Marcabrun

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="oc">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipèdia</sitename>
    <dbname>ocwiki</dbname>
    <base>https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mèdia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Especial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Discutir</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Utilizaire</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Discussion Utilizaire</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipèdia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Discussion Wikipèdia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fichièr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Discussion Fichièr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Discussion MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Modèl</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Discussion Modèl</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ajuda</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Discussion Ajuda</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Discussion Categoria</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Discussion Portal</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Projècte</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Discussion Projècte</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Mòdul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Mòdul Discussió</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Marcabrun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2666</id>
    <revision>
      <id>2505658</id>
      <parentid>2415784</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T20:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rotondus</username>
        <id>32520</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Referéncias */ Modèl</comment>
      <origin>2505658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1687" sha1="kq3wdro44vpiy1vljafk9n1yrdl9asb" xml:space="preserve">{{Dialècte Gascon}}&lt;!--Autvilar, sa vila de naissença, apareis dins las linhas dialectalas 1 e 2 d'[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Isoglosas_gasc%C3%B3n-oc_(principales_ciudades).svg aquela mapa].--&gt;
{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[Imatge:BnF ms. 12473 fol. 102 - Marcabru (2).jpg|vinheta|150px|Marcabrun (Bibliotèca Nacionala de França)]]
'''Marcabrun''' (en nòrmas classica e mistralenca tanplan coma en [[occitan ancian]]; grafiat tanben ''Marcabruns, Marcabru, Marcabrus'' [[occitan ancian]]&lt;ref name=TdF&gt;[https://books.google.com/books?id=yYx--JBqDX4C&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;dq=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Marcabrun%22&amp;pg=PA274#v=onepage&amp;q=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Marcabrun%22&amp;f=false Tresaur dau Felibritge]&lt;/ref&gt;) es un [[trobador]] gascon deu [[sègle XII]]&lt;ref name=TdF/&gt;. Marcabrun es un deus primèirs trobadors.

Se ditz eth-meteis hilh d'una hemna nomenada Marca la Bruna. Foguèt depausat a la pòrta d'una familha rica d'Anric de Vilar. 

Èra escaissat &quot;Pan perdut&quot;.&lt;br&gt;
Son periòde d'activitat literària va de 1129 a 1150 environ. Èra contemporanèu de [[Guilhèm IX de Peitieus|Guilhèm de Peitieus]] e aguèt son hilh Guilhem VIII per protector.

Moralista vigorós, Marcabrun ne venguèt a opausar cortesiá e espiritualitat.

==Veire tanben==
===Bibliografia===

===Articles connèxes===
*[[Lista de trobadors e trobairises]]

===Ligams extèrnes===
* [http://www.trobar.org/troubadours/marcabru/ Òbras completas]

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
&lt;references group=N/&gt;
===Referéncias===
{{reflist}}

{{Autoritats}}
[[Categoria:Escrivan occitan]]
[[Categoria:Trobador gascon]]</text>
      <sha1>kq3wdro44vpiy1vljafk9n1yrdl9asb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Italian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4451</id>
    <revision>
      <id>2505678</id>
      <parentid>2503476</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T10:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42863-79</username>
        <id>64653</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2505678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9319" sha1="oqejszznvmd33w23yw0e2h8umz7vnig" xml:space="preserve">{{Infobox Lenga
|imatge=Idioma_italiano.png
|país=[[Itàlia]] e 29 autres païses
|regions=[[Euròpa del Sud]]
|personas=70 milions 
|tipologia={{SVO}} {{Tipologia Caen|ITN}}
{{Lenga sillabica}}
|fam1=[[Lengas indoeuropèas]]
|fam2=[[Lengas romanicas]]
|fam3=[[Lengas italodalmatas]]
|fam4=[[italoromanic|Lengas italoromanicas]]&lt;ref&gt;{{Ref-libre|cognòm=Tagliavini|nom=Carlo|títol=Le origini delle lingue neolatine|editor=Patrono Ed. |luòc=Bologna|an=1982}}&lt;/ref&gt;
|fam5=[[Lengas italodalmatas]]
|status={{Itàlia}}&lt;br&gt;{{Soïssa}}&lt;br&gt;{{Sant Marin}}&lt;br&gt;{{Vatican}}&lt;br&gt;''Regional''&lt;br&gt;{{Eslovènia}} ([[Pirano]], [[Capodistria]], [[Ancarano]] e [[Isola d'Istria]])&lt;br&gt;{{Croàcia}} ([[Istria]])&lt;br&gt;[[Union Europèa]]
|academia=[[Accademia della Crusca]] (''de facto'')
|mòstra=
Article primièr de la Declaracion dels Dreches de l'Òme&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
'''Articolo 1'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Tutti gli esseri umani nascono liberi ed eguali in dignità e diritti. Essi sono dotati di ragione e di coscienza e devono agire gli uni verso gli altri in spirito di fratellanza.
}}

[[Fichièr:Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|thumb|364x364px|Escriver a mà en cursiu a l'escola italiana.]]

L''''italian''' (autonim: ''italiano'', {{AFI|[itaˈljano]||pron}},&lt;ref&gt;{{Ref-web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/italiano|títol=Italiano|òbra=English-Italian Collins Dictionary|editor=Collins|consulta=4 de junh de 2024}}&lt;/ref&gt; o ''lingua italiana'', {{AFI|[ˈliŋɡwa itaˈljaːna]||pron}}) es una [[Lengas romanicas|lenga romanica]], apartenent a la [[Lengas indoeuropèas|familha indoeuropèa]]. 

A la diferéncia de la màger part de las autras lengas romanicas, l'italian consèrva lo contrast del latin entre de consonantas simplas e consonantes duplicadas. Coma dins la màger part de lengas romanicas, l'accent es distintiu. Entre las lengas romanicas, l'italian es lo mens divergent del latin, amb lo sarde.&lt;ref&gt;{{Ref-web|url=https://www.britannica.com/topic/Romance-languages|títol=Romance languages|òbra=Encyclopædia Britannica|consulta=4 de junh de 2024|cita=...if the Romance languages are compared with Latin, it is seen that by most measures Sardinian and Italian are least differentiated...|archive-date=6 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200106095325/https://www.britannica.com/topic/Romance-languages|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ref-libre|url=https://books.google.com/books?id=yFfvAgAAQBAJ&amp;dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&amp;pg=PA34|títol=The peoples of Europe|isbn=9781176926981|cognòm=Fleure|nom=H. J.|editor=Рипол Классик|consulta=24 de junh de 2024|data-archiu=18 de septembre de 2023|url-archiu=https://web.archive.org/web/20230918110057/https://books.google.com/books?id=yFfvAgAAQBAJ&amp;dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&amp;pg=PA34}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ref-web|url=https://books.google.com/books?id=q2MUAAAAIAAJ&amp;q=Italian+most+direct+descendant+of+Latin|títol=Hermathena|an=1942|consulta=4 de junh de 2024|data-archiu=18 de septembre de 2023|url-archiu=https://web.archive.org/web/20230918110014/https://books.google.com/books?id=q2MUAAAAIAAJ&amp;q=Italian+most+direct+descendant+of+Latin|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ref-libre|url=https://books.google.com/books?id=yVPdDwAAQBAJ&amp;dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&amp;pg=PA34|títol=Historical Linguistics: A cognitive grammar introduction|isbn=9789027261236|cognòm1=Winters|nom1=Margaret E.|consulta=4 de junh de 2024|editor=John Benjamins Publishing Company|data-archiu=18 September 2023|url-archiu=https://web.archive.org/web/20230918110014/https://books.google.com/books?id=yVPdDwAAQBAJ&amp;dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&amp;pg=PA34}}&lt;/ref&gt;

Nascut durant l'Edat Mejana, l'italian es basat sus la [[Toscan|lenga toscana]] arcaïca&lt;ref&gt;{{Ref-libre|cognòm=De Mauro|nom-Tullio|títol=Storia linguistica dell'Italia unita|editor=Laterza|luòc=Roma-Bari|an=1979|volum=vol. 2|pagina=305}}&lt;/ref&gt; —en particular sul dialècte florentin—, e es quicòm d'intermediari entre las divèrsas lengas de la peninsula Italica. Son desvolopament foguèt tanben influenciat per los autres dialèctes italians e per las lengas germanicas dels envasidors pòst-romans.

== Dialectologia ==
Se distinguisson dos grops clarament diferenciats, desseparats per un grand faissèl d'[[isoglòssa]]s, la [[Linha Massa-Senigallia]] (dicha d'un biais mens exacte «[[linha La Spezia-Rimini]]»), que correspond a la copadura de las lengas romanicas en dos grands grops: la ''Romania occidentala'' (inclusent l'italian septentrional) e la ''Romania orientala'' (inclusent l'italian centromeridional e de l'extrèm sud).&lt;ref&gt;Pellegrini G. B, ''Mapa dels dialèctes d'Itàlia'', edicion Pacini, Pisa, 1977.&lt;/ref&gt;

=== Classificacion ===
'''Lo nòrd-italian''' o '''italian septentrional''' 
* Grop '''galloitalic''' (una error frequenta es de confondre lo ''galloitalic'' amb tot lo ''nòrd-italian'')
** [[piemontés]]
** [[ligur (romanic)|ligur]] (inclús lo [[monegasc]] e lo [[roiasc]])
** [[lombard]] ([[insubre]] e [[orobic]])
** [[emilian-romanhòl]] ([[emilian]] e [[romanhòl]])
* Grop '''venèt'''
** [[venèt (dialècte)|venèt]]
** [[istriòta]] (de classificacion dificila e controversiada)
[[Fichièr:Linguistic map of Italy.svg|vinheta|364x364px|Lengas en Itàlia.]]
'''L'Italian centromeridional''':
* Lo [[toscan]], recampa mantun parlars de [[Toscana]] e integra, en mai, lo [[Còrs (lenga)|còrs]]. 
** [[toscan]] [[Florença|florentin]], promogut per [[Dante]] al sègle XIII, constituís la basa normalizada de la lenga oficiala [[Itàlia|italiana]].
** Lo [[Còrs (lenga)|còrs]] (''corsu'') qu'es vengut una [[lenga per elaboracion]], mas derivada del [[toscan]], amb d'influéncias [[ligur]]as e un substrat ancian pròche del [[sarde]]: parlat en [[Corsega]] mas tanben al nòrd de [[Sardenha]] (variantas [[gallurese]] e [[sassarese]]).
** ''Romanesco contemporani'', dialècte toscan parlat dins lo [[Laci]] a costat del ''romanesco classic'', eritat de l'[[Edat Mejana]]. 
* Italian central, parlat dins las regions d'[[Ómbria]], de [[Laci]], de las [[Marchas]] e dels [[Abruç|abruces]]. Se distinguisson nombroses parlars seguent las regions: lo ''laziale'' a [[Roma]] e a l'entorn, lo ''romanesco classic'' aital coma lo ''ciocaro'' de [[Frosinone]] dins la part meridionala de Laci. L' ''ombrian'' (o ''umbro'') en Ómbria; lo ''marchigiano'' qu'engloba los parlars de las [[Marchas]] (d'[[Ancona]], de [[Fabriano]], de [[Macerata]], de [[Fermo]] e de [[Camerino]]); l' ''abrucés occidental'' e l' ''abrucés adriatic'' parlat dins los [[Abruç|abruces]].
* Italian meridional, parlat dins las regions de [[Campània]], de [[Molise]], de [[Polha]], de [[Basilicata]] aital coma dins lo nòrd de [[Calàbria]]. L'italian meridional compren lo ''molisano'', parlar de Molise.
** Dialèctes de tipe [[napolitan]], comprenent lo campanés (es a dire lo napolitan de [[Nàpols]] e sas variantas seguent los parçans de [[Campània]] : ''beneventano'' de [[Benevento]], ''salernitano'' de [[Salèrne]]), lo [[calabrés]] septentrional (parlat dins lo [[Província de Cosenza|nòrd de Calàbria]]), e las doas varietats de ''lucan'' (o ''lucanian''), parlat en [[Basilicata]] aital coma dins una part de la província calabresa de Cosenza.
** Los [[dialèctes apulians]], emplegats dins la region de [[Polha]] e comprenent tres variantas: lo ''foggiano'', parlat dans la [[província de Foggia]]; lo ''barese'', dins las províncias de [[província de Bari|Bari]], de [[província de Brindisi|Brindisi]] e pels parçans orientals de Basilicata; e lo ''tarentin'', parlat dins la vila de [[Tarent]] e a l'entorn.


'''Grop lingüistic sicilian''':
* [[Sicilian]], ancorat dins l'illa de [[Sicília]] e devesit en dialèctes.
 
* [[Calabrés|Calabrés centromeridional]], parlat en [[Calàbria]] interiora e devesit en dialèctes.
* [[Salentin]] emplegat en [[Salento]], al sud de [[Polha]]. Los dialèctes apulians de transicion salentina son parlats, eles, dins las parts meridionalas de las províncias de [[província de Brindisi|Brindisi]] e de [[província de Tarent|Tarent]].
==Articles connèxes==
* [[Galloitalic]]
* [[Napolitan]]
* [[Sicilian]]

== Bibliografia ==
*{{ Cite book | an = 2018 | autor = Berloco, Fabrizio | títol = The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition | isbn = 978-8894034813 | location =  | editor = Lengu | url = https://books.google.it/books?id=DYynDwAAQBAJ&amp;pg=PA1#v=onepage&amp;q&amp;f=false | ref = fberloco2018 }}
*{{ Cite book |autor = Serianni, Luca | autor2 = Castelvecchi, Alberto | an = 1997 | títol = Italiano. Grammatica, sintassi, dubbi. | isbn =  | luòc = Milan | editor = Garzanti | url = | ref = serianni1997 }}
*{{ Cite book |author = Berruto, Gaetano |year = 1987 |títol = Sociolinguistica dell'italiano contemporaneo | isbn = | location = Roma | editor=Carocci| ref=fberruto1987}}

== Referéncias ==
&lt;references /&gt;

{{commons|Italian}}
{{Portal lengas}}
[[Categoria:Lenga de Croàcia]]
[[Categoria:Lenga italiana]]
[[Categoria:Lenga oficiala de l'Union Europèa|I]]
[[Categoria:Lenga romanica]]</text>
      <sha1>oqejszznvmd33w23yw0e2h8umz7vnig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505679</id>
      <parentid>2505678</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T10:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42863-79</username>
        <id>64653</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2505679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9305" sha1="deki87hwueuc01b1vjqhjt2owd6th1w" xml:space="preserve">{{Infobox Lenga
|imatge=Idioma_italiano.png
|país=[[Itàlia]] e 29 autres païses
|regions=[[Euròpa del Sud]]
|personas=70 milions 
|tipologia={{SVO}} {{Tipologia Caen|ITN}}
{{Lenga sillabica}}
|fam1=[[Lengas indoeuropèas]]
|fam2=[[Lengas romanicas]]
|fam3=[[Lengas italodalmatas]]
|fam4=[[italoromanic|Lengas italoromanicas]]&lt;ref&gt;{{Ref-libre|cognòm=Tagliavini|nom=Carlo|títol=Le origini delle lingue neolatine|editor=Patrono Ed. |luòc=Bologna|an=1982}}&lt;/ref&gt;
|fam5=[[Toscan]]
|status={{Itàlia}}&lt;br&gt;{{Soïssa}}&lt;br&gt;{{Sant Marin}}&lt;br&gt;{{Vatican}}&lt;br&gt;''Regional''&lt;br&gt;{{Eslovènia}} ([[Pirano]], [[Capodistria]], [[Ancarano]] e [[Isola d'Istria]])&lt;br&gt;{{Croàcia}} ([[Istria]])&lt;br&gt;[[Union Europèa]]
|academia=[[Accademia della Crusca]] (''de facto'')
|mòstra=
Article primièr de la Declaracion dels Dreches de l'Òme&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
'''Articolo 1'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Tutti gli esseri umani nascono liberi ed eguali in dignità e diritti. Essi sono dotati di ragione e di coscienza e devono agire gli uni verso gli altri in spirito di fratellanza.
}}

[[Fichièr:Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|thumb|364x364px|Escriver a mà en cursiu a l'escola italiana.]]

L''''italian''' (autonim: ''italiano'', {{AFI|[itaˈljano]||pron}},&lt;ref&gt;{{Ref-web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/italiano|títol=Italiano|òbra=English-Italian Collins Dictionary|editor=Collins|consulta=4 de junh de 2024}}&lt;/ref&gt; o ''lingua italiana'', {{AFI|[ˈliŋɡwa itaˈljaːna]||pron}}) es una [[Lengas romanicas|lenga romanica]], apartenent a la [[Lengas indoeuropèas|familha indoeuropèa]]. 

A la diferéncia de la màger part de las autras lengas romanicas, l'italian consèrva lo contrast del latin entre de consonantas simplas e consonantes duplicadas. Coma dins la màger part de lengas romanicas, l'accent es distintiu. Entre las lengas romanicas, l'italian es lo mens divergent del latin, amb lo sarde.&lt;ref&gt;{{Ref-web|url=https://www.britannica.com/topic/Romance-languages|títol=Romance languages|òbra=Encyclopædia Britannica|consulta=4 de junh de 2024|cita=...if the Romance languages are compared with Latin, it is seen that by most measures Sardinian and Italian are least differentiated...|archive-date=6 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200106095325/https://www.britannica.com/topic/Romance-languages|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ref-libre|url=https://books.google.com/books?id=yFfvAgAAQBAJ&amp;dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&amp;pg=PA34|títol=The peoples of Europe|isbn=9781176926981|cognòm=Fleure|nom=H. J.|editor=Рипол Классик|consulta=24 de junh de 2024|data-archiu=18 de septembre de 2023|url-archiu=https://web.archive.org/web/20230918110057/https://books.google.com/books?id=yFfvAgAAQBAJ&amp;dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&amp;pg=PA34}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ref-web|url=https://books.google.com/books?id=q2MUAAAAIAAJ&amp;q=Italian+most+direct+descendant+of+Latin|títol=Hermathena|an=1942|consulta=4 de junh de 2024|data-archiu=18 de septembre de 2023|url-archiu=https://web.archive.org/web/20230918110014/https://books.google.com/books?id=q2MUAAAAIAAJ&amp;q=Italian+most+direct+descendant+of+Latin|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ref-libre|url=https://books.google.com/books?id=yVPdDwAAQBAJ&amp;dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&amp;pg=PA34|títol=Historical Linguistics: A cognitive grammar introduction|isbn=9789027261236|cognòm1=Winters|nom1=Margaret E.|consulta=4 de junh de 2024|editor=John Benjamins Publishing Company|data-archiu=18 September 2023|url-archiu=https://web.archive.org/web/20230918110014/https://books.google.com/books?id=yVPdDwAAQBAJ&amp;dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&amp;pg=PA34}}&lt;/ref&gt;

Nascut durant l'Edat Mejana, l'italian es basat sus la [[Toscan|lenga toscana]] arcaïca&lt;ref&gt;{{Ref-libre|cognòm=De Mauro|nom-Tullio|títol=Storia linguistica dell'Italia unita|editor=Laterza|luòc=Roma-Bari|an=1979|volum=vol. 2|pagina=305}}&lt;/ref&gt; —en particular sul dialècte florentin—, e es quicòm d'intermediari entre las divèrsas lengas de la peninsula Italica. Son desvolopament foguèt tanben influenciat per los autres dialèctes italians e per las lengas germanicas dels envasidors pòst-romans.

== Dialectologia ==
Se distinguisson dos grops clarament diferenciats, desseparats per un grand faissèl d'[[isoglòssa]]s, la [[Linha Massa-Senigallia]] (dicha d'un biais mens exacte «[[linha La Spezia-Rimini]]»), que correspond a la copadura de las lengas romanicas en dos grands grops: la ''Romania occidentala'' (inclusent l'italian septentrional) e la ''Romania orientala'' (inclusent l'italian centromeridional e de l'extrèm sud).&lt;ref&gt;Pellegrini G. B, ''Mapa dels dialèctes d'Itàlia'', edicion Pacini, Pisa, 1977.&lt;/ref&gt;

=== Classificacion ===
'''Lo nòrd-italian''' o '''italian septentrional''' 
* Grop '''galloitalic''' (una error frequenta es de confondre lo ''galloitalic'' amb tot lo ''nòrd-italian'')
** [[piemontés]]
** [[ligur (romanic)|ligur]] (inclús lo [[monegasc]] e lo [[roiasc]])
** [[lombard]] ([[insubre]] e [[orobic]])
** [[emilian-romanhòl]] ([[emilian]] e [[romanhòl]])
* Grop '''venèt'''
** [[venèt (dialècte)|venèt]]
** [[istriòta]] (de classificacion dificila e controversiada)
[[Fichièr:Linguistic map of Italy.svg|vinheta|364x364px|Lengas en Itàlia.]]
'''L'Italian centromeridional''':
* Lo [[toscan]], recampa mantun parlars de [[Toscana]] e integra, en mai, lo [[Còrs (lenga)|còrs]]. 
** [[toscan]] [[Florença|florentin]], promogut per [[Dante]] al sègle XIII, constituís la basa normalizada de la lenga oficiala [[Itàlia|italiana]].
** Lo [[Còrs (lenga)|còrs]] (''corsu'') qu'es vengut una [[lenga per elaboracion]], mas derivada del [[toscan]], amb d'influéncias [[ligur]]as e un substrat ancian pròche del [[sarde]]: parlat en [[Corsega]] mas tanben al nòrd de [[Sardenha]] (variantas [[gallurese]] e [[sassarese]]).
** ''Romanesco contemporani'', dialècte toscan parlat dins lo [[Laci]] a costat del ''romanesco classic'', eritat de l'[[Edat Mejana]]. 
* Italian central, parlat dins las regions d'[[Ómbria]], de [[Laci]], de las [[Marchas]] e dels [[Abruç|abruces]]. Se distinguisson nombroses parlars seguent las regions: lo ''laziale'' a [[Roma]] e a l'entorn, lo ''romanesco classic'' aital coma lo ''ciocaro'' de [[Frosinone]] dins la part meridionala de Laci. L' ''ombrian'' (o ''umbro'') en Ómbria; lo ''marchigiano'' qu'engloba los parlars de las [[Marchas]] (d'[[Ancona]], de [[Fabriano]], de [[Macerata]], de [[Fermo]] e de [[Camerino]]); l' ''abrucés occidental'' e l' ''abrucés adriatic'' parlat dins los [[Abruç|abruces]].
* Italian meridional, parlat dins las regions de [[Campània]], de [[Molise]], de [[Polha]], de [[Basilicata]] aital coma dins lo nòrd de [[Calàbria]]. L'italian meridional compren lo ''molisano'', parlar de Molise.
** Dialèctes de tipe [[napolitan]], comprenent lo campanés (es a dire lo napolitan de [[Nàpols]] e sas variantas seguent los parçans de [[Campània]] : ''beneventano'' de [[Benevento]], ''salernitano'' de [[Salèrne]]), lo [[calabrés]] septentrional (parlat dins lo [[Província de Cosenza|nòrd de Calàbria]]), e las doas varietats de ''lucan'' (o ''lucanian''), parlat en [[Basilicata]] aital coma dins una part de la província calabresa de Cosenza.
** Los [[dialèctes apulians]], emplegats dins la region de [[Polha]] e comprenent tres variantas: lo ''foggiano'', parlat dans la [[província de Foggia]]; lo ''barese'', dins las províncias de [[província de Bari|Bari]], de [[província de Brindisi|Brindisi]] e pels parçans orientals de Basilicata; e lo ''tarentin'', parlat dins la vila de [[Tarent]] e a l'entorn.


'''Grop lingüistic sicilian''':
* [[Sicilian]], ancorat dins l'illa de [[Sicília]] e devesit en dialèctes.
 
* [[Calabrés|Calabrés centromeridional]], parlat en [[Calàbria]] interiora e devesit en dialèctes.
* [[Salentin]] emplegat en [[Salento]], al sud de [[Polha]]. Los dialèctes apulians de transicion salentina son parlats, eles, dins las parts meridionalas de las províncias de [[província de Brindisi|Brindisi]] e de [[província de Tarent|Tarent]].
==Articles connèxes==
* [[Galloitalic]]
* [[Napolitan]]
* [[Sicilian]]

== Bibliografia ==
*{{ Cite book | an = 2018 | autor = Berloco, Fabrizio | títol = The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition | isbn = 978-8894034813 | location =  | editor = Lengu | url = https://books.google.it/books?id=DYynDwAAQBAJ&amp;pg=PA1#v=onepage&amp;q&amp;f=false | ref = fberloco2018 }}
*{{ Cite book |autor = Serianni, Luca | autor2 = Castelvecchi, Alberto | an = 1997 | títol = Italiano. Grammatica, sintassi, dubbi. | isbn =  | luòc = Milan | editor = Garzanti | url = | ref = serianni1997 }}
*{{ Cite book |author = Berruto, Gaetano |year = 1987 |títol = Sociolinguistica dell'italiano contemporaneo | isbn = | location = Roma | editor=Carocci| ref=fberruto1987}}

== Referéncias ==
&lt;references /&gt;

{{commons|Italian}}
{{Portal lengas}}
[[Categoria:Lenga de Croàcia]]
[[Categoria:Lenga italiana]]
[[Categoria:Lenga oficiala de l'Union Europèa|I]]
[[Categoria:Lenga romanica]]</text>
      <sha1>deki87hwueuc01b1vjqhjt2owd6th1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5564</id>
    <revision>
      <id>2505676</id>
      <parentid>2371699</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T10:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42863-79</username>
        <id>64653</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2505676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="k4d42dtuh768nz138sonw743ok0ksfi" xml:space="preserve">{{Infobox Region d'Itàlia
|còdi ISTAT=75
|president=Michele Emiliano
|províncias=5 províncias, 1 ciutat metropolitana
|comunas=257
|partit=PD
|zòna=ITF
|mandat president=21/09/2020
}}

'''Polha''' (''Polha'' en [[occitan ancian]]&lt;ref&gt;http://thalamus.huma-num.fr/index-lieux/lettre-P.html&lt;/ref&gt;; ''Puglia'' en [[italian]]; ''Poulye'' en [[francoprovençal|arpitan]]; ''Pojë'' en [[polhés]]), tradicionalament las '''Polhas''', es una [[regions d'Itàlia|region]] del sud d'[[Itàlia]].

== Istòria ==

== Geografia ==

== Cultura ==
Una particularitat lingüistica de Polha es la preséncia de pichonas illas lingüisticas dins las qualas son parladas de lengas aloglòtas, dont d'unas pòdon pas èsser atribuïdas al grop de las lengas romanicas:

* Dins la [[Grècia Salentina]], forman una enclava [[Grèc (lenga)|grico]];
* [[San Marzano di San Giuseppe]], [[Casalvecchio di Puglia]] e [[Chieuti]], forman una enclava [[Albanés|arbëreshë]];
* Los dos vilatges de [[Faeto]] e [[Celle di San Vito]], forman una enclava [[Arpitan|arpitana]].

== Economia ==

== Ligams extèrnes ==
{{regions d'Itàlia}}

[[Categoria:Region d'Itàlia]]
[[Categoria:Polha| ]]</text>
      <sha1>k4d42dtuh768nz138sonw743ok0ksfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505677</id>
      <parentid>2505676</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T10:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42863-79</username>
        <id>64653</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2505677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1207" sha1="ctfmyhb4zwk6s8wip1et2ncqecdtu8g" xml:space="preserve">{{Infobox Region d'Itàlia
|còdi ISTAT=75
|president=Michele Emiliano
|províncias=5 províncias, 1 ciutat metropolitana
|comunas=257
|partit=PD
|zòna=ITF
|mandat president=21/09/2020
}}

'''Polha''' (''Polha'' en [[occitan ancian]]&lt;ref&gt;http://thalamus.huma-num.fr/index-lieux/lettre-P.html&lt;/ref&gt;; ''Puglia'' en [[italian]]; ''Poulye'' en [[francoprovençal|arpitan]]; ''Pùglia'' en [[napolitan|polhés]]; ''Puja'' en [[salentin]]), tradicionalament las '''Polhas''', es una [[regions d'Itàlia|region]] del sud d'[[Itàlia]].

== Istòria ==

== Geografia ==

== Cultura ==
Una particularitat lingüistica de Polha es la preséncia de pichonas illas lingüisticas dins las qualas son parladas de lengas aloglòtas, dont d'unas pòdon pas èsser atribuïdas al grop de las lengas romanicas:

* Dins la [[Grècia Salentina]], forman una enclava [[Grèc (lenga)|grico]];
* [[San Marzano di San Giuseppe]], [[Casalvecchio di Puglia]] e [[Chieuti]], forman una enclava [[Albanés|arbëreshë]];
* Los dos vilatges de [[Faeto]] e [[Celle di San Vito]], forman una enclava [[Arpitan|arpitana]].

== Economia ==

== Ligams extèrnes ==
{{regions d'Itàlia}}

[[Categoria:Region d'Itàlia]]
[[Categoria:Polha| ]]</text>
      <sha1>ctfmyhb4zwk6s8wip1et2ncqecdtu8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mrič</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17062</id>
    <revision>
      <id>2505632</id>
      <parentid>2505588</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42716-38</username>
        <id>64642</id>
      </contributor>
      <origin>2505632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1039" sha1="g46jnm1f8fysuh3u5bxr2xrlh374xia" xml:space="preserve">{{Infobox Geografia politica
| capitala = Cap{{Refn|group=nòta|Melilla es organizada en una unica entitat administrativa.}}
}}

'''Mrič''' o '''Melilla''' (en [[berbèr]] ''Mrič'' = ⵎⵕⵉⵜⵛ ; en berbèr arcaïc ''Tamlilt'' ; en [[espanhòl]] e oficialament ''Melilla'' ; en [[arabi]] ''Malīliya'' = مليلية) es una [[vila]] autonòma d'[[Espanha]] que forma una enclava en [[Africa]]; es enrodada per [[Marròc]].

==Istòria==
La vila foguèt conquistada per l'[[Espanha|espanhòl]] Juan Alonso Pérez de Guzmán en [[1497]]. L'actuala frontièra foguèt fixada per de tractats en [[1859]], [[1860]], [[1861]] e [[1894]].

==Geografia==
[[Imatge:Melilla es.png|thumb|255px|left|Mapa detalhat de Melilla.]]
==Demografia==

==Ligams extèrnes==

==Vejatz tanben==

==Nòtas==
{{Referéncias|grop=nòta}} 

==Referéncias==
&lt;references /&gt;

{{Comunautats autonòmas d'Espanha}}

{{Províncias d'Espanha}}

[[Categoria:Província d'Espanha]]
[[categoria:Espanha]]
[[categoria:Region autonòma d'Espanha]]
[[categoria:Melilla]]</text>
      <sha1>g46jnm1f8fysuh3u5bxr2xrlh374xia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505633</id>
      <parentid>2505632</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <origin>2505633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1047" sha1="qosimhb393p24ncbal5k1eoc5jntf4w" xml:space="preserve">{{Infobox Geografia politica
| capitala = Cap{{Refn|group=nòta|Melilla es organizada en una unica entitat administrativa.}}
}}

'''Mrič''' o '''Melilla''' (en [[berbèr]] ''Mrič'' = ⵎⵕⵉⵜⵛ ; en berbèr arcaïc ''Tamlilt'' ; en [[espanhòl]] e oficialament ''Melilla'' ; en [[arabi]] ''Malīliya'' = مليلية) es una [[vila]] autonòma d'[[Espanha]] que forma una enclava en [[Africa]]; es enrodada per [[Marròc]].

==Istòria==
La vila foguèt conquistada per l'[[Espanha|espanhòl]] Juan Alonso Pérez de Guzmán en [[1497]]. L'actuala frontièra foguèt fixada per de tractats en [[1859]], [[1860]], [[1861]] e [[1894]].

==Geografia==
[[Imatge:Melilla es.png|thumb|255px|left|Mapa detalhada de Mrič o Melilla]]
==Demografia==

==Ligams extèrnes==

==Vejatz tanben==

==Nòtas==
{{Referéncias|grop=nòta}} 

==Referéncias==
&lt;references /&gt;

{{Comunautats autonòmas d'Espanha}}

{{Províncias d'Espanha}}

[[Categoria:Província d'Espanha]]
[[categoria:Espanha]]
[[categoria:Region autonòma d'Espanha]]
[[categoria:Melilla]]</text>
      <sha1>qosimhb393p24ncbal5k1eoc5jntf4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lesinhan de las Corbièras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17942</id>
    <revision>
      <id>2505654</id>
      <parentid>2418129</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T19:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026</comment>
      <origin>2505654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11200" sha1="ix229o9pn750axhen2j63ue91rw25s7" xml:space="preserve">{{omon|Lesinhan (omonimia)}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Lesinhan de las Corbièras 
 | nom2          = ''Lézignan-Corbières''
 | imatge        = Église_Saint-Félix_de_Lézignan-Corbières,_cf02.jpg
 | descripcion   = La glèisa Sant Fèlix.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Lézignan-Corbières 11.svg
 | escais        =
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | ist           = {{Lengadòc}}
 | parçan        = {{Corbièras}} ?
 | departament   = {{Aude}}
 | arrondiment   = [[Narbona]]
 | canton        = [[Canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]], vengut Lo Lesinhanenc (caplòc, puèi burèu centralizator)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] (residéncia) 
 | insee         = 11203
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Gerard Forcada 
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = lesinhanenc
 | latitud       = 43.2014
 | longitud      = 2.7584
 | alt mini      = 19
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 187
 | ectaras       = 3 768
 | km²           = 37.68
|}}

'''Lesinhan de las Corbièras''' (''Lézignan-Corbières'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
Se situa entre [[Carcassona]] a l'oèst e [[Narbona]] a l'èst. Al nòrd se trapa lo parçan de [[Menerbés]] e al sud lo de [[Corbièras (region)|Corbièras]].
[[Imatge:Map commune FR insee code 11203.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Lesinhan
 | nord       = [[Argens de Menerbés]]
 | nord-est   = [[Robian]], &lt;br /&gt; [[Canet d'Aude]]
 | est        = [[Cruscadas]]
 | sud-est    = [[Luc d'Orbiu]]
 | sud        = [[Botenac]]
 | sud-ouest  = [[Ferrals de las Corbièras]]
 | ouest      = [[Conilhac de las Corbièras]]
 | nord-ouest = [[Torrosèla]] , &lt;br /&gt; [[Escalas]]
}}

==Toponimia==
===Lesinhan===
Las fòrmas ancianas son : ''Vallis Boriana quae nunc Lisinianus appellatur'' en 806, ''Vallis Dorciana quae nunc ? Lezinyanus vocatur'' en 809, ''Licinianum'' en 847, ''Villa Licinianum... cum ecclesia in honore... Sancti Felicis'' en 899, ''Lezinianum'' en 1118, ''Lidinianum'' en 1227, ''Lezigniem'' en 1247, ''Lizinanum'' en 1262, ''Lezignianum... Lisinianum'' en 1263, ''Lérichan'' al sègle XIII, ''Lesinhanum'' en 1324, ''Lezinhanum'' en 1351, ''Leryhan'' en 1381-91, ''Lesinachum'' en 1383, ''Lezinhan'' al sègle XIV, ''Lerynhan'' en 1478, ''Vallis Barriana'' en 1494 (la Gallia Christiana escriu ''Vallis Borriana''), ''Lesignanum'' en 1432, ''Lésinan..., Lezinha..., Lesinhan'' en 1538, etc, ''Lezinian'' en 1641, ''Lesignian'' en 1648. Al sègle XVIII, Lesinhan es de còps nommat ''Lézignan-les-Religieuses'' (covent de Clarissas e diferenciacion d'ambe [[Lesinhan de la Ceba]]). La prononciacion occitana es ''Lezignà'' &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 210, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f302.item.texteImage &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [lezi'ɲa].&lt;/br&gt; 
''Lesinhan'' vendriá d'un nom latin d'òme, ''Licinius'', ambe'l sufixe ''-anum'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 397, a ''Lésignac-Durand''&lt;/ref&gt; (per los Féniés, que sègon probablament [[Ernèst Negre|Negre]], un nom d'òme ''Licinianus'', sense sufixe &lt;ref&gt;Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 128&lt;/ref&gt;). Lesinhan èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre ''Licinius'' (o benlèu ''Licinianus''). 
===Montrabeg===
Montrabeg es una anciana rectoriá, del vocable de Santa Eugènia, e un castèl modèrne situat près d'[[Aude (flume)|Aude]]; [i a tanben una tuca de 59 m, probable lòc d'origina d'una fortalesa]. Las fòrmas ancianas son ''Mons Rabejus'' en 1204, ''Castrum de Monterabegio'' en 1272, ''De Monterebegio'' en 1298, ''Monrabey'' au sègle XIV, ''Monsrebegio'' en 1477, ''Une tour au lieu de Montravech'' en 1503-1589, ''Mont Rabech'' en 1538, ''Saincte Eugénye de Montrabech'' en 1639 &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 254, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f346.item.texteImage &lt;/ref&gt;.
Mai qu'un lòc ''Raveg'', la proprietat de ''Ravidius'', nom atestat, qu'èra lo d'un dels amants de la famosa ''Lèsbia'' de [[Catul]], en realitat ''Clòdia'' (fòrma vulgara del latin ''Clàudia'', occitan ''Glàudia''), ambe ''Mont'' ajustat, cal supausar lo nom ''rabeg'' (evolucion probabla d'un eretièr d'[una declinason de] ''rapidus'', segon lo [[Lo Tresaur dau Felibritge|TdF]]), precisament localizat dins l'[[Aude (departament)|Aude]] e qu'a lo sens de « raspa d'una aiga » e ''mont'', aplicat a la tuca de 59 m.

