Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 532 2505350 2020780 2026-07-29T21:44:08Z Dostojewskij 20932 /* Eveniments */ + [[Batalha de Stiklarstadir]] 2505350 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Julhet}} == Eveniments == * 1030: [[Batalha de Stiklarstadir]] == Naissenças == * [[1805]] - [[Alexis de Tocqueville]], istorian e filosòf francés (m. [[1859]]) * [[1846]] - Princessa [[Isabel de Brasil]] (m. [[1921]]) * [[1860]] - [[Leon Malaviala]], politician occitan (m. [[1924]]) * [[1883]] - [[Benito Mussolini]], dictator d'Itàlia (m. [[1945]]) * [[1898]] - [[Isidor Isaac Rabi]], fisician american, Prèmi Nobel (m. [[1988]]) * [[1900]] - [[Eyvind Johnson]], escrivan suedés, Prèmi Nobel (m. [[1976]]) * [[1905]] - [[Dag Hammarskjöld]], Secretari General de l'[[Organizacion de las Nacions Unidas]] (m. [[1961]]) * [[1913]] - [[Erich Priebke]], criminal nazi (m. [[2013]]) * [[1927]] - [[Harry Mulisch]], escrivan neerlandés (m. [[2010]]) * [[1937]] - [[Daniel McFadden]], economista american, Prèmi Nobel * [[1941]] - [[Masoud Kimiai]], realizator de cinèma iranian * [[1951]] - [[Claude Bartolone]], politician francés * [[1957]] - [[Nelli Kim]], gimnasta sovietica * [[1981]] - [[Fernando Alonso]], correire d'automobilas espanhòl == Decèsses == * [[1099]] - [[Papa]] [[Urban II]] (n. [[1042]]) * [[1644]] - Papa [[Urban VIII]] (n. [[1568]]) * [[1844]] - [[Franz Xaver Wolfgang Mozart]], compositor austriac (n. [[1791]]) * [[1856]] - [[Robert Schumann]], compositor alemand (n. [[1810]]) * [[1857]] - [[Vitório Maria de Sousa Coutinho]], primièr ministre de Portugal (n. [[1790]]) * [[1887]] - [[Agostino Depretis]], primièr ministre d'Itàlia (n. [[1813]]) * [[1890]] - [[Vincent van Gogh]], pintor neerlandés (n. [[1853]]) * [[1900]] - Rei [[Umbèrt I d'Itàlia]] (n. [[1844]]) * [[1913]] - [[Tobias Michael Carel Asser]], jurista danés, Prèmi Nobel de la Patz (n. [[1838]]) * [[1951]] - [[Hozumi Shigeto]], escrivan japonés (n. [[1883]]) * [[1974]] - [[Mama Cass Elliot]], cantaira americana ([[The Mamas & the Papas]]) (n. [[1941]]) * 1974 - [[Erich Kästner]], escrivan alemand (n. [[1899]]) * [[1979]] - [[Herbert Marcuse]], [[filosòf]] alemand-american (n. [[1898]]) * [[1983]] - [[David Niven]], actor britanic (n. [[1910]]) * 1983 - [[Luis Buñuel]], realizator de cinèma espanhòl (n. [[1900]]) * [[1990]] - [[Bruno Kreisky]], primièr ministre d'[[Àustria]] (n. [[1911]]) * [[1994]] - [[Dorothy Crowfoot Hodgkin]], quimista britanica, Prèmi Nobel (n. [[1910]]) * [[1998]] - [[Jorge Pacheco Areco]], president d'Uruguai (n. [[1920]]) * [[2000]] - [[Vittorio Gassman]], actor e realizator italian de cinèma (n. [[1922]]) ---- Vejatz tanben: * [[28 de julhet]] | [[30 de julhet]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] k1ps7bjs0xlwoelj953qb2z9xqgjtlx 2505351 2505350 2026-07-29T21:47:17Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Édith Fambuena]], cantaira [[Provença|provençala]] 2505351 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Julhet}} == Eveniments == * 1030: [[Batalha de Stiklarstadir]] == Naissenças == * [[1805]] - [[Alexis de Tocqueville]], istorian e filosòf francés (m. [[1859]]) * [[1846]] - Princessa [[Isabel de Brasil]] (m. [[1921]]) * [[1860]] - [[Leon Malaviala]], politician occitan (m. [[1924]]) * [[1883]] - [[Benito Mussolini]], dictator d'Itàlia (m. [[1945]]) * [[1898]] - [[Isidor Isaac Rabi]], fisician american, Prèmi Nobel (m. [[1988]]) * [[1900]] - [[Eyvind Johnson]], escrivan suedés, Prèmi Nobel (m. [[1976]]) * [[1905]] - [[Dag Hammarskjöld]], Secretari General de l'[[Organizacion de las Nacions Unidas]] (m. [[1961]]) * [[1913]] - [[Erich Priebke]], criminal nazi (m. [[2013]]) * [[1927]] - [[Harry Mulisch]], escrivan neerlandés (m. [[2010]]) * [[1937]] - [[Daniel McFadden]], economista american, Prèmi Nobel * [[1941]] - [[Masoud Kimiai]], realizator de cinèma iranian * [[1951]] - [[Claude Bartolone]], politician francés * [[1957]] - [[Nelli Kim]], gimnasta sovietica * [[1965]] - [[Édith Fambuena]], cantaira provençala de soca espanhòla e de de lenga francesa * [[1981]] - [[Fernando Alonso]], correire d'automobilas espanhòl == Decèsses == * [[1099]] - [[Papa]] [[Urban II]] (n. [[1042]]) * [[1644]] - Papa [[Urban VIII]] (n. [[1568]]) * [[1844]] - [[Franz Xaver Wolfgang Mozart]], compositor austriac (n. [[1791]]) * [[1856]] - [[Robert Schumann]], compositor alemand (n. [[1810]]) * [[1857]] - [[Vitório Maria de Sousa Coutinho]], primièr ministre de Portugal (n. [[1790]]) * [[1887]] - [[Agostino Depretis]], primièr ministre d'Itàlia (n. [[1813]]) * [[1890]] - [[Vincent van Gogh]], pintor neerlandés (n. [[1853]]) * [[1900]] - Rei [[Umbèrt I d'Itàlia]] (n. [[1844]]) * [[1913]] - [[Tobias Michael Carel Asser]], jurista danés, Prèmi Nobel de la Patz (n. [[1838]]) * [[1951]] - [[Hozumi Shigeto]], escrivan japonés (n. [[1883]]) * [[1974]] - [[Mama Cass Elliot]], cantaira americana ([[The Mamas & the Papas]]) (n. [[1941]]) * 1974 - [[Erich Kästner]], escrivan alemand (n. [[1899]]) * [[1979]] - [[Herbert Marcuse]], [[filosòf]] alemand-american (n. [[1898]]) * [[1983]] - [[David Niven]], actor britanic (n. [[1910]]) * 1983 - [[Luis Buñuel]], realizator de cinèma espanhòl (n. [[1900]]) * [[1990]] - [[Bruno Kreisky]], primièr ministre d'[[Àustria]] (n. [[1911]]) * [[1994]] - [[Dorothy Crowfoot Hodgkin]], quimista britanica, Prèmi Nobel (n. [[1910]]) * [[1998]] - [[Jorge Pacheco Areco]], president d'Uruguai (n. [[1920]]) * [[2000]] - [[Vittorio Gassman]], actor e realizator italian de cinèma (n. [[1922]]) ---- Vejatz tanben: * [[28 de julhet]] | [[30 de julhet]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] j61cdhrzlzq4lxjw9ealiu4uk7sxlqz 0 538 2505356 2494894 2026-07-30T00:52:03Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Hilary Swank]] 2505356 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{julhet}} == Eveniments == * [[1980]] - independéncia del [[Vanuatu]]. == Naissenças == * [[1863]] - [[Henry Ford]], industrial american (m. [[1947]]). * [[1898]] - [[Henry Moore]], escultor britanic. * [[1925]] - [[Quirinus Ignatius Maria Mok|Kees Mok]], lingüista [[Païses Basses|neerlandés]] * [[1947]] - [[Arnold Schwarzenegger]], actor e politician american. * [[1948]] - [[Jean Reno]], actor francés. * [[1974]] - [[Hilary Swank]], actritz americana de cinèma. == Decèsses == ---- Veire tanben : * [[29 de julhet]] | [[31 de julhet]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] 2258r3t315egp193wwl2i90rhngj3dq 0 4892 2505358 2505326 2026-07-30T04:59:59Z Nicolas Eynaud 6858 /* La teoria de l'evolucion e la seleccion naturala */ 2505358 wikitext text/x-wiki {{Omon|Darwin}} {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {{Infobox Identitat | tematica = | carta = | nom = Charles Robert Darwin | nomdebateg = | imatge = Charles Darwin seated crop.jpg | legenda = Charles Darwin en 1854 | talhaimatge(en px) = | datadenaissença = [[12 de febrièr]] de [[1809]] | luòcdenaissença = [[The Mount]], [[Shrewbury]], [[Anglatèrra]] | datadedecès = [[19 d'abril]] de [[1882]] | luòcdedecès = [[Down House]], [[Kent]], [[Anglatèrra]] | paísdorigina = [[Anglatèrra]] | profession = [[biologista]] | títol1 = | títol2 = | distincions =Òrdre del meriti per las sciéncias e las arts; Medalha reiala (1853); Medalha Wollaston (1859); Medalha Copley (1864); Òrdre Per lo Meriti (1868). | omenatge = | autrasfoncions = | paire = | maire = | conjunt = | enfants = | mestressas = | Títol_politic = | Nacion = }} '''Charles Robert Darwin''' ([[The Mount]], [[Shrewbury]], [[Anglatèrra]] [[12 de febrièr]] de [[1809]] - [[Down House]], [[Kent]], [[Anglatèrra]], [[19 d'abril]] de [[1882]]) foguèt un [[biologia|biologista]] [[Gran Bretanha|anglés]] que desvolopèt la primièra teoria d'un mecanisme biologic de l'[[evolucion]], la [[seleccion naturala]], qu'explica la diversificacion de la vida a travèrs un lent procès de modificacion per l'adaptacion. Comencèt d'estudiar la medecina a l'[[universitat d'Edimborg]], puèi la [[teologia]] a [[Universitat de Cambridge|Cambridge]]<ref>{{en}} David Leff, sul site [https://web.archive.org/web/20151024043728/http://www.aboutdarwin.com/darwin/whowas.html ''AboutDarwin.com''], consultat lo 29 de genièr de 2010, chapitres : « ''How did his love of natural science develop ?'' », « ''What did Darwin accomplish while at medical school ?'' » et « ''How was his thirst for science nurtured at Cambridge University ?'' ».</ref>. Entre [[1831]] e [[1836]], faguèt un viatge al bòrd del naviri [[HMS Beagle|''Beagle'']] coma geològ. La publicacion de son jornal de viatge lo faguèt venir celèbre. Intrigat per la distribucion geografica de la fauna salvatge e dels fossils que n'aviá reculhit d'especimens durant son viatge, estudièt la transformacion de las espècias e ne concebèt sa teoria sus la seleccion naturala en 1838. Foguèt fortament influenciat per las teorias de [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]]. Amb la publicacion de ''[[L'origina de las espècias]]'' lo 24 de novembre de 1859, establiguèt que totes las [[espècias]] an [[evolucion|evolucionat]] al long del temps a partir d'aujòls comuns mejaçant la [[seleccion naturala]]. == Biografia == === Jovença e formacion === Charles Robert Darwin nasquèt lo 12 de febrier de [[1809]] dins una [[familha (parentèla)|familha]] aisada e letruda de la [[vila]] de [[Shrewsbury]] en [[Anglatèrra]]. Son [[paire]] [[Robert Darwin]] ([[1766]]-[[1848]]) èra un [[medecina|mètge]] famós e son grand [[Erasmus Darwin]] ([[1731]]-[[1802]]) èra un naturalista e un [[poesia|poèta]] conegut aguent emés d'idèas sus lo ròtle de la [[reproduccion]] dins la transformacion deis [[espècia (biologia)|espècias]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Thomas Pradeu, « Philosophie de la biologie », dins Anouk Barberousse, Denis Bonnay e Mikaël Cozic (dir.), ''Précis de philosophie des sciences'', París, Vuibert, 2011, p. 380.</ref>. Sa [[maire]] [[Susannah Wedgwood]] ([[1765]]-[[1817]]) èra la filha d'un [[terralha|terralhier]] fondator d'una [[usina]] de produccion de [[porcelana]] e de [[faiença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Laurence Machet, « De la novation technique à l'invention d'une tradition nationale : le cas de Josiah Wedgwood », dins Jean-René Gaborit, ''Tradition et innovation en histoire de l’art'', 2009, pp. 72-85.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Laurence Machet, ''Les Wedgwood : de la poterie à l'industrie des arts de la table'', CTHS, 2008.</ref>. Sei parents aguèron sièis [[enfant]]s fins a la [[mòrt]] de Susannah Darwin en [[1817]]<ref>En mai de Charles Darwin, aqueleis enfants foguèron [[Marianne Darwin]] ([[1798]]-[[1858]]), [[Caroline Sarah Darwin]] ([[1800]]-[[1888]]), [[Susan Elizabeth Darwin]] ([[1803]]-[[1866]]), [[Erasmus Alvey Darwin]] ([[1804]]-[[1881]]) e [[Emily Catherine Darwin]] ([[1810]]-[[1866]]).</ref>. Tre son enfança, Darwin mostrèt un interès marcat per la collècta ([[cauquilhatge]]s, [[insècte]]s, [[minerau]]s, etc.) e per l'observacion de la natura<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Diane Cook, ''Charles Darwin. British Naturalist'', Simon & Schuster, 2014, p. 5.</ref>. En [[1825]], son paire lo mandèt a l'[[universitat d'Edimborg]] per i aprendre la [[medecina]], mai Darwin foguèt desgotat per la brutalitat de la [[cirurgia]] e negligiguèt seis estudis medicaus<ref>D'aqueu temps, la cirurgia èra practicada sensa [[anestesia]]. La cirurgia consistissiá donc a mestrejar de mòdes operatòris rapides per operar un pacient avans de passar sei capacitats de resisténcia a la dolor.</ref>. Pasmens, s'interessèt a l'[[istòria naturala]] e jonhèt un grop d'estudiants menats per lo [[zoologia|zoologista]] [[Robert Edmond Grant]] ([[1793]]-[[1874]]), un partisan de la teoria de l'evolucion de [[Jean-Baptiste de Lamarck]] ([[1744]]-[[1829]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' E. Janet Browne, ''Charles Darwin: vol. 1 Voyaging'', Jonathan Cape, Londres, 1995, p. 72.</ref>. Durant dos ans, Darwin participèt ai recèrcas de [[Robert Edmond Grant|Grant]]<ref>Pasmens, en [[1827]], Darwin se destorbèt de Grant après l'apropriacion d'una de sei descubèrtas per son professor (James T. Costa, ''Darwin's backyard : how small experiments led to a big theory'', Nòva York, W. W. Norton & Company 2017).</ref> e seguiguèt tanben lei cors de [[geologia]] de [[Robert Jameson]] ([[1774]]-[[1854]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Adrian Desmond e James Moore, ''Darwin'', Michael Joseph, Penguin Group, Londres, 1991, pp. 42-43.</ref>. En [[1827]], maucontent de la revirada deis estudis medicaus de son fiu, Robert Darwin l'inscriguèt en [[teologia]] a l'[[universitat de Cambridge]] per i venir pastor<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Adrian Desmond e James Moore, ''Darwin'', Michael Joseph, Penguin Group, Londres, 1991, pp. 47-48.</ref>. Darwin i obtenguèt son diplòma en [[1831]], mai contunièt de s'interessar a la [[geologia]] e a l'[[istòria naturala]]. En particular, legiguèt lei rapòrts d'exploracion [[Alexander von Humboldt]] ([[1769]]-[[1859]]) e organizèt un viatge d'observacion a [[Tenerife]] a la fin de seis estudis. De mai, durant aqueu periòde, rescontrèt lo [[botanica|botanista]] [[John Stevens Henslow]] ([[1795]]-[[1861]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Adrian Desmond e James Moore, ''Darwin'', Michael Joseph, Penguin Group, Londres, 1991, pp. 80-81.</ref>. Lei dos òmes venguèron amics e Henslow foguèt un sostèn decisiu dins la carriera [[sciéncia|scientifica]] de Darwin en li permetent de participar a l'expedicion dau ''[[HMS Beagle|Beagle]]'' e en li explicant, pus tard, coma esplechar seis observacions e difusar seis idèas au sen de la comunautat sabenta. === Lo viatge dau ''Beagle'' === [[Fichièr:HMS Beagle by Conrad Martens.jpg|thumb|right|Pintura de l'expedicion dau ''[[HMS Beagle|Beagle]]'' realizat per [[Conrad Martens]].]] En [[1831]], gràcias a una recomandacion de [[John Stevens Henslow|Henslow]], Darwin embarquèt a bòrd dau ''[[HMS Beagle]]'', un [[naviri]] de la [[Royal Navy|marina britanica]] encargat d'una mission de [[cartografia]] dei còstas d'[[America dau Sud]] sota lo comandament dau capitani [[Robert FitzRoy]] ([[1805]]-[[1865]]). L'estatut de Darwin durant l'expedicion èra particular. Èra pas lo naturalista oficiau de la mission, mai lo « companhon de taula » dau capitani<ref>Aquela foncion èra una consequéncia dei reglaments militars britanics qu'enebissián la fraternizacion entre lo comandant d'un naviri e son equipatge. Aquela règla permetiá d'assegurar un comandament eficaç, mai la solitud foguèt a l'origina de cas de [[suicidi]] au sen deis oficiers superiors de la ''Royal Navy''. Lei capitanis obtenguèron donc de còps lo drech d'engatjar de « companhons » que fasián pas formalament partida de l'equipatge per discutir durant lo viatge.