== *[[Marmandés]]: Veire [[Marmandés#Comunas de Marmandés]] ==Articles connèxes== * [[Guiana]] * [[Gasconha]] * [[Occitània]] * [[Parçans d'Occitània|Parçan]] == Ligams extèrnes== *[http://agenais.org/ Agenais.org] == Nòtas e referéncias == <references/> {{RegOc}} [[Categoria:Òlt e Garona]] [[categoria:Agenés]] [[categoria:Guiana]] [[categoria:Gasconha]] jtvfo2bfhuetdjea6omtqdlcjew8x3e 0 21723 2503484 2353099 2026-06-25T02:29:46Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503484 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | animal | ''Capra hircus'' | Capra aegagrus hircus in isla Margarita.jpg | Boc (''Capra aegagrus hircus'') sus l’illa [[Veneçuèla|veneçuelana]] de [[Margarita (illa)|Margarita]], dins la [[mar de las Caribas]]. | classificacion=msw }} {{Taxobox | embrancament | Chordata }} {{Taxobox | classa | Mammalia }} {{Taxobox | òrdre | Artiodactyla }} {{Taxobox | familha | Bovidae }} {{Taxobox | sosfamilha | Caprinae }} {{Taxobox | genre | Capra }} {{Taxobox taxon | animal | espècia | Capra hircus | [[Carl von Linné|Linnaeus]], [[1758]] }} {{Taxobox fin}} La '''cabra''' (var. '''craba, chabra''', '''chiaura''') domestica ('''''Capra aegagrus hircus''''') es una sosespècia [[domesticada]] de la [[cabra salvatja]] del sud-oèst d'Asia e d'Euròpa de l'èst. La cabra es un membre de la familha dels bovins, e es una parenta pròcha de las [[feda]]s, e totes dos son part del grop de las cabras [[antilòp]]as. Las cabras domesticas son de las espècias mai ancianas domesticadas. Pendent de milierats d'annadas, son estadas emplegadas per sa produccion de [[lach]], de [[carn]], de [[pel]], e a mai per sa pèl dins lo mond entièr. == Istòria == [[Fichièr:Male goat.jpg|thumb|250px|Lo mascle de la cabra, lo boc]] Semblariá que las cabras foguèssen estadas [[domesticadas]] per primièr còp tot bèl just fa {{formatnum:10000}} annadas dins las montanhas [[Zagros]] d'[[Iran]]. Los pòbles ancians e las [[tribú]]s comencèron de las gardar per tenir a man de lach, de pel, de carn e de pèls. Las cabras domesticas se gardavan generalament en tropèls que se passejavan pels tucs o d'autres airals erboses, sovent tended pels [[pastre]]s (o pastors) qu'èran en general los enfants o los [[adolescent]]s de la familha. Aquel biais de foncionar es encara emplegat uèi. Istoricament, la pèl de las cabras es estada utilizada per fabricar d'oiras per l'[[aiga]] e pel [[vin]] a l'encòp per viatjar e per transportar lo vin per lo vendre. S'emplegava a mai per far de [[pergamin]]s, que la pèl èra lo material mai comun que s'emplegava per [[escriure]] en Euròpa fins que s'inventèsse l'[[impression]]. == Reproduccion == Dins d'unes climas las cabras, coma los umans, son capables de s'[[apariar]] en quin moment que siá de l'annada. Dins los climas nordics e demest las raças soïssas, la sason de reproduccion comença tre que la durada del jorn demesís, e s'acaba a la debuta de la prima. Las femèlas de totas las espècias son en calor cada 21 jorns entre 2 a 48 oras. Una cabra en calor remena sa coa sovent, se sarra del boc se n'i a un a ras, bèla mai fòrt, e pòt tanben patir d’una baissa d'apetís e d’una mermada de sa produccion de lach mentre que dure las calors. Los bocs (los mascles pas crestats) de las raças nordicas e soïssa son de cabra per l'auton al meteis moment que las femèlas. Aquela calor se caracteriza per una davalada de l'apetís, un interès [[obsessiu]] per las femèlas, una lucha frequenta entre los mascles, un compòrtament veement, e subretot una odor de [[musc]] fòrta. Aquela òlga es particulara del bocs que cèrcan la cabra e es causada pas sonque per las glandas dels sucs dels caps mas mai que mai per sa tendéncia a urinar sus sas barbas e pautas anterioras — la femèla a pas aquela odor a mens qu'un boc se foguèsse fretat a ela o que foguèsse en realitat un [[cabriboc]] — e es essenciala per portar una fòrta calor a las cabras. A mai de la reproduccion naturala, l'[[inseminacion artificiala]] es venguda plan populara en çò dels elevaires de cabras, que permet de melhoraments rapids gràcias a l'informacion que se ten sus la granda varietat de [[linhatge]]s. La durada de la [[gestacion]] es d'aperaquí 150 jorns. Los [[bessons]] son lo resultat abitual, amb de naissenças single e [[triplet]] que son tanben frequentas. Son mens abitualas pasmens las naissenças de [[quadruplet]]s o [[quintuplet]]s, e mens encara de [[sextuplet]]s. == Produches de las cabras == Se ditz que la cabra es a de bon utila que siá viva o mòrta, ja que dona de carn e de lach e que sa pèl dona de cuèr. === La carn === Lo gost de la carn de cabra es comparable al de la carn de l'anhèl. === Lach e formatge === Lo [[lach]] de las cabras es de melhor digerir que lo de las vacas pels umans e es recomandat pels mainatges e las personas qu'an de dificultats per assimilar lo lach de vaca. A mai, lo lach de cabra ten mens de [[lactòsa]], çò que vòl dire que genèra pas normalament l'[[intolerància a la lactòsa]] qu'existís per d'unes grops umans. Lo lach de cabra es tanben utilizat dins la fabricacion de [[formatge]]s coma lo [[Ròcamador (formatge)|Ròcamador]]. === La pèl === La pèl de cabra es emplegada encara uèi dins la confeccion dels [[gant]]s, de las [[bòta]]s, e d'autres produches que necessitan una pèl leugièra. === Fibra === Las cabras de cashmere produsisson una fibra, la [[lana Cashmere]], que es una de las melhoras dins lo mond entièr. La fibra de cashmere es plan fina e leugièra. == Simbolisme == La cabra o lo boc ocupan una plaça importanta dins las simbolicas religiosas o paganas. L'imatge de la cabra se tròba dins la figura del [[capricòrn]] dins l'[[oroscòp]] occidental e es tanben un signe de l'[[oroscòp chinés]]. Es un animal sovent associat als sacrificis e un personatge recurrent dins lo mond de la [[magia]] o de la [[mascariá]]. == Ligams extèrnes == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20081223041948/http://www.la-chevre.fr/public/index.php ''La Chèvre''] : la revue des éleveurs de chèvres * [https://web.archive.org/web/20080925153835/http://www.ansi.okstate.edu/breeds/goats/ Goat breeds] * [https://web.archive.org/web/20080705065207/http://www.ansi.okstate.edu/LIBRARY/Goats.html Goat resources] * [https://web.archive.org/web/20160411151530/http://goatseeker.com/guides/goat-care-and-feeding Goat care and feeding guide] * [https://web.archive.org/web/19991006022600/http://members.aol.com/RVSNorton/Lincoln33.html Abraham Lincoln's sons kept pet goats inside the White House] * [http://www.adga.org/ The American Dairy Goat Association Home Page] * [http://www.karmadillo.com Ruminations, The Nigerian Dwarf and Mini Dairy Goat Magazine] * [http://www.americangoatsociety.com American Goat Society] * [http://miniaturedairygoats.com Miniature Dairy Goat Association] == Vejatz tanben == === Articles connèxes === * [[Caprin]]s * [[Lista de las raças caprinas de França]] * [[Lista de las raças caprinas]] === Referéncias extèrnas === * {{Faunaeur|305226|''Capra aegagrus'' }} * {{ITIS|180715|''Capra hircus'' L., 1758 }} * {{NCBI|9925|''Capra hircus'' }} * {{UICN|3807|''Capra aegagrus hircus'' L., 1758}} * {{GISD|40|''Capra hircus''}} == Nòtas == <references /> [[Categoria:Mamifèr (nom vernacular)]] [[Categoria:Animal domestic]] [[Categoria:Bovid]] [[Categoria:Romiant]] 6qeqbpk7etue16ex47eg6stedzg952b 0 28530 2503483 2311831 2026-06-25T01:11:19Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503483 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna= Audincthun | nomcomuna2= Audincthun | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= Blason Audincthun.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Saint-Omer|Saint-Omer]] | canton= [[Canton de Fauquembergues|Fauquembergues]] | insee = 62053 | sitweb= | cp = 62560 | cònsol = Casimir Hochart | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) |alt mej= |longitud= 2.13888888889 |latitud= 50.5861111111 | alt mini = 64 | alt mej = | alt maxi = 183 | km² = 15.26 }} '''Audincthun''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Pas de Calais (departament)|Pas de Calais]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Nauts de França]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Audincthun]]'''Audincthun'''}} {{Image label|x=0.662563096015|y=0.682220538597|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 356 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Dennebrœucq]] (1,9km)}}}} {{Image label|x=0.536068272865|y=0.861226690852|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 89 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mencas]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.195388267447|y=0.331238278376|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 962 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fauquembergues]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.844710701755|y=0.680874136254|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 175 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Reclinghem]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.18385860648|y=0.277855392266|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 312 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Martin-d'Hardinghem]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.898128137548|y=0.292741628866|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 581 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coyecques]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.797982122764|y=0.851488149635|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 150 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vincly]] (3,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} Seguent una legenda locala, Lyonnel de Wandonne r&eacute;cup&eacute;ra l'espasa de [[Jeanne d'Arc]] #qu'el emmura dins la gl&egrave;isa de Wandonne<ref>Philippe May, [https://web.archive.org/web/20121120125801/http://www.morinie.com/AudincthunWandonne.pdf ''AUDINCTHUN-WANDONNE, dos p&ograve;bles, una comuna''], [http://www.morinie.com www.morinie.com]</ref>. {{Original|fr}} Suivant une légende locale, Lyonnel de Wandonne récupéra l'épée de [[Jeanne d'Arc]] qu'il emmura dans l'église de Wandonne<ref>Philippe May, [https://web.archive.org/web/20121120125801/http://www.morinie.com/AudincthunWandonne.pdf ''AUDINCTHUN-WANDONNE, deux villages, une commune''], [https://web.archive.org/web/20110202174741/http://morinie.com/ www.morinie.com]</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 62053 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Casimir Hochart|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 62053 |1793=330 |1800=425 |1806=429 |1821=451 |1831=856 |1836=895 |1841=944 |1846=929 |1851=841 |1856=856 |1861=891 |1866=890 |1872=816 |1876=793 |1881=762 |1886=747 |1891=752 |1896=724 |1901=713 |1906=679 |1911=631 |1921=618 |1926=577 |1931=588 |1936=584 |1946=591 |1954=584 |1962=567 |1968=555 |1975=543 |1982=563 |1990=578 |1999=574 |2004= |2005= |2006=641 |2007=651 |2008=654 |2009=666 |cassini=1743 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 62053 }} [[Categoria:Comuna del Pas de Calais]] 342cvwb07kmyz9ja82ctta5z3ia9iow 0 37619 2503486 2503448 2026-06-25T05:07:44Z Nicolas Eynaud 6858 /* Clima */ 2503486 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== [[Fichièr:Andes - Tectonica dei placas (placa de Nazca).png|thumb|Esquèma generau de la subduccion de la placa de Nazca e de la formacion deis Andes.]] {{veire|Orogenesi|Subduccion}} La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. D'efiech, plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas dins la meteissa region en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. De mai, la formacion dels Andes comencèc durant lo [[Jurassic]], mas lo fenomene se limitèc longtemps a la formacion d'estructuras [[geologia|geologicas]] bassas coma de [[rift]]s, d'[[extension (geologia)|extensions tectonicas]] e d'intrusions [[magma]]ticas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 45-46.</ref>. Lo mecanisme actuau se metèc en plaça fa 90 milions d'ans a l'eissia d'un chambiament de direccion de la subduccion, dau sud-èst au nòrd-èst<ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. Pasmens, la màger part de la sureccion comencèc fa 30 milions d'ans, çò qu'explica l'aspècte recent de las [[montanha]]s andinas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Antony R. Orme, « The Tectonic Framework of South America », dins Thomas T. Veblen, Kenneth R. Young e Anthony R. Orme (dir.), ''Physical Geography of South America'', Oxford University Press, 2007, pp. 12-17.</ref>. La [[subduccion]], totjorn en cors, es responsabla d'una activitat sismica e volcanica intensa dins l'ensemble de la chadena. Los Andes tenon ansin plusors [[volcan]]s actius, gropats au sen de regions volcanicas separaas per de sectors volcanicament inactius. Plusors volcans andins fan partia dels volcans mai nauts de la [[planeta]]. Pòion èsser fòrça dangeirós per las populacions localas en causa de la formacion frequenta de [[lahar]]s<ref>Per exemple, en 1985, lo [[Nevado del Ruiz]] entraïnèc la mòrt de {{formatnum:24000}} personas (Dennis S. Mileti, Patricia A. Bolton, Gabriel Fernandez e Randall G Updike, ''The Eruption of Nevado Del Ruiz Volcano Colombia, South America, November 13, 1985'', Washington, Commission on Engineering and Technical Systems (National Academy Press), 1991, 128 p.).</ref>. Los seïsmes son pereu comuns e destruseires dins totas las regions andinas. Per exemple, lo [[Tèrratrem|seïsme]] [[Seïsme de Valdivia de 1960|mai violent]] enregistrat dins l'[[istòria]] [[Homo sapiens|umana]] aguèc luec en [[Chile]] en [[1960]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Steve Benedetti, ''El terremoto más grande de la Historia'', Santiago, Origo Ediciones, 2010.</ref><ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hernán Maino, ''Terremotos en Chile: Valparaíso (1906), Chillán (1939) y Valdivia (1960)'', Santiago, Origo Ediciones y Museo Histórico Nacional, 2009.</ref>. Au niveu estructura, la cordilhera es pas un massís unic, mas un ensemble de chadenas parallelas separaas per de plans d'altituda o de valaas longitudinalas. Aquela estructura es fòrça marcaa dins la partia centrala onte las [[Montanha|montanhas]] entornejan l'[[Altiplano]], un important planasteu que se situa a una altituda mejana superiora a {{formatnum:3500}} m<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Patricia Aceituno Gutiérrez, « Aspectos generales del clima en el Altiplano sudamericano », ''El Altiplano: Ciencia y conciencia en los Andes'', Santiago, Departamento de geofísica, facultad de ciencias físicas y matemáticas, Universidad de Chile, 1997, p. 65.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== Los Andes son la chadena de [[montanha]]s [[continent]]ala mai lonja dau monde que s'estend sus environ {{formatnum:7000}} [[mètre|quilometres]] dau long dau [[litorau]] occidentau de l'[[America dau Sud]], de [[Veneçuèla]] au nòrd fins a la [[Terra de Fuec]] au sud. Travèrsa 7 país ([[Veneçuèla]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]], [[Bolívia]], [[Chile]] e [[Argentina]]). A generalament una largor de 200 km, mas aganta un maximom de 700 km dins la region centrala de l'[[Altiplano]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bryan L. Isacks, « Uplift of the central Andean plateau and bending of the Bolivian orocline », ''Journal of Geophysical Research: Solid Earth'', vol. 93, n° 84, 1988, pp. 3211-3231.</ref>. Sa cima mai nauta es [[Aconcagua]] ({{formatnum:6962}} m<ref>De fons mencionan egalament {{formatnum:6961}} m. D'un biais generau, l'altituda precisa de plusors cimas andinas son encara l'objecte de mesuras contradictòrias e plusors valors diferentas pòion circular per una meteissa montanha.</ref>), una montanha situada en [[Argentina]] qu'es pereu la [[montanha]] mai nauta de la [[planeta]] en defòra dau sistema [[Imalaia|imalaian]]. Pasmens, chau nòtar que lei cimas de mai de {{formatnum:5000}} o de {{formatnum:6000}} m son frequentas dins l'ensemble dels Andes e que la chadena representa un obstacle important per las comunicacions èst-oèst. Son generalament destriats tres regions principalas. Los Andes Septentrionaus, de [[Veneçuèla]] a [[Eqüator (país)|Eqüator]], se caracterizan per una organizacion constituia de plusors cordilheras parallelas separaas per de valaas prefondas. Los Andes Centraus cúrbon [[Peró]], [[Bolívia]] e lo nòrd de [[Chile]]. Son organizats a l'entorn de l'[[Altiplano]] e de doas cordilheras, la cordilhera occidentala e la cordilhera orientala, qu'ensarran lo planasteu. En causa d'aquela topografia, la màger part de la region es [[endoreïsme|endoreïca]], çò que favoriza la formacion de [[lac]]s tectonics, coma lo [[lac Titicaca]], e de [[desèrt de sau|deserts de sau]] coma lo [[salar d'Uyuni]]. Enfin, los Andes Meridionaus s'estendon entre [[Chile]] e [[Argentina]]. Son la partia mens nauta e mens larja de la chadena e lor altituda demenís pauc a cha pauc fins a la [[Terra de Fuec]]. === Clima === Lo clima dels Andes es determinat per tres factors principaus que son l'altituda, la latituda e l'exposicion als [[vent]]s e als [[corrent marin|corrents marins]] [[ocean]]ics. En causa de l'estendua excepcionala de la chadena e de son orientacion nòrd-sud, aquò mena a l'establiment de [[clima]]s fòrça divèrs e radicalament diferents. === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. * [[Altiplano]]. * [[Placa de Nazca]]. * [[Placa sudamericana|Placa sud-americana]]. * [[Subduccion]]. * [[Tectonica de las placas]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] 35mfzweobfmp5lmuv7ojc9vaakjiz4r 0 47800 2503472 2477122 2026-06-24T15:54:36Z ~2026-36698-43 64091 /* */ 2503472 wikitext text/x-wiki L''''Occident''' (o '''mond occidental''', '''societat occidentala''') es una zòna geografica que compren inicialament l'[[Euròpa de l'Oèst]]. L'extension de la zòna atal designada a variat al cors de l'Istòria; a un periòde donat, tanben pòt variar en foncion del locutor e del contèxt. Al començament del [[sègle XXI]], s'admet generalament que l'Occident recampa Euròpa, los Estats d'[[America del Nòrd]] (mai precisament: [[Estats Units d'America|Estats Units]] e [[Canadà]]), [[Austràlia]] e [[Nòva Zelanda]]<ref name=Hachette2006>Dictionnaire Hachette, edicion de 2006, entrada ''occident'': «... 3 (amb una majuscula) Ensemble dels païses d'Euròpa Occidentala e d'America del Nòrd »</ref><ref name=Robert1993>Dictionnaire Petit Robert, edicion de 1993, entrada ''occident'': «... 3 ''POLIT'' L'Euròpa de l'Oèst, los Estats Units e, pus generalament, los membres de l'[[Organizacion del Tractat de l'Atlantic Nòrd]] (OTAN). ''La defensa de l'Occident'' (autres còps opausada a ''Èst, païses de l'Èst'') »</ref>. [[Fichièr:Western World Latin America torn countries.png|miniatura|306x306px|Lo mond occidental, basat sul [[Chòc de civilizacions|''Chòc de Civilizacions'']] de [[Samuel Phillips Huntington|Samuel P. Huntington]] de 1996.<ref>[http://s02.middlebury.edu/FS056A/Herb_war/clash3.htm THE WORLD OF CIVILIZATIONS: POST-1990] scanned image {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312101415/http://s02.middlebury.edu/FS056A/Herb_war/clash3.htm|date= 12 març 2007}}</ref> En color turquesa i a l'America Latina e lo monde ortodòxe, que forman part de l'Occident o son civilizacions diferents intimament relacionadas amb l'Occident.<ref>{{ref-libre|autor=Huntington, Samuel P.|url=https://archive.org/details/clashofcivilizat00hunt/page/38|títol=Clash of Civilizations|an=1991|isbn=978-0-684-84441-1|edicion=6a|luòc=Washington, DC}}</ref><ref name="Simon Schuster Clash of Civilizations">{{ref-libre|cognòm1=Huntington|nom1=Samuel P.|títol=The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order|data= 2 agost 2011|editor=Simon & Schuster|isbn=978-1451628975|paginas=151–154}}</ref>]] L'emplec del mot e del concèpte d'''Occident'' repausa sovent sus l'idèa sosjacenta d'una civilizacion comuna a aquesta zòna, e sus una oposicion semantica entre l'Occident e, siá la resta del mond, siá un o maitas autras zònas geograficas (Occident / [[Orient]], Occident / [[Blòc comunista]], en particular). == Nòtas == <references /> === Ligams extèrnes === * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20070630210833/http://www2.marianopolis.edu/civilisation/ Istòria de la civilizacion occidentala] {{Portal|istòria|geografia}} [[Categoria:Orientacion]] [[Categoria:Civilizacion]] mp9pfy68jpli6w9shm4olj6spaqqczp 2503473 2503472 2026-06-24T15:55:09Z ~2026-36698-43 64091 /* */ 2503473 wikitext text/x-wiki L''''Occident''' (o '''mond occidental''', '''societat occidentala''') es una zòna geografica que compren inicialament l'[[Euròpa de l'Oèst]]. L'extension de la zòna atal designada a variat al cors de l'Istòria; a un periòde donat, tanben pòt variar en foncion del locutor e del contèxt. Al començament del {{sègle|XXI}}, s'admet generalament que l'Occident recampa Euròpa, los Estats d'[[America del Nòrd]] (mai precisament: [[Estats Units d'America|Estats Units]] e [[Canadà]]), [[Austràlia]] e [[Nòva Zelanda]].<ref name=Hachette2006>Dictionnaire Hachette, edicion de 2006, entrada ''occident'': «... 3 (amb una majuscula) Ensemble dels païses d'Euròpa Occidentala e d'America del Nòrd »</ref><ref name=Robert1993>Dictionnaire Petit Robert, edicion de 1993, entrada ''occident'': «... 3 ''POLIT'' L'Euròpa de l'Oèst, los Estats Units e, pus generalament, los membres de l'[[Organizacion del Tractat de l'Atlantic Nòrd]] (OTAN). ''La defensa de l'Occident'' (autres còps opausada a ''Èst, païses de l'Èst'') »</ref> [[Fichièr:Western World Latin America torn countries.png|miniatura|306x306px|Lo mond occidental, basat sul [[Chòc de civilizacions|''Chòc de Civilizacions'']] de [[Samuel Phillips Huntington|Samuel P. Huntington]] de 1996.<ref>[http://s02.middlebury.edu/FS056A/Herb_war/clash3.htm THE WORLD OF CIVILIZATIONS: POST-1990] scanned image {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312101415/http://s02.middlebury.edu/FS056A/Herb_war/clash3.htm|date= 12 març 2007}}</ref> En color turquesa i a l'America Latina e lo monde ortodòxe, que forman part de l'Occident o son civilizacions diferents intimament relacionadas amb l'Occident.<ref>{{ref-libre|autor=Huntington, Samuel P.|url=https://archive.org/details/clashofcivilizat00hunt/page/38|títol=Clash of Civilizations|an=1991|isbn=978-0-684-84441-1|edicion=6a|luòc=Washington, DC}}</ref><ref name="Simon Schuster Clash of Civilizations">{{ref-libre|cognòm1=Huntington|nom1=Samuel P.|títol=The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order|data= 2 agost 2011|editor=Simon & Schuster|isbn=978-1451628975|paginas=151–154}}</ref>]] L'emplec del mot e del concèpte d'''Occident'' repausa sovent sus l'idèa sosjacenta d'una civilizacion comuna a aquesta zòna, e sus una oposicion semantica entre l'Occident e, siá la resta del mond, siá un o maitas autras zònas geograficas (Occident / [[Orient]], Occident / [[Blòc comunista]], en particular). == Nòtas == <references /> === Ligams extèrnes === * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20070630210833/http://www2.marianopolis.edu/civilisation/ Istòria de la civilizacion occidentala] {{Portal|istòria|geografia}} [[Categoria:Orientacion]] [[Categoria:Civilizacion]] ghop3bid3n5c4nlscu0yarzt5pgedv8 0 61012 2503490 2398134 2026-06-25T06:36:58Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503490 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{ortografia}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''East''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 | |- !align=right|Nom: | Kponton |- !align=right|Prenom: | Olivier |- !align=right|Profession: | [[Cantaire]] de rap |- !align=right|Labèl: | Double H |- !align=right|Annadas activas: | [[1990]] - [[1996]] |- !align=right|País: | [[França]] e [[Nigèr (país)|Nigèr]] |- !align=right|Data de naissença: | [[1969]] |- !align=right|Data de mòrt: | 3 de febrièr de [[1996]] |} '''East''', de son verai nom '''Olivier Kponton''' es un [[Rap|rapaire]] [[França|françés]] nat en [[1969]] e mòrt lo 3 febrièr de [[1996]] a [[París]] d'un accident d'escotèr. Es estat actiu al començament de las [[annadas 1990]]. ==Biografia== East sort son primièr tròç en 1990, fasent apuèi las primièras partidas d'Alliance Ethnik (1991) e d'IAM per « Le Dragon S'éveille Tour » (1993). En part nigerés, e doncas anglofòn, sos primièrs titols foguèron interpretats en anglés, rapant que qualque temps aprèp en françés. Aperten a l'epòca al grop « TOP » (per « Types Original de Poètes »). En 1995, fonda lo labèl Double H, ambe son amic [[Cut Killer]], ambe qui comença d'animar la meteissa annada lo « Cut Killer Show » sus Radio Nova. Defunta lo 3 de febrièr de [[1996]] dins un accident d'escotèr alara que se torna a Radio Nova per lo Cut Killer Show, aquò explica que qualques collaboracions son virtualas, son amic Cut Killer agent alogat sos acapellas sus los tròces en question. Aqueste darrièr produsirà en son omenatge lo maxi intitulat « Eastwoo », sortit al començament de 1997, acampant mai d'una collaboracion ambe Fabe, IAM, La Cliqua, e Eros (del grop TOP). En 2005, un tròç inedit datant de 1995 ''Straight from the underground'' es estat ajustat en bonús del DVD Cut Killer Show. == Collaboracions e omenatges == *East e Reef-T - ''Le rap ça tape'' (1990) *East e Dee Nasty - ''Here we come'' (1994) *IAM feat. East e Fabe - ''L'enfer'' sus l'album d'IAM ''L'école du micro d'argent'' (1997) *East e IAM - ''Les Experts'' sus lo maxi ''Eastwoo'' (1997) *East e Fabe - ''Les Mots Vrais'' sus lo maxi ''Eastwoo'' (1997) *Daddy Lord C. e Kohndo - ''On se retrouvera'' sus lo maxi ''Eastwoo'' (1997) == Ligams == * [https://web.archive.org/web/20090916095106/http://www.eastwoo.net/ Site dedicat a la mementa de EAST] * [http://www.myspace.com/l432compilhommage Myspace pas oficial] * [https://web.archive.org/web/20090303214214/http://www.djcutkiller.com/ Site oficial del Dj Cut Killer] [[Categoria:Musica|Hip-Hop]] 4k8apr4bq435blii48h7ll96zyroxsb 0 71429 2503500 2438536 2026-06-25T10:10:03Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503500 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | animal | ''Bos grunniens'' | Bos grunniens at Letdar on Annapurna Circuit.jpg | Un iac (''Bos grunniens'') domestic }} {{Taxobox | embrancament | Chordata }} {{Taxobox | sosembrancament | Vertebrata }} {{Taxobox | classa | Mammalia }} {{Taxobox | sosclassa | Theria }} {{Taxobox | infraclassa | Eutheria }} {{Taxobox | òrdre | Artiodactyla }} {{Taxobox | familhae | Bovidae }} {{Taxobox | sosfamilha | Bovinae }} {{Taxobox | genre | Bos }} {{Taxobox taxon | animal | espècia | Bos grunniens | [[Carl von Linné|Linnaeus]], [[1766]] }} {{Taxobox UICN | VU | A2ac+3c+4c | C1 }} {{Taxobox CITES | I | 01/07/1975 | }} {{Taxobox fin}} Lo '''iac''' (''Bos grunniens'') es una granda [[espècia]] de [[Ruminantia|romiaire]] de longa toison d'[[Imalaia]]. La femèla del iac nomenada ''dri'' o ''drimo'' pels tibetans e ''nak'' pels [[sherpa]]s. Lo iac viu en [[Tibet]], [[Nepal]] e [[Botan]], al nòrd de [[Republica Populara de China|China]], en [[Gansu]] fins en [[Mongolia]], fins a d'altituds de {{formatnum:5400}} mètres. == Iac domestic == La varietat [[Domesticacion|domestica]] (''Bos grunniens grunniens'' Linnaeus, 1766) es utilizada coma animal de bast (un iac pòrta finsa 130 quilogramas) e de montar e progís de [[lana]] (amb que se fa vestits, feutre e còrdas), [[cuèr]], [[carn]] (secada a l'aire fred e sec), [[lach]] (natura o fermentat), [[burre]] e [[fromatge]]. E mai, las [[bosa]]s secadas son un combustible fòrça utilizat. En [[Mongolia]] lo iac es crosat amb de vacas, los ibrides son lo [[dzo]] e remplaçan fòrça plan los iacs a bassas nautors. Son utilizats coma animals de bast e pels trabalhs als camps<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20230530173759/http://www.zonehimalaya.net/Himalaya/yak.htm Lo iac: animal de subrevida de l'Imalaia]</ref>. D'elevaires constituiguèron de gasalhas de iacs als [[Estats Units d'America]] e en [[Euròpa]], subretot en [[Alemanha]] e en [[Soïssa]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20110126144733/http://www.yaks.ch/ Lo Iac Tsang Ling]</ref>. == Iac salvatge == Lo iac salvatge (''Bos grunniens mutus'' [[Nikolai Mikhailovich Przhevalskii|Przewalski]], 1883), solament present al [[Tibet]], es mai grand que lo iac domestic, pòt pesar fins a una tona. Viu abitualament en gropes de 10 a 30 subjèctes. Son abitat es compausat de nautas planuras desgarnidas, puèges e monts a nautors compresas entre 3200 e 5400 mètres. Se noirís d'èrbas, de [[liquèn]]s e d'autres plantas. Pendent la sason cauda, viu dins las regions prèpa de las nèus eternalas; puèi descend capa a de tèrras de clima melhor quand la sason freda arriba. Lo iac pòt afrontar lo fred fins a {{unitat|-40|°C}} mercé a una sosbora fòrça densa e a un long e espés pelatge de superfícia. E mai, secreta una substància vescosa dins sa sudacion qu'agís coma un isolant. Aquela substància s'utiliza en medecina tradicionala al [[Nepal]]. Lo iac salvatge a una vista fòrça flaca mas un odorat fòrça desvolopat e subretot una ausida remarcabla que li permet d'entendre a de quilomètres. L'espècia es menaçada: la populacion totala actuala es estimada a {{formatnum:15000}} individús. == Morfologia == * '''Longor del còrs:''' 3,25 m * '''Longor de las banas:''' lateralas de 65 a 102 cm, escartament 95 cm * '''Nautor al garròt:''' 1,6 a 2,0 m * '''Pes adulte (salvatge):''' 300 kg (feme) a 1000 kg (mascle) * '''Pes adulte (domestic):''' 230 kg (feme) a 580 kg (mascle) == Fisiologia == * '''Maduretat sexuala:''' 6-8 ans * '''Portadura:''' 9 mois * '''Nombre de joves per portada:''' 1 * '''Nombre de portadas par an:''' 1 cada dos ans * '''Longevitat:''' ** '''En libertat:''' 25 ans ** '''En captivitat:''' 20 ans == Reparticion == * Tibet, Mongolia, China , Nepal... == Ibrides == Se trapan subretot dins de Monts [[Imalaia]]ns : * [[zopiok]] (feme a vegadas feconda) : [[zebu]] + iac * [[dzo]] : [[vaca]] (o [[taure]]) + iac == Nòtas e referéncias == <references /> == Galariá == <gallery> Image:Duglha yaks.jpg|Yak dins lo Duglha Image:Troupeau yacks.JPG|Tropèl de iacs en [[Mongolia]] Image:Yaks still provide the best way to plow fields in Tibet.jpg|Iacs utilizats per l'agricultura sul [[planòl tibetan]] Image:Yak at third lake in Gokyo.jpg|Iac tibetan Image:Yak on way to Everest-BC.jpg|Iac coma animal de bast al Nepal Image:Kashgar yak.jpg|Iac al mercat de [[Kashgar]] en [[Republica Populara de China|China]] </gallery> == Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20080214021632/http://www.tibet-info.net/hist_geo/faune/yak.html tibet info] [[Categoria:Bovinae]] [[Categoria:Mamifèr]] l42trjxbjbx3b5l22rxmal9ig95ju4k 0 74252 2503498 2216899 2026-06-25T09:53:13Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503498 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nom2=Haynecourt | nomcomuna =Haynecourt | lògo= | imatge=Haynecourt mairie.JPG | descripcion=La comuna | escut=Blason de la ville de Haynecourt (59) Nord-France.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Cambrai|Cambrai]] | canton=[[Canton de Cambrai-Ouest|Cambrai-Ouest]] | sitweb= | cp=59268 | insee =59294 | cònsol = | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = |alt mej=63 |longitud=3.16194444444 |latitud=50.2122222222 | alt mini =58 | alt maxi =81 | km² =5.92 }}'''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Nòrd (departament)|Nòrd]] e de la region del [[Nòrd-Pas de Calais]]. ==Geografia== ==Istòria== {{Apertium|fr}} * Del {{sp-|XII|e|a la|XVII|e}}, Haynecourt avi&aacute; per senhors dels membres de [https://web.archive.org/web/20140421095703/http://www.diesbach.com/belleroche/westoutre/haynecourt.html la familha de Haynecourt]. La distincion #passar de contunh per alliance a las familhas de la Motte de Ingoyghem, Dumont de Beaulieu, de contunh [[Diesbach]] Belleroche. * Haynecourt A #&egrave;sser f&ograve;r&ccedil;a deteriorat pendent la primi&egrave;ra gu&egrave;rra mondiala. * Lo nom del vilatge a conegut qualques variantes : Hainulcurt (1076)<ref name="gb jbpVLN1tRNoC" />, Hainulcurth (1144)<ref name="gb AHwfAAAAMAAJ" />, Hainecurt (1160)<ref name="gb AHwfAAAAMAAJ" />, Henelcurt (1167)<ref name="gb jbpVLN1tRNoC" />, Henecort (1181)<ref name="gb jbpVLN1tRNoC" />, Hainecort (1184)<ref name="gb AHwfAAAAMAAJ" />, Hayncort<ref name="gb xKpUAAAAYAAJ" />, Hennecourt<ref name="gb xKpUAAAAYAAJ" />, Heynnecourt<ref name="gb xKpUAAAAYAAJ" />, Henikurt<ref>http://books.google.fr/books?id=R5YwAAAAYAAJ&pg=PAN128&dq=Hainulcurt&hl=fr&la si&aacute;=X&ei=XY0E-K1HIaj8QPno9DBAQ&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=Hainulcurt&f=false</ref>, Henecurt<ref>books.google.fr/books?id=R5YwAAAAYAAJ&pg=PAN128&dq=Hainulcurt&hl=fr&la si&aacute;=X&ei=XY0E-K1HIaj8QPno9DBAQ&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=Hainulcurt&f=false</ref>, Heinecourt, Ennecourt, Hainnecourt (1793), Haynecourt (dempu&egrave;i 1801). {{Original|fr}} * Du {{sp-|XII|e|au|XVII|e}}, Haynecourt avait pour seigneurs des membres de [https://web.archive.org/web/20140421095703/http://www.diesbach.com/belleroche/westoutre/haynecourt.html la famille d'Haynecourt]. La seigneurie passa ensuite par alliance aux familles de La Motte d'Ingoyghem, Dumont de Beaulieu, puis [[Diesbach]] Belleroche. * Haynecourt a été très endommagé pendant la première guerre mondiale. * Le nom du village a connu quelques variantes : Hainulcurt (1076)<ref name="gb jbpVLN1tRNoC" />, Hainulcurth (1144)<ref name="gb AHwfAAAAMAAJ" />, Hainecurt (1160)<ref name="gb AHwfAAAAMAAJ" />, Henelcurt (1167)<ref name="gb jbpVLN1tRNoC" />, Henecort (1181)<ref name="gb jbpVLN1tRNoC" />, Hainecort (1184)<ref name="gb AHwfAAAAMAAJ" />, Hayncort<ref name="gb xKpUAAAAYAAJ" />, Hennecourt<ref name="gb xKpUAAAAYAAJ" />, Heynnecourt<ref name="gb xKpUAAAAYAAJ" />, Henikurt<ref>http://books.google.fr/books?id=R5YwAAAAYAAJ&pg=PA128&dq=Hainulcurt&hl=fr&sa=X&ei=XY0ET-K1HIaj8QPno9DBAQ&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=Hainulcurt&f=false</ref>, Henecurt<ref>books.google.fr/books?id=R5YwAAAAYAAJ&pg=PA128&dq=Hainulcurt&hl=fr&sa=X&ei=XY0ET-K1HIaj8QPno9DBAQ&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=Hainulcurt&f=false</ref>, Heinecourt, Ennecourt, Hainnecourt (1793), Haynecourt (depuis 1801). ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=59294 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=59294 |1793=379 |1800=293 |1806=385 |1821=460 |1831=527 |1836=513 |1841=530 |1846=523 |1851=480 |1856=480 |1861=476 |1866=437 |1872=367 |1876=376 |1881=365 |1886=348 |1891=351 |1896=336 |1901=343 |1906=360 |1911=358 |1921=275 |1926=294 |1931=290 |1936=287 |1946=238 |1954=1101 |1962=602 |1968=568 |1975=323 |1982=369 |1990=442 |1999=276 |2004= |2005= |2006=553 |2007=542 |2008=561 |2009=579 |cassini=16862 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas del Pas de Calais}} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Categoria:Comuna del Nòrd]] 7xt0zrnshjfr1zth4pv11wihah0xy6t 0 120425 2503509 2152269 2026-06-25T11:07:46Z Andrieu Pagés-Bonafont 64104 2503509 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=otramar | nomcomuna= Dau Ar | nomcomuna2= Belep |imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | insee = 98801 | cp = 98811 | cònsol = Albert Wahoulo | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Béléma (en [[francés]]) | longitud= 163.666667 | latitud= -19.75 | alt mini = 0 | alt mej = | alt maxi = 283 | km² = 69.5 }} '''Dau Ar''' (en [[francés]]: ''îles Belep'') es una [[Comuna francesa|comuna]] [[França|francesca]] administrada per la [[collectivitat d'otramar]] de la [[Nòva Caledònia]] ([[Província Nòrd (Nòva Caledònia)|Província Nòrd]]) ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 98801 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Albert Wahoulo|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 98801 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2005= |2006= |2007= |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 98801 }} [[Categoria:Comuna de la Nòva Caledònia]] s9bw10hbldc5gfepsjsc9obt2tno35j 0 121986 2503482 2503466 2026-06-24T21:39:17Z Alaric 506 44932 lista dels municipis 2503482 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica }} '''Garròcha''',<ref>{{Ref-web |url=https://dibaaps.diba.cat/scripts/ftpisa.asp%3Ffnew%3Fcido%26dogc/2006/06/20060601/DOGC_20060601_011_012.pdf |títol=Diari Oficial de la Generalitat de Catalunya núm. 4646 |url_accès=pdf |data=1r de julhet de 2006}}</ref> o la Garròcha<ref>Dins un contèxt pòt anar amb l'article o sens.</ref> (''Garrotxa'' en [[catalan]]), es una [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Catalonha (region)|Catalonha]] dins la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]]. ==Lista de municipis== {{capentcat|}} {{entcat|[[Argelaguer]]|468}} {{entcat|[[Besalú]]|2.592}} {{entcat|[[Beuda]]|203}} {{entcat|[[Castellfollit de la Roca]]|966}} {{entcat|[[Maià de Montcal]]|498}} {{entcat|[[Mieres]]|369}} {{entcat|[[Montagut i Oix]]|1.011}} {{entcat|[[Olot]]|39.519}} {{entcat|[[les Planes d'Hostoles]]|1.746}} {{entcat|[[les Preses]]|1.948}} {{entcat|[[Riudaura]]|526}} {{entcat|[[Sales de Llierca]]|164}} {{entcat|[[Sant Aniol de Finestres]]|382}} {{entcat|[[Sant Feliu de Pallerols]]|1.700}} {{entcat|[[Sant Ferriol]]|245}} {{entcat|[[Sant Jaume de Llierca]]|863}} {{entcat|[[Sant Joan les Fonts]]|3.167}} {{entcat|[[Santa Pau]]|1.579}} {{entcat|[[Tortellà]]|849}} {{entcat|[[la Vall d'en Bas]]|3.269}} {{entcat|[[la Vall de Bianya]]|1.347}} |} ==Nòtas e referéncias== {{Referéncias}} {{Comarcas de Catalonha}} [[Categoria:Garrotxa|*]] [[Categoria:Comarca de Catalonha]] c9n2gz741s6qz25nf2ka1i339d0gri1 2503494 2503482 2026-06-25T07:24:01Z Alaric 506 44932 2503494 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica }} '''Garròcha''',<ref>{{Ref-web |url=https://dibaaps.diba.cat/scripts/ftpisa.asp%3Ffnew%3Fcido%26dogc/2006/06/20060601/DOGC_20060601_011_012.pdf |títol=Diari Oficial de la Generalitat de Catalunya núm. 4646 |url_accès=pdf |data=1r de julhet de 2006}}</ref> o la Garròcha<ref>Dins un contèxt pòt anar amb l'article o sens.</ref> (''Garrotxa'' en [[catalan]]), es una [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Catalonha (region)|Catalonha]] dins la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]]. ==Lista de municipis== {{capentcat|}} {{entcat|[[Argelaguer]]|468}} {{entcat|[[Besalú]]|2.592}} {{entcat|[[Beuda]]|203}} {{entcat|[[Castellfollit de la Roca]]|966}} {{entcat|[[Maià de Montcal]]|498}} {{entcat|[[Mieres (Girona)|Mieres]]|369}} {{entcat|[[Montagut i Oix]]|1.011}} {{entcat|[[Olot]]|39.519}} {{entcat|[[les Planes d'Hostoles]]|1.746}} {{entcat|[[les Preses]]|1.948}} {{entcat|[[Riudaura]]|526}} {{entcat|[[Sales de Llierca]]|164}} {{entcat|[[Sant Aniol de Finestres]]|382}} {{entcat|[[Sant Feliu de Pallerols]]|1.700}} {{entcat|[[Sant Ferriol]]|245}} {{entcat|[[Sant Jaume de Llierca]]|863}} {{entcat|[[Sant Joan les Fonts]]|3.167}} {{entcat|[[Santa Pau]]|1.579}} {{entcat|[[Tortellà]]|849}} {{entcat|[[la Vall d'en Bas]]|3.269}} {{entcat|[[la Vall de Bianya]]|1.347}} |} ==Nòtas e referéncias== {{Referéncias}} {{Comarcas de Catalonha}} [[Categoria:Garrotxa|*]] [[Categoria:Comarca de Catalonha]] 7tq569sj0msuh8txnghnxj6jnm3n8sz 0 121987 2503495 2465142 2026-06-25T08:31:44Z Alaric 506 44932 lista dels municipis 2503495 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica }} '''Gironés''' (oficialament en [[catalan]]: ''Gironès'') es una [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Catalonha (region)|Catalonha]]. Confronta las comarcas de [[la Selva]], del [[Bas Empordan]], del Naut Empordan, del [[Pla de l'Estany]] e de [[Garrotxa]]. L'extension actuala de l'airal gironés es estada definida en 1988 per un decret del govèrn de la [[Generalitat de Catalonha]] d'aquel an. ==Lista de municipis== {{capentcat|}} {{entcat|[[Aiguaviva]]|804}} {{entcat|[[Bescanó]]|5.088}} {{entcat|[[Bordils]]|1.841}} {{entcat|[[Campllong]]|534}} {{entcat|[[Canet d'Adri]]|744}} {{entcat|[[Cassà de la Selva]]|11.131}} {{entcat|[[Celrà]]|5.621}} {{entcat|[[Cervià de Ter]]|1.029}} {{entcat|[[Flaçà]]|1.175}} {{entcat|[[Fornells de la Selva]]|2.818}} {{entcat|[[Girona]]|108.666}} {{entcat|[[Juià]]|319}} {{entcat|[[Llagostera]]|9.585}} {{entcat|[[Llambilles]]|737}} {{entcat|[[Madremanya]]|280}} {{entcat|[[Quart]]|4.165}} {{entcat|[[Salt]]|34.491}} {{entcat|[[Sant Andreu Salou]]|161}} {{entcat|[[Sant Gregori]]|4.191}} {{entcat|[[Sant Joan de Mollet]]|536}} {{entcat|[[Sant Jordi Desvalls]]|880}} {{entcat|[[Sant Julià de Ramis]]|3.715}} {{entcat|[[Sant Martí de Llémena]]|726}} {{entcat|[[Sant Martí Vell]]|271}} {{entcat|[[Sarrià de Ter]]|5.406}} {{entcat|[[Vilablareix]]|4.077}} {{entcat|[[Viladasens]]|206}} |} ==Nòtas e referéncias== {{Referéncias}} {{Comarcas de Catalonha}} [[Categoria:Gironès|*]] [[Categoria:Comarca de Catalonha]] 79pw4hs3prv4inc76ns5pr7n5e50t12 0 124588 2503496 2482565 2026-06-25T08:39:17Z Alaric 506 44932 2503496 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Aiguaviva''' ({{AFI|[ˈajɣˈuaβiβə]|3=leng|lenga=ca}}<ref>{{Ref-web|url_accès=pdf|url=https://www.icgc.cat/bd/pubs/nomenclator/girones/aiguaviva.pdf|títol=Nomenclator oficial de toponimia màger de Catalonha|editor=Institut Cartografic e Geologic de Catalonha|an=2017}}</ref>) es una [[comuna]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Girona (província) |Girona]], en [[Catalonha (comunautat autonòma)|Catalonha]].