===''Sainte Candille'' (en francés)===
Le lòc [a l'èst de Lesinhan] pòrta le remembre d'una anciana glèisa dedicada a Santa Candida, martira, benlèu del segond sègle. Las fòrmas ancianas son ''Locus qui dicitur Sancta Candida'' en 847, ''Ecclesia in honore Sancte Candide'' de 1377 al sègle XV, ''Sainte Candelle'' en 1761 &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 374, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f466.item.texteImage &lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://nominis.cef.fr/contenus/saint/2158/Sainte-Bianca-ou-Candide.html&lt;/ref&gt;. Cossí se ditz ?
===Serama ? Cerama ?===
Serama o Cerama es una anciana rectoriá, ambe un castèl e una capèla [localizada a un caireforc dessenhat per la natura, mes pas adaptat a las epòcas d'insecuritat e environat d'airals sanhoses]; èra una anciana rectoriá de la [[archidiocèsi de Narbona|diocèsi de Narbona]], del vocable de Sant Martin [signe d'ancianetat]]. Las fòrmas ancianas son ''Apud Seramam, villa de Seramo, de Sarama'' en 1444, ''Seranianum'' en 1144, ''Rector de Cerama'' en 1351, ''Serama'' en 1538, ''Cérame'' en 1774, ''Sérame'' en 1781  &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 432, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f524.item.texteImage &lt;/ref&gt;. L'[[Antòni Savartés|abat Savartés]] manda a LAS ADDICIONS, a la fin del libre : ''Fiscus qui vocatur Caesaranus'' (''Histoire du Languedoc'', V, pròvas 3), ''Cesaranus'' en 922 (Gallia Christiana, VI, Instruments, carta 15), ''Villa Seserani'' en 1157 (''Histoire du Languedoc'', V, pròvas, p. 618), ''Villa Cesaram'' en 1165 (Gallia Christiana, VI, Instruments, carta 44). L'abat Savartés ajusta : « Cresèm a una marrida lectura per aquelis quatre tèxtes » &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 591, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f683.item.texteImage &lt;/ref&gt;. Vertat es que la preséncia de ''Caesar'' pòrta a se malfisar (çaquelà, pòt èsser un nom de persona, sense que siá l'emperaire). Vertat es, tanben, que le ''Gallia'' es pas totjorn segur. Mes i a quicòm mai que fa supausar una error a l'abat : le passatge de l'alveolara ''-n-'' a la bilabiala ''-m-''. Se cal gardar de pensar qu'es impossible; sembla associat a la pèrda d'una [z] : ''*Cesarana'' &gt; ''*CeSerana'' &gt; ''Cerama''.

== Istòria ==
''Lesinhan'' ven del latin ''Licinius'' qu'èra lo mèstre d'una ''villa'' romana situada a l'emplaçament actual de las escòlas.&lt;/br&gt;
Simpla vilòta al començament de l'[[Edat Contemporanèa]], Lesinhan s'es mudada progressivament en centre important entre [[Carcassona]] e [[Narbona]], aquò sense estar un grand caireforc. Comparar ambe l'evolucion demografica plan lenta de [[Castèlnòu d'Arri]] e de [[Limós]].

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 11203
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= julhet de [[2020]]|Fin= ([[2032]]) |Identitat= Gerard Forcada  |Partit= sense  |Qualitat= retirat de quadre }}
{{Elegit |Debuta= 25 de julhet [[2009]] |Fin= julhet de 2020 |Identitat= Michel Maïque  |Partit= [[PS]] |Qualitat=President de la CC de la Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés  }}
{{Elegit |Debuta= [[1989]] |Fin= 14 de julhet 2009 (mòrt en foncions) |Identitat= Pierre Tournier |Partit= [[PS]] |Qualitat= conselhièr general ([[1992]]-[[2009]]) }}
{{Elegit |Debuta= [[1987]] |Fin= 1989 |Identitat= Louis Tournier |Partit= [[PS]] |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1983]] |Fin= 1987 (demission) |Identitat=Louis Soucaille |Partit= [[PS]] |Qualitat= conselhièr general ([[1979]]-[[1992]])  }}
{{Elegit |Debuta= [[1956]] |Fin= 1983 |Identitat= Jacques Ouradou |Partit= [[SFIO]] puèi [[PS]] |Qualitat= conselhièr general ([[1963]]-[[1979]]) }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1956 |Identitat=  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* Lesinhan èra [[caplòc]] de son canton. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton passèt de 18 a 10 comunas e Lesinhan ne venguèt lo burèu centralizator. Lo canton cambièt de nom e venguèt ''Le Lézignanais''.

== Demografia ==
{|align=center
|[[Imatge:Demog Corba Lesinhan C.png|Corba demografica de Lesinhan de las Corbièras]]
|}

A l'ora d'ara, la vila a mai de {{formatnum:11000}} abitants.

{{Demografia
|insee= 11203
|1793= 1379 
|1800= 1505 
|1806= 1668 
|1821= 1669 
|1831= 1792 
|1836= 2269 
|1841= 2168 
|1846= 2442 
|1851= 2537 
|1856= 2754 
|1861= 3016 
|1866= 3934 
|1872= 3969 
|1876= 4670 
|1881= 6286 
|1886= 6569 
|1891= 4792 
|1896= 4857 
|1901= 4951 
|1906= 6339 
|1911= 6787 
|1921= 7039 
|1926= 7152 
|1931= 7227 
|1936= 7248 
|1946= 6986 
|1954= 6682 
|1962= 6939 
|1968= 7558 
|1975= 7355 
|1982= 7514 
|1990= 7881 
|1999= 8266 
|cassini=
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|203}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|203}}/37.68) round 2}}}} ab/km².

== Espòrt ==

* [[FC Lesinhan XIII]]

== Lòcs e monuments ==

== Personalitats ligadas amb la comuna ==
* [[Josèp Anglada]] (1868-1930), filològ e lingüista occitan.
* [[Leon Castèl]] (1871-1955) politician occitan, [[deputat d'Aude]] de 1919 a 1942.
* [[Aquilles Rossèl]] (1891-1952) poèta occitan.

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* {{fr}} [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11203 Lesinhan sul site de l'Insee]
* {{fr}} http://archive.org/stream/revuedeslangues25montgoog#page/n147/mode/2up Estudi del dialècte de Lesinhan
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20121116213533/http://www.lezignan-corbieres.fr/index.html La comuna de Lesinhan de las Corbièras - Sit oficial]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna de las Corbièras]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]
[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]</text>
      <sha1>ix229o9pn750axhen2j63ue91rw25s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berbèr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21451</id>
    <revision>
      <id>2505663</id>
      <parentid>2460051</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T21:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;amazic&quot; es un usatge catalan, pas occitan</comment>
      <origin>2505663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16395" sha1="86dsrgzf75oaiqp8du79colom7ko604" xml:space="preserve">{{omon|tamazight}}
{{Metabendèl
|tèxt=Per afichar lei caractèrs [[tifinagh]]s, installatz [https://web.archive.org/web/20070417230509/http://www.ircam.ma/documents/policesclavierunicode/tifinaghe-Ircam-unicode.ttf aquesta polissa de l'IRCAM].}}
{{Infobox Lenga
|fam1=[[Lengas afroasiaticas]]
|imatge=Detailed Afroasiatic map.svg
}}

Lo '''berbèr'''&lt;ref&gt;{{Dicodòc|Berbère}}&lt;/ref&gt; o '''amazigh''' (en berbèr ''tamazight = tamazight ='' ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ {{AFI|[θæmæˈzɪɣθ]}}){{Refn|group=nt|Lei mots berbèrs exactes, que s'utilizan de còps en occitan, son: ''amazigh'' &quot;berbèr&quot; (persona), ''imazighen'' &quot;berbèrs&quot; (populacion), ''tamazight'' &quot;lenga berbèra&quot;, ''Tamazgha'' &quot;Berberia / país berbèr&quot;. Lo grafèma ''gh'' se remplaça pus exactament per la letra ''γ'' dins l'alfabet latin berbèr.}} es una lenga parlada dins lo nòrd d'Africa ([[Berberia]], [[Magrèb]]). Aquela lenga soleta constituís una branca importanta de la superfamilha dei [[lengas afroasiaticas]].&lt;ref&gt;{{Ref-libre |òbra =Oxford Bibliographies|cognòm=Lafkioui |nom=Mena B. |data=24-05-2018 |títol=Berber Languages and Linguistics |url=https://oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199772810/obo-9780199772810-0219.xml |lenga=en |isbn=9780199772810–0219 |doi=10.1093/obo/9780199772810-0219}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ref-web|autor=H. Ekkehard Wolff |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/61496/Amazigh-languages |títol=Berber languages |òbra=Encyclopedia Britannica |data=26-08-2013}}&lt;/ref&gt;

[[Fichièr:Z Imazighen.jpg|thumb|right|250px|La letra Z (yaz) en escritura [[tifinagh]], simbòl dei berbèrs, dessenhada sus una paret]]

== Extension ==
Lo berbèr se parla uei dins de territòris discontinús d'[[Africa dau Nòrd]]: es present dins leis estats de [[Marròc]], [[Espanha]] (a [[Melilla]], traças ancianas ais [[Canàrias|illas Canàrias]]), [[Argeria]], [[Tunisia]], [[Mauritània]], [[Mali]], [[Nigèr (país)|Nigèr]], [[Burkina Faso]], [[Libia]] e [[Egipte]]. 

Son domeni iniciau s'espandissiá dins quasi tota l'Africa dau Nòrd, deis [[Canàrias|illas Canàrias]] a l'oèst fins a l'[[oasi]] de [[Siwa]] a l'èst (en Egipte) e de la [[mar Mediterranèa]] au nòrd fins ai flumes de [[Nigèr (riu)|Nigèr]] e [[Senegal (riu)|Senegal]] au sud. 

En seguida de la conquista musulmana dau [[sègle VIII]], i aguèt pus tard, dau [[sègle XI]] enlà, una invasion de populacions parlant [[arabi]]: leis [[invasions hilalianas]] [https://web.archive.org/web/20070930224753/http://www.inalco.fr/crb/crb_2/fiches_thema/arabisation.pdf]. Lo domeni berbèr a reculat e forma uei de dialèctes esparpalhats en Africa dau Nòrd, que sovent son separats per de zonas arabizadas o inabitadas. 

De comunautats de lenga berbèra existisson en [[Euròpa]] e lai forman una partida importanta de l'immigracion d'origina maugrabina. Tanben i a de grops de berbèrs toarègs immigrats en [[Nigèria]], [[Chad]] e [[Mauritània]].

== Dialèctes ==
{| valign=&quot;top&quot; style=&quot;float: right;margin-left:1em;margin-bototm:1em;border: 1px solid #AAAAAA; background: #F9F9F9;clear: right&quot;
| colspan=2 style=&quot;text-align:center&quot;|[[Fichièr:berbers.png|250px|Localizacion de dialèctes dau berbèr en Africa dau Nòrd]]
Localizacion aproximativa de dialèctes dau berbèr
|-
| &lt;span style=&quot;background-color:#0006A3;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[toarèg]]
| &lt;span style=&quot;background-color:#ED4CF3;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[tamazight dau Marròc centrau]]
|-
| &lt;span style=&quot;background-color:#FFFF74;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[rifenc]]
| &lt;span style=&quot;background-color:#E985A1;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[shènoï]]
|-
| &lt;span style=&quot;background-color:#E40C0C;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[cabil]]
| &lt;span style=&quot;background-color:#20D40C;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[shaui]]
|-
| &lt;span style=&quot;background-color:#24DAEF;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[tashelhit]]
| &lt;span style=&quot;background-color:#FF6600;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[dialèctes nòrd-saharians]]
|-
|}

Lo berbèr compreniá ancianament de varietats coma lo [[libic]] e lo [[numida]] (a l'Edat Antica) e tanben lo [[guanche]] deis illas Canàrias (estench après la colonizacion espanhòla, e mai se laissa de traças dins l'espanhòu canari actuau).

Encuei lei dialèctes berbèrs principaus son:
* Lo [[rifenc]] ''(tarifit)'' dins lei montanhas de [[Rif]] au nòrd de Marròc e dins l'enclava espanhòla de [[Melilla|Melilla (Mrich)]].
* Lo [[tamazight (dialècte)|tamazight]] o [[brabèr]] ''(tamazight/tamaziγt)'', dins lo Marròc centrau. Lo mot ''tamazight'' pòt designar tanben tot lo berbèr.
* Lo [[tashelhit]] o [[chleuh]] ''(Taclḥit)'' au sud de Marròc. 
* Lo [[zenaga]] au sud-oèst de Mauritània.
* Lo [[shènoï]] ''(tacenwit)'' a l'oèst d'Argier, en Argeria.
* Lo [[cabil]] ''(taqbaylit)'' en [[Cabilia]], a l'èst d'Argier, en Argeria.
* Lo [[shaui]] ''(tacawit)'' dins lei monts [[Aurès]], en Argeria.
* Lo [[toarèg]] ''(tamaceq)'' dins lo centre e lo sud de [[Sahara]], escambarlat subre leis estats d'Argeria, Mali, Nigèr e Libia, amb una enclava recenta en Burkina Faso.
* De dialèctes escampilhats en Tunisia, dins quauquei vilatges dau continent e dins l'illa de [[Jèrba]].
* De dialèctes escampilhats dins leis oasis dau nòrd de [[Sahara]], en particular:
** en Marròc: [[Figuig]] (amb lei localitats argerianas vesinas)...
** en Argeria: [[Mozab]] ([[Ghardaia]]), [[Ouargla]] (dialècte [[teggargrent]]), [[Toat]]-[[Tidikelt]]-[[Gourara]]...
** en Libia: [[Gadamès]], [[Jabal Nafusa]], [[Zuwara]]...
** lo dialècte [[siwi]] dins l'oasi de [[Siwa]], a l'oèst d'Egipte.
* Lo [[guanche]] deis [[illas Canàrias]] a cessat de se parlar dins l'us corrent mai a laissat de traças dins l'espanhòu locau (mots comuns, noms pròpris, formulas, noms emblematics). L'[[espanhòu]] s'impausèt dins l'archipèla a partir dau sègle XIV e subretot dau sègle XV. Lo guanche auriá desparegut au [[sègle XVIII]]. 

Existís pas encara de classificacion consensuala dei dialèctes, ja que certanei dialèctes pichòts e isolats son pas estats ben estudiats.

== Unitat dau berbèr ==
[[Fichièr:Berber-map.png|thumb|right|400px|Una autra mapa dei dialèctes berbèrs, pus exacta tocant lei limits, amb una propòsta de classificacion (en espanhòu)]]

Lei dialèctes berbèrs gardan una cèrta unitat estructurala que permet a pron d'especialistas de dire que forman una lenga comuna, maugrat lei sègles de separacion consecutius a l'arabizacion medievala. Certaneis especialistas, pasmens, estiman que caudriá parlar de &quot;lengas berbèras&quot; au plurau perque lei dialèctes mai periferics coma lo toarèg, lo zenaga e lo siwi an mai de particularitats. Maugrat aquò, toteis aquelei dialèctes presentan fondamentalament d'estructuras comunas que permeton de parlar d'una sola lenga berbèra, segon lo lingüista Salem Chaker[https://web.archive.org/web/20070930224633/http://www.inalco.fr/crb/crb_2/fiches_thema/dialecte.pdf].

== Estatut ==
Lo berbèr es pas lenga oficiala, enluòc. Subís una [[diglossia]] e es en via de fragilizacion davant la pression dei lengas oficialas coma l'[[arabi]] dins la màger part deis estats (e tanben subís la pression dau [[francés]] dins certaneis estats). Lei dialèctes pus pichons e pus isolats, en Tunisia en particular, son menaçats d'una substitucion rapida au profiech de l'arabi.

Lo berbèr toarèg benefícia ren que de l'estatut emblematic de &quot;[[lenga nacionala]]&quot; en [[Mali]] e [[Nigèr (estat)|Nigèr]] dempuei leis independéncias, amb una politica timida d'ensenhament e de fixacion grafica latina, de [[1966]] enlà, que recebèt lo sosten de l'[[UNESCO]]. 

[[Marròc]] e [[Argeria]] reprimiguèron lo berbèr après leis independéncias, mai amb la liberalizacion politica parciala deis ans 1990, acceptèron timidament son ensenhament dins leis ans 1990. [[Marròc]] fondèt en [[2001]] l'''Institut Reiau de la Cultura Amazigh (IRCAM)'', basat a [[Rabat]], e [[Argeria]] autregèt au berbèr l'etiqueta de &quot;[[lenga nacionala]]&quot; en [[2002]]. Aquò es lo resultat d'una accion militanta tenaça dei movements berbèrs dempuei leis ans 1970, amb una intensitat especiala en [[Cabilia]] (Argeria). 

L'estatut de &quot;lenga nacionala&quot; permet un ensenhament dau berbèr amb de mejans modèsts e una pichona preséncia tolerada dins lei mèdias. Pasmens aquelei mesuras timidas equivalon pas a un estatut de [[lenga oficiala]] e sufison pas per inversar la [[diglossia]] au profiech de l'[[arabi]] e dau [[francés]][https://web.archive.org/web/20070928044154/http://www.inalco.fr/crb/crb_2/fiches_thema/berbere_statut.htm].

Autrejan ges de proteccion ni d'estatut au berbèr en [[Tunisia]], en [[Libia]], en [[Mauritània]], en [[Egipte]] e en [[Espanha]] ([[Melilla|Melilla/Mrich]], [[Canàrias]]).

== Codificacion ==
=== Escritura ===
:''Per afichar lei caractèrs [[tifinagh]]s, installatz [https://web.archive.org/web/20070417230509/http://www.ircam.ma/documents/policesclavierunicode/tifinaghe-Ircam-unicode.ttf aquesta polissa de l'IRCAM].''

Tres escrituras son possiblas per notar lo berbèr.
* Lei [[tifinagh]]s son lei letras d'un alfabet berbèr fòrça ancian, aparegut au sègle VI avC, en essent sa forma primitiva l'[[alfabet libic]] de l'Edat Antica. Son origina es pas clara: benlèu derivariá de l'[[alfabet fenician]] que s'utilizava a [[Cartage]]. Mai una ipotèsi pus recenta dei lingüistas Salem Chaker e Slimane Hachi dona a l'alfabet libic una origina autoctòna, venent de l'art popular berbèr dei gravaduras, tot en admetent una influéncia cartaginesa[https://web.archive.org/web/20070930224431/http://www.inalco.fr/crb/crb_2/fiches_crb/ecriture_libyque_origine.pdf]. Lei tifinaghs se faguèron remplaçar per l'alfabet arabi a partir de la conquista musulmana dau sègle VIII. A l'epòca contemporanèa, ren que lei [[toarèg]]s an contunhat d'utilizar lei tifinaghs de maniera tradicionala. Dempuei leis ans 1970, lo movement renaissentista berbèr desvolopa una version modernizada dei tifinaghs, lei ''neotifinaghs'', que se son reïntroduchs dins d'autrei dialèctes que lo toarèg e qu'an recebut en [[2002]] lo sosten de l'''Institut Reiau de la Cultura Amazigh (IRCAM)'' en Marròc.
* L'[[alfabet latin]] s'es desvolopat per notar lo berbèr dempuei lo començament dau sègle XX, en concurréncia amb lei tifinaghs. Una part dau movement berbèr preferís lei caractèrs latins per escriure la lenga correntament e conselha d'acantonar lei tifinaghs per un usatge solament emblematic o decoratiu. 
** Una ortografia berbèra en caractèrs latins es a se metre en plaça dempuei leis ans 1970 e receu lo sosten de l'INALCO (Escòla dei Lengas Orientalas de París). Aqueu sistèma es vengut majoritari dins l'usatge. Es concebut per notar totei lei dialèctes de maniera convergenta. Utiliza tanben de caractèrs latins modificats ''(č, ḍ, ğ, ḥ, ṛ, ṣ, ṭ, ẓ)'' e de caractèrs d'origina grèga ''(ɛ, ɣ)''. La dificultat tecnica de reproduire aquelei signes especiaus fa que certaneis usatgiers lei remplaçan per de signes pus disponibles sus un clavier latin abituau[http://zighcult.canalblog.com/docs/Pour_une_graphie_amazighe_pratique_De_l_utilisation.pdf].
** En [[Mali]] e en [[Nigèr (estat)|Nigèr]], una autra ortografia en caractèrs latins existís dempuei [[1966]] amb lo patronatge de l'[[UNÈSCO]]. Prepausa una notacion comuna per lei divèrsei lengas de Mali e Nigèr (tant per lo berbèr toarèg coma per de lengas qu'an ges de parentat amb lo berbèr). Dempuei [[1984]], una reforma a sarrat aquela ortografia d'aquela de l'INALCO, de maniera quasi completa.
* L'[[alfabet arabi]] a jamai sostengut una produccion escricha importanta en berbèr, exceptat en [[tashelhit]]. S'utilizèt après l'arribada de l'arabi a l'Edat mejana e avans la reïntroduccion dei tifinaghs dins una granda part dau domeni au sègle XX. Ara l'alfabet arabi s'utiliza de mens en mens dins lo movement renaissentista berbèr. Dempuei leis ans 2000, de mitans pròches de l'islamisme o de l'estat argerian assajan de promòure l'alfabet arabi, mai una part dei berberistas veson aquò coma un perilh d'afebliment per lo berbèr.

{| class=&quot;wikitable&quot;
| [[Alfabet latin]]&lt;br /&gt;(INALCO) || Grafias latinas&lt;br /&gt;non oficialas[http://zighcult.canalblog.com/docs/Pour_une_graphie_amazighe_pratique_De_l_utilisation.pdf]|| [[Tifinagh]]s&lt;br /&gt;(IRCAM) || Pronóncia&lt;br /&gt;([[AFI]])
|-
| A a|| || ⴰ || {{IPA|[a]}}
|-
| B b|| || ⴱ || {{IPA|[b (p, v)]}}
|-
| C c ||''sh, š'' || ⵛ || {{IPA|[ʃ]}}
|-
| Č č||''ch, tc'' || ⵞ, ⵜⵛ || {{IPA|[tʃ]}}
|-
| D d|| || ⴷ || {{IPA|[d (ð)]}}
|-
| Ḍ ḍ ||''d·, d', d^, dh, dv'' || ⴹ || {{IPA|[dˁ]}} (''d'' enfatica)
|-
| E e||''ə''&lt;ref&gt;Grafia oficiala, pasmens, en [[Mali]] e [[Nigèr (estat)|Nigèr]].&lt;/ref&gt; || ⴻ || {{IPA|[ə]}} (''e'' nòrd-auvernhata, vocala nèutra) 
|-
| F f|| || ⴼ || {{IPA|[f]}}
|-
| G g|| || ⴳ || {{IPA|[g (ɣ)]}}
|-
| Ǧ ǧ||''dj'' || ⴵ || {{IPA|[dʒ]}} (''j'' provençala)
|-
| H h|| || ⵀ || {{IPA|[h]}}
|-
| Ḥ ḥ||''h·, h’, hv'' || ⵃ || {{IPA|[ħ]}}
|-
| I i|| || ⵉ || {{IPA|[i]}}
|-
| J j|| || ⵊ || {{IPA|[ʒ]}} (''j'' gascona)
|-
| K k|| || ⴽ || {{IPA|[k (ç)]}}
|-
| L l|| || ⵍ || {{IPA|[l]}}
|-
| M m|| || ⵎ || {{IPA|[m]}}
|-
| N n|| || ⵏ || {{IPA|[n]}}
|-
| Q q|| || ⵇ || {{IPA|[q]}} 
|-
| R r|| || ⵔ || {{IPA|[r]}}
|-
| (Ṛ ṛ)||''r·, r', r^, rh, rv'' || ⵕ || {{IPA|[rˁ]}} (''r'' enfatica)
|-
| S s|| || ⵙ || {{IPA|[s]}}
|-
| Ṣ ṣ||''s·, s', s^, sz, sh, sv'' || ⵚ || {{IPA|[sˁ]}} (''s'' enfatica)
|-
| T t|| || ⵜ || {{IPA|[t (θ)]}}
|-
| Ṭ ṭ||''t·, t', t^, th, dt, tv'' || ⵟ || {{IPA|[tˁ]}} (''t'' enfatica)
|-
| U u|| || ⵓ || {{IPA|[u]}} (''o'' occitana)
|-
| W w|| || ⵡ || {{IPA|[w]}}
|-
| X x||''kh'' || ⵅ || {{IPA|[x]}} (''j'' espanhòla)
|-
| Y y|| || ⵢ || {{IPA|[j]}} (''i'' occitana dins ''mai'')
|-
| Z z|| || ⵣ || {{IPA|[z]}}
|-
| Ẓ ẓ||''z·, z', z^, zh, zs, zv'' || ⵥ || {{IPA|[zˁ]}} (''z'' enfatica)
|-
| Ɛ ɛ||''â, ä, o'' || ⵄ || {{IPA|[ʕ]}} (''l'' sud-auvernhata dins ''pala'', sòn de la letra aràbia ''`ayn'')
|-
| Γ/Ɣ ɣ||''gh'' || ⵖ || {{IPA|[ʁ, ɣ]}}
|}

Remarcas.
* Existisson de &quot;consonantas tibadas&quot; que s'escrivon doblas dins l'alfabet latin: ''ẓẓ''. Lei grafias non oficialas, quand utilizan de grafèmas amb doas letras (per ex. ''ẓ'' remplaçat per ''zh''), nòtan lei &quot;consonantas tibadas&quot; en doblant la primiera letra dau grop de consontantas (per ex. ''ẓẓ'' remplaçat per ''zzh'').
* Dins l'ortografia de l'INALCO, preveson d'adoptar eventualament de variacions soplas per notar certanei dialèctes. Per exemple, en mai dei vocalas de basa dau berbèr ''(a, i, u, e)'', d'unei prepausan d'utilizar en toarèg de vocalas suplementàrias (coma ''o''...).

=== Estandardizacion ===
Divèrs especialistas, mai que mai aquelei de l'INALCO (Escòla dei Lengas Orientalas de París), trabalhan sus una estandardizacion moderada dau berbèr. Retenon lo modèl d'una [[lenga pluricentrica]] (coma en occitan) amb d'estandards regionaus que se basan subre lei grands dialèctes, en cercant una convergéncia entre elei [https://web.archive.org/web/20070930224813/http://www.inalco.fr/crb/docs_pdf/amenage1998.pdf].

== Vejatz tanben ==
=== Liames intèrnes ===
* [[Lengas per familha]]
=== Liames extèrnes ===
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20090121151825/http://www.inalco.fr/crb/ Centre de Recèrca Berbèra (INALCO, París)] Sintèsis scientificas claras per lo grand public
* {{fr}} [http://www.ircam.ma/ Institut Reiau de la Cultura Amazigh (IRCAM, Rabat)] Ressorsas divèrsas, eveniments, polissas e claviers en tifinaghs

== Nòtas ==
{{Referéncias|grop=nt}}

== Referéncias ==
{{Dialècte Provençau}}
&lt;references /&gt;

[[Categoria:Lingüistica]]
[[Categoria:Lenga afroasiatica]]
[[Categoria:Lenga d'Espanha]]
[[Categoria:Lenga d'Argeria]]
[[Categoria:Lenga de Marròc]]
[[Categoria:Lenga de Mauritània]]
[[Categoria:Lenga berbèra|*]]
[[Categoria:Berbèr]]</text>
      <sha1>86dsrgzf75oaiqp8du79colom7ko604</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pyeongyang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24110</id>
    <revision>
      <id>2505673</id>
      <parentid>2372675</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T10:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42863-79</username>
        <id>64653</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2505673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1497" sha1="585twdl0h3tup0hobnauydjhoce36m6" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}{{Infobox Vila|carta=|nom=Pyeǒngyang|nomvila=|autres noms=|imatge de mapa=North Korea adm location map.svg|longitud=125.738056|latitud=39.019444|autoritat1={{Corèa del Nòrd}}|títol autoritat1=País|imatge=Pyongyang_montage.png|mapa=North Korea adm location map.svg|nom2=|division11=平壤直轄市|nom de division11=[[Hanja]]|nom de division10=[[Hangeul|Hangǔl]]|autoritat10=|division10=평양직할시|nom de division1=|populacion=3 157 538|annada-pop=2023|densitat=3 800|títol autoritat3=Secretari del Comitat Municipal|autoritat3=Kim Yong-hwan|imatgeloc=Pyongyang-chikhalsi_in_North_Korea_2010.svg|legenda=Dins lo sens orlogic a partir del naut a esquèrra : vista sus la vila, la torre Penja , lo palais del solelh de Kumsusan , la pòrta de la victòria , la pòrta de la reünificacion , la tomba Dongmyeong de Goguryeo e l'estacion Puhŭng, lo mètro de Pyongyang|imatgeloc2=Pyongyang_satellite_image_2007-08-22.jpg|imatgelocx=Pyongyangarmymapservice1946.jpg|superfícia=1 100}}

'''Pyeongyang'''&lt;ref&gt;{{P-CLO|p=130}}&lt;/ref&gt; (transcripcion anciana: ''Pyongyang, P'yŏngyang'') es la capitala de [[Corèa dau Nòrd]]. La populacion municipala èra de {{formatnum:3157538}} abitants en [[2023]], segon lei chifras de las [[Nacions Unidas]].&lt;ref&gt;Nacions Unidas. [https://data.un.org/en/iso/kp.html &quot;Democratic People's Republic of Korea&quot;]. Data.un.org. &lt;/ref&gt;

{{Clr}}

== Nòtas e referéncias ==
[[Categoria:Capitala d'Asia]]
[[Categoria:Corèa del Nòrd]]</text>
      <sha1>585twdl0h3tup0hobnauydjhoce36m6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505674</id>
      <parentid>2505673</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T10:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42863-79</username>
        <id>64653</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2505674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1795" sha1="5gdl6qlfem2j80w49juiovjpnmgi0rd" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}{{Infobox Vila|carta=|nom=Pyeǒngyang|nomvila=|autres noms=|imatge de mapa=North Korea adm location map.svg|longitud=125.738056|latitud=39.019444|autoritat1={{Corèa del Nòrd}}|títol autoritat1=País|imatge=Pyongyang_montage.png|mapa=North Korea adm location map.svg|nom2=|division11=平壤直轄市|nom de division11=[[Hanja]]|nom de division10=[[Hangeul|Hangǔl]]|autoritat10=|division10=평양직할시|nom de division1=|populacion=3 157 538|annada-pop=2023|densitat=3 800|títol autoritat3=Secretari del Comitat Municipal|autoritat3=Kim Yong-hwan|imatgeloc=Pyongyang-chikhalsi_in_North_Korea_2010.svg|legenda=Dins lo sens orlogic a partir del naut a esquèrra : vista sus la vila, la torre Penja , lo palais del solelh de Kumsusan , la pòrta de la victòria , la pòrta de la reünificacion , la tomba Dongmyeong de Goguryeo e l'estacion Puhŭng, lo mètro de Pyongyang|imatgeloc2=Pyongyang_satellite_image_2007-08-22.jpg|imatgelocx=Pyongyangarmymapservice1946.jpg|superfícia=1 100}}

'''Pyeongyang'''&lt;ref&gt;{{P-CLO|p=130}}&lt;/ref&gt; (transcripcion anciana: ''Pyongyang, P'yŏngyang'') es la capitala de la [[Corèa dau Nòrd]]. La populacion municipala èra de {{formatnum:3157538}} abitants en [[2023]], segon lei chifras de las [[Nacions Unidas]].&lt;ref&gt;Nacions Unidas. [https://data.un.org/en/iso/kp.html &quot;Democratic People's Republic of Korea&quot;]. Data.un.org. &lt;/ref&gt;

Amb l'[[Guèrra de Corèa|ocupacion dels comunistas]] dins lo nòrd de la [[Corèa|peninsula de Corèa]] en 1948, la ciutat venguèt ''[[de facto]]'' la capitala del nòu estat nòrd-corean. Pyeongyang foguèt oficialament declarada capitala de la Corèa dau Nòrd amb la Constitucion de 1972.