</ref>. Aqueu ròtle li laissava una libertat importanta per menar sei recèrcas, mai deviá pagar eu meteis son viatge. Pasmens, [[Robert FitzRoy|FitzRoy]] partejava l'interès de Darwin per lei [[sciéncia]]s, en particular per la [[geologia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' E. Janet Browne, ''Charles Darwin: vol. 1 Voyaging'', Londres, Jonathan Cape, 1995, pp. 186 e 414.</ref>. La durada prevista de l'expedicion èra de dos ans, mai lo viatge durèt en realitat de decembre de [[1831]] a octòbre de [[1836]]. Durant aqueu periòde, Darwin participèt fòrça a l'exploracion dei [[litorau|litoraus]] [[America dau Sud|sud-americans]] ([[Brasil]], [[Patagònia]], [[Tèrra dau Fuòc]], [[Andes]], illas dau [[Ocean Pacific|Pacific]], etc.), [[Oceania|oceanians]] e [[Sud-Africa|sud-africans]]. Aquò li permetèt de collectar fòrça especimens que foguèron regularament expedits en [[Anglatèrra]] onte [[John Stevens Henslow|Henslow]] assegurava lor recepcion. Aquò foguèt tanben l'ocasion de realizar d'observacions determinantas. En [[geologia]], la lectura dei ''Principis de geologia'' de [[Charles Lyell]] ([[1797]]-[[1875]]) convencèt Darwin de la lenta transformacion dei païsatges [[Tèrra|terrèstres]]. Aquela concepcion d'un temps lòng venguèt una dei basas de la futura teoria de l'evolucion deis espècias. Foguèt confiermada per l'observacion dau soslevament d'una partida dau [[litorau]] durant un [[tèrratrem]] en [[Chile]] en [[1835]] ò de [[fossil]]s dins lei [[montanha]]s [[Andes|andinas]]<ref>Lei concepcions geologicas de Darwin èra largament erronèas car la màger part dei nocions de basa de la disciplina èran encara pas estadas identificadas. Per exemple, supausèt que la formacion dei montanhas èra la consequéncia d'un soslevament regular dau sòu engendrat per leis efiechs dei tèrratrems. Pasmens, aviá ben comprés la durada lònga dei mecanismes geologics e descurbiguèt quauquei mecanismes verais coma aqueu de la formacion d'escuelhs de coralh a l'entorn d'[[illa volcanica|illas volcanicas]].</ref>. En [[paleontologia]], la descubèrta de [[fossil]]s de [[mamifèr]]s sud-americans dispareguts, amb una [[anatomia]] similara a d'[[espècia (biologia)|espècias]] encara existentas, marquèt l'expedicion. Pasmens, l'observacion pus coneguda de Darwin durant lo viatge foguèt l'observacion d'espècias vesinas de [[quinçon]]s deis [[illas Galápagos]]<ref>Dins aquò, l'importància d'aquela observacion foguèt pas compresa per Darwin durant l'expedicion. Sa comprenença aguèt luòc après lo viatge quand l'[[Ornitologia|ornitològ]] [[John Gould]] li expliquèt que cada tipe diferent de quinçon èra en realitat una espècia diferenta.</ref>. A son retorn en [[Euròpa]], Darwin èra vengut una celebritat au sen dei mitans scientifics britanics. En [[1839]], la publicacion dau ''[[Lo Viatge dau Beagle|Viatge dau Beagle]]'' renforcèt mai aquela notorietat. === Lo periòde de madurason e de publicacion === [[Fichièr:Charles Darwin.jpg|thumb|right|Retrach de Charles Darwin en [[1854]].]] Après son retorn en [[Anglatèrra]], Darwin s'installèt a [[Londres]] onte comencèt l'esplecha dei materiaus collectats durant son viatge. En parallèl, foguèt elegit au Conseu de la ''[[Royal Geographical Society]]'' e rescontrèt de figuras importantas dei mitans [[sciéncia|scientifics]] [[Reialme Unit|britanics]] coma [[Charles Lyell]] ([[1797]]-[[1875]]), [[Charles Babbage]] ([[1791]]-[[1871]]), [[John Gould]] ([[1804]]-[[1881]]) e [[Harriet Martineau]] ([[1802]]-[[1876]]). Lei discussions amb [[John Gould|Gould]] e [[Harriet Martineau|Martineau]] aguèron un ròtle decisiu dins l'elaboracion de la teoria de la seleccion naturala. Lo premier expliquèt a Darwin que lei diferents quinçons collectats dins leis [[illas Galápagos]] fasián en realitat partida d'[[espècia (biologia)|espècias]] diferentas. La segonda li presentèt leis idèas de [[Thomas Malthus]] ([[1766]]-[[1834]]) avançadas dins l’''[[Assai sus lo principi de populacion]]''. Dins aquel obratge, Malthus sosteniá l'existéncia d'una lucha per lei ressorsas au sen de la populacion car lo nombre d'abitants aumentava pus rapidament que la quantitat de manjar disponible. Aquela tèsi provesiguèt a Darwin lei basas dau mecanisme de la seleccion deis individús dins la natura (conservacion dei situacions favorablas, eliminacion dei situacions defavorablas) a l'origina de l'aparicion progressiva d'espècias novèlas. Aquò permetèt a Darwin d'acceptar l'idèa d'una adaptacion de la fauna locala ai condicions deis [[illas Galápagos]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Adrian Desmond e James Moore, ''Darwin'', LOndres, Michael Joseph, Penguin Group, 1991, pp. 240-249.</ref><ref>Lo racònte tradicionau de la descubèrta de la seleccion naturala se concentra sus la descubèrta dei diferenteis espècias de quinçon. Pasmens, lei trabalhs menats amb lo [[zoologia|zoologista]] [[Thomas Bell]] ([[1792]]-[[1880]]) sus lei [[tartuga dei Galápagos|tartugas dei Galápagos]] foguèron tanben important. D'efiech, Bell mostrèt lo caractèr indigèn dei [[tartuga]]s, çò que convencèt de Darwin de l'adaptacion d'una segonda espècia animalas ai condicions environamentalas de l'archipèu.</ref>. En [[1839]], Darwin se maridèt amb sa cosina [[Emma Darwin|Emma Wedgwood]] ([[1808]]-[[1896]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Adrian Desmond e James Moore, ''Darwin'', Londres, Michael Joseph, Penguin Group, 1991, p. 279.</ref>. Lo pareu aguèt dètz [[enfant]]s. En [[1842]], la [[familha (parentèla)|familha]] quitèt [[Londres]] per s'installar en [[Kent]] onte Darwin visquèt lo rèsta de sa vida. D'efiech, après lo retorn dau ''[[HMS Beagle|Beagle]]'', Darwin foguèt tocat per una [[malautiá]] crònica desconeguda que necessitèt, fins a sa [[mòrt]], una vida retirada e ben organizada<ref>La natura d'aquela malautiá es pas encara clara e leis ipotèsis son nombrosas : [[malautiá de Chagas]], [[malautiá de Menière]], [[malautiá de Lyme]], trebles psicologics, etc. (Robert Gordon & Deborah Thomas, « Circumnavigating Darwin », dins ''Darwin Undisciplined Conference'', Sydney, 20 e 21 de març de 1999).</ref>. Aquelei constrenchas favorizèron lo trabalh. Darwin comencèt ansin tre [[1842]] de redigir un abreujat de sa teoria de l'aparicion deis [[espècia (biologia)|espècias]] <ref>'''[[anglés|(en)]]''' Adrian Desmond e James Moore, ''Darwin'', Londres, Michael Joseph, Penguin Group, 1991, p. 292.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Francis Darwin (dir.), ''The Life and Letters of Charles Darwin, including an Autobiographical Chapter'', Londres, John Murray, Londres, p. 34.</ref>. En [[1844]], comencèt un assai mai desvolopat, mai renoncièt a sa publicacion en causa dau caractèr [[eretgia|eretic]] de sei conclusions<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Adrian Desmond e James Moore, ''Darwin'', Londres, Michael Joseph, Penguin Group, 1991, pp. 313-317.</ref><ref>Lo caractèr possiblament eretic dau « transformisme » foguèt un fren a la publicacion oficiala dei teorias supausant una evolucion deis espècias. De mai, lei figuras majoras de la vida scientifica britanica dau temps èran generalament favorablas a una vision fixa deis espècias (en particular [[Charles Lyell]]). Pasmens, la correspondéncia privada de mai d'un sabent mòstra de resisténcias pus feblas. Per exemple, [[Joseph Dalton Hooker]] ([[1817]]-[[1911]]) acceptèt sensa dificultat leis idèas de Darwin e lo sostenguèt publicament après la publicacion de l’’''Origina deis espècias''. Lyell eu meteis ajudèt finalament Darwin a publicar son obratge. De mai, lo conservatisme deis elèits britanics empachava la publicacion d'obratges evolucionistas dins d'autrei país coma ''[[Dau Melhorament Graduau deis Èssers Organizats]]'' escrich en [[1851]] per [[Pierre Toussaint Marcel de Serres de Mesplès|Marcel de Serres]] ([[1790]]-[[1862]]).</ref>. En plaça, preferiguèt acumular lei pròvas e assegurar sa credibilitat de naturalista sistematician en establissent una classificacion dei [[crustacèu]]s de la classa dei ''[[Cirripedia]]''. Per aqueu trabalh, recebèt la medalha de la ''[[Royal Society]]'' en [[1853]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Adrian Desmond e James Moore, ''Darwin'', Londres, Michael Joseph, Penguin Group, 1991, pp. 383-387.</ref>. En junh de [[1858]], Darwin recebèt un manuscrit d'[[Alfred Russel Wallace]] ([[1823]]-[[1913]]), un naturalista trabalhant en [[Asia dau Sud-Èst]], qu'expausava una teoria de la seleccion naturala quasi identica a la sieuna. Amb lo sostèn de [[Charles Lyell]] e de [[Joseph Hooker]], una comunicacion conjoncha dei trabalhs dei dos òmes foguèt organizada a la [[Linnean Society]] de [[Londres]] lo 1{{èr}} de julhet. Puei, Darwin redigiguèt en urgéncia un abreujat de sa teoria. Dich ''[[De l'Origina deis Espècias]]'', l'obratge pareguèt lo 22 de novembre de [[1859]]. Lei {{formatnum:1250}} exemplaris de la premiera edicion èran totalament reservats avans lo jorn oficiau de la publicacion, çò que mòstra l'interès per sei trabalhs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Adrian Desmond e James Moore, ''Darwin'', Londres, Michael Joseph, Penguin Group, 1991, p. 477.</ref>. === Los darriers ans === [[Fichièr:Charles Darwin painting by Walter William Ouless, 1875.jpg|thumb|right|Retrach de Charles Darwin en [[1875]].]] Après la publicacion de l’''[[De l'Origina deis Espècias|Origina deis Espècias]]'', Darwin contunièt son trabalh en despiech de sei problèmas de [[santat]]. Contunièt de desvolopar e de completar sa teoria. Participèt pas dirèctament ai controvèrsias engendradas per son libre, mai seguiguèt lei debats. De mai, trobèt de defensors coma [[John William Draper]], [[Joseph Dalton Hooker]] e [[Thomas Henry Huxley]]. Pasmens, se seis idèas se difusèron pauc a cha pauc au sen de la comunautat scientifica, plusors personalitats de tria s'opausèron a la seleccion naturala tant dins lei mitans [[religions|religiós]] que [[sciéncia|scientifics]] ([[Richard Owen]], [[Adam Sedgwick]], [[John Stevens Henslow]], etc.). Lo premier argument principau opausat a Darwin èra l'origina de l'[[Homo sapiens|èsser uman]] e sei liames eventuaus amb lei [[primat]]s. Lo segond pertocava la question dei [[miracle]]s que venián d'infraccions ai lèis divinas comesas per [[Dieu]] eu meteis<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Adrian Desmond e James Moore, ''Darwin'', Londres, Michael Joseph, Penguin Group, 1991, pp. 487-488 e 500.</ref>. En [[1871]], Darwin publiquèt ''[[La Filiacion de l'Òme e la seleccion liada au sèxe]]''. I apliquèt explicitament sa teoria a l'[[Homo sapiens|espècia umana]] e desvolopèt lo concèpte de [[seleccion sexuala]]. Un an mai tard, pareguèt l’''Expression deis Emocions en l'Òme e en leis Animaus'', un estudi pionier sus la continuitat entre l'òme e leis autreis [[espècia (biologia)|espècias]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Michael T. Ghiselin, « Darwin and Evolutionary Psychology », ''Science'', n° 179, 1973, pp. 964–968.</ref>. S'interessèt tanben a divèrsei recèrcas en [[botanica]] (sus lei plantas escalantas, lei [[planta carnivòra|plantas carnivòras]], etc.). Aquò li permetèt de trobar d'elements novèus per completar e confiermar sa teoria. Son darrier obratge important, consacrat au ròtle dei [[vèrme de tèrra|vèrmes de tèrra]] dins la formacion de l'[[umús]], foguèt publicat en [[1881]]. Amb la reconoissença creissenta de la seleccion naturala per la comunauta scientifica, Darwin venguèt una figura mai e mai importanta de la sciéncia britanica. Gràcias a l'ajuda de seis amics, obtenguèt la [[medalha Copley]] en [[1864]], mai foguèt jamai [[noblesa|anoblit]]. Moriguèt lo 19 d'abriu de [[1882]] a [[Down House]] e foguèt enterrat a l'[[abadiá de Westminster]] a proximitat de la tomba d'[[Isaac Newton]]. == Òbra scientifica == === La teoria de l'evolucion e la seleccion naturala === {{veire|Seleccion naturala}} La teoria de l'evolucion deis [[espècia (biologia)|espècias]] e de la [[seleccion naturala]] de Darwin èra basada sus un ensemble d'observacions simplas que li permetèron d'identificar de principis generaus aplicables au vivent. Premier, observèt l'existéncia de variacions e de diferéncias entre leis individús d'una meteissa espècia. Puei, observèt la transmission d'aquelei variacions entre lei parents e sei descendents. Enfin, notèt que lei ressorsas d'un mitan [[biologia|biologic]] donat son pas sufisentas per norrir totei leis individús que i son presents. En consequéncia, aparéis una lucha per la subrevida entre leis individús. De la conjoncion d'aqueleis elements, Darwin deduguèt lo mecanisme de la seleccion naturala. Dins aquela lucha, leis individús portaires de variacions avantatjosas dins un mitan donat an una [[probabilitat]] pus importanta de subreviure, de se [[reproduccion|reprodurre]] e de transmetre aquelei variacions a sei descendents. Au contrari, lei variacions desfavorablas an tendéncia a disparéisser. La repeticion d'aquelei fenomèns durant de duradas lòngas permet d'acumular la seleccion de variacions, de transformar leis individús e, eventualament, de menar a la naissença d'[[espècia (biologia)|espècias]] novèlas. === ''L'Origina deis Espècias'' === === Leis autrei trabalhs === == Eiretatge == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Espècia (biologia)|Espècia]]. * [[John Stevens Henslow|Henslow (John Stevens)]]. * ''[[HMS Beagle]]''. * [[Jean-Baptiste de Lamarck|Lamarck (Jean-Baptiste)]]. * [[Seleccion naturala]]. * [[Sèxe (biologia)|Sèxe]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{DEFAULTSORT:Darwin, Charles}} [[Categoria:Charles Darwin|*]] [[Categoria:Naturalista]] [[Categoria:Naturalista britanic]] [[Categoria:Escrivan