{{Entpopcat}} ==Toponimia== Ni per èsser administrativament en [[Gironés]] e non de la [[Selva (comarca)|la Selva]], Aiguaviva se ditz tanben '''Aiguaviva de la Selva''', per se diferenciar d'[[Aiguaviva de Bergantes]], municipi catalanoparlant de la [[província de Teròl]] e de la comarca de Baix Aragó, istoricament del Matarranya. ''Aiguaviva'' ven del latin ''aqua'', « aiga » e ''viva'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 5, ''per las comunas de l'estat francés''</ref> (parièr en occitan) o de lors resultats en latin vulgar e en catalan. ''Aig(u)a(s)viva(s)'' es un sintagma espandit coma toponime mai que mai en [[occitanoromanic]] (i a pas d'exemple, per las comunas o los municipis, d' ''*Aguaviva'' en [[iberoromanic]] o d' ''*Eauxvives'' en [[galloromanic]]; vertat es qu'en espanhòl o en portugués, l'adjectiu seriá diferent). Es mai que mai al plural, benlèu pas dempuèi l'origina, mès demòra al singular dins [[Aiguaviva|Aiguaviva de la Selva]] e [[Aiguaviva de Bergantes]], las comunas catalanas (lo monestier d'''Aigües Vives'', a [[Carcaixent]], al [[País Valencian]], usa çaquelà del plural). Demanda pas de traduccion e pòt èsser motivat per la preséncia de rius, de fonts, o de rius que naisson de fonts; en mai del sens literal e concret, la motivacion del nom foguèt benlèu son aspècte melioratiu o valorizant : es benlèu pas per azard se, almens per las comunas e municipis, se tròba sonque en clima mediterranèu o oceanic d'influéncia mediterranèa e s'es absent de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], d'[[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnhe]] e de [[Gasconha]], que l'aiga i manca pas. Dins la practica, se limita (totjorn per las comunas o municipis), al catalan, al lengadocian meridional e oriental e a la broá del provençal : a donc un caractèr regional net. ==Nòtas e referéncias== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} pamo4gqrikaewy5i1nqxxlkcsw4yd6v 0 124604 2503502 1857348 2026-06-25T10:44:34Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503502 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Bescanó''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 6skj4njufjrom15cp8sa2q56d8e8z9x 0 124611 2503503 1857349 2026-06-25T10:45:48Z Alaric 506 44932 2503503 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Bordils''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} plr42rssbtvm3yiyrz5wx696r23rlyy 0 124622 2503504 1857350 2026-06-25T10:47:03Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503504 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Campllong''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} dktzw7qquvzrwt4zmgp5c6f8afizz2g 0 124624 2503497 2063061 2026-06-25T09:18:50Z Alaric 506 44932 2503497 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Canet d'Adri''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} fiajkufmt3l4uuvcvetlqysarj749pn 0 124627 2503505 1857352 2026-06-25T10:48:16Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503505 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Cassà de la Selva''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} a0zfnwcyap2pwxa77ws2aio5sltag1g 0 124633 2503506 1857353 2026-06-25T10:49:28Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503506 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Celrà''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 6jyqyet8ny7jndyke3jngvvwnzgdf0m 0 124634 2503507 1918625 2026-06-25T10:50:54Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503507 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Cervià de Ter''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} acmx4majn5pdtum2ygolu7ivhj88k53 0 124649 2503511 1857355 2026-06-25T11:32:19Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503511 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Flaçà''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 8q91knwnsgjoewvjnnejs5m90mf7ldu 0 124655 2503512 2498999 2026-06-25T11:33:50Z Alaric 506 44932 2503512 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Fornells de la Selva''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} fkyt89xio0pyftwwbz1quqkbctg6hpp 0 124663 2503480 2503470 2026-06-24T18:09:27Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2503480 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Guils de Cerdanya''' es un [[municipi]] de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Bassa Cerdanha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Guils=== La prononciacion es [gils]. Las fòrmas ancianas son ''Higuiles'' en 944, ''Egils'' en 983, ''Enguils'' en 1011, ''Eguils'' en 1040, 1070, 1359, ''Enuils'' en 1163 e 1335, ''Aguils'' en 1175, ''Guils'' en 1182. Ven del latin ''equiles'', « estable de chavals, escudariá » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 402 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=21277</ref>. ===Aravó=== Es una aiga, dita tanben riu Querol. Se pronóncia [ər'bo], mès Sant Martin d'Aravó es [Sant Mər'ti dərə'bo] (o Sant Martí). Las fòrmas ancianas son ''ripparia Aravonis'' en 1286, ''flumen Aravonis'' en 1297 <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 216 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3320</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} hdfc7ru3xpr3i4ysmgxx5ddkxciadw9 2503481 2503480 2026-06-24T21:20:31Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2503481 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Guils de Cerdanya''' es un [[municipi]] de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Bassa Cerdanha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Guils=== La prononciacion es [gils]. Las fòrmas ancianas son ''Higuiles'' en 944, ''Egils'' en 983, ''Enguils'' en 1011, ''Eguils'' en 1040, 1070, 1359, ''Enuils'' en 1163 e 1335, ''Aguils'' en 1175, ''Guils'' en 1182. Ven del latin ''equiles'', « estable de chavals, escudariá » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 402 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=21277</ref>. ===Aravó=== Es una aiga, dita tanben riu Querol. Se pronóncia [ər'bo], mès Sant Martin d'Aravó es [Sant Mər'ti dərə'bo] (o Sant Martí). Las fòrmas ancianas son ''ripparia Aravonis'' en 1286, ''flumen Aravonis'' en 1297. Sembla un nom indoeuropèu, benlèu celtic, coma ''Ara'', ''Arba'', [[Aragon (riu)|Aragon]] e un riu omonime afluent de [[Danubi]] citat per [[Claudi Ptolemèu|Ptolemèu]], ''Arabo'', ''-onis'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 216 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3320</ref>. ===Saneja=== <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 36 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=36735</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} g60rup9r7trvq4lneraqtf6eh1l6sb8 0 124669 2503513 1857357 2026-06-25T11:35:40Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503513 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Juià''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 0rmkl2be7ob1n9rn07hh52xnkpkoqki 0 124672 2503514 2382814 2026-06-25T11:37:01Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503514 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Llagostera''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} m47vwythkech12ef2f4sopepzox4u05 0 124673 2503515 2382816 2026-06-25T11:38:43Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503515 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Llambilles''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} rqs7zi2a05s6of5v6uwzx5chpwli71n 0 124681 2503516 2014727 2026-06-25T11:40:09Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503516 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:V.Madremanya 017.jpg|thumb|250px|Vista de Madremanya]] {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Madremanya''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 19cuxfgjx6d0p0jsqhanecbg90h70ut 0 124731 2503517 1857361 2026-06-25T11:41:14Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503517 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Quart''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} kchvb3retucd93kfrb2cch2mialk2qw 0 124760 2503518 2382206 2026-06-25T11:42:48Z Alaric 506 44932 infobox 2503518 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Salt''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. ==Geografia== '''Salt''' es una vila de la forécia de [[Girona]]. ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Salt | nord = | nord-est = [[Girona]] | est = | sud-est = [[Vilablareix]] | sud = | sud-ouest = [[Bescanó]] | ouest = | nord-ouest = [[Sant Gregori]] }} ==Toponimia== ==Nòtas e referéncias== {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} itsjuowa46aqcq6ysrzhasxrr9eb6nh 2503519 2503518 2026-06-25T11:44:01Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503519 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Salt''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} ==Geografia== '''Salt''' es una vila de la forécia de [[Girona]]. ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Salt | nord = | nord-est = [[Girona]] | est = | sud-est = [[Vilablareix]] | sud = | sud-ouest = [[Bescanó]] | ouest = | nord-ouest = [[Sant Gregori]] }} ==Toponimia== ==Nòtas e referéncias== {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} dvkfyjmmo9xzn1cpgrl15gvhzevg66e 0 124762 2503520 1857366 2026-06-25T11:45:26Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503520 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Andreu Salou''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} qj1devqqz6aas363feckhqc7jtpekik 0 124776 2503521 2382824 2026-06-25T11:46:23Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503521 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Gregori''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} b9paxntyx76sg3pvp7rla4k9vuq0trg 0 124784 2503522 1857364 2026-06-25T11:47:38Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503522 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Joan de Mollet''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} plb5as8ur52jjv7s5tf2eehvqv6qwud 0 124788 2503523 1857370 2026-06-25T11:48:35Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503523 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Jordi Desvalls''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 4s1s3j7vhgo39j4swaktnjvt7n6w3py 0 124790 2503524 1857369 2026-06-25T11:49:20Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503524 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Julià de Ramis''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} gvzu9mmhe8mds5qppi6clo3qburcxer 0 124797 2503525 1857367 2026-06-25T11:50:13Z Alaric 506 44932 2503525 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Martí de Llémena''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 2gieledeoanov3os2gjsq2cue7w71e5 0 124799 2503526 1857374 2026-06-25T11:51:00Z Alaric 506 44932 2503526 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Martí Vell''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} da15guct3vuur7jtkv0svfqekfiy591 0 124820 2503527 2073118 2026-06-25T11:52:46Z Alaric 506 44932 2503527 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sarrià de Ter''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} ==Istòria== De 1981 a 1986 foguèt annexat a [[Girona]]. ==Personalitats ligadas a la comuna== * [[Roger Torrent]] (n. 1979), conselhièr (1999-) e cònsol màger de Sarrià de Ter (2007-2018), president del Parlament de Catalonha (2018). == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} ce9ipbxe0jefmmbk3o8v275u4cgghdx 0 124914 2503528 1857373 2026-06-25T11:53:44Z Alaric 506 44932 2503528 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Vilablareix''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} cdhf6cly422vvb30k2bsy8v4q1f55ip 0 124920 2503529 1857371 2026-06-25T11:54:15Z Alaric 506 44932 2503529 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Viladasens''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Gironés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} pz7yqhyfe8l5edn6egsr6ow2hqg8ogo 0 155649 2503487 2100066 2026-06-25T05:21:41Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503487 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:The Internet of Elsewhere (5618778190) (cropped).jpg|vinheta|Cyrus Farivar (2011)]] '''Cyrus John Farivar''' ([[Santa Monica]], [[Califòrnia]], [[2 de genièr]] de [[1982]]) es un jornalista e escrivan [[Iran|irano]][[Estats Units|american]]. Especializat dins lo jornalisme tecnologic a escrich dins divèrses jornals e revistas prestigioses coma ''[[The Economist]], ''[[Slate]]'', ''[[The New York Times]]'', ''[[PC World]]'' o ''[[Wired]]'' e es estat redactor assistent a la revista ''[[Macworld]]''. Es actualament redactor de la revista electronica ''[[Ars Technica]]''. == Biografia == Cyrus Farivar nasquèt en 1982 dins una familha de classa mejana a Santa Monica. Es l'ainat dels dos enfants de Mehrdad Farivar, un avocat iranian e de Sydney Hadsell Farivar, una ensenhaira. Dins l'encastre de sos estudis d'economia politica que comencèt en 2000 a l'Universitat de Berkeley, visquèt entre 2002 e 2003 a [[Senegal]] qu'i estudièt a l'[[Universitat Gaston Berger]] de [[Ndar]]. Obtenguèt son B.A. en 2004 abans de cambiar de dralha e de s'orientar cap al jornalisme. Estudièt de 2004 a 2005 a l'[[Universitat de Columbia]] ont capitèt un M.S. en jornalisme. == Òbras == * ''The Internet of Elsewhere'' (2011) == Ligams extèrns == * [https://web.archive.org/web/20150430014518/http://cyrusfarivar.com/blog/ Blòg de Cyrus Farivar] {{en}} {{DEFAULTSORT:Farivar}} [[Categoria:Naissença en 1982]] 1n66vhlrdfwlulbvf7m3o8ocfmnxm4f 0 163206 2503488 2492755 2026-06-25T05:45:25Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503488 wikitext text/x-wiki {{Eveniment recent}} [[Fichièr:Location map of the United Kingdom and the European Union.svg|vinheta|Localizacion del [[Reialme Unit]] (en jauna) al respècte l'[[Union Europèa|Union europèa]] (en blau).]] La possibilitat d'una '''retirada del [[Reialme Unit]] de l'[[Union Europèa|Union europèa]]''' (UE) es sovent mencionada dins los cercles politics britanics e europèus. Conegut coma lo <span class="citation">« '''''Brexit''''' »</span> (compausat dels mots ''<span class="lang-en" lang="en">Britain</span>'' <span>—</span> « Grand Bretanha » e ''<span class="lang-en" lang="en">exit</span>''&nbsp;<span>—</span> « sortida » : sortida del [[Reialme Unit]] de l'Union europèa)<ref name="a">[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#a|''La Tribune'' - 27 avril 2014]].</ref>. L'oposicion a l'integracion europèa es presenta al Reialme Unit dempuèi lo començament de l'integracion a la [[Comunautat Economica Europèa|Comunautat economica europèa]] (CEE) dins los [[ans 1970]]; mas pren progressivament d'importança pendent las decennias seguentas, alara qu'a la CEE se substituís una estructura mai organizada, l'Union europèa. Una bona partida del debat se fonda sus de donadas e projeccions economiqcas e financièras<span></span>: una de las questions centralas es aquela de saber se lo Reialme Unit auriá mai de ganhar fòra de l'Union europèa qu'al dedins<ref name="a">[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#a|''La Tribune'' - 27 avril 2014]].</ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref name="Springford Tilford 2014">[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#SpringfordTilford2014|Springford et Tilford 2014]].</ref>. Aquela question al sen de la [[societat]] [[Reialme Unit|britanica]] se realiza en diferents referendums<span></span>: un primièr en 1975, ont los Britanics decidisson de se mantenir dins la [[Comunautat Economica Europèa|Comunautat economica europèa]] (CEE), e un segond en 2016, que los Britanics decidisson de quitar l'Union europèa amb 51,9 % dels vòtes<ref><span class="ouvrage" id="2016">[http://www.lepoint.fr/europe/en-direct-brexit-la-grande-bretagne-decide-de-sortir-de-l-union-europeenne-24-06-2016-2049274_2626.php « <cite style="font-style: normal">Le Premier ministre britannique David Cameron démissionne</cite> »], sur ''Le Point.fr'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-06-24">24 juin 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">24 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage" id="2016"></span></ref> exprimits. Aquel referendum provòca la demission del Primièr ministre [[David Cameron]] (que li succedís [[Theresa Brasier May|Theresa May]]) e la creacion d'un secretari d'Estat a la sortida de l'Union europèa, qu'a aquel pòste es nomenat David Davis. [[Jean-Claude Juncker]], president de la [[Comission Europèa|Comission europèa]], confia a Michel Barnier la supervision de las negociacions per venir. == Istoric == === Referendum de 1975 sul manten del Reialme Unit dins las Comunautats europèas === [[Fichièr:Margaret_Thatcher_(1983).jpg|drecha|vinheta|[[Margaret Thatcher]] sostent en 1975 l'intrada dins la CEE. Quinze ans mai tard, [[Margaret Thatcher|la question europèa es indirectament a l'origina de sa casuda]].]] Alara que lo Reialme Unit intègra la [[Comunautat Economica Europèa|Comunautat economica europèa]] en 1973, un primier referendum i es organizat en 1975 per determinar se lo país deu demorar al sen d'aquel mercat comun, en conformitat al manifèst electoral del Partit trabalhista de 1974<ref name="BBC_thisday">[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#bbc|BBC - UK and Europe]].</ref>. Pasmens se lo govèrn trabalhista d'[[Harold Wilson]] sosten oficialament lo manten dins la CEE, amb lo sosten de la partida de l'Oposicion conservatritz dirigéida per [[Margaret Thatcher]] — aquela aviá tanben aprovat l'adésion a la CEE<ref><span class="ouvrage" id="Thiériot">Jean-Louis <span class="nom_auteur">Thiériot</span>, <cite class="italique">Margaret Thatcher, de l'épicerie à la Chambre des Lords</cite>, Éditions de Fallois, <time>2007</time> <small style="line-height:1em;">([[ISBN]]&nbsp;<span class="nowrap">978-2877066129</span>)</small>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;116</span></ref>, los trabalhistas son divisats sus aquela question e fòrça d'entre eles (tanben unes membres del Cabinet) fan campanha pel « non »<ref name="BBC_thisday">[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#bbc|BBC - UK and Europe]].</ref>, tanben coma las grandas centralas sindicalas, una partida dels conservators e dels partits nacionalistas coma loe partit unionista d'Ulster o encara lo [[Partit Nacional Escocés|partit nacional escocés]]. Lo resultat es fa pasmens pas d'apellacion, que 67,2 % dels votants se pronóncina en favor del « òc »<ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Meyer2005|Meyer 2005]].</ref>. En [[1983]], lo manifèst del ''Labour'' reclama un retracha de la [[Comunautat Economica Europèa|Comunautat economica europèa]]; lo partit a dempuèi radicalament cambiat son apròche (pasmens se los Lib Dems demoran fins ara lo partit britanic lo mai proeuroèu)<ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Rajini Vaidyanathan, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8550425.stm Michael Foot : What did the 'longest suicide note' say ?], ''BBC'', 4 mars 2010</ref>. {| class="wikitable centre" style="text-align: center;" |+ Resultats del referendum de 1975 sul manten del país dins la CEE ! scope="col" | Responsa ! scope="col" | Voces ! scope="col" | % |- |[[Fichièr:Yes_check.svg|14x14px]] '''Òc''' | <span class="nowrap">17 378 581</span> | 67,09 % |- |[[Fichièr:X_mark.svg|16x16px]] '''Non''' | <span class="nowrap">8 470 073</span> | 32,70 % |- | '''Total''' (participacion<span></span>: 64,5 %) | '''<span class="nowrap">25 903 194</span>''' | '''100,00 %''' |} === Referendum de 2016 sus la sortida del Reialme Unit de l'Union europèa === [[Fichièr:David_Cameron_portrait_2013.jpg|vinheta|[[David Cameron]] prepausa en 2013 un referendum sul manten dels [[Reialme Unit|Britanics]] dins l'UE.]] En genièr de 2013, lo [[Primièr ministre del Reialme Unit|Primièr ministre]] [[David Cameron]] prepausa un referendum sul manten del Reialme Unit dins l'Union europèa abans l'an 2017<ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#WilkinsonPrince2015|Wilkinson et Prince 2015]].</ref> s'es de nòu elegit. Après la victòria dels Conservators a las eleccions generalas de 2015 (parlamentàrias), la premsa internacionala indica qu'un retrach del Reialme Unit de l'Union europèa se fa mai probable<ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#DucourtieuxStroobants2015|Ducourtieux et Stroobants 2015]].</ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#HunterBlitz2015|Hunter et Blitz 2015]].</ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#g|Euronews - 8 mai 2015]].</ref>. Es tanben anonciat que <span class="lang-de" lang="de">Deutsche Bank</span><span class="lang-de" lang="de"></span>, mai importanta banca alemanda, estudia fòrça seriosament la possibilitat d'un retrach del Reialme Unit de l'Union europèa<ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#lf|Le Figaro - 19 mai 2015]].</ref>. Lo [[21 de mai]] de [[2015]], lo jornal ''<span class="lang-en" lang="en">[[The Guardian]]</span><span class="lang-en" lang="en"></span>'' recep çò que pretend èsser una copia de documents intèrnes e secrets de la banca d'Angletèrra que fan estat de las analisis realizadas pel compte d'aquela sus las consequéncias economicas de la retirada del Reialme Unit. Mai, aqueles documents contenon de recomandacions sul biais d'esquivar las questions dels jornalistas<ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Inman2015|Inman 2015]].</ref>. Al primièr trimestre de 2016, [[David Cameron]] e son govèrn menan una seria de negociacions amb las [[institucions europèas]] sus de concessions que poiriá acordar l'UE al RU, en escambi d'una posicion del govèrn britanic en favor del manten dins l'UE<ref><span class="ouvrage" id="Ducourtieux"><span class="ouvrage" id="C.C3.A9cile_Ducourtieux">Cécile Ducourtieux, [http://www.lemonde.fr/europe/article/2016/01/29/union-europeenne-royaume-uni-derniere-ligne-droite-pour-une-negociation-a-tres-haut-risque_4856264_3214.html « Brexit » : dernière ligne droite pour une négociation à très haut risque], sur ''Le Monde'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-01-29">29 janvier 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">29 janvier 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Ducourtieux"></span>.</ref>. Un collectiu se formèt per reclaaer un referendum per trencar aquela question<span></span>: ''<span class="lang-en" lang="en">Let Britain decide</span>'' (« Daissatz la Grand Bretanha causir »)<ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> « <span class="lang-en" lang="en">Let Britain decide!</span> » ([https://web.archive.org/web/20160307001054/http://letbritaindecide.com/ lire en ligne]).</ref>. Lo [[Partit de l'Independéncia del Reialme Unit|Partit per l'Independéncia del Reialme Unit (UKIP)]], un dels [[Partit politic|partits politics]] mai [[eurocepticisme]] del país, milita activament per sa retirada de l'UE. Lo [[19 de febrièr]] de [[2016]], de vèspre après 24 oras de debat, le [[Conselh de l'Union Europèa|Conselh europèu]] adòpta un projècte de decision permetent d'autejar un « estatut especial » al RU se demòra dins l'UE<ref><span class="ouvrage">[https://web.archive.org/web/20160503164446/http://www.bruxelles2.eu/2016/02/20/brexit-un-accord-au-finish/ « <cite style="font-style: normal">Brexit : Un accord au finish</cite> »], sur ''Bruxelles2'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">22 février 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span></ref>. Lo [[21 de febrièr]] de 2016, [[Boris Johnson]], cònse de Londres, pren posicion en favor d'una sortida del RU de l'UE<ref><span class="ouvrage" id="Forestier"><span class="ouvrage" id="Marine_Forestier">Marine Forestier, [http://www.lemonde.fr/economie/article/2016/02/22/boris-johnson-chez-les-pro-brexit-revers-pour-cameron_4869346_3234.html « <cite style="font-style: normal">Boris Johnson chez les « pro-Brexit », revers pour Cameron</cite> »], sur ''Le Monde'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-02-22">22 février 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap"><abbr class="abbr" title="premier">1^er</abbr> avril 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Forestier"></span>.</ref>. Lo [[5 de març]] de 2016, John Longworth, director de la Cambra de comèrci britanica pren position en favor de la sortida del RU de l'UE, çò que li val une suspension per violacion de neutralitat a causa de la très granda division dels membres de la Cambra sus aquela question<ref name="brexit"><span class="ouvrage">[http://www.rfi.fr/europe/20160305-brexit-le-patron-chambre-commerce-britannique-aurait-ete-suspendu «Brexit»: le patron de la Chambre de commerce britannique aurait été suspendu - Europe - RFI], sur ''rfi.fr'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">6 mars 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span></ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref name="brexit"/>. Lo [[9 de març]] de 2016, lo [[tabloide]] britanic ''[[The Sun]]'' afirma en primièra que la reina [[Elisabèt II del Reialme Unit|Elisabèt II]] sostendriá lo <span class="citation">« Brexit »</span>. Negant aquelas afirmacions e remembrant que la reina es politicament neutra, lo palais de Buckingham sasiguèt sul còp l'instança de regulacion de la premsa après la parucion de l'article<ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Bernard2016|Bernard 2016]]</ref>. Le [[segond referendum sul manten del Reialme Unit dins l'Union europèa]] se debanèt lo [[23 de junh]] de [[2016]]<ref><span class="ouvrage"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://www.bbc.com/news/uk-politics-35621079 « <cite style="font-style: normal"><span class="lang-en" lang="en">EU referendum : Cameron sets June date for UK vote</span></cite> »], sur ''BBC'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-02-20">20 février 2016</time></span><span class="ouvrage"></span>.</ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> « <span class="lang-en" lang="en">European Union Referendum Bill (<span class="nowrap">HC Bill 2</span>)</span> », ''Publications.parliament.uk'', 28 mai 2015 ([http://www.publications.parliament.uk/pa/bills/cbill/2015-2016/0002/cbill_2015-20160002_en_2.htm#pb1-l1g5 lire en ligne]).</ref>. {| class="wikitable centre" style="text-align: center;" |+ Resultats del referendum de 2016 sus la sortida del Reialme Unit de l'UE ! scope="col" | Responsa ! scope="col" | Voces ! scope="col" | % |- |[[Fichièr:X_mark.svg|16x16px]] '''Demorar membre de l'Union europèa''' | <span class="nowrap">16 141 241</span> | 48,11 % |- |[[Fichièr:Yes_check.svg|14x14px]] '''Se quitar de l'Union europèa''' | <span class="nowrap">17 410 742</span> | 51,89 % |- | '''Total''' (participacion : 72,2 %) | '''<span class="nowrap">33 551 983</span>''' | '''100,00 %''' |} Lo <span class="citation">« ''Brexit'' »</span> ganha dins un reialme divisat, los Britanics avent votat à 51,9 % per una sortida de l'Union europèa amb un fòrt contraste geografic e per classa d'edat; se las grandas vilas, l'[[Escòcia]] e l'[[Irlanda del Nòrd]] an majoritàriament votat per demorar dins l'UE, gaireben totas las [[regions d'Anglatèrra]] e del [[País de Galas]] se prononcièron per ne sortir. Aquel vòte mena lo Primièr ministre [[David Cameron|Cameron]] a demissionar lo 13 julhet de 2016. Al subjècte de las diferentas classas d'edat, los joves en majoritat votèron pel manten, al contrari pels mai vièlhs. Atal 66 % dels 18-24 ans votèron ''in'', 52 % pels 25-49 ans e al contrari, 58 % dels 50-64 ans causiguèron ''out'', e 62 % dels mai de 65 ans<ref>[http://www.lefigaro.fr/international/2016/06/24/01003-20160624ARTFIG00345-brexit-qui-a-vote-pour-qui-a-vote-contre.php Brexit : qui a voté pour, qui a voté contre ?], Le Figaro, 24 juin 2016</ref>. Per Andrew McGill, malgrat de sondatges de las sortidas de las urnas e de l'insistança dels medias a soslinhar un vòte pel brexit de las classas mai vielhas e de revenguts faises e pel ''remain'' de las classas mai jovas e de revengut mai nauts, existís de correlacions mai pertinentas. Mòstra que lo rapòrt amb l'edat es teunhe. Pasmens, constata una fòrta correlacion entre lo nivèl d'educacion, la talha de las aglomeracions, la preséncia d'imigrats e lo vòte pel ''remain''. Fa aparéisser tanben que los parelhs maridats avent d'enfants aguèron tendéncia a votar fòrça mai pel brexit que los celibataris<ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://www.theatlantic.com/international/archive/2016/06/brexit-vote-statistics-united-kingdom-european-union/488780/ Who Voted for the Brexit?], theatlantic.com, 25 juin 2016</ref>. == Procedura == Pas cap de membre jamai se quitèt l'Union europèa (o sos equivalents istorics). En 1975, lo Reialme Unit votèt pel manten al sen de las Comunautats europèas. Tres exterritòris de membres de l'UE pasmens se ne: [[Argeria]] (1962), [[Groenlàndia]] (1985) e [[Sant Bartomieu (illa)|Sant Bartomieu]] (2012); los dos darrièrs venent de païses e [[territòris d'otra mar associats a l'Union europèa]]. Abans l'intrada en aplicacion du [[tractat de Lisbona]] lo 1èr de decembre de 2009, pas cap de disposicion del tractat ne precisava expressament la possibilitat per un Estat membre de se retirar volontàriament de l'UE. Lo [[Tractat establissent una Constitucion Europèa|tractat de 2004 establissent une constitucion per l'Euròpa]] aviá previst que tot Estat membre pòt se retirar volontàriament de l'Union europèa; disposicion utilizada en integral dins aquel [[Tractat de Lisbona|tractat]] coma <span class="nowrap">article 50</span>. Aquel article formaliza la procedura de retrirada establissent que cada Estat membre pòt notificar al [[Conselh de l'Union Europèa|Conselh europèu (CE)]]<ref>[http://dexpert.chez.com/fr/abreviation/c.htm www.dexpert.chez.com]</ref> son desir de se retirar. Un periòde de negociacions comença alara entre l'Estat en retirada e lo Conselh sus las modalitats de separacion. Sens acòrdi efectiu dins los dos ans, los tractats europèus ne son pas pus aplicables a l'Estat, levat se lo [[Conselh de l'Union Europèa|CE]] decidís de biais unanim, en acòrdi amb l'Estat membre, de prorogar aquel delai. Los Estats constituaissents de l'UE demorants deuran tanben negociar los impactes d'aquela partença suls budgèts, drechs de vòte e politicas europèas. == Enjòcs debatuts avent lo referendum de 2016 == === Consequéncias economicas e financièras === Une bona partida del debat britanic se situa suls efièchs (avantatjoses e inconvenients) qu'una retirada de l'UE auriá sul Reialme Unit. Lo ''<span class="lang-en" lang="en">Centre for European Reform</span><span class="lang-en" lang="en"></span>'' publica en genièr de 2014 un rapòrt analisant per exmple los possibles impactes sus las performanças comercialas britanicas se lo Reialme Unit deuriá se quitar de l'Union<ref name="Springford Tilford 2014">[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#SpringfordTilford2014|Springford et Tilford 2014]].</ref>. [[Nigel Farage]], lo dirigent sortent del [[Partit de l'Independéncia del Reialme Unit|Partit per l'independéncia del Reialme Unit]], estima que lo RU pòt prosperar economicament fòra de l'Union europèa se lo govèrn britanic adòpta una politica d'imigracion mai restrictiva<ref name="openeurope">[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Matt2015|Matt 2015]].</ref>. L'entrepresa europèa [[Airbus]] fa saber que riscariá de tornar sul sieus investiments e capacitats de produccion al RU se vendriá a sortir de l'Union européenne<ref>« Airbus met en garde contre un Brexit », ''Le Figaro'', 21 mai 2015 ([http://www.lefigaro.fr/flash-eco/2015/05/21/97002-20150521FILWWW00100-airbus-met-en-garde-contre-un-brexit.php lire en ligne]).</ref>. [[Ford]] e BMW tanben avertiguèroon lo govèrn britanic contre d'efièch possibalement fòrça nefasts per l'industria britanica d'una sortida de l'UE<ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Richard Blackden, « <span class="lang-en" lang="en">Ford and BMW warn against UK exit from EU as David Cameron readies historic speech</span> », ''<span class="lang-en" lang="en">The Telegraph</span><span class="lang-en" lang="en"></span>'', 22 janvier 2013 ([http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/industry/9813184/Ford-and-BMW-warn-against-UK-exit-from-EU-as-David-Cameron-readies-historic-speech.html lire en ligne]).</ref>. Mai d'una organizacions estiman que sortir de l'Union europèa menariá a un apauriment del Reialme Uni. Lo <span class="lang-en" lang="en">think tank</span><span class="lang-en" lang="en"></span> ''Open Europe&nbsp;[[:en:Open Europe|<span class="indicateur-langue" title="Équivalent de l’article « Open Europe » dans une autre langue">(en)</span>]] [[Catégorie:Article contenant un appel à traduction en anglais]]'' chifra aquela pèrda a un total de 2,23 % del PIB britanic en 2030<ref name="openeurope">[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Matt2015|Matt 2015]].</ref>. La <span class="lang-en" lang="en">Confederation of British Industry</span><span class="lang-en" lang="en"></span>'','' organizacion patronala mai importanta del realme, estima que l'apartenença a l'Union europèa representa un benefici de 5 % del PIB britanic<ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Harris2014|Harris 2014]].</ref>. Son representant, Mike Rake, considèra que « per l'ora, pas degun ofriguèt d'alternativa credibla al fach d'èsser membre de l'UE<ref name="le temps"><span class="ouvrage">[https://web.archive.org/web/20150823151031/http://www.letemps.ch/Page/Uuid/a7d07606-ffe8-11e4-9d72-ac80ac81a032/Le_Brexit_inqui%C3%A8te_les_patrons_britanniques « <cite style="font-style: normal">Le « Brexit » inquiète les patrons britanniques</cite> »], sur ''Le Temps'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2015-05-22">22 mai 2015</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">24 mai 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. » Lo 12 de junh de 2015, l'agéncia de notacion <span class="lang-en" lang="en">Standard & Poor's</span><span class="lang-en" lang="en"></span> (la sola que balha encara al Reialme Unit son AAA) evalua sa perspectiva d'« estable » a « negatiu », indicant que lo referendum sus la sortida de l'Union representa « un risc per las perspectivas de creissença del país<ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> « <span class="lang-en" lang="en">Standard & Poor's cuts its outlook for the UK economy</span> », 12 juin 2015, ''BBC'' ([http://www.bbc.com/news/business-33117776 lire en ligne]).</ref>. » Pauc abans lo referendum de 2016 portant sul manten o la retrirada del país dins l'UE e donc de sa plaça al sen de las [[institucions europèas]] e las relacions que lo Reialme Unit manten amb los autres [[Païses Membres de l'Union Europèa|Estats membres]], lo Tresaur britanic, encargat de realizar de finanças publicas e de politicas economicas, publica un rapòrt sus las consequéncias de cort tèrme d'un <span class="citation">« ''Brexit'' »</span> (2016-2017)<ref>Un précèdent rapport sur les conséquence à long terme d'un <span class="citation">« ''Brexit'' »</span> mettait en avant les éléments négatifs sur l’économie, le commerce international, l'immobilier, les finances publiques<span>,</span>&nbsp;<abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr></ref>, estimant que « aquò provocariá una recession pendent un an [...], sus dos ans, la creissença dels [[produch interior brut]] (PIB) seriá reducha de 3,6 punts al respècte de çò qu'auriá estat demorant dins l'UE, 500 000 emplecs serián perduts, la [[liura esterlina]] bassariá de 12%, lo prètz de l'immobilièr de 10% e los salaris reals mejans recularián de 3% » <ref name="CT"><span class="ouvrage" id="Albert"><span class="ouvrage" id="Eric_Albert">Eric Albert, [http://www.lemonde.fr/economie/article/2016/05/23/en-cas-de-brexit-le-royaume-uni-entrerait-en-recession-selon-londres_4924828_3234.html « <cite style="font-style: normal">En cas de « Brexit », le Royaume-Uni entrerait en récession, selon Londres</cite> »], sur ''Le Monde'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-05-23">23 mai 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">23 mai 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Albert"></span>.</ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="ouvrage" id="Allen"><span class="ouvrage" id="Katie_Allen"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Katie Allen, [http://www.theguardian.com/politics/2016/may/23/post-brexit-economy-george-osborne-eu-referendum « <cite style="font-style: normal">George Osborne's post-Brexit economy is a fantasy land</cite> »], sur ''The Guardian'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">23 mai 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Allen"></span>.</ref>. Aquel scenari presenta en conferéncia de premsa lo 23 de mai de 2016 pel cancelièr de l'escaquièr, George Osborne, es la version moderada del rapòrt ont lo pièger scenari misa sus una reculada de 6 punts de PIB e 800000 emplecs destruits en dos ans<ref><span class="ouvrage"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [https://www.gov.uk/government/publications/hm-treasury-analysis-the-immediate-economic-impact-of-leaving-the-eu « <cite style="font-style: normal">HM Treasury analysis : the immediate economic impact of leaving the EU</cite> »], sur ''HM Treasury'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">23 mai 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. Per David Cameron, « lo 23 de junh, los Britanics fa fàcia a una causida clara: la seguretat economica amb un vòte per demorar, o un salt dins lo desconegut que costariá d'emplecs e aumentariá los preses <span class="citation">»</span> Pendent lo somalh de 2016 al Japon, los dirigents del Grop dels Set avertiguèron contra una sortida del Reialme Unit de l'Union europèa, considerant qu'un tal scenari « abocariá la tendéncia a una expension del comèrci mondial e de l'investiment, atal que d'emplecs que crean, e seriá un risc novèl per la creissença<ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Chateau2016|Chateau 2016]]</ref>. » === Consequéncias diplomaticas internacionalas === Lo ministre als Afars europèus de [[Norvègia]] (Estat non membre de l'Union europèa mas fasent partida de l'[[espaci economic europèu]]) estima en mai de 2015 que lo Reialme Unit perdriá de son influéncia diplomatica – per exemple sus las negociacions comercialas – s'e se quitariá de l'Union europèa<ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> « <span class="lang-en" lang="en">Norway's Minister for EU Affairs: Britain will lose influence on TTIP, foreign policies with Brexit</span> », ''EurActiv'', 7 mai 2015 ([http://www.euractiv.com/video/norways-minister-eu-affairs-britain-will-lose-influence-ttip-foreign-policies-brexit-314406 lire en ligne]).</ref>. Los [[Estats Units d'America]], qui son fòrça pròches diplomaticament del Reialme Unit, tanben faguèron saber qu'èran de lors intereses d'aver lo Reialme Unit dins l'Union europèa<ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Cohen2013|Cohen 2013]].</ref>, del meteis pel [[Japon]] mejan son primièr ministre, [[Shinzo Abe|Shinzō Abe]]<ref><span class="ouvrage">[http://www.lemonde.fr/international/article/2016/05/05/un-brexit-rendrait-le-royaume-uni-moins-attractif-pour-les-investissements-japonais_4914504_3210.html « Brexit » : le premier ministre japonais « préférerait que le Royaume-Uni reste dans l'UE »], sur ''Le Monde'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-05-05">5 mai 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">23 mai 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. Pels economistas [[Norvègia|norvegians]], país que la populacion per dos còps rebutèt per referendum una adesion a la CEE (en 1972) puèi a l'UE (en 1994), la sortida del Reialme Unit de l'UE lo descargariá pas dels [[Reglament (UE)|reglaments]], [[Directiva (UE)|directivas]] e [[Decision de l'Union europèa|decisions votadas a Brussèlas]] per poder comerçar amb l'UE, al sen de l'EEE<ref><span class="ouvrage" id="Corcoran"><span class="ouvrage" id="Kieran_Corcoran"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Kieran Corcoran, [http://www.express.co.uk/news/uk/636169/Norway-warns-Brexit-WON-T-free-us-from-EU-meddling « <cite style="font-style: normal">No escape : Norway warns UK that Brexit won't free us from EU meddling</cite> »], sur ''Express.co.uk'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">3 juin 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Corcoran"></span>.</ref>. Lo secretari general de l'[[Organizacion del Tractat de l'Atlantic Nòrd|OTAN]] [[Jens Stoltenberg]] s'èra prononciat en junh de 2016 contra un <span class="citation">« ''Brexit'' »</span>, estimant que fariá corrir lo risc de « mai d'instabilitat » dins un mond ja marcat, segon el, per « fòrça menaças »<ref>[http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2016/06/06/97001-20160606FILWWW00363-un-brexit-fait-courir-le-risque-de-plus-d-instabilite-otan.php « Un Brexit fait courir le risque de « plus d'instabilité » (Otan) »], ''Le Figaro'', 6 juin 2016</ref>. === Consequéncia sus l'estatut d'Escòcia === Un argument important dels antiindépendantistas britanics pendent los debats sul referendum d'independéncia d'Escòcia foguèt afirmar qu'una Escòcia venguda independanta seriá exclusida de l'Union europèa e deuriá subir un long procediment per sa reintagracion. aquela afirmacion foguèt confirmada per [[José Manuel Barroso]], ancian president de la Comission europèa. Lo [[Partit Nacional Escocés|SNP]] estima donc qu'una retirada del Reialme Unit de l'Union europèa justificariá la tenguda d'un nòu referendum dins l'optica pels Escoceses de demorar o de tornar dins l'UE<ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span>[http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/generalelection/general-election-second-scottish-independence-referendum-should-be-held-if-uk-quits-the-eu-says-nicola-sturgeon-10191462.html Journal ''<span class="lang-en" lang="en">The Independant</span>'' 22 avril 2015].</ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="ouvrage">[http://tempsreel.nouvelobs.com/monde/20160220.REU9226/l-ecosse-voudra-l-independance-si-les-anglais-disent-non-a-l-ue.html « <cite style="font-style: normal">L'Ecosse voudra l'indépendance si les Anglais disent non à l'UE</cite> »], sur ''L'Obs'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">23 février 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span></ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="ouvrage">[https://web.archive.org/web/20160309184814/http://www.boursorama.com/actualites/l-ecosse-reclamera-l-independance-si-les-anglais-votent-contre-l-ue-salmond-b10c1bf932681d34400b8624d5c68a20 « <cite style="font-style: normal">L'Ecosse réclamera l'indépendance si les Anglais votent contre l'UE-Salmond</cite> »], sur ''www.boursorama.com'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">23 février 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span></ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="ouvrage" id="L.27essentiel"><span class="nom_auteur">L'essentiel</span>, [http://www.lessentiel.lu/fr/news/europe/story/Le-r--f--rendum-sur-le-Brexit-aura-lieu-le-23-juin-14356194 « <cite style="font-style: normal">L'essentiel Online - Le référendum sur le Brexit aura lieu le 23 juin - Europe</cite> »], sur ''L'essentiel'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">23 février 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage" id="L.27essentiel"></span></ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="ouvrage">[https://web.archive.org/web/20170705055556/http://www.europe1.fr/international/lecosse-se-rejouit-de-linterview-de-tony-blair-2657489 « <cite style="font-style: normal">L'Ecosse se réjouit de l'interview de Tony Blair sur Europe 1</cite> »], sur ''Europe 1'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">23 février 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span></ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="ouvrage">[https://web.archive.org/web/20161219190330/http://www.atlantico.fr/pepites/brexit-royaume-uni-sort-europe-ecosse-sort-royaume-uni-previent-tony-blair-2560395.html « <cite style="font-style: normal">Brexit : "si le Royaume-Uni sort de l'Europe, l'Ecosse sort du Royaume-Uni" prévient Tony Blair</cite> »], sur ''Atlantico.fr'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">23 février 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span></ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="ouvrage">[http://www.ouest-france.fr/europe/grande-bretagne/brexit-inquiet-tony-blair-va-faire-campagne-pour-rester-lue-3994898 « <cite style="font-style: normal">Brexit. </cite>]</span></ref> amb las seguidas qu'aquò implica sus l'apartenença d'Escòcia al Reialme Unit. === Consequéncias sus l'estatut de l'Irlanda del Nòrd === Una sortida del [[Reialme Unit|Reialme Uni]]<nowiki/>t, e donc de l'[[Irlanda del Nòrd]], de l'[[Union Europèa|Union europèa]], poiriá aver de consequéncias sus l'[[acòrdi del Divendre sant]], signat en [[1998]] e acaban lo [[Guèrra Civila d'Irlanda del Nòrd|trobles politics]] qu'agitèron la província pendet 30 ans. Mai la region beneficièt de mai d'1 miliard d'èuros de [[fons estructurals europèus]] destinats a promòure la patz. Lo subjècte demora sensible en [[Irlanda del Nòrd]], ont unes unionistas s'opausèron per la violéncia a tota idèa d'evolucion de l'estatut de la província. Las relacions economicas entre l'[[Irlanda del Nòrd]] e la [[Republica d'Irlanda]] venguèron fòrça prigonds, e mai amb de familhas vivent de cada costat de la frontièra. Als axes routièrs màger cal apondre fòrça punts de passatge sus de carrièras pichonas sens pas cap d'indicacion de cambiament d’Estat. Unes observators crenhon un retorn dels contraròtles a la frontièra entre lo nòrd e lo sud de l'illa<ref>http://www.20minutes.fr/monde/1877855-20160630-brexit-irlande-nord-spectres-conflit-refont-surface</ref>. === Consequéncia sul senhoratge de Gibartar === Per que [[Gibartar]] se trapa en [[Euròpa continentala]], en cas de <span class="citation">« ''Brexit'' »</span>, lo govèrn d'Espanha prepausa, lo 7 de junh de 2016, que lo [[Territòris Britanics d'Otramar|territòri]] benlèu siá plaçat jos un regim de cosenhoratge (coma l'[[Andòrra]]) amb lo [[Espanha|reialme d'Espanha]]<ref><span class="ouvrage">[http://www.7sur7.be/7s7/fr/1505/Monde/article/detail/2727094/2016/06/07/En-cas-de-Brexit-l-Espagne-propose-une-souverainete-partagee-sur-Gibraltar.dhtml « <cite style="font-style: normal">En cas du Brexit, le royaume d'Espagne propose la Cosuzeraineté de Gibraltar</cite> »], sur ''7s7'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">29 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. === Consequéncias sus l'Union europèa === ==== Repercussions sur l'Union europèa e sos membres ==== [[Fichièr:Anti_Brexit_Roma_1.jpg|vinheta|Manifestacion d'oposicion al Brexit a [[Roma]], lo 19 de junh de 2016]] Per unes òmes politics europèus, lo <span class="citation">« ''Brexit'' »</span> fa crénher una possibla « desmembrament del projècte europèu » e testimònia de la reticéncia d'una partia de l'opinion publica e d'uns partits politics e [[Païses Membres de l'Union Europèa|Estats membres]] a una [[Euròpa]] mai [[Federalisme|federalista]]<ref><span class="ouvrage" id="Masse-Stamberger"><span class="ouvrage" id="Benjamin_Masse-Stamberger">Benjamin Masse-Stamberger, [http://www.lefigaro.fr/vox/monde/2016/02/23/31002-20160223ARTFIG00142-brexit-le-dernier-mirage-des-federalistes.php « <cite style="font-style: normal">Brexit : le dernier mirage des fédéralistes</cite> »], sur ''Le Figaro'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-02-23">23 février 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">24 mai 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Masse-Stamberger"></span>.</ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref name="UE"><span class="ouvrage" id="Vaillant"><span class="ouvrage" id="Ga.C3.ABl_Vaillant">Gaël Vaillant, [https://web.archive.org/web/20161103202444/http://www.lejdd.fr/International/Europe/Pourquoi-le-Brexit-la-sortie-du-Royaume-Uni-de-l-Union-europeenne-fait-peur-769319 « <cite style="font-style: normal">Pourquoi le Brexit, la sortie du Royaume-Uni de l'UE, fait peur</cite> »], sur ''Le JDD'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">24 mai 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Vaillant"></span>.</ref>. Malgrat son ròtle màger dins la vida politica e economica europèa, lo Reialme Unit participa pas a [[Acòrdi de Schengen|l'espaci Schengen]] ni a la [[Zona Èuro|zona èuro]], nimai l'union bancària e mai la quita partida del govèrn trabalhista oposat a la sortida del Reialme Unit de l'Union se mòstra ostila a l'aument del ròtle de Brussèlas dins lors afars interiors. Aquel sentiment tanben existís dins la pojada dels [[Populisme|partits populistas]] que lo rebut de l'UE, de las sieunas institucions e dels sieus principis venguèt un dels tèmas màger de campanha<ref><span class="ouvrage" id="Delaume"><span class="ouvrage" id="Coralie_Delaume">Coralie Delaume, [http://www.lefigaro.fr/vox/politique/2016/04/25/31001-20160425ARTFIG00087-montee-des-populismes-brexit-migrants-par-quel-bout-l-europe-va-t-elle-exploser.php « <cite style="font-style: normal">Montée des « populismes », Brexit, migrants : par quel bout l'Europe va-t-elle exploser ?</cite> »], sur ''Le Figaro'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-04-25">25 avril 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">24 mai 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Delaume"></span>.</ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref name="Contrepoints"><span class="ouvrage" id="de_Lauzun"><span class="ouvrage" id="Pierre_de_Lauzun">Pierre de Lauzun, [http://www.contrepoints.org/2016/02/28/240779-brexit-les-consequences-pour-le-continent « <cite style="font-style: normal">Quelles conséquences du Brexit pour l'Europe ?</cite> »], sur ''Contrepoints'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">24 mai 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="de_Lauzun"></span>.</ref>. Al nivèl economic, lo [[Reialme Unit]] es la segonda poténcia europèa reire [[Alemanha]] e son comèrci es subretot orientat cap a l'Euròpa continentala; en cas de sortida del país del mercat comun, aquel vendriá desestabilizada e un nòu equilibri dels escambis se deuriá trobar (flus de merças, de servicis, de trabalhadors, d'investiments<span>,</span> eca)<ref name="UE"/>. Las grandas plaças financièras europèas poirián beneficiar del transferiment d'activitats de la [[Ciutat de Londres]] per exemple cap a [[Francfòrt de Men]] e [[París]]<ref name="Contrepoints"/>. ==== Relacions possiblas amb l'Union europèa après lo <span class="citation">« ''Brexit'' »</span> ==== Segon l'[https://fr.wikisource.org/wiki/Traité&#x20;sur&#x20;l’Union&#x20;européenne#Article&#x20;50 article 50 du traité de l'UE]<span class="legifrance" style="font-size:100%"></span>, lo Reialme Unit aurián un periòde de negociacion de dos ans a partir de l'anóncia de sa retirada per tornar negociar son accès al [[mercat comun europèu]] que comptava per 45% de las exportacions britanicas en 2015<ref name="CT"/>. Se los Britanics decidirián de sortir de l'UE, las relacions del RU amb l'UE poirán prene mai duna formas: pas cap associacion particulara, demorar un membre de l'EEE tornent venir membre de l'[[Associacion Europèa de Liure Escambi|Associacion europèa de liure escanbi]] (AELE), o negociar d'acòrdis sectorials independents los uns dels autres, e directament amb l'UE, coma o fa [[Soïssa]]<ref><span class="ouvrage" id="2013"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://www.parliament.uk/briefing-papers/rp13-42.pdf « <cite style="font-style: normal"><span class="lang-en" lang="en">Leaving the EU – RESEARCH <span class="nowrap">PAPER 13/42</span></span></cite> »] <abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF) d'Adobe">&#x5B;PDF&#x5D;</abbr>, <span class="lang-en" lang="en">House of Commons Library</span>,&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2013-07-01"><abbr class="abbr" title="premier">1^er</abbr> juillet 2013</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">19 mai 2015</span>)</small></span><span class="ouvrage" id="2013"></span>.</ref>. Lo <time class="nowrap" datetime="2016-07-27">27 de julhet de 2016</time>, Jean-Claude Juncker nomena Michel Barnier (ancian vice president de la Comission europèa), negociator en cap ''responsable del grop de trabalh de la Comission encargada de la preparacion e de la conducha de las negociacions amb lo [[Reialme Unit]] al títol de l'article 50 del TUE''. Segon los resultats del referendum sus l'apartenença del Reialme Unit a l'Union europèa, Michel Barnier deurà preparer e dirigir las negociacions de la possibla retirada del Reialme Unit de l'Union europèa. Intra en foncions lo 1èr d'octobre de 2016<time class="nowrap" datetime="2016-10-01"></time><ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Europa270716|Europa - 27 juillet 2016]]</ref>. Lo govèrn britanic indiquèt que comptava invocar l'article 50 del tracta de Lisbona al començament de 2017<ref><span class="ouvrage">[https://web.archive.org/web/20160817175322/http://www.boursorama.com/actualites/le-brexit-pourrait-etre-reporte-a-fin-2019-selon-la-presse-3316a387a0df796948f59ea61a319b8b « <cite style="font-style: normal">Le Brexit pourrait être reporté à fin 2019, selon la presse</cite> »], sur ''boursorama.com'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-08-14">14 août 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">30 août 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. === Autres enjòcs e subjècte de debats === La question dels drechs LGBT foguèt abordada pendent la campanha del <span class="citation">« ''Brexit'' »</span>. [[Boris Johnson]] critiquèt per exemple las legislacions d'unes païses d'[[Euròpa Orientala|Euròpa orienala]], declarant que la Grand Bretanha deuriá <span class="citation">« tornar prene lo contraròtle suls subjècte LGBT coma lo rèste »</span><ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Wilson2016|Wilson 2016]].</ref>. Sa posicion foguèt criticada coma especulant sux la paur (''Project Fear'')<ref><span class="ouvrage"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/eu-referendum-boris-johnson-urges-gay-people-to-vote-for-brexit-lgbt-rights-a6950941.html « <cite style="font-style: normal">Boris Johnson has urged gay people to vote to leave the EU</cite> »], sur ''The Independent'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">3 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. Los [[Environament|tèmas environamentals]] tanben foguèron mencionats. Un estudi de l’''Institute for European Environmental Policy'' estimèt que l'environament poiriá sofir d'un <span class="citation">« ''Brexit'' »</span>, car las regulations europèas causèron una bassa de la pollution<ref><span class="ouvrage"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://www.bbc.com/news/science-environment-35758427 « <cite style="font-style: normal">Study suggests UK environment would be 'vulnerable' after Brexit</cite> »], sur ''BBC News'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">3 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. Al contrari, un membre del programa ''Energia sostenibla per totes'' de l'ONU estima dins un ''op-ed'' que los ecologistas al Reialme Unit deurián votar per la sortida de l'Union<ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Liebreichn2016|Liebreichn 2016]].</ref>. La sortida de l'[[Union Europèa|Union]] poiriá afectar la [[Recèrca|recerca]] britanica, car lo Conselh europèu de la recerca finança de centenats de projèctes de recerca dins près de 80 universitats. D'un autre costat, la sortiada de l'UE permetriá al RU de s'alunhar d'una regulacions europèas, coma per exemple los ensags clinics<ref><span class="ouvrage" id="Boffey.2C_Toby_Helm_et_Lisa_Bachelor"><span class="ouvrage" id="Daniel_Boffey.2C_Toby_Helm_et_Lisa_Bachelor"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Daniel Boffey, Toby Helm et Lisa Bachelor, [http://www.theguardian.com/politics/2016/feb/28/brexit-effect-everyday-life « <cite style="font-style: normal">What would Brexit mean for everyday life in the UK ?</cite> »], sur ''The Guardian'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">3 juin 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Boffey.2C_Toby_Helm_et_Lisa_Bachelor"></span>.</ref>. La Norvègia s'oposariá al retorn del Reialme Unit dins l'AELE<ref><span class="ouvrage">« <cite style="font-style:normal;">Brexit : la Norvège s'opposerait au retour des Britanniques dans l'AELE</cite> », ''La Tribune'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-08-09">9 août 2016</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.latribune.fr/economie/international/brexit-la-norvege-s-oppose-au-retour-des-britanniques-dans-l-aele-591610.html lire en ligne])</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. == Campanha precedent lo referendum de 2016 == === Posction dels principals movements politics === [[Fichier:Boris_Johnson_(cropped).jpg|vinheta|L'ancian cónse de Londres [[Boris Johnson]] es una de las principalas figuras politicas britanicas fasent campanha per la sortida de l'UE<ref>Philippe Bernard, « [http://www.lemonde.fr/europe/article/2016/02/21/boris-johnson-se-presente-en-champion-d-une-sortie-du-royaume-uni-de-l-union-europeenne_4869264_3214.html Boris Johnson se présente en champion d’une sortie du Royaume-Uni de l’Union européenne] », ''[[Le Monde]]'', 21 février 2016</ref>.]] Los diferents partits politics e lobbies britanics prenon posicion progressivament en favor ouen desfavor d'una sortida del Reialme Unit de l'Union europèa<ref name="Placement"><span class="ouvrage" id="Levett"><span class="ouvrage" id="Cath_Levett"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Cath Levett, [http://www.theguardian.com/politics/ng-interactive/2015/oct/09/taking-sides-in-the-eu-referendum-who-wants-in-and-who-wants-out « <cite style="font-style: normal">Taking sides in the EU referendum : who wants in and who wants out?</cite> »], sur ''[[The Guardian]]'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap"><abbr class="abbr" title="premier">1^er</abbr> avril 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Levett"></span>.</ref>. ==== Movements en favor del <span class="citation">« ''Brexit'' »</span> ==== Lo partit [[Partit de l'Independéncia del Reialme Unit|UKIP]], eurosceptic e membre de l'associacion TEAM, prenguèt posicion obertament en favor d'una sortida del RU de l'UE<ref><span class="ouvrage" id="Cottle"><span class="ouvrage" id="Robin_Cottle"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Robin Cottle, [https://web.archive.org/web/20161221094951/http://www.dailystar.co.uk/news/latest-news/502951/Brussels-ISIS-Daesh-terror-attack-proves-Brexit-Ukip-Nigel-Farage « <cite style="font-style: normal">Brussels terror attack proves we need Brexit, says Ukip</cite> »], sur ''The Dailystar'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap"><abbr class="abbr" title="premier">1^er</abbr> avril 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Cottle"></span>.</ref>. Una partida del Partit conservator tanben prenguèt posicion en favor d'una sortida de l'UE; l'ancian cònse de Londres, [[Boris Johnson]], seriá dins una posicion ideala per succedir a David Cameron se lo referendum donariá un <span class="citation">« ''Brexit'' »</span><ref>[[Débats sur le retrait du Royaume-Uni de l'Union européenne#Bennett2016|Bennett 2016]].</ref>. Pasmens, lo 30 de junh de 2016, [[Boris Johnson]] renóncia d'èsser candidat a la succession del Premièr ministre Cameron<ref><span class="ouvrage" id="Connan2016"><span class="ouvrage" id="Julie_Connan2016">Julie Connan, [http://www.lefigaro.fr/international/2016/06/30/01003-20160630ARTFIG00128-coup-de-theatre-chez-les-conservateurs-britanniques.php « <cite style="font-style: normal">Coup de théâtre au Royaume-Uni: Boris Johnson renonce à briguer la succession de Cameron</cite> »], sur ''lefigaro.fr'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-06-30">30 juin 2016</time></span></span><span class="ouvrage" id="Connan2016"></span>.</ref>. Lo parti del Respècte, situat a esquèrra, milita en favor de la retirada del RU de l'UE. George Galloway, son representant, estima que l'UE es bastida sus de politicas economicas neoliberalas e insistís sus la necessitat pel Reialme Unit de tornar a sa [[sobeiranetat]]<ref><span class="ouvrage" id="PoliticsHome.com2016"><span class="nom_auteur">PoliticsHome.com</span>, [https://web.archive.org/web/20160827073521/https://www.politicshome.com/news/uk/social-affairs/politics/news/58879/george-galloway-why-im-backing-brexit « <cite style="font-style: normal">George Galloway: Why I'm backing Brexit</cite> »],&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-02-07">7 février 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">24 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage" id="PoliticsHome.com2016"></span></ref>. ==== Movements oposats al <span class="citation">« ''Brexit'' »</span> ==== Lo 14 d'abril de 2016 Jeremy Corbyn, cap del Partit trabalhista, s'exprima al nom de son partit en favor del manten dins l'Union europèa. Pasmens se votèt contra l'adesion del Reialme Unit a l'Union europèa en 1975, declara que l'Union protegiguèt los « trabalhadors, consomators e l’environament » e « balhèt d'emplecs, investiment e proteccion als trabalhadors, als consomators e a l’environament »<ref><span class="ouvrage" id="Monde2016"><span class="ouvrage" id="Le_Monde2016">Le Monde, « <cite style="font-style:normal;">Royaume-Uni : Corbyn sort du silence pour défendre le maintien dans une UE « protectrice »</cite> », ''Le Monde'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-04-14">14 avril 2016</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.lemonde.fr/europe/article/2016/04/14/royaume-uni-corbyn-sort-du-silence-pour-defendre-le-maintien-dans-une-ue-protectrice_4902280_3214.html lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Monde2016"></span></ref>. Los lobbies ''[[:en:Britain Stronger in Europe|Britain Stronger in Europe]]'', ''European Movement-UK'', ''Business For New Europe'' e ''[[:en:British Influence|British Influence]]'' ose creèron per promòure lo ròtle del Reialme Unit e son manten dins l'UE; son per exemple sostenguts e finançats pels mitan dels afars, de la finança e del comèrci que veson dins una sortida del Reialme Unit, de riscs economics e financièrs importants<ref name="Placement"/>. Los dtz [[Sindicat|sindicats]] britanics màger publiquèron un comunicat comun (paregut dins ''[[The Guardian]]'' del 6 de junh de 2016) e crida lors aderents a votar pel manten, per exemple per causa del naut nivèl de proteccion dels drechs dels trabalhadors fachs pauc a pauc possible al nivèl europèu<ref><span class="ouvrage">[https://web.archive.org/web/20160607105917/http://www.lemonde.fr/r%C3%A9f%C3%A9rendum-sur-le-brexit/article/2016/06/06/brexit-les-syndicats-britanniques-appellent-leurs-adherents-a-voter-pour-rester-dans-l-ue_4938732_4872498.html « Brexit » : les syndicats britanniques appellent leurs adhérents à voter pour rester dans l'UE], sur ''Le Monde'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-06-06">6 juin 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">6 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. « Après fòrça debats e deliberacions, pensam que los avantatges socials e culturals d’un manten dins l’UE l’emportan largament suls avantatges d’una sortida », escrivon los secretaris generals dels detz sindicats, coma los poderoses [[:en:Unite the Union|UNITE]] e UNISON. ==== Mouvements divizats ==== Lo partit conservator de [[David Cameron]], qu'a la majoritat al Parlament a la seguida de las eleccions de 2015 es el divizat entre los partisans d'una sortida e aqueles preferissent que lo Reialme Unit demore dins l'UE e renegocie sa participacion als diferents projèctes europèus (economics, budgetaris, agricòls, desplaçaments<span>,</span>&#x20;&#x65;&#x63;&#x61;)<ref><span class="ouvrage" id="Lea"><span class="ouvrage" id="David_Lea"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> David Lea, [http://www.bloomberg.com/news/videos/2016-03-29/u-k-conservative-party-division-over-brexit « <cite style="font-style: normal">U.K. Conservative Party Division Over Brexit</cite> »], sur ''Bloomberg'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap"><abbr class="abbr" title="premier">1^er</abbr> avril 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Lea"></span>.</ref>. D'entre los principals membres del parti, lo [[Primièr ministre del Reialme Unit|Primièr ministre]] e lo cancelièr George Osborne, qu'aviá fach las negociacions a Brussèlas, presican lo manten dins l'UE. A l'oposat, l'ancian cònse de Londres, [[Boris Johnson]]; Michael Gove, lo secretari d'Estat a la Justícia e Sajid Javid, secretàri d'Estat als Afars, al novelum e a las Competéncias adoptèron de posicions mai eurosceptics<ref name="Placement"/><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="ouvrage" id="McIntosh"><span class="ouvrage" id="Jane_McIntosh"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Jane McIntosh, [http://www.dw.com/en/rifts-develop-in-ruling-uk-conservatives-ahead-of-brexit-vote/a-19132439 « <cite style="font-style: normal">Rifts develop in ruling UK Conservatives ahead of Brexit vote</cite> »], sur ''Deutsche Welle'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap"><abbr class="abbr" title="premier">1^er</abbr> avril 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="McIntosh"></span>.</ref>. === Assassinat de Jo Cox === Una setmanas abans lo referendum, [[Jo Cox]] deputada britanuca que preconiza que lo RU demore membre de l'UE, foguèt assassinada. La campanha es ajornada en sa memòria pendent tres jorns<ref>[http://www.france24.com/fr/20160619-brexit-campagne-reprise-referendum-ue-meurtre-jo-cox-cameron-farage-corbyn Brexit : la campagne redémarre progressivement après le meurtre de Jo Cox], ''France24'', 19 juin 2016</ref>. === Posicions de la premsa === Per tradicion los [[Premsa|jornals]] britanics escrivon un editorial per recomander a lors lectors una posicion a l'escasença d'un vòte popular: ''The Daily Mirror'', ''[[The Guardian]]'', ''[[The Times]]'', ''The Financial Times'', ''The Mail on Sunday'', ''The Observer'' e ''The New Statesman'' se pronóncian contra lo <span class="citation">« ''Brexit'' »</span>, ''The Sunday Times'', ''The Sunday Telegraph'', ''The Daily Telegraph'', ''The Sun'', ''The Daily Mail'', ''The Daily Express'' e ''The Spectator'' conselhon de votar per la sortida del [[Reialme Unit]] de l'[[Union Europèa|Union europèa]]<ref>[http://www.lemonde.fr/referendum-sur-le-brexit/article/2016/06/15/brexit-la-position-des-journaux-britanniques_4950638_4872498.html « Brexit » : la position des journaux britanniques], ''[[Le Monde]]'', 15 juin 2016</ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Gavin Cordon, [http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/eu-referendum-which-papers-are-backing-brexit-and-remain-a7089876.html EU referendum: Which papers are backing Brexit and Remain?], ''[[The Independent]]'', 19 juin 2016</ref>. == A la seguida del referendum de 2016 == === Consequencias politicas === Mai d'un títold de premsa mòstran de regrets contra de votants favorables a un <span class="citation">« ''Brexit'' »</span>, unes avent per exemple pas anticipat que lo Premièr ministre anava demissionar<ref><span class="ouvrage">[http://www.lemonde.fr/big-browser/article/2016/06/25/brexit-regret-des-britanniques-dechantent-et-regrettent-deja-d-avoir-vote-leave_4958123_4832693.html « Brexit regret » : des Britanniques déchantent et regrettent déjà d’avoir voté « Leave »], sur ''Le Monde'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-06-25">25 juin 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">29 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="ouvrage"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/brexit-backers-change-vote-remain-eu-referendum_uk_576d37f9e4b0d25711498bb5 « <cite style="font-style: normal">The Brexit-Backers Who Regret Not Voting Remain After EU Referendum Results</cite> »], sur ''The Huffington Post'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">29 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. Los resultats del vòte causan d'importants canbiaments dins la vida politica britanica<span></span>: lo [[Primièr ministre del Reialme Unit|primièr ministre]] David Cameron anóncian sa demission (efective unas setmanas après lo vòte) a la seguida del vòte en favor d'un Brexit<ref><span class="ouvrage">[http://tempsreel.nouvelobs.com/topnews/20160624.AFP9436/l-ue-demande-au-royaume-uni-de-lancer-la-procedure-de-sortie.html « <cite style="font-style: normal">Les Britanniques quittent l'UE et provoquent un séisme mondial, Cameron démissionne</cite> »], sur ''L'Obs'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">29 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>, la consultacion populara provoquèt tanben una crisi intèrna al Partit trabalhista<ref><span class="ouvrage" id="Roche"><span class="ouvrage" id="Marc_Roche">Marc Roche, [http://www.lepoint.fr/europe/apres-le-brexit-le-labour-joue-sa-survie-26-06-2016-2049880_2626.php « <cite style="font-style: normal">Après le Brexit, le Labour joue sa survie</cite> »], sur ''Le Point'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">29 juin 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Roche"></span>.</ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="ouvrage">[http://www.lexpress.fr/actualite/monde/europe/demissions-en-serie-au-labour-apres-le-brexit_1806257.html « <cite style="font-style: normal">Après le Brexit, plus de 29 hommes et femmes politiques quittent le Labour</cite> »], sur ''LExpress.fr'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">29 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. [[Boris Johnson]], rival conservator del primièr ministre [[David Cameron|Cameron]] e apareguèt coma un dels grands ganhants del vòte, revelèt, segon los sieus, èsser absolusament pas preparat a sa victòria. Chris Grayling, un dels sieud luòctenents, declarèt a la BBC qu'anavan « començar a reünir una equipa » de reflexion. Dins sa cronica setmenala dins ''The Daily Telegraph'', Boris Johnson escriguèt quatre jorns après l'eissida del referendum que « pas re preissa[va] », que lo cors de la liura esterlina èra establa — alara que verai s'esfondrava — e que la Grand Bretanha fasiá « encara partida d'Euròpa » e que gardarà accès al mercat unic<ref><span class="ouvrage">[http://www.lemonde.fr/referendum-sur-le-brexit/article/2016/06/28/brexit-l-inquietante-impreparation-du-vainqueur-boris-johnson_4959301_4872498.html « Brexit » : l’incroyable impréparation du vainqueur Boris Johnson], sur ''Le Monde'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-06-28">28 juin 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">29 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. L'eventualitat de l'organizacion un segond referendum sus l'indépendéncia d'Escòcia resorgís après lo vòte, Ecòcia avent largament votat per un manten dins l'UE, al contrari per exemple d'Angletèrra. [[Nicola Sturgeon]], prmièra ministra d'Escòcia actuala, declara unes jorns après lo vòte que « lo Reialme Unit per que Escòcia votè per i demorar en 2014 existissiá pas mai »<ref><span class="ouvrage">[http://www.france24.com/fr/20160626-ecosse-sturgeon-premiere-ministre-royaume-uni-vote-nexiste-plus-referendum-independance « <cite style="font-style: normal">Sturgeon : "Le Royaume-Uni pour lequel l'Écosse a voté pour rester en 2014 n'existe plus"</cite> »], sur ''France 24'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">29 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. [[Alex Salmond]], ancian primièr ministre d'Escòcia, estima possible qu'un referendum escocés se realize dos ans e mièg e vòl l'obertura de discussions amb Brussèlas pel manten d'Escòcia dins l'UE, quitament s'espèra a una oposicion d'Espanha, que crenherà una contagion a [[Catalonha (comunautat autonòma)|Catalònha]] e [[Comunautat Autonòma Basca|Bascoat]]<ref><span class="ouvrage">[http://www.lemonde.fr/europe/article/2016/06/29/le-brexit-un-elan-en-faveur-de-l-independance-ecossaise_4960452_3214.html?xtmc=salmond&xtcr=1 « <cite style="font-style: normal">Le « Brexit », « un élan en faveur de l’indépendance » écossaise</cite> »], sur ''[[Le Monde]]'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-06-29">29 juin 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">29 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. La Primièra ministra Theresa May assegurèt ela qu'Ecòcia serà integrada a las negociacions sl Brexit<ref>http://www.rtbf.be/info/dossier/brexit-or-not-brexit/detail_brexit-cinq-questions-chaudes?id=9397727</ref>, precisant pasmens que la tenguda d'un autre referendum sus l'indépendéncia de la région fasiá pas partir de la question<ref>http://www.ouest-france.fr/europe/brexit/gb-may-exclut-un-veto-ecossais-sur-les-negociations-du-brexit-4529020</ref>. En [[Irlanda del Nòrd]], lo Sinn Féin, partit republican, reclama un referendum sus la reünificacion de l'illa<ref>http://www.lefigaro.fr/international/2016/06/24/01003-20160624ARTFIG00372-en-irlande-du-nord-le-sinn-fein-reclame-un-referendum-d-union-avec-le-sud.php</ref>. === Consequéncias economicas e financièras === Los primièrs résultats anonciats donnant lo <span class="citation">« ''Brexit'' »</span> ganhant, los mercats asiatics s'agitan. Lo yen esten fòrta aussa e l'èuro merma de tant. Los mercats son surpreses, que lo mond de la finança donava la retiranda perdenta<ref><span class="ouvrage" id="lefigaro.fr"><span class="nom_auteur">lefigaro.fr</span>, [http://www.lefigaro.fr/international/2016/06/24/01003-20160624ARTFIG00007-in-or-out-le-suspense-a-son-comble-au-royaume-uni.php « <cite style="font-style: normal">Référendum au Royaume-Uni : le camp du «Leave» en tête</cite> »] <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">24 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage" id="lefigaro.fr"></span></ref>. La liura esterlina cabussa en setembre de 2016 a son nivèl mai bas demuèi fa trente ans<ref name="PrixPayer"><span class="ouvrage" id="Voizot2016"><span class="ouvrage" id="Sandrine_Voizot2016">Sandrine Voizot, [https://web.archive.org/web/20160927113306/http://www.la-croix.com/Journal/Brexit-prix-payer-lisolationnisme-2016-09-25-1100791598 « <cite style="font-style: normal">Brexit : le prix à payer de l’isolationnisme</cite> »], sur ''La Croix.com'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-09-26">26 septembre 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">26 septembre 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Voizot2016"></span>.</ref>, e lo mes seguent, après l'anòncia per Theresa May de la retirada del mercat interior, a son nivèl mai bas ldempuèi la mitat del sègle XIX<ref><span class="ouvrage" id="Bernard2016"><span class="ouvrage" id="Philippe_Bernard2016">Philippe Bernard, [http://www.lemonde.fr/referendum-sur-le-brexit/article/2016/10/13/le-discours-post-brexit-de-theresa-may-fait-plonger-la-livre-sterling_5012726_4872498.html « <cite style="font-style: normal">Le discours post-Brexit de Theresa May fait plonger la livre sterling</cite> »], sur ''lemonde.fr'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-10-13">13 octobre 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">13 octobre 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Bernard2016"></span>.</ref>. Las [[Agéncia de notacion|agéncias de notacion]] Standard & Poor's e Fitch decidisson de bassar la nota del Reialme Unit de AAA a AA<ref><span class="ouvrage">[http://www.20minutes.fr/economie/1874575-20160628-brexit-p-fitch-degradent-note-royaume-uni « <cite style="font-style: normal">Brexit: S&P et Fitch dégradent la note du Royaume-Uni</cite> »],&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-06-28">28 juin 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">28 juin 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span></ref>. En setembre de 2016, s'evalua a 30 miliards de liuras esterlina se quitèron del Reialme Unit a causa del Brexit<ref name="PrixPayer"/>. Dos meses après lo vòte, alara que la procedura e las negociacions de sortida encara an pas començat, l'economia britanica es en bona santat e los indicators economics son pas tocas<ref>Philippe Weachter, « [https://web.archive.org/web/20160913235253/http://www.lesechos.fr/idees-debats/cercle/cercle-159782-le-brexit-na-pas-encore-commence-du-moins-pour-linstant-2022295.php Pourquoi le Brexit n'a pas encore commencé] », ''Les Échos'', 23 août 2016</ref>; pasmens, las estimacions del Tresaur britanic estiman que le PIB del RU poiriá mermar 5,4 % a 9,5 % après 15 ans se la retirada de l'UE se fariá sens acòrdi comercial privilegiat mai favorables qu'aqueles prevists per las règlas de l'[[Organizacion Mondiala del Comèrci|OMC]], es a dire una pèrda de 38 à 66 miliards de liuras sus aquela durada dins las finanças publicas<ref><span class="ouvrage" id="Association"><span class="ouvrage" id="Press_Association">Press Association, [https://www.theguardian.com/politics/2016/oct/11/hard-brexit-treasury-66bn-eu-single-market « <cite style="font-style: normal">Hard Brexit will cost Treasury up to £66bn a year, ministers are told</cite> »], sur ''[[The Guardian]]'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">12 octobre 2016</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Association"></span> <span>: </span><span class="citation">« The Treasury estimates that UK GDP would be between 5.4 % and 9.5 % of GDP lower after 15 years if we left the EU with no successor arrangement, with a central estimate of 7.5%. </span></ref>. Segon los analistas, Londres demorrà que que siá la primièra plaça financièra europèa, entre autre a causa de son caractèr internacional (primièra plaça mondiala pel mercat dels cambis, segonda plaça rèire [[Nòva York]] pels emprunts internacionals) e dels sieus atots (cadre juridic e fiscal propici als afars)<ref><span class="ouvrage">[http://www.lefigaro.fr/vox/economie/2016/08/23/31007-20160823ARTFIG00082-sommet-europeen-post-brexit-pourquoi-londres-restera-la-capitale-financiere.php « <cite style="font-style: normal">Sommet européen post-Brexit : pourquoi Londres ne perdra pas la City</cite> »], sur ''Le Figaro'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-08-23">23 août 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">12 octobre 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. ==== Consequéncias suls indicators ==== L'[[Organizacion de cooperacion e de desvolopament economics|OCDE]] arrèsta de publicar sos indicators<ref><span class="ouvrage">[http://www.lefigaro.fr/conjoncture/2016/07/11/20002-20160711ARTFIG00236-perturbee-par-le-brexit-l-ocde-suspend-ses-previsions-et-se-met-en-vacances.php « <cite style="font-style: normal">Perturbée par le Brexit, l'OCDE suspend ses prévisions et se met en vacances</cite> »], sur ''Le Figaro'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-07-11">11 juillet 2016</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">12 octobre 2016</span>)</small></span><span class="ouvrage"></span>.</ref>. === Repercussions diplomaticas === Lo 24 de junh, l'endeman del referendum, José Manuel García-Margallo, ministre dels Afars estrangièes espanhòl, demanda que [[Gibartar]] faga l'objècte d'un cosenhoratge un temps abans que siá tornada al [[Espanha|reialme d'Espanha]]<ref><span class="ouvrage" id="de_Taillac2016"><span class="ouvrage" id="Mathieu_de_Taillac2016">Mathieu <span class="nom_auteur">de Taillac</span>, « <cite style="font-style:normal;">Après le Brexit, l'Espagne soulève la question de Gibraltar</cite> », ''Le Figaro'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-06-24">24 juin 2016</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.lefigaro.fr/international/2016/06/24/01003-20160624ARTFIG00166-apres-le-brexit-l-espagne-souleve-la-question-de-gibraltar.php lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="de_Taillac2016"></span></ref>. Gibartar aparten a l'Angletèrra dempuèi [[1713]] (tractats d'Utrecht). === Lo <span class="citation">« ''Brexit'' »</span>, possible escasença per l'Union europèa? === Lo resultat del vòte en favor del <span class="citation">« ''Brexit'' »</span> se pòt analisar coma una bona escasença sul futur de l'Union europèa sens lo Reialme Unit. La patença del Reialme Unit satisfach aqueles que vòlon qu'[[Euròpa]] ane en avant cap a mai « d'integracion e de federalisme que representa lo sol avenir d'Euròpa se vòl èsser quicòm mai qu'un grand mercat comun<ref><span class="ouvrage">[http://www.france24.com/fr/20160624-edito-sylvain-attal-brexit-chance-europe-union-europeenne-ue-union-politique-sociale « <cite style="font-style: normal">Le Brexit est une chance pour l’Europe, mais saura-t-elle la saisir ?</cite> »], sur ''france24.com'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-06-24">24 juin 2016</time></span><span class="ouvrage"></span></ref>. » Lo belge [[Guy Verhofstadt]], president del grop « Alliança dels democratas e dels liberals per l'Euròpa » al [[Parlament Europèu|Parlament europèu]], estima que lo Brexit pòt èsser una escasença per reformar prigondament l'Euròpa politica<ref>[https://web.archive.org/web/20161012180917/http://www.europe1.fr/international/verhofstadt-il-faut-le-brexit-comme-une-opportunite-2781148 Verhofstadt : "il faut voir le Brexit comme une opportunité"], ''Europe 1'', 24 juin 2016</ref>. En tèrmes economics, la retirada poiriá èsser a mejan tèrme una escasença quitament de las bonas pels autres païses de l'UE. Atal, lo PDG de la borsa Euronext estima que la retirada es una escsença economica pels mercats dels capitals de la zona èuro<ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-07-02/brexit-is-an-opportunity-for-european-markets-euronext-ceo-says Brexit is an Opportunity for European Markets, Euronext CEO says], ''Bloomberg'', 2 juillet 2016</ref>. La retirada britanica poiriá tanben far benefici a unas plaças financièras europèas continentalas, coma [[París]], [[Francfòrt de Men|Francfòrt]] o [[Luxemborg (estat)|Luxemborg]]<ref>[http://www.lesechos.fr/finance-marches/banque-assurances/0211023180949-paris-francfort-luxembourg-qui-profiterait-dun-brexit-2006587.php Paris, Francfort, Luxembourg : qui profiterait d’un Brexit ?], ''Les Échos'', 15 juin 2016</ref>. === Possible manten dins l'UE malgrat lo vòte === Malgrat los resultats del referendum, es possible que lo [[Reialme Unit]] se quite pas l'[[Union Europèa|Union europèa]]<ref>[http://www.lemonde.fr/referendum-sur-le-brexit/article/2016/06/27/royaume-uni-le-brexit-peut-il-ne-pas-se-produire_4959221_4872498.html Royaume-Uni : ''le « Brexit » peut-il ne pas se produire ?''], ''[[Le Monde]]'', 27 juin 2016</ref>. Lo secretari [[John Kerry]] faguèt de déclaracions dins aquel sens<ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/brexit-latest-news-john-kerry-leaving-the-eu-may-never-happen-despite-eu-referendum-a7108811.html ''« Brexit » may never happen'', says US Secretary of State John Kerry], ''[[The Independent]]'', 29 juin 2016.</ref>. Une peticion sul site del parlament britanic reclamant que se tenga un auter referendum passa en tres jorns tres milions de signaturas<ref>[http://www.lemonde.fr/big-browser/article/2016/06/24/brexit-une-petition-pour-demander-un-deuxieme-referendum-depasse-les-140-000-signatures_4957814_4832693.html Royaume-Uni : plus de trois millions de signatures pour un nouveau référendum], ''[[Le Monde]]'', 24 juin 2016</ref>. Una autra peticion, demandant l'independéncia de Londres en cas de Brexit per que la capitala pòsca demorar dins l'Union europèa, obten près de 200 000 signaturas<ref>[http://www.lefigaro.fr/secteur/high-tech/2016/06/24/32001-20160624ARTFIG00315-brexit-des-londoniens-militent-pour-l-independance-de-la-capitale-britannique.php Brexit: une pétition pour l'indépendance de Londres récolte près de 200.000 signatures], ''Le Figaro'', 27 juin 2016</ref>. Lo 30 de junh, lo <span class="page_h">ministre dels Afars estrangièrs</span><span class="page_h"></span> d[[Eslovaquia|'Eslovaquia]], país que pren l'endeman la presidéncia viradissa del Conselh de l'Union europèa, declara que <span class="citation">« respècta lo resultat del referendum mas qu'apiiejarà tota mesura podent far cambiar d'avís lo pòble del Reialme Unit »</span><ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [https://www.theguardian.com/world/2016/jun/30/slovakia-foreign-minister-eu-support-measure-stop-brexit Slovakian Foreign Minister (Miroslav Lajčák): ''I will support any measure to stop « Brexit »''], ''[[The Guardian]]'', 30 juin 2016.</ref>. Lo pes simbolic del referendum consultatiu es fòt, mas a pas cap de constrencha [[Drech|juridica]] e obliga pas los deputats britanics<ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://www.standard.co.uk/comment/comment/sam-leith-no-need-for-a-messy-divorce-from-europe-a3287301.html ''Brexit and Article 50 : no need for a messy divorce from Europe'' :] [[:en:Sam Leith|Sam Leith]]<span>, </span>''The Evening Standard''<span>.