{{Clr}}

== Nòtas e referéncias ==
[[Categoria:Capitala d'Asia]]
[[Categoria:Corèa del Nòrd]]</text>
      <sha1>5gdl6qlfem2j80w49juiovjpnmgi0rd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505675</id>
      <parentid>2505674</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T10:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42863-79</username>
        <id>64653</id>
      </contributor>
      <origin>2505675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="kn0jfxhi7zfm1hdnlo3j0q11sv5xoo6" xml:space="preserve">{{Infobox Vila
|nom=Pyeongyang
|nomvila=
|autres noms=
|imatge de mapa=North Korea adm location map.svg
|longitud=125.738056
|latitud=39.019444
|autoritat1={{Corèa del Nòrd}}
|títol autoritat1=País
|imatge=Pyongyang_montage.png
|mapa=North Korea adm location map.svg
|nom2=
|division11=平壤直轄市
|nom de division11=[[Hanja]]
|nom de division10=[[Hangeul]]
|autoritat10=
|division10=평양직할시
|nom de division1=
|populacion=3 157 538
|annada-pop=2023
|densitat=3 800|títol autoritat3=Secretari del Comitat Municipal
|autoritat3=Kim Yong-hwan
|imatgeloc=Pyongyang-chikhalsi_in_North_Korea_2010.svg|legenda=Dins lo sens orlogic a partir del naut a esquèrra : vista sus la vila, la torre Penja , lo palais del solelh de Kumsusan , la pòrta de la victòria , la pòrta de la reünificacion , la tomba Dongmyeong de Goguryeo e l'estacion Puhŭng, lo mètro de Pyongyang
|imatgeloc2=Pyongyang_satellite_image_2007-08-22.jpg
|imatgelocx=Pyongyangarmymapservice1946.jpg
|superfícia=1 100
}}

'''Pyeongyang'''&lt;ref&gt;{{P-CLO|p=130}}&lt;/ref&gt; (transcripcion anciana: ''Pyongyang, P'yŏngyang'') es la capitala de la [[Corèa del Nòrd]]. La populacion municipala èra de {{formatnum:3157538}} abitants en [[2023]], segon las chifras de las [[Nacions Unidas]].&lt;ref&gt;Nacions Unidas. [https://data.un.org/en/iso/kp.html &quot;Democratic People's Republic of Korea&quot;]. Data.un.org. &lt;/ref&gt;

Amb l'[[Guèrra de Corèa|ocupacion dels comunistas]] dins lo nòrd de la [[Corèa|peninsula de Corèa]] en 1948, la ciutat venguèt ''[[de facto]]'' la capitala del nòu estat nòrd-corean. Pyeongyang foguèt oficialament declarada capitala de la Corèa del Nòrd amb la Constitucion de 1972.

{{Clr}}

== Nòtas e referéncias ==
[[Categoria:Capitala d'Asia]]
[[Categoria:Corèa del Nòrd]]</text>
      <sha1>kn0jfxhi7zfm1hdnlo3j0q11sv5xoo6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catalonha Nòrd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26949</id>
    <revision>
      <id>2505664</id>
      <parentid>2499547</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T21:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <origin>2505664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1485" sha1="ewr5iofxph36bhgahj67icca0tgdu3p" xml:space="preserve">{{omon|Catalonha|Principat de Catalonha|Païses Catalans}}
{{Infobox Geografia fisica}}
La '''Catalonha Nòrd'''{{Refn|Segon lo [[Conselh de la Lenga Occitana]], l'unica forma del topònim acceptada es ''Catalonha Nòrd'', sens article.&lt;ref&gt;{{P-CLO|p=23}}&lt;/ref&gt; Pasmens, per influéncia de la normativizacion de la lenga catalana, s'emplega tanben la forma ''Catalonha del Nòrd''.|group=nòta}} (rarament apelada la «Catalonha Francesa») es la part mai septentrionala de Catalonha cedida pel [[Reialme d'Espanha|Reialme de Espanha]], al profièit de [[Reiaume de França|Reialme de França]], lo 7 de novembre de 1659 en vertut del [[tractat dels Pirenèus]]. Aquel tèrme, principalament utilizat a l'ora d'ara dins los [[Païses Catalans]], foguèt popularizat durant los ans 1930 per l'autor nòrd-catalan [[Alfons Miàs]], originari de Valespir. Compren las [[comarca]]s istoricas de [[Rosselhon]], [[Capcir]], [[Valespir]], [[Conflent]] e [[Nauta Cerdanha]], que conjuntament amb Fenolhedés, constituisson lo d,epartament dels [[Pirenèus Orientals]], en [[França]]. 

[[Perpinhan]] n'es la capitala de la Catalonha Nòrd, la lenga tradicionala es lo [[catalan]] dins sa varietat [[Catalan septentrional|rosselhonesa]], pro influenciada per l'[[Lengadocian|occitan lengadocian]], e lo gentilici es '''nòrd-catalan''', '''nòrd-catalana'''.
{{Nòtas e referéncias|grop-nòtas=nòta}}{{Comarcas de Catalonha}}
{{Comunas de la Catalonha Nòrd}}
[[Categoria:Catalonha Nòrd|*]]</text>
      <sha1>ewr5iofxph36bhgahj67icca0tgdu3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505665</id>
      <parentid>2505664</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T21:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <origin>2505665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1324" sha1="afrray9g4hmkd5fznbs8tu723zpfzw1" xml:space="preserve">{{omon|Catalonha|Principat de Catalonha|Païses Catalans}}
{{Infobox Geografia fisica}}
'''Catalonha Nòrd'''{{Refn|Segon lo [[Conselh de la Lenga Occitana]], l'unica forma del toponim acceptada es ''Catalonha Nòrd'', sens article.&lt;ref&gt;{{P-CLO|p=23}}&lt;/ref&gt;|group=nòta}} (rarament apelada «la Catalonha Francesa») es la part mai septentrionala de [[Catalonha (omonimia)|Catalonha]] cedida pel [[Reialme d'Espanha|Reialme de Espanha]], al profièit de [[Reiaume de França|Reialme de França]], lo 7 de novembre de 1659, en vertut del [[Tractat dels Pirenèus]]. Aquel tèrme, principalament utilizat a l'ora d'ara dins los [[Païses Catalans]], foguèt popularizat durant los ans 1930 per l'autor nòrd-catalan [[Alfons Miàs]], originari de Valespir. Compren las [[comarca]]s istoricas de [[Rosselhon]], [[Capcir]], [[Valespir]], [[Conflent]] e de la [[Nauta Cerdanha]], que, amb Fenolhedés, constituisson lo departament dels [[Pirenèus Orientals]], en [[França]]. 

[[Perpinhan]] es la capitala de fach de Catalonha Nòrd. La lenga tradicionala n'es lo [[catalan]] dins sa varietat [[Catalan septentrional|rosselhonesa]] e lo gentilici es '''nòrd-catalan''', '''nòrd-catalana'''.
{{Nòtas e referéncias|grop-nòtas=nòta}}{{Comarcas de Catalonha}}
{{Comunas de la Catalonha Nòrd}}
[[Categoria:Catalonha Nòrd|*]]</text>
      <sha1>afrray9g4hmkd5fznbs8tu723zpfzw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mosqueta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34963</id>
    <revision>
      <id>2505636</id>
      <parentid>2483190</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>forma occitana atestada</comment>
      <origin>2505636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1808" sha1="1mm52z1x4qx6vm8vhhjkrlj4btdlq9y" xml:space="preserve">Una '''mosqueta'''&lt;ref&gt;La forma atestada e tradiconala es ''mosqueta'' (en grafia mistralenca ''mousqueto'') dins lo diccionari de [[Frederic Mistral]], ''[[Lo Tresaur dau Felibritge|Lo tresaur dau Felibritge]]'' (1878-1886).[https://www.lexilogos.com/document/felibrige.htm?p=20379]&lt;/ref&gt; es un luòc de culte per lei fidèus de l'[[islam]], lei [[musulmans]]. Lo mot occitan de ''mosqueta'' ven de l'[[arabi]] ''masjid'' (plurau ''masājid''), probablament en passant per l'[[armèni]] ''mzkit''.&lt;ref&gt;[[Joan Coromines|COROMINES Joan]] (1980-1991) (dir.) ''Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana [DECAT]'', Barcelona: Curial, volum V, pagina 630, colomna b, linha 7.[https://decat.iec.cat/visor-decat/?volum=V&amp;pagina=630&amp;terme=MESQUITA&amp;columna=b&amp;linia=7]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Walther von Wartburg|WARTBURG Walther von]] (1928-…) (dir.) ''Französisches etymologisches Wörterbuch: eine Darstellung des galloromanischen Sprachschatzes [Diccionari etimologic francés: una presentacion del tresaur lexical galloromanic] [FEW]'', Bonn: F. Klopp [e d’autres editors], volum 19, pagina 122.[https://lecteur-few.atilf.fr/index.php/page/lire/e/65640]&lt;/ref&gt; 

== Ròtle de la mosqueta ==
La foncion majorala de la mosqueta es de servir de luòc d'amassada ai musulmans per que se i pòscan acampar e [[pregària|pregar]]. Dau ponch de vista arquitecturau, lei mosquetas an evolucionat significativament dempuei leis espacis a l'aire liure que constituissián lo tipe de la mosqueta de ''Quba'' coma la ''Masjid An Nabawī'' dau [[sègle VII]]. Uei la màger part dei mosquetas tenon de copòlas elaboradas, de minarets e de salas per pregar. Culturalament, son simplament de luòcs per adorar mai tanben per aprene l'[[islam]] e conéisser d'autrei fidèus.

== Referéncias ==
[[Categoria:Islam]]</text>
      <sha1>1mm52z1x4qx6vm8vhhjkrlj4btdlq9y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505638</id>
      <parentid>2505636</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <origin>2505638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1840" sha1="bfgtgeacvt2txxqwahtrhqjvru5kb3n" xml:space="preserve">Una '''mosqueta'''&lt;ref&gt;La forma atestada e tradiconala es ''mosqueta'' (en grafia mistralenca ''mousqueto'') dins lo diccionari de [[Frederic Mistral]], ''[[Lo Tresaur dau Felibritge|Lo tresaur dau Felibritge]]'' (1878-1886).[https://www.lexilogos.com/document/felibrige.htm?p=20379]&lt;/ref&gt; es un luòc de culte per lei fidèus de l'[[islam]], lei [[musulmans]]. Lo mot occitan de ''mosqueta'' e lo mot catalan ''mesquita'' venon de l'[[arabi]] ''masjid'' (plurau ''masājid''), probablament en passant per l'[[armèni]] ''mzkit''.&lt;ref&gt;[[Joan Coromines|COROMINES Joan]] (1980-1991) (dir.) ''Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana [DECAT]'', Barcelona: Curial, volum V, pagina 630, colomna b, linha 7.[https://decat.iec.cat/visor-decat/?volum=V&amp;pagina=630&amp;terme=MESQUITA&amp;columna=b&amp;linia=7]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Walther von Wartburg|WARTBURG Walther von]] (1928-…) (dir.) ''Französisches etymologisches Wörterbuch: eine Darstellung des galloromanischen Sprachschatzes [Diccionari etimologic francés: una presentacion del tresaur lexical galloromanic] [FEW]'', Bonn: F. Klopp [e d’autres editors], volum 19, pagina 122.[https://lecteur-few.atilf.fr/index.php/page/lire/e/65640]&lt;/ref&gt; 

== Ròtle de la mosqueta ==
La foncion majorala de la mosqueta es de servir de luòc d'amassada ai musulmans per que se i pòscan acampar e [[pregària|pregar]]. Dau ponch de vista arquitecturau, lei mosquetas an evolucionat significativament dempuei leis espacis a l'aire liure que constituissián lo tipe de la mosqueta de ''Quba'' coma la ''Masjid An Nabawī'' dau [[sègle VII]]. Uei la màger part dei mosquetas tenon de copòlas elaboradas, de minarets e de salas per pregar. Culturalament, son simplament de luòcs per adorar mai tanben per aprene l'[[islam]] e conéisser d'autrei fidèus.

== Referéncias ==
[[Categoria:Islam]]</text>
      <sha1>bfgtgeacvt2txxqwahtrhqjvru5kb3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505639</id>
      <parentid>2505638</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <origin>2505639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1815" sha1="4mfrqvna12dn105vrxsu2vulgovv38i" xml:space="preserve">Una '''mosqueta'''&lt;ref&gt;La forma atestada e tradiconala es ''mosqueta'' (en grafia mistralenca ''mousqueto'') dins lo diccionari de [[Frederic Mistral]], ''[[Lo Tresaur dau Felibritge|Lo tresaur dau Felibritge]]'' (1878-1886).[https://www.lexilogos.com/document/felibrige.htm?p=20379]&lt;/ref&gt; es un luòc de culte per lei fidèus de l'[[islam]], lei [[musulmans]]. Lo mot occitan ''mosqueta'' e lo mot catalan ''mesquita'' venon de l'[[arabi]] ''masjid'', probablament en passant per l'[[armèni]] ''mzkit''.&lt;ref&gt;[[Joan Coromines|COROMINES Joan]] (1980-1991) (dir.) ''Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana [DECAT]'', Barcelona: Curial, volum V, pagina 630, colomna b, linha 7.[https://decat.iec.cat/visor-decat/?volum=V&amp;pagina=630&amp;terme=MESQUITA&amp;columna=b&amp;linia=7]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Walther von Wartburg|WARTBURG Walther von]] (1928-…) (dir.) ''Französisches etymologisches Wörterbuch: eine Darstellung des galloromanischen Sprachschatzes [Diccionari etimologic francés: una presentacion del tresaur lexical galloromanic] [FEW]'', Bonn: F. Klopp [e d’autres editors], volum 19, pagina 122.[https://lecteur-few.atilf.fr/index.php/page/lire/e/65640]&lt;/ref&gt; 

== Ròtle de la mosqueta ==
La foncion majorala de la mosqueta es de servir de luòc d'amassada ai musulmans per que se i pòscan acampar e [[pregària|pregar]]. Dau ponch de vista arquitecturau, lei mosquetas an evolucionat significativament dempuei leis espacis a l'aire liure que constituissián lo tipe de la mosqueta de ''Quba'' coma la ''Masjid An Nabawī'' dau [[sègle VII]]. Uei la màger part dei mosquetas tenon de copòlas elaboradas, de minarets e de salas per pregar. Culturalament, son simplament de luòcs per adorar mai tanben per aprene l'[[islam]] e conéisser d'autrei fidèus.

== Referéncias ==
[[Categoria:Islam]]</text>
      <sha1>4mfrqvna12dn105vrxsu2vulgovv38i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jupitèr (planeta)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47790</id>
    <revision>
      <id>2505670</id>
      <parentid>2476609</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T04:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2505670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55714" sha1="qsg4q2q5hge18gr8ygvwbzdit8isglw" xml:space="preserve">{{Dialècte Provençau}}
{{1000 fondamentals}}
{{Entèsta label|BA}}
{{Infobox Planeta
 | nom                         = Jupitèr
 | carta                       = jupitèr
 | simbòl astronomic           = Jupiter symbol (bold).svg
 | imatge                      = Cassini Jupiter Portrait by CICLOPS.tif
 | legenda                     = '''Jupitèr''' vist per Cassini,&lt;br /&gt;9 de decembre de 2000.
 | semiaxe major               = 778412027
 | semiaxe major ua            = 5.20336301
 | afèli                       = 816620000
 | afèli ua                    = 5.46
 | perièli                     = 740520000
 | perièli ua                  = 4.95
 | circonferéncia orbitala     = 4774000000
 | circonferéncia orbitala ua  = 32.675
 | excentricitat               = 0.04839266
 | periòde de revolucion       = 4335.3545
 | periòde de revolucion alt   = 11.862 {{abbr|a|ans}}
 | periòde sinodic             = 398.8613
 | velocitat orbitala mejana   = 13.0572
 | velocitat orbitala minimala = 12.44
 | velocitat orbitala maximala = 13.72
 | inclinason                  = 1.30530
 | nos ascendent               = 100.55615
 | argument del perièli        = 14.75385
 | satellits                   = '''[[Io (luna)|Io]]'''&lt;br /&gt;'''[[Euròpa (luna)|Euròpa]]'''&lt;br /&gt;'''[[Ganimèdes (luna)|Ganimèdes]]'''&lt;br /&gt;'''[[Callisto (luna)|Callisto]]'''&lt;br /&gt;e '''75 autres''' coneguts a aqueste jorn
 | rai eqüatorial              = 71492
 | rai eqüatorial t            = 11.209
 | rai polar                   = 67567.5
 | rai polar t                 = 10.517
 | aplatiment                  = 0.06487
 | perimètre eqüatorial        = 449197
 | perimètre eqüatorial t      = 11.21
 | superfícia                  = 6.14 {{x10|10}}
 | superfícia t                = 120.5
 | volum                       = 1.43128 {{x10|15}}
 | volum t                     = 1321.3
 | massa                       = 1.8986 {{x10|27}}
 | massa t                     = 317.8
 | massa volumica              = 1326
 | gravitat                    = 24.7964249
 | gravitat g                  = 2.358
 | periòde de rotacion         = 0.41351
 | periòde de rotacion alt     = 9 h 55 min 27.3 s
 | velocitat de rotacion       = 47051
 | inclinason de l'axe         = 3.12
 | albedo                      = 0.52
 | velocitat de liberacion     = 59.5
 | temp min                    = {{unitat|110|[[Kelvin|K]]}} ({{unitat|−163|[[Gra Celsius|°C]]}})
 | temp mej                    = {{unitat|152|[[Kelvin|K]]}} ({{unitat|−121|[[Gra Celsius|°C]]}})
 | pression atmosferica        = 20 a 200 {{x10|3}} {{abbr|kPa|quilopascal}}
 | compausant1                 = [[Diidrogèn]] : {{fchim|H|2}}
 | tenor1                      = 89.8 % ± 2.0 %
 | compausant2                 = [[Èli]] : {{fchim|He}}
 | tenor2                      = 10.2 % ± 2.0 %
 | compausant3                 = [[Metan]] : {{fchim|C||H|4}}
 | tenor3                      = 0.3 % ± 0.1 %
 | compausant4                 = [[Amoniac]] : {{fchim|N||H|3}}
 | tenor4                      = traças
 | compausant5                 = [[Etan]] : {{fchim|C|2|H|6}}
 | tenor5                      = traças
 | compausant6                 = Deuterid d{{'}}idrogèn : {{fchim|H|D}}
 | tenor6                      = traças
 | compausant7                 = Vapor d{{'}}[[aiga]] : {{fchim|H|2|O}}
 | tenor7                      = traças
 }}

'''Jupitèr''' es la cinquena planeta dau [[Sistèma Solar]], en foncion de sa distància au [[Solelh|Soleu]], e la pus granda. Sa massa es solament un milen d'aquela dau Soleu mai dos còps e mieg la massa combinada deis autrei planetas dau Sistèma Solar. Es una planeta [[giganta gasosa]] ambé [[Saturne (planeta)|Saturne]], [[Uranus (planeta)|Uranus]] e [[Neptun (planeta)|Neptun]]. Aquelei quatre planetas son de còps dichas {{cita|planetas jovianas}}.

La planeta es coneguda dempuei l'[[Antiquitat]]. A uelh nus, pòu quasi ajónher la magnitud de –2,94 essent adonc per òrdre de luminositat aparenta lo tresen objècte dins lo cèu nocturne après la Luna e [[Vènus (planeta)|Vènus]]. Lei Romans li donèron lo nom de Jupitèr, lo rèi de sei dieus.

Coma planeta gasosa, Jupitèr es facha d'[[idrogèn]] e d'[[èli]] ambé probablament un nuclèu rocassós. Sa forma es aquela d'una esfèra ambé de pòls aplatits en causa d'una velocitat de rotacion fòrça importanta. Ansin, son atmosfèra es dividida en bendas diferentas causant de tempèstas grandas. Lo ponch pus celèbre de Jupitèr es d'alhors la tempèsta dicha {{cita|la Granda Taca Roja}} existent benlèu dempuei lo sègle XVII. A l'entorn d'aquela planeta, i a un sistèma d'anèus tèunes, una magnetosfèra poderosa e 79 satellits. Lei quatre pus grands son lei satellits galileians ([[Io (luna)|Io]], [[Euròpa (luna)|Euròpa]], [[Ganimèdes (luna)|Ganimèdes]] e [[Callisto (luna)|Callisto]]) descubèrts en [[1610]] per [[Galileo Galilei|Galilei]].

L'exploracion de Jupitèr comencèt en [[1973]] ambé de sondas espacialas. Divèrsei missions (''Pioneer'', ''Voyager'' e ''Galileo'') foguèron mandadas especialament per estudiar Jupitèr e d'autrei mission en camin per una autra planeta son passadas près de la planeta collectant d'informacions nombrosas sus lo sistèma jovian.

== Estructura e composicion intèrnas ==

Jupitèr fa partida dei planetas gigantas gasosas. Amb un rai eqüatoriau de {{unitat|71492|km}}, es la planeta pus granda dau [[Sistèma Solar]]. Sa densitat, egala a 1,326, es la segonda d'aquela dei planetas gasosas, mai es sensiblament inferiora a la dei planetas telluricas.

=== Composicion ===

L'atmosfèra de Jupitèr se compausa principalament d'[[idrogèn]] e d'[[èli]]. Lei percentatges varian seguent lei caracteristicas mesuradas :
* Quasi 93% d'idrogèn e 7% d'èli en nombre d'[[Atòm|atòmes]].
* Quasi 86% de diidrogèn, 13% d'èli e 1% d'autrei compausats en nombre de [[Molecula|moleculas]].
* Quasi 75% d'idrogèn, 24% d'èli e 1% d'autrei compausats en massa.
Leis autrei compausats son de traças d'[[Idrocarbur|idrocarburs]] leugiers (metan, etan...), d'aiga e d'[[amoniac]]. Dins l'atmosfèra auta, l'amoniac pòu formar de cristaus&lt;ref name=&quot;Gautier et al.&quot;&gt;Gautier, D.; Conrath, B.; Flasar, M.; Hanel, R.; Kunde, V.; Chedin, A.; Scott N. (1981). &quot;The helium abundance of Jupiter from Voyager&quot;. Journal of Geophysical Research 86: 8713–8720.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kunde et al.&quot;&gt;Kunde, V. G. et al. (September 10, 2004). &quot;Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment&quot;. Science  305 (5690): 1582–86&lt;/ref&gt;. Se pòu tanben detectar de [[carbòni]], de [[sulfur d'idrogèn]], de [[neon]], d'[[idrogèn fosforat]] e de [[sofre]]. Enfin, de mesuras de radiacions infrarojas e ultravioletas an mostrat l'existéncia d'idrocarburs insaturats coma l'[[etèn]] o lo [[benzèn]]&lt;ref&gt;Kim, S. J.; Caldwell, J.; Rivolo, A. R.; Wagner, R. (1985). &quot;Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment&quot;. Icarus 64: 233–48.&lt;/ref&gt;.

La tenor en elements quimics de l'atmosfèra es fòrça pròcha de la composicion supausada de la nebulosa solara. Pasmens, la concentracion de neon dins l'atmosfèra auta es solament un desen dau taus mesurat per lo [[Solelh|Soleu]]&lt;ref&gt;Niemann, H. B.; Atreya, S. K.; Carignan, G. R.; Donahue, T. M.; Haberman, J. A.; Harpold, D. N.; Hartle, R. E.; Hunten, D. M.; Kasprzak, W. T.; Mahaffy, P. R.; Owen, T. C.; Spencer, N. W.; Way, S. H. (1996). &quot;The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere&quot;. Science 272 (5263): 846–849&lt;/ref&gt;. Pasmens, lo taus deis autrei gas inèrts es tres còps mai aut. Una diferéncia existís tanben per l'èli qu'es pus rar sus Jupitèr amb una concentracion se montant a 80% d'aquela dau [[Solelh|Soleu]]. Aquela diferéncia podriá èsser causada per la migracion deis elements pesants vèrs lo centre de la planeta&lt;ref name=&quot;Mahaffy&quot;&gt;Mahaffy, Paul. &quot;Highlights of the Galileo Probe Mass Spectrometer Investigation&quot;. NASA Goddard Space Flight Center, Atmospheric Experiments Laboratory. https://web.archive.org/web/20090410221648/http://ael.gsfc.nasa.gov/jupiterHighlights.shtml. Retrieved 2007-06-06.&lt;/ref&gt;.

La composicion de l'interior de la planeta presenta d'elements pus pesants. D'efècte, en percentatges massics, se tròba 71% d'idrogèn, 24 d'èli e 5% d'autrei compausats. Ansin, segon l'espectroscòpia, Jupitèr e [[Saturne (planeta)|Saturne]] an una composicion semblabla. En revenge, [[Uranus (planeta)|Uranus]] e [[Neptun (planeta)|Neptun]] mòstran mens d'idrogèn e d'èli.

=== Massa ===
[[Fichièr:Jupiter, Earth size comparison.jpg|thumb|left|Comparason de talha entre Jupitèr e la Tèrra.]]
La massa de Jupitèr es 2,5 còps mai importanta que l'ensems deis autrei planetas dau [[Sistèma Solar]]. Ansin, son baricentre ambé lo [[Solelh|Soleu]] es situat a l'exterior de l'estèla, vèrs 1,068 rai solar a partir dau centre dau Soleu. Pasmens, ben que lo rai de Jupitèr sigue onze còps mai grand qu'aqueu de la Tèrra, la planeta es largament mens densa. D'efècte, lo volum de Jupitèr representa {{formatnum:1321}} còps la Tèrra per just 318 còps sa massa&lt;ref name=&quot;Williams&quot;&gt;Williams, Dr. David R. (November 16, 2004). &quot;Jupiter Fact Sheet&quot;. NASA&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Burgess&quot;&gt;Burgess, Eric (1982). By Jupiter: Odysseys to a Giant. New York: Columbia University Press.&lt;/ref&gt;. De maniera similara, ambé lo Soleu, lo rai de Jupitèr se monta a 10% dau rai mai solament 0,1% de la massa. La massa de Jupitèr, notada M&lt;sub&gt;J&lt;/sub&gt; o M&lt;sub&gt;JUP&lt;/sub&gt;, s'utiliza donc sovent per quantificar lei massas dei planetas extrasolaras o dei nanetas brunas. Per exemple, la planeta extrasolara [[HD 209458]]b fai 0,69 M&lt;sub&gt;J&lt;/sub&gt; e la naneta bruna [[ULAS J133553.45+113005.2]] entre 15 e 31 M&lt;sub&gt;J&lt;/sub&gt;.

De modèls teorics indican que se Jupitèr aviá una massa pus importanta, la talha de la planeta podriá èsser pus febla. Verai, de cambiaments reduchs de massa causarián de variacions de volum malaisament visiblas mai, en delà de quasi quatre còps la massa actuala, l'aumentacion de la gravitat esquichariá mai lo centre de la planeta demenissent donc son rai. Jupitèr es ansin supausada d'aver un rai pròche dau maximum possible per un objècte de sa classa. Puei, lo procès vesent l'aumentacion de la massa acompanhada per una reduccion dau diamètre se segriá fins a 13 M&lt;sub&gt;J&lt;/sub&gt; onte se debana la fusion dau [[deutèri]] e vèrs 65 M&lt;sub&gt;J&lt;/sub&gt; ambé lo començament de la fusion dau [[liti]]. Es perqué certaneis astronòms parlan de Jupitèr coma una {{cita|estèla mancada}} ben que lei mecanismes de formacion deis estèlas e de planetas de tipe Jupitèr sigan pas totalament coneguts e pas necessariament identics.

De badas que Jupitèr deuriá aver 75 còps sa massa per èsser una estèla, la naneta roja coneguda pus pichona es solament 30% pus granda. Maugrat tot, la planeta emet totjorn dos còps l'equivalent de l'energia receupuda de la part dau Soleu&lt;ref name=&quot;Elkins-Tanton&quot;&gt;Elkins-Tanton, Linda T. (2006). Jupiter and Saturn. New York: Chelsea House.&lt;/ref&gt;. Aquela produccion de calor a per origina lei contraccions adiabaticas provocadas per lo [[mecanisme de Kelvin-Helmholtz]]. La consequéncia es que la planeta se contracta de {{unitat|2|cm}} per an&lt;ref name=&quot;Guillot&quot;&gt;Guillot, T.; Stevenson, D. J.; Hubbard, W. B.; Saumon, D. (2004). &quot;Chapter 3: The Interior of Jupiter&quot;. in Bagenal, F.; Dowling, T. E.; McKinnon, W. B. Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere.&lt;/ref&gt;. Ansin, Jupitèr èra inicialament dos còps pus granda e cauda&lt;ref&gt;Bodenheimer, P. (1974). &quot;Calculations of the early evolution of Jupiter&quot;. Icarus 23 pages=319–25.&lt;/ref&gt;.

=== Estructura intèrna ===

[[Fichièr:Jupiter interior.png|right|thumb|Jaç diferents de l'estructura intèrna de Jupitèr.]]

Jupitèr es supausada d'aver un nuclèu dens enviroutat per dos jaç liquids. Lo pus prefond seriá compausat d'idrogèn metallic ambé d'èli e lo jaç exterior principalament d'idrogèn molecular&lt;ref name=&quot;Guillot&quot;/&gt;. Pasmens, i a totjorn d'incertituds considerablas. Lo nuclèu es sovent descrich coma rocassós, mai sa composicion e mai lei proprietats de sei materiaus somés a la temperatura e a la pression d'aquela prefondor son desconegudas. En [[1997]], l'existéncia d'un nuclèu foguèt suggerida per de mesuras de gravitat&lt;ref name=&quot;Guillot&quot;/&gt; amb una massa variant entre 12 e 45 còps la massa de la Tèrra, siegue entre 3 e 15% de la massa de Jupitèr&lt;ref name=&quot;Elkins-Tanton&quot;/&gt; &lt;ref&gt;Guillot, T.; Gautier, D.; Hubbard, W. B. (1997). &quot;New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models&quot;. Icarus 130: 534–539.&lt;/ref&gt;. Lei modèls indican la preséncia probabla d'un nuclèu rocassós, pron massís per atraire e acumular d'idrogèn e d'èli de la Nebulosa solara, durant lo començament de l'istòria de la planeta. Pasmens, aqueu nuclèu podriá s'èsser estrechit a causa de corrents cauds d'idrogèn metallic liquid que se mesclarián ambé sei compausats fonduts e lei entraïnarián dins lei jaç superiors de l'interior de la planeta. Un nuclèu podriá donc èsser absent mai lei mesuras de gravitat son pas encara pron precisas&lt;ref name=&quot;Guillot&quot;/&gt; &lt;ref&gt;Various (2006). McFadden, Lucy-Ann; Weissman, Paul; Johnson, Torrence. ed. Encyclopedia of the Solar System (2nd ed.). Academic Press. p. 412&lt;/ref&gt;.

L'incertitud dei mesuras es causada per lei marges d'error sus dos paramètres : lo coeficient rotacionau J&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; utilizat per calcular lo moment gravitacionau de la planeta e sa temperatura sus una pression d'un bar. La [[mission JUNO]], prevista per aost de [[2011]], deuriá ajudar a redurre aqueleis incertituds e melhorar la conoissença dau centre de Jupitèr.

En delà dau centre, un jaç d'idrogèn metallic liquid se desvolopa fins a 78% dau rai planetari. D'èli e de neon precipitan a travèrs contribuissent adonc a sei disparicions progressivas dei partidas superioras&lt;ref name=&quot;Mahaffy&quot;/&gt; &lt;ref&gt;Lodders, Katharina (2004). &quot;Jupiter Formed with More Tar than Ice&quot;. The Astrophysical Journal 611 (1): 587–597.&lt;/ref&gt;.

Au dessús, se situa una atmosfèra transparenta d'idrogèn liquid e gasós fins a {{unitat|1000|km}} dau jaç de nívols&lt;ref name=&quot;Mahaffy&quot;/&gt;. Entre lei dos, s'estira una zòna compausada d'idrogèn gasós&lt;ref name=&quot;Mahaffy&quot;/&gt;. La transicion entre lei fasas diferentas de l'idrogèn es pas estrictament delimitada mai progressiva per que lo [[ponch critic]] ({{unitat|33.2|K}} e {{unitat|12.8|atm}}) es largament depassat&lt;ref&gt;Züttel, Andreas (September 2003). &quot;Materials for hydrogen storage&quot;. Materials Today 6 (9): 24–33.&lt;/ref&gt;.

Dins la planeta, la temperatura e la pression aumentan sensa interrupcion. D'efècte, vèrs la transicion de fasa onte l'idrogèn liquid devèn metallic, s'estima la temperatura a quasi {{unitat|10000|K}} e la pression a {{unitat|200|GPa}}. Pasmens, lei valors supausadas au limit dau nuclèu son encara pus importantas ambé {{unitat|36000|K}} per {{formatnum:3000}}-{{unitat|4500|GPa}}&lt;ref name=&quot;Mahaffy&quot;/&gt;.

== Atmosfèra ==

Amb una altitud de {{formatnum:5000}} km, Jupitèr a la pus granda atmosfèra dau [[Sistèma Solar]]&lt;ref name=&quot;Seiff et al.&quot;&gt;Seiff, A.; Kirk, D.B.; Knight, T.C.D. et al. (1998). &quot;Thermal structure of Jupiter's atmosphere near the edge of a 5-μm hot spot in the north equatorial belt&quot;. Journal of Geophysical Research  103: 22857–22889.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Miller, S.; Aylword, A.; Milliword, G. (2005). &quot;Giant Planet Ionospheres and Thermospheres: the Importance of Ion-Neutral Coupling&quot;. Space Science Reviews 116: 319–343.&lt;/ref&gt;. I fau notar que Jupitèr avent pas de superfícia, una convencion fixa la basa de l'atmosfèra de l'endrech onte la pression aganta 10 bar, valent a dire 10 còps la pression terrèstra au nivèu de la mar&lt;ref name=&quot;Seiff et al.&quot;/&gt;. 

=== Jaç de nívols ===

[[Fichièr:PIA02863 - Jupiter surface motion animation thumbnail 300px 10fps.ogv|left|thumb|250 px|This looping animation shows the movement of Jupiter's counter-rotating cloud bands. In this image, the planet's exterior is mapped onto a [[cylindrical projection]]. Animation at larger widths: [[:File:PIA02863 - Jupiter surface motion animation thumbnail 720px 10fps.ogv|720 pixels]], [[:File:PIA02863 - Jupiter surface motion animation 1fps.ogv|1799 pixels]].]]