britanic]] [[Categoria:Escrivan de lenga anglesa]] [[Categoria:Istòria de la biologia de l'evolucion]] [[Categoria:Membre de la Royal Society]] [[Categoria:Laureat de la medalha Copley]] [[Categoria:Personalitat de la francmaçonariá britanica]] [[Categoria:Evolucion]] [[Categoria:Biologista britanic]] [[Categoria:Naissença en 1809|Neishença en 1809|Dawin, Charles]] [[Categoria:Decès en 1882|Dawin, Charles]] [[Categoria:Recipiendari de la Medalha Copley]] 7j6c7djaw64idwr8zhqz8ym5eql4ekx 0 40803 2505347 2482383 2026-07-29T21:19:10Z JB82 6081 2505347 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {|class="infobox_v2" valign="top" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin-left:1em; width:25em; font-size:90%; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color: #DDDDDD" ! colspan="2" style="background-color: #000000" " | {| style="background:#000000" align="center" width="100%" | padding=15px| | style="background:#EE0000" align="center" width="100%" |<font color=white size="3"><center> '''Manchester United''' | padding=15px| |} |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.5em;" bgcolor="white"| [[Imatge:Manchester United.png|100px]] |- | '''Club fondat en''' | bgcolor=#EEEEEE| [[1878]] |- | '''Escais''' | bgcolor=#EEEEEE| Red Devils |- | '''Colors''' | bgcolor=#EEEEEE| Roge, blanc e negre |- | '''Estadi''' | bgcolor=#EEEEEE| [[Old Trafford]] <br />(74 879 plaças) |- | '''President''' | bgcolor=#EEEEEE| Avram Glazer & Joel Glazer |- | '''Entrainaire''' | bgcolor=#EEEEEE| Michael Carrick |- | '''Sèti''' | bgcolor=#EEEEEE| Sir Matt Busby Way Manchester M16 0RA |- |bgcolor="white"|{{Football kit|pattern_la=_mufc2223h|pattern_b = _manutd2223h|pattern_ra = _mufc2223h|pattern_sh = _mufc2223h|pattern_so = _mufc2223h |leftarm = FF0000|body = FF0000|rightarm = FF0000|shorts = FFFFFF|socks = 000000|títol=Domicili}} |bgcolor="white"|{{Football kit|pattern_la=_mufc2223a|pattern_b = _mufc2223a|pattern_ra = _mufc2223a|pattern_sh = _mufc2223h2|pattern_so = _mufc2223a |leftarm = FFFFFF|body = FFFFFF|rightarm = FFFFFF|shorts = 000000|socks = FFFFFF|títol=Exterior}} |bgcolor="white"|{{Football kit|pattern_la=_mufc2223t|pattern_b = _mufc2223t|pattern_ra = _mufc2223t|pattern_sh = _mufc2223t|pattern_so = _mufc2223t |leftarm = 80FF00|body = 80FF00|rightarm = 80FF00|shorts = 343434|socks = 80FF00|títol=Neutre}} |} '''Manchester United Football Club''' es un club de fotbòl anglés de la vila de [[Manchester]] fondat en 1878, qu'es en primièra division anglesa : [[Premier League]]. [[Categoria:Club anglés de fotbòl]] p74jr65gmv17nw5tq8qahhuyyqrnbzo 0 44564 2505355 2384276 2026-07-30T00:48:38Z Dostojewskij 20932 Categoria:Naissença en Michigan 2505355 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{Infobox Identitat | tematica = | carta = | nom = | nomdebateg = | imatge = Henry ford 1919.jpg | legenda = | talhaimatge(en px) = | datadenaissença = [[30 de julhet]] de [[1863]] | luòcdenaissença = Greenfield Township, Dearborn, [[Michigan]] | datadedecès = [[7 d'abril]] de [[1947]] | luòcdedecès = Fair Lane, Dearborn, [[Michigan]] | paísdorigina = {{Estats Units}} | profession = entrepreneire | títol1 = | títol2 = | distincions = | omenatge = | autrasfoncions = | paire = | maire = | conjunt = | enfants = | mestressas = | Títol_politic = | Nacion = }} '''Henry Ford''' (30 de julhet de 1863, Springwells Township – 7 d'abriu de 1947, Dearborn) es un entrepreneire [[Estats Units d'America|estatsunidenc]], fondator de la [[Ford Motor Company]] en [[1903]]. Es conoissut per lo [[fordisme]], un desvolopament de l'[[organizacion scientific dau trabalh]] de [[Frederick Winslow Taylor]], que li permetèt de concebre e de vendre la [[Ford T|premiera veitura producha en massa]]. Aqueu succès li permetèt de venir un deis òmes pus riche de la planeta e sa companhiá fa totjorn partida dei constructors automobils majors. Pasmens, Henry Ford èra tanben [[conservatisme|conservator]] dins mai que d'un domeni e, a partir deis ans 1920, foguèt lo centre de divèrseis escandòls en causa de seis idèas [[antisemitisme|antisemitas]], de sa simpatia per lo [[faissisme]] e de son ròtle dins la repression dei sindicats de l'automobila. == Biografia == Henry Ford es lo fiu ainat d'un rendier d'origina [[Irlanda (illa)|irlandesa]] installat en [[Michigan]]. Quitèt l'[[escòla]] a 15 ans e venguèt aprendís dins una [[usina]] de [[maquina otís|maquinas otís]] de [[Detroit]]. S'interessèt pereu a la [[relotjariá]]. En 1882, tornèt trabalhar coma païsan mai aquò l'interessava pas. En 1891, anèt donc s'installar a [[Detroit]] onte trabalhèt, fins a 1899, coma [[engenhariá|engenhaire]] a la [[Edison Illuminating Company]]. Dins aqueu mitan, descurbiguèt lo [[motor de combustion intèrna]] concebut per l'Alemand [[Nikolaus Otto]] (1832-1891). En 1893, assemblèt un motor dins l'obrador de son [[ostal|ostau]] e, tres ans pus tard, èra capable de faire rodelar un veïcul dotat d'un [[motor]] de quatre temps. Depausèt un [[brevet]] per aquela [[invencion]] mai o vendèt rapidament per finançar de [[projècte|projèctes]] novèus. Desvolopèt alora una passion per lei [[veitura de corsa|veituras de corsa]] mai sei premiereis assais per concebre una [[automobila]] individuala demorèron infructuós. Pasmens, trobèt finalament lei [[capitau]]s per fondar la sieuna companhiá, la [[Ford Motor Company]], en 1903. Son premier modèl, la [[Ford A (1903)|Ford A]], rescontrèt un certan succès amb {{formatnum:1750}} exemplaris venduts. Tre 1906, [[Ford Motor Company]] venguèt lo premier constructor automobil estatsunidenc gràcias au succès de la [[Ford Model N|Ford N]] ({{formatnum:7000}} exemplaris venduts). Pasmens, aquelei succès èran ren a respècte de la revolucion de la [[Ford T]] qu'intrèt en produccion en 1908. D'efiech, la [[Ford T]] èra lo premier veïcul estandardizat, concebut per redurre lei còsts de produccion e assemblat sus una cadena de fabricacion accelerada per l'usatge de carrejaires portant lo trabalh a l'obrier. Dich [[fordisme]], aqueu sistèma es una evolucion dau [[taylorisme]]. Assegurèt la prosperitat de la [[Ford Motor Company]] amb 15 milions de [[Ford T]] venduts de 1908 a 1927. Dins leis ans 1920, Ford contunièt de conéisser una creissença rapida de seis activitats. De mai, Henry Ford constituïguèt una companhiá independenta e integrada qu'èra capabla de produrre d'[[acièr|acier]] gràcias a de [[mina (jaç)|minas]] de [[fèrre]] e d'usinas siderurgicas. Pasmens, lo refús d'integrar d'innovacions tecnicas dins la Ford T, considerada coma « perfècta » per son creator, permetèt ais entrepresas concurrentas ([[General Motors]]...) de ragantar son retàrd. En 1927, Ford acceptèt finalament de comercializar una segonda [[Ford A (1927)|Ford A]] que foguèt un succès (4 milions d'exemplaris venduts). Inaugurèt tanben d'usinas dins d'autrei país ([[Canadà]], [[Reiaume Unit]], [[Alemanha]]...), çò que li permetèt de venir lo premier constructor automobil mondiau. En 1932, un tèrç dei veituras produchas dins lo monde l'èran dins d'usinas Ford. Durant aqueu periòde, Ford se diversifiquèt dins l'[[aeronau|aviacion]]. Lo [[Ford Trimotor]], un avion de transpòrt civiu, foguèt considerat coma una capitada mai l'entrepresa se concentrèt sustot sus la fabricacion de motors. En particular, durant la [[Segonda Guèrra Mondiala]], fabriquèt de motors de [[B-24 Liberator]]. Pasmens, leis ans 1930 son globalament un periòde d'estagnacion per Ford. Ostil au ''[[New Deal]]'' e ai cambiaments entraïnats per la [[crisi economica de 1929]], intrèt en conflicte amb lei [[sindicat]]s de l'[[industria automobila]] e engatjèt de [[mercenari|mercenaris]] e de [[bandit|bandits]] per mantenir l'òrdre dins seis usinas. Refusèt pereu de cooperar amb l'administracion encargada de preparar lo redreiçament de l'[[economia]] e sei posicions favorablas au [[faissisme]] entraïnèron d'escandòls. A la fin deis ans 1930, perdiguèt sa plaça de premier constructor automobil sus lo mercat estatsunidenc e son entrepresa conoissèt de dificultats financieras. Per empachar son afondrament, un projècte de presa de contraròtle de la [[Ford Motor Company]] per lo govèrn de [[Franklin Roosevelt]] foguèt estudiat durant la [[Segonda Guèrra Mondiala]] mai pas aplicat. Finalament, lei besonhs militars permetèron de sauver l'entrepresa. Ford abandonèt finalament la direccion de sa companhiá en setembre de 1945. Moriguèt lo 7 d'abriu de 1947. == Influéncia e posteritat == === Lo fordisme e sei derivas === {{article principal|Fordisme}} Lo [[fordisme]] es l'eiretatge principau de Ford. Es un modèl d'organizacion e de desvolopament d'entrepresa imaginat e adoptat en 1908 a l'ocasion de la produccion de la [[Ford T]]. Es basat sus lei principis de l'[[organizacion scientific dau trabalh]] (OST) instaurats per lo [[taylorisme]]. I ajustèt d'autrei principis coma l'usatge generalizat de carrejaires per formar una cadena d'assemblatge e l'idèa d'una indexacion dei salaris deis obriers sus lei gasanhs de [[productivitat]] de l'entrepresa<ref>Daniel Cohen, in « Les infortunes de la prospérité », Agora Pocket, Julliard, 1994.</ref>. Aquelei concepcions prefiguravan l'organizacion dau trabalh industriau adoptat après la [[Segonda Guèrra Mondiala]] e lo [[keynesianisme]]. Pasmens, Ford foguèt un adversari decidit dau ''[[New Deal]]''. De mai, accusat de sostèn au [[Tresen Reich|regim nazi]]<ref>Regardant son sostèn au [[nazisme]], Ford ajudèt financiarament lo [[NSDAP|partit nazi]] tre lo començament deis ans 1930. En 1938, sei servicis foguèron reconoissuts amb una medalha (la Grand-Crotz de l'[[Òrdre de l'Agla Alemand]]). Aquò entraïnèt un escandòl ais [[USA|Estats Units]]. Pasmens, l'accusacion principala de sostèn au nazisme es lo ròtle tengut per leis usinas europèas de Ford dins l'esfòrç de guèrra alemand (Antony Cyril Sutton, ''Wall Street and the rise of Hitler'', GSG & Associates Pub, 1976).</ref> e d'[[antisemitisme]]<ref>L'[[antisemitisme]] de Ford es demostrat per d'escrichs de Ford eu meteis coma ''The International Jew - The World's Foremost Problem'' publicat en 1920. Oficialament, Ford presentèt seis excusas ai judieus en 1927 mai l'escritura de sei memòrias mòstra qu'aviá pas cambiat d'avejaire sus lei judieus a la fin de sa vida. De mai, fins a sa mòrt, sostenguèt discrètament mai d'una publicacion antisemita. L'antisemitisme de Ford èra pròche dei tèsis pus radicalas dau periòde : èra convencut de la veracitat dei ''[[Protocòlis dei Savis de Sion]]'', de l'existéncia d'un complòt judieu a l'origina de la [[Revolucion Russa]] e de l'existéncia d'un autre complòt judieu a l'origina de la [[Segonda Guèrra Mondiala]].</ref>, Ford foguèt tanben un enemic dei [[sindicat|sindicats]]. D'efiech, per eu, aqueleis organizacions entraïnavan una baissa de la productivitat. Lo fordisme originau es donc egalament un corrent fòrça ostil ai sindicats e Ford creèt una mena de [[milícia]] intèrna per reprimir leis activitats sindicalas per fòrça<ref>Per trobar la man d'òbra necessària, la direccion de Ford trobèt d'acòrdis amb [[Chester LaMare]] e [[Joe Adonis]], de caps importants de la [[màfia]] estatsunidenca (Frank Browning e John Gerassi, ''Histoire criminelle des États-Unis'', Nouveau monde, 2015, pp. 511-529).</ref>. Aviá tanben un ret d'informators pagats per l'informar deis opinions dei salariats de seis [[usina|usinas]]<ref>Durant la [[Segonda Guèrra Mondiala]], leis usinas de Ford implantadas en [[Euròpa]] trabalhèron sensa dificultat per l'[[esfòrç de guèrra]] [[Alemanha|alemand]] (Antony Cyril Sutton, ''Wall Street and the rise of Hitler'', GSG & Associates Pub, 1976, cap. 6). Òr, a la meteissa epòca, d'industriaus coma la [[familha Peugeot]] organizèron lo [[sabotatge]] de sei produccions. Aquò foguèt pas lo cas de Ford que demandèt, per exemple, au [[Regim de Pétain|govèrn de Vichèi]] d'emetre de protestacions oficialas après lo bombardament de l'usina Ford de [[Poissy]] per l'aviacion britanica en 1942.</ref>. Dins aquò, la violéncia de sa repression sindicala aguèt l'efiech opausat a aqueu cercat, especialament après la [[batalha de l'Overpass]] en 1937. === La fondacion de l'industria automobila modèrna === {{article principal|Ford T}} La [[Ford T]] e Henry Ford son leis iniciators d'una revolucion de l'industria automobila. D'efiech, avans lo desvolopament dei tecnicas de Ford, la produccion automobila èra limitada a de serias pichonas e la possession d'una [[automobila]] èra reservat a un elèit. Òr, lo fordisme permetèt d'aumentar la produccion a de nivèus sensa precedents e de demenir lei còsts. Ansin, en 1914, Ford produsiá mai de 50 % dei veituras construchas dins lo monde e podiá prepausar un prètz de 850 [[dolar|dolars]] (còntra {{formatnum:2000}} per de modèls concurrents). A la fin deis [[ans 1920]], lo prètz d'una Ford T aviá demenit fins a 300 dolars. En causa de son eficacitat, son modèl economic e industriau foguèt copiat per leis autrei fabricants de veituras<ref>En particular, [[Citroën]] l'adoptèt tre la fin de la [[Premiera Guèrra Mondiala]] per produrre la [[Citroën Tipe A]] e limitar l'importacion de [[Ford T]] en [[França]].</ref> === La fondacion de Ford === {{article principal|Ford}} La [[Ford|Ford Motor Company]] subrevisquèt a son fondator. Uei, fa totjorn partida dei constructors automobils pus importants amb una [[chifra d'afaires]] de 136,3 miliards de dolars en 2021. En 2016, èra lo cinquen fabricant mondiau amb 6,5 milions d'automobilas vendudas. La familha Ford i garda un ròtle important car, gràcias a de drechs particulars, dispausa totjorn de 40 % dei drechs de vòte au sen dau grop. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:4; column-count:4;"> * [[Antisemitisme]] * [[Antisindicalisme]] * [[Automobila]] * [[Capitalisme]] * [[Fordisme]] * [[Ford T]] * [[Organizacion scientific dau trabalh]] * [[Taylorisme]] </div> === Nòtas e referéncias === <references/> [[Categoria:Entrepreneire american|Ford, Henry]] [[Categoria:Naissença en Michigan|Ford, Henry]] [[Categoria:Naissença en 1863|Ford, Henry]] [[Categoria:Decès en 1947|Ford, Henry]] 0k1xxrlia4ib5uwdal60fyzvgs2sdhe 0 69896 2505357 2438668 2026-07-30T01:50:07Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2505357 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Disused railway tunnel.jpg|thumb|201px|Tunèl de tren, prèp de [[Houyet]], [[Belgica]], uèi ara transformat pel passatge de pedons e bicicletas]] [[Imatge:LightTunnelDetroit.jpg|thumb|201px|''Light Tunnel'' o Tunèl de lutz per pedons que connecta dos terminals de l'aeropòrt de [[Detroit]]]] [[Imatge:North east Line tunnels.jpg|thumb|201px|Linha de tren sosterranh a [[Singapor]].]] [[Imatge:2215 - Pennsylvania Turnpike Tunnel.JPG|thumb|201px|Lo ''[[Allegheny Mountain Tunnel]]'' en Pennsylvannia.]] [[Imatge:Channel Tunnel geological profile 1.svg|thumb|201px|Talh geologic d'[[Eurotunèl]].]] [[Imatge:CH Gotthard Basistunnel Amsteg 1.jpg|thumb|201px|[[Tunèl de basa de Sant Gotard]] en construccion dins los [[Alps]].]] [[Imatge:Paris Metro construction 03300288-3.jpg|thumb|201px|Metòde de trencada cobèrta per construire lo [[Mètro de París]].]] [[Imatge:Tunnel Boring Machine (Yucca Mt).jpg|thumb|201px|Una tuneladoira utilizada dins la montanha Yucca, [[Nevada]].]] Un '''tunèl''' (var. '''tunel''', '''tuneu''') o '''pertús'''<ref>{{Dicodòc|Tunnel}}</ref><ref>{{DGLO|pagina=524}}</ref> es una òbra sosterranha de caractèr linear, que son objècte es la comunicacion entre dos punts, per realizar lo transpòrt de personas, materials e mai. Normalament es artificial. Un tunèl pòt servir als pedons o ciclistas, mas subretot servís per far passar la circulacion, de las [[automobila]]s, dels [[tren]]s o per un [[Canal (via navegabla)|canal]]. De còps que i a son d'[[aqüeducte]]s, construits pel transpòrt de l'aiga (per la consomacion, pel [[energia idroelectrica|porgiment idroelectric]] o per l'assaniment). Tanben i a de tunèls per los servicis de [[telecomunicacions]]. Existisson de tunèls pel passatge d'unas espècias animalas. Pòt tanben connectar de zònas en conflicte o aver un caractèr estrategic, servissent entre autres de refugi. Dins las grandas vilas lo transpòrt se realiza per mejan d'un malhum de tunèls ont circula lo [[mètro]]. == Estudis geotecnics == Es essencial que tot projècte de tunèl comence amb un estudi sus las condicions del terren. Los resultats de l'estudi permetràn de saber quins son los espleches e metòdes d'excavament e de sostenement per lo realizar, e atal permetràn de reduire los risques d'encontrar de condicions imprevistas. Los primièrs estudis son los alinhaments orizontals e verticals optimizats per profeitar de las melhoras condicions del terren. De còps que i a, los estudis convencionals donan pas sufisentament d'informacion, per exemple quand existisson de grands jaces de [[ròc]]s, o discontunhas coma [[falha]]s o sisas de terren pus mòl coma argilas o limons. Per abordar aqueles problèmas se pòt construir una tudèla pilòta, o un desviament que demòra parallèl al principal. Aquela tudèla se fa d'un tal biais qu'es mai facil a sostenir quand arriban de condicions imprevistas e se poirà incorporar dins lo tunèl final. Alternativament tanben se pòt realizar de pichons poses orizontals davant lo tunèl per conéisser las condicions de l'excavament. == Construccion == Los tunèls se bastisson en excavant lo terren, manualament o amb de maquinas. Los sistèmas abituals d'excavament sosterranh son mecanics, per explosions e manual: === Trencada cobèrta === La construccion d'una trencada cobèrta es pro simpla e se pòt aplicar als tunèls pauc prigonds. Un valat es excavat puèi cobèrt. Pòt èsser necessari d'utilizar de procèssus permetent d'assegurar l'estabilitat de las ribas de l'excavament pendent los trabalhs : clavatge de las parets, o parets provisòrias. Los tunèls pauc prigonds son sovent de trencadas cobèrtas, alara que los tunèls prigonds son excavats, sovent amb çò que se nomena una tuneladoira. Per las prigondors intermediàrias, ambedós metòdes se pòdon utilizar. Es aquel metòde de construccion descrich per Diodòr de Sicília per realizar lo tunèl de [[Babilònia]]: la reina Semiramis destornèt lo cors d'[[Eufrates]] e realizèt lo tunèl dins son lièch amb de parets en [[brica]]s cobèrtas d'[[asfalte]], puèi, un còp lo tunèl acabat, Eufrates tornèt èsser restablit dins son lièch natural. === Tuneladoira === Las maquinas tuneladoiras e los sistèmas associats per recular e avançar fan que la progression de l'excavament es pus automatizada. Existís una granda varietat de tuneladoiras en foncion de las condicions de mesa en òbra, dempuèi de ròca densa fins al sòl desintegrat e saturat d'aiga. Qualques tipes de tuneladoiras son d'escuts, de taupas, dobles escuts... Las pus grandas tuneladoiras jamai construchas son aquelas utilizadas dins lo "Tunnel Groeene Hart" en Olanda amb un [[diamètre]] de 14,87 mètres<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20090925160241/http://www.hslzuid.nl/hsl/uk/bouw/ment/Bored_Tunnel_Groene_Hart/index.jsp The Groene Hart Tunnel<!-- Bot generated title -->]</ref> o las maquinas utilizadas per l'Autopista de Madrid M-30 que mesura 15 mètres de diamètre<ref>{{es}}El País, 23-01-2005 [http://www.elpais.com/articulo/madrid/tuneladoras/M-30/grandes/mundo/llegaran/junio/elpepuespmad/20050123elpmad_1/Tes]</ref>, e pels tunèls Chong Ming en [[Shanghai]], [[China]]. Lo recòrd es aquela utilizada per excavar los tunèls de Basa de San Gotard en [[Soïssa]] de 19 mètres. === Novèl metòde austriac === Lo nòu metòde austriac se desvolopèt dins los ans 1960. L'excavament se realiza en doas fasas, en primièr se realiza l'excavament superior e aprèp se retira lo terren que demòra en dejós e al costat del tunèl. Lo metòde se basa en l'utilizacion de la [[tension]] geologica del massís rocós a l'entorn per que lo tunèl s'estabilize d'esperel per mejan de l'efèit d'[[arc]]. Per capitar se basa sus las mesuras [[geotecnica]]s per traçar una seccion optimala. L'excavament es sul còp aparat amb una sisa prima de [[beton]] projectat. Aquela crèa un anèl de descarga natural que minimiza la [[deformacion]] de la ròca. Mercé a un contraròtle exclusiu, lo metòde es fòrça flexible, quitament en condicions geomecanicas imprevistas de la consisténcia de la ròca pendent lo trabalh d'excavament. === Fonçatge<ref>http://www.proz.com/kudoz/english_to_french/petroleum_eng_sci/3947341-pipe_jacking.html</ref> o Buta tudèla=== En anglés nomenat ''Pipe jacking''. Aquel metòde consistís a empusar la tudèla per mejan de [[cric]]s idraulics dins lo terren. S'utiliza quand existisson d'estructuras en dessús que se vòl pas damatjar coma vias de tren o carrièras. === Tecnologia sens trencada === Las tecnologicas sens trencada (de l'anglés ''Trenchless technology'') se basan sus una seria de metòdes que permeton l'installacion o reparacion de tudèlas de pichon diamètre (mens de 3 mètres) sens excavament d'una trencada. L'objectiu principal desaveni es lo còst elevat d'aquela tecnologia. == Utilizacion == Pòt servir per: * La comunicacion dels nivèls d'extraccion dins l'expleitacion de las [[mina]]s sosterranhas. * L'extraccion del material de la mina seguissent una sisa, filon o vena mineralizada. * Lo transit de petons o ciclistas, dels veïculs de motor, pels trafec ferroviari, en particular, fòrça sistèmas de transpòrt metropolitan, foguèron bastits pels malhums de tunèls ferroviaris. * Unir de bacins idrografics vesins, per transportar d'aiga (per la consumacion, per las [[Centrala idroelectrica|centralas idroelectricas]] o coma assaniment), mejans de canals idroloics, o per traversar d'elevacions topograficas importantas. * Conduire d'autres servicis coma cables de comunicacions, tudèlas, etc. * Far mai aisit lo transpòrt de materials o produits. == Causida entre tunèl e pont == Per conduire aiga, un tunèl es normalament pus car qu'un [[pont]]. D'imperatius de navigacion pòdon limitar la construccion de ponts que lo pilars poirián copar los canals de navigacion necessitant atal un tunèl. Los ponts sovent demandan l'ocupacion d'una granda superficia, fòrça pus granda qu'aquela utilizada pels tunèls. Dins las vilas ont lo prètz del sòl es elevat coma [[Manhattan]] o [[Hong Kong]] aquò es lo factor principal en favor del tunèl. [[Boston]] procediguèt al remplaçament de son malhum de rotas en superficia per un sistèma de tunèls per aumentar la capacitat del trafec, l'oscultar, aumentar lo terren util e melhorar la mobilitat e l'estetica de la vila en respècte de son front maritim. En 1934 lo tunèl de Queensway Road jol riu Mersey a [[Liverpool]] foguèt causit a la plaça d'un pont massís per diferentas rasons, coma rasons estrategicas perque un avion poiriá destruire lo pont en temps de guèrra. E mai lo mantenement d'un pont tan grand seriá estat pus costós qu'aquel d'un tunèl. D'autras rasons pòdon èsser de dificultats tecnicas coma de prendre en compte las mareias, las condicions meteorologicas extrèmas o la navigacion pendent la construccion, de rasons esteticas (preservar lo païsatge existissent) o paur dels possibles problèmas coma accidents o [[fuòc]]. Pòt encara existir de mesclas entre [[pont]]s e tunèl coma lo [[Pont de Oresund]]. == Tunèls remarcables == [[Imatge:Tunnel du Malpas barque.jpg|thumb|[[Tunèl de Malpàs]] sul [[Canal del Miègjorn]]]] * Lo pus long tunèl del monde, lo [[tunèl de basa de Sant Gotard]] acaba d'èsser bastit jol [[massís de Sant Gotard]] en [[Soïssa]] entre [[Ersfeld]] e [[Bodio]] : long de 57 km, compòrta doas conduitas parallèlas: la primièra acabada lo 15 d'octobre de 2010, la segonda s'acabarà a la prima de 2011. Lo tunèl dintrarà en foncion en 2017, religarà [[Zuric]] a [[Milan]] en 2 h 40 pels trens de passatgièrs ont poiràn rotlar a 250 km/h; los trens de merças a 160 km/h. * Lo pus long tunèl ferroviari del monde uèi ara en foncion es lo [[tunèl de Seikan]], tunèl sosmarin de 53,850 km que religa las illas de [[Honshū]] e de [[Hokkaidō]] al [[Japon]]. * Lo [[tunèl jos la Marga]] fa 50,450 km. * Lo [[tunèl de Lötschberg]] en Soïssa fa 34,6 km. * Lo [[tunèl de Guadarrama]] en [[Espanha]] fa 28,4 km. * Le [[tunèl de Lærdal]] a l'oèst de [[Norvègia]], entre Lærdal e Aurland, es lo pus long tunèl rotièr del monde (24,5 km). * Lo [[Tunèl de Hsuehshan]] es lo pus long tunèl rotièr d'[[Asia]] amb 12,90 km. * En [[Finlàndia]], l'[[Aqüeducte de Päijänne]] es lo pus long tunèl cavat dins la ròca al monde. Sos 120 quilomètres de long provesisson la capitala [[Helsinki]] en [[aiga potabla]]. * Curiositat, los tunèls del [[CERN]] (Centre Europèu de Recèrca Nucleara), abrigan los acceleradors de particulas [[Super Proton Synchrotron]] (SPS) e [[Large Hadron Collider]] (LHC), ambedós situat al nivèl de la frontièra entre França e Soïssa, prèp de [[Genèva]]. An la particularitat de formar cadun un anèl (d’una circonferéncia de 7&nbsp;km pel SPS e de 26,66&nbsp;km pel LHC), e per fach possedisson pas cap d'extremitat e desbocan jamai a la superficia! L'accès se fa mercé a de poses verticals o de galariás de servici. == Ligams extèrnes == * {{es}}[http://www.tudiscovery.com/extremeengineering/home.shtml Túnel transatlántico] * {{es}}[https://web.archive.org/web/20181103210142/http://www.adrianlorente.com/tuneldevielha/ Túnel de Vielha - Val d'Aran] * {{es}}[https://web.archive.org/web/20100619185729/http://www.geoconsult.es/FichaPublicacion.php?Idpublicacion=20 Manual de túneles interurbanos de carretera] * {{es}}[http://www.consejominas.org Consejo General de Colegios Oficiales de Ingenieros Técnicos de Minas] * {{es}}[https://web.archive.org/web/20110617055101/http://www.microtunel.com/ Página dedicada a la descripción de tipos de tuneladoras] * {{es}}[https://web.archive.org/web/20100131015529/http://www.aplitop.com/webaplitop/producto.aspx?pPro=S&cod=6&codPro=9&paginaRet=1 TcpTúnel: Replanteo y toma de perfiles de túneles] == Referéncias == <References/> [[Categoria:Tunèl|*]] rprl0iw83nwhukyo1vyaz9ymy7ih82d 0 102935 2505342 2418461 2026-07-29T15:30:55Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2505342 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Rius en Val | nom2 = ''Rieux-en-Val'' | imatge = Pont_Rieux_en_Val.jpg | descripcion = Lo pont vièlh sus Alson de Rius. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Rieux-en-Val_(Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = La Montanha d'Aric ([[Canton de La Grassa|La Grassa]] abans 2015) | intercom = [[Carcassona Agló]] | insee = 11314 | cp = 11220 | cònsol = Xavier Bedos | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0822 | longitud = 2.5317 | alt mej = | alt mini = 165 | alt maxi = 449 | km² = 6.9 |}} '''Rius en Val''' (''Rieux-en-Val'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== Rius es una comuna de la [[Val de Danha (territòri)|Val de Danha]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 11314.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Rieux en Val | nòrd = | nòrd-èst = [[La Grassa]] | èst = | sud-èst = [[Caunetas en Val]] | sud = [[Maironas]] | sud-oèst = | oèst = [[Taurisa]] | nòrd-oèst = [[Serviès (Aude)|Serviès]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''In Valle Aquitania rivum'' en 1110, ''Villa de Rivo'' en 1250, ''Decimale Beati Christophori'' en 1269, ''Parochia Sancti Christophori, diœcesis Carcassensis'' en 1283, ''Ecclesia de Rivis Vallis Danie'' en 1330, ''De Rivo Vallis Dane'' en 1392-1494, ''Rieu de la Valdaigne'' en 1263-1500, ''Ryeux'' en 1532, ''Locus de Rivo'' en 1544, ''Esglise et simetière, hors les murs'' en 1641, ''Rieux'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Ríus'' <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 351, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f443.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [riws].</br> ''Rius'' s'explica per lo nom occitan ''riu'', del latin ''rivus'', meteis sens <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 567</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 260</ref> e se motiva per la proximitat d'Alson (dit tanben ''le Sou'' en francés). A la diferéncia de [[Rius de Menerbés]], i a pas qu'una aiga. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 11314 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Xavier Bedos |Partit= |Qualitat= agricultor puèi retirat}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Bernard Taudou|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 11314 |1793=126 |1800=127 |1806=122 |1821=127 |1831=152 |1836=174 |1841=160 |1846=160 |1851=164 |1856=173 |1861=132 |1866=128 |1872=146 |1876=168 |1881=205 |1886=234 |1891=208 |1896=170 |1901=170 |1906=161 |1911=154 |1921=148 |1926=150 |1931=170 |1936=180 |1946=140 |1954=149 |1962= 121 |1968= 105 |1975= 99 |1982= 86 |1990= 82 |1999= 84 |2004=73 |cassini=29148 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|314}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|314}}/6.9) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Rieux_en_Val_Bridge.jpg|Le pont medieval sus Alson (« Son ») de Rius. Pont_Rieux_en_Val_(8).jpg Pont_Rieux_en_Val_(2).jpg Pont_Rieux_en_Val_(14).jpg Rieux_en_Val_pont.jpg St_Christopher_church_in_Rieux-en-Val_(10).jpg|Glèisa Sant Cristòfol. </gallery> {{message galerie}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11314 Rius sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] ph7sz40oebqwajkzs9rnffjr6y51mu3 0 103066 2505343 2399917 2026-07-29T15:58:18Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri 2505343 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sant Martin dels Poses | nom2 = ''Saint-Martin-des-Puits'' | imatge = Saint-Martin-des-Puis_-_Eglise_-1.JPG | descripcion = La glèisa Sant Martin. | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]] (2017 ---->) | region = {{Occitània (Region)}} | departament = {{Aude}} | canton = Las Corbièras ([[Canton de La Grassa|La Grassa]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] | insee = 11354 | cp = 11220 | cònsol = Henri Rivière | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0414 | longitud = 2.5694 | alt mini = 170 | alt mej = | alt maxi = 470 | km² = 6.94 |}} '''Sant Martin dels Poses''' (''Saint-Martin-des-Puits'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11354.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sant Martin dels Poses ? | nòrd = [[Caunetas en Val]] | nòrd-èst = [[Sant Pèire dels Camps]] | èst = | sud-èst = [[Vilaroja de Termenés]] <small>(per un qüadripunt)</small> | sud = [[Tèrme|Tèrmes]] | sud-oèst = [[Vinhavièla]] | oèst = [[Maironas]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Abbatia Sancti Martini de Puteo'' en 1093, ''Ecclesia Sancti Martini de Puteo'' en 1119, ''Locus de Sancto Martino de Puteo'' en 1322, ''Sanctus Martinus de Putheo'' en 1351, ''Sainct Martin du Puitz'' en 1416, ''Monasterium Sancti Martini de Puther'' en 1521, ''Sant Marti del Potz'' al sègle XIV, ''Sant Marti del Pos'' en 1538, ''Sainct Martin de Pech'' en 1261-1589, ''Sainct Martin du Puis'' en 1595, ''Sainct Martin del Poux,... del Poutz'' en 1639, ''Sainct Martin du Puix'' en 1667, ''Sainct Martin del Puech'' en 1173-sègle XVII, ''Saint Martin de Puyts'' en 1706, ''Saint Martin des Puids'' en 1715, ''Saint Martin des Puits''. [[Antòni Savartés|l'abat Savartés]] crei util de precisar que ''Saint-Martin-du-Puy'' seriá una grafia milhora <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 404, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f496.item.texteImage </ref>. Rai pel singular, mes la majoritat de las fòrmas ancianas senhala una confusion.</br> Sant Martin, avesque de [[Tors]], èra un evangelizator de las Gàllias al sègle IV <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 614-615</ref>{{,}}<ref>https://nominis.cef.fr/contenus/saint/13/Saint-Martin-de-Tours.html</ref> e las parròquias que pòrtan son nom datan sovent de la Nauta [[Edat Mejana]] o de l'[[Antiquitat]] tardiva. Lo determinant es ''del Potz'', coma dins la tradicion, o ''dels Poses'' ? ==Istòria== == Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 11354 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta=junh de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Henri Rivière |Partit= |Qualitat= filh de la precedenta, agent de mestresa }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Marie-Antoinette Rivière|Partit= sense |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 11354 |1793=75 |1800=75 |1806=90 |1821=109 |1831=127 |1836=112 |1841=110 |1846=118 |1851=102 |1856=102 |1861=89 |1866=85 |1872=65 |1876=74 |1881=105 |1886=78 |1891=56 |1896=55 |1901=43 |1906=39 |1911=36 |1921=29 |1926=35 |1931=20 |1936=25 |1946=12 |1954=13 |1962= 7 |1968= 147 |1975= 127 |1982= 10 |1990= 21 |1999= 13 |cassini=33424 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|354}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|354}}/6.94) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Saint-Martin-des-Puits_-_Eglise_-4.JPG|La glèisa. Saint-martin-des-puits.JPG|Le còr dempuèi la nau. St_Martin_des_Puits_fresque_(2009).jpg|Fresca. Saint-Martin-des-Puits_-_Eglise_-5.JPG|Capitèl en remplec que pòrta l'arc otrapassat. Saint-Martin-des-Puits_-_Eglise_-2.jpg|Frescas a l'interior de la glèisa. Saint-Martin-Des-Puits_5.JPG Saint-Martin-des-Puits_-_Eglise_-6.JPG|Fresca del còr. </gallery> {{message galerie}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-113154 Sant Martin dels Poses sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] 516uku5wqgtbiga7jncad8h3rgc5ylf 2505344 2505343 2026-07-29T16:03:19Z Alaric 506 44932 /* Perimètre del territòri */ 2505344 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sant Martin dels Poses | nom2 = ''Saint-Martin-des-Puits'' | imatge = Saint-Martin-des-Puis_-_Eglise_-1.JPG | descripcion = La glèisa Sant Martin. | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]] (2017 ---->) | region = {{Occitània (Region)}} | departament = {{Aude}} | canton = Las Corbièras ([[Canton de La Grassa|La Grassa]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] | insee = 11354 | cp = 11220 | cònsol = Henri Rivière | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0414 | longitud = 2.5694 | alt mini = 170 | alt mej = | alt maxi = 470 | km² = 6.94 |}} '''Sant Martin dels Poses''' (''Saint-Martin-des-Puits'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11354.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sant Martin dels Poses ? | nòrd = [[Caunetas en Val]] | nòrd-èst = [[Sant Pèire dels Camps]] | èst = | sud-èst = [[Vilaroja de Termenés]] <small>(per un qüadripunt)</small> | sud = [[Tèrme|Tèrmes]] | sud-oèst = [[Vinhavièlha]] | oèst = [[Maironas]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Abbatia Sancti Martini de Puteo'' en 1093, ''Ecclesia Sancti Martini de Puteo'' en 1119, ''Locus de Sancto Martino de Puteo'' en 1322, ''Sanctus Martinus de Putheo'' en 1351, ''Sainct Martin du Puitz'' en 1416, ''Monasterium Sancti Martini de Puther'' en 1521, ''Sant Marti del Potz'' al sègle XIV, ''Sant Marti del Pos'' en 1538, ''Sainct Martin de Pech'' en 1261-1589, ''Sainct Martin du Puis'' en 1595, ''Sainct Martin del Poux,... del Poutz'' en 1639, ''Sainct Martin du Puix'' en 1667, ''Sainct Martin del Puech'' en 1173-sègle XVII, ''Saint Martin de Puyts'' en 1706, ''Saint Martin des Puids'' en 1715, ''Saint Martin des Puits''. [[Antòni Savartés|l'abat Savartés]] crei util de precisar que ''Saint-Martin-du-Puy'' seriá una grafia milhora <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 404, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f496.item.texteImage </ref>. Rai pel singular, mes la majoritat de las fòrmas ancianas senhala una confusion.</br> Sant Martin, avesque de [[Tors]], èra un evangelizator de las Gàllias al sègle IV <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 614-615</ref>{{,}}<ref>https://nominis.cef.fr/contenus/saint/13/Saint-Martin-de-Tours.html</ref> e las parròquias que pòrtan son nom datan sovent de la Nauta [[Edat Mejana]] o de l'[[Antiquitat]] tardiva. Lo determinant es ''del Potz'', coma dins la tradicion, o ''dels Poses'' ? ==Istòria== == Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 11354 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta=junh de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Henri Rivière |Partit= |Qualitat= filh de la precedenta, agent de mestresa }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Marie-Antoinette Rivière|Partit= sense |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 11354 |1793=75 |1800=75 |1806=90 |1821=109 |1831=127 |1836=112 |1841=110 |1846=118 |1851=102 |1856=102 |1861=89 |1866=85 |1872=65 |1876=74 |1881=105 |1886=78 |1891=56 |1896=55 |1901=43 |1906=39 |1911=36 |1921=29 |1926=35 |1931=20 |1936=25 |1946=12 |1954=13 |1962= 7 |1968= 147 |1975= 127 |1982= 10 |1990= 21 |1999= 13 |cassini=33424 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|354}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|354}}/6.94) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Saint-Martin-des-Puits_-_Eglise_-4.JPG|La glèisa. Saint-martin-des-puits.JPG|Le còr dempuèi la nau. St_Martin_des_Puits_fresque_(2009).jpg|Fresca. Saint-Martin-des-Puits_-_Eglise_-5.JPG|Capitèl en remplec que pòrta l'arc otrapassat. Saint-Martin-des-Puits_-_Eglise_-2.jpg|Frescas a l'interior de la glèisa. Saint-Martin-Des-Puits_5.JPG Saint-Martin-des-Puits_-_Eglise_-6.JPG|Fresca del còr. </gallery> {{message galerie}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-113154 Sant Martin dels Poses sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] ntf1vxz069oxfprb9rrsfhiq85c4bsb 0 103087 2505346 2399928 2026-07-29T20:45:27Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri 2505346 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sant Pèire dels Camps | nom2 = ''Saint-Pierre-des-Champs'' | imatge = France Aude saint pierre des champs.jpg | descripcion = Vista generala de Sant Pèire dels Camps. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Saint-Pierre-des-Champs (Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]] (2017 ---->) | canton = Las Corbièras ([[Canton de La Grassa|La Grassa]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] | insee = 11363 | cp = 11220 | cònsol = Roland Quincey | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Saint-Pierrois, Saint-Pierroises (en [[francés]]) | latitud = 43.0594444444 | longitud = 2.60555555556 | alt mini = 133 | alt mej = 146 | alt maxi = 520 | km² = 15.89 |}} '''Sant Pèire dels Camps''' (''Saint-Pierre-des-Champs'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11363.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sant Pèire dels Camps | nòrd = [[La Grassa]] | nòrd-èst = | èst = [[Talairan]] | sud-èst = | sud = [[Vilaroja de Termenés]] | sud-oèst = [[Tèrme]]s <small>(per un qüadripunt)</small> | oèst = [[Sant Martin dels Poses]] | nòrd-oèst = [[Caunetas en Val]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Villa quae vocant Sanctus Petrus'' en 940, ''In comitatu Narbonense vel Carcasense, infra terminus de villa Sancti Petri que vocant Calvos'' en 1005, ''Sanctus Petrus de Calmis'' en 1023, ''Villa de Sancto Petro de Calmis'' en 1215, ''Castrum Sancti Petri de Calmis'' en 1237, ''Castrum de Kalbs'' en 1241, ''Villa de Sancto Petro des Cals'' en 1270, ''Dels Calms'' en 1273, ''Sanctus Petrus de Calma'' en 1377, ''Sant Peyre des Camps'' al sègle XIV, ''Ecclesia Sancti Petri'' en 1419, ''Locus de Calmis'' en 1445, ''Al loc de Sant Peyre dels Camps'' en 1538, ''Sant Peyre de Calmes'' en 994-1130-sègle XVIII <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 414, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f506.item.texteImage </ref>. </br> Lo nom deu sent ven del grèc ''Petros'', latin ''Petrus'', traduccion del nom ebrèu de l'apòstol<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 622</ref>. Los camps, per atraccion paronimica, an remplaçat la calm, pregallic ''calmis'', « nautor pelada » segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 432</ref>. Quina es la prononciacion ? == Istòria == ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11363 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Roland Quincey |Partit= |Qualitat= emplegat puèi retirat}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat=Jean-Pierre Maisonnade|Partit= [[PS]] |Qualitat= conselhièr general (2011-2015), president de la comcom }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=11363 |1793=350 |1800=308 |1806=343 |1821=376 |1831=403 |1836=402 |1841=442 |1846=400 |1851=378 |1856=351 |1861=340 |1866=313 |1872=329 |1876=335 |1881=376 |1886=364 |1891=361 |1896=312 |1901=320 |1906=304 |1911=297 |1921=288 |1926=260 |1931=276 |1936=261 |1946=236 |1954=237 |1962= 189 |1968= 155 |1975= 152 |1982= 121 |1990= 134 |1999= 127 |cassini=34167 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|363}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|363}}/15.89) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11363 Sant Pèire sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] gkx4d3ubs1hezzd30jokdxmjlyhbief 0 103114 2505352 2418463 2026-07-29T22:10:04Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri 2505352 wikitext text/x-wiki {{omon|Serviès}} {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana |carta=oc | nom =Serviès | nom2 =''Serviès-en-Val'' | imatge=Ch_Serviès_en_Val_2.jpg | descripcion= Lo vilatge e'l castèl. | lògo= cap | escut=Blason_ville_fr_Serviès-en-Val_(Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = La Montanha d'Aric ([[Canton de La Grassa|La Grassa]] abans 2015) | intercom = [[Carcassona Agló]] | insee =11378 | cp =11220 | cònsol = Martine Escanuela | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud=2.52083333333 | latitud=43.09 | alt mini =175 | alt mej = | alt maxi =323 | km² =6.5 |}} '''Serviès''' (''Serviès-en-Val'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. == Geografia == Serviáns es una comuna de la [[Val de Danha (territòri)|Val de Danha]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 11378.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Serviès | nòrd = [[Val de Danha]] | nòrd-èst = | èst = [[La Grassa]] | sud-èst = [[Rius en Val]] | sud = [[Taurisa]] | sud-oèst = [[Vilatritols]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Arquetas]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''In villa Seriniano'' = ''Serviano'' en 951, ''Cervianum'' en 1106, ''Servianum'' en 1110, ''Castrum de Cerinano'' = ''Cerviano'' en 1260, ''Sanctus Petrus de Serviano'' en 1269, ''El lòc de Servia'' al sègle XV, ''Serviers'' en 1532, ''Serviez'' al sègle XVII, ''Servyers'' en 1641, ''Serviès'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Serbiès'' <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 434, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f526.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [seɾ'bjɛs].