</span></ref><sup class="reference cite_virgule">,</sup><ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-uk-leaves-the-eu-36671629 Can the law stop « Brexit »?], ''BBC News'', 30 juin 2016</ref>. La cambra de las comunas actuala es puslèu desfavorabla a una retirada del RU de l'UE, e las autoritats britanicas volent sortir de l'UE aurián un cert nombre d'obstacles juridics de passar<ref>[http://www.lemonde.fr/idees/article/2016/07/12/faute-d-un-accord-de-retrait-entre-le-royaume-uni-et-l-union-le-bremain-pourrait-s-imposer_4968417_3232.html « Faute d’un accord de retrait entre le Royaume-Uni et l’Union, le “Bremain” pourrait s’imposer »], ''[[Le Monde]]'', 12 juillet 2016</ref>. Fin d'agost de 2016, un universitari britanic pronostica qu'una sortida efectiva del Reialme Unit de l'Union europèa benlèu se realizarà pas, jutjant lo procediment de retirada « tròp complèxe »; escomés sus la tenguda d'un segond referendum dins l'avenir<ref><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Rachael Pells, « UK will never leave EU because Brexit process 'too complex', says academic », ''[[The Independent]]'', 29 août 2016 ([http://www.independent.co.uk/news/world/europe/brexit-article-50-eu-referendum-uk-will-never-leave-says-top-academic-a7214926.html lire en ligne])</ref>. === Acòrdi economic e comercial global === Lo Reialme Unit, aliat important del Canadà pendent las negociacions per l'AECG, superpausèt lo calendièr de l'Acòrdie conomic e comercial global, e aquel que dins l'encastre de las relacions entre lo Reialme Unit e l'Union europèa envisatja un ipotèsi de sortida del Reialme Unit de l'Union europèa. La realizacion d'aquel tractat èra previst per lo començament de 2017<ref name="radiocanada"><span class="ouvrage">« <cite style="font-style:normal;">Brexit : quel avenir pour l’accord de libre-échange Canada-UE?</cite> </span></ref>. Los Britanics subretot rassegurèron Alemanha e França al subjècte dels mecanismes de règlament de contèstas<ref name="radiocanada"><span class="ouvrage">« <cite style="font-style:normal;">Brexit : quel avenir pour l’accord de libre-échange Canada-UE?</cite> </span></ref>. Lo 13 d'agost de 2016, lo [[Reialme Unit]] anóncia voler se substituir a las ajudas financièras balhada a l'[[Union Europèa|Union europèa]] per l'agricultura lo novelum. Çò que representa 4,5 miliards de liuras cada an finsa a 2020<ref><span class="ouvrage" id="lefigaro.fragence2016"><span class="ouvrage" id="lefigaro.frA._F._P._agence2016"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : français">fr</abbr>)</span> <span class="nom_auteur">lefigaro.fr</span> et A. F. P. <span class="nom_auteur">agence</span>, <span lang="fr-fr">« <cite style="font-style:normal;">Brexit: Londres veut verser les mêmes subventions que l'UE</cite> »</span>, ''<span class="lang-fr-fr" lang="fr-fr">Le Figaro</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-08-13">13 août 2016</time> <small style="line-height:1em;">(ISSN&nbsp;<span class="plainlinks noarchive">[http://worldcat.org/issn/0182-5852&lang=fr 0182-5852]</span>, [http://www.lefigaro.fr/conjoncture/2016/08/13/20002-20160813ARTFIG00121-brexit-londres-veut-verser-les-memes-subventions-que-l-ue.php lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="lefigaro.fragence2016"></span></ref>. En agost de 2016, lo think tank Bruegel publica un dels primièrs rapòrts pòstretirada ont preconiza una collaboracion politica e economica entre lo Reialme Unit e l'Union europèa<ref><span class="ouvrage" id="europ.C3.A9en.292016"><span class="ouvrage" id="C.C3.A9cile_Ducourtieux_.28Bruxelles.2C_bureau_europ.C3.A9en.292016">Cécile Ducourtieux (Bruxelles, bureau <span class="nom_auteur">européen)</span>, « <cite style="font-style:normal;">Une étude propose un partenariat « continental » entre l’UE et Londres</cite> », ''Le Monde.fr'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-08-29">29 août 2016</time> <small style="line-height:1em;">(ISSN&nbsp;<span class="plainlinks noarchive">[http://worldcat.org/issn/1950-6244&lang=fr 1950-6244]</span>, [http://www.lemonde.fr/referendum-sur-le-brexit/article/2016/08/29/une-etude-propose-un-partenariat-continental-entre-l-ue-et-londres_4989518_4872498.html lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="europ.C3.A9en.292016"></span></ref>. == Fonts == === Referéncias === <div class="references-small decimal" style="-moz-column-width: 30em;"> <references /> </div> === Bibliografia === * <span class="ouvrage" id="bbc"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm « <cite style="font-style: normal">1975: UK embraces Europe in referendum</cite> »], sur ''BBC''</span><span class="ouvrage" id="bbc"></span> * <span class="ouvrage" id="Meyer2005"><span class="ouvrage" id="Jan-Henrik_Meyer2005"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Jan-Henrik <span class="nom_auteur">Meyer</span>, <cite class="italique" lang="en">The 1975 referendum on Britain's continued membership in the EEC</cite>, CVCE, <time>2005</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.cvce.eu/obj/jan_henrik_meyer_the_1975_referendum_on_britain_s_continued_membership_in_the_eec-en-eb67b6cf-33ef-4f79-9510-b6fab56d2509.html lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Meyer2005"></span> * <span class="ouvrage" id="Cohen2013"><span class="ouvrage" id="Roger_Cohen2013"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Roger <span class="nom_auteur">Cohen</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">Hold the Referendum</cite> »</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">[[New York Times|The New York Times]]</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2013-01-14">14 janvier 2013</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.nytimes.com/2013/01/15/opinion/global/roger-cohen-britain-should-vote-on-e-u-membership.html?_r=0 lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Cohen2013"></span> * <span class="ouvrage" id="SpringfordTilford2014"><span class="ouvrage" id="John_SpringfordSimon_Tilford2014"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> John <span class="nom_auteur">Springford</span> et Simon <span class="nom_auteur">Tilford</span>, <cite class="italique" lang="en">The great British trade-off: The impact of leaving the EU on the UK's trade and investment</cite>, Centre for European Reform, <time class="nowrap" datetime="2014-01">janvier 2014</time> <small style="line-height:1em;">([https://web.archive.org/web/20161127064545/https://www.cer.org.uk/sites/default/files/publications/attachments/pdf/2014/pb_britishtrade_16jan14-8285.pdf lire en ligne] <abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF) d'Adobe">&#x5B;PDF&#x5D;</abbr>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="SpringfordTilford2014"></span> * <span class="ouvrage" id="Harris2014"><span class="ouvrage" id="John_Harris2014"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> John <span class="nom_auteur">Harris</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">This way to the Brexit: what would happen if Britain left the EU?</cite> </span></span></span><span class="ouvrage" id="Harris2014"><span class="ouvrage" id="John_Harris2014"><span lang="en">»</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">The Guardian</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2014-10-10">10 octobre 2014</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.theguardian.com/politics/2014/oct/10/this-way-to-brexit-what-would-happen-if-britain-left-eu lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Harris2014"></span> * <span class="ouvrage" id="MacShane2015"><span class="ouvrage" id="Denis_MacShane2015"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Denis <span class="nom_auteur">MacShane</span>, <cite class="italique" lang="en">« Brexit, How Britain will Leave Europe »</cite>, I.B. Tauris, <time>2015</time></span></span><span class="ouvrage" id="MacShane2015"></span> * <span class="ouvrage" id="Matt2015"><span class="ouvrage" id="Nicholas_Matt2015"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Nicholas <span class="nom_auteur">Matt</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">Thinktank tells Ukip departing from EU could cost UK economy £56bn</cite> »</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">[[The Guardian]]</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2015-03-23">23 mars 2015</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.theguardian.com/uk-news/2015/mar/23/eu-exit-cost-uk-economy-open-europe-thinktank-ukip lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Matt2015"></span> * <span class="ouvrage" id="a">« <cite style="font-style:normal;">Brexit : les folles conséquences économiques annoncées par un think tank allemand</cite> », ''La Tribune'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2015-04-27">27 avril 2015</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.latribune.fr/economie/union-europeenne/brexit-les-folles-consequences-economiques-annoncees-par-un-think-tank-allemand-472080.html lire en ligne])</small></span><span class="ouvrage" id="a"></span> * <span class="ouvrage" id="g"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">Cameron's re-election paves the way for a Brexit</cite> »</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">Euronews</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2015-05-08">8 mai 2015</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.euronews.com/2015/05/08/cameron-s-re-election-paves-the-way-for-a-brexit/ lire en ligne])</small></span><span class="ouvrage" id="g"></span> * <span class="ouvrage" id="HunterBlitz2015"><span class="ouvrage" id="Michael_HunterRoger_Blitz2015"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Michael <span class="nom_auteur">Hunter</span> et Roger <span class="nom_auteur">Blitz</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">UK election sentiment threatened by European and Scotland worries</cite> »</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">The Financial Times</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2015-05-10">10 mai 2015</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.ft.com/intl/cms/s/0/7b4b961e-f58a-11e4-bc6d-00144feab7de.html#axzz3abHUE8BE lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="HunterBlitz2015"></span> * <span class="ouvrage" id="DucourtieuxStroobants2015"><span class="ouvrage" id="C.C3.A9cile_DucourtieuxJean-Pierre_Stroobants2015">Cécile <span class="nom_auteur">Ducourtieux</span> et Jean-Pierre <span class="nom_auteur">Stroobants</span>, « <cite style="font-style:normal;">Bruxelles cherche à contrer la menace du « Brexit</cite> », ''[[Le Monde]]'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2015-05-11">11 mai 2015</time> <small style="line-height:1em;">([https://web.archive.org/web/20170123031954/http://www.lemonde.fr/europe/article/2015/05/11/bruxelles-face-a-la-menace-du-brexit_4630922_3214.html lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="DucourtieuxStroobants2015"></span> * <span class="ouvrage" id="lf">« <cite style="font-style:normal;"><span class="lang-de" lang="de">Deutsche Bank</span> anticipe un « Brexit »</cite> », ''Le Figaro'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2015-05-19">19 mai 2015</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.lefigaro.fr/flash-eco/2015/05/19/97002-20150519FILWWW00151-brexit-deutsche-bank-reflechit-a-un-desengagement-du-r-u.php lire en ligne])</small></span><span class="ouvrage" id="lf"></span> * <span class="ouvrage" id="WilkinsonPrince2015"><span class="ouvrage" id="Michael_WilkinsonRosa_Prince2015"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Michael <span class="nom_auteur">Wilkinson</span> et Rosa <span class="nom_auteur">Prince</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">When is the EU referendum?</cite> </span></span></span><span class="ouvrage" id="WilkinsonPrince2015"><span class="ouvrage" id="Michael_WilkinsonRosa_Prince2015"><span lang="en">»</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">The Telegraph</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2015-05-22">22 mai 2015</time> <small style="line-height:1em;">([https://web.archive.org/web/20150525005959/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/eureferendum/11324069/When-is-the-EU-referendum.html lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="WilkinsonPrince2015"></span> * <span class="ouvrage" id="Inman2015"><span class="ouvrage" id="Phillip_Inman2015"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Phillip <span class="nom_auteur">Inman</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">Secret Bank of England taskforce investigates financial fallout of Brexit</cite> »</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">The Guardian</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2015-05-22">22 mai 2015</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.theguardian.com/business/2015/may/22/secret-bank-of-england-taskforce-investigates-financial-fallout-brexit?CMP=share_btn_tw lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Inman2015"></span> * <span class="ouvrage"><span class="ouvrage" id="Philippe_Bernard2016">Philippe <span class="nom_auteur">Bernard</span>, « <cite style="font-style:normal;">Brexit, Queen and Sun : Elizabeth II porte plainte</cite> », ''Le Monde'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-03-10">10 mars 2016</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.lemonde.fr/europe/article/2016/03/10/brexit-queen-and-sun-elizabeth-ii-porte-plainte_4879688_3214.html lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage"></span> * <span class="ouvrage" id="AFPLF21.05.2016">AFP et Le Figaro, « <cite style="font-style:normal;">Les pays du G7 alertent sur le « choc » que provoquerait un Brexit</cite> », ''Le Figaro'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-05-21">21 mai 2016</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.lefigaro.fr/conjoncture/2016/05/21/20002-20160521ARTFIG00079-les-pays-du-g7-alertent-sur-le-choc-que-provoquerait-un-brexit.php lire en ligne])</small></span><span class="ouvrage" id="AFPLF21.05.2016"></span> * <span class="ouvrage" id="Bennett2016"><span class="ouvrage" id="Asa_Bennett2016"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Asa <span class="nom_auteur">Bennett</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">The EU referendum could make Boris Johnson the next Conservative leader</cite> »</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">The Telegraph</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-02-23">23 février 2016</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/eureferendum/12168525/The-EU-referendum-could-make-Boris-Johnson-the-next-Conservative-leader.html lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Bennett2016"></span> * <span class="ouvrage" id="Liebreichn2016"><span class="ouvrage" id="Michael_Liebreichn2016"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Michael <span class="nom_auteur">Liebreichn</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">Why British environmentalists should vote for Brexit</cite> »</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">The Guardian</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-05-24">24 mai 2016</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.theguardian.com/environment/2016/may/24/why-british-environmentalists-should-vote-for-brexit lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Liebreichn2016"></span> * <span class="ouvrage" id="Wilson2016"><span class="ouvrage" id="Jeremy_Wilson2016"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Jeremy <span class="nom_auteur">Wilson</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">‘Out and proud’ : Boris Johnson made this confusing Brexit video about gay rights</cite> »</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">Business Insider</span>'',&#x200E; <time class="nowrap">3 24 2016</time> <small style="line-height:1em;">([https://web.archive.org/web/20170510112858/http://uk.businessinsider.com/boris-backs-lgbt-brexit-2016-3 lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Wilson2016"></span> * <span class="ouvrage" id="Chateau2016"><span class="ouvrage" id="Pauline_Chateau2016">Pauline <span class="nom_auteur">Chateau</span>, « <cite style="font-style:normal;">Pour le G7, le Brexit constitue «un risque grave» pour la croissance</cite> », ''Le Figaro'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-05-27">27 mai 2016</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.lefigaro.fr/conjoncture/2016/05/27/20002-20160527ARTFIG00044-pour-le-g7-le-brexit-constitueun-risque-grave-pour-la-croissance.php lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Chateau2016"></span> * <span class="ouvrage" id="Europa270716">[http://europa.eu/rapid/press-release_IP-16-2652_fr.htm « <cite style="font-style: normal">Le Président Juncker nomme Michel Barnier Négociateur en chef chargé de la préparation et de la conduite des négociations avec le Royaume-Uni au titre de l'article 50 du TUE</cite> »], sur ''Europa'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2016-07-27">27 juillet 2016</time></span><span class="ouvrage" id="Europa270716"></span> == Complements == === Per anar mai luènh === * « <span class="lang-fr" lang="fr">Le pourquoi du référendum et pourquoi les Britanniques vont probablement rester européens</span> », sur Angleterre.org.uk ([https://web.archive.org/web/20161025134853/http://angleterre.org.uk/civi/referendum-europe.htm lire en ligne]) * <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> David Charter, ''Au Revoir, Europe: <span class="lang-en" lang="en">What If Britain Left the EU?</span>'', 2012 <span> </span><small style="line-height:1em;">([[ISBN]]&nbsp;<span class="nowrap">978-1849541213</span>)</small> * <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> « <span class="lang-en" lang="en">Leaving the EU</span> », <span class="lang-en" lang="en">Research <span class="nowrap">Paper 13/42</span></span><span class="lang-en" lang="en"></span>, Bibliothèque de la Chambre des communes, <abbr class="abbr" title="Premier">1^er</abbr><abbr class="abbr" title="Premier"></abbr> juillet 2013. * <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> « <span class="lang-en" lang="en">Eight of ten UK firms say EU exit 'bad for business' - Confederation of British Industry</span><span class="lang-en" lang="en"></span> », ''<span class="lang-en" lang="en">The Telegraph</span><span class="lang-en" lang="en"></span>'', 13 septembre 2013 ([http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/industry/10304069/Eight-of-ten-UK-firms-say-EU-exit-bad-for-business-CBI.html?mobile=basic lire en ligne]) * <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> « <span class="lang-en" lang="en">The economic consequences of leaving the EU</span> », <span class="lang-en" lang="en">Centre for European Reform</span><span class="lang-en" lang="en"></span>, juin 2014 ([https://web.archive.org/web/20161025101406/http://www.cer.org.uk/sites/default/files/smc_final_report_june2014.pdf lire en ligne<abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF) d'Adobe"><nowiki>[PDF]</nowiki></abbr>]) * <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> « <span class="lang-en" lang="en">Why, and how, Britain might leave the European Union</span> », ''<span class="lang-en" lang="en">The Economist</span><span class="lang-en" lang="en"></span>'', 29 avril 2015 ([http://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/04/economist-explains-29 lire en ligne]) === Articles conèxes === * Adesion del Reialme Unit a la Comunatat economica europèa * Relatcons entre lo Reialme Unit e l'Union europèa * Retirada de l'Union europèa lau0y1ynh0mqt287dxp4654bts1ik5s 0 173295 2503489 2389410 2026-06-25T06:07:56Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503489 wikitext text/x-wiki Lo '''dilèma del presonièr''', enonciat en [[1950]] per [[Albert W. Tucker]] a [[Universitat de Princeton|Princeton]], caracteriza dins la [[Teoria dels jòcs|toeria dels jòcs]] un situacion ont dos jogaires aurián interès a cooperar, mas ont, en l'abséncia de comunicacion entre eles, cadun causirà traïr l'autre se lo jòc se jòga pas qu’un còp. La rason es que se l'un coopèra e que l'autre traís, lo cooperator es fortament penalizat. Pasmens, se los dos jogaires traïsson, lo resultat lor es mens favorable que se los dos avián causit de cooperar. Lo dilèma del presonièr es sovent evocat dins de domènis coma l'economia, la biologia, la politica internacionala, las politicas comercialas (avantatge e riscs d'una guèrra dels prètz), la psicologia, lo tractament mediatic de la rumor, e quitament l'emergéncia de règlas moralas dins de comunautats. d’aquí venon los jòcs d'economia experimentala testant la racionalitat economica dels jogaires e lor capacitat d’identificar l'[[equilibri de Nash]] d'un jòc. == Principi == Tucker supausa dos presonièrs (complicis d'un crime) retenguts dins de cèlas separada e que pòdon pas comunicar; l'autoritat penitenciàrias ofrí a cadun dels presonièrs las causidas seguentas: * se un sol dels dos presonièrs denòncia l'autre, es desliurat alara que lo segond obten la pèna maximala (10 ans); * se los dos se denòncia entre eles, ils seràn condamnats a una pèna mai leugièra (5 ans); * se los dos refuzan de denonciar, la pèna serà minimala (6 meses), per manca d’elements. Aqueste problèma modeliza plan las questions de politica tarifària: lo [[Concurréncia|concurrent]] que baissa sos prètz ganha de parts de mercat e pòt tanben aumentar sas vendas e far possiblament créisser son benefici, mas se son concurrent màger fa çò mèsme, ambedos pòdon i pèrdre. Aqueste jòc mèna pas espontanèament a un estat ont se poiriá melhorar lo benèsser d'un jogaire sens damatjar aqueste d'un autre (es a dire un [[optim de Pareto]]; veire tanben [[equilibri de Nash]]). A l'equilibri, cadun dels prisonièrs causirà benlèu passar alara que ganharián a cooperar: cadun es fortament incitat a trichar, çò qui constituís lo còr del dilèma. Se lo jòc se repetará, cada jogaire poiriá far de represalhas contra l'autre jogaire per son abséncia de cooperacion, o quitament simplament [[Algoritme minimax|minimizar sa pèrda maximala]] en traïssent los còps venents. L'incitacion per trichar ven alara inferiora a la menaça de castig, çò qu’introduch la possibilitat de cooperar: la fin pas mai justifica plus los mejans. Lo dilèma del prisonièr es utilizat en economia, estudiat en [[matematicas]], util a vegada als [[Psicologia|psicològs]], [[Biologista|biologistas]] dels ecosistèmas e especialistas de sciéncia politica. Lo [[Paradigma|paradigme]] correspondent es tanben mencionat en [[filosofia]] e dins lo domènis de las sciéncias cognitivas. == Dilèma del presonièr classic == === Formulacion === La primièra experiéncia del dilèma del presonièr foguèt realizada en [[:fr:1950|1950]] per [[:fr:Melvin_Dresher|Melvin Dresher]] e [[:fr:Merill_Flood|Merill Flood]], que trabalhan alara per la [[:fr:RAND_Corporation|RAND Corporation]]. Enseguida, [[:fr:Albert_W._Tucker|Albert W. Tucker]] la presenta jos la forma d'una istòria: « Dos suspèctes son arrestats per la polícia. Mas los agents an pas las pròvas que cal per los inculpar, donc los interrògan de bais separat lor fasent la mèsme ofèrta. « Se denonciariás ton complici e qu'el te denonciariá pas, seràs desliurat e l'autre condemnat de 10 ans de preson. Se lo denonciariás e el tanben, ambedos seretz condemnats a 5 ans de prison. Se pas degun se denonciariá, auretz ambedos 6 meses de preson. » Se resumís sovent la situacion dins un tablèu {| align="center" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9;border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+Tablèu recapitulatiu de la situacion ! align="center" scope="col" |1 \ 2 ! scope="col" |Lo suspècte n°2 se cala ! scope="col" |Lo suspècte n°2 denòncia |- ! scope="row" |Lo suspècte n°1 se cala |Ambedos fan 6 meses de preson | align="center" |n°1 fa 10 ans de preson; n°2 es desliurat |- ! scope="row" |Lo suspècte n°1 denòncia |n°1 es desliurat; n°2 fa 10 ans de preson |Ambedos fan 5 ans de preson |} e las [[Utilitat (economia)|utilitats]] de cadun dins aqueste tablèu nomenat "[[Matritz dels ganhs|Matritz dels Pagaments]]" : {| align="center" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9;border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+Matritz dels Pagaments ! align="center" scope="col" |1 \ 2 ! scope="col" |Lo suspècte n°2 se cala ! scope="col" |Lo suspècte n°2 denòncia |- ! scope="row" |Lo suspècte n°1 se cala |(-1/2 ; -1/2) | align="center" |(-10 ; 0) |- ! scope="row" |Lo suspècte n°1 denòncia |(0 ; -10) |(-5 ; -5) |} Cadun dels presonièrs sosca de son costat en considerant los dos cas possibles de reaccion de son complici. * « Dins le cas qu’el me denonciariá: ** Se me cali, farai 10 ans de preson; ** Mas se lo denoncii ièu, farai pas que 5 ans. » * « Dins lo cas qu’el me denonciariá pas : ** Se me cali, farai 6 meses de preson; ** Mas se lo denoncii ièu, serai desliurat. » Se cadun dels complicis fa aqueste rasonament, l’un e l’autre benlèu van far un denonciacion mutuala, aquesta causida essent la mai dotada de [[racionalitat]]. Segon l’enonciat, seràn alara condemnat a 5 ans de preson cadun. Mas, s'èran ambedos demorats muts, ils aurián estat condemnats a 6 meses cadun. Atal, cadun seguís son interès individual, lo resultat obtengut es pas [[Optim de Pareto|optimal a sens de Pareto]]. Aqueste jòc es de soma non nulla, es a dire que la soma dels ganhs pels participants es pas sempre la mèsma: pausa una question de cooperacion. Per qu’exita un dilèma, la tentacion <math>T</math> (lo denoncii, se cala) deu pagar mai que la cooperacion <math>C</math> (ambedos se calam), que deu portar mai que lo castig per egoïsme P (lo denoncii, me denoncia), que deu èsser mai valorisanta que la duplicitat <math>D</math> (me cali, me denoncia). Es formalizat per: Per qu'una collaboracion pòsca naícer dins un dilèma repetitiu (o iteratiu) (veire infra), « 2 còps de cooperacion <math>C</math> » deu èsser mai valorizant que l'alternat « Tentacion / Duplicitat ». Çò que dona la condicion <math>2C > T+D</math> [aquí: <math>2^*-0,5 > 0 + (-10)</math>]. === Dilèma amb mai de dos jogaires === Lo problèma ven sensiblament diferent quand i a mai de dos prisonièrs totes a despart. Lo risc de defeccion d’al mens un d’eles ven alara plan mens grand que quand n’i pas que dos. Pòt dins aqueste cas mai realista de far la mesa sul fach qu'i aurà una defeccion… quitament fasent çò mèsme cadun, totòm recebrà la pena maximala. === Exemples de situacions realas === Lo dilèma del prisonièr dona un encastre general per pensar las situacions ont dos o mai actors an un interès a cooperar, mas un interès encora mai fòrt a lo far pas se l’autre lo fa, e sens pas cap de contrénher l'autre. Los exemples seguents permeton de comprene melhor la diversitat de las aplicacions possiblas e la granda generalitat de l’encastre del dilèma del presonièr. ==== Mercat de l'informacion ==== La situacion concurenciala dels mèdias sembla al dilèma del prisonièr dins la mesura on es privilegiada la rapiditat abans la qualitat de l'informacion, d'ont un fenomèn de mutualizacion de las errors. ==== Economia ==== Un exemple canonic es lo cas de doas entreprisas qu’an pas lo drech de s'entendre sus una politica comerciala comuna (leis sus la [[concurréncia]] e antitrust) e que se demandan se lor cal procedir o non a una baissa de prètz per conquerir de parts de marcat sus lor concurrent. Se ambedoas baissan lor prètz, mai sovent seràn ambedoas perdentas al respècte de l’''{{Lang|la|statu quo}}''. Se pòt aata evocar per aqueste subjècte lps [[Ben collectiu|bens collectius]] (totòm vòl beneficiar, mas volent los far finançar pelrs autres), lo cas dels quòtas textils destinats a defugir una casuda dels prètz mas que cadun cerca a l’enganar, o las campanhas publicitàrias carestiòsas pel mèsme ben que se neutralizan. ==== Espòrt ==== Las corregudas ciclistas de carrièra, coma lo Torn de França, donan d'autres exemples d'interaccions estrategicas de tipe « dilèma del presonièr », per exemple quand dos correires « « escapats » devon decidir se fan l'esfòrç o se fan profièch al maxim de l'aspiracion de lor coescapat: se cadun profiècha de l'aspiracion de l'autre (çò que cadun preferís), l'escapada torna èsser agafada. ==== Ecologia ==== La [[teoria dels jòcs]], e lo delèma del prisonièr en particular, son sovent utilizats en [[ecologia]] per modelizar l'[[Evolucion (biologia)|evolucion]] dels comportaments entre individús d'une mèsma [[Espècia (biologia)|espècia]] cap a d’[[Estrategia evolutivament establa|estrategias evolutivament establas]]. L'aparicion e lo manten dels [[Comportament|comportaments]] de collaboracion per exemple, correspondon a aqueste tipe d'analisi. [[Richard Dawkins]] ne faguèt un dels punts central de sa teoria del [[gèn egoïsta]], que l'optimizacion de la subrevida pòt passar per un comportament en aparéncia altruista. ==== Politica internacionala ==== Consideram dos païses rivals. Cadun pòt causir de manténer o non una [[armada]]. Se los dos an una armada (de fòrça gaireben equivalenta), la guèrra es mens « tententa », que carstissina; foguèt la situacion de la [[Guèrra Freja|guèrra freja]]. Las despansas militaras e la corsa als armaments son alara una pèrda neta per ambedos païses. Se un sol a una armada, pòt segur conquerir l'autre sens pena, çò qu’es pièger. Enfin, se pas un a d'armada, la règne la patz e los païses an pas de despensa militara. La situacion de cooperacion permetent a cadun d’aver pas d'armada es segur preferible a la situacion ont ambedos païses n’entretengan una, mas es instabla: cadun dels dos païses a una fòrta incitacion a se dotar unilateralament d'una armada per dominar l'autra. == Lo dilèma repetit == Dins son libre ''Evolucion of cooperation'' ( ''evolucion de la cooperacion'', [[1984]]), Robert Axelrod estudia una extension classica d’aqueste dilèma: lo jòc se repetís, e los participants se remembran dels encontres precedents. aquesta version del jòc tanben se nomena ''dilèma iteratiu del prisonièr''. Dona una autra illustracion a partir d'una situacion equivalenta: doas personas escambian de sacs, censats conténer respectivament de l'argent e un ben. Cadun a un interès immediat de passar un sac vuèg, mas es avantatjós per ambedos que se debane la transacion Quand se repèta aqueste jòc de biais durable dins une populacion, los jogaires que causisson una [[estrategia]] interssada i pèrdon al long tèrme, alara que los jogaires en aparéncia mai desinterressats veson lor « altruisme » al final premiat: lo dilèma del presonièr es donc pas pus un quita ''dilèma''. Axelrod i vegèt una explicacion de l'aparicion d'un comportament altruista dins un contèxte d'[[Evolucion (biologia)|evolucion]] darwiniana per [[seleccion naturala]]. La melhora estrategia dins un contèxte determinista es « ''{{Lang|en|Tit for Tat}}'' » ([[tengam-tengam]]) e foguèt concebuda per [[Anatol Rapoport]] per un concors informatizat. Son excepcionala simplicitat ganhèt sus las autras proposicions. Consistís a cooperar al primièr còp, puèi a reproduire per cada còp lo comportament de l'adversari al còp precedent. Una varianta, « uèlh per uèlh amb perdon », se revelèt un pauc mai eficaç: en cas de defeccion de l'adversari, se coopèra a vegada (de 1 à 5 %) al còp venent. Aquò permet de demorar pas tancat dins un cicle negatiu. Lo melhor reglatge depend dels autres participants. Subretot, « uèlh per uèlh amb perdon » es mai eficaç se la comunicacion es trebolada, es a dire se ven qu’un autre participant interprète a tòrt un còp. Pel dilèma del prisonièr, existís pas d’estrategia sempre optimala. Se, per exemple, tota la populacion defauta sistematicament levat un individú que respècte lo « tengam-tengam », aqueste darrièr a un desavantge al primièr còp. Fàcia a una unanimitat de mancas, la melhora estrategia es tanben de traïr sempre. S’i a una partida de traïdors sistematics e de « tengam-tengam », l’estrategia optimala depend de la proporcion e de la durada del jòc. Fasent desaparéisser los individús qu’obtengan pas de bons totals e fasent se duplicar aquestes que mènan, se pòt estudiar de dinamicas interessentas. La reparticion finala depend de la populacion iniciala. Se lo nombre ''N'' d'iteracions es finit e conegut, l'equilibri de Nash es de defautar sistematicament, coma per ''N''=1. Aquò se mòstra simplament per recuréncia : * al darrièr còp, sens sanccion possibla de la part de l'adversari, i a interès a traïr; * çò fasent, a l'abans-darrièr còp, coma es anticipat que l'adversari traïra que que’n siá al còp seguent, tanben es melhor traïr; * contunha lo rasonament fins a refuzar de cooperar a cada còps. Per que la cooperacion demore interessenta, lo futur deu donc demorar non segur per totes los participants — una solucion possibla es de tirar un ''N'' aleatòri. La situacion es tanben estonantat quand se jòc de biais indefinit al dilèma del prisonièr, lo resultat essent la [[mejana]] dels resultats obtenguts (calculada del biais que cal). Lo dilèma del prisonièr es la basa d’unas teorias de la cooperacion umana e de la fisança. Quand s’assimila las situacions de transaccions que reclaman de fisança per un dilèma del presonièr, un comportament de cooperacion dins una populacion pòt èsser modelizat coma un jòc entre diferents jogaires, repetat - d'ont lo pivelatge de fòrça universitaris dempuèi longtemps: en 1975, Grofman e Pool estimavan ja a mai de 2000 los articles scientifics als subjèctes. Aquestas òbras donan una basa modelizabla, quantitativa, per l’estudi scientific de las leis [[Morala|moralas]]. Axelrod dona dins son obratge ''Cossí reüssit dins un mond egoïsta'' un exemple d’estrategia ''tengam-tengam'' dins l’encatre del dilèma del presonièr iteratiu: pendent la guèrra de las trencadas, los combatants dels dos camps, e aquò, contra l'avís del comandament, aplicavan lo principi « [[viure e daissar viure]] ». Los protagonistas jamai provocan en primièr las ostilitats mas replicavan fortament a tota agression. == Variantas == Existís de variantas del jòc que, en modificant leugièrament los ganhs, menan a de conclusons plan diferentas: === Lo jòc del capon === Lo capon es un autre jòc de soma non nulla, ont la cooperacion es premiada. Aqueste jòc es similar al dilèma del presonièr que ven avantatjós de traïr quand l'autre coopèra. Mas es diferent que ven avantatjós de cooperar se l'autre traís: la defeccion dobla es la pièger de las solucions — qu’es un equilibri instable — alara que dins lo dilèma del presonièr es sempre avantatjós de traïr, çò que fasiá l'equilibri de dobla defeccion establa. La dobla cooperacion es dins los dos jòcs un equilibri instable. Una matritz dels ganhs sembla a: * se ambedos coopèran, recebon +5 ; * se un coopèra alara que l'autre se defauta, alara lo primièr obten +1 e l'autre +10 ; * se ambedos se defautan tòcan -20. {| align="center" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9;border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+Matritz dels ganhs ! align="center" scope="col" |1 \ 2 ! scope="col" |Coopèra ! scope="col" |Traís |- ! scope="row" |Coopèra |(+5;+5) |(+1;+10) |- ! scope="row" |Traís |(+10;+1) |(-20;-20) |} Lo nom de « capon » ven del « jòc » automobil: * Doas veituras se ronçan l'una cap a l'autra, al punt de s’entrespotir. Cada jogaire pòt desviar e estalivar la catastròfa (cooperacion) o gardar le cap al risc de la trucada (defeccion). I a d’avantatges a paréisser coma un « balés » que renonça pas e intimida l'adversari… del moment que se pòt demorar en jòc. N’i a d’exemples concrèts dins fòrça cituacion de la vida videnta: l'entreten de l’ostal comun a un parelh, per exemple, o l'entreten d'un sistèma d'asagatge entre dos bordièrs. Cadun pòt l'entreténer sol, mas ne profièchan ambedos. Se un d’entre ele assegura pas sa part d'entreten, l'autre a sempre interès a lo far a sa plaça, per contunhar a assagar. Alara, se l'un capita a establir una reputacion de malonèst dominant — es a dire se l'abitud es presa que siá sempre l'autre que s'ocupa de l'entreten — serà susceptible de manténer aquesta situacion. L’exemple pòt tanben s'aplicar en politica internacionala, dins la situacion ont dos Estats entretenon un desacòrdi qu’es susceptible de menar a une guèrra. Passa per un capon es una garantida d'èsser mai tard confrontat encara a la mèsma situacion (coma la [[França]] e la [[Grand Bretanha]] lo constatèron abans de [[1939]]), mas manténer una reputacion supausa una depensa (entreten militar) e de riscs (guèrra sempre possibla). === Amic o enemic === « Amic o enemic » (''« Friend or Foe? (en) »'') es un jòc de la television als EUA ({{Lang|en|[[Game Show Network]]}}). Es un exemple de dilèma del prisonièr testat sus de particulars dins un encastre artifical. Sul platel, tres parelhs de participants s'afrontan. Quand un parelh es eliminat, sos dos membres se repartisson lors ganhs segon un dilèma del prisonièr. Se ambedos coopèran (« {{Lang|en|Friend}} »), partejan equitablament la soma acumulada pendent lo jòc. Se pas cao coopèra (« {{Lang|en|Foe}} »), se separan sens pas res. Se un coopèra e que l'autre defauta, lo primièr se’n va amb pas res e l'autre amb tott. La situacion es un pauc diferenta de la matritz canonica mai naut: lo ganh es lo mèsme per que veja sa fisança traïda o que mene l'autre dins sa pèrda. Se un jogaire sap que l'autre lo traïrà, sa responsa li es indiferenta. L'equilibri non cooperatiu es donc neutre aquí, alors qu'es estable dins lo cas del dilèma del prisonièr abitual. La matritz de considerar es donc: * se ambedos coopèran, cadun obten 50 % ; * se ambedos defautan, ne tiran 0 % ; * se l'un coopèra e que l'autre traís, lo primièr recep 0 % e l'autre 100 %. {| align="center" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9;border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+Matritz dels ganhs ! align="center" scope="col" |Jogaire 1 / Jogaire 2 ! scope="col" |Coopèra ! scope="col" |Traís |- ! scope="row" |Coopèra |(50 % ; 50 %) |(0 % ; 100 %) |- ! scope="row" |Traís |(100 % ; 0 %) |(0 % ; 0 %) |} L'economista {{Lang|en|[[John A. List]]}} estudièt lo comportament dels jogaires dins aqueste jòc per testar las prediccions de la teoria dels jòcs dins un contèxte real. Los jogaires collabòran dins 50 % dels cas mas i a de diferéncias de comportament segon las caracteristicas socidemograficas dels jogaires. Per exemple, los òmes coopèran mens sovent que las femnas. Pasmens, mòstra l'estudi que los jogaires adaptan plan pauc lor comportament segon lor partenari. == Referéncias == {{Referéncias}} == Vejatz tanben == === Bibliografia === * Robert Axelrod, ''Donnant donnant'' - Une théorie du comportement coopératif (traduit aux éditions Odile Jacob 1992) * {{En}} Robert Axelrod, ''{{Lang|en|The Evolution of Cooperation}}'', 1984 ; * {{En}} Grofman et Pool, ''{{Lang|en|Bayesian Models for Iterated Prisoner's Dilemma Games. General Systems}}'', 1975 ; * {{En}} John F. Nash, ''{{Lang|en|Non-Cooperative Games}}'', in ''Annals of Mathematics, vol. 54'', 1951, {{P.|289-295}} ; * {{En}} William Poundstone, ''{{Lang|en|Prisoner's Dilemma: John von Neumann, Game Theory and the Puzzle of the Bomb}}'', Doubleday, 1992. {{ISBN|978-0-385-41567-5}}. {{commentaire biblio|Une introduction large et tout-public, comme l'indique le sous-titre.}}Una introduccion larg e tot public coma l’indica lo sostítol * Nicolas Eber, ''Le dilemme du prisonnier'', La Découverte, collection Repères, juin 2006. {{commentaire biblio|Un état des lieux des recherches et avancées les plus récentes sur le dilemme du prisonnier et ses généralisations (jeu du bien public, jeu de la ressource commune, jeux de confiance). Ce tout petit livre permet à des non spécialistes de découvrir un puissant outil d'analyse de la coopération, de la confiance, de la loyauté, et donc du lien social.