Jupitèr es perpetualament recubèrta de nívols compausats de cristaus d'amoniac e benlèu d'idrosulfid d'amoni. Lei nívols son localizats dins la [[troposfèra]] e organizats en bendas de latituds diferentas nomadas regions tropicalas. Aquelei bendas son devesidas entre zonas sornas e claras. Leis interaccions entre lei circulacions de nívols causan fòrça turbuléncias, remolins e tempèstas. Ansin, de velocitats de {{unitat|100|m/s}} ({{unitat|360|km/h}}) per lo vent d'aquelei regions son comunas&lt;ref&gt;Ingersoll, A. P.; Dowling, T. E.; Gierasch, P. J.; Orton, G. S.; Read, P. L.; Sanchez-Lavega, A.; Showman, A. P.; Simon-Miller, A. A.; Vasavada, A. R. &quot;Dynamics of Jupiter’s Atmosphere&quot;  (PDF). Lunar &amp; Planetary Institute. https://web.archive.org/web/20110514221437/http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/ingersolletal-2004.pdf.&lt;/ref&gt;. De mai, se lei bendas rèstan relativament establas per que leis astronòms li donan un nom, pòdon variar de color e d'intensitat cada an&lt;ref name=&quot;Burgess&quot;/&gt;.

L'espessor dau jaç de nívols fai 50 km e se compausa d'au mens dos nivèus. Lo jaç exterior es lo pus fin enterin que lo pus prefond es mai espés. Podriá èsser de nívols d'aiga sota lei formacions d'amoniac coma o indica la deteccion d'ulhauç dins l'atmosfèra de Jupitèr&lt;ref group=&quot;Nòta&quot;&gt;L'aiga es una molecula polara podent transportar una carga. Es donc capabla de crear la separacion de cargas necessària a la formacion d'un ulhauç.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mahaffy&quot;/&gt;. Lei cargas electricas d'aqueleis ulhauç pòdon èsser 1000 còps pus intensas que lo tròn terrèstre. Ansin, lei nívols d'aiga pòdon crear de chavanas dirigidas per la calor de l'interior de la planeta&lt;ref&gt;Kerr, Richard A. (2000). &quot;Deep, Moist Heat Drives Jovian Weather&quot;. Science 287 (5455): 946–947.&lt;/ref&gt;.

La coloracion arange e marron de nívols es causada per la preséncia, en altitud auta dins lo jaç bas de nívols, de compausats cambiant de color amb una exposicion ai radiacions ultravioletas dau Soleu. Sei naturas son desconegudas mai se supausa de moleculas ambé de grops d'[[Atòm|atòms]] cromòfors (idrocarburs e de produchs ambé de fosfòr o de sofre). Aquelei zonas se forman quand de corrents ascendents de conveccion entraïnan l'aparicion de cristaus d'amoniac que tapan lei nívols bas&lt;ref name=&quot;Mahaffy&quot;/&gt; &lt;ref&gt;Strycker, P. D.; Chanover, N.; Sussman, M.; Simon-Miller, A. (2006). &quot;A Spectroscopic Search for Jupiter's Chromophores&quot;. DPS meeting #38, #11.15. American Astronomical Society.&lt;/ref&gt;.

=== La Granda Taca Roja e leis autrei tempèstas ===

[[Fichièr:Jupiter's Great Red Spot, Voyager 2.tif|thumb|La Granda Taga Roja vista per la sonda Voyager 2.]]

La Granda Taca Roja es l'element pus conegut de Jupitèr. Es una tempèsta anticiclonica persistenta situada vèrs la latitud de 22° S e mai granda que la Tèrra. Es coneguda dempuei 1831&lt;ref&gt;Denning, W. F. (1899). &quot;Jupiter, early history of the great red spot on&quot;. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 59: 574–584. http://adsabs.harvard.edu/abs/1899MNRAS..59..574D&lt;/ref&gt; e benlèu 1665&lt;ref&gt;Kyrala, A. (1982). &quot;An explanation of the persistence of the Great Red Spot of Jupiter&quot;. Moon and the Planets 26: 105–7&lt;/ref&gt;. De modèls matematics suggerisson que la tempèsta sigue estable e donc un objècte permanent de l'atmosfèra&lt;ref&gt;Sommeria, Jöel; Steven D. Meyers &amp; Harry L. Swinney (February 25, 1988). &quot;Laboratory simulation of Jupiter's Great Red Spot&quot;. Nature 331: 689–693. &lt;/ref&gt;. De forma ovala, vira en sens contrari deis agulhas d'una mòstra amb una durada de sièis jorns&lt;ref&gt;Cardall, C. Y.; Daunt, S. J. &quot;The Great Red Spot&quot;. University of Tennessee. http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/jupiter/redspot.html.&lt;/ref&gt;. Son altitud maximala passa de {{unitat|8|km}} lei nívols superiors&lt;ref&gt;Phillips, Tony (March 3, 2006). &quot;Jupiter's New Red Spot&quot;. NASA. https://web.archive.org/web/20081019024917/http://science.nasa.gov/headlines/y2006/02mar_redjr.htm.&lt;/ref&gt;. Sa talha fai 24-{{formatnum:40000}} x 12-{{unitat|14000|km}}. Es donc pron granda per contenir doas o tres planetas ambé lo diamètre de la Tèrra.

De tempèstas coma la Granda Taca Roja son comunas dins leis atmosfèras turbulentas de planetas gigantas gasosas. Ansin, Jupitèr a tanben de tempèstas pus pichonas dichas ''tacas blancas e brunas''. Lei tacas blancas, situadas dins l'atmosfèra auta, semblan de constituir de nívols relativament calmes. En revenge, lei tacas brunas son pus agitadas e fan partida dau jaç bas de nívols. Toteis aquelei tempèstas pòdon durar quauqueis oras fins a unei sègles.

Avans que la sonda ''Voyager'' pròve la natura veritabla de la Granda Taca, i aviá ja de pròvas que lo fenomèn èra pas liat a la superficia de la planeta car sa velocitat de rotacion es diferenta a respècte dau rèsta de l'atmosfèra, quora mai lenta quora mai rapida. Ansin, dempuei que son movement es enregistrat, se desplaça unei còps a l'entorn de la planeta sus tot tipe de superficia en dessota d'ela.

En 2000, un fenomèn atmosferic, similar a la Granda Taca Roja mai mens grand, s'es format dins l'emisfèri sud per la fusion de divèrsei tempèstas presentas dempuei 1938. Dicha Ovau BA, aquela tempèsta a aumentat d'intensitat e es tanben venguda roja.

== Sistèma d'anèus ==

Jupitèr a un sistèma d'anèus fòrça tèune compausat de tres partidas principalas : un [[tòr (matematicas)|tòr]] interior de particulas dich lo ròda, un anèu centrau relativament brilhant e un anèu exterior quasi transparent&lt;ref&gt;Showalter, M.A.; Burns, J.A.; Cuzzi, J. N.; Pollack, J. B. (1987). &quot;Jupiter's ring system: New results on structure and particle properties&quot;. Icarus 69 (3): 458–98.&lt;/ref&gt;. Aqueleis anèus son fachs de poussas mentre qu'aquelei de [[Saturne (planeta)|Saturne]] se constituisson principalament de [[glaç]]&lt;ref name=&quot;Mahaffy&quot;/&gt;. La poussa de l'anèu principau es probablament ejectada dei satellits Adrastea e Metis. Normalament, lei materiaus ejectats retombarián sus la superficia dei satellits mai la gravitat fòrta de Jupitèr leis atira vèrs la planeta. Ansin, l'orbita dei poussas vira vèrs Jupitèr e de tuerts de meteorits devon crear de materiaus novèus per l'anèu&lt;ref name=&quot;Burns&quot;&gt;Burns, J. A.; Showalter, M.R.; Hamilton, D.P.; et al. (1999). &quot;The Formation of Jupiter's Faint Rings&quot;. Science  284 (5417): 1146–50.&lt;/ref&gt;. Un mecanisme similar, ambé lei satellits Amaltèa e Thebe, es probablament la causa de la formacion de l'anèu exterior&lt;ref name=&quot;Burns&quot;/&gt;. Una estructura rocassosa dins l'orbita d'Amaltèa, pareissent la consequéncia d'una collision entre lo satellit e un meteorit, podriá sostenir aquela teoria&lt;ref&gt;Fieseler, P.D. (2004). &quot;The Galileo Star Scanner Observations at Amalthea&quot;. Icarus 169 (2): 390–401.&lt;/ref&gt;.

== Magnetosfèra ==

[[Fichièr:Jupiter.Aurora.HST.UV.jpg|right|250px|thumb|[[Auròra boreala]] sus Jupitèr : tres ponchs brilhants son creats per lei tubes de flux magnetics unissent a Jupitèr lei satellits Io (a senèstra), [[Ganimèdes (satellit)|Ganimèdes]] (avau) e [[Euròpa (satellit)|Euròpa]] (tanben avau). De mai, la region fòrça lusenta e quasi circulara, dicha l'ovala principala, e l'auròra d'un pòl, pus febla, son visiblas.]]

Lo camp magnetic es 14 còps mai important qu'aqueu de la Tèrra. Varia de {{unitat|0.42|mT}} vèrs l'eqüator a {{unitat|1.0-1.4|mT}} ai pòls de la planeta. Aquelei valors son lei pus grandas dau Sistèma Solar a l'excepcion dau Soleu. L'origina dau camp seriá la preséncia de corrents de Foucault causats per lo movement de materiaus conductors dins lo nuclèu d'idrogèn metallic. Aqueu camp captura de particulas ionizadas venent dau vent solar e forma un camp magnetic fòrça energetic a l'exterior de la planeta dich magnetosfèra. D'electrons d'aqueu plasma ionizan lo nívol en forma de tòr de dioxid de sofre generat per l'activitat dei [[volcan]]s d'[[Io]]. De particulas d'idrogèn de l'atmosfèra de Jupitèr son tanben capturadas dins la magnetosfèra. Aqueleis electrons de la magnetosfèra crèan una signatura ràdio fòrça poderosa ambé de ponchas entre 0,6 e {{unitat|30|MHz}}&lt;ref&gt;Brainerd, Jim (2004-11-22). &quot;Jupiter's Magnetosphere&quot;. The Astrophysics Spectator&lt;/ref&gt;.

Vèrs 75 rais planetaris, l'interaccion entre la magnetosfèra de la planeta e lo vent solar crèa un arc de tuert. Enviroutant la magnetosfèra, se tròba la [[magnetopausa]], situada dins lo bòrd intèrne de la magnetofunda, ontée lo camp magnetic ven feble e desorganizat. Lo vent solar interagís amb aquelei regions e estira la magnetosfèra quasi fins a l'orbita de Saturne. Lei quatre satellits galileians son situats dins la magnetosfèra e son donc parats contra lei particulas solaras.

== Orbita e rotacion ==

Jupitèr es la soleta planeta dau Sistèma Solar que son centre de massa es a l'exterior dau Soleu, e mai s'es solament de 7% dau rèi solar&lt;ref&gt;Herbst, T. M.; Rix, H.-W. (1999). Guenther, Eike; Stecklum, Bringfried; Klose, Sylvio. ed. Star Formation and Extrasolar Planet Studies with Near-Infrared Interferometry on the LBT. San Francisco, Calif.: Astronomical Society of the Pacific. pp. 341–350.&lt;/ref&gt;. La distància mejana entre la planeta e lo Soleu es 778 milions de quilomètres (quasi 5,2 còps la distància dau Soleu a la Tèrra siá 5,2 UA) e 11,86 annadas son necessàrias per complir una orbita. Aqueu resultat es dos cinquens dau [[periòde de revolucion]] de Saturne, formant donc una ressonància 5:2 entre leis orbitas de doas planetas gròssas&lt;ref&gt;Michtchenko, T. A.; Ferraz-Mello, S. (February 2001). &quot;Modeling the 5 : 2 Mean-Motion Resonance in the Jupiter–Saturn Planetary System&quot;. Icarus 149 (2): 77–115.&lt;/ref&gt;. L'enclinason de l'orbita es de 1,31° a respècte de la Tèrra.  En causa d'una [[excentricitat]] de 0,048, la distància ambé lo Soleu varia de 75 milions de quilomètres entre l'[[afèli]] e lo [[perièli]], o entre lo ponch pus pròche e aqueu pus luench dau Soleu.

L'enclinason de l’axe de rotacion de la planeta es solament de 3,13°. Per consequéncia, lei sasons son gaire visiblas sus Jupitèr, coma es lo cas per la Tèrra o [[Mart (planeta)|Mart]]. Aquela rotacion es la pus rapida dau Sistèma Solar, realizant un torn complèt en mens de dètz oras. Lo movement crèa donc un gonflament eqüatoriau visible amb un telescòpi amator. D'efècte, lo diamètre de Jupitèr a son eqüator es {{unitat|9275|km}} pus grand que lo diamètre mesurat entre lei dos pòls&lt;ref&gt;Lang, Kenneth R. (2003). &quot;Jupiter: a giant primitive planet&quot;. NASA. [https://web.archive.org/web/20110514093512/http://ase.tufts.edu/cosmos/view_chapter.asp?id=9&amp;page=3].&lt;/ref&gt;. Sa forma es una esfèra esquichada.

Coma Jupitèr es pas un còrs solid, son atmosfèra superiora a una rotacion diferenciala. Ansin, la rotacion de l'atmosfèra polara es quasi pus lònga de cinc minutas qu'aquela de l'atmosfèra equatoriala. Tres sistèmas son definits coma referéncias :
* lo sistèma I, entre lei latituds 10° N e 10° S, a una rotacion egalant aquela de la planeta.
* lo sistèma II, en delà dei latituds dau sistèma I, es pus lent de cinc minutas.
* lo sistèma III es la rotacion de la magnetosfèra que se considèra coma egala a aquela de Jupitèr.

== Recèrca e exploracion ==

Leis bèlei premiereis observacions de Jupitèr foguèron fachas per leis astronòms de [[Babilònia (reialme)|Babilònia]] dau millenari II aC. Segon l'istorian chinés, [[Xi Zezong]], l'astronòm [[Gan De]] auriá descubèrt un satellit galileian en [[-362|362 aC]], dos millenaris avans [[Galileo Galilei]]&lt;ref&gt;Xi, Z. Z. (1981). &quot;The Discovery of Jupiter's Satellite Made by Gan-De 2000 Years Before Galileo&quot;. Acta Astrophysica Sinica 1 (2): 87.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Dong, Paul (2002). China's Major Mysteries: Paranormal Phenomena and the Unexplained in the People's Republic. China Books.&lt;/ref&gt;.

Au sègle VIII, l'astronòm persan [[Yaqub ibn Tariq]] estimèt lo diamètre de la planeta a {{formatnum:20000}} [[farsakh]]s (quasi {{unitat|96000|km}}). Aquela valor es pròcha de l'estimacion modèrna. Pasmens, son trabalh e son encaminament son perduts mai lo resultat foguèt conservat en Índia dins la taula ''Biruni''.

=== Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres ===

Fins ai sondas espacialas, la recèrca e l'exploracion de Jupitèr utiliza de telescòpis terrèstres que capitèron unei descubèrtas importantas.

La premiera, e la pus coneguda, es l'observacion en [[1610]] per [[Galileo Galilei]] dei quatre pus grands satellits de Jupitèr — Io, Euròpa, Ganimèdes e Callisto — e dau premier sistèma de planetas que son centre èra pas la Tèrra. A l'excepcion de la Luna, èra tanben la premiera observacion d'un satellit. Aquela descubèrta foguèt un ponch important en favor dei teorias de [[Nicolau Copernic]].

Après lei trabalhs de Galilei, [[Giovanni Domenico Cassini|Cassini]] utilizèt un telescòpi novèu pendent leis annadas 1660 e observèt l'atmosfèra notant lei tacas, lei bendas e la forma aplatida dau glòbe. Estimèt lo periòde de rotacion de la planeta&lt;ref name=&quot;Kunde et al.&quot;/&gt;. De mai, en [[1690]], veguèt la rotacion diferenciala de l'atmosfèra&lt;ref name=&quot;Elkins-Tanton&quot;/&gt;.

Puei, la Granda Taca Roja e lo movement dei satellits venguèron leis eveniments pus importants. Ansin, la Grand Taca, benlèu observada per [[Robert Hooke]] en [[1664]] o Cassini en [[1665]], es dessenhada ambé de detalhs per lo premier còp per un farmacian e astronòm, [[Heinrich Schwabe]], en [[1831]]. De mai, una activitat irregulara es raportada car la taca auriá disparegut entre 1650 e [[1708]] e entre [[1883]] e lo començament dau sègle XX. En revenge, seriá estada fòrça visibla en [[1878]]. De mai, en 1938, tres tacas blancas foguèron observadas per lo premier còp. Après de [[decenni]]s d'existéncia separada, lei tempèstas fusionèron entre [[1998]] e [[2000]] per crear una autra granda taca roja dicha ''[[Ovala BA]]''&lt;ref&gt;Youssef, A.; Marcus, P. S. (2003). &quot;The dynamics of jovian white ovals from formation to merger&quot;. Icarus 162 (1): 74–93. &lt;/ref&gt;.

Pertocant lei satellits, [[Giovanni Borelli]] e Cassini faguèron de relevats de la posicion dei satellits autorizant la prediccion d'eclipsis entre lei còrs diferents dau sistèma de Jupitèr. Dins aquò, vèrs 1670, un retard de 17 minutas per lei fenomèns prevists foguèt notat durant d'observacions quand Jupitèr èra a l'opausat de la Tèrra a respècte dau Soleu. [[Ole Rømer]] ne'n concluguèt que la transmission deis imatges es pas instantanèa e aqueu periòde de retard s'utilizèt per calcular la velocitat de la [[lutz]]&lt;ref&gt;&quot;Roemer's Hypothesis&quot;. MathPages. [http://www.mathpages.com/home/kmath203/kmath203.htm].&lt;/ref&gt;.

En [[1892]], un cinquen satellit foguèt descubèrt per l'American [[Edward Emerson Barnard|Barnard]] dempuei l'[[observatòri Lick]] amb un telescòpi refractor de {{unitat|910|mm}}. Es la darriera descubèrta facha directament per una observacion visuala&lt;ref&gt;&quot;Amalthea Fact Sheet&quot;, NASA JPL.&lt;/ref&gt;. Lo satellit foguèt pauc après nomat [[Amaltèa (satellit)|Amaltèa]]. Uech satellits suplementaris foguèron descubèrts per la sonda ''[[Voyager 1]]'' en [[1979]].

Enfin, lo sègle XX veguèt de progrès dins l'exploracion de la planeta a partir de tecnicas novèlas. En [[1932]], [[Rupert Wildt]] identifiquèt de bendas d'absorpcion de [[metan]] e d'[[amoniac]] dins l'espèctre de Jupitèr&lt;ref&gt;Dunham Jr., Theodore (1933). &quot;Note on the Spectra of Jupiter and Saturn&quot;. Publications of the Astronomical Society of the Pacific 45: 42–44&lt;/ref&gt;. [[Bernard Burke]] and [[Kenneth Franklin]] trobèron d'emissions ràdios vèrs {{unitat|22.2|MHz}}. Se conois dos tipes de senhaus: de senhaus lòngs, dichs senhaus L, durant quauquei segondas e de senhaus corts, dichs senhaus S, que sa durada es d'un centen de segonda&lt;ref&gt;Weintraub, Rachel A. (September 26, 2005). &quot;How One Night in a Field Changed Astronomy&quot;.&lt;/ref&gt;. Aqueleis emissions dependent de la rotacion de la planeta, Burke e Franklin poguèron calcular pus precisament son periòde.

Finalament, lei scientifics an detectat tres formas de senhaus ràdios venent de Jupitèr :
* de senhaus decametrics variant ambé la rotacion de la planeta e influenciats per l'interaccion d'Io ambé lo camp magnetic de Jupitèr.
* de senhaus centimetrics descubèrts en [[1959]] per [[Frank Drake]] e [[Hein Hvatum]]. L'origina d'aqueleis senhaus es l'acceleracion d'electrons causat lo camp magnetic dins per lo tòr interior de particulas&lt;ref&gt;Klein, M. J.; Gulkis, S.; Bolton, S. J. (1996). &quot;Jupiter's Synchrotron Radiation: Observed Variations Before, During and After the Impacts of Comet SL9&quot;.&lt;/ref&gt;.
* de senhaus de radiacion termica producha per la calor de l'atmosfèra.

=== Exploracion amb de sondas espacialas ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin-right: 0px; margin-left: 1em;&quot;
|+ Susvoladas de Jupitèr
|-
!Sonda
!Apròcha&lt;br /&gt;maximala
!Distància
|-
|[[Fichièr:Flag of the United States.svg|25px]] ''[[Pioneer 10]]''
|3 de decembre de 1973
|style=&quot;text-align: right;&quot;|130 000&amp;nbsp;km
|-
|[[Fichièr:Flag of the United States.svg|25px]] ''[[Pioneer 11]]''
|4 de decembre de 1974
|style=&quot;text-align: right;&quot;|34 000&amp;nbsp;km
|-
|[[Fichièr:Flag of the United States.svg|25px]] ''[[Voyager 1]]''
|5 de març de 1979
|style=&quot;text-align: right;&quot;|349 000&amp;nbsp;km
|-
|[[Fichièr:Flag of the United States.svg|25px]] ''[[Voyager 2]]''
|9 de julhet de 1979
|style=&quot;text-align: right;&quot;|570 000&amp;nbsp;km
|-
|[[Fichièr:Flag of the United States.svg|25px]] [[Ulysses probe|Ulysses]]''
|febrier de 1992
|style=&quot;text-align: right;&quot;|409 000&amp;nbsp;km
|-
|[[Fichièr:Flag of the United States.svg|25px]]&lt;br /&gt;[[Fichièr:Flag of Europe.svg|25px]] ''[[Cassini–Huygens|Cassini]]''&lt;br /&gt;[[Fichièr:Flag of Italy.svg|25 px]]
|30 de decembre de 2000
|style=&quot;text-align: right;&quot;|10 000 000&amp;nbsp;km
|-
|[[Fichièr:Flag of the United States.svg|25px]] ''[[New Horizons]]'' 
|28 de febrier de 2007
|style=&quot;text-align: right;&quot;|2 304 535&amp;nbsp;km
|}

Dempuei [[1973]], de sondas automaticas son estadas mandadas dins lo sistèma de Jupitèr. La premiera foguèt ''Pioneer 10'' que revelèt lei premiers imatges de l'atmosfèra de la planeta&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151106205010/http://quest.nasa.gov/sso/cool/pioneer10/mission/ NASA – Pioneer 10 Mission Profile]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170713041117/https://www.nasa.gov/centers/glenn/about/history/pioneer.html NASA – Glenn Research Center]&lt;/ref&gt;. Lei missions espacialas per d'autrei planetas son realizadas gràcias a una despensa d'energia resumida per la velocitat neta dicha dèlta-v. Dempuei una orbita terrèstra bassa, d'ajónher Jupitèr necessita un [[dèlta-v]] de {{unitat|9.2|km}}&lt;ref name=&quot;Galileo FAQ&quot;&gt;NASA, ''Galileo FAQ - Navigation'', [https://web.archive.org/web/20001017191131/http://www.jpl.nasa.gov/galileo/faqnav.html], 6 de julhet de 2010.&lt;/ref&gt;. Pasmens, se pòu utilizar l'ajuda de la gravitat de la planeta per redurre l'energia necessària per arribar a l'entorn de Jupitèr en despiech d'una aumentacion de la durada dau trajècte&lt;ref name=&quot;Galileo FAQ&quot;/&gt;.

==== Susvoladas ====
[[Fichièr:voyager2.jpg|left|thumb|La sonda ''Voyager 2''.]]

Dempuei 1973, de sondas espacialas an realizat de susvoladas per observar Jupitèr. Lei premierei missions foguèron ''Pioneer 10'' e ''Pioneer 11'' que transmetèron d'imatges de l'atmosfèra de la planeta e d'unei satellits. Descurbiguèron tanben que lei camps de radiacions èran pus importants que previst. Pasmens, lei doas sondas capitèron de subreviure e sei trajectòrias s'utilizèron per recalcular la massa, lo diamètre e l'aplatiment de Jupitèr gràcias a d'ocultacions dei senhaus ràdios&lt;ref name=&quot;Burgess&quot;/&gt; &lt;ref&gt;Lasher, Lawrence (August 1, 2006). &quot;Pioneer Project Home Page&quot;. NASA Space Projects Division.&lt;/ref&gt;.

Sièis ans pus tard, lei sondas ''Voyager 1'' e ''Voyager 2'' melhorèron la conoissença de la planeta e de sei satellits e descurbiguèron son sistèma d'anèus. Ansin, foguèt confiermat que la Granda Taca Roja es una tempèsta anticiclonica. De mai, de comparasons ambé de fòtos dei missions ''Pioneer'' mostrèron un cambiament de color de l'arange au marron sorne. Un tòr d'atòmes ionizats foguèt descubèrt a l'entorn de Jupitèr e de son satellit Io. La superficia d'aquel satellit revela egalament la preséncia de volcans e d'erupcions. Enfin, d'ulhauç foguèron vists dins l'atmosfèra pendent la nuech&lt;ref name=&quot;Burgess&quot;/&gt;.

La mission seguenta que susvolèt Jupitèr foguèt la sonda solara ''Ulysses''. Estudièt la magnetosfèra mai poguèt pas prendre de fòtos car embarcava pas d'aparelhs de vision&lt;ref&gt;Chan, K.; Paredes, E. S.; Ryne, M. S. (2004). &quot;Ulysses Attitude and Orbit Operations: 13+ Years of International Cooperation&quot; (PDF). American Institute of Aeronautics and Astronautics. https://web.archive.org/web/20051214075825/http://www.aiaa.org/Spaceops2004Archive/downloads/papers/SPACE2004sp-template00447F.pdf.&lt;/ref&gt;. En 2000, la sonda ''Cassini'' en camin per [[Saturne (planeta)|Saturne]] fotografièt la planeta e lo satellit [[Himàlia (satellit)|Himàlia]] en resolucion auta&lt;ref&gt;Hansen, C. J.; Bolton, S. J.; Matson, D. L.; Spilker, L. J.; Lebreton, J.-P. (2004). &quot;The Cassini-Huygens flyby of Jupiter&quot;. Icarus  172 (1): 1–8. &lt;/ref&gt;. Enfin, la mission ''New Horizons'' en camin per [[Pluton (planeta nana)|Pluton]] passèt près de Jupitèr per utilizar sa gravitat. Sa camèra a observat per lo menut lei quatre satellits galileians, Himàlia e [[Elara (satellit)|Elara]].

==== Mission Galileo ====

La soleta sonda qu'orbitèt a l'entorn de Jupitèr foguèt ''Galileo'' entre lo 7 de decembre de [[1995]] e lo 21 de setembre de [[2003]]. Realizèt divèrsei susvoladas de Ganimèdes e d'Amaltèa e observèt tanben l'impacte de la [[cometa]] [[Cometa Shoemaker-Levy 9|Shoemaker-Levy 9]] durant lo mes de julhet de [[1994]]. Dins aquò, ben que lei mesuras realizadas sigan importantas, lo desplegament mancat d'una antena limita la transmission d'informacions&lt;ref name=&quot;Mc Connell&quot;&gt;McConnell, Shannon (April 14, 2003). &quot;Galileo: Journey to Jupiter&quot;. NASA Jet Propulsion Laboratory.&lt;/ref&gt;.

Au mes de julhet de 1995, una sonda atmosferica foguèt largada per Galileo. Intrèt dins l'atmosfèra de Jupitèr lo 7 de decembre e transmetèt de donadas pendent 57,6 minutas fins a {{unitat|150|km}} de prefondor. Finalament, foguèt destruch per la pression ({{unitat|22|bar}} amb una temperatura de {{unitat|153|°C}})&lt;ref&gt;Magalhães, Julio (December 10, 1996). &quot;Galileo Probe Mission Events&quot;. NASA Space Projects Division. [https://web.archive.org/web/20070102143553/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/galileo_probe/htmls/probe_events.html].&lt;/ref&gt; puei probablament fonduda e vaporizada. La sonda ''Galileo'' conoguèt un sòrt similar, mai pus rapid, lo 21 de setembre de 2003. D'efècte, foguèt precipitada sus Jupitèr per pas contaminar lei formas possiblas de vida sus lo satellit Euròpa&lt;ref name=&quot;Mc Connell&quot;/&gt;.

== Satellits ==

''De veire : [[Satellits de Jupitèr]]''

Jupitèr a 79 satellits. 61 an una talha inferiora a 10 km e foguèron descobèrts après [[1975]].

=== Satellits galileians ===

[[Fichièr:Jupiter.moons2.jpg|thumb|right|300px|Lei satellits galileians, dins un imatge compausat per comparar sei talhas amb aquela de Jupitèr. D'aut en bas : Callisto, Ganimèdes, Euròpa e Io.]]

Io, Euròpa, Ganimèdes e Callisto, lei quatre pus grands satellits de Jupitèr, son nomats lei {{cita|satellits galileians}}. Fan tanben partida dei pus grands satellits dau Sistèma Solar. Ganimèdes a d'autra part una talha superiora a [[Mercuri (planeta)|Mercuri]].

Leis orbitas dei tres satellits galileians interiors — Io, Euròpa e Ganimèdes — presentan una particularitat dicha resonància de Laplace. Ansin, per quatre torns de Jupitèr complits per Io, Euròpa ne'n fa dos e Ganimèdes un. Aquela resonància causa una deformacion [[ellipsa|elliptica]] de sei trajectòrias. A l'invèrs, lei fòrças de marèia de Jupitèr leis arredonisson&lt;ref&gt;Musotto, S.; Varadi, F.; Moore, W. B.; Schubert, G. (2002). &quot;Numerical simulations of the orbits of the Galilean satellites&quot;. Icarus 159: 500–504.&lt;/ref&gt;. L'excentricitat deis orbitas causa donc de cambiaments de la forma dei satellits en causa de la gravitat de Jupitèr : son pus aplatits près de la planeta e pus esferics quand se son alunchats. Aqueu comportament entraïna l'escaufament de l'interior dei satellits per friccion. Es particularament visible a la superficia volcanica d'Io qu'es la pus pròcha de Jupitèr. La superficia sensa cratèrs d'Euròpa es tanben una manifestacion d'aqueu fenomèn.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! colspan=10|Lei satellits galileians a respèct de la Luna
|-
! rowspan=2|Nom
! colspan=2|Diamètre
! colspan=2|Massa
! colspan=2|Rai orbital
! colspan=2|Periòde orbital
|-
! km
! %
! kg
! %
! km
! %
! jorns
! %
|-
![[Io (luna)|Io]]
|3643
|105
|8,9×10&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;
|120
|421 700
|110
|1,77
|7
|-
![[Euròpa (luna)|Euròpa]]
|3122
|90
|4,8×10&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;
|65
|671 034
|175
|3,55
|13
|-
![[Ganimèdes (luna)|Ganimèdes]]
|5262
|150
|14,8×10&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;
|200
|1 070 412
|280
|7,15
|26
|-
![[Callisto (luna)|Callisto]]
|4821
|140
|10,8×10&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;
|150
|1 882 709
|490
|16,69
|61
|}

=== Classament dei satellits ===

Avans lei missions ''Voyager'', lei satellits de Jupitèr èran classats dins quatre grops fondats sus de caracteristicas orbitalas. Dempuei, la descubèrta d'autrei satellits, generalament fòrça pichons, a complicat aqueu tablèu. Ansin, s'es creat sièis grops novèus.

Una division classica es de gropar lei uech satellits regulars, amb una trajectòria quasi circulara dins lo plan eqüatoriau, en doas categorias de quatre segon seis orbitas. La formacion d'aquelei lunas es supausada de datar dau periòde d'aparicion de Jupitèr. Lo rèsta es compausat de satellits de talha pichona amb d'orbitas ellipticas e clinadas que son benlèu d'[[asteroïde]]s capturats o de fragments d'asteroïdes capturats. Leis objèctes ambé de caracteristicas orbitalas similaras forman una familha soleta e son supausats nats d'un còrs capturat e rot en unei tròç&lt;ref&gt;Jewitt, D. C.; Sheppard, S.; Porco, C. (2004). Bagenal, F.; Dowling, T.; McKinnon, W. ed (PDF). Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere. Cambridge University Press. ISBN 0-521-81808-7. [http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP.2003.pdf].&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Nesvorný, D.; Alvarellos, J. L. A.; Dones, L.; Levison, H. F. (2003). &quot;Orbital and Collisional Evolution of the Irregular Satellites&quot;. The Astronomical Journal 126 (1): 398–429.&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;2&quot;|Satellits regulars
|-
| Grop interior
| Lo grop interior se compausa de quatre satellits amb un diamètre inferior a {{unitat|200|km}}, un rai orbitau de mens de {{unitat|200000|km}} e una enclinason inferiora a 0,5°.
|-
| Lei satellits galileians
| Aquelei quatre lunas, descubèrtas en parallèl per Galileo Galilei e [[Simon Marius]], orbitan entre {{unitat|400000|km}} e {{unitat|2000000|km}} e fan partida dei satellits grands dau Sistèma Solar.
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Satellits irregulars
|-
|[[Themisto (satellit)|Themisto]]
| Themisto es lo membre unic de son grop orbitant a mitat camin entre lei satellits galileians e lo grop d'Himàlia.
|-
| Grop d'Himàlia
| A grop de quatre satellits ambé d'orbitas vèrs 11 e 12 milions de quilomètres.
|-
|[[Carpo (satellit)|Carpo]]
| Coma Themisto, Carpo es lo membre unic de son grop. Son orbita es pròche dau grop Ananke amb una trajectòria prograda a l'invèrs d'aqueu grop.
|-
| Grop Ananke
| Es un grop d'objèctes pichons amb una enclinason de 149° avent d'orbitas retrogradas vèrs 21,276 milions de quilomètres.
|-
| Grop Carme
| Un grop quasi indistint d'objèctes amb una orbita retrograda situada vèrs 23,404 milions de quilomètres e avent una enclinason de 165°.
|-
| Grop Pasiphaë
| Un grop dispersat e vagament distint ambé d'orbitas retrogradas a l'exterior d'autrei grops de satellits de Jupitèr.
|}

== Interaccion ambé lo Sistèma Solar ==

[[File:Asteroïdes troians.png|thumb|Esquèma generau dau Sistèma Solar mostrant la cencha principala e leis asteroïdes troians de [[Jupitèr (planeta)|Jupitèr]].]]