</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Servès'' ven del nom latin d'òme ''Cervius'' o ''Servius'', ambe'l sufixe ''-anum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 655, a ''Servian''</ref>; s'agís de ''Cervianus'' emplegat absoludament segon los Feniés <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 129</ref> (evolucion fonetica ''iá'' > ''iè'', que correspond a la fonetica locala <ref>Ernest Nègre, ''Les divèrs aspects du sufixe ''-anum'' dans la toponimia lengadociana'', Revue Internationale d'Onomastique, 1961, 13-3 p. 210-211, legir en linha [https://www.persee.fr/doc/rio_0048-8151_1961_num_13_3_1740] </ref>). ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11378 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Martine Escanuela |Partit= |Qualitat= agenta de mestresa }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Lydie Cavayé|Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1980]] |Fin= 2001 |Identitat=Jean-Claude Maussac |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1953]] |Fin= 1980 |Identitat= François Fournier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1953 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=11378 |1793=145 |1800=146 |1806=164 |1821=129 |1831=175 |1836=213 |1841=210 |1846=232 |1851=260 |1856=273 |1861=266 |1866=278 |1872=256 |1876=280 |1881=357 |1886=332 |1891=339 |1896=306 |1901=362 |1906=375 |1911=336 |1921=343 |1926=381 |1931=446 |1936=413 |1946=365 |1954=386 |1962= 352 |1968= 350 |1975= 323 |1982= 270 |1990= 245 |1999= 250 |cassini=36204 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|378}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|378}}/6.5) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Serviès-en-Val.jpg|Una carrièra que monta al castèl Servies_en_Val_(5).jpg|La cava cooperativa e 'l castèl vistes de l'Oèst. </gallery> {{message galerie}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11378 Serviès sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] 5uwabirdlipf58bl5tutloerkaoz8q4 0 103129 2505353 2402421 2026-07-29T22:29:48Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri 2505353 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Talairan | nom2 = ''Talairan'' | imatge = Talairan-01.jpg | descripcion = La glèisa Sant Vincenç. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Talairan (Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = {{Corbièras}}, [[Termenés]] | arrondiment = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]] (2017 ---->) | region = {{Occitània (Region)}} | departament = {{Aude}} | canton = Las Corbièras ([[Canton de La Grassa|La Grassa]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] | insee = 11386 | cp = 11220 | cònsol = Cédric Malric | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0525 | longitud = 2.66388888889 | alt mini = 132 | alt mej = | alt maxi = 597 | km² = 36.29 |}} '''Talairan'''<ref>https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11d.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161001194534/http://ostal.sirventes.pagesperso-orange.fr/t.htm</ref> (en [[francés]] tanplan coma en [[occitan]]; ''Talayrà'' en grafia de [[Antòni Savartés|Savartés]]<ref name="ASavartés"/>) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11386.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Talairan | nòrd = [[Tornissan]] | nòrd-èst = [[Sant Laurenç de la Cabrerissa]] | èst = [[Jonquièras]] | sud-èst = [[Albàs (Aude)|Albàs]] | sud = [[Quintilhan|Quentilhan]] | sud-oèst = [[Vilaroja de Termenés]], </br> [[Palairac]] <small>(per un qüadripunt)</small> | oèst = [[Sant Pèire dels Camps]] | nòrd-oèst = [[La Grassa]] }} ==Toponimia== ===Talairan=== Las atestacions ancianas son : ''Colusianum = Talairanum'' en [[834]]; ''Castrum de Talayrano'' en [[1271]]; ''Talayra'' en [[1280]]; ''Talinieranum'' en [[1319]]; ''Taleyranum'' en [[1416]]; ''Talayran'' al [[sègle XIV]]; ''Tallayra'' en [[1538]]; ''Talhayra'' en [[1538]]; ''Tailleiran'' en [[1687]]; ''Talairan'' en [[1781]]; ''Talayrà'' en [[1912]] (prononciacion) ([[Antòni Savartés|Savartés]])<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P55858592|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref><ref name="ASavartés">{{Obratge|lang=fr|títol=Dictionnaire topographique du département de l'Aude|autor=[[Antòni Savartés|L'abat Savartés]]|annada=1912|pagina=439|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f531.item.texteImage}}</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Talairan'' vendriá del nom galloroman [en principi, d'origina gallica] d'òme ''Talarius'', ambe'l sufixe ''-anum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 668</ref>; los Feniés precisan pas l'origina de ''Talarius'' <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 124</ref>.</br> [[Xavier Delamarre|Delamarre]] considèra (coma Dauzat e Rostaing) que ''*Talarios'' (inatestat, mes probable) es un nom gallic; per venir toponime, lo nom es derivat en ''-anon'' (derivacion neutra singulara en lenga celtica). Talairan èra la proprietat de *Talarios <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 245, 308, 367</ref>. ===Forcas=== Forcas es al sud de Talairan. Lo lòc sembla mai o mens desparegut. A costat, se vei la mencion de ''St-Rome'' (Sant Roma < Sant Roman ambe reculament de l'accent). I aviá de minas de fèrre. Aquel terrador ambe lo de Fenolhièras formava lo priorat de Sant Roman, unit a l'abadiá de [[La Grassa]]. </br> Las fòrmas ancianas son : ''Ecclesia S. Romani de Furca'' en 1119, ''Furchae'' en 1208, ''Villa de Furciis'' en 1215, ''Sanctus Romanus de Furchis'' en 1220, ''Bastida de Furcis'' en 1271, ''Villare de Furchis'' en 1280, ''Forquas'' al sègle XIV, ''Forcas'' en 1538 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 153, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f245.item.texteImage </ref>.</br> Lo tipe ''Forca'', « crosament de camins » ven del latin ''fŭrca'', meteis sens <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 298, a ''Fors''</ref>. Sul site (véser la mapa IGN), un pichon camin pas enquitranat se destaca cap al nòrd de la RD 40, çò que pòt donar idèa de la motivacion del nom. ===Fenolhièras=== Fenolhièras es a l'extremitat sud de la comuna, près de la comuna de [[Quintilhan|Quentilhan]]. Lo lòc sembla redusit a un bastiment sus la mapa. </br> Fenolhièras formava ambe Forcas lo decimari de Sant Roman. Las fòrmas ancianas son : ''Villa Foniliarias'' en 959, ''Fenolheriae in Terminesio'' en 1263, ''Fenolyeras'' en 1538 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 136, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f228.item.texteImage </ref>.</br> Lo nom del lòc s'explica per la preséncia de fenolhs salvatges o per la cultura del fenolh. Es format del latin ''fenuculu-'', « fenolh », ambe'l sufixe femenin ''-aria'', lo tot al plural, çò que dona una valor collectiva. ===Treviac=== I a Treviac Naut, que sembla lo site d'origina, e Treviac Bas, los dos al sud o sud-sud-oèst de Talairan e los dos, mai que mai lo primièr, semblan isolats e fòrça despoblats. </br> Treviac es un ancian priorat del vocable de Sant Martin, unit a l'abadiá de [[la Grassa]]. Las fòrmas ancianas son : ''Villa Triviaci..., ecclesia Sancti Martini de Triviaco'' en 1119, ''Castrum de Treviaco'' en 1208, ''Treuracum'', comprene ''Treviacum'', en 1208, ''Ecclesia de Terinaco'', comprene ''Treviaco'', en 1360, ''Triniacum'', comprene ''Triviacum'', en 1366, ''Traviac'' al sègle XIV, ''Ecclesia Sancti Martini de Treviaco'' en 1479, ''Villatrinas cum ecclesia Sancti Martini'' en 1521, ''Trévyac'' en 1538, ''Tréviac'' en 1538, ''Trebiac'' en 1730, ''Trevia'' als sègles XIII-XVIII <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 452, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f544.item.texteImage </ref>.</br> Lo nom es de segur pus ancian que lo priorat e remembra una proprietat antica, la de ''Trebius'', nom latin atestat, o benlèu un autre nom, ambe'l sufixe ''-acum'', latinizacion del sufixe celtic ''-acon''. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=11386 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Cédric Malric|Partit= |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Patrice Guillaume |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2000]] |Fin= 2014 |Identitat= Max Azais |Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[1983]] |Fin= 2000 |Identitat= Marcel Rainaud |Partit= PS |Qualitat= President del conselh general (1998-2011)}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1983 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=11386 |1793=326 |1800=379 |1806=468 |1821=482 |1831=557 |1836=572 |1841=605 |1846=610 |1851=546 |1856=598 |1861=596 |1866=596 |1872=602 |1876=646 |1881=788 |1886=708 |1891=618 |1896=576 |1901=700 |1906=643 |1911=617 |1921=611 |1926=652 |1931=685 |1936=689 |1946=571 |1954=571 |1962= 520 |1968= 475 |1975= 382 |1982= 370 |1990= 369 |1999= 349 |cassini=37018 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|386}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|386}}/9.24) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Ecole_Talairan.jpg|L'escòla Talairan_(10).jpg|La capèla Nòstra Dòna de l'Aira (?) Talairan-02.jpg| Font, plaça de la Republica. </gallery> {{message galerie}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11386 Talairan sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] 4pwxj4hv4t9llwgxxq231ydv3p6by8c 0 103131 2505361 2418462 2026-07-30T08:25:43Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri 2505361 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Taurisa | nom2 = ''Taurize'' | imatge = Taurize_(4).jpg | descripcion = Taurisa vist del nòrd. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Taurize (Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = La Montanha d'Aric ([[Canton de La Grassa|La Grassa]] abans 2015) | intercom = [[Carcassona Agló]] | insee = 11387 | cp = 11220 | cònsol = Thierry Malfait | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0775 | longitud = 2.50555555556 | alt mini = 197 | alt mej = | alt maxi = 665 | km² = 8.34 |}} '''Taurisa'''<ref>https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11d.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161001194534/http://ostal.sirventes.pagesperso-orange.fr/t.htm</ref> (''Taurizo'' en [[nòrma mistralenca]]<ref name="Tdf">https://tdf.locongres.org/files/assets/basic-html/page2178.html</ref> e ''Taurízo, Taulízo'' en grafia de [[Antòni Savartés|Savartés]]<ref name="ASavartés"/>; ''Taurize'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== Taurisa es una comuna de la [[Val de Danha (territòri)|Val de Danha]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 11387.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Taurisa | nòrd = [[Serviès (Aude)|Serviès]] | nòrd-èst = | èst = [[Rius en Val]] | sud-èst = [[Maironas]] | sud = | sud-oèst = [[Larièra]] | oèst = [[Vilatritols]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son : ''Villare Tautirano cum ecclesia Sancte Marie'' en [[908]]; ''Tausiranum'' en [[1110]]; ''Sancta Maria de Taurizano'' en [[1118]]; ''Sancta Maria de Cantum = Taurizanum'' en [[1228]]; ''Castrum de Taurizano'' en [[1260]]; ''Taursan'' en [[1532]]; ''Taurisanum'' en [[1544]]; ''Taurisan'' en [[1261]]-[[1589]]; ''Taurizan en Laval de Daigne'' en [[1623]]; ''Taurizan'' en [[1641]]; ''Taurizes'' al [[sègle XVII]]; ''Taurize'' en [[1781]]; ''Taurízo, Taulízo'' en [[1912]] (prononciacion segon [[Antòni Savartés|Savartés]])<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P39732299|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref><ref name="ASavartés">{{Obratge|lang=fr|títol=Dictionnaire topographique du département de l'Aude|autor=[[Antòni Savartés|L'abat Savartés]]|annada=1912|pagina=440|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f532.item.texteImage}}</ref>.</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Taurisa'' vendriá del nom galloroman (comprene segon aquelis autors : d'origina gallica) d'òme ''*Tausirius'', inatestat, inferit de ''Tausius'', ambe'l sufixe ''-anum''; reculament de l'accent <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 670</ref>, après metatèsi (interversion de ''s'' e de ''r''). Sense aquelis accidents, lo nom seriá estat teoricament ''*Tausiran''.</br> [[Xavier Delamarre]] cita lo nom celtic d'òme ''*Tausīros'', ''*Tausīrios'' (vengut de ''Tago-'', ''Tauo-''), inatestat, mes sense lo religar a Taurisa <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 250, 308</ref>. == Istòria == ==Administracion == {{ElegitDebuta|insee=11387 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Thierry Malfait |Partit= |Qualitat= retirat del privat }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2026 |Identitat=Jacques Pérallon|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= ? |Identitat= Maurice Marty |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= ? |Identitat= André Vidal|Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=11387 |1793=166 |1800=141 |1806=156 |1821=139 |1831=182 |1836=187 |1841=184 |1846=170 |1851=168 |1856=145 |1861=140 |1866=145 |1872=144 |1876=143 |1881=159 |1886=161 |1891=130 |1896=137 |1901=147 |1906=148 |1911=144 |1921=134 |1926=140 |1931=126 |1936=115 |1946=101 |1954=91 |1962= 94 |1968= 55 |1975= 63 |1982= 62 |1990= 56 |1999= 64 |2005=60 |cassini=37141 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|387}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|387}}/8.34) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Croix métal ornée avec vierge à Taurize.jpg|Crotz de metal. Saint_Mark_church_in_Taurize_(6).jpg|Glèisa sant Marc. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11387 Taurisa sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] ktyc3mjtdqhskee7uf8cy3e9lf1j46v 0 103139 2505362 2476504 2026-07-30T08:38:41Z Alaric 506 44932 còssol 2026 2505362 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Tornissan | nom2 = ''Tournissan'' | imatge = Tournissan.JPG | descripcion = Vista generala de Tornissan. | lògo = cap | escut = Blason ville Tournissan 11.svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]] (2017 ---->) | region = {{Occitània (Region)}} | departament = {{Aude}} | canton = Las Corbièras ([[Canton de La Grassa|La Grassa]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] | insee = 11392 | cp = 11220 | cònsol = Daniel Spagni | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Tournissanais (en [[francés]]) | latitud = 43.0822222222 | longitud = 2.665 | alt mini = 119 | alt mej = 133 | alt maxi = 310 | km² = 11.53 |}} '''Tornissarn'''<ref>https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11d.html</ref> o '''Tornissan'''<ref>https://web.archive.org/web/20161001194534/http://ostal.sirventes.pagesperso-orange.fr/t.htm</ref> (''Tournissan'' en [[nòrma mistralenca]]<ref name="Tdf">https://tdf.locongres.org/files/assets/basic-html/page2224.html</ref> e ''Tournissà'' en grafia de [[Antòni Savartés|Savartés]]<ref name="ASavartés"/>; ''Tournissan'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. == Geografia == {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 11392.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Localizacion vila | vila = Tornissan | nòrd-oèst = [[Ribauta]] | nòrd = [[Camplong d'Aude]] | nòrd-èst = [[Fabresan]] | oèst = [[La Grassa]] | èst = [[Sant Laurenç de la Cabrerissa]] | sud-oèst = | sud = [[Talairan]] | sud-èst = }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son : ''Tornissarnum'' en [[1119]]; ''Tornesarnum'' en [[1119]]; ''Decimale ecclesie Sancti Adriani…, villa de Tornexan'' en [[1188]]; ''Tornexarnum'' en [[1201]]; ''Torneissarn'' en [[1215]]; ''Torneissaru = Torneissarn'' en [[1215]]; ''Castrum de Tornicharno'' en [[1316]]-[[1337]]; ''Tornixarnum'' en [[1324]]; ''Tornisarnum'' en [[1347]]; ''Tornicharnum'' en [[1351]]; ''Turnissanum'' en [[1377]]; ''Ecclesia Sancti Adriani de Tornissano'' en [[1228]]-[[1494]]; ''Fortalitium de Tornissarno'' en [[1374]]-[[1494]]; ''Tornisarn'' al [[sègle XIV]]; ''Villa Hornicsanni = Thornissarni'' en [[1521]]; ''Tornichan'' en [[1538]]; ''Tornissan'' en [[1538]]; ''Tornysa…, Tornysan…, Tornyssa'' en [[1538]]; ''Tornissar'' en [[1666]]; ''Tournissan'' en [[1781]]; ''Tournissà'' en [[1912]] ([[Antòni Savartés|Savartés]])<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P56467293|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref><ref name="ASavartés">{{Obratge|lang=fr|títol=Dictionnaire topographique du département de l'Aude|autor=[[Antòni Savartés|L'abat Savartés]]|annada=1912|pagina=448|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f540.item.texteImage}}</ref>.</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Tornissan'' vendriá de l'ancian « provençal » ''torn'', « muralhas fortificadas » e del nom germanic d'òme ''Isarn'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 682</ref>. A partir del sègle XII, per dissimilacion (preséncia de doás ''r'' : ''ToRnissaRn''), la finala se confondèt ambe la que deriva del sufixe ''-anum''.</br> Segon [[Xavier Delamarre]], lo nom de persona ''Isarnos'' es celtic [o tanben celtic] e significa « d'acièr » <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 166, 299 e 369</ref>. Cap autor explica pas la preséncia de l'èssa sorda. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=11392 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]]|Fin= ([[2032]])|Identitat=Daniel Spagni |Partit= |Qualitat= profession liberala}} {{Elegit |Debuta= febrièr de [[2013]] |Fin= 2026 |Identitat= Marilyse Rivière |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= novembre de [[2008]] |Fin= genièr [[2013]] |Identitat= Michel Gérard|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= setembre de 2008 |Identitat=Michel Bailly |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 2001 |Identitat= Gilbert Vergnes|Partit= [[PCF]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1982]] |Fin= 1989 |Identitat=Daniel Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat=Albert Gimenez |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= Eugène Salvayre |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= Louis Balmigère |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=11392 |1793=184 |1800=183 |1806=201 |1821=326 |1831=253 |1836=258 |1841=270 |1846=270 |1851=261 |1856=271 |1861=253 |1866=304 |1872=327 |1876=392 |1881=469 |1886=414 |1891=365 |1896=356 |1901=383 |1906=394 |1911=332 |1921=400 |1926=404 |1931=421 |1936=423 |1946=328 |1954=327 |1962= 329 |1968= 319 |1975= 259 |1982= 219 |1990= 209 |1999= 215 |cassini=37887 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|392}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|392}}/11.53) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Tournissan01.jpg Plaine_de_Tournissan_(2).JPG|Plana de Tornissan. Avenue_de_la_Promenade.JPG|Avenguda de la Passejada. Chapelle_Saint_Roch_à_Tournissan.JPG|Capèla Sant Ròc. Fontaine_Romaine.JPG|Font romana. Fontaine_Romaine_2.JPG </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11392 Tornissan sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] 9o6u0310qmuczow3fdryfecc2p0fax1 0 103177 2505363 2418467 2026-07-30T09:11:48Z Alaric 506 44932 2505363 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Le Vilar en Val | nom2 = ''Villar-en-Val'' | imatge = Villar_en_Val_6.jpg | descripcion = La glèisa Sant Pau. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Villar-en-Val_(Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = La Montanha d'Aric ([[Canton de La Grassa|La Grassa]] abans 2015) | intercom = [[Carcassona Agló]] | insee = 11414 | cp = 11220 | cònsol = Magali Arnaud | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.0836 | longitud = 2.4589 | alt mini = 238 | alt mej = | alt maxi = 640 | km² = 11.42 |}} '''Le Vilar (en Val)'''<ref>https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11d.html</ref> (benlèu ''Vilar'' en [[grafia mistralenca]]<ref name="T1">https://tdf.locongres.org/files/assets/basic-html/page2336.html</ref>, ''Le Báli'' en grafia de [[Antòni Savartés|Savartés]]<ref name="ASavartés"/>, segon la prononciacion '''Le Valí'''; ''Villar-en-Val'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. Lo gentilici es benlèu '''vilarés -esa''' (''Vilarés -eso'' en [[grafia mistralenca]])<ref name="T1"/>. ==Geografia== Le Vilar es una comuna de la [[Val de Danha (territòri)|Val de Danha]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 11414.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Le Valí | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son : ''Villarium'' en [[1110]]; ''Sanctus Paulus de Vilar'' en [[1183]]; ''Villarium de Valle'' en [[1207]]; ''Villarium Vallis Danie'' en [[1237]]; ''Decimale Beati Pauli'' en [[1269]]; ''Castrum de Villario'' en [[1272]]; ''Villare Vallis Danie, … ecclesia Sancti Pauli de Villario'' en [[1317]]; ''Vilare Vallis Danie'' en [[1330]]; ''Villar de la Vau de Danie'' en [[1388]]; ''Le Villar'' en [[1781]]; ''Le Báli'' en [[1912]] ([[Antòni Savartés|Savartés]])<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P33065142|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref><ref name="ASavartés">{{Obratge|lang=fr|títol=Dictionnaire topographique du département de l'Aude|autor=[[Antòni Savartés|L'abat Savartés]]|annada=1912|pagina=469|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f561.item.texteImage}}</ref>.</br> Lo primièr element est ''Vilar'', del latin ''villare'', que deriva de ''villa'' e que representava una partida de la ''villa'', granda proprietat antica e medievala, doncas un masatge, una bòria, un lòc a despart a l'interior de la ''villa'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 715 e 718</ref>. La fòrma orala a coneguda una metatèsi vocalica : ''Vila(r)'' > ''Valí''. Lo determinant, pas emplegat a l'oral dins las circonstàncias ordinàrias, es ''Val'', fòrma abreujada de la Val d'Anha, atestada coma ''Vallis Aquitania'', ''Vallis Equitania'', depression importanta drenada per Alson e los afluents. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 11414 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Magali Arnaud|Partit= sense |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= ? |Identitat= Lionel Barrau |Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 11414 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=135 |1846=117 |1851=117 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=93 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=85 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= 38 |1968= 29 |1975= 23 |1982= 26 |1990= 25 |1999= 30 |cassini=40047 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|414}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|414}}/11.42) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Église_Saint-Paul_de_Villar-en-Val014.JPG|La glèisa Sant Pau. Villar_en_Val_8.jpg|Vista generala. Villar_en_Val_1_jcb.jpg|La glèisa. Ch_Villar_en_Val.jpg|Le castèl. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11414 Lo Vilar sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] esclhwe9klcl5zsoh6yc50uw8radsyt 0 121977 2505359 2441041 2026-07-30T06:35:09Z Alaric 506 44932 total rambalh lingüistic, comença en lengadocian, contunha en aranés... que far ? 2505359 wikitext text/x-wiki {{Comarca catalana}} [[Imatge:Catalunya-Reus-Monument-Joan-Prim.JPG|thumb|320px|right|Reus, monument al general Joan Prim]] Lo '''Bas Camp''' (''Baix Camp'' en [[catalan]]) es una [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Catalonha (region)|Catalonha]]. Limite ar oèst damb es comarques deth Priorat e era Ribera d'Ebre, ath nòrd damb era Conca de Barberà, ath nòrd-èst damb er Alt Camp, ath èst damb eth Tarragonès, e ath sud amb eth Baix Ebre e era [[Mar Mediterranèa]] Eth caplòc dera comarca ei era ciutat de [[Reus]]. Es municipis dera comarca son: l'Albiol, l'Aleixar, Alforja, l'Almoster, l'Arbolí, l'Argentera, les Borges del Camp, Botarell, Cambrils, Capafonts, Castellvell del Camp, Colldejou, Duesaigües, la Febró, Maspujols, Mont-roig del Camp, [[Montbrió del Camp]], Prades, Pratdip, Reus, Riudecanyes, Riudecols, [[Riudoms]], la Selva del Camp, Vandellòs i l'Hospitalet de l'Infant, Vilanova d'Escornalbou, Vilaplana, e Vinyols i els Arcs. Era poblacion dera comarca ei {{formatnum:167889}} abitants. ==Municipis== Las populacions son de [[2025]]. {{capentcat|}} {{entcat|[[l'Albiol]]|557}} {{entcat|[[l'Aleixar]]|1.009}} {{entcat|[[Alforja]]|2.024}} {{entcat|[[Almoster]]|1.384}} {{entcat|[[Arbolí]]|138}} {{entcat|[[l'Argentera]]|139}} {{entcat|[[les Borges del Camp]]|2.319}} {{entcat|[[Botarell]]|1.161}} {{entcat|[[Cambrils]]|37.042}} {{entcat|[[Capafonts]]|101}} {{entcat|[[Castellvell del Camp]]|3.002}} {{entcat|[[Colldejou]]|155}} {{entcat|[[Duesaigües]]|217}} {{entcat|[[la Febró]]|35}} {{entcat|[[Maspujols]]|915}} {{entcat|[[Mont-roig del Camp]]|14.615}} {{entcat|[[Montbrió del Camp]]|3.157}} {{entcat|[[Prades (Bas Camp)|Prades]]|629}} {{entcat|[[Pratdip]]|781}} {{entcat|'''[[Reus]]|111.601}}''' {{entcat|[[Riudecanyes]]|1.362}} {{entcat|[[Riudecols]]|1.264}} {{entcat|[[Riudoms]]|6.891}} {{entcat|[[la Selva del Camp]]|5.732}} {{entcat|[[Vandellòs i l'Hospitalet de l'Infant]]|7.143}} {{entcat|[[Vilanova d'Escornalbou]]|614}} {{entcat|[[Vilaplana]]|549}} {{entcat|[[Vinyols i els Arcs]]|2.450}} |} ==Nòtas e referéncias== {{Referéncias}} {{Comarcas de Catalonha}} [[Categoria:Bas Camp]] [[Categoria:Comarca de Catalonha]] 8n30j8yyf9q7zmuiykuxgmk44ctew98 0 153439 2505345 2281385 2026-07-29T17:26:30Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2505345 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Signorelli Resurrection.jpg|thumb|right|300px|''La Resurreccion de la Carn'', per [[Luca Signorelli]]]] La '''resurreccion''' es lo fach de tornar a la vida après d'èsser estat [[mòrt]]. La resurreccion dels mòrts es una doctrina centrala de las religions [[Judaïsme|josieva]], [[Cristianisme|cristiana]] e [[islam|islamica]]. Se pòt referir a la resurreccion de personas detereminadas, o ben a una resurreccion de l'umanitat. Segon aquelas cresenças se pòt comprene una resurreccion del còs o una resurreccion de l'esperit o de l'[[amna]] de la persona. == Origina == La cresença en la resurreccion es fòrça anciana, fa de milièrs d'ans las ancianas religions celebravan cada an la mòrt e la resurreccion d'[[Osiris]], [[Atis (dieu)|Atis]], [[Mitra (mitologia)|Mitra]] e d'autres dieus. Dos mila ans abans la naissença de [[Jèsus Crist|Jesús]], en [[Egipte]], se cresiá que lo dieu [[Osiris]] aviá vencut la mòrt e qu'aviá ressuscitat a la vida. Tot egipcian desirava seguir lo seu exemple. La legenda dich qu'Osiris foguèt assassinat pel seu fraire [[Seth]]. Mas la seuna femna [[Isis]] e lo seu filh [[Her|Òrus]] lo ressuscitèron a la vida. L'istòria del [[faraon]] ressuscitat influís suls egipcians, esperants de vida eternala. Las [[Momificacion|momias]] se preparavan exactament del meteis biais qu'aviá estat preparat lo còs d'Osiris. Se tot anava plan lo defunt se podava venir un Osiris e viure eternalament.<ref>[https://web.archive.org/web/20150923234346/http://www.egiptomania.com/mitologia/mito_osiris.htm Lo mite d'Osiris]{{es}}</ref> Las piramidas d'Egipta son consideradas pels arqueològs coma de maquinas de la resurreccion e l'aisina d'un complèxe procés ideal per ajudar lo faraon dins lo seu viatge cap a l'al delà.