}} * Serge Aron, Luc Passera, ''Les sociétés animales'', De Boeck, 2000. * Jean-Pierre Dupuy, ''Logique des phénomènes collectifs'' (introduction aux sciences sociales), édition Ellipse 1992. * (en) James Miller, Game Theory at work : How to Use Game Theory to Outthink and Outmaneuver your Competition, New York, Mcgraw-Hill, 13 mars 2003, 288 p. (<nowiki>ISBN 978-0071400206</nowiki>), chap. 7 (« Prisonner's dilemma »), p. 118-120 === Articles connèxes === * [[Teoria dels jòcs|Teoria dels jocs]] * [[Jòc de soma nulla]] * Lo [[problèma del Rendètz-vos]] * L'[[equilibri de Nash]] * [[Autoregulacion]] * [[Paradòxe de Newcomb]] * [[Coopeticion]] === Ligams extèrnes === * Fonts sul [https://web.archive.org/web/19991010053242/http://www.lifl.fr/IPD/ipd.frame.html dilèma iterat dels presonièrs] sul site del Laboratòri d'Informatica Fondamentala de Lilla. * [https://web.archive.org/web/20091117054910/http://www.wadzar.fr/jeux.php#prisonniers Jogar al dilèma del presonièr en linha] * [http://www.apprendre-en-ligne.net/jeux/dilemme/home.html Comprene los comportaments dins lo dilèma del presonièr] * {{En}} [https://web.archive.org/web/20060719050439/http://prisonersdilemma.groenefee.nl/ Lo dilèma del presonièr geometric] 2qjckm1z3ukjrke2b0qh22jfkgg6pb9 0 180421 2503499 2340228 2026-06-25T10:07:07Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503499 wikitext text/x-wiki L''''ISSN''' (en [[anglés]] ''International Standard Serial Number'', numèro de sèria estandard internacional) es una codificacion de las publicacions periodicas venguda nòrma internacionala (ISO 3297, darrièra edicion en 2018). Cada periodic (o sèria de libres) pòt reçaupre un còde compausat de dos còps quatre caractèrs (exemple, per la revista ''[[Provença ara]]'', ISSN 1144-8482). Per una publicacion en sèria, i a un còde per tipe de supòrt (papièr, PDF, eBook...) e un còde de ligason, dich ISSN-L (exemple, tanben per ''Provença ara'', ISSN-L 1144-8482). L'ISSN es bailejat al nivèl internacional pel centre internacional de l'ISSN. Los còdes ISSN son atribuïts al nivèl dels estats per de "centres nacionals d'ISSN". Dins l'estat espanhòl, l'ISSN es bailejat per la Bibliotèca nacionala d'Espanha. Dins l'estat francés, l'ISSN es bailejat per la Bibliotèca nacionala de França. Dins l'estat italian, l'ISSN es bailejat per lo Conselh Nacional de la Recèrca. L'atribucion es pas a gràtis, al contrari d'Espanha e França. Dins l'estat moneguièr, que i a pas de centre nacional, l'ISSN es bailejat pel centre internacional. Lo centre internacional a mes en linha un portanèl de recèrca dels numèros d'ISSN. == Ligams extèrnes == * [https://www.issn.org/ Centre internacional de l'ISSN]. * [https://portal.issn.org/ Portanèl de recerca]. * [https://web.archive.org/web/20220704143007/http://www.bne.es/es/LaBNE/CentroEspanolISSN/ Centre ISSN de l'estat espanhòl]. * [https://www.bnf.fr/fr/identifiants-internationaux Centre ISSN de l'estat francés]. * [https://web.archive.org/web/20210117194038/https://www.bice.cnr.it/centro-italiano-issn Centre ISSN de l'estat italian]. [[Categoria:Edicion]] [[Categoria:Premsa]] 8at2bipdywxkb6z8rhcb724wnc19wj9 0 181390 2503474 2496524 2026-06-24T16:07:53Z ~2026-36666-72 64092 /* */ 2503474 wikitext text/x-wiki {{Comuna italiana |nom= Courmayer |nomItalian= |imatge=Courmayeur.jpg |blason=Blason ville It Courmayeur (AO).svg |reg=VAO |prov=VAO |istat=007022 |cp=11013 |tel= |latitudgrad=45 |latitudminuta=47 |latitudsegonda=0 |longitudgrad=6 |longitudminuta=58 |longitudsegonda=0 |mej= |km²= |pop=2727 |date-pop=2019 |dens= |code_cadastre= D012 |Gentilici= |Patron= Sant Pantaleon |Fèsta_patronala= |sit_web= [http://www.comune.courmayeur.ao.it comune.courmayeur.ao.it] }} '''Courmayeur''' (en [[arpitan|arpitan estandard]]: ''Cort-Mayor''; en [[arpitan|valdostan]]: ''Croméyeui''; en [[italian]]: ''Cormaiore'' entre 1939 e 1946) es una comuna [[Itàlia|italiana]] [[Aups|aupenca]] de la nauta region de la [[Val d'Aosta]]. Famosa localitat toristica ivèrnala e estivala dels [[Aups]], sul territòri comunal se tròba la montanha pus nauta d'Itàlia e d'Euròpa centrala, lo [[Mont Blanc]], en comun amb lo territòri limitròf francés de [[Chamonix]]. ==Geografia== Situat al pè del [[Mont Blanc]], es la darrièra vila abans d'arribar en [[França]] pel [[Tunèl del Mont Blanc]] (que la religa a [[Chamonix-Mont-Blanc | Chamonix]]); es traversat per la [[Dora Baltea]], un flume que nais del jonhent de doas aigas, que caduna travèrsa una de las doas vals accessiblas dempuèi Courmayeur: la [[Val Ferret (Itàlia) | Val Ferret]] e la [[Val Veny]]. Es a aperaquí 27 quilomètres al nòrd-oèst d'[[Aosta]]. Es la comuna pus a l'oèst (6 ° 48'03 <nowiki> '' </nowiki>) de la region de la [[Val d'Aosta]], e la segonda pus granda. Es tanben la sola comuna d'Itàlia d'aver una frontièra a l'encòp amb [[França]] e [[Soïssa]], emai que i aja pas de vias de transit menant directament sul territòri soïs. L'[[emboden]] del [[Mont de La Saxa]], al dessús del masatge du même nom et tanben vesedor dempuèi los masatges d'Entrèves e de La Palud, es considerat coma un dels embodens pus interessants d'Itàlia (8,4 millions de mètres carrats) e es sos observacion per de geològs del mond entièr, mai que mai après la recenta acceleracion de son movement. * [[Classificacion sismica]]: zona 3 (febla sismicitat) <ref> [http://www.abspace.it/TripSpace/zoneSismiche_Valle-Aosta.asp Zones sismiques en Italie: Valle-Aosta], statistiques 2006, www .abspace.it </ref> ==Referéncias== <references /> [[Categoria:Comuna de la Val d'Aosta]] bmy53043g8qkjnqyj6vlj1auvr95vxd 2503475 2503474 2026-06-24T16:09:25Z ~2026-36666-72 64092 /* */ 2503475 wikitext text/x-wiki {{Comuna italiana |nom= Courmayer |nomItalian= |imatge=Courmayeur.jpg |blason=Blason ville It Courmayeur (AO).svg |reg=VAO |prov=VAO |istat=007022 |cp=11013 |tel= |latitudgrad=45 |latitudminuta=47 |latitudsegonda=0 |longitudgrad=6 |longitudminuta=58 |longitudsegonda=0 |mej= |km²= |pop=2727 |date-pop=2019 |dens= |code_cadastre= D012 |Gentilici= |Patron= Sant Pantaleon |Fèsta_patronala= |sit_web= [http://www.comune.courmayeur.ao.it comune.courmayeur.ao.it] }} '''Courmayeur''' (en [[arpitan|arpitan uniformizat]]: ''Cort-Mayor''; en [[arpitan|valdostan]]: ''Croméyeui''; en [[italian]]: ''Cormaiore'' entre 1939 e 1946) es una comuna [[Itàlia|italiana]] situada administrativament dins la region autonòma de la [[Val d'Aosta]]. Famosa localitat toristica ivèrnala e estivala dels [[Aups]], sul territòri comunal se tròba la montanha pus nauta d'Itàlia e d'Euròpa centrala, lo [[Mont Blanc]], en comun amb lo territòri limitròf francés de [[Chamonix]]. ==Geografia== Situat al pè del [[Mont Blanc]], es la darrièra vila abans d'arribar en [[França]] pel [[Tunèl del Mont Blanc]] (que la religa a [[Chamonix-Mont-Blanc | Chamonix]]); es traversat per la [[Dora Baltea]], un flume que nais del jonhent de doas aigas, que caduna travèrsa una de las doas vals accessiblas dempuèi Courmayeur: la [[Val Ferret (Itàlia) | Val Ferret]] e la [[Val Veny]]. Es a aperaquí 27 quilomètres al nòrd-oèst d'[[Aosta]]. Es la comuna pus a l'oèst (6 ° 48'03 <nowiki> '' </nowiki>) de la region de la [[Val d'Aosta]], e la segonda pus granda. Es tanben la sola comuna d'Itàlia d'aver una frontièra a l'encòp amb [[França]] e [[Soïssa]], emai que i aja pas de vias de transit menant directament sul territòri soïs. L'[[emboden]] del [[Mont de La Saxa]], al dessús del masatge du même nom et tanben vesedor dempuèi los masatges d'Entrèves e de La Palud, es considerat coma un dels embodens pus interessants d'Itàlia (8,4 millions de mètres carrats) e es sos observacion per de geològs del mond entièr, mai que mai après la recenta acceleracion de son movement. * [[Classificacion sismica]]: zona 3 (febla sismicitat) <ref> [http://www.abspace.it/TripSpace/zoneSismiche_Valle-Aosta.asp Zones sismiques en Italie: Valle-Aosta], statistiques 2006, www .abspace.it </ref> ==Referéncias== <references /> [[Categoria:Comuna de la Val d'Aosta]] 9aqtl8qeayqnnl2i9fmsi1hym833l64 0 193657 2503510 2462594 2026-06-25T11:19:50Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503510 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan|nom=Jean Labouderie|genre=Ensag, traduccion}} L'abat '''Joan Labouderie''' (nascut lo 13 de febrièr de 1776 a [[Chinargues]], mòrt lo 2 de mai de 1849 a [[París]]) es un orientalista e un escrivan de [[Occitan|lenga occitana]] originària d'[[Auvèrnhe]]. Publiquèt en nombroses dialèctes occitans, que van de l'[[auvernhat]] fins al [[Charanta Occitana|lemosin de Charanta]] en passant pel [[lengadocian]] e sa varianta [[Orlhagués (sosdialècte)|orlhaguesa]]. == Percors literari == Es l'autor de la traduccion en occitan de mantes libres de la [[Bíblia]], en particular del ''Libre de Ruth'' e, per demanda d'un ministre de Napoleon, de la Parabòla de l'enfant prodig. Per aquel darrièr tèxt, dona mantas versions. La mai importanta essent ''La parabòla de l'enfant prodig en orlhagués'', es a dire dins « l'idiòma de la parròquia de Chalinargues » en [[Orlhagués (sosdialècte)|orlhagués]]<ref>{{Ligam web|lenga=occitan|url=https://www.ieo-cantal.com/patrimoine/archius-departamentals-del-cantal/|site=https://www.ieo-cantal.com/ ; site officiel de l'[[Institut d'études occitanes]] du [[département du Cantal]]}}</ref>. Lo sabent abat precisa qu'es partit de la version siriaca del tèxt sant, "perque se deu aprochar mai del dialècte que parlava Jèsus-Crist". Ajusta qu'a volgut "far veire l'analogia que i pòt aver entre una de las lengas semiticas e los idiòmas del Miègjorn de França, qu'an degut tant manlevar de l'arabi, de l'ebrèu, del siriac e del caldèu, pendent las crosadas e pendent lo sejorn que los mòros faguèron dins las províncias situadas al delà de Léger". N'a tanben faitas d'autras traduccions dins los parlars occitans de [[Saint-Amant-Tallende|Sent Amanç]] (Puèi de doma) e en dialèctes occitans com l'auvernhat e lo lemosin dels departaments de [[Charanta Occitana|Charanta]], [[Nauta Vinhana]], [[Puèi de Doma]] e [[Cantal]]. Aquela darrièra version essent sinoptica, per permetre las comparasons.<ref name="Archives15">[http://archives.cantal.fr/?id=53 Archives du Cantal]</ref> Èra presicador en títol de [[Catedrau de Nosta Dauna de París|Nòstra Dama de París]], membre resident de la [[:fr:Société_des_antiquaires_de_France|Société des antiquaires de France]] (de 1823 a 1840) e de l'[[:fr:Académie_des_sciences,_belles-lettres_et_arts_de_Rouen|Académie de Rouen]] amb Pierre Fontanier. == Biografia == Foguèt successivament preire assermentat jos la [[Revolucion]], vicari a [[Lanjac]] al començ del [[Concordat]], estudiant a París a partir de 1804, vicari bibliofil e erudit a Nòstra Dama de Parí[[Catedrau de Nosta Dauna de París|s]], a partir de 1811, abat filosòf e [[Gallicanisme|gallican]] jos la [[Restauracion]], quan non èra pas mai de mòda, e acabèt infirme coma consequéncia d'una crisi d'[[apoplexia]] a partir de 1838.<ref name="Archives15"/> A la fin de sa vida, foguèt [[vicari general]] d'[[Avinhon]] e [[canonge]] de [[Sant Flor]]. Son apertenéncia a la [[Ròsa-crotz]] explica benlèu sa fascinacion per las lengas orientalas ancianas, dins las qualas creguèt veire una sorsa de la lenga occitana.<ref name="Archives15"/> == Òbras == * ''Lettre de S. Vincent de Paul au cardinal de La Rochefoucauld, sur l’état de dépravation de l’abbaye de Longchamps''. En latin, avec la traduction française et des notes, par J. L. * ''Christianisme de Montaigne, ou Pensées de ce grand homme sur la religion. Précédé de la préface de la Théologie naturelle de Raymond de Sebonde et suivi de la lettre de Montaigne sur la mort de La Boétie'', 1819 (réédition en 2009) * ''Robinson Crusoé'', traduction en espagnol, Madrid, 1850. * ''Discours prononcé à Notre-Dame le 14 juin 1815 pour le baptême de Joseph-Marie-Louis-Jean Wolf, juif converti'', 1818, Paris, 19 p. * ''Panégyrique De Saint Louis, Roi De France, Prononcé Le 25 aout 1824'', Paris, 1824, 63 p. * ''Lettres de M. (Jean-Didier) de Saint-Martin évêque de Caradre, vicaire apostolique du Su-Tchuein (1773-1781), à Ses Père Et Mère Et à Son Frère, Religieux Bénédictin'', Paris, 1821, 525 * ''Lettres inédites de M. de Fénelon, archevêque de Cambrai, extraites des archives de Rome'', 1823 == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} == Vejatz tanben == === Ligams extèrns === * <span class="liste-horizontale noarchive">[https://cths.fr/an/savant.php?id=102855 ''La France savante'']</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[https://web.archive.org/web/20230516111330/https://viaf.org/viaf/76446301/ VIAF]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[https://isni.oclc.org/xslt/DB=1.2/CMD?ACT=SRCH&IKT=8006&TRM=ISN%3A0000000121403034 ISNI]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12949500c BnF]</span> (<span class="nowrap uid noarchive">[http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12949500c données]</span>) * <span class="nowrap uid noarchive">[http://www.idref.fr/056993285 IdRef]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[http://id.loc.gov/authorities/no2008132441 LCCN]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[http://d-nb.info/gnd/1055377468 GND]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[https://web.archive.org/web/20220111090538/http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=XX1786495 Espanha]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[https://web.archive.org/web/20250125184725/https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/AUTHORITY/14010631 Belgica]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[http://data.bibliotheken.nl/id/thes/p141447109 Païses Basses]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[http://mak.bn.org.pl/cgi-bin/KHW/makwww.exe?BM=01&IM=04&NU=01&WI=9810663242105606 Polonha]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[http://uli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007578697705171 Israel]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[http://nukat.edu.pl/aut/n%202016143647 NUKAT]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_213227 Vatican]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[http://aut.nkp.cz/xx0270218 Chèquia]</span> * <span class="nowrap uid noarchive">[https://www.worldcat.org/identities/lccn-no2008132441 WorldCat]</span> </div> ; Òbras consultablas en linha * [https://archives.cantal.fr/rechercher/iconographie/photographies-cartes-postales-affiches-plans-documents-figures?detail=2044245 ''La parabole de l'enfant prodigue en patois d'Aurillac''] * [https://books.google.fr/books?id=qLozGRe8gIYC&pg=PA94#v=onepage&q&f=false ''Livre de Ruth en hébreu et en patois auvergnat'', sus Google Books] * [https://books.google.fr/books?id=qLozGRe8gIYC&pg=RA1-PA455#v=onepage&q&f=false ''Parabole de l’enfant prodigue en syriaque et en patois auvergnat'', sus Google Books] [[Categoria:Lingüista occitan]] [[Categoria:Autor occitan]] [[Categoria:Escrivan occitan]] [[Categoria:Abat occitan]] 5vb6w69kyo1hniyfuavvs90nlnyiobv 2 195410 2503491 2454808 2026-06-25T06:43:11Z Briantin de Montrei 37340 2503491 wikitext text/x-wiki http://www.geocities.ws/diaspora.occitana/MA_18_EUA_Exil_economic.htm =EMDR= Lo '''EMDR''' es un tipe de psicoterapia ??? ??? lo TSPT. ... per Francine Shapiro a partir de 1987, ... FR L'intégration neuro-émotionnelle par les mouvements oculaires ou plus couramment EMDR, d'après l'anglais eye movement desensitization and reprocessing, est un type d'intervention à visée psychothérapeutique mis au point par Francine Shapiro à partir de 1987. Elle est utilisée aujourd'hui comme un des traitements pour la prise en charge du trouble de stress post-traumatique (TSPT). La particularité de l’EMDR réside dans la stimulation sensorielle généralement appliquée sous une forme bilatérale alternée et le plus souvent par le biais des mouvements oculaires. On parle alors de « stimulation bilatérale alternée » ou SBA, qui désigne l'utilisation d'une alternance régulière de stimulations gauche‑droite — par des mouvements oculaires, des sons ou des tapotements — afin d'activer un « traitement adaptatif de l’information » (c’est‑à‑dire, dans ce contexte, un mécanisme par lequel le cerveau réorganise et intègre des souvenirs traumatiques pour réduire leur charge émotionnelle). EN Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) is a form of psychotherapy designed to treat post-traumatic stress disorder (PTSD). Devised by Francine Shapiro in 1987, it involves talking about traumatic memories while engaging in side-to-side eye movements or other forms of bilateral stimulation. It is also used for some other psychological conditions. EMDR is recommended for the treatment of PTSD by various government and medical bodies citing varying levels of evidence, including the World Health Organization, the UK National Institute for Health and Care Excellence, the Australian National Health and Medical Research Council, and the US Departments of Veterans Affairs and Defense. The American Psychological Association does not endorse EMDR as a first-line treatment, but indicates that it is probably effective for treating adult PTSD. Systematic analyses published since 2013 generally indicate that EMDR treatment efficacy for adults with PTSD is equivalent to trauma-focused cognitive and behavioral therapies (TF-CBT), such as prolonged exposure therapy (PE) and cognitive processing therapy (CPT). However, bilateral stimulation does not substantially contribute to treatment effectiveness, if at all. The predominant therapeutic factors in EMDR and TF-CBT are exposure and various components of cognitive-behavioral therapy. Because eye movements and other bilateral stimulation techniques do not uniquely contribute to EMDR treatment efficacy, EMDR has been characterized as a purple hat therapy, i.e., its effectiveness is due to the same therapeutic methods found in other evidence-based psychotherapies for PTSD, namely exposure therapy and CBT techniques, without any contribution from its distinctive add-ons. ==Terminologia== Lo tèrme EMDR ven de l'anglés ''Eye movement desensitization and reprocessing'', es a dire "desensibilizacion e reprocessament per de movements oculars". En França utilizon lo tèrme ''intégration neuro-émotionnelle par les mouvements oculaires'', en occitan "integracion neuro-emocionala per los movements oculars". L'abreviacion anglesa s'es emplegada en francés, catalan, italian e castelhan. =compositors barròcs del Miègjorn= *[[:fr:Jacques de Gouy]] actiu e [[Ambrun]] e a [[París]] *[[:fr:Antoine Lardenois]] parisenc actiu en Occitània, Aguiaina, e Arpitània, mòrt a [[Dacs]]. *[[:fr:Philibert de Lavigne]] en servici del comte d'[[Aient]]? *[[:fr:J. C. dit Perdigal]], escaisnom occitan ==Aguiaina== *[[:fr:Louis Grénon]] (plan actiu en Occitània) *[[:fr:Pierre de La Garde]] *[[:fr:Jean Mignon]] ??? ==Bascoat== <!--*[[:fr:Durocher (claveciniste)]], [[:fr:Pierre Dandrieu]]... looks like they were just on a Basque organ, not actually in the Basque country?--> ==Berric== *[[:fr:François Bourgoing (chantre)]] *[[:fr:François Dufaut]] *[[:fr:A. Fleury]] *[[:fr:Pierre Lauverjat]] [L’Auvergat, Lauvergat] *[[:fr:Nicolas Pacotat]] *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: =compositors d'opèra occitans= [[Léopold Aimon]] • [[Pierre Ancelin]] =[[Lista dels senhors d'Alès]]= {{Obratge|url=https://www.calameo.com/books/000357550bc0f73648054|títol=Histoire & généalogie de la famille Pelet et de ses alliances|autor=Marc Gauer|annada=19 de març de 2015}} https://roglo.eu/roglo?lang=fr;m=TT;sm=S;p=d%27Al%C3%A8s <!--*Bernat I Pelet--> *Raimon I "lo Crosat" *Bermond I Pelet *Bernat II Pelet *Bertran de Pelet *Raimon II de Pelet *Bernat III de Pelet *Bernat IV de Pelet *Pèire I de Pelet *Raimond III (de) Pelet (-1315/8) *Raimond IV (de) Pelet (-1347/8) *Bernat V (de) Pelet (-1402) *Gui "Guiòt" (de) Pelet (1347-debuta de 1446) *Antonieta (-ap. jun 1468), m. Jean de Châteauneuf-Randon =[[Pistòla (moneda)]]= La '''pistòla''' (var. '''pistola'''){{TdF}} foguèt inicialament utilizada en italian e francés per indicar lo [[doblon]] espanhòl, e èra tanben una pèça de 6,76 g d'aur de 22 [[carat]]s. La moneda de la meteissa valor conia en Itàlia amb lo nom de [[:it:Doppia (moneta)|doppia]] (pistola mai rarament), quitament s'es realizada en França amb lo [[loís d'aur]] (pistolet mai rarament). Lo pistolet èra tanben connectat a un autre estat, e foguèt cambiat pel nom de la moneda francesa. La pistole est une appellation qui servait, en français, à qualifier notamment certaines pièces d'or émises d'abord en Italie et en Espagne à partir du XVIe siècle. Un détenu en prison était dit « à la pistole » lorsqu'il payait pour avoir des conditions d'emprisonnement plus douces : cellule particulière, draps propres, livres, meilleure nourriture. Pistola es el nombre italiano dado a una moneda de plata española usada en 1537; era el doble de un escudo, moneda de oro. También se dio ese nombre al luis de oro de Juan XIII y a otras monedas de oro europeas con un valor similar a la moneda española. Una pistola equivalía aproximadamente a diez libras francesas.1​ Pistola (in francese pistole) era inizialmente il nome usato in italiano e francese per indicare il doblón spagnolo, detto anche escudo de a dos era una moneta di 6,76 g d'oro a 22 carati. Le monete di ugual valore coniate in Italia presero il nome di doppia (pistola più raramente), mentre quelle realizzate in Francia furono chiamate louis d'or (più raramente pistole e pistolet). La pistola fu coniata anche da altri stati, che mutuarono il nome dalla moneta francese.[1][2] ......................................... (they've got regional examples!) Pistole is the French name given to a Spanish gold coin in use from 1537; it was a doubloon or double escudo, the gold unit. The name was also given to the Louis d'Or of Louis XIII of France, and to other European gold coins of about the value of the Spanish coin.[1] One pistole was worth approximately ten livres or three écus, but higher figures are also seen.[2] == Originas del nom == <!--Traduccion dels articles anglés, italian, e francés, favorizant l'anglés--> La derivacion es incèrta; lo tèrme pòt venir del [[Chèc (lenga)|chèc]] píšťala ("fiulet", un tèrme per un [[canon de man]]), de la vila italiana de [[Pistòia]], o del tèrme italo-espanhòl ''piastola'' significant piccola piastra:<ref name = Martinori>Martinori: ''La moneta''...</ref><ref name = Klutz>Klütz: ''Münznamen''...</ref> "pichòta pèça", d’aquí, benlèu, e per corrupcion, lo mot piastra.<ref name=CNRTL/> Segon d'unes, èra a l'origina grafiada ''pistolet'' e s'originèt dins l'argòt militar, e a probablament la meteissa racina que [[pistolet]].<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=r-0IAAAAQAAJ&q=pistole+etymology&pg=PA297|títol=An Etymological Dictionary of the French Language|nom=Auguste|cognòm=Brachet|data=April 8, 1878|editor=Clarendon Press|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130152/https://books.google.com/books?id=r-0IAAAAQAAJ&q=pistole+etymology&pg=PA297|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VigsBojU2c4C&q=pistole+etymology&pg=PT35|títol=An Etymological Dictionary of Modern English|first=Ernest|last=Weekley|data=July 18, 2012|editor=Courier Corporation|isbn=9780486122861|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130130/https://books.google.com/books?id=VigsBojU2c4C&q=pistole+etymology&pg=PT35|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qYHPuEwaBswC&q=czech++pistole+coin&pg=PA700|títol=Concise English Dictionary|first=Wordsworth Editions|last=Limited|data=July 5, 1993|editor=Wordsworth Editions|isbn=9781840224979|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130130/https://books.google.com/books?id=qYHPuEwaBswC&q=czech++pistole+coin&pg=PA700|url-status=live}}</ref> Segon d'autres, lo ligam amb lo mot "pistolet" es pas establit.<ref name=CNRTL>[https://www.cnrtl.fr/definition/pistole « Pistole »], base lexicographique du CNRTL.</ref> Dato il valore di doppio [[Escudo spagnolo|escudo]] era chiamata anche [[doblone]], ''onza de oro'', ''peso duro de oro''; la doppia pistola era chiamata "quadrupla" o ''"quadrupet"''. ==Istòria== <!--===[[Espanha]]===--> ===[[França]] e [[Occitània Granda]]=== {{Veire|Loís d'aur}} Inizialmente fu usato in Francia per indicare le nuove monete d'oro spagnole e poi il nome fu dato al [[luigi (moneta)|Louis d'Or]] di [[Luigi XIII di Francia]]. Una ''pistole'' valeva inizialmente dieci [[livre tournois|livre]].<ref name=Martinori/> Con il termine di ''pistolet'' veniva indicata la mezza ''pistole'' coniata nel [[XVII secolo|XVII]] e [[XVIII secolo]].<ref name = Klutz/> Nel 1689 il valore della moneta d'oro era diventato di 11 [[livre]] e 12 [[sou (moneta)|sou]]. In seguito divenne una moneta di conto dal valore di 10 livre. Si usava l'espressione "''être cousu de Pistoles''"<ref>letteralmente "Essere cucito di pistole"</ref> nel senso di essere ricco sfondato.<ref name=Martinori/> Nel romanzo di [[Alexandre Dumas (padre)|Dumas]] ''[[I tre moschettieri (romanzo)|I tre moschettieri]]'', ambientato negli [[anni 1620]] si apprende che 35 pistole e 20 corone facevano 465 livre. La zecca di [[Besançon]] emise dal 1537 al 1579 delle pistole dal valore di un doppio [[ducato (moneta)|ducato]], assieme a delle doppie a quadruple pistole. Nella stessa sede furono coniate nel 1654 con il nome di ''pistolet'' delle monete d'oro che recavano il busto di [[Carlo V]]. L'imperatore aveva infatti concesso alla città il diritto di coniare moneta e quindi tutte le monete di questa zecca recavano sempre il busto dell'imperatore, anche dopo la sua morte. Una delle prime emissioni fu quella del [[Elenco dei reggenti di Lorena|duca]] [[Carlo III di Lorena]] (1545-1608) dal 1587 assieme ai pezzi da mezza, doppia e quadrupla pistola. Era anche chiamata ''écu pistolet'' o pistola di [[Nancy]]. La pistola di Carlo aveva lo stemma al dritto e la [[croce di Gerusalemme]] al rovescio.<ref name="Martinori" /> Fu coniata fino al 1709. Dans le royaume de France, en tous les cas, le terme désigna de façon certaine l'écu d'or espagnol ou « doublon » (doblón), une grosse pièce donc. Ce terme se rencontre dans de très nombreux écrits rédigés entre le XVIe et le XIXe siècle, entre autres dans la littérature qui met en scène des pirates et des corsaires. La pistole y devient, dans l'intervalle, une unité de compte, assez informelle, entre la fin du XVIIe et le début du XVIIIe siècle ; elle est l'équivalent d'un louis d'or de 10 livres tournois. Une double pistole était appelée quadrupla, en français : un « quadrupet ». Ont été produits sous le règne de Lous XIV des poids monétaires aux armes de France indiquant « 1 pistol », et pesant 6,72 g (cf. ci-contre)2. The coin appears repeatedly in Dumas' fiction. He has his character state, in The Three Musketeers set in the 1620s, that one hundred pistoles were worth a thousand livres tournois when Athos bargains for the horse he takes to the battle of La Rochelle.[12] It was also referred to by Raphael Sabatini; who wrote 'swashbuckling' tales of the 17th and 18th centuries; in his book, St Martin's Summer. The coin gave its name to the town of Trois-Pistoles, Quebec, where according to local legend an explorer lost a goblet worth three pistoles in the river.[13] En la novela Los tres mosqueteros, de Alexandre Dumas, cuya acción transcurre en la década de 1620, cuando Athos negocia por un caballo para ir al Asedio de La Rochelle, se muestra que 100 pistolas equivalen a mil libras de Tours.2​ Como tres libras equivalían a un escudo francés, cien pistolas eran 333,3 escudos franceses. Esta moneda dio nombre a la ciudad de Trois-Pistoles en Quebec, donde según la leyenda local, un explorador perdió en el río una copa que valía tres pistolas.4​ En [[Occitània]], la pistòla èra encara usitada al [[sègle XIX]] en [[Gasconha]] (notadament en [[Bearn]]) e [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnhe]], valant 10 francs o 10 liuras.<ref name=Laus>{{títol=Dictionnaire Occitan-Français|autor=[[Cristian Laus]]|annada=[[2001]]}}</ref><ref name=Lespin>{{DBAEM}}</ref>{{TdF}}<!--Laus: pistòla "pistole (ancienne monnaie de compte valant 10 francs)."; Lespy: 'Pistole - ancienne monnaie d'or d'Espagne; aujourd'hui encore monnaie de compte en Béarn (10 fr.)'; Mistral: 'Pistolo, Pistoulo (rouerg.), monnaie de compte qui valait dix livres, encore usitée en Gascogne et en Auvergne; pièce d'une prison.'--> ===[[Itàlia]]=== {{Veire|Doppia (moneta)}} [[Imatge:Pius VII Doppia 1817.jpg|vinheta|...]] {{Coin image box 1 double | header = Pio VII: pistola o doppia | hbkg = #abcdef | image = Image:Pius VII Doppia 1817.jpg | caption_left = Stemma dei Chiaramonti con sopra le chiavi decussate e la tiara | caption_right = San Pietro in trono tra nuvole di fronte che tiene le chiavi; sotto le armi del cardinale responsabile della zecca. | width = 300 | footer = AV Doppia 5,45 g, 12h, zecca di Roma. Anno di pontificato XVIII (1817). | position = right | margin = 0 }} In Italia il nome fu dato ad una moneta d'oro coniata a Genova dal valore di 50 [[lira genovese|lire genovesi]]. Questa moneta circolava a Roma per un valore di 8 [[scudo pontificio|scudi romani]] e 6 [[baiocco|baiocchi]]. Pistole furono coniate a [[Modena]] dai [[duchi di Modena e Reggio]] [[Cesare d'Este]] nel 1608, [[Francesco I d'Este|Francesco I]] nel 1631 e [[Alfonso IV d'Este|Alfonso IV]] nel 1660.<ref name=Martinori/><ref name=Crespellani>Crespellani: ''Zecca''...</ref> La moneta di Cesare pesava 6,33 grammi ed aveva al dritto il ritratto del duca e la legenda CESAR DVX MVT REG C. In esergo "L S" le iniziali dello zecchiere Lodovico Salvatico. Al rovescio era raffigurata la Pazienza stante con la legenda OMNIA VINCIT<ref name=Crespellani/> La pistola di Francesco pesava 6,50 g e quella di Alfonso 3,22.<ref name=Martinori/> Le vecchie doppie di Parma erano chiamate pistole ancora nel XIX secolo, mentre col nome di pistole papali o di Roma si indicavano nello stesso periodo i doppi zecchini o doppi scudi d'oro coniati da Pio VI e Pio VII.<ref name= Martinori/> Prese il nome di pistola la moneta dei [[Casa Savoia|Savoia]] da 24 lire, detta anche "[[Doppia (moneta)|doppia]] di Piemonte" <!--===[[Danemarc]]=== ===[[Malta]]=== ===[[Soïssa]]===--> ===[[Alemanha]]=== In molti stati della Germania settentrionale e centrale la pistola fu la principale moneta aurea durante il XVII e la prima metà del XIX secolo.<ref name=Klutz/> "''Pistole''" era il nome con cui veniva chiamata la moneta da d'oro dal valore di 5 [[tallero|talleri]] e doppia pistola era la moneta da 10 talleri. La prima ''Pistole'' fu coniata in [[Prussia]] nel 1737; spesso erano anche chiamate con il nome del sovrano ad imitazione del [[luigi (moneta)|Luis d'or]]; quindi ''Friedrich d'or'', ''Georg d'or'', ''Jérôme d'or'' o ''Karl d'or''. In [[Baviera]] fu chiamata ''Pistole'' la ''Karolin'' o ''Karldor'', una moneta coniata dall'allora principe [[Carlo VII di Baviera|Carlo Alberto]] (1726-1745) ad imitazione del Louis d'or francese.<ref name=Klutz/> Valeva 10 fiorini. Fu coniata anche nel [[Elettorato del Palatinato|Palatinato]] sotto il principe elettore [[Carlo III Filippo del Palatinato|Carlo Filippo]]<ref name=Klutz/> En royaume de Prusse, on ne mit à frapper au XVIIIe siècle des pièces d'or d'une valeur de 5⅔ de thalers, en référence à la pistole espagnole et au louis d'or de France : cette monnaie fut appelée frédéric d'or, car il figurait le profil du roi Frédéric de Prusse3. <!--===[[Escòcia]]===--> ===[[Irlanda]]=== {{Coin image box 1 double | header = Pistola | hbkg = #abcdef | image = File:Irish pistole.jpg | caption_left = 4:9^tt_w: 7:gr: | caption_right = 4:9^tt_w: 7:gr: | width = 300 | footer = AV Pistola 6,61 g; anni 1642-1649 | position = right | margin = 0 }} [[File:Irish pistole.jpg|left|thumb|Irish gold pistole, bearing its weight (4 ''[[Pennyweight|dwt]]'' 7 ''[[Grain (unit)|gr]]'') ([[National Museum of Ireland – Decorative Arts and History]])]] A small number of gold pistoles and double pistoles were minted in Ireland in 1646, during the Irish Confederate Wars and the reign of Charles I. James Butler, 1st Duke of Ormond authorised the issue in order to prevent troop defections, as there was a shortage of silver coins for paying soldiers. The coins had an approximate value of 13 shillings (26 s. for the double pistole); they are today worth over £65,000, as only eleven examples are known to survive.[6][7] They are the only gold coins ever struck in Ireland, except for a small number of proof and ECU issues.[8] The pistole weighed 103 grains (6.67 grams; 0.215 troy oz) while the double pistole was 206 grains (13.35 grams; 0.429 troy oz); the fineness was 19 karat.[9] The coins (also called "pieces" or "pledges") did not bear any royal symbols, simply their weight (4 dwt 7 gr, or 8 dwt 14 gr) on both sides.[10] In Irlanda ci fu una moneta con questo nome. Fa parte delle [[Inchiquin money]]. le [[notgeld|moneta di necessità]] coniata durante la [[ribellione irlandese del 1641]], che prendono il nome da [[Murrough O'Brien]], lord di [[Inchiquin]], che aveva il comando delle truppe protestanti periodo 1642-1647. Se ne conoscono pochissimi esemplari individuati solo nel XIX secolo.<ref name="Grueber" /> Sono le uniche monete d'oro conosciute che siano state coniate in Irlanda.<ref name="Grueber" /> =Modèl:MonedaOccitana= What a MESS! So we have the general medieval Carolingian/French system. But then we have local variations. But Occitania also includes Aran, bits of Navarre, Provence, the Valleys, etc. Regions which weren't under French control traditionally, and either had their own currencies or shared with their larger neighbors. So do we divide it by NAME (LOCAL, LOCAL, LOCAL, LOCAL)? By MONETARY SYSTEM? (K. OF FRANCE: SOL, DENIER, FRANC, ETC.; V. OF BEARN; ETC.)? [[Monde Antic]]: *[[Moneda gallesa]] *[[Moneda romana]]<!--lo nom del [[talent (moneda)|talent]] es conegut en occitan, mas es d'utilizacion grèga.--> [[Regim Ancian]]: *[[Sistèma monetari del Reialme de França|moneda francesa]]: [[malha francesa|francesa]], double tournois, liard, gros blanc, gros tournois, 1/5 escut, [[franc a caval|franc]], [[escut francés|escut]], [[loís (moneda)|loís]]<!-- d'aur--> *Moneda bearnesa, "[[morlan (moneda)|morlan]]s": dinèr, escut, liura, malha, sòu<!--Mistral: mourlan 'sòu mourlan/so mourla, malho mourlano, lièuro mourlano'; Palay: mourlâ/mourlâs 'so mourlâ, dinè mourlâ, escut mourlâ, liure mourlane'--> *Moneda navarresa: sanchet<!--Palay: sanchét--> *Moneda provençala, "coronats/-adas": denièr, liura, reiau d'aur, sòu<!--Lei "coronats/coronadas" (denièr, liura, reiau, sòu) son de monedas provençalas.--> *Moneda tolosana, "tolzans": Edat Revolucionària: *Moneda francesa *Moneda espanhòla Abans l'Eurò: *Moneda francesa: [[franc francés]] () *Moneda espanhòla: [[pesseta]] {{Metapaleta de navigacion | modèl = MonedaOccitana | tematica =numismatica | carta = oc | estildejós = {{Geografia|coloroc}} | estilgrop = {{Geografia|coloroc}}vertical-align:middle | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[Imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{títolcolor|oc|La moneda en Occitània}} | sostítol = | estilcòs = line-height:1.2 | estillista = text-align:justify | estilpar = background:#FFECEC | imatge = | grop1 = Monedas oficialas d'Estats | lista1 = [[èuro]] | grop2 = Monedas localas contemporanèas | lista2 = [[Abeille (moneda)|abeille]] de [[Vilanuèva d'Òlt]] •&nbsp;[[céou (moneda)|céou]] de [[Gordon]] •&nbsp;[[cers (moneda)|cers]] de [[Narbona]] •&nbsp;[[cigalonde (moneda)|cigalonde]] de las [[Mauras]] •&nbsp;[[doume (moneda)|doume]] dau [[Puèi de Doma]] •&nbsp;[[eureu]] de [[Dacs]] •&nbsp;[[eusko]] de [[Baiona]] e deu Bascoat •&nbsp;[[Luciole (moneda)|luciole]] d’[[Ardecha (departament)|Ardecha]] •&nbsp;[[Mesure (moneda)|mesure]] de [[Rumans d'Isèra|Rumans]] •&nbsp;[[Miel (moneda)|miel]] de [[Liborna]] •&nbsp;[[nissart]] de [[Niça]] •&nbsp;[[Occitan (moneda)|occitan]] de [[Pesenàs]] •&nbsp;[[pyrène (moneda)|pyrène]] de [[Fois]] •&nbsp;[[Roue (moneda)|roue]] de [[Vauclusa (departament)|Vauclusa]] •&nbsp;[[sol-Olympe (moneda)|sol-olympe]] de [[Montalban]] •&nbsp;[[sol Si(moneda)|sol si]] de [[Caors]] •&nbsp;[[sol-Violette (moneda)|sol-siolette]] de [[Tolosa]] •&nbsp;[[Tinda (moneda)|tinda]] de [[Bearn]] •&nbsp;[[Touselle (moneda)|touselle]] de [[Comenge]] | grop3 = Monedas ancianas | lista3 = [[moneda gallesa]]<!-- --> • [[ardit (moneda)|ardit]]<!--Identic al Liard--><!-- --> • [[denièr]] ([[Aureus|roman]], [[denièr franc|franc]], [[denièr angevin|angevin]], [[denièr coronat|coronat]], [[denièr pogés|pogés]], [[denièr tornés|tornés]])<!--Palay: dinè--><!-- --> • [[escut (moneda)|escut]] ([[escut espanhòl|espanhòl]], [[escut francés|francés]])<!-- --> • [[franc francés]]<!-- --> • [[galabin]] de [[Bearn]]<!--Mistral: Galabin, Galabi (b.); Palay: galabî--><!-- --> • [[guilhòt (moneda)|guilhòt]] de [[Comtat de Fois|Fois]]<!--Palay: guilhòt--><!-- --> • [[liard]] (daufinenc, francés)<!--Identic a l'Ardit; originari de Daufinat mas adoptat en tot lo Reialme de França, dont l'Ardit.--> e [[liarda]]<!-- --> • [[liura]] ([[Liura aranesa|aranesa]], [[liura coronada|coronada]], [[Liura francesa|francesa]] [''[[liura parisis|parisis]]'' e ''[[liura tornesa|tornesa]]''], [[Liura italiana|italiana]])<!--Palay: liure (i a la liure carnissère, la liure bouderère, trés liures primes, etc.--><!-- --> • <!-- --> • [[Malha (moneda)|malha]] ([[Malha arnaudenca|arnaudenca]], [[malha francesa|francesa]], [[Malha morlana|morlana]], [[malha pogesa|pogesa]])<!-- --> • [[Napoleon (moneda)|napoleon]]<!-- --> • [[obòla]] ([[obòla provençala|provençala]]<!--l'obòla d'aur, fach pels comtes de Provença-->)<!-- --> • [[patac]] ([[Patac provençau|provençau]]; [[Patac de clau|de clau]]<!--[avinhonenc]-->; [[Patac de rei|de rei]]<!-- [francés?]-->)<!-- --> • [[patar]]<!--'Patar' es la grafia mistralenca. 'Patard' en francés.--> avinhonenca o daufinenca<!-- --> • [[piastra]]<!-- --> • [[Reial (moneda)|reial]] ([[Reiau d'aur coronat|coronat]], [[Reial espanhòl|espanhòl]]<!--veire dins lo Tresaur dau Felibritge-->)<!-- --> • [[sòu]]<!--var. sòl; fam. ''soflon''--> ([[Solidus|roman]], [[sòu coronat|coronat]], [[Sòu melgoirés|melgoirés]], [[Sòu pogés|pogés]]<!--Sòu del Puèi-->, [[sòu tolosenc|tolosenc]]) [[Regim Ancian]]: • [[Sistèma monetari del Reialme de França|moneda francesa]]: [[malha francesa|francesa]], double tournois, liard, gros blanc, gros tournois, 1/5 escut, [[franc a caval|franc]], [[escut francés|escut]], [[loís (moneda)|loís]]<!-- d'aur--> • Moneda espanhòla: • [[coronat (moneda Provençala)|coronat]] de Provença: denièr, liura, reiau d'aur, sòu<!--Lei "coronats/coronadas" (denièr, liura, reiau, sòu) son de monedas provençalas.--> • [[morlan (moneda)|morlan]] de [[Vescomtat de Bearn|Bearn]]: dinèr, escut, liura, malha, sòu<!--Mistral: mourlan 'sòu mourlan/so mourla, malho mourlano, lièuro mourlano'; Palay: mourlâ/mourlâs 'so mourlâ, dinè mourlâ, escut mourlâ, liure mourlane'--> <!-- Dins lo diccionari de Palay: monedas especificas: papalhoû, testoû, doubloû [doublon], aràmẹ/aràm, assignat, talén, piastre, carlî -ne/caroulî/caròli, blanc, tinquét, mitralhe [mitraille], cinquét, thaboû/chaboû, doublét -e, baquéte (de Biarn), pille, picalhoû, bousét,-e/bouséti, patàc, dardéno -dèno, toulousâ (anc. tousâ, toulzâ) (de Tolosa), quoadruple,-truple (unitats de francs), jàques (d'Aragon), flourî (de Gasconha), patàr/patàrrou [fr patard, mist. patar], pecéte (0.5-2 francs; fr piécette), medalhe (=fr maille), marboutî, pistole tèrmes generals? mounicioû/municioû, mousilhe, pialhe, pic, ?coussure?, ?tàrie/tàrye?, pìtrẹ, ?piòcou?, piè--> }}<noinclude><!-- Inseriscatz PAS CAP de blanc o saut de linha abans < noinclude > o aprèp < /noinclude >.--> {{Documentacion modèl}} <noinclude> [[Categoria:Paleta de navigacion]] [[Categoria:Modèl Occitània]] </noinclude> =article biografic= {{Omon|XXXX}} {{Infobox Persona}} <!--{{esbòs persona}}--> ==Fonts==<!--Nòtas e referéncias--> ===Nòtas=== <references group=nt/> ===Referéncias=== {{Traduccion/Referéncia|XX|XXXXXXXX}} {{Referéncias}} ===Bibliografia=== ==Veire tanben== ===Articles connèxes=== ===Ligams extèrnes=== {{Multibendèl|Portal biografia|Portal XXXX|Portal XXXX}} {{Autoritats}} {{ORDENA:XXXX}} [[Categoria:XXXXX]]<!-- [[Categoria:Naissença en XXXX]] [[Categoria:Naissença a XXXX]] [[Categoria:Decès en XXXX]] [[Categoria:Decès a XXXX]] --> =Agadés= ===Comtat d'Agadés=== Lo comtat d'Agadés es sovent mencionat, mas un comte d'Agadés es pas mencionat qu'un sol còp. Los istorians supausan que los avesques aurián aquerit lo poder temporal sul comtat, en l'exercissent pel mejan dels vescomtes d'Agde-Besièrs.<ref name=MedLands/> ===Lista dels comtes d'Agadés=== *Apollòni, sègle IX<ref name=MedLands>{{Obratge|https://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE%20NOBILITY.htm#_Toc496685188|títol=Toulouse - Languedoc|colleccion=Medieval Lands|autor=Charles Cawley}}</ref> ===Vescomtat d'Agadés=== Lo [[vescomtat]] d'[[Agde]], o d'Agadés, foguèt una entitat politica que nasquèt al sègle X. En 993, lo vescomtat passèt a las mans dels [[comtes de Carcassona]], en 1067 als vescomtes d'Albi e de Nimes e en 1187 a l'avesque d'Agde. En 1271, venguèt una possession de la corona francesa coma mantes autres territòris occitans de l'ostal de [[Tolosa]]. ====Lista dels verscomtes d'Agadés==== {| class="wikitable float-left" |- align="left" valign="top" bgcolor="lavender" ! |Nom ! |maridat a ! |enfants ! |Longevitat ! |Titulari ! |Nòtas |- valign="top" <!--|Antòni |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- --> |Rainard I |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Boson |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Teudon [cawiki ''Teude''] |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Audon |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Guilhèm I |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Rainard II |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Guilhèm II |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Garsenda |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |[[Bernat Aton IV Trencavèl|Bernat Aton I]]<br><small>(filh, IV Trencavèl)</small><ref name=MedLands/> |maridat a |enfants |longevitat |1082-1129 |vescomte de Carcassona, Rasés, Agde, Albi e Nimes. |- |Rogièr de Besièrs<br><small>(filh)</small><ref name=MedLands/> |<small>{28 abr 1139} </small>Bernarda de Comenge<br><small>(?-ap.1250)</small><ref name=MedLands/> | |?-12 ago 1150<ref name=MedLands/> |?-12 ago 1150<ref name=MedLands/> |Bernarda es filha del comte [[Bernat I de Comenge]]. |- |Ramond Trencavèl de Besièrs<br><small>(fraire)</small><ref name=MedLands/> |maridat a |enfants |?-15 oct 1167<ref name=MedLands/> |?-15 oct 1167<ref name=MedLands/> |- |[[Bernat Aton V Trencavèl|Bernat Aton II]]<br><small>(filh, V Trencavèl)</small> |maridat a |enfants |?-1159? |?-1159? |- |Bernat Aton III<br><small>(filh, VI Trencavèl)</small> |maridat a |enfants |longevitat |1159-ap.1214 |- |Nom |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |} etc. {{Refnec| * Boson c. 880-900 * Adelaïda vescomtessa de Besièrs c. 900-? * ''Teude'' (filh) ?-936 * ''Jonus'' (filh) 936-960 * ''Reinard'' II (filh) 960-967 * Guilhèm I (filh) 967-994 * Garsenda (filha) 994-1034 * Guilhèm de Carcassona (filh) 1034 * Pèire I (II de Carcassona) 1034-1059 * Rogèr I (III de Carcassona) 1059-1067 * Ramond I (II de Carcassona) (filh de Guilhèm) 1067-1068 * Garsenda, Adelaïda, Ermengarda, comtesses de Carcassona e Rasés 1068-1069 * [[Ermengarda de Carcassona]] (a Besièrs e Agde) 1069-1101 * [[Bernat Aton IV Trencavèl|Bernat Aton I]] (filh, IV Trencavèl) 1082-1129 (vescomte de Carcassona, Rasés, Agde, Albi e Nimes) * [[Bernat Aton V Trencavèl|Bernat Aton II]] (filh, V Trencavèl) 1129-1159 * Bernat Aton III (filh, VI Trencavèl) 1159-1214 * [[Simon IV de Montfòrt|Simon de Montfòrt]] 1214-1218 * [[Amauric de Montfòrt]] 1218-1224 * Ramond II Trencavèl 1224-1227 * A França 1227-1240 * Ramond II Trencavèl 1240-1247 * cedit a la corona francesa 1247}} =Tria de linhatges incomplèta= La '''tria de linhatges incomplèta''' / '''tria de linhatge incomplèta''' [[:en:Incomplete lineage sorting]] [[:fr:Tri de lignées incomplet]] =[[Republica païsana]]= ==Exemples== Okay, the German, French & English pages all divide it up into the same groupings, BUT the French has some groupings (appears they split German Frisia & Lower-Elbe) and the German some info the others don't. Let's see... ===[[Frisa]] e Bas [[Elba]]=== [[Fichièr:Ostfriesland um 1300.png|vinheta|280px|Mapa de [[Frisa orientala]] e de sas particions a la debuta del {{s|XIV}}.]] OC {{...