L'influéncia de Jupitèr sus lo Sistèma Solar es fòrça importanta. Ansin, amb lo Soleu, la gravitat de Jupitèr a modelat la forma dau Sistèma Solar. Per exemple, lei plans deis orbitas dei planetas, sensa Mercuri, son pus pròches dau plan orbitau de Jupitèr que dau plan eqüatoriau solar. De mai, lei [[lacunas de Kirkwood]] dins la centura d'asteroïdes son tanben principalament causadas per Jupitèr. Enfin, aquela planeta es a l'origina dau darrier bombardament massís de l'interior dau Sistèma Solar&lt;ref&gt;Kerr, Richard A. (2004). &quot;Did Jupiter and Saturn Team Up to Pummel the Inner Solar System?&quot;. Science 306 (5702): 1676&lt;/ref&gt;.

Uei, lo camp de gravitat de Jupitèr e sei satellits contraròtlan divèrs asteroïdes orbitant vèrs lei ponchs de Lagrange precedent e seguent la planeta sus son orbita a l'entorn dau Soleu. Aqueleis asteroïdes son dichs « Troians » e repartits entre lei camps troian e grèc en onor de l'[[Iliada]]. Lo premier, [[(588) Aquiles]], foguèt descubèrt en [[1906]] per [[Max Wolf]] e dempuei, se'n conois {{formatnum:2000}}&lt;ref&gt;&quot;List Of Jupiter Trojans&quot;, IAU Minor Planet Center, [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/JupiterTrojans.html]&lt;/ref&gt;. Lo pus grand es [[(624) Ector]].

Fòrça [[cometa]]s amb un periòde cort son tanben contrarotladas o influenciadas per la gravitat de Jupitèr. Aquelei cometas forman la familha dicha de Jupitèr. Son de cometas en provenença de la [[cencha de Kuiper]] en delà de l'orbita de [[Neptun (planeta)|Neptun]]. Pasmens, pendent un passatge pròche de la planeta, sei trajectòrias son modificadas e adòptan adonc una orbita amb un grand assis pus pichon qu'aqueu de Jupitèr. Puei, lo Soleu e Jupitèr circularizan l'orbita d'aquelei cometas&lt;ref&gt;Quinn, T.; Tremaine, S.; Duncan, M. (1990). &quot;Planetary perturbations and the origins of short-period comets&quot;. Astrophysical Journal, Part 1 355: 667–679. &lt;/ref&gt;.

=== Impactes ===

[[Fichièr:Jupiter showing SL9 impact sites.jpg|left|250px|thumb|Tacas sornas causadas per la collision ambé lei fragments de la cometa Shoemaker-Levy 9 en 1994.]]

Jupitèr es de còps nomada l'''&quot;aspirator dau Sistèma Solar&quot;''&lt;ref&gt;Lovett, Richard A. (December 15, 2006). &quot;Stardust's Comet Clues Reveal Early Solar System&quot;. National Geographic News. http://news.nationalgeographic.com/news/2006/12/061215-comet-stardust.html. &lt;/ref&gt; en causa de son potz gravitacionau important e de sa posicion pròche de l'interior dau Sistèma Solar&lt;ref&gt;Nakamura, T.; Kurahashi, H. (1998). &quot;Collisional Probability of Periodic Comets with the Terrestrial Planets: An Invalid Case of Analytic Formulation&quot;. Astronomical Journal 115 (2): 848–854.&lt;/ref&gt;. D'efècte, recebe l'essenciau dau bombardament de cometas dei planetas dau Sistèma Solar&lt;ref&gt;Nakamura, T.; Kurahashi, H. (1998). &quot;Collisional Probability of Periodic Comets with the Terrestrial Planets: An Invalid Case of Analytic Formulation&quot;. Astronomical Journal 115 (2): 848–854.&lt;/ref&gt;. Ansin, se supausa que Jupitèr sigue coma un bloquier per lei planetas telluricas. Pasmens, de simulacions informaticas recentas mòstran un ròtle pus nuançat e Jupitèr demeniriá pas significativament la quantitat de cometas passant dins lo Sistèma Solar intèrne. Sa gravitat entraïnariá de cometas vèrs l'interior dau sistèma quasi tant coma que leis alunchariá&lt;ref&gt;Horner, J.; Jones, B. W. (2008). &quot;Jupiter - friend or foe? I: the asteroids&quot;. International Journal of Astrobiology 7 (3–4): 251–261.&lt;/ref&gt;. Lo subjècte es totjorn debatut, certanei scientifics pensant que Jupitèr atira lei cometas de la centura de Kuiper e d'autrei qu'apara contra leis objèctes de la supausada [[nívol d'Oort]]&lt;ref&gt;Overbyte, Dennis (2009-07-25). &quot;Jupiter: Our Comic Protector?&quot;. Thew New York Times. http://www.nytimes.com/2009/07/26/weekinreview/26overbye.html?hpw.&lt;/ref&gt;.

Dins lei fachs, d'impactes son estats sospichats o observats per Jupitèr. Lo premier remonta au sègle XVII, un estudi istoric de 1997 suggerent l'observacion dei traças d'un impacte per Cassini en [[1690]]&lt;ref&gt;Tabe, Isshi; Watanabe, Jun-ichi; Jimbo, Michiwo (February 1997). &quot;Discovery of a Possible Impact SPOT on Jupiter Recorded in 1690&quot;. Publications of the Astronomical Society of Japan 49:L1–L5&lt;/ref&gt;. De mai, l'estudi nòta uech autrei possibilitats. Aquel estudi se basa sus la collision, ben observada, entre Jupitèr e la cometa Shoemaker-Levy 9. D'efècte, entre lo 16 e lo 22 de julhet 1994, 20 fragments d'aquela cometa tombèron dins l'emisfèri sud, fasent de tacas sornas. Èra la premiera collision entre dos objèctes dau Sistèma Solar qu'èra vista directament per l'uelh uman, fornissent de donadas atmosfericas interessantas&lt;ref&gt;Baalke, Ron. &quot;Comet Shoemaker-Levy Collision with Jupiter&quot;. NASA.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Britt, Robert R. (August 23, 2004). &quot;Remnants of 1994 Comet Impact Leave Puzzle at Jupiter&quot;. space.com. http://www.space.com/scienceastronomy/mystery_monday_040823.html.&lt;/ref&gt;.

Dempuei 1994, d'autrei traças d'impactes de cometas son estadas descubèrtas. Lo 19 de julhet de 2009, una taca sorna, caracteristica de la collision de 1994, foguèt observada encara dins l'emisfèri sud de la planeta vèrs una longitud de 216°&lt;ref&gt;alway, Mike (July 19, 2009). &quot;Breaking News: Possible Impact on Jupiter, Captured by Anthony Wesley&quot;. IceInSpace.&lt;/ref&gt;. La talha de la taca sorna èra pus granda que la tempèsta ''Ovala BA''. De mai, de mesuras de radiacions infrarojas mòstran un ponch brilhant suggerent un escaufament locau de l'atmosfèra près dau pòl sud&lt;ref&gt;Grossman, Lisa (July 20, 2009). &quot;Jupiter sports new 'bruise' from impact&quot;. New Scientist. [http://www.newscientist.com/article/dn17491-jupiter-sports-new-bruise-from-impact.html].&lt;/ref&gt;. En revenge, lo còrs destruch dins la collision es desconegut. Enfin, un impacte, pus pichon qu'aqueu de 2009, foguèt tanben descubèrt lo 3 de junh de 2010 per un astronòm amator&lt;ref&gt;Bakich, Michael (2010-06-04). &quot;Another impact on Jupiter&quot;. Astronomy Magazine online. [http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&amp;id=9918]&lt;/ref&gt;.

== Observacion ==

[[Fichièr:Jupiter-14-03-2004.jpeg|thumb|right|300px|Fòto de Jupitèr presa per un amator.]]

L'uelh uman pòu facilament veire Jupitèr sus l'aspècte d'un astre blanc fòrça brilhant amb una magnitud de -2,7 a l'oposicion gràcias a l'albedo aut de la planeta&lt;ref&gt;David R. Williams, « Jupiter Fact Sheet », NASA.&lt;/ref&gt;. Es sovent considerada coma un objècte interessant car una luneta de talha pichona revela ja de detalhs nombrós coma lei satellits galileians. De mai, sei periòdes de revolucion corts autoriza de seguir l'evolucion dau sistèma entre doas nuechs.

[[Fichièr:Jupiter_et_satellites_20090822.jpg|thumb|left|300px|Jupitèr e lei satellits galileians.]]

Un telescòpi d'un diamètre de {{unitat|25|cm}} permet d'observar la Granda Taca Roja. De mai, un receptor de ràdio per ondas cortas benda de 13 mètres amb una antena en fieu electric d'una longor de 3,5 mètres pòu interceptar lo senhau de 21,86 MHz emés per la planeta&lt;ref&gt;Weber, Colom, Kerdraon et Lecacheux, Techniques d'observation en radioastronomie basse fréquence en présence d'émetteurs radioélectriques, Bulletin du BNM no 12X, Volume 2004-Y.&lt;/ref&gt;.

== Possibilitat d'existéncia de la vida ==

En [[1953]], l'experiéncia de Miller-Urey mostrèt que la combinason d'[[Eslhauç|ulhauç]] e de compausats quimics existent dins l'atmosfèra primordiala de la Tèrra podiá crear de compausats organics coma d'[[Aminoacid|acids aminats]], que son de constituents de la vida terrèstra. L'atmosfèra de la simulacion èra facha d'aiga, de metan, d'idrogèn molecular e d'amoniac que fan partida de l'atmosfèra de Jupitèr. Pasmens, l'atmosfèra de Jupitèr a tanben una circulacion d'èr verticala fòrça importanta que mena aquelei compausats dins lei partidas bassas de la planeta. La temperatura auta de l'interior de l'atmosfèra lei destrutz donc, empachant l'aparicion de vida similara a la Tèrra&lt;ref&gt;Heppenheimer, T. A. (2007). &quot;Colonies in Space, Chapter 1: Other Life in Space&quot;. National Space Society. [https://web.archive.org/web/20120118211527/http://www.nss.org/settlement/ColoniesInSpace/colonies_chap01.html]&lt;/ref&gt;.

L'existéncia de la vida sus Jupitèr es donc considerada coma improbabla car la quantitat d'aiga dins l'atmosfèra es limitada e que la superficia rocassosa es escrachada per de pressions enòrmas. Dins aquò en 1976, avans lei missions ''Voyager'', se desvolopèt l'[[ipotèsi]] d'una forma de vida basada sus l'aiga o l'amoniac de l'atmosfèra auta. L'ipotèsi repausa sus l'ecologia dei mars terrèstras ambé fitoplancton a la superficia, peis se norrissent d'aqueu fitoplancton e predators marins manjant lei peis&lt;ref&gt;&quot;Life on Jupiter&quot;. Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy &amp; Spaceflight. [https://web.archive.org/web/20120210170824/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/J/Jupiterlife.html]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Sagan, C.; Salpeter, E. E. (1976). &quot;Particles, environments, and possible ecologies in the Jovian atmosphere&quot;. The Astrophysical Journal Supplement Series 32: 633–637.&lt;/ref&gt;.

Uei, la possibilitat pus seriosa de l'existéncia de la vida dins lo sistèma de Jupitèr es leis oceans d'aiga qu'assostèron certanei satellits coma Euròpa.

== Mitologia anciana ==

La planeta Jupitèr es coneguda dempuei l'[[Antiquitat]] car es visibla a uelh nus dins lo cèu nocturne e, de còps, pendent lo jorn se lo Soleu es bas&lt;ref&gt;Staff (June 16, 2005). &quot;Stargazers prepare for daylight view of Jupiter&quot;. ABC News Online. [http://www.abc.net.au/news/newsitems/200506/s1393223.htm]&lt;/ref&gt;.

Per lei Babilonians, Jupitèr representava lo dieu [[Marduk]]. Utilizavan lo periòde de dotze ans de son orbita per definir sei [[constellacion]]s dau zodiac&lt;ref&gt;Rogers, J. H. (1998). &quot;Origins of the ancient constellations: I. The Mesopotamian traditions&quot;. Journal of the British Astronomical Association, 108: 9–28.&lt;/ref&gt;. Lei Chinés, lei Coreans e lei Japonés li donèron lo nom d'estela de fusta segon la concepcion chinesa dei [[Cinc elements (Wuxing)|Cinc Elements]]&lt;ref&gt;De Groot, Jan Jakob Maria (1912). Religion in China: universism. a key to the study of Taoism and Confucianism. 10. G. P. Putnam's Sons. p. 300.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Crump, Thomas (1992). The Japanese numbers game: the use and understanding of numbers in modern Japan. Routledge. pp. 39–40. ISBN 0-415-05609-8.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Hulbert, Homer Bezaleel (1909). The passing of Korea. Doubleday, Page &amp; company. p. 426.&lt;/ref&gt;. Dins l'[[astrologia]] vedica, Jupitèr es nomada ''Brihaspati'' o pus sovent ''Guru'', significant {{cita|Grand èsser}}. Enfin, en Euròpa, lei Grècs bategèron la planeta ''Phaethon'' (Φαέθων) significant {{cita|cremant}}. Puei, lei Roman li donèron son nom actuau segon lo rèi de sei dieus. Lo simbòl astronomic de Jupitèr ♃ representa d'autra part l'ulhauç dau dieu.

== Nòtas ==
&lt;references group=&quot;Nòta&quot;/&gt;

== Referéncias ==
&lt;references/&gt;

{{SistèmaSolar}}

{{Portal|astronomia}}

{{1000 fondamentals}}


[[Categoria:Jupitèr|*]]</text>
      <sha1>qsg4q2q5hge18gr8ygvwbzdit8isglw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arrondiment de Narbona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79829</id>
    <revision>
      <id>2505680</id>
      <parentid>2031309</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T11:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>enriquiment</comment>
      <origin>2505680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3345" sha1="ef447dbjubsx050vr061lxoghv06nis" xml:space="preserve">{{Boita Arrondiment Occitan
|nomarr   = Arrondiment de Narbona [[Imatge:Aude - Narbonne arrondissement.svg|290px]]
|reg={{Lengadòc-Rosselhon}}
|dept={{Aude}}
|insee    = 113
|capluoc  = [[Narbona]]
|km²      ={{supfra|113}}
}}

L’'''arrondiment de Narbona''' es una division administrativa [[França|francesa]] del departament d’[[Aude (departament)|Aude]], dins la region d’[[Occitània (region administrativa)|Occitània]], ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]. 

==Istòria==
Se creèt l’arrondiment de Narbona en 1800. En 2017, ganhèt 27 comunas de l’[[arrondiment de Carcassona]].&lt;ref name = modif&gt;&quot;R76-2016-12-29-012 Arrêté préfectoral modifiant les limites des arrondissements de l'Aude&quot;. Préfecture de la Région Occitanie. [http://www.prefectures-regions.gouv.fr/occitanie/content/download/29091/199412/file/recueil-r76-2016-244-recueil-des-actes-administratifs-special.pdf ''Recueil des actes administratifs spécial'' n°R76-2016-244. 29 de decembre de 2016.&lt;/ref&gt;

[[Image:Arrondissements et cantons de l'Aude.svg|300px|thumb|left|Les cantons dels arrondiments de l'Aude abans 2015-2017 (en francés)]]

[[Image:Arrondissementaude.JPG|300px|thumb|left|Las comunas dels 3 arrondiments de l'Aude abans 2015-2017 (mapa en francés)]]
{{Clr}}

&lt;gallery&gt;
Arrondiments d'Aude (1800-1926).svg|L’arrondiment de Narbona, en irange, de 1800 a 1926
Arrondiments d'Aude (1926-2016).svg|L’arrondiment de Narbona, en irange, de 1926 a 2016
Arrondiments d'Aude 2017.svg|L’arrondiment de Narbona, en irange, dempuèi 2017
&lt;/gallery&gt;

==Composicion d'aquí a 2015==
* [[canton de Corçan]];
* [[canton de las Corbièras]];
* [[canton de Ginestars]];
* [[canton de Lesinhan de las Corbièras]];
* [[canton de Narbona-èst]];
* [[canton de Narbona-oèst]];
* [[canton de Narbona-sud]]
* [[canton de Sijan]];
* [[canton de Tuissan]].

==Composicion a partir de 2015-2017==
Le nombre de las comunas d'un arrondiment pòt cambiar pr'amor de las fusions de comunas dins las [[comuna novèla|comunas novèlas]]. En [[2017]], la composicion dels arrondiments es estada modificada per s'adaptar a las [[Intercomunalitat en França|intercomunalitats]]. En 2017, l'arrondiment ganhèt perdèt 27 comunas, vengudas de l'[[arrondiment de Carcassona]], per tal de permetre a la [[Comunautat de comunas de la Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] d'èsser dins un sol arrondiment. Son totas las 18 comunas de l'ancian [[canton de Motomet]], 6 comunas de l'ancian [[canton de La Grassa]], [[La Grassa]], [[Ribauta]], [[Sant Martin dels Poses]], [[Sant Pèire dels Camps]], [[Talairan]], [[Tornissan]] e 3 comunas de l'ancian [[canton de Campendut]], [[Mos (Aude)|Mos]], [[Ròcacorba de Menerbés]] e [[Sant Coat d'Aude]]&lt;ref name = modif/&gt;. L'arrondiment passèt atal de 82 comunas a 109 comunas en 2017.
===Lista dels cantons novèls===
* [[canton de Corçan]] (6 comunas);
* canton de Fabresan (30 comunas);
* canton de Narbona-1 (4 comunas + fraccion de Narbona);
* canton Narbona-2 (2 comunas + fraccion de Narbona);
* canton de Narbona-3 (fraccion de Narbona);
* canton de Salèlas d'Aude (18 comunas);
* [[canton de Sijan]] (11 comunas).
En 2016, les cantons exteriors a Narbona adoptèron de noms geografics descriptius.

==Referéncias==
&lt;references /&gt;
{{Portal Lengadòc}}
[[categoria:Arrondiment d'Aude]]
[[Categoria:Aude]]</text>
      <sha1>ef447dbjubsx050vr061lxoghv06nis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505681</id>
      <parentid>2505680</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T11:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>/* Composicion d'aquí a 2015 */</comment>
      <origin>2505681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3355" sha1="j8euyyayqbmsz0chhdn8gybz535apks" xml:space="preserve">{{Boita Arrondiment Occitan
|nomarr   = Arrondiment de Narbona [[Imatge:Aude - Narbonne arrondissement.svg|290px]]
|reg={{Lengadòc-Rosselhon}}
|dept={{Aude}}
|insee    = 113
|capluoc  = [[Narbona]]
|km²      ={{supfra|113}}
}}

L’'''arrondiment de Narbona''' es una division administrativa [[França|francesa]] del departament d’[[Aude (departament)|Aude]], dins la region d’[[Occitània (region administrativa)|Occitània]], ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]. 

==Istòria==
Se creèt l’arrondiment de Narbona en 1800. En 2017, ganhèt 27 comunas de l’[[arrondiment de Carcassona]].&lt;ref name = modif&gt;&quot;R76-2016-12-29-012 Arrêté préfectoral modifiant les limites des arrondissements de l'Aude&quot;. Préfecture de la Région Occitanie. [http://www.prefectures-regions.gouv.fr/occitanie/content/download/29091/199412/file/recueil-r76-2016-244-recueil-des-actes-administratifs-special.pdf ''Recueil des actes administratifs spécial'' n°R76-2016-244. 29 de decembre de 2016.&lt;/ref&gt;

[[Image:Arrondissements et cantons de l'Aude.svg|300px|thumb|left|Les cantons dels arrondiments de l'Aude abans 2015-2017 (en francés)]]

[[Image:Arrondissementaude.JPG|300px|thumb|left|Las comunas dels 3 arrondiments de l'Aude abans 2015-2017 (mapa en francés)]]
{{Clr}}

&lt;gallery&gt;
Arrondiments d'Aude (1800-1926).svg|L’arrondiment de Narbona, en irange, de 1800 a 1926
Arrondiments d'Aude (1926-2016).svg|L’arrondiment de Narbona, en irange, de 1926 a 2016
Arrondiments d'Aude 2017.svg|L’arrondiment de Narbona, en irange, dempuèi 2017
&lt;/gallery&gt;

==Composicion d'aquí a 2015==
* [[canton de Corçan]];
* [[canton de Durban de las Corbièras]];
* [[canton de Ginestars]];
* [[canton de Lesinhan de las Corbièras]];
* [[canton de Narbona-èst]];
* [[canton de Narbona-oèst]];
* [[canton de Narbona-sud]]
* [[canton de Sijan]];
* [[canton de Tuissan]].

==Composicion a partir de 2015-2017==
Le nombre de las comunas d'un arrondiment pòt cambiar pr'amor de las fusions de comunas dins las [[comuna novèla|comunas novèlas]]. En [[2017]], la composicion dels arrondiments es estada modificada per s'adaptar a las [[Intercomunalitat en França|intercomunalitats]]. En 2017, l'arrondiment ganhèt perdèt 27 comunas, vengudas de l'[[arrondiment de Carcassona]], per tal de permetre a la [[Comunautat de comunas de la Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] d'èsser dins un sol arrondiment. Son totas las 18 comunas de l'ancian [[canton de Motomet]], 6 comunas de l'ancian [[canton de La Grassa]], [[La Grassa]], [[Ribauta]], [[Sant Martin dels Poses]], [[Sant Pèire dels Camps]], [[Talairan]], [[Tornissan]] e 3 comunas de l'ancian [[canton de Campendut]], [[Mos (Aude)|Mos]], [[Ròcacorba de Menerbés]] e [[Sant Coat d'Aude]]&lt;ref name = modif/&gt;. L'arrondiment passèt atal de 82 comunas a 109 comunas en 2017.
===Lista dels cantons novèls===
* [[canton de Corçan]] (6 comunas);
* canton de Fabresan (30 comunas);
* canton de Narbona-1 (4 comunas + fraccion de Narbona);
* canton Narbona-2 (2 comunas + fraccion de Narbona);
* canton de Narbona-3 (fraccion de Narbona);
* canton de Salèlas d'Aude (18 comunas);
* [[canton de Sijan]] (11 comunas).
En 2016, les cantons exteriors a Narbona adoptèron de noms geografics descriptius.

==Referéncias==
&lt;references /&gt;
{{Portal Lengadòc}}
[[categoria:Arrondiment d'Aude]]
[[Categoria:Aude]]</text>
      <sha1>j8euyyayqbmsz0chhdn8gybz535apks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teorèma de Pitagòras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81751</id>
    <revision>
      <id>2505589</id>
      <parentid>2505578</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T12:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2505589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2441" sha1="3diy96f4maloaixzwbmg14p8r9dpmw6" xml:space="preserve">{{1000 fondamentals}}
{{article en construccion}}

Lo '''teorèma de Pitagòras''' es un teorèma de [[geometria euclidiana]] que dona una relacion entre lei longors dei costats d'un triangle rectangle.

== Enonciat ==

[[Fichièr:Rtriangle.svg|thumb|right|[[Triangle rectangle]] emb las notacions ''AB'' = ''c'', ''AC'' = ''b'' e ''BC'' = ''a''.]]

La formulacion mai coneiguda dau teorema de Pitagòras es la seguenta : dins un [[triangle]] [[triangle rectangle|rectangle]], lo carrat de la longor de l'[[ipotenusa]], lo costat opausat a l'[[angle]] [[angle drech|drech]], es egau a la [[addicion|soma]] daus carrats de las longors daus dos autres costats. Es a dire que, se los costats de l'[[angle]] [[angle drech|drech]] an per longors ''a'' e ''b'' e l'[[ipotenusa]] per longor ''c'', alara :
: &lt;math&gt;a^2 + b^2 = c^2&lt;/math&gt;
Queu [[teorema]] admet una recipròca : se, dins un [[triangle]], lo carrat de la longor dau costat mai long es egau a la soma daus carrats de las longors daus dos autres costats, alara queu [[triangle]] es [[triangle rectangle|rectangle]]. Aquela recipròca fornís un mejan simple de verificar qu'un triangle es rectangle a partir de las longors de sos costats.

== Istòria ==

[[Fichièr:Plimpton 322.jpg|thumb|right|La tauleta [[Plimpton 322]].]]

La relacion exprimida per lo teorema de Pitagòras era coneiguda per mai d'una [[civilizacion]] [[Antiquitat|antica]] anteriora o independenta aus [[Grècia Antica|Grecs Ancians]]. Segon las coneissenças actualas, los vestigis [[arqueologia|arqueologics]] mai vielhs mostrant d'utilizacions dau teorema datan dau començament dau [[millenari II avC]]. Fugueren descuberts en [[Mesopotamia]]. Lo mai celebre es la tauleta [[Plimpton 322]]. Generalament datada de [[-1800|1800 avC]], compòrta un tableau presentant de triplets pitagoricians, es a dire de [[nombre]]s [[nombre entier|entiers]] que verifican la relacion ''a''² = ''b''² + ''c''²&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Eleanor Robson, « Words and pictures: new light on Plimpton 322 », ''Amer. Math. Month.'', vol. 109, n° 2,‎ 2002, pp. 105-120.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Otto Neugebauer, ''The Exact Sciences in Antiquity'', Copenaga, Munksgaard, 1951.&lt;/ref&gt;.

== Demostracion ==

== Generalizacion ==

== Aplicacions ==

== Annexas ==

=== Liams internes ===

* [[Angle drech]].
* [[Pitagòras]].
* [[Triangle rectangle]].

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>3diy96f4maloaixzwbmg14p8r9dpmw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505590</id>
      <parentid>2505589</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T12:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2505590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2619" sha1="4f78lr7gz77hc489l66hq80hfc11qow" xml:space="preserve">{{1000 fondamentals}}
{{article en construccion}}

Lo '''teorèma de Pitagòras''' es un teorèma de [[geometria euclidiana]] que dona una relacion entre lei longors dei costats d'un triangle rectangle.

== Enonciat ==

[[Fichièr:Rtriangle.svg|thumb|right|[[Triangle rectangle]] emb las notacions ''AB'' = ''c'', ''AC'' = ''b'' e ''BC'' = ''a''.]]

La formulacion mai coneiguda dau teorema de Pitagòras es la seguenta : dins un [[triangle]] [[triangle rectangle|rectangle]], lo carrat de la longor de l'[[ipotenusa]], lo costat opausat a l'[[angle]] [[angle drech|drech]], es egau a la [[addicion|soma]] daus carrats de las longors daus dos autres costats. Es a dire que, se los costats de l'[[angle]] [[angle drech|drech]] an per longors ''a'' e ''b'' e l'[[ipotenusa]] per longor ''c'', alara :
: &lt;math&gt;a^2 + b^2 = c^2&lt;/math&gt;
Queu [[teorema]] admet una recipròca : se, dins un [[triangle]], lo carrat de la longor dau costat mai long es egau a la soma daus carrats de las longors daus dos autres costats, alara queu [[triangle]] es [[triangle rectangle|rectangle]]. Aquela recipròca fornís un mejan simple de verificar qu'un triangle es rectangle a partir de las longors de sos costats.

== Istòria ==

[[Fichièr:Plimpton 322.jpg|thumb|right|La tauleta [[Plimpton 322]].]]

La relacion exprimida per lo teorema de Pitagòras era coneiguda per mai d'una [[civilizacion]] [[Antiquitat|antica]] anteriora o independenta aus [[Grècia Antica|Grecs Ancians]]. Segon las coneissenças actualas, los vestigis [[arqueologia|arqueologics]] mai vielhs mostrant d'utilizacions dau teorema datan dau començament dau [[millenari II avC]]. Fugueren descuberts en [[Mesopotamia]]. Lo mai celebre es la tauleta [[Plimpton 322]]. Generalament datada de [[-1800|1800 avC]], compòrta un tableau presentant de triplets pitagoricians, es a dire de [[nombre]]s [[nombre entier|entiers]] que verifican la relacion ''a''² = ''b''² + ''c''²&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Eleanor Robson, « Words and pictures: new light on Plimpton 322 », ''Amer. Math. Month.'', vol. 109, n° 2,‎ 2002, pp. 105-120.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Otto Neugebauer, ''The Exact Sciences in Antiquity'', Copenaga, Munksgaard, 1951.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Daniel F. Mansfield, « Plimpton 322: A Study of Rectangles », ''Foundations of Science'', vol. 26, n° 4,‎ decembre de 2021, pp. 977–1005.&lt;/ref&gt;.

== Demostracion ==

== Generalizacion ==

== Aplicacions ==

== Annexas ==

=== Liams internes ===

* [[Angle drech]].
* [[Pitagòras]].
* [[Triangle rectangle]].

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>4f78lr7gz77hc489l66hq80hfc11qow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505671</id>
      <parentid>2505590</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2505671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3157" sha1="5ywlsf60xs208gvu8ata7eqbyb5chfc" xml:space="preserve">{{1000 fondamentals}}
{{article en construccion}}

Lo '''teorèma de Pitagòras''' es un teorèma de [[geometria euclidiana]] que dona una relacion entre lei longors dei costats d'un triangle rectangle.

== Enonciat ==

[[Fichièr:Rtriangle.svg|thumb|right|[[Triangle rectangle]] emb las notacions ''AB'' = ''c'', ''AC'' = ''b'' e ''BC'' = ''a''.]]

La formulacion mai coneiguda dau teorema de Pitagòras es la seguenta : dins un [[triangle]] [[triangle rectangle|rectangle]], lo carrat de la longor de l'[[ipotenusa]], lo costat opausat a l'[[angle]] [[angle drech|drech]], es egau a la [[addicion|soma]] daus carrats de las longors daus dos autres costats. Es a dire que, se los costats de l'[[angle]] [[angle drech|drech]] an per longors ''a'' e ''b'' e l'[[ipotenusa]] per longor ''c'', alara :
: &lt;math&gt;a^2 + b^2 = c^2&lt;/math&gt;
Queu [[teorema]] admet una recipròca : se, dins un [[triangle]], lo carrat de la longor dau costat mai long es egau a la soma daus carrats de las longors daus dos autres costats, alara queu [[triangle]] es [[triangle rectangle|rectangle]]. Aquela recipròca fornís un mejan simple de verificar qu'un triangle es rectangle a partir de las longors de sos costats.

== Istòria ==

[[Fichièr:Plimpton 322.jpg|thumb|right|La tauleta [[Plimpton 322]].]]

La relacion exprimida per lo teorema de Pitagòras era coneiguda per mai d'una [[civilizacion]] [[Antiquitat|antica]] anteriora o independenta aus [[Grècia Antica|Grecs Ancians]]. Segon las coneissenças actualas, los vestigis [[arqueologia|arqueologics]] mai vielhs mostrant d'utilizacions dau teorema datan dau començament dau [[millenari II avC]]. Fugueren descuberts en [[Mesopotamia]]. Lo mai celebre es la tauleta [[Plimpton 322]]. Generalament datada de [[-1800|1800 avC]], compòrta un tableau presentant de triplets pitagoricians, es a dire de [[nombre]]s [[nombre entier|entiers]] que verifican la relacion ''a''² = ''b''² + ''c''²&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Eleanor Robson, « Words and pictures: new light on Plimpton 322 », ''Amer. Math. Month.'', vol. 109, n° 2,‎ 2002, pp. 105-120.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Otto Neugebauer, ''The Exact Sciences in Antiquity'', Copenaga, Munksgaard, 1951.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Daniel F. Mansfield, « Plimpton 322: A Study of Rectangles », ''Foundations of Science'', vol. 26, n° 4,‎ decembre de 2021, pp. 977–1005.&lt;/ref&gt;. En [[Egipte Antica|Egipte]], una relacion simplificada seriá estada utilizada emb de triangles 3-4-5 per establir d'angles drechs, mas los [[papirus]] [[matematicas|matematics]] permeten pas d'establir una coneissença dau teorema generau&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Eli Maor, ''The Pythagorean Theorem : A 4,000-Year History'', Princeton, Princeton University Press, 2007, pp. 14-15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Corinna Rossi, ''Architecture and Mathematics in Ancient Egypt'', Cambridge University Press, 2007, pp. 154-156.&lt;/ref&gt;.

== Demostracion ==

== Generalizacion ==

== Aplicacions ==

== Annexas ==

=== Liams internes ===

* [[Angle drech]].
* [[Pitagòras]].
* [[Triangle rectangle]].

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>5ywlsf60xs208gvu8ata7eqbyb5chfc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505672</id>
      <parentid>2505671</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nicolas Eynaud</username>
        <id>6858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istòria */</comment>
      <origin>2505672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3211" sha1="acfe9tvgzh2r4wuozabmze5zrxenlpq" xml:space="preserve">{{1000 fondamentals}}
{{article en construccion}}

Lo '''teorèma de Pitagòras''' es un teorèma de [[geometria euclidiana]] que dona una relacion entre lei longors dei costats d'un triangle rectangle.

== Enonciat ==

[[Fichièr:Rtriangle.svg|thumb|right|[[Triangle rectangle]] emb las notacions ''AB'' = ''c'', ''AC'' = ''b'' e ''BC'' = ''a''.]]

La formulacion mai coneiguda dau teorema de Pitagòras es la seguenta : dins un [[triangle]] [[triangle rectangle|rectangle]], lo carrat de la longor de l'[[ipotenusa]], lo costat opausat a l'[[angle]] [[angle drech|drech]], es egau a la [[addicion|soma]] daus carrats de las longors daus dos autres costats. Es a dire que, se los costats de l'[[angle]] [[angle drech|drech]] an per longors ''a'' e ''b'' e l'[[ipotenusa]] per longor ''c'', alara :
: &lt;math&gt;a^2 + b^2 = c^2&lt;/math&gt;
Queu [[teorema]] admet una recipròca : se, dins un [[triangle]], lo carrat de la longor dau costat mai long es egau a la soma daus carrats de las longors daus dos autres costats, alara queu [[triangle]] es [[triangle rectangle|rectangle]]. Aquela recipròca fornís un mejan simple de verificar qu'un triangle es rectangle a partir de las longors de sos costats.

== Istòria ==

[[Fichièr:Plimpton 322.jpg|thumb|right|La tauleta [[Plimpton 322]].]]