<ref>[https://web.archive.org/web/20110617152228/http://video.google.com/videoplay?docid=-3215325144497337297 Vidèo "Les Piràmides, màquines de la resurrecció"] {{es}}</ref> == Bíblia == [[Fichièr:Jesus Resurrection 1778.jpg|thumb|Resurreccion de Jesucrist de [[Johann Heinrich Tischbein]]]] Dins la [[Bíblia]], la '''resurreccion''', se presenta coma un fach provat amb testimònis oculars. Lo concèpte e los exemples de resurreccion apareisson tant dins l'[[Ancian Testament|Ancian]] coma dins lo [[Nòu Testament]]. Dins l'Ancian Testament la paraula '''resurreccion''' a lo sens: de tornar a la vida o reanimar lo còs fisic, aparéis lo concèpte de l'union cos/[[amna]]. Dins lo Nòu Testament, es l'apòstol [[Pau de Tars|Pau]] que nos parla d'una resurreccion en l'esperit. '''Resurreccions citadas dins la Bíblia:''' '''[[Ancian Testament]]''' * [[Eliàs]] ressuscita en un enfant. * [[Elisèu]] successor d'Eliàs tanben ressuscita en un enfant. '''[[Nòu Testament]]''' * [[Jèsus Crist|Jèsus]] ressuscita lo filh d'una veusa a [[Naín]]. * Jèsus ressuscit la filha de [[Jaïre]]. (Marc 5,21-24) * Jèsus ressuscita a [[Làzer]]. (Joan 11,1-44) * Jèsus, après sa mòrt, ressuscita lo tresen jorn (Luc 24,34). * [[San Pèire|Pèire]] ressuscita Dorca (Tabita). * [[Pau de Tars|Pau]] ressuscita lo jove Eutiquian. Cal remembrar los recits biblics qu'explican cossí [[Enòc]]<ref>Gènesi 5:24</ref> e lo profèta Eliàs foguèron portats a la preséncia de Dieu sens experimentar la mòrt, e tanben las cresenças en la resurreccion de [[Moïses]] per que se trobèt pas la tomba. Los dos apareisson dins lo passatge de la [[Transfiguracion de Jèsus|transfiguracion]] de Jèsus Crist. Fin finala lo profèta [[Ezequiel]] a la vision de la val dels [[òs]]ses sècs, ont son tornats a la vida coma una armada. Alara nos descriu la profecia que dich que l'ostal d'[[Israèl]] será un jorn tornat a la vida per viure en la seuna tèrra. == Roma == Pendent l'[[Empèri Roman]] serán celèbres los [[Taumaturgia|taumaturgs]], que fasián de miracles e ressuscitavan los morts. Tanben d'entre los soldats de roman fòrça aderissián a la religion de [[Mitra (mitologia)|Mitra]], un dieu que ressuscita après la mòrt. == Cristianisme == La mòrt e resurreccion de Jèsus, forman partit del dògma central cristian. Jèsus es l'[[agnus dei|anhèl de Dieu]] que mejans la seuna mòrt pòrta lo pecat del mond e perdona lo [[Pecat original]] d'[[Adam]] e [[Èva]]. La resurreccion de Crist, significa la victòria fàcia l'esclavatge del pecat e de la mòrt, es lo signe d'una resurreccion universala d'aqueles qui creson a Dieu (Romans 9,37-39). La Glèisa Catolica celèbra la fèsta de la resurreccion per [[Pascas]]. La resurreccion de Jèsus se basa sus dos fachs importants: * La descobeèrta del sepulcre vuèit, per de [[Maria Magdalena]]. * Las apareissons de Jèsus après sa mòrt, davant de testimònis. == Resurreccion de la carn == Es la '''resurreccion''' de totes los mòrts lo jorn del [[Jutjament Darrièr]]. Los escrichs de l'[[Ancian Testament]] e del [[judaïsme]] tardiu, testimònian d'una apareisson progressiva de la cresença dins la '''resurreccion de la carn''' que la conta en primièr dins lo seu libre [[Danièl]] (12,1). Als temps de Jèsus la resurreccion de la carn èra rebutada pels [[Saducèus]], per aver pas èsser testimoniada per [[Moïses]]. == Islam == L'islam ensenha que l'òme a una amna que passa dins l'al delà. Segon l'Alcoran l'anma pòt tenir diferentas destinacions, que pòdon èsser lo Jardin celèste paradisiac o lo castig d'un infèrn butlant. Aquela terribla fin es descricha amb fòrça detalhs dins l'[[Alcoran]]. Segon la tradicion, [[Maomet]] puja al cèl dempuèi de la [[mesquita d'Umar]] o ''Dòma de la Roca''. Aquel fach nomenat lo [[Miraj]] explica que Maomet montant sus un caval alat del nom de [[Buraq]] e en companhià de l'[[arcàngel Gabrièl]] ascendiguèt al cèl passant las sèt esfèras celèstas ont se trobèt amb totes los profètas precedents, fins a que, fin finala, arribe en Preséncia Divina. Lo Miraj es un fach qu'a l'ora d'ara comemòran los musulmans. == Practicas del Vodó == Dins las religions africanas avem las practicas del [[Vodó]], amb de rituals mejans que "ressuscitan" los mòrts -los nomenats [[zombi]]s- qu'unes son utilizats coma esclaus. A çò que sembla, per realizar aquela operacion, los [[masc]]s utilizan la [[tetrodotoxina]] (TTX), una toxina que se tròba dins lo ''[[Diodon hystrix]]'' (peisson pòrc espic) qu'abita las còstas del [[Japon]] e de la [[Cariba]]. La TTX, administrada en dòsi mièg letala, es capabla de crear un estat de mòrt aparenta pendent de jorns, pendent que lo subjècte demora conscient. Segon la cresença populara, l'ingestion de sal liberariá lo zombi dels efèctes de la dròga, provocant la "resurreccion" del defunt supausat. == Racionalisme == Pendent lo [[sègle XVIII]] divèrses autors [[racionalisme|racionalistas]]<ref>(sobretot, [[H.S. Reimarus]] e [[H.E.G. Paulus]])</ref> faguèron d'interpretacions de la supausada resurreccion de Jèsus. Aqueles autors ensajan de donar una interpretacion [[sciéncia|scientifica]] e racionala del fach de la resurreccion. Per la desapareisson del còs de Jèsus del sepulcre, tres son las possibilitats que presentan: * Lo cadavre de Jèsus foguèt raubat<ref>Allison, 2003, p. 119.</ref> * Qualqu'un o desplacèt sens pensar mal. * Que lo defunt èra pas mòrt vertadièrament<ref> Danois Karl Heinrich Georg Venturini ''Natürliche Geschichte des grossen Propheten von Nazareth''. Bethlehem (Copenaga): Schulbothe, segona edició de 1806.</ref> D'autre autors coma [[Robert Ambelain]] defendon l'ipotesis del panatòri del còs de Jèsus e la substitucion per un doble que seriá lo personatge que s'apareguèt mai tard als apòstols. Del punt de vista scientific, unas de las resurreccions mencionadas, dins e fòra de la bíblia, poírian èsser de simples diagnostics erronèus del decès, que lo malaut aviá estat enterrat viu. A l'epòca en [[Judèa]] existissiá un [[protocòl]] rigorós per certificar la mort d'un defunt. Se considerava que la persona èra mòrta, simplament quand arrestava de respirar. Aquò fa que qualques personas poiriàn aver estat consideradas coma mòrtas quand encara èran viventas, coma dins lo cases d'[[epilepsia]] que provòcan un estat [[Catatonia (sindròma)|catatonic]] que la persona demora paralizada, coma mòrta e après qualques minutas o oras, lo malaut torna a la normalitat. De fach, la casuistica de las resurreccions es frequenta, tant dins de la bíblia, coma fòra, dins lo mond [[Paganisme|pagan]]. Los racionalistas las considèran coma de recits fantastics o mitologics. ==Vejatz tanben== == Referéncias == <references /> == Bibliografia == * [[Armand Puig i Tàrrech|PUIG I TÀRRECH, Armand]]. ''Jesús un perfil biogràfic,614''.{{ca}} * "''Momias''" Biblioteca Visual Altea {{es}} * [[Robert Ambelain]],''Jesús o el secreto mortal de los templarios'' {{es}} * [[Dag Øistein Endsjø]], ''Greek Resurrection Beliefs and the Success of Christianity'', Palgrave Macmillan, 2009 {{en}} * [[Joseph McCabe]], "El mito de la Resurrección" {{es}} 0a315h67jkq9ztk0p4f59ustcqp76uj 0 157357 2505341 1978391 2026-07-29T15:22:37Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2505341 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Puerto-Vallarta.jpg|thumb|200px|Vista aeriana de Puerto Vallarta]] '''Puerto Vallarta''' es una vila localizada dins l'estat de [[Jalisco]], [[Mexic]], a 20°&nbsp;62′&nbsp;Nòrd e 105°&nbsp;23′&nbsp;Oèst, a la còsta de la Baia de Bandièras, de l'[[ocean Pacific]]. Es un important centre de torisme e a l'encòp lo tresen pòrt comercial mai important de Mexic e la segonda vila en importància economica per l'estat de Jalisco. Lo [[2003]], Puerto Vallarta aviá una populacion aimada de 200.000 abitants, e lo meteis an, 5 milions de toristas visitèron la vila. == Ligams extèrnes == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20070106153049/http://puertovallarta.gob.mx/ Sit web oficial] [[Categoria:Vila de Jalisco]] c8qqn5am3qg2qh1zll9k030untosh08 0 172544 2505360 2144516 2026-07-30T08:03:43Z JackyM59 60827 Photograph upadted 2505360 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Cap Blanc-Nez.jpg|vinheta|280x280px|Lo cap vist dempuèi un [[drone]].]] [[Fichièr:Cap Blanc-Nez - La falaise.jpg|vinheta]] Lo '''cap Blanc-Nez''' es un cap situat a [[Escalles]] dins lo [[Pas de Calais (departament)|Pas de Calais]], a {{Unitat|10|km}} de la vila de [[Calais]] e environ {{Unitat|25|km}} de [[Bolonha de Mar]]. Forma, ambe lo [[cap Gris-Nez]] situat {{Unitat|10|km}} mai al sud, lo ''[[Grand Site dels Dos Caps]]'', labellizat ''[[Grand Site de França]]'' dempuèi 2011. Aqueste ensemble es l'un dels sites emblematics del [[pargue natural regional dels caps e paluns d'Opale]], e l'un dels mai atractius del nòrd de la França (2,5 milions de visitaires per an<ref>{{Fr}} [https://www.lavoixdunord.fr/archive/recup/region/boulonnais-la-galere-pour-se-garer-ce-week-end-sur-la-cote-ia31b49089n3494859 Boulonnais: la galère pour se garer ce week-end sur la côte], ''[[La Voix du Nord]]'', 8 de mai de 2016.</ref>). == Nòtas e referéncias == <references /> == Vejatz tanben == {{Sisterlinks|commons=Category:Cap Blanc-Nez}} === Articles ligats === * [[Còsta d'Opale]] * [[Cap Gris-Nez]] === Ligams extèrnes === * [http://www.cote-dopale.com/tourisme/cap-blanc-nez Lo cap] sul site de la [[còsta d'Opale]] * [http://www.lesdeuxcaps.fr/ Site] del [[Grand Site dels Dos Caps]] [[Categoria:Còsta d'Opale]] l5puiivnrrfcfte6vdeanyvp82f5du3 0 189152 2505348 2502460 2026-07-29T21:32:51Z Raymond Trencavel 26125 /* Discografia */ 2505348 wikitext text/x-wiki '''Les Maracas''' èra un grop [[Musica Rock|rock]] [[francés]] de [[Montpelhièr]] ([[Occitània]]) actiu au començament de las annadas 1990, compausat de ''Laurent Roche'' (cant, armonicà ; nascut en 1962 a [[Nimes]])<ref>http://lapoissonnerie.free.fr/archives/2009/LaurentRoche.htm</ref>, de ''Jean-Philippe Freu'' (guitarra), ''Thierry Vianey'' (batariá), ''Caroline Lunel'' (percussions) e ''Patrice Carrié'' (bassa). Lo grop a sortit dos albums, ''Les Maracas'' en 1990 e ''Vivants !'' en 1993, puèi s'es desseparat en 1995<ref>https://web.archive.org/web/20221024153510/https://www.cnap.fr/topolino-laurent-swing-roche</ref>. Aprèp lor separacion, ''Jean-Philippe Freu'' e ''Patrice Carrié'' an fondat [[Rinôçérôse]]<ref>http://clairetobscur.fr/rinocerose-futurino/</ref>. ==Discografia== * 1990: ''Les Maracas'' * 1993: ''Vivants !'' ==Cançons mai conegudas== * ''Les cheveux dans le vent'' (1990) * ''C'est plus fort que moi'' (1991) * ''Attends'' (1991) * ''Yellow sunshine'' (1993) * ''La France dort'' (1993, represa de [[OTH (rock francés)|OTH]]) == Referéncias == [[Categoria:grop de rock francés|Maracas, Les]] [[Categoria:Grop de musica francés|Maracas, Les]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània|Maracas, Les]] [[categoria:Grop de rock|Maracas, Les]] [[Categoria:grop rock d'Occitània|Maracas, Les]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990|Maracas, Les]] 1hkzxyt4n0p16gckc68s1z8hh5z07lr 2505349 2505348 2026-07-29T21:33:41Z Raymond Trencavel 26125 /* Cançons mai conegudas */ 2505349 wikitext text/x-wiki '''Les Maracas''' èra un grop [[Musica Rock|rock]] [[francés]] de [[Montpelhièr]] ([[Occitània]]) actiu au començament de las annadas 1990, compausat de ''Laurent Roche'' (cant, armonicà ; nascut en 1962 a [[Nimes]])<ref>http://lapoissonnerie.free.fr/archives/2009/LaurentRoche.htm</ref>, de ''Jean-Philippe Freu'' (guitarra), ''Thierry Vianey'' (batariá), ''Caroline Lunel'' (percussions) e ''Patrice Carrié'' (bassa). Lo grop a sortit dos albums, ''Les Maracas'' en 1990 e ''Vivants !'' en 1993, puèi s'es desseparat en 1995<ref>https://web.archive.org/web/20221024153510/https://www.cnap.fr/topolino-laurent-swing-roche</ref>. Aprèp lor separacion, ''Jean-Philippe Freu'' e ''Patrice Carrié'' an fondat [[Rinôçérôse]]<ref>http://clairetobscur.fr/rinocerose-futurino/</ref>. ==Discografia== * 1990: ''Les Maracas'' * 1993: ''Vivants !'' ==Cançons mai conegudas== * ''Les cheveux dans le vent'' (1990) * ''C'est plus fort que moi'' (1991) * ''Attends'' (1991) * ''Yellow sunshine'' (1993) * ''La France dort'' (1994, represa de [[OTH (rock francés)|OTH]]) == Referéncias == [[Categoria:grop de rock francés|Maracas, Les]] [[Categoria:Grop de musica francés|Maracas, Les]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània|Maracas, Les]] [[categoria:Grop de rock|Maracas, Les]] [[Categoria:grop rock d'Occitània|Maracas, Les]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990|Maracas, Les]] f0vfuznpvvp8rpoo7tgafsm5vr99ic8 0 199604 2505354 2478044 2026-07-29T23:20:44Z ~2026-42006-78 64581 D'unitats francesas, notadament lo 17en regiment senegalés Tirailleur , desfaguèron lei nacionalistas turcs (proto-AKP e proto-MHP) dins lo conflicte. 2505354 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} [[Fichièr:Generaal Salan, Bestanddeelnr 909-5643.jpg|thumb|right|Raoul Salan en [[1958]].]] '''Raoul Salan''' (10 de junh de [[1899]], [[Ròcacorba]] - 3 de julhet de [[1984]], [[París]]) es un [[generau]] [[França|francés]] que tenguèt un ròtle important durant lei guèrras de descolonisacion en [[Guèrra d'Indochina|Indochina]] e en [[Guèrra d'Argeria|Argeria]]. Engatjat dins l'[[Fòrças armadas francesas|armada francesa]] en [[1917]] coma [[oficier]] après d'estudis militars, participèt a la fin de la [[Premiera Guèrra Mondiala]]. Puei, foguèt assignat a divèrsei pòstes dins lei colonias ò dins d'unitats d'informacion, coma en Cilícia onte menèt son unitat que rebutèt e destruguèt lei nacionalistas turcs ensajant d'envaïr Cilícia e Siria. Se destrièt durant la retirada dei rèstas de l'armada francesa après l'[[Batalha de Dunquèrca|evacuacion de Dunquèrca]] e se ralièt ais Aliats en decembre de [[1942]]. Foguèt alora rapidament nomat [[coronèu]] puei [[generau de bregada]]. Nomat director dei tropas colonialas en [[1949]], foguèt mandat en [[Indochina]]. En [[1952]], i remplacèt [[Jean de Lattre de Tassigny]] coma cap dau [[còrs expedicionari]] francés dins la region. I ganhèt plusors batalhas, mai i encoratjèt tanben lo desvolopament de la [[tortura]]. Quitèt la region en [[1953]] en causa de desacòrdis amb lo generau [[Paul Ély]]. Nomat delegat generau dau govèrn en [[Argeria]] per [[Charles de Gaulle|de Gaulle]] après la casuda de la [[Quatrena Republica|IV{{a}} Republica]], s'opausèt pauc a cha pauc a la politica argeriana de [[París]]. Se retirèt en junh de [[1960]] e s'associèt a la temptativa de còp d'Estat dau 22 d'abriu de [[1961]]. Puei, s'exilièt en [[Espanha]] onte fondèt l'[[Organizacion de l'Armada Secrèta]] (OAS). Menèt alora una [[guerilha]] còntra lei partisans de l'independéncia argeriana marcada per plusors atemptats saunós e destruccions d'infrastructuras civilas. Arrestat lo 22 d'abriu de [[1962]], foguèt condamnat a la preson a vida. Pasmens, foguèt amnistiat en [[1968]] e reabilitat en [[1982]]. == Liames intèrnes == * [[Guèrra d'Argeria]]. * [[Guèrra d'Indochina]]. * [[Organizacion de l'Armada Secrèta]]. == Bibliografia == * '''[[francés|(fr)]]''' Pierre Miquel, ''La Guerre d'Algérie'', París, Fayard, 1993. * '''[[francés|(fr)]]''' Benjamin Stora, ''Histoire de la guerre d'Algérie, 1954-1962'', la Découverte, 1993. == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Salan, Raoul}} 9bbr2lorop73moq178mfv1a1uchlqnk