}} FR [[Fichier:Ostfriesland um 1300.png|vignette|280px|Carte de la [[Frise orientale]] et de ses partitions au début du {{s|XIV}}.]] Les ''Bauernrepubliken'' se sont particulièrement développées en [[Frise (région historique)|Frise]], expression directe de l'idéal de [[liberté frisonne]]. On cite tout particulièrement le cas de la [[péninsule de Butjadingen]]<ref>{{de}} [http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte ''Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick''] Histoire de la commune de Butjadingen</ref>, de la région de [[Stadland]], du [[pays de Stedinge]] {{incise|aujourd'hui [[arrondissement de Wesermarsch]]}} et du [[pays de Wursten]] {{incise|aujourd'hui [[arrondissement de Cuxhaven]]}} tous les quatre en [[Basse-Saxe]] actuelle, ainsi que la [[Dithmarse]], aujourd'hui [[arrondissement de Dithmarse]] en [[Schleswig-Holstein]]. Toutes ces zones côtières étaient régulièrement sujettes aux inondations de grandes envergures {{incise|par exemple l'[[inondation de la Toussaint en 1532]]}}, ce qui poussait leurs habitants à se réunir pour construire ensemble des digues et garantir leur entretien, actions garantissant la survie de leurs communautés. De la même manière, la conquête de terres arables se faisait au prix d'entreprises de colonisation mobilisant les forces de la communauté. DE Der Begriff ''Bauernrepublik'' wird vor allem auf einige Siedlungsgebiete der [[Friesen]] und [[Sachsen (Volk)|Sachsen]] bezogen und als Verwirklichung des Ideals der [[Friesische Freiheit|Friesischen Freiheit]] gesehen. Beispiele sind in [[Butjadingen (Landschaft)|Butjadingen]],<ref>Gemeinde Butjadingen: [http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte ''Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick'']</ref> im [[Stadland]], in [[Stedingen]],<ref>http://www.bauernkriege.de/Bauernrepublik.html</ref> im [[Land Wursten]] und [[Land Hadeln]] sowie in [[Dithmarschen]] zu finden. Alle genannten Gebiete waren dadurch gekennzeichnet, dass das Land ständig durch Überflutungen gefährdet war, gegen die in Gemeinschaftsarbeit [[Deich]]e errichtet wurden und instand gehalten werden müssen. Die Siedlungsgebiete der Friesen und Sachsen waren typischerweise dadurch gekennzeichnet, dass eine lokale Selbstverwaltung von Dörfern durch eine Selbstverwaltung auf der Ebene von [[Historische Landschaft|Landschaften]] ergänzt wurde. Das [[Kirchspiel]] war das Zentrum des alltäglichen Lebens und schöpfte daraus seine Selbständigkeit. Das Bindeglied zur Landesgemeinde bildete das mehrere Kirchspiele umfassende „fiardandel“, das Landesviertel. In den Landesvierteln, die weitgehende Selbstständigkeit genossen, setzten sich die alten [[Schultheiß|Schulzensprengel]] der Zeit bis zum Anfang des 13. Jahrhunderts (sog. Asegenzeit) fort: aus dem schelta bzw. bonnere (der die Leitung der Schulzensprengel innehatte) ist der orator, kok (= Sprecher) oder hodere (Hutträger), im westerlauwerschen Friesland der grietmann geworden. Die Landesviertel umfassten 12 Kluften. Da sich eine Bauernschaft aus drei Kluften zusammensetzte, bestand ein Landesviertel aus vier Bauernschaften. Die Bauernschaften bestanden ihrerseits aus sogenannten „Fründschoppen“ (Geschlechterverbänden).<ref>Volker Gabriel: {{Webarchiv|url=http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf |wayback=20160303182646 |text=''Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }} (PDF-Datei; 1,3&nbsp;MB). 2004, S. 57f.</ref> Zur Bildung von [[Landstände|Provinzialstände]]n oder [[Landtag (historisch)|Landtagen]] mit politischen Einheiten, die diesen Organisationen zugeordnet gewesen wären, kam es in aller Regel nicht, solange die Selbstverwaltungen hinreichend lebens- und widerstandsfähig waren.<ref>Karsten Krüger: ''Die Landständische Verfassung''. München, Oldenbourg Wissenschaftsverlag 2003, S. 81</ref> (Rustringa) Der ursprüngliche Typus der Bauernrepublik blieb am längsten in den abgelegenen Gebieten „jenseits der Jade“ und nördlich ausgedehnter [[Moor]]e an der Mündung der [[Weser]] erhalten. Dort regierten lange Zeit gewählte „[[Redjeve]]n“, die Gericht hielten und über Recht und Ordnung wachten.<ref>Touristikgemeinschaft Wesermarsch: {{Webarchiv | url=http://www.urlaubwesermarsch.de/geschichte-der-wesermarsch.html | wayback=20120315191346 | text=''Die Geschichte der Wesermarsch''}}</ref> Grundlage des Wirkens der [[Rüstringen|rüstringischen]] Redjeven war das [[Asegabuch]]. [[Datei:Sachs1234.jpg|miniatur|Historische Darstellung der [[Schlacht bei Altenesch]], wo 1234 die [[Stedinger]] besiegt wurden]] [[Datei:Hartwarder Landwehr Gedenkstätte.JPG|miniatur|Gedenkstätte an der [[Rodenkirchen (Stadland)|Hartwarder Landwehr]], wo 1514 die Rüstringer Friesen ihre Freiheit verloren]] Das Amt der Redjeven war Ausdruck der ausgeprägten Entwicklung der Landesgemeinden im 13. Jahrhundert. Der Vertrag, der von der Stadt Bremen mit Rüstringen 1220 geschlossen wurde, erwähnte erstmals ein kollegiales Organ als leitende Institution der Landesgemeinde: die „sedecim coniurati de terra“, die sechzehn „Geschworenen des Landes“. Die Bezeichnung „coniurati“ oder „consules“ wird in den lateinischen Quellen, diejenige von den redieven, den Ratgebern dagegen in den friesischen Texten verwandt. Das Amt wechselte jährlich, sei es durch Wahl oder „Umgang“ von einem Hof zum anderen; es war Teil einer genossenschaftlichen Verfassungsstruktur mit der Gemeinde als maßgebender Instanz.<ref>Volker Gabriel: {{Webarchiv|url=http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf |wayback=20160303182646 |text=''Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }} (PDF-Datei; 1,3&nbsp;MB). 2004, S. 56</ref> (Frisa orientala e Frisa occitentala) Die Freien Bauernrepubliken gingen teils am Machtstreben der eigenen Großbauern und Häuptlinge<ref>z.&nbsp;B. etzel-ostfriesland.de: {{Webarchiv|url=http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm |wayback=20130316072413 |text=''Ine Widdeken'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }}</ref>, teils an dem benachbarter Territorialherren zugrunde.<ref>Heimatkundlicher Arbeitskreis e. V. Weenermoor - Möhlenwarf - St. Georgiwold - Beschotenweg: {{Webarchiv | url=http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm | wayback=20120911022239 | text=''1509 - 2009: 500 Jahre Cosmas- und Damianflut. Die Entstehung des Dollarts''. Abschnitt ''Nicht nur eine Naturgewalt. Menschliche Mitschuld''}}</ref> Die gesellschaftlichen Verhältnisse innerhalb der einzelnen Bauernrepubliken und zwischen ihnen waren nämlich keineswegs durch eine umfassende Harmonie gekennzeichnet: Für das Friesland im Mittelalter war es typisch, dass das Land in eine ganze Reihe kleiner Bauernrepubliken zerfiel, die untereinander vielfach verfeindet waren. Heiraten, Erbschaften und Fehden hatten eine „natürliche Auslese“ der Gutsherren zur Folge, wodurch sich die Hoheitsrechte in der Hand von „Häuptlingen“ konzentrierten. So wurden die verschiedenen Bauernrepubliken in [[Ostfriesland]] (und zeitweise [[Provinz Friesland|Westfriesland]]) unter den Häuptlingen aus dem Hause [[Cirksena]] im 15. Jahrhundert geeint. Unter Ulrich I von Cirksena wurde Ostfriesland 1464 [[Reichsgrafschaft]]. Westfriesland fiel in dieser Zeit an [[Burgundischer Reichskreis|Burgund]] und schied endgültig 1648 im Verbund der [[Niederlande]] aus dem [[Heiliges Römisches Reich|Reich]] aus. (Brèma e Oldenborg) Nach zwei Kriegen waren 1234 nach der [[Schlacht bei Altenesch]] die Stedinger dem [[Erzbistum Bremen|Bremer Erzbischof]] und dem [[Grafschaft Oldenburg|Oldenburger Grafen]] unterworfen, die Bremer Kirchenfürsten unterwarfen auch [[Kehdingen]], das Alte Land und schließlich 1524 das [[Land Wursten]] ihrer Herrschaft. Der Oldenburger Graf vermochte nach langen Wirren in Konkurrenz mit den Bremern 1514 [[Butjadingen (Landschaft)|Butjadingen]] und [[Stadland (Landschaft)|Stadland]] an sich zu bringen. Glück hatten die Bauern des [[Land Hadeln|Landes Hadeln]]; sie fielen im 13. Jahrhundert unter die Herrschaft des schwachen [[Herzogtum Sachsen-Lauenburg|Herzogs von Sachsen-Lauenburg]]. Sie bewahrten ihre genossenschaftlich geprägte Eigenständigkeit bis tief ins 19. Jahrhundert.<ref>Land Niedersachsen: [http://www.niedersachsen.de/portal/live.php?navigation_id=6981&_psmand=1000 ''Die Friesen'']</ref><ref>[http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html ''Landsknechte fallen vor 500 Jahren ein. Freie Friesen an der Niederweser – Vortrag von Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker'']{{Toter Link|url=http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html |date=2023-06 |archivebot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }}. ''[[Nordwestzeitung]]'', 16. Februar 2007</ref> EN The German term ''Bauernrepublik'' was originally coined to refer to autonomous districts in [[Frisia]] and northwest [[Duchy of Saxony|Saxony]], a region in which the tradition of '[[Frisian Freedom]]' remained strong throughout the Middle Ages. Notable 'peasant republics' in this area included [[Butjadingen]],<ref>{{Cite web |website=Gemeinde Butjadingen |url=http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte |title=Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick |language=de |trans-title=An overview of the historical development of Butjadingen}}</ref> [[Stadland]], [[Stedingen]],<ref name="bauernkriege">{{cite web |url=http://www.bauernkriege.de/Bauernrepublik.html |first=Hans Holger |last=Lorenz |website=bauernkriege.de |title=Stedinger Bauernrepublik 1204 bis 1234 |language=de |trans-title=Stedinger Peasant Republic 1204 to 1234 |date=2020-11-24 |access-date=2021-12-24}}</ref> [[Land Wursten]], [[Land Hadeln]] and [[Dithmarschen]]. Some of these peasant republics disappeared through the consolidation of power in the hands of individual farmers, enabling them to set themselves up as petty lords on the feudal model,<ref>z.&nbsp;B. etzel-ostfriesland.de: [http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm ''Ine Widdeken''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130316072413/http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm |date=2013-03-16 }}</ref> while others were annexed or conquered by neighbouring princes.<ref>Heimatkundlicher Arbeitskreis e. V. Weenermoor - Möhlenwarf - St. Georgiwold - Beschotenweg: {{Cite web |url=http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm |title=''1509–2009: 500 Jahre Cosmas- und Damianflut. Die Entstehung des Dollarts''. Abschnitt ''Nicht nur eine Naturgewalt. Menschliche Mitschuld'' |access-date=2021-12-24 |archive-date=2012-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120911022239/http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm |url-status=dead }}</ref> The various peasant republics in [[East Frisia]] were united under the rule of the [[Cirksena]] family in the fifteenth century, and in 1464 Ulrich I von Cirksena was able to declare himself [[County of East Frisia|Count of East Frisia]]. During the same period, [[Friesland]], also known as [[West Frisia]] was subsumed into the [[Burgundian Netherlands]], which later became the [[Spanish Netherlands]] and ultimately the [[Dutch Republic]]. Thus Friesland is today part of the [[Netherlands]], whereas East Frisia is part of modern [[Germany]]. After the 1234 {{ill|Battle of Altenesch|de|Schlacht von Altenesch}}, the Stedinger were subjected to the [[Archbishopric of Bremen|Prince-Archbishop of Bremen]] and to the [[County of Oldenburg|Count of Oldenburg]]. The Prince-Archbishops also subjected [[Kehdingen]], and in 1524 also the [[Land Wursten]] to their rule, while the Counts of Oldenburg acquired [[Butjadingen]] and [[Stadland]] in 1514. The peasants of [[Land Hadeln|Hadeln]] were comparatively lucky; although they fell under the rule of the weak [[Duchy of Saxe-Lauenburg]] in the 13th century, the dukes were too weak to enforce their will and consequently the farmers were able to preserve much of their autonomy right up to the 19th century.<ref>Land Niedersachsen: [http://www.niedersachsen.de/portal/live.php?navigation_id=6981&_psmand=1000 ''Die Friesen'']</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html |title=Landsknechte fallen vor 500 Jahren ein. Freie Friesen an der Niederweser – Vortrag von Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker |language=de |trans-title=Landsknechts invade 500 years ago. Free Frisians on the Niederweser - Lecture by Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker |work=[[Nordwestzeitung]] |date=16 February 2007 }}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> =Quint ... Tors/Chasteu, Contraa, Familha= Lo '''país de Quint''' es un sos-[[contraa]] dau [[Diés]], The Quint Country is a sub-region of the Dyois, based around the Quint Towers. It was controlled by the Quint family as vassals of the Poitiers dynasty, counts of Valentinois and Die, until 1246. https://valdequint.fr/2015/12/21/les-tours-de-quint/ https://www.persee.fr/doc/rga_0035-1121_1920_num_8_2_2796 https://www.ste-croix-en-diois.fr/vallee-de-quint-sainte-croix-drome.html =[[Lista daus comtes de Diá]]= {{Dialecte Vivaroaupenc}} *So how do we do this? History of Die might as well go in the contraa's page bc it pertains to the whole region; therefore this should probably be a list of *counts* linked to [[:en:Count of Dyois]] and [[:ca:Comtat de Diá]]. passes to Valentinois, a few castles are retained by the Counts (later to the Kingdom of France in 1419), but most of it ends up (ceded?sold?donated?) in the hands of the bishops who style themelves counts. ==Comtes feodaus (davant 1178)== {| class="wikitable float-left" |- align="left" valign="top" bgcolor="lavender" ! |Nom ! |Maridat a ! |Enfants ! |Longevitat ! |Titulari ! |Nòtas |- valign="top" |'''''Aleyris''''' (nom fr) |Guilhem de Forcauquier |... |... | v1027 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |... |- valign="top" |'''Pònç de Diá''' |''inconeissut'' |'''Guilhem'''; Guilhelma |? |v1062 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Guilhem de Diá''' |''inconeissut'' |'''Isoard''' |? |v1074 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Isoard I de Diá''' |''inconeissut'' |''benleu'' '''Jauceran''' |dav 1070?-ap 1116 |?-ap 1116 |Senhor de [[Luc de Diés|Luc]], [[Ais de Diés|Ais]], e [[Bèlagarda de Diés|Belagarda]]. Òme d'armas, combatet en [[Espanha]] avans [[1080]], es partit per la [[Primiera Crosada]] en [[1096]]. Comandant dau 11e còrs d'armada au setge d'[[Antiòquia d'Orontes|Antiòquia]] en [[1098]].<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Jauceran de Diá''' |Beatritz |'''Isoard''' |?-dav 1149 |?-dav 1149 |Segon d'unes (QUI?), esposèt Beatritz d'Albon.<ref name=Roglo>[https://roglo.eu/roglo?lang=fr; Généalogie adaptée au PGPD - Roglo]</ref><ref name=MedLands>Charles Cawley, [https://fmg.ac/Projects/MedLands/provvaldi.htm#_Toc97476349 Medieval Lands].</ref> |- valign="top" |'''Isoard II de Diá''' |''inconeissut'' |Peire Isoard; una ''comtessa de Diá'' (nom inconeissut); ''Roais'' (nom fr); '''Isoarda''' |?-ap 1166 |?-ap 1166 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Isoarda de Diá''' |Raimon [[familha d'Agòud|d'Agòud]] |''sens enfants'' |...-v1205 |v1178-v1205 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |} {{...}} Dins una [[Bulla]] dau [[2 d'aost]] [[1178]], l'emperaire [[Frederic Barbarossa]] dona a Robert, avesque de Diá, en [[plena jurisdiccion]] e [[dreches reiaus]]: [[Diá|la vila]], quauques [[chasteu]]s, e totas las tèrras diesas de Guilhem de Peitieus fòra lo [[chasteu de Quint]] (uei ''Las Tours'' a [[Santa Crotz (Droma)|Santa Crotz]]). (REFS... Nantigny, ?). Maugrat aquò, los còmtes de Tolosa dona lo comtat a Aimar de Peitieus en [[1189]] (DUPUY). Veire l'[[Diés#Istòria|istòria de Diés]]. ==Comtes feodaus (après 1178)== -> Aimar de Peitieus, 1189 (already còmte de Valentinés; given Diés by Raimon de Tolosa) (DUPUY) {{Article detalhat|Lista daus còmtes de Valentinés}} ==Avesques-comtes (après 1178)== {{Article detalhat|Lista daus avesques de Diá}} According to the Catalan wikipedia it's sold *back* to Valentinois in 1419 by bishop Joan de Peitieus, to his father Count Loís II de Peitieus. But then it's incorporated/absorbed into Dauphiny in 1423. ==Refs/Biblios== *{{Obratge|url=http://jean.gallian.free.fr/comm2/d/die.htm|títol=de DIE (anciens comte de)|autor=[[Jean Gallian]]}} *https://fmg.ac/Projects/MedLands/provvaldi.htm *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=bwF79FUu-E0C|títol=Histoire de Die|autor=[[André Mailhet]]|editor=Impr. Buttner - Thierry|an=1897}}<!--pp. 37,44-7,49,56,121,132,321--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=442AYZMGg3cC|títol=Essai historique sur l'église et la ville de Die|autor=[[Jules Chevalier]]|an=1888|editor=impr. Bourron}}<!--pp.124,126,132-4,141-2,144,173-6,205,343,415,493-4--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=yWEfAAAAMAAJ|títol=La Provence du premier au douzième siècle|autor=[[Georges de Manteyer]]|editor=A. Picard et fils|an=1908|luòc=Provença}}<!--pp.89-91,306-8, 310--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=butAAAAAcAAJ|títol=Dictionnaire Historique Chronologique, Géographique... Du Dauphiné|autor=[[Guy Allard]]|luòc=Grenòble|editor=impr. Édouard Allier|an=1864|paginas=339,383}}<!--p.339 lista las "contraas de Daufinat": principautats, duchats, marquesats, comtats, baroniás, etc.--><!--p.383 lista quauques còmtes/comtesses de Diés.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=QmnU4NWsUIAC|títol=Traitez touchant les droits du Roy Tres-Chrestien|autor=Pierre Dupuy|luòc=[[Roan]]|editor=impr. de Laurens Maurry|an=1670|pagina=634}}<!--Menciona qu'Aimar de Peitieus es còmte de Valentinés jos Felip August; e que Raimon, duc de Narbona e còmte de Tolosa, li dona lo comtat de Diés en 1189.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=9W9JClF6l3IC|títol=Généalogie de la Chanson de Roland|autor=[[Bernard Gicquel]]|an=2003|pagina=105}}<!--Seems to say Isoard, viscount of Gapencés and Ambrunés, who followed Raimon de Sant Gèli (marquis of Provence) on Crusade at the head of the XIth corps, made him count of Diés "in recognition of his eminent services" when they returned home. Then Isoard has Josserand for a son, who, for Thérould [medieval Norman dude?], represents Provence.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=LhVio4xrqJIC|títol=Les genealogies historiques des rois, duce, comtes, &c. de Bourgogne|autor=[[Louis Chasot de Nantigny]]|luòc=[[París]]|annada=1738|pagina=}}<!--pp. 468,474,569--><!--p.468: According to him, Isoard II (alive in 1116) died childless, so the County of Diois was given to Aimar de Peitieus. HOWEVER, on the '2 de Kalendes' of August 1178, the Holy Roman Emperor Frederick I issues a Bull donating the city (Die), some Diois castles, and all Guilhem de Peitieus's lands in the bishopric except the castle of Quint, in full jurisdiction and royal rights to Die's bishop Robert.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=8H9ZAAAAcAAJ|títol=L'art de vérifier les dates des faits historiques...|autor=De Saint-Allais|an=1818|pagina=267}}<!--Contexte sus la donacion dau comtat per los Raimondins a Aimar de Peitieus--> *[https://books.google.com/books?id=FSwPAQAAIAAJ Bulletin de la Société départementale d'archéologie et de statistique de la Drôme, Volume 31. Secrétariat de la société, 1897 - Dauphiné (France). pp. 201, 247] *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=uvpwsNXS7_kC|títol=La Comtesse de Die|autor=[[Sernin Santy]]|editor=A. Picard & f.|an=1893}}<!--pp. 9,20--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=1h5TZdfMhggC|títol=Bulletin de la Société d'études historiques, scientifiques, artistiques, et littéraires des Haute-Alpes|an=1925|editor=Société d'études des Hautes-Alpes|luòc=Auts Aups}}<!--96,123,125,128--> *[https://books.google.com/books?id=AcNCAAAAYAAJ&pg=PA101&dq=%22comt%C3%A9+de+diois%22+-%22inveftit%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj3pb2m-PmDAxW6JjQIHcUqCb84HhDoAXoECA0QAg#v=onepage&q=%22comt%C3%A9%20de%20diois%22%20-%22inveftit%22&f=false Histoire du Vivarai, vol. 2. Jean Régné. Impr. Mazel, 1921 - Vivarais (France)] *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=xXdBAAAAcAAJ|títol=Encyclopédie Méthodique, Ou Par Ordre De Matieres|vol=25|editor=Panckoucke|an=1804}}, p.480 *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=Mu4UAAAAQAAJ|títol=Dictionnaire de la noblesse ... de France, Volume 1|autor=[[François Alexandre Aubert de la Chenaye Desbois]]|an=1863|pagina=647}} *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=0-RgI9uLIa0C|títol=Nouveau dictionnaire de géographie universelle|autor=[[Louis Vivien de Saint-Martin]], [[Louis Rousselet]], et al.|editor=Hachette et cie|an=1884|paginas=49,378}}<!--Text is weirdly high-contrast so it's hard to read. Could do w/ a better link.--> *Ordonnances des roys de France de la troisieme race, recueillies par ordre *Histoire générale de Languedoc: avec des notes et les pièces ..., Volume 3 *Le Dauphiné en 1698, suivant le mémoire de l'intendant Bouchu sur la ... *Revue drômoise: archéologie, histoire, géographie, Volume 26 less useful? less reliable?: *[https://books.google.com/books?id=4esJAwAAQBAJ&pg=RA2-PA537&dq=%22comt%C3%A9+de+die%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiPxpHD9_mDAxVHMzQIHehyDocQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=%22comt%C3%A9%20de%20die%22&f=false ?tat pr?sent de la noblesse fran?aise, contenant le dictionnaire de la noblesse contemporaine. Noblesse fran?aise. p. 537]<!--menciona l'avesque-còmte en 1702--> =occitania feudala= ==ducats-pariás== ... Borbon? Montpensier albret uzes Mercœur ?Clermont-Tonnerre? (daufinat) Ventadour Joyeuse Biron (perigord) Aiguillon (agenes) Fronsac (gironda, guiana) Lesdiguières Villars-Brancas Puylaurens ( sur la localité d'Aiguillon (département de Lot-et-Garonne, province d'Agenais) ) La Force (perigord) Gramont Lavedan (bigorra) Mortemart (marcha) Arpajon (roergue) Roquelaure Randan Noailles Duras ; Fontanges Lauzun Antin ?Hostun? (daufinat) ?Lévis? (borbones) Lauragais Fleury Ayen Lesparre Mirepoix Rochechouart Gontaut (agenes) Laval (magnac-laval, limousin) La Vauguyon (agenais) La Tour d'Auvergne Civrac (perigord) ?Guiche? Narbonne-Lara Polignac Caylus (carcin) ?Castries? Agenois (agenes) Esclignac ... Angoulême La Rochefoucauld (engolmes doc) La Valette (engolmes doc) Châtellerault Thouars Loudun ?Retz? Montbazon (provincia de torena) Châteauroux Frontenay Noirmoutiers (peitau) Montaut (engolmes doc) La Meilleraye Saint-Aignan Montausier (engolmes doil) Vivonne Charost (berric) Aubigny (berric) Anville (engolmes doil) Châtillon (-sur-Sèvre) Boutteville (engolmes doil) Taillebourg Saint-Maigrin ?Maillé? (torena [region de tors]) ?Amboise? (torena [region de tors]) ... ?Montmorency? ?Chabot? ?Le Châtelet? ==ducats== aquitania (puei guiana, aguiaina) gasconha narbona septimania tolosa auvernhe borbon berric torena (tors, pas lemosin) ==[[Lista istorica dels marquesats occitans]]== Marquis de Latour-Maubourg (titulari, Velai?/Droma?) ==Marquesats medievalas== *[[Marquesat de Gòtia|Gòtia]] *[[Marquesat de Provença|Provença]] *[[Ostal d'Andusa|Andusa]] *''Fos'' ==Títols de cortesiá== ====Albigés==== *[[Castèl d'Ambres|Ambres]] ([[Ambres]]) *Arifat ([[Arifat]]) ===Auvèrnha=== *Alègre ([[Alègre (Auvèrnhe)|Alègre]]) *''Aubijoux'' *Embèrt ([[Embèrt]]) ===Berric=== *''Autry'' ===Daufinat=== ?Arvillard (La Bâtie d')? ?Aux-Lally? ===Gasconha=== *''Amou'' ====Armanhac==== *Aurimont ([[Aurimont]]) ====Bigòrra==== *''Antin'' ===Guiana=== *''Anglade'' ===[[Lemosin (Occitània)|Lemosin]]=== *''Aubepeyre'' Aubapeira*? ([[Sant Ariei la Montanha]]) *''Chalusset'' *''Chamberet'' *''Châteauneuf-la-Forêt'' *''Coux'' *''Nedde ?'' ([[Neda (Lemosin)|Neda]]) ====Marcha==== *Mòrtamar ([[Mòrtamar]]), per l'[[Ostau de Rechoard de Mòrtamar]] *[[Chasteu de Banhac|Banhac]] {[[Sent Bonèt de Belac]]} *Manhac ([[Manhac la Vau]]) ===Lengadòc=== Alphonse Anduze (2x: edat mejana, edat moderna) Aubais Aussonne Auzielle Avéjan Avèze Axat ====Vivarés==== Annonay ===Provença=== *''Albertas'' = Aubèrtas*? *[[Marquesat d'Alenh|Alenh]] ([[Alen|Alenh]]) Les Arcs Argens ====Comtat Venaicin==== *''Alauzier'' *''Aubignan'' ===Engolmés=== *[[Chasteu d'Aubaterra|Aubaterra]] ([[Aubaterra]]) ===Peitau=== Airvault Aizenay Aligre Asnières*-de-la-Châtaigneraye ===Sentonge=== Archiac ===Torena=== Argenson {{DivFeuDau}}<!--Citar: https://books.google.com/books?id=butAAAAAcAAJ, p. 339. Lista las "contraas de Daufinat": principautats, duchats, marquesats, comtats, baroniás, etc.--> {{DivFeuLem}} =Misc= ==Informacions de Revèst per citar== *Mapa dialectala de Revèst: https://opinion.jornalet.com/imatges/articles/carte_linguistique_nouvelle-aquitaine.png ===Toponimia=== * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2209/tracas-de-b-per-v-en-occitan-oriental * https://www.jornalet.com/opinion/19376/toponimia-occitana-en-marcha-lemosina-assai-a-belabre-e * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2534/trace-dexpressions-occitane-populare-en-a-toponimia * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2820/toponimia-occitana-un-rompe-testa-al-nivel-intra-comunal * https://www.jornalet.com/opinion/17349/toponimes-occitans-e-toponimes-corregits *https://www.jornalet.com/opinion/20341/noms-de-luecs-e-noms-de-familhas *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20184/tractament-dals-toponimes-occitans-dins-los-registres-de-don-pacchiero-de-monego|títol=Tractament dals toponimes e patronimes occitans dins los registres de Don Pacchiero de Mónego|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=20 de genièr de 2022}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20476/a-prepaus-da-visibilitat-de-loccitan-gascon-a-biarritz-anglet-baiona|títol=A prepaus d’a visibilitat de l’Occitan gascon a Biàrritz, Anglet, Baiona |nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=11 d'agost de 2022}} *https://www.jornalet.com/opinion/16132/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-i *https://www.jornalet.com/opinion/20553/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-i-1 *https://www.jornalet.com/opinion/20560/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-ii ===Reculada de l'occitan=== *{{Ligam web|url=|títol=|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=}} *https://www.jornalet.com/opinion/19693/interdiccion-e-reculaia-de-la-lenga-i *https://www.jornalet.com/opinion/19703/interdiccion-e-reculaia-de-la-lenga-ii ====Dialectologia==== *https://www.jornalet.com/opinion/21556/disclas-dins-occitania *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18257/lexic-comun-entre-occitan-e-arab|títol=Lexic comun entre occitan e arabi|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=15 d'abril de 2017}} *https://www.jornalet.com/opinion/18768/tracas-de-b-per-v-en-occitan-oriental *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20842/las-chalanchas-a-sant-andrieu-de-la-roca-o-una-traca-de-palatalizacion-de-ca-la-mai-al-sud|títol=Las “Chalanchas” a Sant Andrieu de la Ròca o una traça de palatalizacion de “c+a” la mai al sud possible?|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=15 de junh de 2023}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20485/qualquas-configuracions-de-loccitan-gascon-neguer-clar-al-contacte-de-lairal-linguistic-ba|títol=Qualquas configuracions de l’occitan gascon (néguer, clar) al contacte de l’airal lingüistic basco|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=18 d'agost de 2022}} ====R. en Aguiaina, Borbonés e Berric==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19229/nota-sus-la-reculada-de-loccitan-en-lo-nord-de-gironda-e-lextrema-sud-de-la-charanta-marit|títol=Nòta sus la reculada de l’occitan en lo nòrd de Gironda e l’extrèma sud de la Charanta maritima|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=23 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19223/evocacions-de-la-reculada-dau-nord-occitan-en-peitau-quauques-toponimes-en-las-charantas|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en Santonja: quauques toponimes en las Charantas|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=16 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19264/evocacions-de-la-reculada-dau-nordoccitan-en-lactuau-borbones-doil|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en l’actuau Borbonés d’Òil|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=7 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19246/evocacions-de-la-reculada-dau-nordoccitan-en-lactuau-berric-doil-1|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en l’actuau Peitau e dins le Berric d’Òil|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=30 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19278/nota-sus-le-comtat-duchat-de-nevers-o-nivernes-e-borgonha-vesina|títol=Nòta sus le Comtat-Duchat de Nevers o Nivernés e Borgonha vesina|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=14 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20676/tracas-de-grafia-occitana-en-barbones-03|títol=Traças de grafia occitana en Barbonés (III)|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=9 de març de 2023}} ====R. recenta dau Lengadocian (fàcia a Provençau)==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18013/lo-mostre-embarrassa-camin-de-someire|títol=Lo mostre embarrassa camin de Someire|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=6 d'agost de 2016}} ====R. dau Vivaroaupenc==== * https://www.jornalet.com/opinion/20004/tracas-de-reculaa-dal-vivaroalpenc-dins-lo-sud-dals-alps-dauta-provenca *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19066/tracas-de-reculaa-dal-vivaroalpenc-dins-var|títol=Traças de reculaa dal vivaroalpenc dins Var|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=31 d'octòbre de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18748/tracas-de-reculaa-totala-o-parciala-dal-vivaroalpenc-entorn-de-nica|títol=Traças de reculaa totala o parciala dal vivaroalpenc dins los Alps Maritims|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=20 de setembre de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19296/tracas-de-reculaa-possibla-de-loccitan-en-lo-sud-de-savoia-e-consideracions-linguisticas|títol=Traças de reculaa possibla de l'occitan en lo sud de Savòia e consideracions lingüisticas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=21 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19314/tracas-de-reculaa-possibla-de-loccitan-en-isera|títol=Traças de reculaa possibla de l'occitan en Isèra|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=28 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18013/lo-mostre-embarrassa-camin-de-someire|títol=Lo mostre embarrassa camin de Someire|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=6 d'agost de 2016}} ===Diaspòra occitana=== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18635/occitans-devenguts-sobeirans-a-lestrangier|títol=Occitans devenguts sobeirans a l'estrangier|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=18 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18963/los-camins-de-lexili-catar-e-los-luecs-de-valdesisme-a-lest-doccitania-doas-eretgias-dal-p|títol=Los camins de l'exili catar e los luecs de valdesisme a l'èst d'Occitània, doas eretgias dal parier temps|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=13 de junh de 2019}} ====Monde lusofòne==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19496/diaspora-occitana-dins-lo-monde-lusofone|títol=Diaspòra occitana dins lo monde lusofòne|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=3 de setembre de 2020}} [inclús Portugau, Brasil, e 1 a Soïssa] * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/21329/passeaia-per-proenca-montalvao-nisa-e-mai-dintre-rodao|títol=Passeaia per Proença, Montalvão, Nisa e mai “dintre” Rodão|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de setembre de 2023}} ====Protestantas (America, etc.)==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18026/qualquas-istorias-doccitans-protestants-emigrats|títol=Qualquas istòrias d’occitans protestants emigrats|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 d'agost de 2016}} ====Americas==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19508/diaspora-occitana-canada-eua-malta-e-ajustaments|títol=Diaspòra occitana, ajustaments: èst de Canada, EUA, Malta|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=10 de setembre de 2020}} * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19518/tracas-de-diaspora-occitana-en-loest-canadian-1-saskatchewan|títol=Diaspòra occitana en l’oèst canadian 1: traças en Saskatchewan|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=17 de setembre de 2020}} * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19528/diaspora-occitana-en-loest-canadian-2-alberta-e-luecs-isolats|títol=Diaspòra occitana en l’oèst canadian 2: Alberta; e luecs isolats|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=24 de setembre de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17097/rescontres-occitans-amerindians|títol=Rescòntres Occitans-Amerindians|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=27 d'abril de 2014}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17205/un-pantaissaire-e-fondator-occitan-ii-antoni-tonens-de-chornhac-creator-del-reialme-uai-ma|títol=Un pantaissaire e fondator occitan (II): Antòni Tonens de Chornhac. Creator del reialme “Uai Mapo” (Araucània e Patagònia)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=27 de julhet de 2014}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17498/patronimes-occitans-dins-las-americas-i-aiti|títol=Patronims occitans dins las Americas (I): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=4 d'abril de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17535/toponims-occitans-dins-las-americas-i-bis-haiti|títol=Toponims occitans dins las Americas (I bis): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=9 de mai de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17569/toponims-occitans-dins-las-americas-i-ter-haiti|títol=Toponims occitans dins las Americas (I tèr): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de junh de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17597/patronims-occitans-dins-las-americas-ii-guadalope|títol=Patronims occitans dins las Americas (II): Guadalope e nòtas sus Martinica|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=4 de julhet de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17661/patronims-occitans-dins-las-americas-iii-trinitat-e-tobago|títol=Patronims occitans dins las Americas (III): Trinitat e Tobago|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 de septembre de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17766/patronims-occitans-dins-las-americas-iiii-a-santa-lucia-e-en-republica-de-dominica|títol=Patronims occitans dins las Americas (IV): a Santa Lúcia, en Republica de Dominica e qualques autres mai|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 de decembre de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19654/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania (Cuba) I|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 de genièr de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20115/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania-ii|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania II|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=9 de decembre de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20332/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania-cuba-iii|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania (Cuba) III|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 d'abril de 2022}} ====Africa==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17814/toponims-occitans-en-africa-dau-nord-argeria|títol=Toponims occitans en Africa (I): en Africa dau Nòrd, Argeria|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=16 de genièr de 2016}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18366/patronims-e-toponims-occitans-en-africa-ii-reunion-republicas-de-maurici-e-de-sechelas|títol=Patronims e toponims occitans en Africa (II): La Reünion, las Republicas de Maurici e de Las Sechelas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 d'agost de 2017}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18380/patronims-e-toponims-occitans-en-africa-iii-africa-dal-sud|títol=Patronims e toponims occitans en Africa (III): Africa dal Sud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 d'agost de 2017}} ===Autras istòrias=== *https://www.jornalet.com/opinion/19478/francmaconaria-en-occitan-2-exemple-dins-la-region-lengadoc *https://www.jornalet.com/opinion/19332/francmaconaria-en-occitan *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20492/republicas-occitanas|títol=Republicas occitanas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=25 d'agost de 2022}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18386/listoria-mau-conoissuda-dei-protestants-provencaus-lo-luc|títol=L'istòria mau conoissuda dei protestants provençaus (1): Lo Luc|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=26 d'agost de 2017}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18694/selistoria-mau-conoissuda-dei-protestants-provencaus-2-so-pais-vencenc|títol=Sel'istòria mau conoissuda dei protestants provençaus (2): So país vencenc|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=26 de julhet de 2018}} *https://www.jornalet.com/opinion/21972/lemperi-volhec *https://www.jornalet.com/opinion/16909/frederic-mistral-un-premi-nobel-sempre-confidencial *https://www.jornalet.com/opinion/17113/la-legenda-del-clapas-vielh *https://www.jornalet.com/opinion/17156/un-pantaiaire-e-fondator-occitan-i-jorgi-ros-de-brua-ancuei-brua-e-auriac-creator-duna-com <!--Autonomous commune. Has the largest pigeonery/colombier in Europe, a symbol of wealth.--> *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18682/lo-reiaume-de-liscla-daur-iscleta-sus-la-comuna-de-sant-rafeu|títol=Un tròç d'Occitània inspira la creacion d'un país (I): Lo reiaume de l'illa d'Aur, isoleta sus la comuna de Sant Rafèu|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=12 de julhet de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18687/istoria-dau-frieu-e-de-la-republica-liura-dau-frieu|títol=Un tròç d'Occitània inspira la creacion d'un país (II): Istòria de la Republica dau Frieu|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 de julhet de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18658/reflexion-sus-la-memoria-occitana-e-sus-listoria-doccitania|títol=Istòria (IV) Reflexion sus la memòria occitana e sus l'istòria d'Occitània: 1851|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 de junh de 2018}} =====Revòlta e resisténcia===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18641/la-resistencia-a-lanexion-francesa-dau-comtat-de-provenca-en-1480-larmada-de-luberon-de-fo|títol=Istòria (I): la resisténcia a l'anexion francesa dau Comtat de Provença en 1480. L'armada de Leberon de Folc d'Agòud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=24 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18647/las-guerras-de-religion-dins-lest-doccitania|títol=Istòria (II): las Guerras de religion dins l'èst d'Occitània: França, independéncia o Savòia?|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=31 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18652/istoria-iii-una-frema-dal-poble-icona-de-la-resistencia-de-la-primiera-ciutat-de-la-contea|títol=Istòria (III): Una frema dal pòble, icòna de la resisténcia de la primiera ciutat de la Contea de Niça còntra França en lo 1543|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de junh de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18671/istoria-vi-una-de-las-mai-famosas-revoltas-popularias-occitanas-los-tuchins|títol=Istòria (VI): Una de las mai famosas revòltas popularas occitanas, los Tuchins|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=28 de junh de 2018}} =====Catarisme===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20092/catars-entre-seborga-e-preinaud|títol=Catars entre Sebòrga e Preinaud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=25 de novembre de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18963/los-camins-de-lexili-catar-e-los-luecs-de-valdesisme-a-lest-doccitania-doas-eretgias-dal-p|títol=Los camins de l'exili catar e los luecs de valdesisme a l'èst d'Occitània, doas eretgias dal parier temps|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=13 de junh de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18664/istoria-v-un-franciscan-defenseire-dals-bons-omes|títol=Istòria (V): un franciscan defenseire dals Bòns òmes|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=21 de junh de 2018}} =====Rescòntres occitans-otomans===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18986/occitans-e-economia-vii-miqueu-pasha-pasha|títol=Occitans e economia (VII): Miquèu Pasha|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=11 de julhet de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18992/occitans-e-economia-viii-antoni-clot-dich-clot-bei|títol=Occitans e economia (VIII): Antòni Clòt dich Clòt-Bei|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 de julhet de 2019}} ====Estandardizacion==== *https://www.jornalet.com/opinion/16849/de-la-necessitat-de-loccitan-estandard-o-comun-e-reflexions-sus-la-question * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/3827/un-estandard-per-lo-vivaroalpenc-dins-los-alps-maritimes-avans-lora-lemplec-de-los-las-gen *https://www.jornalet.com/opinion/17080/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-la-contraccion-de-lo *https://www.jornalet.com/opinion/19956/un-estandard-per-lo-vivaroalpenc-dins-los-alps-maritimes-avans-lora-lemplec-de-los-las-gen *https://www.jornalet.com/opinion/18755/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-lo-sufix-dal-particip *https://www.jornalet.com/opinion/18761/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-l-e-de-sosten-avans-s ====Divèrses==== * https://www.jornalet.com/opinion/19998/quarques-patronimes-occitans-tiralhats * https://www.jornalet.com/opinion/19974/gavotina *https://web.archive.org/web/20210119044626/https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2885/recordis-denquistas *https://www.jornalet.com/opinion/18313/occitania-terra-de-las-arts *https://www.jornalet.com/opinion/18167/lo-monde-occitanofon-es-pichon-es-ver *https://www.jornalet.com/opinion/17978/sobrilhe-de-lengatge-subiat-en-paise-mentonasc <!--another one of those 'whistling languages'?