La relacion exprimida per lo teorema de Pitagòras era coneiguda per mai d'una [[civilizacion]] [[Antiquitat|antica]] anteriora o independenta aus [[Grècia Antica|Grecs Ancians]]. Segon las coneissenças actualas, los vestigis [[arqueologia|arqueologics]] mai vielhs mostrant d'utilizacions dau teorema datan dau començament dau [[millenari II avC]]. Fugueren descuberts en [[Mesopotamia]]. Lo mai celebre es la tauleta [[Plimpton 322]]. Generalament datada de [[-1800|1800 avC]], compòrta un tableau presentant de triplets pitagoricians, es a dire de [[nombre]]s [[nombre entier|entiers]] que verifican la relacion ''a''² = ''b''² + ''c''²&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Eleanor Robson, « Words and pictures: new light on Plimpton 322 », ''Amer. Math. Month.'', vol. 109, n° 2,‎ 2002, pp. 105-120.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Otto Neugebauer, ''The Exact Sciences in Antiquity'', Copenaga, Munksgaard, 1951.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Daniel F. Mansfield, « Plimpton 322: A Study of Rectangles », ''Foundations of Science'', vol. 26, n° 4,‎ decembre de 2021, pp. 977–1005.&lt;/ref&gt;. En [[Egipte Antica|Egipte]], una relacion simplificada seriá estada utilizada per establir d'angles drechs a partir de triangles 3-4-5 – la forma mai simpla de triangle rectangle – mas los [[papirus]] [[matematicas|matematics]] permeten pas d'establir una coneissença dau teorema generau&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Eli Maor, ''The Pythagorean Theorem : A 4,000-Year History'', Princeton, Princeton University Press, 2007, pp. 14-15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[[anglés|(en)]]''' Corinna Rossi, ''Architecture and Mathematics in Ancient Egypt'', Cambridge University Press, 2007, pp. 154-156.&lt;/ref&gt;.

== Demostracion ==

== Generalizacion ==

== Aplicacions ==

== Annexas ==

=== Liams internes ===

* [[Angle drech]].
* [[Pitagòras]].
* [[Triangle rectangle]].

=== Bibliografia ===

=== Nòtas e referéncias ===
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>acfe9tvgzh2r4wuozabmze5zrxenlpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fabresan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82637</id>
    <revision>
      <id>2505650</id>
      <parentid>2416323</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T19:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026</comment>
      <origin>2505650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9373" sha1="ttkji1iiuf2xkrnjlc2mv8k6bdpztq8" xml:space="preserve">{{Dialècte Lengadocian}}
{{Infobox vila occitana 
 | carta         = oc
 | nom           = Fabresan
 | nom2          = ''Fabrezan'' 
 | imatge        = FabrezanVuDepuisLaRiveDeLaNielle.jpg
 | descripcion   = Vista dempuèi las ribas d'Orbieu.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Fabrezan (Aude).svg
 | escais        =
 | parçan        = {{Corbièras}}
 | ist           = {{Lengadòc}}
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | departament   = {{Aude}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona]] 
 | canton        = Las Corbièras (burèu centralizator),  [[canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]] abans 2015
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de la Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de la Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]]  
 | insee         = 11132
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Isabelle Géa-Péris 
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =
 | longitud      = 2.69777777778
 | latitud       = 43.1363888889
 | alt mini      = 54
 | alt mej       = 68
 | alt maxi      = 274
 | ectaras       =
 | km²           = 28.62
|}}

'''Fabresan''' (''Fabrezan'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] de las [[Corbièras (region)|Corbièras]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;. 

==Geografia==
Commune de las [[Corbièras (region)|Corbièras]] al jonhent d'[[Orbiu]] e de Nièla al pè de la [[Montanha d'Alaric]].
[[Imatge:Map commune FR insee code 11132.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

=== Perimètre del territòri ===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Fabresan
 | nord       = [[Fontcobèrta]]
 | nord-est   = [[Ferrals de las Corbièras]]
 | est        = 
 | sud-est    = [[Tesan de las Corbièras]]
 | sud        = [[Sant Laurenç de la Cabrerissa]]
 | sud-ouest  = [[Ribauta]] &lt;small&gt;''per un qüadripunt''&lt;/small&gt;, [[Tornissan]]
 | ouest      = [[Camplong d'Aude]]
 | nord-ouest = [[Mos (Aude)|Mos]] &lt;small&gt;''per un qüadripunt''&lt;/small&gt;
}}

==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son : ''In villa Fabriciano'' en 947-1494, ''In Fabriciano, alias Faborisiano'' en 951, ''Faborizianum'' en 951, ''Fabersa'', en 988, ''Faberzanum'' en 1007, ''Fabersanum'' en 1118, ''Fabreza'', en 1161, ''Castrum de Faberzano'' en 1222, ''Castrum de Fabersano'' en 1302, ''Faberganum'' en 1319, ''Ecclesia de Fabrezano'' en 1351, ''Faberzan'' en 1402, ''Farbesanum'' en 1228-1494, ''Fabresans'' en 1521, ''Fabressa, Fabreza, Fabretsa'' en 1537, ''Fabreza'' en 1538, ''Fabresan'', en 1595. La prononciacion occitana es ''Fabrezà'' &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 131, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f223.item.texteImage &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [fabre'ʒa].&lt;/br&gt;
''Fabresan'' vendriá d'un nom latin d'òme ''Fabricius'', ambe'l sufixe ''-anum'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 280&lt;/ref&gt; (per los Féniés, que probable sègon [[Ernèst Negre|Negre]], de ''Fabericius'' &lt;ref&gt;Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 123&lt;/ref&gt;).&lt;/br&gt;
===Vilaroja la Cremada===
Es una anciana parròquia del cossolat de Fabresan, del vocable de Sant Sarnin. Las fòrmas ancianas son : ''Villa Rubia cum ecclesia Sancti Saturnini'' en 859, ''Castrum Villaerubene..., ecclesia Sancti Saturnini de Villarubea'' en 1119, ''Villa Rubra'' en 1172, ''Castrum de Villa Rubea'' en 1272, ''Villa Rubea Lapanosa'' en 1298, ''Villa Rubea Sapanosa'' = ''Lapanosa'' en 1302, ''Villa Rubea Sapanosa'' en 1349, ''Villarubea Panoza'' en 1351, ''Villarubea Pannoza'' en 1377, ''Villa Rubra la Panoza'' en 1426, ''Vialaroga la Panora,...Vilaroga la Pannoza'' al sègle XIV, ''Vylha Roja la Cremada,... Villa Rogia la Pannosse'' en 1537, ''Villaroja..., Villaroja la Cremada'' en 1538, ''Villerouge la Panouse'' en 1666-69, ''Villerouge-Basse, Villerouge-Haute, église et cimetière'' (cadastre) &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 479-480, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f571.item.texteImage &lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
Lo nom es semblable a [[Vilaroja de Termenés]], ''villa Rubea'' en 1107 &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 722&lt;/ref&gt;. Mès caldriá conéisser los eveniments istorics qu'explican lo determinant ''Cremada''. L'autre determinant ''La Panosa'' (o ''Sa Panosa'', ambe l'article « salat », vengut del demonstratiu latin ''ipsa'', que [[Antòni Savartés|l'abat Savartés]] coneis pas) es interpretat per [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing coma lo latin ''panus'', ''pana'', « cabelh de panicula, panís, panissa », ambe'l sufixe ''-osa'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 517, a ''Panouse (La)''&lt;/ref&gt; e non pas productritz de pan, de blat.
===Parasòls===
Parasòls ([[Antòni Savartés|l'abat Savartés]] escriu [[Sant Laurenç de la Cabrerissa]], mes la sola mencion actuala sus la mapa es dins Fabresan) es un ancian priorat del vocable de Sant Martin, unit a l'abadiá de [[La Grassa]]. Las fòrmas ancianas son : ''Sanctus Martinus de Palazol..., alos de Palasolel'' en 1119, ''Honor de Palazolet..., ecclesia Sancti Martini de Palazolet'' en 1125, ''Villa de Paladol'' en 1175, ''De Parasolio'' en 1426, ''Parazols'' entre 1228 e 1494, ''Parazols les Fabrezan'' en 1503, ''Al molly de Parazols'' en 1538, ''Fief de Parasols'' al sègle XVII, ''Parazols'' en 1781 &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 290, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f382.item.texteImage &lt;/ref&gt;. &lt;/br&gt;
''Parasòls'' es le resultat de ''palatiolum'' (''palatium'' ambe'l sufixe diminutiu latin ''-olum'', per un sens de « pichon palais »). Véser [[Lauran|Palatz]], sense diminutiu, aquí tanben per designar un priorat. Le passatge de ''Pa'''l'''asò'''l''''' a ''Parasòl'' es una dissimilacion. Le plural es de mal explicar. I a d'autres ''Parasòls'' dins l'[[Aude (departament)|Aude]].

==Istòria==
Sus la comuna de Fabresan i a un masatge del nom de '''Vilaroja la Cremada''' (abans Vilaroja la Panosa , encara abans ''Villa Rubea''). Fasiá partida de l'astrada província [[Narbonesa]].
I a una glèisa del sègle IX amb de [[fresca]]s.

Sus aquel masatge i a un palais de l'[[Edat Mejana]], que uèi sonque ne demòra qu'una mièja paret e una arquièra.

E mai, dins los archius de la vila, existisson lo comte de Fabresan e lo senhor de Vilaroia, al sègle XVII.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee=11132
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= 20 d'octobre de [[2015]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Isabelle Géa |Partit= [[PS]] |Qualitat= conselhièra departamentala}}
{{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2015 |Identitat= Fabrice Vareilles |Partit= sense etiqueta |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin= 2014 |Identitat= Maurice Séguier |Partit= [[PCF]] |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1949]] |Fin= 1977 |Identitat= Ghislain Bouffet |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1949 |Identitat=  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de [[Lesinhan de las Corbièras]]; es ara del canton de las Corbièras (canton de Fabresan abans lo 1èr de genièr de 2016) e [[Fabresan]] n'es lo burèu centralizator.

==Demografia==
{{Demografia
|insee=11132
|1793=890
|1800=956
|1806=1163
|1821=1083
|1831=1170
|1836=1174
|1841=1239
|1846=1257
|1851=1287
|1856=1330
|1861=1310
|1866=1537
|1872=1529
|1876=1852
|1881=2298
|1886=2144
|1891=2031
|1896=1829
|1901=1912
|1906=1837
|1911=1761
|1921=1791
|1926=1704
|1931=1629
|1936=1608
|1946=1303
|1954=1267
|1962= 1186
|1968= 1137
|1975= 1024
|1982= 991
|1990= 1046
|1999= 1086
|2004= 1186
|cassini=13412
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|132}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|132}}/28.62) round 2}}}} ab/km².

==Economia==
Viticultura: [[Corbièras (vin)|Corbièras]] e [[Corbièras Botenac]]

==Lòcs e monuments==
[[Fichièr:BusteCharlesCrosàFabrezan.jpg|thumb|120px|right|Bust de Charles Cros]]
* Estatua en bronze de Charles Cros.
* [[Castèl de Vilaroja la Cremada]]

&lt;Gallery&gt;
Fabrezan-vue.jpg|Vista de Fabresan dempuèi La Sèrra
FabrezanVillage.png|Vista dempuèi la pineda.
High water.JPG|Aigat
La mairie de Fabrezan.jpg|Ostal de vila
&lt;/Gallery&gt;

==Personalitats ligadas a la comuna==
* [[Charles Cros]].

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11132 Fabresan sul site de l'Insee]

==Referéncias==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna de Corbièras (region)|Corbièras]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]
[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]</text>
      <sha1>ttkji1iiuf2xkrnjlc2mv8k6bdpztq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ferrals de las Corbièras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82661</id>
    <revision>
      <id>2505651</id>
      <parentid>2384074</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T19:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026</comment>
      <origin>2505651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9025" sha1="9wetd5567mczemmr592elve0kyjfi3i" xml:space="preserve">{{Confusion|Ferrals de las Montanhas}}
{{Dialècte Lengadocian}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Ferrals de las Corbièras 
 | nom2          = ''Ferrals-les-Corbières''
 | imatge        = Ferrals-les-Corbieres_Eglise.JPG
 | descripcion   = La glèisa.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Ferrals-les-Corbi%C3%A8res_(Aude).svg
 | parçan        = {{Corbièras}}
 | ist           = {{Lengadòc}}
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | departament   = {{Aude}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]] 
 | canton        = Las Corbièras ([[canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]] abans 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] 
 | insee         = 11140
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Alain Valero
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =  
 | longitud      = 2.7281
 | latitud       = 43.1478
 | alt mini      = 47
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 248
 | km²           = 15.95
|}}

'''Ferrals de las Corbièras''' (''Ferrals-les-Corbières'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] en [[Lengadòc]] de las [[Corbièras (region)|Corbièras]] situada dins lo departament d'[[Aude (departament)|Aude]] e la region d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;. 

==Geografia==
Commune de las [[Corbièras (region)|Corbièras]] sus l'[[Orbiu]]
[[Imatge:Map commune FR insee code 11140.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Ferrals de las Corbièras
 | nord       = [[Conilhac de las Corbièras]]
 | nord-est   = [[Lesinhan de las Corbièras]]
 | est        = [[Botenac]]
 | sud-est    = [[Tesan de las Corbièras]]
 | sud        = 
 | sud-ouest  = [[Fabresan]]
 | ouest      = 
 | nord-ouest = [[Fontcobèrta]]
}}
==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son : ''Villa Ferrales'' en 951, ''Villa Ferals'' en 1021, ''Villa de Ferrals'' en 1113, ''Ferrall'' en 1130, ''Castrum de Ferralibus'' en 1295, ''Ferrales in Narbonesio'' en 1302, ''Fenales'' = ''Ferrales'' en 1377, ''Ferals'' en 1402, ''Al luoc de Ferals de Corbyera'' en 1537, ''Ferralz'' en 1671. La prononciacion occitana es ''Ferráls'' o  ''Farráls'' &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 137, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f229.item.texteImage &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [fe'rals] o [fa'rals] (N.B. r = èrra multipla, ɾ = èrra simpla).&lt;/br&gt; 
Lo nom es compausat del latin ''ferrum'', « fèrre » e del sufixe ''-alis'', o de lors resultats. Aquel mot marca la preséncia de l'extraccion de minièra de fèrre o de fargas &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 286&lt;/ref&gt;, o sonque de l'extraccion &lt;ref&gt;Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 308&lt;/ref&gt;.
 
==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 11140
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Alain Valero |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2026 |Identitat= Gérard Barthez |Partit=[[PS]] |Qualitat= Director de CINEM'AUDE }}
{{Elegit |Debuta= [[1985]] |Fin= 1995 |Identitat= Joseph Limongi |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1983]] |Fin= 1985 |Identitat=  Michel Brugière  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1971]] |Fin= 1983 |Identitat= Maurice Roques |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1971 |Identitat= Aimé Lannes  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1945 |Identitat= Fernand Barthez |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1942]] |Fin= 1944 |Identitat= Justin Fournier |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1941]] |Fin= 1942 |Identitat=  Louis Madrènes |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1931]] |Fin= 1941 |Identitat= Achille Bedos |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1925]] |Fin= 1931 |Identitat=  Pierre Corbière |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1925 |Identitat= Edouard Azam |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1914]] |Fin= 1919 |Identitat= Paul Cabal |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1913]] |Fin= 1914 |Identitat= Charles Lignières |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1908]] |Fin= 1913 |Identitat= Louis Lebrau |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1906]] |Fin= 1908 |Identitat= Ernest Azam |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1900]] |Fin= 1906 |Identitat= Eugène Le Camus |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1893]] |Fin= 1900 |Identitat=  Charles Lebrau  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1887]] |Fin= 1893 |Identitat= Sylvain Martin |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1885]] |Fin= 1887 |Identitat= Auguste Marty  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1881]] |Fin= 1885 |Identitat= Sylvain Martin |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin= 1881 |Identitat= Jean Lignières  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin= 1871 |Identitat= Isidore Rogier |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1867]] |Fin= 1870 |Identitat= Jean Lignières |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1858]] |Fin= 1867 |Identitat= Isidore Rogier|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1858]] |Fin= 1858 |Identitat= Jean Baptiste Jalard |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1851]] |Fin= 1858 |Identitat= Paul Isidore Marty |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1850]] |Fin= 1851 |Identitat=  Antoine Rousset  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1848]] |Fin= 1850 |Identitat= Antoine Montanier |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1841]] |Fin= 1848 |Identitat= Jean Poujade  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1839]] |Fin= 1841 |Identitat= Jean Baptiste Pujade |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1830]] |Fin= 1839 |Identitat= Antoine Montanier |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1821]] |Fin= 1830 |Identitat= Jean Baptiste Lebrau |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1813]] |Fin= 1821 |Identitat= Pierre Montanier |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1809]] |Fin= 1813 |Identitat= Jean Paul Marty |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1800]] |Fin= 1809 |Identitat= Pierre Montanier  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1798]] |Fin= 1800 |Identitat= Paul Pujade |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1796]] |Fin= 1798 |Identitat=  Jean Louis Rolland |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1794]] |Fin= 1796 |Identitat=  André Lebrau |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1792]] |Fin= 1794 |Identitat= Jean Louis Rolland &lt;ref&gt;https://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-ferrals-les-corbieres.html&lt;/ref&gt;  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= |Identitat= |Partit=  |Qualitat=  }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de [[Lesinhan de las Corbièras]]; es ara del canton de las Corbièras (canton de [[Fabresan]] abans lo 1èr de genièr de 2016).

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 11140
|1793=401
|1800=525
|1806=592
|1821=491
|1831=679
|1836=672
|1841=742
|1846=849
|1851=813
|1856=911
|1861=976
|1866=1147
|1872=1255
|1876=1529
|1881=1740
|1886=1597
|1891=1553
|1896=1476
|1901=1497
|1906=1370
|1911=1256
|1921=1220
|1926=1241
|1931=1175
|1936=1152
|1946=1052
|1954=1082
|1962= 1053
|1968= 1080
|1975= 1057
|1982= 972
|1990= 1019
|1999= 1004
|2005=1034
|cassini=13705
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|140}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|140}}/15.95) round 2}}}} ab/km².

==Economia==
La viticultura amb lo vin de [[Corbièras (vin|Corbièras]] e [[Corbièras Botenac]].

==Lòcs e monuments==
Glèisa de Sant Genèst, sègle XII.

==Personas ligadas a la comuna==
* Nicolas de La Jugie (1315-1376), senhor de Ferrals
* Guillaume de La Jugie (1317-1374), cardinal
* [[Arnaud Beltrame]] (1973-2018), Coronèl de Gendarmariá, Commandor de la Legion d' Onor, victime del [[Islamisme|terrorisme islamista]], resident de Ferrals de las Corbièras, ont es entarrat &lt;ref&gt;Arnaud Beltrame : des obsèques dans la plus stricte intimité| =https://www.francetvinfo.fr/economie/emploi/metiers/armee-et-securite/arnaud-beltrame-des-obseques-dans-la-plus-stricte-intimite_2680224.html|site=francetvinfo.fr&lt;/ref&gt;.

== Espòrt ==
* [[Union Esportiva Ferralesa XIII]]

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11140 Ferrals sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna d'Aude]]
[[Categoria:Comuna de las Corbièras]]</text>
      <sha1>9wetd5567mczemmr592elve0kyjfi3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luc d'Orbiu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82663</id>
    <revision>
      <id>2505652</id>
      <parentid>2412506</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T19:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026</comment>
      <origin>2505652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6452" sha1="dylvoacxl89e1oqom0ctoydi72rfb92" xml:space="preserve">{{omon|Luc}}
{{Dialècte Lengadocian}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Luc d'Orbiu
 | nom2          = ''Luc-sur-Orbieu''
 | imatge        =  Luc entrée cours 3.jpg
 | descripcion   =  Cort del castèl de Luc d'Orbiu
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Luc-sur-Orbieu_(Aude).svg
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | ist           = {{Lengadòc}}
 | parçan        = {{Corbièras}}
 | departament   = {{Aude}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]]
  | canton        = Las Corbièras ([[canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]] abans 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de la Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de la Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] 
 | insee         = 11210
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Philippe Lezina
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =  
 | latitud       = 43.1775
 | longitud      = 2.7867
 | alt mini      = 29
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 150
 | ectaras       = 1303
 | km²           = 9.88
|}}

'''Luc d'Orbiu''' (''Luc-sur-Orbieu'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] de las [[Corbièras (region)|Corbièras]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
Comuna de las [[Corbièras (region)|Corbièras]] sus l'[[Orbiu]].
[[Imatge:Map commune FR insee code 11210.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Luc d'Orbiu
 | nord       = 
 | nord-est   = [[Cruscadas]]
 | est        = [[Ornasons]]
 | sud-est    = 
 | sud        = [[Botenac]]
 | sud-ouest  = 
 | ouest      = 
 | nord-ouest = [[Lesinhan de las Corbièras]]
}}

==Toponimia==
===Luc===
Las fòrmas ancianas son ''Castrum Luci'', en latin, en 1119, ''Feudum de Lucco'', en latin, en 1247, ''De Lucho'', en latin, en 1282, ''Luc'', en 1307, ''Le chasteau et lieu de Leuc'', en 1371-1589, ''Leuc'' en 1648, ''Luc'' en 1781 &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 215, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f307.item.texteImage.zoom &lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
Lo nom ven del latin ''lucus'', « bòsc sacrat » &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 416&lt;/ref&gt;, plan lèu, tre lo latin, « bòsc ». Lo determinant es una aiga que i passa, afluenta d'Aude.
===''Canos''===
''Canos'' en francés es una localitat despareguda e una capèla rurala. Las fòrmas ancianas son ''Feudum de Cannis'' en 1248, ''Castrum de Canois'' en 1262, ''Ecclesia de Canoys'' en 1360, ''Rector de Canoys et de Luco'' en 1351, ''Canosium'' en 1366, ''Le lieu de Canes'' entre 1371 e 1587, ''Notre Dame de Canes'' en 1706, ''Canos, l'oratoire..., l'église et cimetière'' en 1731, ''Canes, lieu ruiné'' en 1763, ''[ND de] Canors'' (mapa de Cassini, al sègle XVIII) &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 64, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f156.item.texteImage.zoom &lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
Las atestacions son divergentas.

== Istòria ==
A l’epòca medievala, lo vilatge de Luc d'Orbiu èra de la poderosa [[abadiá]] [[benedictin]]a de [[La Grassa]]. En [[1213]], [[Simon IV de Montfòrt|Simon de Montfòrt]] prenguèt lo castèl de Luc pendent la [[Crosada dels Albigeses]]. Malgrat las protestacions dels abats, Luc venguèt en [[1258]] lo fèu dels [[senhor]]s de Luc, los marqueses [[Tesan de Sant Geniés]].

En [[1599]], Enric de Tesan foguèt nomenat governador de [[Narbona]] pel rei [[Enric de Borbon|Enric IV]]. En [[1632]], sos òmes d’armas èran de la [[Batalha de Castèlnòu d'Arri|batalha]] de [[Castèlnòu d'Arri]] del costat del [[Enric II de Montmorency|Duc de Montmorency]] e de [[Gaston, Duc d'Orleans|Gaston d’Orleans]] contra las tropas reialas. Lo rei [[Loís XIII de França]] alara ordenèt de rasar lo castèl del senhor ''que seguèt lo partit de Monsieur'' (fraire del rei). Enric de Tesan mai tard tornèt bastir la partida del [[castèl]].

À la [[Revolucion Francesa]], lo castèl patiguèt damatges..

Monsieur Pascal, que foguèt sedusit per aquel ostal en [[1818]], lo daissèt en [[1878]] a la [[familha Fabre]]. Aquela familha ne faguèt un domeni viticòla e bastiguèt en [[1910]] la cuba del [[Celièr]]&lt;ref&gt; {{fr}} Istòria del vilatge e de la proprietat sus [http://www.famillefabre.com/fr/aboutus.php www.famillefabre.com].&lt;/ref&gt;.

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 11210
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Philippe Lezina |Partit= |Qualitat= emplegat de comèrci }}
{{Elegit |Debuta= [[2020]] ? |Fin= 2026 |Identitat=Yves Kosinski  |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 ?|Identitat= Gilles Messeguer|Partit= divèrs dreita |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de [[Lesinhan de las Corbièras]]; es ara del canton de las Corbièras (canton de [[Fabresan]] abans lo 1èr de genièr de 2016).

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 11210
|1793=328
|1800=378
|1806=377
|1821=464
|1831=533
|1836=548
|1841=555
|1846=568
|1851=535
|1856=649
|1861=651
|1866=729
|1872=706
|1876=823
|1881=972
|1886=1004
|1891=1033
|1896=943
|1901=933
|1906=952
|1911=975
|1921=983
|1926=925
|1931=954
|1936=936
|1946=841
|1954=810
|1962= 711
|1968= 728
|1975= 720
|1982= 709
|1990= 726
|1999= 786
|cassini=20247
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|210}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|210}}/9.88) round 2}}}} ab/km².

==Economia==
Viticultura: [[Corbièras (vin)|Corbièras]]

==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11210 Luc sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna d'Aude]]
[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]</text>
      <sha1>dylvoacxl89e1oqom0ctoydi72rfb92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Conilhac de las Corbièras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82686</id>
    <revision>
      <id>2505647</id>
      <parentid>2383892</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2505647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7138" sha1="1src6coacrp8xo3mzpt0ddszyqb0lpt" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Conilhac de las Corbièras
 | nom2          = ''Conilhac-Corbières''
 | imatge        = Esglesia Conhilac.JPG
 | descripcion   = La glèisa.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Conilhac-Corbières (Aude).svg
 | parçan        = {{Corbièras}}
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]]
 | canton        = [[Canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]], vengut Lo Lesinhanenc
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] 
 | insee         = 11098
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Marie Grauby
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]] 
 | longitud      = 2.7167
 | latitud       = 43.1894
 | alt mini      = 55
 | alt mej       = 
 | alt maxi      = 204
 | ectaras       =
 | gentilici     = 
 | km²           = 12.18
|}}

'''Conilhac (de las Corbièras)'''&lt;ref&gt;https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11b.html&lt;/ref&gt; (''Conilhac-Corbières'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] de las [[Corbièras (region)|Corbièras]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
Comuna de las [[Corbièras (region)|Corbièras]]
[[Imatge:Map commune FR insee code 11098.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

=== Perimètre del territòri ===
{{Comunas limitrophes
 | comuna     = Conilhac de las Corbièras
 | nòrd       = [[Escalas]]
 | nòrd-èst   = 
 | èst        = [[Lesinhan de las Corbièras]]
 | sud-èst    = 
 | sud        = [[Ferrals de las Corbièras]]
 | sud-oèst   = [[Fontcobèrta]]
 | oèst       = 
 | nòrd-oèst  = [[Montbrun de las Corbièras]]
}}

==Toponimia==
Las atestacions ancianas son : ''Castrum nomine Conneracum'' en [[1142]]; ''De Oneraco'' en [[1165]]; ''Honairacum'' en [[1257]]; ''Rector de Conilhaco'' en [[1351]]; ''Conilac'' al [[sègle XIV]]; ''Counilhac'' en [[1537]]; ''Conylhac'' en [[1538]]; ''Conilhac'' en [[1781]]&lt;ref name=&quot;DicTopFR&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P81498971|títol=Dictionnaire topographique de la France}}&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
I a dos ''Conilhac''s e totis dos son del [[Departament francés|departament]] de l'[[Aude (departament)|Aude]], ''Conilhac de las Corbièras'' e [[Conilhac de la Montanha]] (ancian canton de [[Coisan]]). Las fòrmas ancianas d'ambedós presentan d'anomalias : per ''Conilhac de las Corbièras'', ''Conneracum'', en 1142, ''Conilhaco'' en 1351, per ''Conilhac de la Montanha'', ''de Corniliaco'', en 1165, ''de Conilhaco'', en 1319 &lt;ref name = dauz&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 207&lt;/ref&gt;. En supausant que la fòrma autentica de cadun siá ''Conilhac'', donc que las atestacions del sègle XII sián d'errors o de cacografias dins cada cas, lo nom vendriá de ''Connilios'', latinizat en ''Connilius'', atestat al mens en abreviacion (''Connil[''), derivat del nom gallés d'òme ''Connos'', ambe'l sufixe ''-acum'' &lt;ref&gt;Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 122, 340 (explicitament per ''Conilhac de la Montanha'')&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name = dauz/&gt;, latinizacion del sufixe gallic ''-ācon''. Se n'es atal, cada Conilhac èra una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre ''Connilios'' / ''Connilius''.&lt;br&gt;[[Albèrt Dauzat|Dauzat]] [e [[Xavier Delamarre|Delamarre]] après Dauzat] supausa que la fòrma de 1165 de ''Conilhac de la Montanha'', ''Corniliaco'', es falsa perqué l'èrra se seriá conservada; pausa tanben lo problèma de las doás atestacions contradictòrias de ''Conilhac de las Corbièras'' e pensa que lo vilatge auriá poscut cambiar de nom se ''Conneracum'' correspond a qualque realitat; estima tanben qu'una atraccion del nom d'una localitat per l'autra es pas gaire probabla, perqué los dos vilatges son tròp luènh &lt;ref name = dauz/&gt;. Vertat es qu'una atraccion per viá orala es gaireben impossibla; mès en supausant una influéncia a l'escrit, en partent de l'error d'un escriba, qu'auriá contaminada la prononciacion, la possibilitat existís (veire lo cas de [[Lusinhan Petit]] e de son omonime e vesin [[Lusinhan Grand]] qu'avián pas de ''-u-'' a la primièra sillaba abans lo sègle XVII e que l'an manlevada a l'oral a la fòrma oficiala); un ancian ''*Cornilhac'' ([[Cornilhac (Droma)|lo nom existís]]) auriá poscut passar a ''Conilhac'' (mès lo passatge de ''*Conerac'' a ''Conilhac'' seriá pus malaisit). La fòrma ''Conneracum'' de ''Conilhac de las Corbièras'' fa pensar al vilatge francés de [[Connerré]], ''*Coniduralion''; mès la responsabilitat d'un escriba francés qu'auriá interpretat ''Conilhac'' segon la localitat de son país seriá pus versemblabla al sègle XIII qu'al sègle XII. Los dos noms gardan doncas de mistèris.

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 11098
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Marie Grauby |Partit=  |Qualitat= cap d'entrepresa }} 
{{Elegit |Debuta= març de [[1983]] |Fin= 2026 |Identitat= Serge Brunel |Partit=[[PS]] |Qualitat= inspector general CNFPT  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[1959]] |Fin= 1983 |Identitat= Joseph Brunel |Partit= [[PS]] |Qualitat= emplegat de camin de fèrre }}
{{Elegit |Debuta= mai de [[1945]]  |Fin= 1959 |Identitat= Roudel |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1945 |Identitat= |Partit=  |Qualitat=  }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de [[Lesinhan de las Corbièras]], i demorèt; dempuèi 2016, lo canton es vengut ''Le Lézignanais''.

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 11098
|1793=395
|1800=377
|1806=371
|1821=482
|1831=475
|1836=497
|1841=498
|1846=552
|1851=568
|1856=576
|1861=571
|1866=640
|1872=640
|1876=741
|1881=816
|1886=793
|1891=734
|1896=687
|1901=730
|1906=658
|1911=645
|1921=687
|1926=637
|1931=669
|1936=620
|1946=521
|1954=522
|1962= 503
|1968= 547
|1975= 532
|1982= 528
|1990= 582
|1999= 601
|2005= 704
|cassini=10510
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|098}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|098}}/12.18) round 2}}}} ab/km².

==Economia==
Viticultura: [[Corbièras (vin)|Corbièras]]

==Eveniments==
Festival de [[jazz]] dempuèi 1987.

==Lòcs e monuments==
*Glèisa de las Santas Puèlas (monument istòric)
*Ostal Nicol (monument istòric)

==Personalitats ligadas amb la comuna==
*[[Henri Fabre-Colbert]]

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11098 Conilhac sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna d'Aude]]
[[Categoria:Comuna de las Corbièras]]</text>
      <sha1>1src6coacrp8xo3mzpt0ddszyqb0lpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Omps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82709</id>
    <revision>
      <id>2505657</id>
      <parentid>2384117</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T20:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026</comment>
      <origin>2505657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5879" sha1="irk1jcq8pqcwslxpf5q3dstc8ob7epk" xml:space="preserve">{{Dialècte Lengadocian}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Omps
 | nom2          = ''Homps''
 | imatge        = Homps Lock on the Canal du Midi.JPG
 | descripcion   = L'[[esclusa d'Omps]] (canal del Miègjorn).
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Magrie (Aude).svg
 | escais        =
 | parçan        = {{Menerbés}}
 | ist           = {{Lengadòc}}
 | departament   = {{Aude}}
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]]
 | canton        = [[Canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]], vengut Lo Lesinhanenc
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] 
 | insee         = 11172
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Béatrice Bort
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]] 
 | gentilici     = ''Hompsois'' (en [[francés]])
 | latitud       = 43.2683333333
 | longitud      = 2.72194444444
 | alt mini      = 29
 | alt mej       = 48
 | alt maxi      = 56
 | ectaras       =
 | km²           = 3.06
|}}

'''Omps''' (''Homps'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] de [[Menerbés]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

== Geografia ==
Omps se situa entre las rotas [[RD 611]] e [[RD 610]] e lo [[Canal de las Doas Mars]] e l'[[Aude (riu)|Aude]] Lonzac (Menerbés)
[[Imatge:Map commune FR insee code 11172.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

===Perimètre del territòri===
{{Comunas limitrophes
 | comuna     = Omps
 | nòrd       = [[Lonzac (Menerbés)|Lonzac]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Erau (departament)|Erau]])&lt;/small&gt;
 | nòrd-èst   = 
 | èst        = 
 | sud-èst    = 
 | sud        = [[Torosèla]]
 | sud-oèst   = 
 | oèst       = [[Asilha lo Comtal]]
 | nòrd-oèst  = 
}}

==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son : ''Villa quae vocant Ulmos'' en 1026, ''Ecclesia S. Stephani de Ulmis'' en 1148, ''Apud Burgum quod vocatur Ulmos..., apud Ulmos in ecclesia S. Stephani'' en 1163, ''Domus Hospitalis Ulmorum'' en 1176, ''Castrum de Ulmis'' en 1242, ''Holms'' al sègle XIV, ''Homs'' en 1536, ''Omps'' en 1544, ''Oms'' en 1546, ''Lou castel de Homs'' en 1540. La prononciacion occitana es ''Ouns'' &lt;ref name = ansa&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 178, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f270.item.texteImage &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [uns].&lt;/br&gt; 
'''Olms''' es lo resultat del latin ''ulmus'', « olm » &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 354&lt;/ref&gt;, mes lo nom es al plural. Coma ''olms'' venguèt imprononciable en articulant ''l-'' davant ''m'', demorèt en teoria una fòrma ''*Oms'' que desvolopèt un ''p'' epentetic, de transicion entre las doás consonantas finalas. Aquel ''p'' a desparegut o alara a pas existit qu'en francés.

== Istòria ==
Eissit d'una [[villa galloromana]] de nom ''Aldomus'' {{refnec}}, Omps se desvolopèt lèu {{refnec}} per formar una borgada astrada {{refnec}}.

A l'[[Edat Mejana]], lo fèu passèt jos l'autoritat dels Espitalièrs de [[Òrdre de Sant Joan de Jerusalèm|Sant Joan de Jerusalèm]]. Olms èra lo capluòc d'una comandariá d'aquel [[Òrdre de Sant Joan de Jerusalèm|Òrde de Malta]] &lt;ref name = ansa/&gt;. Assolat del temps de la [[Crosada dels Albigeses]], lo vilatge foguèt afrabat tornarmai quand arribèron las [[Guèrras de Religion]]. 