--> *https://www.jornalet.com/opinion/20804/entre-grimaud-e-cogolin-que-resta-de-la-giscla *https://www.jornalet.com/opinion/20634/istoria-dals-pobles-lengas-e-genetica *https://www.jornalet.com/opinion/20083/duna-vielha-terra-fiera-e-liura-sem-benleu-la-finicion =====Gavotina===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16417/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (I)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=18 de novembre de 2012}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16453/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar-1|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (II)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=16 de decembre de 2012}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16510/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar-2|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (III)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=3 de febrièr de 2013}} chrrcbxzu7xj0mbotc1hsuv1q0cbobv 2503492 2503491 2026-06-25T06:44:18Z Briantin de Montrei 37340 /* EMDR */ 2503492 wikitext text/x-wiki http://www.geocities.ws/diaspora.occitana/MA_18_EUA_Exil_economic.htm =EMDR= Lo '''EMDR''' es un tipe de psicoterapia ??? ??? lo TSPT. ... per Francine Shapiro a partir de 1987, ... FR L'intégration neuro-émotionnelle par les mouvements oculaires ou plus couramment EMDR, d'après l'anglais eye movement desensitization and reprocessing, est un type d'intervention à visée psychothérapeutique mis au point par Francine Shapiro à partir de 1987. Elle est utilisée aujourd'hui comme un des traitements pour la prise en charge du trouble de stress post-traumatique (TSPT). La particularité de l’EMDR réside dans la stimulation sensorielle généralement appliquée sous une forme bilatérale alternée et le plus souvent par le biais des mouvements oculaires. On parle alors de « stimulation bilatérale alternée » ou SBA, qui désigne l'utilisation d'une alternance régulière de stimulations gauche‑droite — par des mouvements oculaires, des sons ou des tapotements — afin d'activer un « traitement adaptatif de l’information » (c’est‑à‑dire, dans ce contexte, un mécanisme par lequel le cerveau réorganise et intègre des souvenirs traumatiques pour réduire leur charge émotionnelle). EN Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) is a form of psychotherapy designed to treat post-traumatic stress disorder (PTSD). Devised by Francine Shapiro in 1987, it involves talking about traumatic memories while engaging in side-to-side eye movements or other forms of bilateral stimulation. It is also used for some other psychological conditions. EMDR is recommended for the treatment of PTSD by various government and medical bodies citing varying levels of evidence, including the World Health Organization, the UK National Institute for Health and Care Excellence, the Australian National Health and Medical Research Council, and the US Departments of Veterans Affairs and Defense. The American Psychological Association does not endorse EMDR as a first-line treatment, but indicates that it is probably effective for treating adult PTSD. Systematic analyses published since 2013 generally indicate that EMDR treatment efficacy for adults with PTSD is equivalent to trauma-focused cognitive and behavioral therapies (TF-CBT), such as prolonged exposure therapy (PE) and cognitive processing therapy (CPT). However, bilateral stimulation does not substantially contribute to treatment effectiveness, if at all. The predominant therapeutic factors in EMDR and TF-CBT are exposure and various components of cognitive-behavioral therapy. Because eye movements and other bilateral stimulation techniques do not uniquely contribute to EMDR treatment efficacy, EMDR has been characterized as a purple hat therapy, i.e., its effectiveness is due to the same therapeutic methods found in other evidence-based psychotherapies for PTSD, namely exposure therapy and CBT techniques, without any contribution from its distinctive add-ons. ==Terminologia== Lo tèrme EMDR ven de l'anglés ''Eye movement desensitization and reprocessing'', es a dire "desensibilizacion e reprocessament per de movements oculars". En França utilizon lo tèrme ''intégration neuro-émotionnelle par les mouvements oculaires'', en occitan "integracion neuroemocionala per de movements oculars". L'abreviacion anglesa s'es emplegada en francés, catalan, italian e castelhan. =compositors barròcs del Miègjorn= *[[:fr:Jacques de Gouy]] actiu e [[Ambrun]] e a [[París]] *[[:fr:Antoine Lardenois]] parisenc actiu en Occitània, Aguiaina, e Arpitània, mòrt a [[Dacs]]. *[[:fr:Philibert de Lavigne]] en servici del comte d'[[Aient]]? *[[:fr:J. C. dit Perdigal]], escaisnom occitan ==Aguiaina== *[[:fr:Louis Grénon]] (plan actiu en Occitània) *[[:fr:Pierre de La Garde]] *[[:fr:Jean Mignon]] ??? ==Bascoat== <!--*[[:fr:Durocher (claveciniste)]], [[:fr:Pierre Dandrieu]]... looks like they were just on a Basque organ, not actually in the Basque country?--> ==Berric== *[[:fr:François Bourgoing (chantre)]] *[[:fr:François Dufaut]] *[[:fr:A. Fleury]] *[[:fr:Pierre Lauverjat]] [L’Auvergat, Lauvergat] *[[:fr:Nicolas Pacotat]] *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: *[[:fr: =compositors d'opèra occitans= [[Léopold Aimon]] • [[Pierre Ancelin]] =[[Lista dels senhors d'Alès]]= {{Obratge|url=https://www.calameo.com/books/000357550bc0f73648054|títol=Histoire & généalogie de la famille Pelet et de ses alliances|autor=Marc Gauer|annada=19 de març de 2015}} https://roglo.eu/roglo?lang=fr;m=TT;sm=S;p=d%27Al%C3%A8s <!--*Bernat I Pelet--> *Raimon I "lo Crosat" *Bermond I Pelet *Bernat II Pelet *Bertran de Pelet *Raimon II de Pelet *Bernat III de Pelet *Bernat IV de Pelet *Pèire I de Pelet *Raimond III (de) Pelet (-1315/8) *Raimond IV (de) Pelet (-1347/8) *Bernat V (de) Pelet (-1402) *Gui "Guiòt" (de) Pelet (1347-debuta de 1446) *Antonieta (-ap. jun 1468), m. Jean de Châteauneuf-Randon =[[Pistòla (moneda)]]= La '''pistòla''' (var. '''pistola'''){{TdF}} foguèt inicialament utilizada en italian e francés per indicar lo [[doblon]] espanhòl, e èra tanben una pèça de 6,76 g d'aur de 22 [[carat]]s. La moneda de la meteissa valor conia en Itàlia amb lo nom de [[:it:Doppia (moneta)|doppia]] (pistola mai rarament), quitament s'es realizada en França amb lo [[loís d'aur]] (pistolet mai rarament). Lo pistolet èra tanben connectat a un autre estat, e foguèt cambiat pel nom de la moneda francesa. La pistole est une appellation qui servait, en français, à qualifier notamment certaines pièces d'or émises d'abord en Italie et en Espagne à partir du XVIe siècle. Un détenu en prison était dit « à la pistole » lorsqu'il payait pour avoir des conditions d'emprisonnement plus douces : cellule particulière, draps propres, livres, meilleure nourriture. Pistola es el nombre italiano dado a una moneda de plata española usada en 1537; era el doble de un escudo, moneda de oro. También se dio ese nombre al luis de oro de Juan XIII y a otras monedas de oro europeas con un valor similar a la moneda española. Una pistola equivalía aproximadamente a diez libras francesas.1​ Pistola (in francese pistole) era inizialmente il nome usato in italiano e francese per indicare il doblón spagnolo, detto anche escudo de a dos era una moneta di 6,76 g d'oro a 22 carati. Le monete di ugual valore coniate in Italia presero il nome di doppia (pistola più raramente), mentre quelle realizzate in Francia furono chiamate louis d'or (più raramente pistole e pistolet). La pistola fu coniata anche da altri stati, che mutuarono il nome dalla moneta francese.[1][2] ......................................... (they've got regional examples!) Pistole is the French name given to a Spanish gold coin in use from 1537; it was a doubloon or double escudo, the gold unit. The name was also given to the Louis d'Or of Louis XIII of France, and to other European gold coins of about the value of the Spanish coin.[1] One pistole was worth approximately ten livres or three écus, but higher figures are also seen.[2] == Originas del nom == <!--Traduccion dels articles anglés, italian, e francés, favorizant l'anglés--> La derivacion es incèrta; lo tèrme pòt venir del [[Chèc (lenga)|chèc]] píšťala ("fiulet", un tèrme per un [[canon de man]]), de la vila italiana de [[Pistòia]], o del tèrme italo-espanhòl ''piastola'' significant piccola piastra:<ref name = Martinori>Martinori: ''La moneta''...</ref><ref name = Klutz>Klütz: ''Münznamen''...</ref> "pichòta pèça", d’aquí, benlèu, e per corrupcion, lo mot piastra.<ref name=CNRTL/> Segon d'unes, èra a l'origina grafiada ''pistolet'' e s'originèt dins l'argòt militar, e a probablament la meteissa racina que [[pistolet]].<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=r-0IAAAAQAAJ&q=pistole+etymology&pg=PA297|títol=An Etymological Dictionary of the French Language|nom=Auguste|cognòm=Brachet|data=April 8, 1878|editor=Clarendon Press|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130152/https://books.google.com/books?id=r-0IAAAAQAAJ&q=pistole+etymology&pg=PA297|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VigsBojU2c4C&q=pistole+etymology&pg=PT35|títol=An Etymological Dictionary of Modern English|first=Ernest|last=Weekley|data=July 18, 2012|editor=Courier Corporation|isbn=9780486122861|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130130/https://books.google.com/books?id=VigsBojU2c4C&q=pistole+etymology&pg=PT35|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qYHPuEwaBswC&q=czech++pistole+coin&pg=PA700|títol=Concise English Dictionary|first=Wordsworth Editions|last=Limited|data=July 5, 1993|editor=Wordsworth Editions|isbn=9781840224979|via=Google Books|access-data=January 14, 2023|archive-data=January 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130130/https://books.google.com/books?id=qYHPuEwaBswC&q=czech++pistole+coin&pg=PA700|url-status=live}}</ref> Segon d'autres, lo ligam amb lo mot "pistolet" es pas establit.<ref name=CNRTL>[https://www.cnrtl.fr/definition/pistole « Pistole »], base lexicographique du CNRTL.</ref> Dato il valore di doppio [[Escudo spagnolo|escudo]] era chiamata anche [[doblone]], ''onza de oro'', ''peso duro de oro''; la doppia pistola era chiamata "quadrupla" o ''"quadrupet"''. ==Istòria== <!--===[[Espanha]]===--> ===[[França]] e [[Occitània Granda]]=== {{Veire|Loís d'aur}} Inizialmente fu usato in Francia per indicare le nuove monete d'oro spagnole e poi il nome fu dato al [[luigi (moneta)|Louis d'Or]] di [[Luigi XIII di Francia]]. Una ''pistole'' valeva inizialmente dieci [[livre tournois|livre]].<ref name=Martinori/> Con il termine di ''pistolet'' veniva indicata la mezza ''pistole'' coniata nel [[XVII secolo|XVII]] e [[XVIII secolo]].<ref name = Klutz/> Nel 1689 il valore della moneta d'oro era diventato di 11 [[livre]] e 12 [[sou (moneta)|sou]]. In seguito divenne una moneta di conto dal valore di 10 livre. Si usava l'espressione "''être cousu de Pistoles''"<ref>letteralmente "Essere cucito di pistole"</ref> nel senso di essere ricco sfondato.<ref name=Martinori/> Nel romanzo di [[Alexandre Dumas (padre)|Dumas]] ''[[I tre moschettieri (romanzo)|I tre moschettieri]]'', ambientato negli [[anni 1620]] si apprende che 35 pistole e 20 corone facevano 465 livre. La zecca di [[Besançon]] emise dal 1537 al 1579 delle pistole dal valore di un doppio [[ducato (moneta)|ducato]], assieme a delle doppie a quadruple pistole. Nella stessa sede furono coniate nel 1654 con il nome di ''pistolet'' delle monete d'oro che recavano il busto di [[Carlo V]]. L'imperatore aveva infatti concesso alla città il diritto di coniare moneta e quindi tutte le monete di questa zecca recavano sempre il busto dell'imperatore, anche dopo la sua morte. Una delle prime emissioni fu quella del [[Elenco dei reggenti di Lorena|duca]] [[Carlo III di Lorena]] (1545-1608) dal 1587 assieme ai pezzi da mezza, doppia e quadrupla pistola. Era anche chiamata ''écu pistolet'' o pistola di [[Nancy]]. La pistola di Carlo aveva lo stemma al dritto e la [[croce di Gerusalemme]] al rovescio.<ref name="Martinori" /> Fu coniata fino al 1709. Dans le royaume de France, en tous les cas, le terme désigna de façon certaine l'écu d'or espagnol ou « doublon » (doblón), une grosse pièce donc. Ce terme se rencontre dans de très nombreux écrits rédigés entre le XVIe et le XIXe siècle, entre autres dans la littérature qui met en scène des pirates et des corsaires. La pistole y devient, dans l'intervalle, une unité de compte, assez informelle, entre la fin du XVIIe et le début du XVIIIe siècle ; elle est l'équivalent d'un louis d'or de 10 livres tournois. Une double pistole était appelée quadrupla, en français : un « quadrupet ». Ont été produits sous le règne de Lous XIV des poids monétaires aux armes de France indiquant « 1 pistol », et pesant 6,72 g (cf. ci-contre)2. The coin appears repeatedly in Dumas' fiction. He has his character state, in The Three Musketeers set in the 1620s, that one hundred pistoles were worth a thousand livres tournois when Athos bargains for the horse he takes to the battle of La Rochelle.[12] It was also referred to by Raphael Sabatini; who wrote 'swashbuckling' tales of the 17th and 18th centuries; in his book, St Martin's Summer. The coin gave its name to the town of Trois-Pistoles, Quebec, where according to local legend an explorer lost a goblet worth three pistoles in the river.[13] En la novela Los tres mosqueteros, de Alexandre Dumas, cuya acción transcurre en la década de 1620, cuando Athos negocia por un caballo para ir al Asedio de La Rochelle, se muestra que 100 pistolas equivalen a mil libras de Tours.2​ Como tres libras equivalían a un escudo francés, cien pistolas eran 333,3 escudos franceses. Esta moneda dio nombre a la ciudad de Trois-Pistoles en Quebec, donde según la leyenda local, un explorador perdió en el río una copa que valía tres pistolas.4​ En [[Occitània]], la pistòla èra encara usitada al [[sègle XIX]] en [[Gasconha]] (notadament en [[Bearn]]) e [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnhe]], valant 10 francs o 10 liuras.<ref name=Laus>{{títol=Dictionnaire Occitan-Français|autor=[[Cristian Laus]]|annada=[[2001]]}}</ref><ref name=Lespin>{{DBAEM}}</ref>{{TdF}}<!--Laus: pistòla "pistole (ancienne monnaie de compte valant 10 francs)."; Lespy: 'Pistole - ancienne monnaie d'or d'Espagne; aujourd'hui encore monnaie de compte en Béarn (10 fr.)'; Mistral: 'Pistolo, Pistoulo (rouerg.), monnaie de compte qui valait dix livres, encore usitée en Gascogne et en Auvergne; pièce d'une prison.'--> ===[[Itàlia]]=== {{Veire|Doppia (moneta)}} [[Imatge:Pius VII Doppia 1817.jpg|vinheta|...]] {{Coin image box 1 double | header = Pio VII: pistola o doppia | hbkg = #abcdef | image = Image:Pius VII Doppia 1817.jpg | caption_left = Stemma dei Chiaramonti con sopra le chiavi decussate e la tiara | caption_right = San Pietro in trono tra nuvole di fronte che tiene le chiavi; sotto le armi del cardinale responsabile della zecca. | width = 300 | footer = AV Doppia 5,45 g, 12h, zecca di Roma. Anno di pontificato XVIII (1817). | position = right | margin = 0 }} In Italia il nome fu dato ad una moneta d'oro coniata a Genova dal valore di 50 [[lira genovese|lire genovesi]]. Questa moneta circolava a Roma per un valore di 8 [[scudo pontificio|scudi romani]] e 6 [[baiocco|baiocchi]]. Pistole furono coniate a [[Modena]] dai [[duchi di Modena e Reggio]] [[Cesare d'Este]] nel 1608, [[Francesco I d'Este|Francesco I]] nel 1631 e [[Alfonso IV d'Este|Alfonso IV]] nel 1660.<ref name=Martinori/><ref name=Crespellani>Crespellani: ''Zecca''...</ref> La moneta di Cesare pesava 6,33 grammi ed aveva al dritto il ritratto del duca e la legenda CESAR DVX MVT REG C. In esergo "L S" le iniziali dello zecchiere Lodovico Salvatico. Al rovescio era raffigurata la Pazienza stante con la legenda OMNIA VINCIT<ref name=Crespellani/> La pistola di Francesco pesava 6,50 g e quella di Alfonso 3,22.<ref name=Martinori/> Le vecchie doppie di Parma erano chiamate pistole ancora nel XIX secolo, mentre col nome di pistole papali o di Roma si indicavano nello stesso periodo i doppi zecchini o doppi scudi d'oro coniati da Pio VI e Pio VII.<ref name= Martinori/> Prese il nome di pistola la moneta dei [[Casa Savoia|Savoia]] da 24 lire, detta anche "[[Doppia (moneta)|doppia]] di Piemonte" <!--===[[Danemarc]]=== ===[[Malta]]=== ===[[Soïssa]]===--> ===[[Alemanha]]=== In molti stati della Germania settentrionale e centrale la pistola fu la principale moneta aurea durante il XVII e la prima metà del XIX secolo.<ref name=Klutz/> "''Pistole''" era il nome con cui veniva chiamata la moneta da d'oro dal valore di 5 [[tallero|talleri]] e doppia pistola era la moneta da 10 talleri. La prima ''Pistole'' fu coniata in [[Prussia]] nel 1737; spesso erano anche chiamate con il nome del sovrano ad imitazione del [[luigi (moneta)|Luis d'or]]; quindi ''Friedrich d'or'', ''Georg d'or'', ''Jérôme d'or'' o ''Karl d'or''. In [[Baviera]] fu chiamata ''Pistole'' la ''Karolin'' o ''Karldor'', una moneta coniata dall'allora principe [[Carlo VII di Baviera|Carlo Alberto]] (1726-1745) ad imitazione del Louis d'or francese.<ref name=Klutz/> Valeva 10 fiorini. Fu coniata anche nel [[Elettorato del Palatinato|Palatinato]] sotto il principe elettore [[Carlo III Filippo del Palatinato|Carlo Filippo]]<ref name=Klutz/> En royaume de Prusse, on ne mit à frapper au XVIIIe siècle des pièces d'or d'une valeur de 5⅔ de thalers, en référence à la pistole espagnole et au louis d'or de France : cette monnaie fut appelée frédéric d'or, car il figurait le profil du roi Frédéric de Prusse3. <!--===[[Escòcia]]===--> ===[[Irlanda]]=== {{Coin image box 1 double | header = Pistola | hbkg = #abcdef | image = File:Irish pistole.jpg | caption_left = 4:9^tt_w: 7:gr: | caption_right = 4:9^tt_w: 7:gr: | width = 300 | footer = AV Pistola 6,61 g; anni 1642-1649 | position = right | margin = 0 }} [[File:Irish pistole.jpg|left|thumb|Irish gold pistole, bearing its weight (4 ''[[Pennyweight|dwt]]'' 7 ''[[Grain (unit)|gr]]'') ([[National Museum of Ireland – Decorative Arts and History]])]] A small number of gold pistoles and double pistoles were minted in Ireland in 1646, during the Irish Confederate Wars and the reign of Charles I. James Butler, 1st Duke of Ormond authorised the issue in order to prevent troop defections, as there was a shortage of silver coins for paying soldiers. The coins had an approximate value of 13 shillings (26 s. for the double pistole); they are today worth over £65,000, as only eleven examples are known to survive.[6][7] They are the only gold coins ever struck in Ireland, except for a small number of proof and ECU issues.[8] The pistole weighed 103 grains (6.67 grams; 0.215 troy oz) while the double pistole was 206 grains (13.35 grams; 0.429 troy oz); the fineness was 19 karat.[9] The coins (also called "pieces" or "pledges") did not bear any royal symbols, simply their weight (4 dwt 7 gr, or 8 dwt 14 gr) on both sides.[10] In Irlanda ci fu una moneta con questo nome. Fa parte delle [[Inchiquin money]]. le [[notgeld|moneta di necessità]] coniata durante la [[ribellione irlandese del 1641]], che prendono il nome da [[Murrough O'Brien]], lord di [[Inchiquin]], che aveva il comando delle truppe protestanti periodo 1642-1647. Se ne conoscono pochissimi esemplari individuati solo nel XIX secolo.<ref name="Grueber" /> Sono le uniche monete d'oro conosciute che siano state coniate in Irlanda.<ref name="Grueber" /> =Modèl:MonedaOccitana= What a MESS! So we have the general medieval Carolingian/French system. But then we have local variations. But Occitania also includes Aran, bits of Navarre, Provence, the Valleys, etc. Regions which weren't under French control traditionally, and either had their own currencies or shared with their larger neighbors. So do we divide it by NAME (LOCAL, LOCAL, LOCAL, LOCAL)? By MONETARY SYSTEM? (K. OF FRANCE: SOL, DENIER, FRANC, ETC.; V. OF BEARN; ETC.)? [[Monde Antic]]: *[[Moneda gallesa]] *[[Moneda romana]]<!--lo nom del [[talent (moneda)|talent]] es conegut en occitan, mas es d'utilizacion grèga.--> [[Regim Ancian]]: *[[Sistèma monetari del Reialme de França|moneda francesa]]: [[malha francesa|francesa]], double tournois, liard, gros blanc, gros tournois, 1/5 escut, [[franc a caval|franc]], [[escut francés|escut]], [[loís (moneda)|loís]]<!-- d'aur--> *Moneda bearnesa, "[[morlan (moneda)|morlan]]s": dinèr, escut, liura, malha, sòu<!--Mistral: mourlan 'sòu mourlan/so mourla, malho mourlano, lièuro mourlano'; Palay: mourlâ/mourlâs 'so mourlâ, dinè mourlâ, escut mourlâ, liure mourlane'--> *Moneda navarresa: sanchet<!--Palay: sanchét--> *Moneda provençala, "coronats/-adas": denièr, liura, reiau d'aur, sòu<!--Lei "coronats/coronadas" (denièr, liura, reiau, sòu) son de monedas provençalas.--> *Moneda tolosana, "tolzans": Edat Revolucionària: *Moneda francesa *Moneda espanhòla Abans l'Eurò: *Moneda francesa: [[franc francés]] () *Moneda espanhòla: [[pesseta]] {{Metapaleta de navigacion | modèl = MonedaOccitana | tematica =numismatica | carta = oc | estildejós = {{Geografia|coloroc}} | estilgrop = {{Geografia|coloroc}}vertical-align:middle | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[Imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{títolcolor|oc|La moneda en Occitània}} | sostítol = | estilcòs = line-height:1.2 | estillista = text-align:justify | estilpar = background:#FFECEC | imatge = | grop1 = Monedas oficialas d'Estats | lista1 = [[èuro]] | grop2 = Monedas localas contemporanèas | lista2 = [[Abeille (moneda)|abeille]] de [[Vilanuèva d'Òlt]] •&nbsp;[[céou (moneda)|céou]] de [[Gordon]] •&nbsp;[[cers (moneda)|cers]] de [[Narbona]] •&nbsp;[[cigalonde (moneda)|cigalonde]] de las [[Mauras]] •&nbsp;[[doume (moneda)|doume]] dau [[Puèi de Doma]] •&nbsp;[[eureu]] de [[Dacs]] •&nbsp;[[eusko]] de [[Baiona]] e deu Bascoat •&nbsp;[[Luciole (moneda)|luciole]] d’[[Ardecha (departament)|Ardecha]] •&nbsp;[[Mesure (moneda)|mesure]] de [[Rumans d'Isèra|Rumans]] •&nbsp;[[Miel (moneda)|miel]] de [[Liborna]] •&nbsp;[[nissart]] de [[Niça]] •&nbsp;[[Occitan (moneda)|occitan]] de [[Pesenàs]] •&nbsp;[[pyrène (moneda)|pyrène]] de [[Fois]] •&nbsp;[[Roue (moneda)|roue]] de [[Vauclusa (departament)|Vauclusa]] •&nbsp;[[sol-Olympe (moneda)|sol-olympe]] de [[Montalban]] •&nbsp;[[sol Si(moneda)|sol si]] de [[Caors]] •&nbsp;[[sol-Violette (moneda)|sol-siolette]] de [[Tolosa]] •&nbsp;[[Tinda (moneda)|tinda]] de [[Bearn]] •&nbsp;[[Touselle (moneda)|touselle]] de [[Comenge]] | grop3 = Monedas ancianas | lista3 = [[moneda gallesa]]<!-- --> • [[ardit (moneda)|ardit]]<!--Identic al Liard--><!-- --> • [[denièr]] ([[Aureus|roman]], [[denièr franc|franc]], [[denièr angevin|angevin]], [[denièr coronat|coronat]], [[denièr pogés|pogés]], [[denièr tornés|tornés]])<!--Palay: dinè--><!-- --> • [[escut (moneda)|escut]] ([[escut espanhòl|espanhòl]], [[escut francés|francés]])<!-- --> • [[franc francés]]<!-- --> • [[galabin]] de [[Bearn]]<!--Mistral: Galabin, Galabi (b.); Palay: galabî--><!-- --> • [[guilhòt (moneda)|guilhòt]] de [[Comtat de Fois|Fois]]<!--Palay: guilhòt--><!-- --> • [[liard]] (daufinenc, francés)<!--Identic a l'Ardit; originari de Daufinat mas adoptat en tot lo Reialme de França, dont l'Ardit.--> e [[liarda]]<!-- --> • [[liura]] ([[Liura aranesa|aranesa]], [[liura coronada|coronada]], [[Liura francesa|francesa]] [''[[liura parisis|parisis]]'' e ''[[liura tornesa|tornesa]]''], [[Liura italiana|italiana]])<!--Palay: liure (i a la liure carnissère, la liure bouderère, trés liures primes, etc.--><!-- --> • <!-- --> • [[Malha (moneda)|malha]] ([[Malha arnaudenca|arnaudenca]], [[malha francesa|francesa]], [[Malha morlana|morlana]], [[malha pogesa|pogesa]])<!-- --> • [[Napoleon (moneda)|napoleon]]<!-- --> • [[obòla]] ([[obòla provençala|provençala]]<!--l'obòla d'aur, fach pels comtes de Provença-->)<!-- --> • [[patac]] ([[Patac provençau|provençau]]; [[Patac de clau|de clau]]<!--[avinhonenc]-->; [[Patac de rei|de rei]]<!-- [francés?]-->)<!-- --> • [[patar]]<!--'Patar' es la grafia mistralenca. 'Patard' en francés.--> avinhonenca o daufinenca<!-- --> • [[piastra]]<!-- --> • [[Reial (moneda)|reial]] ([[Reiau d'aur coronat|coronat]], [[Reial espanhòl|espanhòl]]<!--veire dins lo Tresaur dau Felibritge-->)<!-- --> • [[sòu]]<!--var. sòl; fam. ''soflon''--> ([[Solidus|roman]], [[sòu coronat|coronat]], [[Sòu melgoirés|melgoirés]], [[Sòu pogés|pogés]]<!--Sòu del Puèi-->, [[sòu tolosenc|tolosenc]]) [[Regim Ancian]]: • [[Sistèma monetari del Reialme de França|moneda francesa]]: [[malha francesa|francesa]], double tournois, liard, gros blanc, gros tournois, 1/5 escut, [[franc a caval|franc]], [[escut francés|escut]], [[loís (moneda)|loís]]<!-- d'aur--> • Moneda espanhòla: • [[coronat (moneda Provençala)|coronat]] de Provença: denièr, liura, reiau d'aur, sòu<!--Lei "coronats/coronadas" (denièr, liura, reiau, sòu) son de monedas provençalas.--> • [[morlan (moneda)|morlan]] de [[Vescomtat de Bearn|Bearn]]: dinèr, escut, liura, malha, sòu<!--Mistral: mourlan 'sòu mourlan/so mourla, malho mourlano, lièuro mourlano'; Palay: mourlâ/mourlâs 'so mourlâ, dinè mourlâ, escut mourlâ, liure mourlane'--> <!-- Dins lo diccionari de Palay: monedas especificas: papalhoû, testoû, doubloû [doublon], aràmẹ/aràm, assignat, talén, piastre, carlî -ne/caroulî/caròli, blanc, tinquét, mitralhe [mitraille], cinquét, thaboû/chaboû, doublét -e, baquéte (de Biarn), pille, picalhoû, bousét,-e/bouséti, patàc, dardéno -dèno, toulousâ (anc. tousâ, toulzâ) (de Tolosa), quoadruple,-truple (unitats de francs), jàques (d'Aragon), flourî (de Gasconha), patàr/patàrrou [fr patard, mist. patar], pecéte (0.5-2 francs; fr piécette), medalhe (=fr maille), marboutî, pistole tèrmes generals? mounicioû/municioû, mousilhe, pialhe, pic, ?coussure?, ?tàrie/tàrye?, pìtrẹ, ?piòcou?, piè--> }}<noinclude><!-- Inseriscatz PAS CAP de blanc o saut de linha abans < noinclude > o aprèp < /noinclude >.--> {{Documentacion modèl}} <noinclude> [[Categoria:Paleta de navigacion]] [[Categoria:Modèl Occitània]] </noinclude> =article biografic= {{Omon|XXXX}} {{Infobox Persona}} <!--{{esbòs persona}}--> ==Fonts==<!--Nòtas e referéncias--> ===Nòtas=== <references group=nt/> ===Referéncias=== {{Traduccion/Referéncia|XX|XXXXXXXX}} {{Referéncias}} ===Bibliografia=== ==Veire tanben== ===Articles connèxes=== ===Ligams extèrnes=== {{Multibendèl|Portal biografia|Portal XXXX|Portal XXXX}} {{Autoritats}} {{ORDENA:XXXX}} [[Categoria:XXXXX]]<!-- [[Categoria:Naissença en XXXX]] [[Categoria:Naissença a XXXX]] [[Categoria:Decès en XXXX]] [[Categoria:Decès a XXXX]] --> =Agadés= ===Comtat d'Agadés=== Lo comtat d'Agadés es sovent mencionat, mas un comte d'Agadés es pas mencionat qu'un sol còp. Los istorians supausan que los avesques aurián aquerit lo poder temporal sul comtat, en l'exercissent pel mejan dels vescomtes d'Agde-Besièrs.<ref name=MedLands/> ===Lista dels comtes d'Agadés=== *Apollòni, sègle IX<ref name=MedLands>{{Obratge|https://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE%20NOBILITY.htm#_Toc496685188|títol=Toulouse - Languedoc|colleccion=Medieval Lands|autor=Charles Cawley}}</ref> ===Vescomtat d'Agadés=== Lo [[vescomtat]] d'[[Agde]], o d'Agadés, foguèt una entitat politica que nasquèt al sègle X. En 993, lo vescomtat passèt a las mans dels [[comtes de Carcassona]], en 1067 als vescomtes d'Albi e de Nimes e en 1187 a l'avesque d'Agde. En 1271, venguèt una possession de la corona francesa coma mantes autres territòris occitans de l'ostal de [[Tolosa]]. ====Lista dels verscomtes d'Agadés==== {| class="wikitable float-left" |- align="left" valign="top" bgcolor="lavender" ! |Nom ! |maridat a ! |enfants ! |Longevitat ! |Titulari ! |Nòtas |- valign="top" <!--|Antòni |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- --> |Rainard I |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Boson |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Teudon [cawiki ''Teude''] |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Audon |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Guilhèm I |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Rainard II |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Guilhèm II |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |Garsenda |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |[[Bernat Aton IV Trencavèl|Bernat Aton I]]<br><small>(filh, IV Trencavèl)</small><ref name=MedLands/> |maridat a |enfants |longevitat |1082-1129 |vescomte de Carcassona, Rasés, Agde, Albi e Nimes. |- |Rogièr de Besièrs<br><small>(filh)</small><ref name=MedLands/> |<small>{28 abr 1139} </small>Bernarda de Comenge<br><small>(?-ap.1250)</small><ref name=MedLands/> | |?-12 ago 1150<ref name=MedLands/> |?-12 ago 1150<ref name=MedLands/> |Bernarda es filha del comte [[Bernat I de Comenge]]. |- |Ramond Trencavèl de Besièrs<br><small>(fraire)</small><ref name=MedLands/> |maridat a |enfants |?-15 oct 1167<ref name=MedLands/> |?-15 oct 1167<ref name=MedLands/> |- |[[Bernat Aton V Trencavèl|Bernat Aton II]]<br><small>(filh, V Trencavèl)</small> |maridat a |enfants |?-1159? |?-1159? |- |Bernat Aton III<br><small>(filh, VI Trencavèl)</small> |maridat a |enfants |longevitat |1159-ap.1214 |- |Nom |maridat a |enfants |longevitat |titulari |- |} etc. {{Refnec| * Boson c. 880-900 * Adelaïda vescomtessa de Besièrs c. 900-? * ''Teude'' (filh) ?-936 * ''Jonus'' (filh) 936-960 * ''Reinard'' II (filh) 960-967 * Guilhèm I (filh) 967-994 * Garsenda (filha) 994-1034 * Guilhèm de Carcassona (filh) 1034 * Pèire I (II de Carcassona) 1034-1059 * Rogèr I (III de Carcassona) 1059-1067 * Ramond I (II de Carcassona) (filh de Guilhèm) 1067-1068 * Garsenda, Adelaïda, Ermengarda, comtesses de Carcassona e Rasés 1068-1069 * [[Ermengarda de Carcassona]] (a Besièrs e Agde) 1069-1101 * [[Bernat Aton IV Trencavèl|Bernat Aton I]] (filh, IV Trencavèl) 1082-1129 (vescomte de Carcassona, Rasés, Agde, Albi e Nimes) * [[Bernat Aton V Trencavèl|Bernat Aton II]] (filh, V Trencavèl) 1129-1159 * Bernat Aton III (filh, VI Trencavèl) 1159-1214 * [[Simon IV de Montfòrt|Simon de Montfòrt]] 1214-1218 * [[Amauric de Montfòrt]] 1218-1224 * Ramond II Trencavèl 1224-1227 * A França 1227-1240 * Ramond II Trencavèl 1240-1247 * cedit a la corona francesa 1247}} =Tria de linhatges incomplèta= La '''tria de linhatges incomplèta''' / '''tria de linhatge incomplèta''' [[:en:Incomplete lineage sorting]] [[:fr:Tri de lignées incomplet]] =[[Republica païsana]]= ==Exemples== Okay, the German, French & English pages all divide it up into the same groupings, BUT the French has some groupings (appears they split German Frisia & Lower-Elbe) and the German some info the others don't. Let's see... ===[[Frisa]] e Bas [[Elba]]=== [[Fichièr:Ostfriesland um 1300.png|vinheta|280px|Mapa de [[Frisa orientala]] e de sas particions a la debuta del {{s|XIV}}.]] OC {{...}} FR [[Fichier:Ostfriesland um 1300.png|vignette|280px|Carte de la [[Frise orientale]] et de ses partitions au début du {{s|XIV}}.]] Les ''Bauernrepubliken'' se sont particulièrement développées en [[Frise (région historique)|Frise]], expression directe de l'idéal de [[liberté frisonne]]. On cite tout particulièrement le cas de la [[péninsule de Butjadingen]]<ref>{{de}} [http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte ''Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick''] Histoire de la commune de Butjadingen</ref>, de la région de [[Stadland]], du [[pays de Stedinge]] {{incise|aujourd'hui [[arrondissement de Wesermarsch]]}} et du [[pays de Wursten]] {{incise|aujourd'hui [[arrondissement de Cuxhaven]]}} tous les quatre en [[Basse-Saxe]] actuelle, ainsi que la [[Dithmarse]], aujourd'hui [[arrondissement de Dithmarse]] en [[Schleswig-Holstein]]. Toutes ces zones côtières étaient régulièrement sujettes aux inondations de grandes envergures {{incise|par exemple l'[[inondation de la Toussaint en 1532]]}}, ce qui poussait leurs habitants à se réunir pour construire ensemble des digues et garantir leur entretien, actions garantissant la survie de leurs communautés. De la même manière, la conquête de terres arables se faisait au prix d'entreprises de colonisation mobilisant les forces de la communauté. DE Der Begriff ''Bauernrepublik'' wird vor allem auf einige Siedlungsgebiete der [[Friesen]] und [[Sachsen (Volk)|Sachsen]] bezogen und als Verwirklichung des Ideals der [[Friesische Freiheit|Friesischen Freiheit]] gesehen. Beispiele sind in [[Butjadingen (Landschaft)|Butjadingen]],<ref>Gemeinde Butjadingen: [http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte ''Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick'']</ref> im [[Stadland]], in [[Stedingen]],<ref>http://www.bauernkriege.de/Bauernrepublik.html</ref> im [[Land Wursten]] und [[Land Hadeln]] sowie in [[Dithmarschen]] zu finden. Alle genannten Gebiete waren dadurch gekennzeichnet, dass das Land ständig durch Überflutungen gefährdet war, gegen die in Gemeinschaftsarbeit [[Deich]]e errichtet wurden und instand gehalten werden müssen. Die Siedlungsgebiete der Friesen und Sachsen waren typischerweise dadurch gekennzeichnet, dass eine lokale Selbstverwaltung von Dörfern durch eine Selbstverwaltung auf der Ebene von [[Historische Landschaft|Landschaften]] ergänzt wurde. Das [[Kirchspiel]] war das Zentrum des alltäglichen Lebens und schöpfte daraus seine Selbständigkeit. Das Bindeglied zur Landesgemeinde bildete das mehrere Kirchspiele umfassende „fiardandel“, das Landesviertel. In den Landesvierteln, die weitgehende Selbstständigkeit genossen, setzten sich die alten [[Schultheiß|Schulzensprengel]] der Zeit bis zum Anfang des 13. Jahrhunderts (sog. Asegenzeit) fort: aus dem schelta bzw. bonnere (der die Leitung der Schulzensprengel innehatte) ist der orator, kok (= Sprecher) oder hodere (Hutträger), im westerlauwerschen Friesland der grietmann geworden. Die Landesviertel umfassten 12 Kluften. Da sich eine Bauernschaft aus drei Kluften zusammensetzte, bestand ein Landesviertel aus vier Bauernschaften. Die Bauernschaften bestanden ihrerseits aus sogenannten „Fründschoppen“ (Geschlechterverbänden).<ref>Volker Gabriel: {{Webarchiv|url=http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf |wayback=20160303182646 |text=''Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }} (PDF-Datei; 1,3&nbsp;MB). 2004, S. 57f.</ref> Zur Bildung von [[Landstände|Provinzialstände]]n oder [[Landtag (historisch)|Landtagen]] mit politischen Einheiten, die diesen Organisationen zugeordnet gewesen wären, kam es in aller Regel nicht, solange die Selbstverwaltungen hinreichend lebens- und widerstandsfähig waren.<ref>Karsten Krüger: ''Die Landständische Verfassung''. München, Oldenbourg Wissenschaftsverlag 2003, S. 81</ref> (Rustringa) Der ursprüngliche Typus der Bauernrepublik blieb am längsten in den abgelegenen Gebieten „jenseits der Jade“ und nördlich ausgedehnter [[Moor]]e an der Mündung der [[Weser]] erhalten. Dort regierten lange Zeit gewählte „[[Redjeve]]n“, die Gericht hielten und über Recht und Ordnung wachten.<ref>Touristikgemeinschaft Wesermarsch: {{Webarchiv | url=http://www.urlaubwesermarsch.de/geschichte-der-wesermarsch.html | wayback=20120315191346 | text=''Die Geschichte der Wesermarsch''}}</ref> Grundlage des Wirkens der [[Rüstringen|rüstringischen]] Redjeven war das [[Asegabuch]]. [[Datei:Sachs1234.jpg|miniatur|Historische Darstellung der [[Schlacht bei Altenesch]], wo 1234 die [[Stedinger]] besiegt wurden]] [[Datei:Hartwarder Landwehr Gedenkstätte.JPG|miniatur|Gedenkstätte an der [[Rodenkirchen (Stadland)|Hartwarder Landwehr]], wo 1514 die Rüstringer Friesen ihre Freiheit verloren]] Das Amt der Redjeven war Ausdruck der ausgeprägten Entwicklung der Landesgemeinden im 13. Jahrhundert. Der Vertrag, der von der Stadt Bremen mit Rüstringen 1220 geschlossen wurde, erwähnte erstmals ein kollegiales Organ als leitende Institution der Landesgemeinde: die „sedecim coniurati de terra“, die sechzehn „Geschworenen des Landes“. Die Bezeichnung „coniurati“ oder „consules“ wird in den lateinischen Quellen, diejenige von den redieven, den Ratgebern dagegen in den friesischen Texten verwandt. Das Amt wechselte jährlich, sei es durch Wahl oder „Umgang“ von einem Hof zum anderen; es war Teil einer genossenschaftlichen Verfassungsstruktur mit der Gemeinde als maßgebender Instanz.<ref>Volker Gabriel: {{Webarchiv|url=http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf |wayback=20160303182646 |text=''Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }} (PDF-Datei; 1,3&nbsp;MB). 2004, S. 56</ref> (Frisa orientala e Frisa occitentala) Die Freien Bauernrepubliken gingen teils am Machtstreben der eigenen Großbauern und Häuptlinge<ref>z.&nbsp;B. etzel-ostfriesland.de: {{Webarchiv|url=http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm |wayback=20130316072413 |text=''Ine Widdeken'' |archiv-bot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }}</ref>, teils an dem benachbarter Territorialherren zugrunde.<ref>Heimatkundlicher Arbeitskreis e. V. Weenermoor - Möhlenwarf - St. Georgiwold - Beschotenweg: {{Webarchiv | url=http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm | wayback=20120911022239 | text=''1509 - 2009: 500 Jahre Cosmas- und Damianflut. Die Entstehung des Dollarts''. Abschnitt ''Nicht nur eine Naturgewalt. Menschliche Mitschuld''}}</ref> Die gesellschaftlichen Verhältnisse innerhalb der einzelnen Bauernrepubliken und zwischen ihnen waren nämlich keineswegs durch eine umfassende Harmonie gekennzeichnet: Für das Friesland im Mittelalter war es typisch, dass das Land in eine ganze Reihe kleiner Bauernrepubliken zerfiel, die untereinander vielfach verfeindet waren. Heiraten, Erbschaften und Fehden hatten eine „natürliche Auslese“ der Gutsherren zur Folge, wodurch sich die Hoheitsrechte in der Hand von „Häuptlingen“ konzentrierten. So wurden die verschiedenen Bauernrepubliken in [[Ostfriesland]] (und zeitweise [[Provinz Friesland|Westfriesland]]) unter den Häuptlingen aus dem Hause [[Cirksena]] im 15. Jahrhundert geeint. Unter Ulrich I von Cirksena wurde Ostfriesland 1464 [[Reichsgrafschaft]]. Westfriesland fiel in dieser Zeit an [[Burgundischer Reichskreis|Burgund]] und schied endgültig 1648 im Verbund der [[Niederlande]] aus dem [[Heiliges Römisches Reich|Reich]] aus. (Brèma e Oldenborg) Nach zwei Kriegen waren 1234 nach der [[Schlacht bei Altenesch]] die Stedinger dem [[Erzbistum Bremen|Bremer Erzbischof]] und dem [[Grafschaft Oldenburg|Oldenburger Grafen]] unterworfen, die Bremer Kirchenfürsten unterwarfen auch [[Kehdingen]], das Alte Land und schließlich 1524 das [[Land Wursten]] ihrer Herrschaft. Der Oldenburger Graf vermochte nach langen Wirren in Konkurrenz mit den Bremern 1514 [[Butjadingen (Landschaft)|Butjadingen]] und [[Stadland (Landschaft)|Stadland]] an sich zu bringen. Glück hatten die Bauern des [[Land Hadeln|Landes Hadeln]]; sie fielen im 13. Jahrhundert unter die Herrschaft des schwachen [[Herzogtum Sachsen-Lauenburg|Herzogs von Sachsen-Lauenburg]]. Sie bewahrten ihre genossenschaftlich geprägte Eigenständigkeit bis tief ins 19. Jahrhundert.<ref>Land Niedersachsen: [http://www.niedersachsen.de/portal/live.php?navigation_id=6981&_psmand=1000 ''Die Friesen'']</ref><ref>[http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html ''Landsknechte fallen vor 500 Jahren ein. Freie Friesen an der Niederweser – Vortrag von Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker'']{{Toter Link|url=http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html |date=2023-06 |archivebot=2023-06-14 14:50:32 InternetArchiveBot }}. ''[[Nordwestzeitung]]'', 16. Februar 2007</ref> EN The German term ''Bauernrepublik'' was originally coined to refer to autonomous districts in [[Frisia]] and northwest [[Duchy of Saxony|Saxony]], a region in which the tradition of '[[Frisian Freedom]]' remained strong throughout the Middle Ages. Notable 'peasant republics' in this area included [[Butjadingen]],<ref>{{Cite web |website=Gemeinde Butjadingen |url=http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte |title=Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick |language=de |trans-title=An overview of the historical development of Butjadingen}}</ref> [[Stadland]], [[Stedingen]],<ref name="bauernkriege">{{cite web |url=http://www.bauernkriege.de/Bauernrepublik.html |first=Hans Holger |last=Lorenz |website=bauernkriege.de |title=Stedinger Bauernrepublik 1204 bis 1234 |language=de |trans-title=Stedinger Peasant Republic 1204 to 1234 |date=2020-11-24 |access-date=2021-12-24}}</ref> [[Land Wursten]], [[Land Hadeln]] and [[Dithmarschen]]. Some of these peasant republics disappeared through the consolidation of power in the hands of individual farmers, enabling them to set themselves up as petty lords on the feudal model,<ref>z.&nbsp;B. etzel-ostfriesland.de: [http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm ''Ine Widdeken''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130316072413/http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm |date=2013-03-16 }}</ref> while others were annexed or conquered by neighbouring princes.<ref>Heimatkundlicher Arbeitskreis e. V. Weenermoor - Möhlenwarf - St. Georgiwold - Beschotenweg: {{Cite web |url=http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm |title=''1509–2009: 500 Jahre Cosmas- und Damianflut. Die Entstehung des Dollarts''. Abschnitt ''Nicht nur eine Naturgewalt. Menschliche Mitschuld'' |access-date=2021-12-24 |archive-date=2012-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120911022239/http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm |url-status=dead }}</ref> The various peasant republics in [[East Frisia]] were united under the rule of the [[Cirksena]] family in the fifteenth century, and in 1464 Ulrich I von Cirksena was able to declare himself [[County of East Frisia|Count of East Frisia]]. During the same period, [[Friesland]], also known as [[West Frisia]] was subsumed into the [[Burgundian Netherlands]], which later became the [[Spanish Netherlands]] and ultimately the [[Dutch Republic]]. Thus Friesland is today part of the [[Netherlands]], whereas East Frisia is part of modern [[Germany]]. After the 1234 {{ill|Battle of Altenesch|de|Schlacht von Altenesch}}, the Stedinger were subjected to the [[Archbishopric of Bremen|Prince-Archbishop of Bremen]] and to the [[County of Oldenburg|Count of Oldenburg]]. The Prince-Archbishops also subjected [[Kehdingen]], and in 1524 also the [[Land Wursten]] to their rule, while the Counts of Oldenburg acquired [[Butjadingen]] and [[Stadland]] in 1514. The peasants of [[Land Hadeln|Hadeln]] were comparatively lucky; although they fell under the rule of the weak [[Duchy of Saxe-Lauenburg]] in the 13th century, the dukes were too weak to enforce their will and consequently the farmers were able to preserve much of their autonomy right up to the 19th century.<ref>Land Niedersachsen: [http://www.niedersachsen.de/portal/live.php?navigation_id=6981&_psmand=1000 ''Die Friesen'']</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html |title=Landsknechte fallen vor 500 Jahren ein. Freie Friesen an der Niederweser – Vortrag von Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker |language=de |trans-title=Landsknechts invade 500 years ago. Free Frisians on the Niederweser - Lecture by Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker |work=[[Nordwestzeitung]] |date=16 February 2007 }}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> =Quint ... Tors/Chasteu, Contraa, Familha= Lo '''país de Quint''' es un sos-[[contraa]] dau [[Diés]], The Quint Country is a sub-region of the Dyois, based around the Quint Towers. It was controlled by the Quint family as vassals of the Poitiers dynasty, counts of Valentinois and Die, until 1246. https://valdequint.fr/2015/12/21/les-tours-de-quint/ https://www.persee.fr/doc/rga_0035-1121_1920_num_8_2_2796 https://www.ste-croix-en-diois.fr/vallee-de-quint-sainte-croix-drome.html =[[Lista daus comtes de Diá]]= {{Dialecte Vivaroaupenc}} *So how do we do this? History of Die might as well go in the contraa's page bc it pertains to the whole region; therefore this should probably be a list of *counts* linked to [[:en:Count of Dyois]] and [[:ca:Comtat de Diá]]. passes to Valentinois, a few castles are retained by the Counts (later to the Kingdom of France in 1419), but most of it ends up (ceded?sold?donated?) in the hands of the bishops who style themelves counts. ==Comtes feodaus (davant 1178)== {| class="wikitable float-left" |- align="left" valign="top" bgcolor="lavender" ! |Nom ! |Maridat a ! |Enfants ! |Longevitat ! |Titulari ! |Nòtas |- valign="top" |'''''Aleyris''''' (nom fr) |Guilhem de Forcauquier |... |... | v1027 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |... |- valign="top" |'''Pònç de Diá''' |''inconeissut'' |'''Guilhem'''; Guilhelma |? |v1062 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Guilhem de Diá''' |''inconeissut'' |'''Isoard''' |? |v1074 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Isoard I de Diá''' |''inconeissut'' |''benleu'' '''Jauceran''' |dav 1070?-ap 1116 |?-ap 1116 |Senhor de [[Luc de Diés|Luc]], [[Ais de Diés|Ais]], e [[Bèlagarda de Diés|Belagarda]]. Òme d'armas, combatet en [[Espanha]] avans [[1080]], es partit per la [[Primiera Crosada]] en [[1096]]. Comandant dau 11e còrs d'armada au setge d'[[Antiòquia d'Orontes|Antiòquia]] en [[1098]].<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Jauceran de Diá''' |Beatritz |'''Isoard''' |?-dav 1149 |?-dav 1149 |Segon d'unes (QUI?), esposèt Beatritz d'Albon.<ref name=Roglo>[https://roglo.eu/roglo?lang=fr; Généalogie adaptée au PGPD - Roglo]</ref><ref name=MedLands>Charles Cawley, [https://fmg.ac/Projects/MedLands/provvaldi.htm#_Toc97476349 Medieval Lands].</ref> |- valign="top" |'''Isoard II de Diá''' |''inconeissut'' |Peire Isoard; una ''comtessa de Diá'' (nom inconeissut); ''Roais'' (nom fr); '''Isoarda''' |?-ap 1166 |?-ap 1166 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Isoarda de Diá''' |Raimon [[familha d'Agòud|d'Agòud]] |''sens enfants'' |...-v1205 |v1178-v1205 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |} {{...}} Dins una [[Bulla]] dau [[2 d'aost]] [[1178]], l'emperaire [[Frederic Barbarossa]] dona a Robert, avesque de Diá, en [[plena jurisdiccion]] e [[dreches reiaus]]: [[Diá|la vila]], quauques [[chasteu]]s, e totas las tèrras diesas de Guilhem de Peitieus fòra lo [[chasteu de Quint]] (uei ''Las Tours'' a [[Santa Crotz (Droma)|Santa Crotz]]). (REFS... Nantigny, ?). Maugrat aquò, los còmtes de Tolosa dona lo comtat a Aimar de Peitieus en [[1189]] (DUPUY). Veire l'[[Diés#Istòria|istòria de Diés]]. ==Comtes feodaus (après 1178)== -> Aimar de Peitieus, 1189 (already còmte de Valentinés; given Diés by Raimon de Tolosa) (DUPUY) {{Article detalhat|Lista daus còmtes de Valentinés}} ==Avesques-comtes (après 1178)== {{Article detalhat|Lista daus avesques de Diá}} According to the Catalan wikipedia it's sold *back* to Valentinois in 1419 by bishop Joan de Peitieus, to his father Count Loís II de Peitieus. But then it's incorporated/absorbed into Dauphiny in 1423. ==Refs/Biblios== *{{Obratge|url=http://jean.gallian.free.fr/comm2/d/die.htm|títol=de DIE (anciens comte de)|autor=[[Jean Gallian]]}} *https://fmg.ac/Projects/MedLands/provvaldi.htm *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=bwF79FUu-E0C|títol=Histoire de Die|autor=[[André Mailhet]]|editor=Impr. Buttner - Thierry|an=1897}}<!--pp. 37,44-7,49,56,121,132,321--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=442AYZMGg3cC|títol=Essai historique sur l'église et la ville de Die|autor=[[Jules Chevalier]]|an=1888|editor=impr. Bourron}}<!--pp.124,126,132-4,141-2,144,173-6,205,343,415,493-4--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=yWEfAAAAMAAJ|títol=La Provence du premier au douzième siècle|autor=[[Georges de Manteyer]]|editor=A. Picard et fils|an=1908|luòc=Provença}}<!--pp.89-91,306-8, 310--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=butAAAAAcAAJ|títol=Dictionnaire Historique Chronologique, Géographique... Du Dauphiné|autor=[[Guy Allard]]|luòc=Grenòble|editor=impr. Édouard Allier|an=1864|paginas=339,383}}<!--p.339 lista las "contraas de Daufinat": principautats, duchats, marquesats, comtats, baroniás, etc.--><!--p.383 lista quauques còmtes/comtesses de Diés.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=QmnU4NWsUIAC|títol=Traitez touchant les droits du Roy Tres-Chrestien|autor=Pierre Dupuy|luòc=[[Roan]]|editor=impr. de Laurens Maurry|an=1670|pagina=634}}<!--Menciona qu'Aimar de Peitieus es còmte de Valentinés jos Felip August; e que Raimon, duc de Narbona e còmte de Tolosa, li dona lo comtat de Diés en 1189.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=9W9JClF6l3IC|títol=Généalogie de la Chanson de Roland|autor=[[Bernard Gicquel]]|an=2003|pagina=105}}<!--Seems to say Isoard, viscount of Gapencés and Ambrunés, who followed Raimon de Sant Gèli (marquis of Provence) on Crusade at the head of the XIth corps, made him count of Diés "in recognition of his eminent services" when they returned home. Then Isoard has Josserand for a son, who, for Thérould [medieval Norman dude?], represents Provence.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=LhVio4xrqJIC|títol=Les genealogies historiques des rois, duce, comtes, &c. de Bourgogne|autor=[[Louis Chasot de Nantigny]]|luòc=[[París]]|annada=1738|pagina=}}<!--pp. 468,474,569--><!--p.468: According to him, Isoard II (alive in 1116) died childless, so the County of Diois was given to Aimar de Peitieus. HOWEVER, on the '2 de Kalendes' of August 1178, the Holy Roman Emperor Frederick I issues a Bull donating the city (Die), some Diois castles, and all Guilhem de Peitieus's lands in the bishopric except the castle of Quint, in full jurisdiction and royal rights to Die's bishop Robert.--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=8H9ZAAAAcAAJ|títol=L'art de vérifier les dates des faits historiques...|autor=De Saint-Allais|an=1818|pagina=267}}<!--Contexte sus la donacion dau comtat per los Raimondins a Aimar de Peitieus--> *[https://books.google.com/books?id=FSwPAQAAIAAJ Bulletin de la Société départementale d'archéologie et de statistique de la Drôme, Volume 31. Secrétariat de la société, 1897 - Dauphiné (France). pp. 201, 247] *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=uvpwsNXS7_kC|títol=La Comtesse de Die|autor=[[Sernin Santy]]|editor=A. Picard & f.|an=1893}}<!--pp. 9,20--> *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=1h5TZdfMhggC|títol=Bulletin de la Société d'études historiques, scientifiques, artistiques, et littéraires des Haute-Alpes|an=1925|editor=Société d'études des Hautes-Alpes|luòc=Auts Aups}}<!--96,123,125,128--> *[https://books.google.com/books?id=AcNCAAAAYAAJ&pg=PA101&dq=%22comt%C3%A9+de+diois%22+-%22inveftit%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj3pb2m-PmDAxW6JjQIHcUqCb84HhDoAXoECA0QAg#v=onepage&q=%22comt%C3%A9%20de%20diois%22%20-%22inveftit%22&f=false Histoire du Vivarai, vol. 2. Jean Régné. Impr. Mazel, 1921 - Vivarais (France)] *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=xXdBAAAAcAAJ|títol=Encyclopédie Méthodique, Ou Par Ordre De Matieres|vol=25|editor=Panckoucke|an=1804}}, p.480 *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=Mu4UAAAAQAAJ|títol=Dictionnaire de la noblesse ... de France, Volume 1|autor=[[François Alexandre Aubert de la Chenaye Desbois]]|an=1863|pagina=647}} *{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=0-RgI9uLIa0C|títol=Nouveau dictionnaire de géographie universelle|autor=[[Louis Vivien de Saint-Martin]], [[Louis Rousselet]], et al.|editor=Hachette et cie|an=1884|paginas=49,378}}<!--Text is weirdly high-contrast so it's hard to read. Could do w/ a better link.--> *Ordonnances des roys de France de la troisieme race, recueillies par ordre *Histoire générale de Languedoc: avec des notes et les pièces ..., Volume 3 *Le Dauphiné en 1698, suivant le mémoire de l'intendant Bouchu sur la ... *Revue drômoise: archéologie, histoire, géographie, Volume 26 less useful? less reliable?: *[https://books.google.com/books?id=4esJAwAAQBAJ&pg=RA2-PA537&dq=%22comt%C3%A9+de+die%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiPxpHD9_mDAxVHMzQIHehyDocQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=%22comt%C3%A9%20de%20die%22&f=false ?tat pr?sent de la noblesse fran?aise, contenant le dictionnaire de la noblesse contemporaine. Noblesse fran?aise. p. 537]<!--menciona l'avesque-còmte en 1702--> =occitania feudala= ==ducats-pariás== ... Borbon? Montpensier albret uzes Mercœur ?Clermont-Tonnerre? (daufinat) Ventadour Joyeuse Biron (perigord) Aiguillon (agenes) Fronsac (gironda, guiana) Lesdiguières Villars-Brancas Puylaurens ( sur la localité d'Aiguillon (département de Lot-et-Garonne, province d'Agenais) ) La Force (perigord) Gramont Lavedan (bigorra) Mortemart (marcha) Arpajon (roergue) Roquelaure Randan Noailles Duras ; Fontanges Lauzun Antin ?Hostun? (daufinat) ?Lévis? (borbones) Lauragais Fleury Ayen Lesparre Mirepoix Rochechouart Gontaut (agenes) Laval (magnac-laval, limousin) La Vauguyon (agenais) La Tour d'Auvergne Civrac (perigord) ?Guiche? Narbonne-Lara Polignac Caylus (carcin) ?Castries? Agenois (agenes) Esclignac ... Angoulême La Rochefoucauld (engolmes doc) La Valette (engolmes doc) Châtellerault Thouars Loudun ?Retz? Montbazon (provincia de torena) Châteauroux Frontenay Noirmoutiers (peitau) Montaut (engolmes doc) La Meilleraye Saint-Aignan Montausier (engolmes doil) Vivonne Charost (berric) Aubigny (berric) Anville (engolmes doil) Châtillon (-sur-Sèvre) Boutteville (engolmes doil) Taillebourg Saint-Maigrin ?Maillé? (torena [region de tors]) ?Amboise? (torena [region de tors]) ... ?Montmorency? ?Chabot? ?Le Châtelet? ==ducats== aquitania (puei guiana, aguiaina) gasconha narbona septimania tolosa auvernhe borbon berric torena (tors, pas lemosin) ==[[Lista istorica dels marquesats occitans]]== Marquis de Latour-Maubourg (titulari, Velai?/Droma?) ==Marquesats medievalas== *[[Marquesat de Gòtia|Gòtia]] *[[Marquesat de Provença|Provença]] *[[Ostal d'Andusa|Andusa]] *''Fos'' ==Títols de cortesiá== ====Albigés==== *[[Castèl d'Ambres|Ambres]] ([[Ambres]]) *Arifat ([[Arifat]]) ===Auvèrnha=== *Alègre ([[Alègre (Auvèrnhe)|Alègre]]) *''Aubijoux'' *Embèrt ([[Embèrt]]) ===Berric=== *''Autry'' ===Daufinat=== ?Arvillard (La Bâtie d')? ?Aux-Lally? ===Gasconha=== *''Amou'' ====Armanhac==== *Aurimont ([[Aurimont]]) ====Bigòrra==== *''Antin'' ===Guiana=== *''Anglade'' ===[[Lemosin (Occitània)|Lemosin]]=== *''Aubepeyre'' Aubapeira*? ([[Sant Ariei la Montanha]]) *''Chalusset'' *''Chamberet'' *''Châteauneuf-la-Forêt'' *''Coux'' *''Nedde ?'' ([[Neda (Lemosin)|Neda]]) ====Marcha==== *Mòrtamar ([[Mòrtamar]]), per l'[[Ostau de Rechoard de Mòrtamar]] *[[Chasteu de Banhac|Banhac]] {[[Sent Bonèt de Belac]]} *Manhac ([[Manhac la Vau]]) ===Lengadòc=== Alphonse Anduze (2x: edat mejana, edat moderna) Aubais Aussonne Auzielle Avéjan Avèze Axat ====Vivarés==== Annonay ===Provença=== *''Albertas'' = Aubèrtas*? *[[Marquesat d'Alenh|Alenh]] ([[Alen|Alenh]]) Les Arcs Argens ====Comtat Venaicin==== *''Alauzier'' *''Aubignan'' ===Engolmés=== *[[Chasteu d'Aubaterra|Aubaterra]] ([[Aubaterra]]) ===Peitau=== Airvault Aizenay Aligre Asnières*-de-la-Châtaigneraye ===Sentonge=== Archiac ===Torena=== Argenson {{DivFeuDau}}<!--Citar: https://books.google.com/books?id=butAAAAAcAAJ, p. 339. Lista las "contraas de Daufinat": principautats, duchats, marquesats, comtats, baroniás, etc.--> {{DivFeuLem}} =Misc= ==Informacions de Revèst per citar== *Mapa dialectala de Revèst: https://opinion.jornalet.com/imatges/articles/carte_linguistique_nouvelle-aquitaine.png ===Toponimia=== * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2209/tracas-de-b-per-v-en-occitan-oriental * https://www.jornalet.com/opinion/19376/toponimia-occitana-en-marcha-lemosina-assai-a-belabre-e * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2534/trace-dexpressions-occitane-populare-en-a-toponimia * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2820/toponimia-occitana-un-rompe-testa-al-nivel-intra-comunal * https://www.jornalet.com/opinion/17349/toponimes-occitans-e-toponimes-corregits *https://www.jornalet.com/opinion/20341/noms-de-luecs-e-noms-de-familhas *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20184/tractament-dals-toponimes-occitans-dins-los-registres-de-don-pacchiero-de-monego|títol=Tractament dals toponimes e patronimes occitans dins los registres de Don Pacchiero de Mónego|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=20 de genièr de 2022}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20476/a-prepaus-da-visibilitat-de-loccitan-gascon-a-biarritz-anglet-baiona|títol=A prepaus d’a visibilitat de l’Occitan gascon a Biàrritz, Anglet, Baiona |nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=11 d'agost de 2022}} *https://www.jornalet.com/opinion/16132/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-i *https://www.jornalet.com/opinion/20553/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-i-1 *https://www.jornalet.com/opinion/20560/per-una-senhaletica-bilenga-dins-totas-las-comunas-dals-alps-maritimes-ii ===Reculada de l'occitan=== *{{Ligam web|url=|títol=|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=}} *https://www.jornalet.com/opinion/19693/interdiccion-e-reculaia-de-la-lenga-i *https://www.jornalet.com/opinion/19703/interdiccion-e-reculaia-de-la-lenga-ii ====Dialectologia==== *https://www.jornalet.com/opinion/21556/disclas-dins-occitania *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18257/lexic-comun-entre-occitan-e-arab|títol=Lexic comun entre occitan e arabi|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=15 d'abril de 2017}} *https://www.jornalet.com/opinion/18768/tracas-de-b-per-v-en-occitan-oriental *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20842/las-chalanchas-a-sant-andrieu-de-la-roca-o-una-traca-de-palatalizacion-de-ca-la-mai-al-sud|títol=Las “Chalanchas” a Sant Andrieu de la Ròca o una traça de palatalizacion de “c+a” la mai al sud possible?|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=15 de junh de 2023}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20485/qualquas-configuracions-de-loccitan-gascon-neguer-clar-al-contacte-de-lairal-linguistic-ba|títol=Qualquas configuracions de l’occitan gascon (néguer, clar) al contacte de l’airal lingüistic basco|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=18 d'agost de 2022}} ====R. en Aguiaina, Borbonés e Berric==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19229/nota-sus-la-reculada-de-loccitan-en-lo-nord-de-gironda-e-lextrema-sud-de-la-charanta-marit|títol=Nòta sus la reculada de l’occitan en lo nòrd de Gironda e l’extrèma sud de la Charanta maritima|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=23 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19223/evocacions-de-la-reculada-dau-nord-occitan-en-peitau-quauques-toponimes-en-las-charantas|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en Santonja: quauques toponimes en las Charantas|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=16 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19264/evocacions-de-la-reculada-dau-nordoccitan-en-lactuau-borbones-doil|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en l’actuau Borbonés d’Òil|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=7 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19246/evocacions-de-la-reculada-dau-nordoccitan-en-lactuau-berric-doil-1|títol=Evocacions de la reculada dau nòrdoccitan en l’actuau Peitau e dins le Berric d’Òil|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=30 d'abril de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19278/nota-sus-le-comtat-duchat-de-nevers-o-nivernes-e-borgonha-vesina|títol=Nòta sus le Comtat-Duchat de Nevers o Nivernés e Borgonha vesina|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=14 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20676/tracas-de-grafia-occitana-en-barbones-03|títol=Traças de grafia occitana en Barbonés (III)|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=9 de març de 2023}} ====R. recenta dau Lengadocian (fàcia a Provençau)==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18013/lo-mostre-embarrassa-camin-de-someire|títol=Lo mostre embarrassa camin de Someire|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=6 d'agost de 2016}} ====R. dau Vivaroaupenc==== * https://www.jornalet.com/opinion/20004/tracas-de-reculaa-dal-vivaroalpenc-dins-lo-sud-dals-alps-dauta-provenca *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19066/tracas-de-reculaa-dal-vivaroalpenc-dins-var|títol=Traças de reculaa dal vivaroalpenc dins Var|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=31 d'octòbre de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18748/tracas-de-reculaa-totala-o-parciala-dal-vivaroalpenc-entorn-de-nica|títol=Traças de reculaa totala o parciala dal vivaroalpenc dins los Alps Maritims|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=20 de setembre de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19296/tracas-de-reculaa-possibla-de-loccitan-en-lo-sud-de-savoia-e-consideracions-linguisticas|títol=Traças de reculaa possibla de l'occitan en lo sud de Savòia e consideracions lingüisticas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=21 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19314/tracas-de-reculaa-possibla-de-loccitan-en-isera|títol=Traças de reculaa possibla de l'occitan en Isèra|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=28 de mai de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18013/lo-mostre-embarrassa-camin-de-someire|títol=Lo mostre embarrassa camin de Someire|nom=Laurenç|cognòm=Revèst|an=6 d'agost de 2016}} ===Diaspòra occitana=== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18635/occitans-devenguts-sobeirans-a-lestrangier|títol=Occitans devenguts sobeirans a l'estrangier|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=18 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18963/los-camins-de-lexili-catar-e-los-luecs-de-valdesisme-a-lest-doccitania-doas-eretgias-dal-p|títol=Los camins de l'exili catar e los luecs de valdesisme a l'èst d'Occitània, doas eretgias dal parier temps|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=13 de junh de 2019}} ====Monde lusofòne==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19496/diaspora-occitana-dins-lo-monde-lusofone|títol=Diaspòra occitana dins lo monde lusofòne|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=3 de setembre de 2020}} [inclús Portugau, Brasil, e 1 a Soïssa] * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/21329/passeaia-per-proenca-montalvao-nisa-e-mai-dintre-rodao|títol=Passeaia per Proença, Montalvão, Nisa e mai “dintre” Rodão|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de setembre de 2023}} ====Protestantas (America, etc.)==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18026/qualquas-istorias-doccitans-protestants-emigrats|títol=Qualquas istòrias d’occitans protestants emigrats|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 d'agost de 2016}} ====Americas==== * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19508/diaspora-occitana-canada-eua-malta-e-ajustaments|títol=Diaspòra occitana, ajustaments: èst de Canada, EUA, Malta|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=10 de setembre de 2020}} * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19518/tracas-de-diaspora-occitana-en-loest-canadian-1-saskatchewan|títol=Diaspòra occitana en l’oèst canadian 1: traças en Saskatchewan|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=17 de setembre de 2020}} * {{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19528/diaspora-occitana-en-loest-canadian-2-alberta-e-luecs-isolats|títol=Diaspòra occitana en l’oèst canadian 2: Alberta; e luecs isolats|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=24 de setembre de 2020}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17097/rescontres-occitans-amerindians|títol=Rescòntres Occitans-Amerindians|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=27 d'abril de 2014}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17205/un-pantaissaire-e-fondator-occitan-ii-antoni-tonens-de-chornhac-creator-del-reialme-uai-ma|títol=Un pantaissaire e fondator occitan (II): Antòni Tonens de Chornhac. Creator del reialme “Uai Mapo” (Araucània e Patagònia)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=27 de julhet de 2014}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17498/patronimes-occitans-dins-las-americas-i-aiti|títol=Patronims occitans dins las Americas (I): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=4 d'abril de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17535/toponims-occitans-dins-las-americas-i-bis-haiti|títol=Toponims occitans dins las Americas (I bis): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=9 de mai de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17569/toponims-occitans-dins-las-americas-i-ter-haiti|títol=Toponims occitans dins las Americas (I tèr): Haití|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de junh de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17597/patronims-occitans-dins-las-americas-ii-guadalope|títol=Patronims occitans dins las Americas (II): Guadalope e nòtas sus Martinica|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=4 de julhet de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17661/patronims-occitans-dins-las-americas-iii-trinitat-e-tobago|títol=Patronims occitans dins las Americas (III): Trinitat e Tobago|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 de septembre de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17766/patronims-occitans-dins-las-americas-iiii-a-santa-lucia-e-en-republica-de-dominica|títol=Patronims occitans dins las Americas (IV): a Santa Lúcia, en Republica de Dominica e qualques autres mai|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 de decembre de 2015}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/19654/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania (Cuba) I|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 de genièr de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20115/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania-ii|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania II|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=9 de decembre de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20332/testimoniatge-dun-sejorn-a-occitania-cuba-iii|títol=Testimoniatge d’un sejorn a Occitania (Cuba) III|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 d'abril de 2022}} ====Africa==== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/17814/toponims-occitans-en-africa-dau-nord-argeria|títol=Toponims occitans en Africa (I): en Africa dau Nòrd, Argeria|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=16 de genièr de 2016}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18366/patronims-e-toponims-occitans-en-africa-ii-reunion-republicas-de-maurici-e-de-sechelas|títol=Patronims e toponims occitans en Africa (II): La Reünion, las Republicas de Maurici e de Las Sechelas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=5 d'agost de 2017}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18380/patronims-e-toponims-occitans-en-africa-iii-africa-dal-sud|títol=Patronims e toponims occitans en Africa (III): Africa dal Sud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 d'agost de 2017}} ===Autras istòrias=== *https://www.jornalet.com/opinion/19478/francmaconaria-en-occitan-2-exemple-dins-la-region-lengadoc *https://www.jornalet.com/opinion/19332/francmaconaria-en-occitan *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20492/republicas-occitanas|títol=Republicas occitanas|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=25 d'agost de 2022}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18386/listoria-mau-conoissuda-dei-protestants-provencaus-lo-luc|títol=L'istòria mau conoissuda dei protestants provençaus (1): Lo Luc|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=26 d'agost de 2017}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18694/selistoria-mau-conoissuda-dei-protestants-provencaus-2-so-pais-vencenc|títol=Sel'istòria mau conoissuda dei protestants provençaus (2): So país vencenc|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=26 de julhet de 2018}} *https://www.jornalet.com/opinion/21972/lemperi-volhec *https://www.jornalet.com/opinion/16909/frederic-mistral-un-premi-nobel-sempre-confidencial *https://www.jornalet.com/opinion/17113/la-legenda-del-clapas-vielh *https://www.jornalet.com/opinion/17156/un-pantaiaire-e-fondator-occitan-i-jorgi-ros-de-brua-ancuei-brua-e-auriac-creator-duna-com <!--Autonomous commune. Has the largest pigeonery/colombier in Europe, a symbol of wealth.--> *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18682/lo-reiaume-de-liscla-daur-iscleta-sus-la-comuna-de-sant-rafeu|títol=Un tròç d'Occitània inspira la creacion d'un país (I): Lo reiaume de l'illa d'Aur, isoleta sus la comuna de Sant Rafèu|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=12 de julhet de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18687/istoria-dau-frieu-e-de-la-republica-liura-dau-frieu|títol=Un tròç d'Occitània inspira la creacion d'un país (II): Istòria de la Republica dau Frieu|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 de julhet de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18658/reflexion-sus-la-memoria-occitana-e-sus-listoria-doccitania|títol=Istòria (IV) Reflexion sus la memòria occitana e sus l'istòria d'Occitània: 1851|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=14 de junh de 2018}} =====Revòlta e resisténcia===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18641/la-resistencia-a-lanexion-francesa-dau-comtat-de-provenca-en-1480-larmada-de-luberon-de-fo|títol=Istòria (I): la resisténcia a l'anexion francesa dau Comtat de Provença en 1480. L'armada de Leberon de Folc d'Agòud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=24 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18647/las-guerras-de-religion-dins-lest-doccitania|títol=Istòria (II): las Guerras de religion dins l'èst d'Occitània: França, independéncia o Savòia?|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=31 de mai de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18652/istoria-iii-una-frema-dal-poble-icona-de-la-resistencia-de-la-primiera-ciutat-de-la-contea|títol=Istòria (III): Una frema dal pòble, icòna de la resisténcia de la primiera ciutat de la Contea de Niça còntra França en lo 1543|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=7 de junh de 2018}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18671/istoria-vi-una-de-las-mai-famosas-revoltas-popularias-occitanas-los-tuchins|títol=Istòria (VI): Una de las mai famosas revòltas popularas occitanas, los Tuchins|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=28 de junh de 2018}} =====Catarisme===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/20092/catars-entre-seborga-e-preinaud|títol=Catars entre Sebòrga e Preinaud|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=25 de novembre de 2021}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18963/los-camins-de-lexili-catar-e-los-luecs-de-valdesisme-a-lest-doccitania-doas-eretgias-dal-p|títol=Los camins de l'exili catar e los luecs de valdesisme a l'èst d'Occitània, doas eretgias dal parier temps|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=13 de junh de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18664/istoria-v-un-franciscan-defenseire-dals-bons-omes|títol=Istòria (V): un franciscan defenseire dals Bòns òmes|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=21 de junh de 2018}} =====Rescòntres occitans-otomans===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18986/occitans-e-economia-vii-miqueu-pasha-pasha|títol=Occitans e economia (VII): Miquèu Pasha|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=11 de julhet de 2019}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/18992/occitans-e-economia-viii-antoni-clot-dich-clot-bei|títol=Occitans e economia (VIII): Antòni Clòt dich Clòt-Bei|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=19 de julhet de 2019}} ====Estandardizacion==== *https://www.jornalet.com/opinion/16849/de-la-necessitat-de-loccitan-estandard-o-comun-e-reflexions-sus-la-question * https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/3827/un-estandard-per-lo-vivaroalpenc-dins-los-alps-maritimes-avans-lora-lemplec-de-los-las-gen *https://www.jornalet.com/opinion/17080/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-la-contraccion-de-lo *https://www.jornalet.com/opinion/19956/un-estandard-per-lo-vivaroalpenc-dins-los-alps-maritimes-avans-lora-lemplec-de-los-las-gen *https://www.jornalet.com/opinion/18755/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-lo-sufix-dal-particip *https://www.jornalet.com/opinion/18761/a-prepaus-destandard-regional-per-loccitan-vivaroalpenc-lo-ponch-sus-l-e-de-sosten-avans-s ====Divèrses==== * https://www.jornalet.com/opinion/19998/quarques-patronimes-occitans-tiralhats * https://www.jornalet.com/opinion/19974/gavotina *https://web.archive.org/web/20210119044626/https://opinion.jornalet.com/laurenc-revest/blog/2885/recordis-denquistas *https://www.jornalet.com/opinion/18313/occitania-terra-de-las-arts *https://www.jornalet.com/opinion/18167/lo-monde-occitanofon-es-pichon-es-ver *https://www.jornalet.com/opinion/17978/sobrilhe-de-lengatge-subiat-en-paise-mentonasc <!--another one of those 'whistling languages'?--> *https://www.jornalet.com/opinion/20804/entre-grimaud-e-cogolin-que-resta-de-la-giscla *https://www.jornalet.com/opinion/20634/istoria-dals-pobles-lengas-e-genetica *https://www.jornalet.com/opinion/20083/duna-vielha-terra-fiera-e-liura-sem-benleu-la-finicion =====Gavotina===== *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16417/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (I)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=18 de novembre de 2012}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16453/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar-1|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (II)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=16 de decembre de 2012}} *{{Ligam web|url=https://www.jornalet.com/opinion/16510/las-regions-occitanas-gavotina-concept-geografic-de-la-realitat-linguistica-occitana-vivar-2|títol=Las regions occitanas. Gavotina, concèpt geografic de la realitat lingüistica occitana vivaroalpina (III)|cognòm=Revèst|nom=Laurenç|an=3 de febrièr de 2013}} glslvaeibhjmp2dg2ldyo9ixqwmptgm 0 200859 2503485 2497237 2026-06-25T02:55:42Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503485 wikitext text/x-wiki == Introduccion == [[Fichièr:CarrièrasOccitanas.png|277x277px|vinheta| Creacion visuala : @camp.liure]] '''Carrièras occitanas''' es un moviment collectiu e viu per la lenga [[Occitan|occitana]], compausat majoritàriament de joens occitans que se vòlon bolegar ende hèr véser e víver la lenga. Una còla de sheis personas es a l’origina de las Carrièras occitanas. Un trentenat de personas s’amassèron a [[Sant Africa|Sant-Africa]], en [[Departament d'Avairon|Avairon]], a l’estiu de 2024. Lor tòca es d’organizar eveniments d’afirmacion collectiva. L’idèa generau èra de hèr quauquarren dins l’esperit de las manifestacions [[Collectiu Anem òc !|Anèm Òc]], que s’organizèron de 2005 a 2015. Maugrat lo long silenci d'aquestas darrèras annadas, l’enveja e la necessitat d’organizar eveniments, dambe passacarrèras, per visibilisar la lenga e la cultura occitanas, demòran. == Lo manifèste == [[Fichièr:Aficha de l'acte 1 de las Carrièras occitanas a Vilafranca de Roergue.png|359x359px|vinheta|Aficha de l'acte 1 de las Carrièras occitanas a Vilafranca de Roergue. Creacion visuala : @camp.liure]] Suu site de las Carrièras occitanas, que's pòt retrobar lo manifèste : «Desempuish 2015, e la darrèra manifestacion [[Collectiu Anem òc !|Anem òc]], n’avem pas avut lo parat d’amuishar per carrèra la volontat populara d’accès a la lenga occitana. Totun l’enveja e la necesitat qu’i demòran. [[Fichièr:Reconstruccion de l'ostau de Joan Petit a Vilafranca de Roergue.png|292x292px|vinheta|Reconstruccion de l'ostau de Joan Petit a Vilafranca de Roergue.]] De las [[Valadas Occitanas]] cap a la [[Ocean Atlantic|Mar Grana]], amassem-nos ! Balham ua impulsion a un moviment qui sostien l’idèa qu’avem besonh de diversitat culturala com de diversitat ecologica o umana. Defendem ua lenga tà tots, qui nos permet d’evoluar amassa en ua societat ubèrta, conscienta deu son enviroament com de la soa istòria. Mei un pòble e pòrta collectivament la soa cultura, mei sia capable de s’organizar, de crear, d’arcuélher e de partatjar. Mainats, que cantavam tots la soa cançon. Los 25 e 26 d’octobre, que’u tornarem l’ostau. Com tà materializar lo noste patrimòni immateriau, vam tornar bastir l’ostau deu [[Joan Petit]], a l’endret on estè rasat au sègle XVII per castig de la susmauta deus [[Susmauta deus Crocants|crocants]]. Manifestacion, disutidas, cantèras, concerts, vilatjòts deus différents país occitans, passacarrèra … Los 25 e 26 d’octobre de 2025, cridam a ua dimenjada hestiva de manifestacion e d’accion tà la lenga occitana !<ref>https://web.archive.org/web/20260118064343/https://www.carrieras-occitanas.eu/lo-manifeste/</ref>» == Acte 1 a Vilafranca de Roergue == [[Fichièr:Debuta deu passacarrèra dins Vilafranca de Roergue.png|292x292px|vinheta|Debuta deu passacarrèra dins Vilafranca de Roergue.]] Lo prumèr acte de las Carrièras occitanas se hascoc los 25 e 26 d’octobre de 2025 a [[Vilafranca de Roergue]]. Un milierat de personas s'amassèron ende celebrar la lenga occitana, sus las tèrras de [[Joan Petit]]. I avoc un beròi programa tot lo long de la dimenjada. Lo dissabte 25 d'octobre a 10 oras s’organizèc un talhièr de lenga e de cant. A 11:30, ua passejada dins la vila estoc prepausada per descobrir l’istòria deus [[Susmauta deus Crocants|crocants]] e lor revòlta de 1643. A 14 oras comencèc la manifestacion per la reconeishença de la lenga occitana e la defensa de culturas popularas dambe la reconstruccion de l'ostau de [[Joan Petit]]. En fin de jornada, i avoc un bal dambe [[La Talvera]], [[Cocanha (cançon occitana)|Cocanha]] e un concèrt de CxK devath la hala de [[Vilafranca de Roergue]]. Puish, lo dimenge 26 d'octobre comencèc dambe ua conférencia sus lo colonialisme interior de Magdalene Maire<ref>https://www.youtube.com/watch?v=STlwqz9Lbx4&t=1s</ref> e ua lectura de contes d’[[Andrieu Lagarda|Andriu Lagarda]] per Alain Vidal. A 11 oras 30, un escambi sus lo sens e la plaça de l’occitan dens las coralas estoc prepausat. Après lo repaish, se tengoc l’amassada generau de las Carrièras occitanas. Per accabar la dimenjada, i avoc un concèrt/bal amb [[Laurent Cavalié]] e Platane<ref>https://web.archive.org/web/20260120032319/https://www.carrieras-occitanas.eu/lo-programa/</ref>. == La seguida == [[Fichièr:Tòca'i si gausas !.jpg|327x327px|vinheta|Pendent lo passacarrèra deu Carnaval Biarnés de Pau.]] La còla de Carrièras occitanas s’amassèc au mes de genièr de 2026 a [[Tolosa]] per pensar la seguida del movement. Decidiguèron que l’acte 2 se debanarà en 2026. Tanben, las Carrièras occitanas estón presentas au [[Carnaval Biarnés]] de [[Pau]] en hèurer 2026. Pendent lo passacarrèra, los avem vist revirar los noms de las carrèras de la vila de [[Pau]] en occitan. [[Fichièr:Carrèra deus chancaires.jpg|324x324px|vinheta|Carronha revira ua carrèra de Pau pendant lo passacarrèra deu Carvaval Biarnés.]] == Ligams extèrnes == * Site oficiau : https://www.carrieras-occitanas.eu/ * Articles deu Jornalet : https://www.jornalet.com/facebook/23786/carrieras-occitanas https://www.jornalet.com/nova/23856/apres-la-mobilizacion-de-la-vila-lo-movement-lanca-una-amassada-generala-e-prepara-de-nove https://www.jornalet.com/galaria/301/carrieras-occitanas-vilafranca-de-roergue-25-e-26-doctobre-de-2025 https://www.jornalet.com/opinion/23784/carrieras-occitanas-2025-lo-tresen-temps-de-la-reivindicacion-occitana * Entervista per Radio Occitania : https://www.podcastics.com/podcast/episode/entrevista-demilia-per-parlar-de-leveniment-carrieras-occitanas-oc-389205/ * Article d'Aquò d'Aquí : https://www.aquodaqui.info/Carrieras-occitanas-vou-espelir-un-movament-per-l-occitan-e-sa-societat_a2633.html * Emission FranceBleu : https://www.francebleu.fr/emissions/meitat-chen-meitat-porc/la-grande-mobilisation-occitane-des-25-et-26-octobre-2025-a-villefranche-de-rouergue-3974272 == Referéncias == <references /> [[Fichièr:Cultura populara per un poder popular.png|esquèrra|@carrierasoccitanas x @camp.liure|sens_quadre]] ehdj5bjmtk86fej4uvpjd7g1wddxpx6 0 201272 2503477 2502999 2026-06-24T16:25:05Z ~2026-36516-53 64093 /* Sa vida */ 2503477 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin'''<ref>En [[provençau]] se pronóncia [ʹnunɔ dʒydʹliⁿ].</ref> o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Sa vida == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de [[Michèu Courty]], ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]], e Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida foguèt un partiment, e mai un escartament, entre lei tèrras autas de la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e lei tèrras bassas de[[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin visquèt l'escartament entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo certificat d'estudis— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. == Son òbra == Basta de considerar seis òbras: * ''Come finiguèt Mèstre Francés Villon [Coume finiguè Mèstre Francés Villon]'' (1931, Marselha: leis Edicions dau Fèrre [lis Edicioun dóu Ferre]), ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * ''Sénher Blai e Guilhaumeta [Segne Blai e Guilhaumeta]'' (s.d., s.l.), pèça de teatre, adaptada en [[niçard]] e mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * ''Les lys dans la tempête'', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'' (1960, París: Fayard), roman de pròsa escrich en francés. * ''Sara'' o ''Sainte Sara la Brune'', çò es, ''Santa Sara la Bruna'' (1948, Lion: IAC), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'' (1937, Avinhon: lo Caburle [lou Caburle]) * ''Lei cabras negras [Li cabro negro]'' (1937, Sant Romieg de Provença: Imprimerie Lacroix), que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. * ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (1997, Bèrra: l'Astrada [l'Astrado]), recuelh preparat per [[Michèu Courty]]. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe == Nòtas e referéncias == hqr5616p0g0xr5ntjfajyjp687185yn 2503478 2503477 2026-06-24T16:27:40Z ~2026-36516-53 64093 /* Son òbra */ 2503478 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin'''<ref>En [[provençau]] se pronóncia [ʹnunɔ dʒydʹliⁿ].</ref> o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Sa vida == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de [[Michèu Courty]], ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]], e Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida foguèt un partiment, e mai un escartament, entre lei tèrras autas de la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e lei tèrras bassas de[[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin visquèt l'escartament entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo certificat d'estudis— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. == Son òbra == Basta de considerar seis òbras: * ''Come finiguèt Mèstre Francés Villon [Coume finiguè Mèstre Francés Villon]'' (1931, Marselha: leis Edicions dau Fèrre [lis Edicioun dóu Ferre]), ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion en Verlaine. * ''Sénher Blai e Guilhaumeta [Segne Blai e Guilhaumeta]'' (s.d., s.l.), pèça de teatre, adaptada en [[niçard]] e mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * ''Les lys dans la tempête'', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'' (1960, París: Fayard), roman de pròsa escrich en francés. * ''Sara'' o ''Sainte Sara la Brune'', çò es, ''Santa Sara la Bruna'' (1948, Lion: IAC), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'' (1937, Avinhon: lo Caburle [lou Caburle]) * ''Lei cabras negras [Li cabro negro]'' (1937, Sant Romieg de Provença: Imprimerie Lacroix), que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. * ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (1997, Bèrra: l'Astrada [l'Astrado]), recuelh preparat per [[Michèu Courty]]. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe == Nòtas e referéncias == 1uyqx54sxkrnutxtex4gufb32xink5h 2503479 2503478 2026-06-24T16:32:36Z ~2026-36516-53 64093 /* Son òbra */ 2503479 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin'''<ref>En [[provençau]] se pronóncia [ʹnunɔ dʒydʹliⁿ].</ref> o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Sa vida == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de [[Michèu Courty]], ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]], e Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida foguèt un partiment, e mai un escartament, entre lei tèrras autas de la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e lei tèrras bassas de[[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin visquèt l'escartament entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo certificat d'estudis— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. == Son òbra == Basta de considerar seis òbras: * ''Come finiguèt Mèstre Francés Villon [Coume finiguè Mèstre Francés Villon]'' (1931, Marselha: leis Edicions dau Fèrre [lis Edicioun dóu Ferre]), ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion en [[Verlaine]]. * ''Sénher Blai e Guilhaumeta [Segne Blai e Guilhaumeta]'' (s.d., s.l.), pèça de teatre, adaptada en [[niçard]] e mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * ''Les lys dans la tempête'', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'' (1960, París: Fayard), roman de pròsa escrich en francés. * ''Sara'' o ''Sainte Sara la Brune'', çò es, ''Santa Sara la Bruna'' (1948, Lion: IAC), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'' (1937, Avinhon: lo Caburle [lou Caburle]) * ''Lei cabras negras [Li cabro negro]'' (1937, Sant Romieg de Provença: Imprimerie Lacroix), que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. * ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (1997, Bèrra: l'Astrada [l'Astrado]), recuelh preparat per [[Michèu Courty]]. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe == Nòtas e referéncias == cfycty3zct1p4rnrqbac1qpvd5neddf