Pr'aquò aprèp la construccion del [[canal de las Doas Mars]] en 1681, Omps coneguèt una fòrta vitalitat economica. En aquel temps Omps èra lo tresen pòrt del Canal, e mai un dels sols ont las barcassas podián virar.

== Administracion ==
{{ElegitDebuta |insee=11172
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta=  [[2020]] |Fin=  ([[2032]]) |Identitat= Béatrice Bort |Partit= |Qualitat= professora }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat= Anne Alrang|Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Marie-José Selles |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de [[Lesinhan de las Corbièras]], i demorèt; dempuèi 2016, lo canton es vengut ''Le Lézignanais''.

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=11172
|1793=132
|1800=110
|1806=139
|1821=163
|1831=255
|1836=313
|1841=330
|1846=402
|1851=468
|1856=520
|1861=523
|1866=584
|1872=687
|1876=795
|1881=944
|1886=960
|1891=770
|1896=795
|1901=797
|1906=793
|1911=760
|1921=719
|1926=676
|1931=700
|1936=631
|1946=505
|1954=517
|1962= 556
|1968= 604
|1975= 548
|1982= 569
|1990= 611
|1999= 605
|cassini=17228
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|172}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|172}}/3.06) round 2}}}} ab/km².

==Economia==

==Lòcs e monuments==
* [[Comandariá d'Omps]]
* Capèla romanica Sant Miquèl, ancianament de Sant Estève (sègle XII), remplaçada au sègle XIX per la glèisa Sant Miquèl.
* Pòrt sul le Canal.
* Basa de lesers nautics sus l'[[estanca de Joarras]].

==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11172 Olms sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna d'Aude]]
[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]
[[Categoria:Comuna de Menerbés]]</text>
      <sha1>irk1jcq8pqcwslxpf5q3dstc8ob7epk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Camplong d'Aude</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102126</id>
    <revision>
      <id>2505645</id>
      <parentid>2383860</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2505645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5097" sha1="f1f26hglwroi3tl2k66dvs7itg2cihu" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Camplong d'Aude
 | nom2          = ''Camplong-d'Aude''
 | imatge        = Camplongd'aude001.jpg
 | descripcion   = Camplong vist dempuèi la Montanha d'Alaric. 
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Camplong-d'Aude (Aude).svg
 | escais        =
 | parçan        = {{Corbièras}}
 | ist           = {{Lengadòc}}
 | region        ={{Occitània (Region)}}
 | departament   = {{Aude}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona]] 
 | canton        = Las Corbièras  ([[canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]] abans 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]]
 | insee         = 11064
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Marie-Pierre Vansteenkiste
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | latitud       = 43.1291666667
 | longitud      = 2.65277777778
 | alt mini      = 67
 | alt mej       = 120
 | alt maxi      = 589
 | km²           = 12.28
|}}

'''Camplong d'Aude''' o '''Callong''' (''Camplong-d'Aude'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 11064.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Callong
 | nord       = [[Mos (Aude)|Mos]] 
 | nord-est   = [[Fontcobèrta]] &lt;small&gt;''per un qüadripunt''&lt;/small&gt;
 | est        = [[Fabresan]]
 | sud-est    = [[Tornissan]] &lt;small&gt;''per un qüadripunt''&lt;/small&gt;
 | sud        = [[Ribauta]]
 | sud-ouest  = 
 | ouest      = [[La Grassa]]
 | nord-ouest = [[Dosens]] &lt;small&gt;''per un qüadripunt''&lt;/small&gt;
}}
==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son : ''Villa quod vocant Campuslongus'' en 902, ''Ecclesia Sancti Stephani de Campolongo'' en 1118, ''Castrum Campilongi'' en 1119, ''Camplonc'' al sègle XIV, ''Caplonc'' en 1595, ''Caplounc'' en 1666-69, ''Camplong'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Calloung'' &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 60, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f152.item.texteImage &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc probablament quicòm coma [kal'lunk].&lt;/br&gt; 
Lo nom es format de ''camp'', del latin ''campus'', e de l'adjectiu ''long'', del latin ''longus'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 138, a ''Camps''&lt;/ref&gt;. Lo grop consonantic interior del tipe ''Camplong'' se consèrva mal (cf. [[Cablong]]).

== Istòria ==

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee=11064
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Marie-Pierre Vansteenkiste |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1989]] |Fin= 2026 |Identitat= Serge Lépine  |Partit= [[PCF]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1975]] |Fin= 1989 |Identitat= Paul Taudou |Partit= [[PCF]] |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1975 |Identitat=  |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Lesinhan de las Corbièras]]; es ara del canton de las Corbièras (canton de [[Fabresan]] abans lo 1èr de genièr de 2016).

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=11064
|1793=204
|1800=232
|1806=265
|1821=276
|1831=265
|1836=251
|1841=277
|1846=306
|1851=319
|1856=328
|1861=325
|1866=306
|1872=330
|1876=395
|1881=501
|1886=491
|1891=437
|1896=440
|1901=460
|1906=434
|1911=450
|1921=412
|1926=401
|1931=407
|1936=409
|1946=292
|1954=291
|1962= 308
|1968= 288
|1975= 288
|1982= 236
|1990= 250
|1999= 270
|2005=272
|max=501
|cassini=10041
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|064}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|064}}/12.28) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==
* Roïnas del priorat de Sant Miquèl de ''Nahuze'', sègle XI, inscrit inscrita als [[Monument istoric en França|monuments istorics]] dempuèi 1948 &lt;ref&gt;http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&amp;FIELD_1=REF&amp;VALUE_1=PA00102724&lt;/ref&gt;.
* Castèl de Camplong (sègle XII)
* Montanha d'Alaric
&lt;gallery&gt;
SaintMichelDeNahuze2.jpg|Priorat de Sant Miquèl de ''Nahuze'', paret sud-oèst
SaintMichelDeNahuze7.jpg|Priorat de Sant Miquèl, paret nòrd-èst
Camplongd'aude002.jpg|Camplong al pè de la Montanha d'Alaric
&lt;/gallery&gt;

== Personalitats ligadas amb la comuna ==

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11064 Callong sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]</text>
      <sha1>f1f26hglwroi3tl2k66dvs7itg2cihu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Castèlnòu d'Aude</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102158</id>
    <revision>
      <id>2505646</id>
      <parentid>2383882</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026</comment>
      <origin>2505646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4979" sha1="26n2cb58o5y114325g4181w6ns70ohy" xml:space="preserve">{{Omon|Castèlnau}}
{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Castèlnòu d'Aude
 | nom2          = ''Castelnau-d'Aude''
 | imatge        = Castelnau_d'Aude.jpg
 | descripcion   = Vista de Castèlnau.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Castelnau-d Aude (Aude).svg
 | escais        =
 | region ist    = {{Lengadòc}}
 | parçan        =
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]]
 | canton        = [[Canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]], vengut Lo Lesinhanenc
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]]
 | insee         = 11077
 | cp            = 11700
 | cònsol        = Gilles Barthes
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     =  
 | latitud       = 43.2319
 | longitud      = 2.6764
 | alt mini      = 39
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 121
 | km²           = 7.38
|}}
'''Castèlnòu d'Aude''' (''Castelnau-d'Aude'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
{{...}}
[[Imatge:Map commune FR insee code 11077.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

=== Perimètre del territòri ===
{{Comunas limitrophes
 | comuna     = Castèlnòu d'Aude
 | nòrd       = [[Torosèla]]
 | nòrd-èst   = 
 | èst        = [[Escalas]]
 | sud-èst    = 
 | sud        = [[Montbrun de las Corbièras]]
 | sud-oèst   = [[Ròcacorba de Menerbés]]
 | oèst       = [[La Redòrta]]
 | nòrd-oèst  = 
}}

==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son : ''Ecclesia Sancti Vincentii de Castro Novo'' en 1347, ''Castrum Novum'' en 1360, ''Castelnou'' al sègle XIV, ''Castrumnovum riparie Attacis'' en 1507, ''Castelh Nau..., Castelh Nau de Ryba d'Aude'' en 1537, ''Castel Nau d'Aude'' en 1595, ''Castelnau Rive d'Aude'' al sègle XVIII, sus la mapa de Cassini. La prononciacion occitana es ''Castelnáu'' o ''Castaunáu'' &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 435, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f527.item.texteImage &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc probablament [kastɛl'naw] o [kastaw'naw].&lt;/br&gt; 
Ambe ''castèl'', mot vengut del latin ''castellum'' (e abans de ''castrum''), l'adjectiu ''nòu'', de ''novum'', e sas fòrmas pus evolucionadas ''nau'' e ''nuèu'', es lo que se tròba pus sovent en toponimia &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 154&lt;/ref&gt;. En mai del sens literal, lo nom de ''castèlnòu''/''castèlnau'' designava de pichonas aglomeracions apiejadas sus una fortalesa que las aparava, de borgs castrals medievals (sègles XI a XIII) &lt;ref&gt;Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 226&lt;/ref&gt; estudiats per exemple per Benoît Cursente&lt;ref&gt;http://www.persee.fr/doc/ccmed_0007-9731_1984_num_27_105_2261_t1_0166_0000_3&lt;/ref&gt;.

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 11077
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2021]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Gilles Barthes |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=30 de junh de  [[2017]] |Fin= 2021 |Identitat=Raymond Bru |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  [[2001]] |Fin= 2017 |Identitat= Michel Arnal|Partit=[[PS]] ? sense ? |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= ? |Fin= ? |Identitat=Charles Ferrié |Partit=MRP |Qualitat=viticultor, cònsol en [[1962]] }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de [[Lesinhan de las Corbièras]], i demorèt .

== Demografia ==
{{Demografia
|insee= 11077
|1793=274
|1800=252
|1806=294
|1821=338
|1831=322
|1836=331
|1841=351
|1846=356
|1851=334
|1856=332
|1861=329
|1866=362
|1872=337
|1876=399
|1881=531
|1886=542
|1891=549
|1896=468
|1901=500
|1906=504
|1911=516
|1921=537
|1926=508
|1931=489
|1936=449
|1946=370
|1954=326
|1962=377
|1968= 338
|1975= 315
|1982= 289
|1990= 335
|1999= 362
|cassini=7124
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|077}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|077}}/7.38) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11077 Castèlnau d'Aude sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}
{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]</text>
      <sha1>26n2cb58o5y114325g4181w6ns70ohy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cruscadas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102266</id>
    <revision>
      <id>2505648</id>
      <parentid>2383912</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026</comment>
      <origin>2505648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4272" sha1="5elkiwe1vkiih7cey0gz81m7zghzhmv" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Cruscadas
 | nom2          = ''Cruscades''
 | imatge        = Cruscades_mairie.jpg
 | descripcion   = La comuna.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_Cruscades.svg
 | escais        =
 | region ist    = {{Lengadòc}}
 | parçan        =
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]]
 | canton        = [[Canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]], vengut Lo Lesinhanenc
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] 
 | insee         = 11111
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Jean-Claude Morassutti
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | longitud      = 2.8175
 | latitud       = 43.1922 
 | alt mini      = 26
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 50
 | km²           = 9.65
}}

'''Cruscadas''' (''Cruscades'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 11111.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

=== Perimètre del territòri ===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Cruscadas
 | nord       = [[Canet d'Aude]]
 | nord-est   = [[Viladanha]]
 | est        = [[Nevian]]
 | sud-est    = [[Ornasons]]
 | sud        = 
 | sud-ouest  = [[Luc d'Orbiu]]
 | ouest      = [[Lesinhan de las Corbièras]]
 | nord-ouest = 
}}

==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son : ''Aruscadae'' (interpretar ''Crusc-''), en 1107, ''Cruscadas'', en 1156, ''Castrum de Cruscadas'' en 1157, ''Rector de Cruscadis'' en 1351, ''Crusquadas'' en 1537, ''Cruscades'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Cruscádos'' &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 113, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f205.item.texteImage &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [krys'kaðɔs].&lt;/br&gt; 
Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], lo nom seriá lo participi passat del vèrbe ''cruscar'', atestat en [[Roergàs (sosdialècte)|roergàs]] ambe'l sens de ''trissar'', ''brigalhar'', ''embricalhar'', ''embrenicar''. La motivacion seriá d'un ancian molin sus [[Orbiu]] &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 232&lt;/ref&gt;. Mès tot cambiariá se la prumièra atestacion èra pas una cacografia.
  
==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 11111
|Títol= Lista deus cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Claude Morassutti |Partit= aparentat [[PS]] |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008|Identitat= Roger Dedieu |Partit= aparentat [[PS]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de [[Lesinhan de las Corbièras]], i demorèt; dempuèi 2016, lo canton es vengut ''Le Lézignanais''.

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 11111
|1793=173
|1800=191
|1806=284
|1821=280
|1831=309
|1836=287
|1841=264
|1846=262
|1851=218
|1856=286
|1861=351
|1866=373
|1872=403
|1876=460
|1881=489
|1886=508
|1891=517
|1896=513
|1901=503
|1906=471
|1911=454
|1921=450
|1926=414
|1931=440
|1936=436
|1946=405
|1954=386
|1962= 399
|1968= 374
|1975= 341
|1982= 290
|1990= 289
|1999= 324
|2005= 412
|cassini=11262
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|111}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|111}}/9.65) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11111 Cruscadas sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]</text>
      <sha1>5elkiwe1vkiih7cey0gz81m7zghzhmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Escalas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102310</id>
    <revision>
      <id>2505649</id>
      <parentid>2383933</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T19:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026</comment>
      <origin>2505649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5352" sha1="l4oznojve13mnxde288wm0pq0b24dvx" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Escalas
 | nom2          = ''Escales''
 | imatge        = Escales 1.JPG
 | descripcion   = La glèisa Sant Martin.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Escales_(Aude).svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lengadòc}}
 | parçan        =
 | departament   = {{Aude}}
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]]
 | canton        = [[Canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]], vengut Lo Lesinhanenc
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]]
 | insee         = 11126
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Henry Schénato
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | longitud      = 2.6958
 | latitud       = 43.2247 
 | alt mini      = 52
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 201
 | km²           = 10.18
|}}

'''Escalas''' (''Escales'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 11126.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

=== Perimètre del territòri ===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Escalas
 | nord       = [[Torosèla]]
 | nord-est   = 
 | est        = 
 | sud-est    = [[Lesinhan de las Corbièras]]
 | sud        = [[Conilhac de las Corbièras]]
 | sud-ouest  = [[Montbrun de las Corbièras]]
 | ouest      = [[Castèlnòu d'Aude]]
 | nord-ouest = 
}}
==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son : ''Villa Scalas, vel Scalelas majores vel minores..., ad Schalilias minores..., ad Sanctum Martinum qui est fundatus in villa Schalas'', en 979, ''Sanctus Martinus de Scalas, in territorio Narbonensi'' en 1096, ''Sanctus Martinus de Scalis'' en 1231, ''Castrum de Scalis'' en 1251, ''De Escalis'' en 1271, ''Escalas'' al sègle XIV, ''Escallas'' en 1538, ''Escalhas..., Esqualhas'' en 1538, ''Escalles'' en 1774. La prononciacion occitana es ''Escálos'' &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 435, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f527.item.texteImage &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [es'kalɔs].&lt;/br&gt;  
Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Escalas'' ven del latin ''scala'', « escala », mes lo sens seriá d'una penda escalabrosa, d'una còsta regda, d'una pujada &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 258, a ''1. L'Echelle''&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 251&lt;/ref&gt;. Cal pujar un pauc per anar al vilatge dempuèi lo nòrd o lo nòrd-oèst, mes la motivacion poiriá èsser los travèrses qu'environan los puèges que pòrtan la torre del sègle XI, al sud-èst.

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 11126
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Henry Schénato |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= abans [[1988]] |Fin= ? |Identitat= Marcel Andrieu  |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del [[canton de Lesinhan de las Corbièras]], i demorèt; dempuèi 2016, lo canton es vengut ''Le Lézignanais''.

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 11126
|1793=271
|1800=309
|1806=326
|1821=329
|1831=356
|1836=340
|1841=356
|1846=363
|1851=359
|1856=365
|1861=368
|1866=426
|1872=390
|1876=543
|1881=665
|1886=651
|1891=620
|1896=606
|1901=715
|1906=705
|1911=712
|1921=720
|1926=691
|1931=681
|1936=646
|1946=523
|1954=466
|1962= 450
|1968= 410
|1975= 317
|1982= 275
|1990= 316
|1999= 336
|max=720
|cassini=12903
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|126}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|126}}/10.18) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==
* Glèisa romanica Sant Martin (sègle XII), classada als [[Monument istoric en França|Monuments istorics]], en 1913 &lt;ref&gt;http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&amp;FIELD_1=REF&amp;VALUE_1=PA00102676&lt;/ref&gt;;
* Torre romanica d'Escalas, inscrita als [[Monument istoric en França|Monuments istorics]], en 1942 &lt;ref&gt;http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&amp;FIELD_1=REF&amp;VALUE_1=PA00102677&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery&gt;
Escales AL 02.jpg|Faciada de la glèisa Sant Martin (sègle XII)
Escales 5.JPG|Absida, absidiòla e cloquièr
Escales 3.JPG|Absidiòla esquèrra
Escales 2.JPG|Absida centrala
Escales Tour romane.jpg|La tor romanica (sègle XI)
&lt;/gallery&gt;

==Personalitats ligadas amb la comuna==
* [[Aquiles Mir]] (1822-1901), escrivan occitan.

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11126 Escalas sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]</text>
      <sha1>l4oznojve13mnxde288wm0pq0b24dvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fontcobèrta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102419</id>
    <revision>
      <id>2505653</id>
      <parentid>2384112</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T19:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2505653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4337" sha1="6v33ui0gceoza4xyjxcjva26yajttc1" xml:space="preserve">{{Infobox  vila occitana
 | carta=oc
 | nom=Fontcobèrta
 | nom2= ''Fontcouverte''
 | imatge=Fontcouverte Vue Globale.jpg
 | descripcion= Vista de Fontcobèrta.
 | lògo=cap
 | escut= Blason ville fr Fontcouverte (Aude).svg
 | escais=
 | region ist     ={{Lengadòc}}
 | parçan        = {{Corbièras}}
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | departament   = {{Aude}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]] 
 | canton        =  Las Corbièras ([[canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]] abans 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]]  
 | insee = 11148
 | cp = 11700
 | cònsol = Jacques Contiès
 | mandat         = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici =  (en [[francés]])
 |longitud= 2.6894
 |latitud= 43.1689
 | alt mini = 62
 | alt mej = 
 | alt maxi = 189
 | km²            = 9.97
}}
'''Fontcobèrta''' (''Fontcouverte'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 11148.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Fontcobèrta
 | nord       = [[Montbrun de las Corbièras]]
 | nord-est   = [[Conilhac de las Corbièras]]
 | est        = 
 | sud-est    = [[Ferrals de las Corbièras]]
 | sud        = [[Fabresan]]
 | sud-ouest  = [[Camplong d'Aude]] &lt;small&gt;''per un qüadripunt''&lt;/small&gt;
 | ouest      = [[Mos (Aude)|Mos]]
 | nord-ouest = 
}}

==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son : ''Villa vocabulum est Fons Cooperta'' en 820, ''Villa Fons Cuperta'' en 893-551, ''Ecclesia Sancti Juliani de Fontecooperto'' en 1119, ''Castrum de Fontecooperto'' en 1267-1494, etc, ''Fonquberta'' en 1537, ''Foncuberte'' en 1538, ''Fontcuberta'' en 1538, etc, ''Fontcouverte'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Founcoubérto'' &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 145, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f237.item.texteImage &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [funku'βeɾtɔ] ?.&lt;/br&gt; 
Lo sens es ''font'' ambe l'adjectiu ''cobèrta'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 294&lt;/ref&gt;. 

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 11148
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Jacques Contiès |Partit= [[PCF]] |Qualitat= retirat d'obrièr }}
{{Elegit |Debuta=  [[2010]] |Fin= 2020 |Identitat= Robert Forté|Partit= [[PS]] |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2010 |Identitat= Alain Cailhavel|Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de [[Lesinhan de las Corbièras]]; es ara del canton de las Corbièras (canton de [[Fabresan]] abans lo 1èr de genièr de 2016).

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 11148
|1793=306
|1800=222
|1806=244
|1821=350
|1831=352
|1836=381
|1841=398
|1846=430
|1851=436
|1856=490
|1861=439
|1866=488
|1872=459
|1876=555
|1881=663
|1886=600
|1891=541
|1896=504
|1901=510
|1906=563
|1911=534
|1921=555
|1926=544
|1931=536
|1936=500
|1946=431
|1954=381
|1962= 388
|1968= 397
|1975= 336
|1982= 328
|1990= 333
|1999= 424
|cassini=14249
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|148}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|148}}/9.97) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==
* Joan Francés Régís, sant de la Glèisa catolica, nascut a Fontcobèrta en 1597.

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11148 Fontcobèrta sul site de l'Insee]
==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Lengadòc}}
{{Comunas de| insee = 11148
}}
[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]</text>
      <sha1>6v33ui0gceoza4xyjxcjva26yajttc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Montbrun de las Corbièras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102701</id>
    <revision>
      <id>2505655</id>
      <parentid>2384140</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T20:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2505655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4703" sha1="0j124m7x15m0l5t41acnysqagu1578d" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Montbrun de las Corbièras
 | nom2          = ''Montbrun-des-Corbières''
 | imatge        = Montbrun_1_jcb.jpg
 | descripcion   = Vista generala.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Montbrun-des-Cordi%C3%A8res_11.svg
 | escais        =
 | ist           = {{Lengadòc}}
 | departament   = {{Aude}}
 | parçan        = {{Corbièras}}
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]]
 | canton        = [[Canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]], vengut Lo Lesinhanenc
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]]
 | insee         = 11241
 | cp            = 11700
 | cònsol        = Claude Boutet
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | longitud      = 2.6853
 | latitud       = 43.1997  
 | alt mini      = 68
 | alt mej       =  
 | alt maxi      = 206
 | km²           = 10.61
|}}

'''Montbrun de las Corbièras''' (''Montbrun-des-Corbières'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 11241.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

=== Perimètre del territòri ===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Montbrun de las Corbièras
 | nord       = [[Castèlnòu d'Aude]]
 | nord-est   = [[Escalas]]
 | est        = 
 | sud-est    = [[Conilhac de las Corbièras]]
 | sud        = [[Fontcobèrta]]
 | sud-ouest  = [[Mos (Aude)|Mos]]
 | ouest      = [[Sant Coat d'Aude]]
 | nord-ouest = [[Ròcacorba de Menerbés]]
}}
==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son ''[Castrum] de Montebruno'' en 1272 , ''Ecclesia de Montebruno'' en 1351, ''de Monte Bruno'' en 1360, ''Monbru'' en 1537, ''Montbrun en Minervois'', en 1389-1589, ''Montbrun'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Mounbrú'' &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 247, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f339.item.texteImage &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [mun'bry].&lt;/br&gt; 
Lo nom es format de ''mont'', del latin ''mons, [montem]'', e de l'adjectiu ''brun''&lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 471&lt;/ref&gt;.

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 11241
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Claude Boutet |Partit= |Qualitat=agricultor }}
{{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Guy Audemard d'Alançon |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1991]] |Fin= 2001 |Identitat= Jacques Esquiva  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin= 1991 |Identitat= Yves Boutet |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1971]] |Fin= 1977 |Identitat= Jean Cahuc |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1962]] |Fin= 1971 |Identitat= Louis Bacou |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1935]] |Fin= 1962 |Identitat= Joseph Soulayrac |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1925]] |Fin= 1935 |Identitat= Albert Bacou  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= |Fin= 1925 |Identitat=  |Partit=  |Qualitat=  }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de [[Lesinhan de las Corbièras]], i demorèt; dempuèi 2016, lo canton es vengut ''Le Lézignanais''.

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 11241
|1793=178
|1800=211
|1806=228
|1821=266
|1831=305
|1836=303
|1841=296
|1846=300
|1851=312
|1856=309
|1861=295
|1866=359
|1872=327
|1876=401
|1881=443
|1886=436
|1891=397
|1896=398
|1901=436
|1906=414
|1911=423
|1921=468
|1926=385
|1931=441
|1936=425
|1946=314
|1954=308
|1962= 303
|1968= 303
|1975= 266
|1982= 258
|1990= 264
|1999= 293
|2005= 305
|cassini=23226
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|241}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|241}}/10.61) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11241 Montbrun sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna de las Corbièras]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]</text>
      <sha1>0j124m7x15m0l5t41acnysqagu1578d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Montseren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102745</id>
    <revision>
      <id>2505656</id>
      <parentid>2384165</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T20:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026</comment>
      <origin>2505656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5344" sha1="mqzus88dcf4r0f6rf0q39cifuwsiois" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Montseren
 | nom2          = ''Montséret''
 | imatge        = Montséret01.JPG
 | descripcion   = Vista de Montseren dempuèi lo castèl de Ròcalonga.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Montseret_11.svg
 | escais        =
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | ist           = {{Lengadòc}}
 | parçan        = {{Corbièras}}
 | departament   = {{Aude}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona]]
  | canton        = Las Corbièras, ([[canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]] abans 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de la Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de la Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] 
 | insee         = 11256
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Yves Fabre
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | latitud       = 43.1036
 | longitud      = 2.8117
 | alt mej       =
 | alt mini      = 55
 | alt maxi      = 240
 | km²           = 11.31
|}}

''Montseren'' (forma anciana, etimologica) o '''Montseret'''&lt;ref&gt;https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11c.html&lt;/ref&gt; (''Montséret'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 11256.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

=== Perimètre del territòri ===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Montseren
 | nord       = [[Botenac]]
 | nord-est   = 
 | est        = [[Sant Andrieu de Ròcalonga]]
 | sud-est    = 
 | sud        = 
 | sud-ouest  = [[Tesan de las Corbièras]]
 | ouest      = 
 | nord-ouest = 
}}

==Toponimia==
Las atestacions ancianas son :
''Castellum de Montesereno'' en [[1134]]; ''De Monte Sereno'' en [[1153]]; ''Barrium de Montesereno'' en [[1232]]; ''De Monte Cereno'' en [[1303]]; ''Rector de Monteseno = Montesereno'' en [[1351]]; ''Monserem'' en [[1389]]; ''Monseren'' al [[sègle XIV]]; ''Paroisse Saint Félix'' en [[1317]]-[[1500]]; ''Monséré'' en [[1538]]; ''Montséret'' en [[1781]]; ''Montséret'' en [[1807]]; la prononciacion occitana es ''Mounserét'' &lt;ref name=&quot;DicTopFR&quot;&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 256, legir en linha [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f348.item.texteImage] &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [munse'ɾet].&lt;/br&gt;
''Mont'', del latin ''montem'', es precisat per l'adjectiu ''seren'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 474&lt;/ref&gt;. Lo nom es lo d'un castèl e posteriorament d'un vilatge. Lo ''-t'' final, present en occitan tanplan coma en francés, es analogic, contrari a l'etimologia. La finala vocalica [-e], desacostumada, es estada provesida d'un ''-t'', per influéncia del sufixe diminutiu ''-et'' (latin ''-ittum''). La grafia es logicament '''Montseret'''.

==Istòria==

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee= 11256
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= setembre de [[2022]]  |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Yves Fabre |Partit= |Qualitat= veuse de la precedenta, retirat d'agricultor }}
{{Elegit |Debuta= julhet de [[2020]]  |Fin= junh de 2022 (mòrta en foncions) |Identitat= Geneviève Fabre |Partit= |Qualitat= retirada de quadra}}
{{Elegit |Debuta=  [[1997]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean-Luc Jalabert|Partit= [[PS]] e/o sense |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1992]] |Fin= 1997 |Identitat= Arlette Orts |Partit= [[PS]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1974]] o [[1976]] |Fin= 1992|Identitat= Jean-Baptiste Marsérou |Partit=[[PS]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1974 o 1976 |Identitat= Léo Hervé Noé &lt;ref&gt;https://www.annuaire-mairie.fr/mairie-montseret.html&lt;/ref&gt; ([[1908]]-[[1999]]) |Partit= [[PS]] |Qualitat= resistent }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1944 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Lesinhan de las Corbièras]]; es ara del canton de las Corbièras (canton de [[Fabresan]] abans lo 1èr de genièr de 2016).

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 11256
|1793= 127
|1800= 113
|1806= 135
|1821= 166
|1831= 181
|1836= 155
|1841= 161
|1846= 160
|1851= 151
|1856= 182
|1861= 226
|1866= 245
|1872= 263
|1876= 385
|1881= 497
|1886= 550
|1891= 496
|1896= 474
|1901= 497
|1906= 495
|1911= 492
|1921= 507
|1926= 442
|1931= 494
|1936= 445
|1946= 355
|1954= 368
|1962= 351
|1968= 360
|1975= 308
|1982= 306
|1990= 347
|1999= 410
|cassini=23405
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|256}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|256}}/11.31) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11256 Montseret sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]</text>
      <sha1>mqzus88dcf4r0f6rf0q39cifuwsiois</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ornasons</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102772</id>
    <revision>
      <id>2505659</id>
      <parentid>2480345</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T20:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2505659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6644" sha1="mgni92m0wnuo4wtuyl19kax7icm2amc" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Ornasons
 | nom2          = ''Ornaisons''
 | imatge        = Ornaisons_Pont_des_Etats_du_Languedoc_AL_06.jpg
 | descripcion   = Lo pont dels Estats de Lengadòc.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Ornaisons_(Aude).svg
 | escais        =
 | region ist    = {{Lengadòc}}
 | parçan        =
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]]
 | canton        = [[Canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]], vengut Lo Lesinhanenc
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] 
 | insee         = 11267
 | cp            = 11200
 | cònsol        = François Richard
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | longitud      = 2.8381
 | latitud       = 43.1817 
 | alt mini      = 27
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 163
 | km²           = 10.8
|}}

'''Ornasons''' &lt;small&gt;(prononciat: {{AFI|[urnaˈzus]}}&lt;/small&gt; (en [[francés]] e oficialament: ''Ornaisons'') es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Lengadòc]]. Situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;, comptava 1.097 abitants en 2022

==Geografia==
[[Imatge:Map commune FR insee code 11267.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

=== Perimètre del territòri ===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Ornasons
 | nord       = 
 | nord-est   = [[Nevian]]
 | est        = 
 | sud-est    = [[Bisanet]]
 | sud        = 
 | sud-ouest  = [[Botenac]]
 | ouest      = [[Luc d'Orbiu]]
 | nord-ouest = [[Cruscadas]]
}}
==Toponimia==
Las fòrmas ancianas son ''Castrum de Ornadons'', en 1070, ''Ornazones'', en 1116, ''Ornazonns'' en 1123, ''Ornanos'' = ''Ornazos'' en 1226, ''Ornasos'' en 1271, ''De Ornazonibus'' en 1285, ''Rector de Ornationibus'' en 1351, ''Ornaciones'' en 1377, ''De Ornasonibus'' en 1397, ''Ornasoz, Ornazos'' al sègle XIV, ''Hornaros'' en 1402, ''Ornaso'' en 1468, ''Hornazos'' en 1538, ''Hornazous'' en 1587, ''Ornesons'' al sègle XVI, ''Ornasoux'' en 1647, ''Ournasous'' en 1671, ''Ornezous'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Ournazóus'' &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 285, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f377.item.texteImage &lt;/ref&gt;, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [oɾna'ʒus].&lt;/br&gt; 
''Ornasons'' vendriá d'un nom latin ''*Ornatius'', ambe'l sufixe latin ''-onem'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 511&lt;/ref&gt;. Una autra possibilitat es que lo nom venga dirèctament del latin ''ornationes'', que vòl dire « los ornaments, las ondraduras », que se motivariá benlèu per la luxuosa ''villa'' de Consentius, situada sus l'''ager octavianus'' e descrita per Sidòni Apollinar al sègle V &lt;ref&gt;Rémy Verdo, ''Contribution à la toponymie audoise : Ornaisons'', Nouvelle revue d'onomastique, n°56, 2014, p. 55-70&lt;/ref&gt;.
===Autariba===
La mapa dona ''Hauterive le Haut'', ''Hauterive le Bas'' (que tresplomba Ausson (riu), e qu'es donc a l'origina del nom) e al mièg ''Hauterive le Neuf'', normalament pus recent que los autres dos. &lt;/br&gt;
[[Antòni Savartés|L'abat Savartés]] fornís las atestacions per ''Hauterive'' (en francés), sense destriar les sites. Autariba seriá la ''villa'' de Consentius, ont donèt l'espitalitat a [[Sidòni Apollinari]]; es tanben l'anciana proprietat de l'[[abadiá de Fontfreja]]. Las fòrmas ancianas son : ''Villa Octaviana'' al sègle V (Sid. Ap.), ''Octobian'' entre 1117 e 1500, ''Esglise d'Octobian'' entre 1148 e 1500, ''Ecclesia S. Stephani de Octaviano'' en 1178, ''Borya de Auta Ryba'' en 1538, ''Auteribe'' en 1589, ''Sainct Étienne de Octobian, aujourd'hui dict Auteribe'' en 1177 e 1639, ''Aulte Rive..., Aulta Riba'' en 1580, ''Autaribe'' en 1655, ''Auterive'' al sègle XVIII (mapa de Cassini) &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 176, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f268.item.texteImage &lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
''Autariba'' a pas besonh de traduccion, ''Octovian'' ven del nom latin d'òme d'''Octavius'' ambe'l sufixe ''-anum''. Octovian èra la proprietat d'Octavius (e, qualques sègles après, de Consentius).

==Istòria==

==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 11267
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat= François Richard |Partit= |Qualitat= quadre del public }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat= Gilles Casty|Partit= [[PS]]  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  [[1976]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jackie Casty|Partit= [[PS]] |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1969]] |Fin= 1976 |Identitat= Célestin Barbe |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1969 |Identitat=Germain Doumerc |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1934]] |Fin= 1944 |Identitat=Alphonse Malet |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1934 |Identitat= Paul Bouissou |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1919 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de [[Lesinhan de las Corbièras]], i demorèt; dempuèi 2016, lo canton es vengut ''Le Lézignanais''.

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 11267
|1793=284
|1800=350
|1806=361
|1821=386
|1831=553
|1836=671
|1841=707
|1846=841
|1851=812
|1856=865
|1861=968
|1866=1108
|1872=1066
|1876=1258
|1881=1454
|1886=1575
|1891=1534
|1896=1355
|1901=1440
|1906=1417
|1911=1305
|1921=1197
|1926=1119
|1931=1107
|1936=1092
|1946=980
|1954=977
|1962= 962
|1968= 929
|1975= 902
|1982= 903
|1990= 943
|1999= 951
|2004=1111
|cassini=25770
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|267}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|267}}/10.8) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==
* [[Adam Peirussa]], escrivan occitan (1823-1901)
==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11267 Ornasons sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]</text>
      <sha1>mgni92m0wnuo4wtuyl19kax7icm2amc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sant Andrieu de Ròcalonga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102991</id>
    <revision>
      <id>2505660</id>
      <parentid>2485962</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T20:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026</comment>
      <origin>2505660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5476" sha1="ffk9jrft87596bl2rayn23zwqruek93" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Sant Andrieu de Ròcalonga
 | nom2          = ''Saint-André-de-Roquelongue''
 | imatge        = St_André_de_Roquelongue_3.jpg
 | descripcion   = Lo vilatge vist del castèl de Ròcalonga; al fons lo castèl de Sant Martin de Tòca.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason_ville_fr_Saint-André-de-Roquelongue_11.svg
 | escais        =
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | ist           = {{Lengadòc}}
 | parçan        = {{Corbièras}}
 | departament   = {{Aude}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]]
 | canton        = Las Corbièras ([[canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]] abans 2015)
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] 
 | insee         = 11332
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Jean-Michel Folch 
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | longitud      = 2.8378
 | latitud       = 43.1147
 | alt mini      = 48
 | alt mej       = 
 | alt maxi      = 291
 | km²           = 30.81
|}}

'''Sant Andrieu de Ròcalonga'''&lt;ref&gt;{{Ref-libre|nom=Joan|cognòm=Forièr|títol=Diccionari de la literatura occitana audenca|pagina=79|ligamautor=Joan Forièr|url=https://books.google.fr/books?id=pmInAAAAMAAJ&amp;pg=PA79|editor=Centre Internacional de Documentacion Occitana|an=1982|isbn=2901191150}}&lt;/ref&gt; (en [[francés]]: ''Saint-André-de-Roquelongue'') es una comuna [[Occitània|occitana]] en [[Lengadòc]], qu'aparten administrativament al departament [[França|francés]] d'[[Aude (departament)|Aude]], dins la region d'[[Occitània (region administrativa)|Occitània]]. 

==Geografia==
{{...}}
[[Imatge:Map commune FR insee code 11332.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

===Perimètre del territòri===
{{Communes limitrophes
 | commune    = Sant Andrieu de Ròcalonga
 | nord       = [[Bisanet]]
 | nord-est   = [[Narbona]]
 | est        = [[Peiriac de Mar|Peiriac de la Sal]]
 | sud-est    = [[Portèl de las Corbièras]]
 | sud        = [[Vilaseca de las Corbièras]]
 | sud-ouest  = [[Tesan de las Corbièras]], &lt;br&gt; [[Fontjoncosa]]
 | ouest      = [[Montseret]]
 | nord-ouest = [[Botenac]]
}}
==Toponimia==
* Las fòrmas ancianas son ''Rocalonga'', en 925, ''Rocha Longa'' en 1157, ''Ecclesia de Rocalonga'' en 1190, ''Ecclesia Sancti Andree de Rupe Longa'' en 1360, ''A la Roque longue'' en 1201-1500, ''Saint André de Roquelongue'' en 1604 &lt;ref&gt;Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 368, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f460.item.texteImage &lt;/ref&gt;.
* '''Sant Andrieu''' (fòrma exacta del nom ?). Lo nom es lo de l'apòstol Andreas &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 585-586&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://nominis.cef.fr/contenus/saint/25/Saint-Andre.html&lt;/ref&gt;.
* '''Ròcalonga'''. Lo nom ditz exactament çò qu'es : una sèrra fòrça alongada e estreta, tota dreta (origina tectonica probabla). Es orientada nòrd-èst-sud-oèst e a son cap del sud-oèst se trobava lo castèl de Montseret, dins la comuna del meteis nom. La fòrma de 1360 s'explica perqué lo latin classic coneissiá pas lo mot ''*rocca'', d'origina prelatina ( &gt; ''ròca''); èran temptats de remplaçar lo mot ''ròca'' per son equivalent en bon latin. Lo mot a pres lo sens de ''castèl'' &lt;ref&gt;Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 569&lt;/ref&gt;. Aicí, i aviá ben un castèl en mai, mès la Ròca Longa es encara lo nom donat, en francés, a la sèrra sus las mapas.

==Istòria==
{{...}}
==Administracion==
{{ElegitDebuta|insee= 11332
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Michel Folch |Partit= [[PS]] |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= març de [[1977]] |Fin= 2014 |Identitat= Roger Dupuy |Partit= [[PS]] |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin= 1977 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de [[Lesinhan de las Corbièras]]; es ara del canton de las Corbièras (canton de [[Fabresan]] abans lo 1èr de genièr de 2016).

==Demografia==
{{Demografia
|insee= 11332
|1793=200
|1800=320
|1806=368
|1821=363
|1831=368
|1836=403
|1841=405
|1846=397
|1851=448
|1856=425
|1861=417
|1866=493
|1872=523
|1876=624
|1881=958
|1886=1111
|1891=1228
|1896=1190
|1901=1194
|1906=1123
|1911=1023
|1921=1125
|1926=1103
|1931=1125
|1936=1092
|1946=903
|1954=903
|1962= 866
|1968= 813
|1975= 756
|1982= 680
|1990= 755
|1999= 828
|2004=959
|cassini=30405
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|332}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|332}}/30.81) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==
* [[Pau Albarèl]] (1873-1929) : felibre nascut a Sant Andrieu de Ròcalonga.

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11332 Sant Andrieu de Ròcalonga sul site de l'Insee]

==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}

{{Comunas d'Aude}}

[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]</text>
      <sha1>ffk9jrft87596bl2rayn23zwqruek93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Torrosèla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103141</id>
    <revision>
      <id>2505661</id>
      <parentid>2384333</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T20:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>còssol 2026</comment>
      <origin>2505661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7388" sha1="m0w7ray8hol9efgkczfy8j9rof8td6e" xml:space="preserve">{{Infobox vila occitana
 | carta         = oc
 | nom           = Tor(r)osèla
 | nom2          = ''Tourouzelle''
 | imatge        = Tourouzelle.jpg
 | descripcion   = La glèisa de Nòstra Dòna de Tor(r)osèla.
 | lògo          = cap
 | escut         = Blason ville fr Tourouzelle (Aude).svg
 | escais        =
 | region ist    = {{Lengadòc}}
 | parçan        =
 | region        = {{Occitània (Region)}}
 | arrondiment   = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]]
 | canton        = [[Canton de Lesinhan de las Corbièras|Lesinhan de las Corbièras]], vengut Lo Lesinhanenc
 | intercom      = [[Comunautat de comunas de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] 
 | insee         = 11393
 | cp            = 11200
 | cònsol        = Serge Marret
 | mandat        = [[2026]]-[[2032]]
 | gentilici     = 
 | latitud       = 43.2544444444 
 | longitud      = 2.7225
 | alt mini      = 28 
 | alt mej       =
 | alt maxi      = 144 
 | km²           = 14.19
|}}

'''Torosèla'''&lt;ref&gt;https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11d.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161001194534/http://ostal.sirventes.pagesperso-orange.fr/t.htm&lt;/ref&gt; (forma segon la prononciacion) o '''Torrosèla''' (forma etimologica) (''Tourousello'' en [[nòrma mistralenca]]&lt;ref name=&quot;Tdf&quot;&gt;https://tdf.locongres.org/files/assets/basic-html/page2225.html&lt;/ref&gt; e ''Tourouzèlo'' en grafia de [[Antòni Savartés|Savartés]]&lt;ref name=&quot;ASavartés&quot;/&gt;; ''Tourouzelle'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, &lt;small&gt;ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;.

==Geografia==
{{...}}
[[Imatge:Map commune FR insee code 11393.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]]

=== Perimètre del territòri ===
{{Comunas limitrophes
 | comuna     = Tor(r)osèla
 | nòrd       = [[Omps]]
 | nòrd-èst   = [[Lonzac (Menerbés)|Lonzac]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Erau (departament)|Erau]])&lt;/small&gt;
 | èst        = [[Argens de Menerbés]]
 | sud-èst    = [[Lesinhan de las Corbièras]]
 | sud        = [[Escalas]]
 | sud-oèst   = [[Castèlnòu d'Aude]]
 | oèst       = [[La Redòrta]]
 | nòrd-oèst  = [[Asilha]]
}}

==Toponimia==
Las atestacions ancianas son : ''Ecclesia de Torrosella…, Torrossella'' en [[1271]]; ''Théroselle'' en [[1264]]-[[1500]]; ''Turruzella'' en [[1295]]; ''Torrozella'' en [[1351]]; ''Tororela'' en [[1381]]-[[1391]]; ''Torozelha'' en [[1538]]; ''Thorroselle'' en [[1595]]; ''Tourouselle'' en [[1774]]; ''Tourrouzelle'' en [[1807]]; ''Tourouzèlo'', prononciacion occitana en [[1912]] ([[Antòni Savartés|Savartés]])&lt;ref name=&quot;DicTopFR&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P06714209|títol=Dictionnaire topographique de la France}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ASavartés&quot;&gt;{{Obratge|lang=fr|títol=Dictionnaire topographique du département de l'Aude|autor=[[Antòni Savartés|L'abat Savartés]]|annada=1912|pagina=448|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f540.item.texteImage}}&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Son nom ven probablament del [[latin tardiu]] TURRICELLA, valent a dire &quot;torreta&quot;, qu'a un equivalent catalan dins lo cas de [[Torroella de Montgrí]].

== Istòria ==
{{...}}

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|insee=11393
|Títol= Lista dels cònsols successius}}
{{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]])  |Identitat= Serge Marret |Partit=  |Qualitat= retirat de quadre }}
{{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat=Brice Rufas|Partit= [[PS]]  |Qualitat=  }}
{{Elegit |Debuta= [[1971]] |Fin= 2001 |Identitat=  Julien Pous|Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1941]] |Fin= 1971 |Identitat= Joseph Ramel |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1939]] |Fin= 1941 |Identitat= Joseph LABENE |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1938]] |Fin= 1939 |Identitat= Joseph Ramel |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1935]] |Fin= 1938 |Identitat= Gonzalve Carol |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1925]] |Fin= 1935 |Identitat= Pierre Sabatier |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1925 |Identitat= Jean Jougla |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1912]] |Fin= 1919 |Identitat= Pierre Sabatier |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1912 |Identitat= Eugène de Villemur |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1900]] |Fin= 1904 |Identitat=  Louis Ramel |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1889]] |Fin= 1900 |Identitat= Justin Couget |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1888]] |Fin= 1889 |Identitat= Louis Sabatier |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1880]] |Fin= 1888 |Identitat=  Régis Fournet |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin= 1880 |Identitat= Léon Caussat |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin= 1871 |Identitat=  Casimir Roux |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1865]] |Fin= 1870 |Identitat= Léon Caussat|Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1852]] |Fin= 1865 |Identitat=  Jean-Baptiste Marty|Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1848]] |Fin= 1852 |Identitat= Charles Yssanchon |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1846]] |Fin= 1848 |Identitat=  Jean-Baptiste Marty |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1840]] |Fin= 1846 |Identitat= Michel Sendret |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1830]] |Fin= 1840 |Identitat= Pierre Ramel |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1821]] |Fin= 1830 |Identitat=  Jean-Charles Caussat |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1815]] |Fin= 1821 |Identitat= Pierre Ramel |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1811]] |Fin= 1815 |Identitat= Jean-Charles Caussat |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1798]] |Fin= 1811 |Identitat= Pierre Ramel |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1797]] |Fin= 1798 |Identitat=  Pierre Cammas |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1796]] |Fin= 1797 |Identitat=  Félix Sirou |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta= [[1791]] |Fin= 1796 |Identitat= Pierre Ramel &lt;ref&gt;https://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-tourouzelle.html&lt;/ref&gt; |Partit= |Qualitat= }}
{{Elegit |Debuta=  |Fin=  |Identitat= |Partit= |Qualitat= }}
{{ElegitDonadas}}
{{ElegitFin}}
* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del [[canton de Lesinhan de las Corbièras]], i demorèt; dempuèi 2016, lo canton es vengut ''Le Lézignanais''.

== Demografia ==
{{Demografia
|insee=11393
|1793=420
|1800=488
|1806=475
|1821=536
|1831=554
|1836=531
|1841=550
|1846=589
|1851=595
|1856=923
|1861=693
|1866=726
|1872=687
|1876=786
|1881=1107
|1886=1004
|1891=976
|1896=862
|1901=892
|1906=848
|1911=772
|1921=826
|1926=759
|1931=768
|1936=726
|1946=618
|1954=560
|1962= 533
|1968= 472
|1975= 429
|1982= 412
|1990= 396
|1999= 448
|2004= 472
|max= 1107
|cassini=37899
|senscomptesdobles=1962}}
* En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|393}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|393}}/14.19) round 2}}}} ab/km².

==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas amb la comuna==

==Véser tanben==
* [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11393 Torosèla sul site de l'Insee]
==Nòtas==
&lt;references/&gt;

{{Portal Lengadòc}}
{{Comunas de| insee =11393}}

[[Categoria:Comuna de Lengadòc]]
[[Categoria:Comuna d'Aude]]</text>
      <sha1>m0w7ray8hol9efgkczfy8j9rof8td6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Empèri Roman d'Occident</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115408</id>
    <revision>
      <id>2505668</id>
      <parentid>2187818</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T02:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2505668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23362" sha1="6wnyqlkwu42px4jtq1m3pyr4ti51mfu" xml:space="preserve">{{Ortografia}}
L''''Empèri Roman d'Occident''' es l'Estat successor de l'[[Empèri Roman]], quand aquel foguèt divisat lo 395 ApC a la mòrt de [[Teodòsi I|Teodosi I lo grand]], que daissèt la part occidentala de l'empèri a lo sieu filh O[[Flavius Honorius|nòri]], e la partida orientala al sieu filh [[Flavius Arcadius|Arcadi]].

Son istòria essenciala seguís aquelas dels [[Visigots federats|Visigòts federats]].

== La fin de l'Empèri Roman d'Occident ==
[[Julius Nepos|Juli Nepos]] envièt una armada contra los [[Visigòts|visigots]] jol d'[[Flavi Orestes|Orestes]]. Aquel, puslèu que d'utlizar sas tropas per combatre los [[visigòts]], se rebelèt e marchèt contra [[Ravena]] ont èra Nepos, amb l'intencion de lo destronar e se proclamar a sa plaça. Nepos, qu'aviá pas de fòrça militars, fogiguèt a [[Dalmàcia]] (ont demorèt fins a son assassinat en 480) e Orestes dintrèt a [[Ravena]] e proclamèt Emperaire lo sieu pròpri filh [[Romulus August|Romul August]], menor d'edat, conservant lo meteis lo poder efectiu coma regent en 475. 

Orestes confièt l'armada a de sosten [[eruls]], que lo cap èra [[Odoacre]], los prometent la cession de tèrras. Fàcia a l'impossibilitat de veire complida la paraula donada, Odoacre tardèt pas a se rebelar. Orestes Fogiguèt a [[Pavia (Itàlia)|Pavia]] mas Odoacre prenguèt la vila, capturant e executant Orestes. [[Romulus August|Romul August]], Emperaire en títol, qu'èra un mainat amb pauc capacitat, foguèt perdonat. 

Mai s'Odoacre prenguèt per se meteis los insignes imperials, l'Empèri s'atudèt de fach. [[Basilisc (emperaire)|Basilisc]] en Orient reclamèt la succession (que li reveniá juridicament, mas qu'èra pas admissible qu'un barbar podava pas ocupar lo tròn) e Nepos a [[Dalmàcia]] conservèt lo títol imperial. Basilisc foguèt destronat pauc après per Zenon l'an 477, que mantenguèt lo títol d'Emperaire d'Occident, e Nepos foguèt assassinat en 480 e los sieus domènis passèron edins sa màger partida dins las mans d'Odoacre (unas zònas foguèron ocupadas per l'Empèri d'Orient), los conservant fins a que los ostrogòts de Panònia, que comencèron a atacar [[Dalmàcia]] en 481, se foguèron sacat en 489.

Odoacre prenguèt las insignes imperials amb lo títol de patrici donat per l'emperaire d'Orient, mas sens que foguèsse reconegut fòra d'Itàlia. Zenon donèt lo títol d'Emperaire a Teodoric lo grand, rei dels ostrogòts, qu'ocupèt [[Itàlia]] e après tres ans de sètge de [[Ravena]], tuèt Odoacre, mas Teodoric prenguèt pas mai lo títol.

== Emperaires d'Occident ==
Los sobirans màger (levat los usurpators menors) èran:
* 395-423 [[Flavius Honorius|Onòri]]
* 407-411 [[Constantin III]] (cesars [[Flavi Juli Constant|Constant]] e [[Julian]])
* 409-415 [[Prisc Atal]] (jos contraròtle Visigòt)&lt;br&gt;
* 411-413 [[Jovin]] (cesar [[Sebastian (usurpator)|Sebastian]]) 
* 418-421 [[Constanci III]] (coemperaire amb Onòri)
* 423-425 Joan&lt;br&gt;
* 425-455 [[Valentinian III]] 
* 455 [[Petronius Maximus|Petròni Maxim]] 
* 455-456 [[Avitus|Avit]] 
* Ricimer (regent)
* 457-461 [[Majorian]] 
* 461-465 [[Libius Severus|Libi Sever]] III
* Ricimer (regent)
* 467-472 [[Anthemius|Antèmi]] 
* 472 [[Olibrius|Olibri]] 
* 473-474 [[Gliceri|Glicèri]] 
* 474-475 [[Julius Nepos|Juli Nepos]] (en Dalmàcia fins a 480)
* 475-476 [[Romulus August|Romul August]]
* 476-493 [[Odoacre]] (patrician)

== Cambiaments dins l'armada romana ==
Lo cambiament màger que se produguèt entre las epòcas de la '''pax romana''' e la division de l'Empèri Roman se vegèt subretot dins l'armada romana. Après la Batalha de Adrianòpolis, l'empèri abandonat de basar son estrategia en la formacion de legions per de cavaleriá; las armas utilizadas per las legions, coma lo ''gladius'' o lo ''scutum'', foguèron remplaçadas per la mai longa ''spatha'' e d'escuts de forma redonda, al biais barbar; las popularas armaduras romanas, la ''lorica'' ''segmentata'' donèron foguèron replaçadas per las mens caras e d'eficaças còtas de malhas, que de per abans èran utilizadas per las tropas de sosten. Aquò se deu, d'un costat, al fach que l'armada romana comencèt a introduire de guerrièrs barbars dins l'armada, lo ''federati''. E de l'autra, a causa de la raretat d'aur dins las arcas imperialas, qu'obliguèt a l'armada romana de mermar lo còst dels sieus materials. 

En mao dels cambiaments materials e estrategics de l'armada, la raretat de caps militars capables foguèt tanben un factor decisiu. Dins los darrièrs temps de l'Empèri Roman d'Occident, gaireben la totalitat de l'armada romana èra compausada per barbars ''federati''. Çò vòl dire que la disciplina tactica e militara, qu'aviá donat tant de reputacion a las legions dins lo passat èra, passat. E la manca de caps militaras qu'avèm ja mencionat fasiá que las armadas èra jol comandament de generals incompetents, puslèu que pel sieus meritis e n'èran per la siá proximitat als governaires romans. Èran pas gaire de líders capables, qu'amb abiletat e adresa capitèron als merits per l'empèri, en luchant subretot contra los barbars o en revòltas intèrnas, coma o foguèron Flavi Aeci, Estilicon o Ricimer, mas a causa de l'excès de popularitat qu'avián prés mercés als sieus successes, o èran assassinats de geloses, o s'profechavan del poder qu'avián per governar en nom d'autres.

== Decadéncia occidentala e prosperitat orientala ==
[[Fichièr:628px-Western-Eastern-Roman-Empires-476AD.PNG|vinheta|250x250px|L'Empèri Roman de'Occident e l'Empèri Roman d'Orient en 476 ApC]]
A la mòrt de l'emperaire [[Teodòsi I|Teodosi I]], aquel dividisèt l'Empèri Roman en doas mitats, a son ainat, [[Flavius Arcadius|Arcadi]], li donèt lo tròn de l'Empèri Roman d'Orient, a al cabdèt, Onore, lo nomenèt emperaire d'Occident, sabent que son filh èra fòrça jove, nomenèt lo general [[Estelicon]] tutor. Après la division de l'Empèri Roman, l'Orient comportava [[Ispània]], [[Itàlia]], [[Gàllia]], [[Britània romana|Britània]], [[Magrèb]] e las còstas de [[Libia]], l'Orient comportava  la peninsula dels [[Balcans]], [[Anatolia]], l'[[Pròche Orient|Orient Mejan]] e [[Egipte]], e venguè l'[[Empèri Bizantin]], non venet de Bizanci, ancian nom [[Grèc (lenga)|grèc]] de sa capitala [[Constantinòble|Constantinòble.]] 

Onòri situèt sa capitala a [[Milan|Milan.]] dempuèi de temps, ja, la mitat occidentala de l'Empèri Roman èra somés a de guèrras civilas pel poder de contunh, amb de generals que se rebelavan cada meses e s'autocoronavan d'emperaires alternatius, subretot en [[Britània romana|Britània]] e [[Gàllia|Gàllia.]] A aquel encastre complicat, qu'èra fòrça malaisit manténer lo govèrn sus l'Empèri de l'Occident, s'apondavan las contunhas ingeréncias dels pòbles barbars, que s'opausavan alternativament als òrdres d'unes o d'autras pretendents o trencavan amb totes se liurant al sacatge segon los desir. 

Mai, l'Occident patiguèt plan fòrça de las consequéncias de la crisi del sègle III, alara que l'Orient capitavan se recuperar pauc a pauc, malgrat las menaças termierèras dels [[gòts]] e dels [[Empèri Sassanida|sassanids]], a causa dels revenguts dels rics camps d'Anatolia e Egipte, sa melhora coesion intèrna e sa populacion mai abondianta e mens tocada per las guèrras civilas, la corrupcion e las pèstas que l'Occidant.

== Invasions germanicas ==
[[Fichièr:Invasions_of_the_Roman_Empire_1.png|vinheta|250x250px|Invasions germanicas e dels huns a l'Empèri Roman, 100–500 ApC]]
La crisi asasiguèt l'Orient quand los [[visigòts]] jol comandament d'[[Alaric Ièr|Alaric I]] se dirigiguèron cap a Itàlia en 402. Dins un primièr temps, lo general roman d'origina [[Vandals|vandala]] [[Estilicon]], una de las darrièras grandas figuras de militaras de l'Occident, capitèt a derrotar [[Alaric Ièr|Alaric I]] a la Batalha de Pollentia. Pamens, las tropas romanas èran pas tan nombrosas que dins los tempses precedent e Estilicon poguèt somque amassar los òmes sufisents retirant bona part d'aqueles basats sus la frontièra del Ren. Alara, la Nadal de 406 los [[Vandals|vendals]], [[suèus]], [[francs]] e dins una mendre mesura los [[gepids]], [[alans]], [[sarmats]] e [[eruls]], crosèron de manièra massiva lo riu gelat e s'espandiguèron coma una plaga per tota [[Gàllia]] e après per [[Ispània]], saquejant totas las vilas sul passatge. 

Pauc après [[Alaric Ièr|Alaric I]] tornèt menaçar [[Roma]] exigissent lo pagament d'importants tributs, alara qu'en [[Britània romana|Britània]] un nòu usurpator se coronava d'esprel coma [[Constanci III|Constanci]] III. [[Estilicon]] foguèt incapable d'atudar la crisi e, victima de las conspiracions dels pretendents d'Onòri, foguèt executat en 408. Las tropas romanas abandonèron Britània alara qu'èra ocupada per de nòus contengents barbars per calmar la situacion en la [[Gàllia]], mas poguèron far pauc. Dins tot l'Empèri l'autoritat romana mermava, e sonque las successivas capitalas de [[Milan]] e [[Ravena]] comptavan amb de fòrças sufisentas per se defendre coma cal. 

Dins aquel contèxte, a [[Alaric Ièr|Alaric I]] li èra pro aisit de far pression sus la vila abandonada de [[Roma]] l'assetjant successivament en 408 e 409, se retirant a l'obtenir la quantitat l'aur contractada amb lo Senat. Mas en 410 poguèron pas liurar las 4.000 pèças exigidas e Alaric ordenèt lo [[Sacatge de Roma (410)|sacatge de la vila]]. Un tal acte foguèt vist pels quita romans coma la fin d'una èra e un otratge inimaginable, que l'anciana granda capitala del vièlh Empèri cas saquejada pels barbars. Alara qu'Alaric saquejava la vila, Onòri èra a Ravena enrodat de cortesans flatoses e faguèt pas res per evitar lo sacatge. Fasiá mai de sèt sègles que dins [[Roma]] èra pas intrada pas una armada estrangièra. 

[[Alaric Ièr|Alaric I]] se dirigiguèt après cap a [[Nàpols]] amb intencion d'embarcar cap a Africa, mas moriguèt en camin. Amb surpresa [[Galla Placidia]], Sòrre de l'emperaire Onòri (refugiat a Ravena), qu'aviá estat capturada a [[Roma]], capitèt a convéncer los [[visigòts]] que signèsson la patz e s'aliguèsson amb los romans. Sagelèt aquela aliança se maridant amb lo nòu rei visigòt, Ataülf, que se li cediguèsse Aquitània en 412 amb la fin que foguèsse tornat l'autoritat romana sus [[Gàllia]], e que capitèt a prene aprè de longas guèrras amb autres los pòbles barbars. 

Mai trd, los gòts recebràn tanben la carga de restablir l'òrdre en Ispània, çò que capitèron amb una consequéncia: l'expulsion dels [[vandals]] d'[[Ispània]] en 429, aqueles se dirigiguèron cap a l'[[Africa romana|Africa]] per la mometre prenent [[Cartage|Cartage.]] Ala prenguèron çò que demorava de la flòta romana e aprenguèron l'art de navegar, espandissent lo nòu empèri maritim sens problèmas per [[Corsega]], [[Sardenha]], una partida de [[Sicília]] e [[Illas Balearas|Balearas.]] Saquèjon tanben fòrça vilas, [[Roma]] encara en 455. Los romans perdèron la dominacion de la mar e sa principala resèrva de cereala, aquela del Nòrd d'Africa. 

=== Los huns ===
Redusit a [[Gàllia]], [[Itàlia]] e una partida d'[[Ispània]], l'empèri decadent afrontèr una nòva menaça, encara pièger qu'aquela dels pòbles [[germans]]. Amb l'arribada dels [[huns]] d'[[Atila]] en 451, los romans coneguèron la destruccion totala, los sacatges sistematics e lo genocidi de populacions entièras. Sonque podèron expulsar l'armada dels huns de [[Gàllia]] mercés a l'engenh militar del darrièr grand general roman, [[Aetius|Flavi Aeci]], que se ligant amb los [[visigòts]], los [[francs]] e los [[alans]], capitèt a desrotar los [[huns]] e la naus [[ostrogòt]] dins la Batalha dels Camps Catalaunics. 

Pasmens, [[Atila]] tornèt prene e ocupar [[Itàlia]] en 452, en s'aclapant pas que davant las pòrtas de [[Roma]] quand lo papa [[Leon I (papa)|Leon I lo Grand]] s'encontrèt amb el. Dos ans mai tard, l'Emperaire [[Valentinian III]], envejós e gelós dels succèsses d'Aeci, decidiguèt d'executar lo genral, abandonat lo sieu melhor general e condemnant de forma definitiva l'Empèri d'Occident a la destruccion.

== L'agonia finala de l'Empèri Roman d'Occidant ==
[[Fichièr:Ostrogothic_Kingdom.png|vinheta|250x250px|Lo Reialme Ostrogòt foguèt la roïna de l'Empèri Roman d'Occident]]
En 451 l'aflaquiment de l'Empèri èra evident. Lo rei dels huns [[Atila]] aviá fracassat Euròpa e l'Empèri d'Orient. Una letra d'amor de la part de la sòrre de l'emperaire occidental, (Valentinian III), Onòria, demandava al barbar que la salvèsse del las parets de Roma e se maridèsse amb ela. [[Atila]], Vesent los avantatjes que çò que poiriá significar, marchar contra [[Roma|Roma.]] 

Lo general roman [[Aetius|Flavius Aetius]], conegut coma «lo darrièr grand roman», marchèt cap a la frontièra, en [[Gàllia]], e establiguèt d'alianças amb diferentas tribus barbaras ([[visigòts]], [[francs]], [[alans (pòble)|alans]], [[burgonds]] e [[sarmats]]) dins çò una armada que s'estima entre 100.000 e 200.000 òmes. [[Atila]], Amb una armada numericament superiora, format d'[[huns]], [[ostrogòts]], [[gepids]], [[eruls]] e [[turings]], de mièg milion d'òmes, s'avancèt. Foguèt atal coma lo 20 de junh de l'an 451, s'afrontèron a Chalons. La Batalha dels Camps Catalaunics foguèt epica. Se calcula que los mòrts èran nombroses dins ambedós partits, amb un total de 300.000 mòrts. La victòria venguèt al camp d'[[Aetius]], après aver desfach moralament un, fins alara, invencible [[Atila|Atila.]] 

En 452 [[Atila]] lancèt una poderosa contraofensiva que lo menèt fins a las quita pòrtas de [[Roma|Roma.]] Alà, lo [[Leon I (papa)|papa Leon]] I l'encontrèt en secrèt, e a l'esissida, [[Atila]] ordenèt la retirada de sas tropas sens cap d'explicacion. Se sap pas encara çò que se passèt entre eles, e mai probale Atila se retirèt a causa de la fam e epidèmias que patissiá son armada, e que li auriá empachat de manténer un sètge sus [[Roma|Roma.]] 

Pauc après, las fòrças d'[[Atila]] foguèron aniquiladas per una granda pèsta e los huns desapareguèron. Après la desaparicion d'[[Atila]], [[Valentinian III]] comencèt a dobtar de l'importància d'Aetius e de sa leialtat, fins a l'assassinar per traïson en 454. Un an après, en 455, lo senator [[Petronius Maximus|Petròni Maxim]], amb d'amics d'Aetius, assassinèron a [[Valentinian III]] e prenguèron lo poder. En 455, lo rei barbar [[Genseric]] Genseric desembarquèt en [[Itàlia]] e saquejèt [[Roma]], assassinant [[Petronius Maximus|Petròni Maxim.]] 

A l'epòca, es clar que lo destin de l'Empèri Roman d'Occident èra mai que sagelat. Valentinian morriguèt sens pas cap d'eretièr, lo sacatge de [[Roma]] aviá portat un còp brutal, subretot al moral roman, las armadas demorèron sens cap capabla après l'assassinat d'Aetius de la mans de Valentinian, e los romans descobriguèron que los [[huns]] e [[visigòts]] èran pas los sieus enemics màger. Après l'autoproclamat emperaire [[Petronius Maximus|Petròni Maxim]], arribèt lo sacatge de Genseric, que foguèt mai brutal qu'aquel de gòt [[Alaric Ièr|Alaric]], fasent esclaus los abitants e saquejant tot aquò que tenián de riquesas, e mai se mercés al Papa Leon I lo Grand, los [[vandals]] de [[Genseric]] cometèron pas las accions abitualas d'un sacatge, coma incendis o viòls. 

Après lo sacatge e amb la marcha de [[Genseric]], foguèt elegit emperaire [[Avitus|Avit]], qu'èra ja estat ''[[magister militum]]'' amb [[Petronius Maximus|Petròni Maxim]], [[Avitus|Avit]] nomenèt magister militum Ricimer e aquel capitèt de campanhas en Panònia e contra los [[vandals]] al nom de l'emperaire, quitament de luènh 'atenguèt pas a blocar lo poder naval d'aqueles. Utilizant una seria de revòltas a [[Roma]], e sabent lo biais de far dels militars per capitat, en mai de comptar amb lo sosten del Senat, [[Ricimer]] e son associat [[Majorian]] se revoltèron contra [[Avitus|Avit]] e lo capvirant. 

Après [[Avitus|Avit]] capvirat, arribèt Majorian, que foguèt coronat per [[Ricimer]], mas [[Majorian]] se mostrèt mai independent del que Ricimer voliá e après lo fracàs de [[Majorian]] dirigiguèt una expedicion contra los [[vandals]] que s'acabèt amb lo desastre de la Batalha de [[Cartagena (Espanha)|Cartagena]] (lo fracàs aguèt fòrça a veire amb Ricimer e plen d'oficièrs romans), [[Majorian]] foguèt obligat d'abdicar pels sieus soldats. 

Après aver capvirat [[Majorian]], Ricimer coronèt a [[Libi Sevèr]], que se mostrèt mai manipulable que son precedent e mai aquel moriguèt lèu, empoisonat per Ricimer o de causas naturalas. Li succediguèt lo considerat darrièr emperaire en capacitat, [[Anthemius|Procòpi Antèmi.]] Lo regne d'[[Anthemius|Antèmi]] comencèt plan, qu'èra lo candidat de l'emperaire d'Oriental e amb lo bon voler de Ricimer. Antèmi foguèt malaut e venguèt fòl, Ricimer ne profiechèt per se levar contra el, executèt Antèmi après lo capvirèt e succediguèt [[Olibrius|Anici Olibri]], lo candidat de Ricimer, e son aliat d'alara, [[Genseric]]. A l'epòca, ont Ricimer nomenava los emperaires coma voliá, e que las foncions d'aqueles èran pas que formalas, èra clar que las foncions de l'emperaire avián pas pus de sens, e un unic òme fòrt, dins aquel cas, Ricimer, fasiá pas que mantenir la farsa dels emperaires per poder agir amb totala libertat e sens oposicion. 

Lo regne de [[Olibrius|Anici Olibri]] durèt pas qu'unes meses, après aquel arribèt Glicèri, qu'aviá estat designat emperaire pel nòu ''[[magister militum]]'', [[Gundebald]], nebòt del mòrt Ricimer, mas coma Glicèri èra un usurpator per l'emperaire d'Orient, [[Flavi Valèri Leon]], aquel designèt coma emperaire [[Juli Nepos]], governaire de [[Dalmàcia]], aquel arribèt a [[Ravena]] e expulsèt a Glicèri, e mai se li salvèt la vida e se faguèt nomenar emperaire, tractèt sul còp de signar la patz amb [[Genseric]], mas èra pas interessat. [[Julius Nepos|Juli Nepos]] aucèt a un barbar nomenat [[Flavi Orestes]] coma ''magister militum'', mas aquel, prenguèt Ravena e capvirèt Nepos, per nomenar lo sieu filh, [[Romulus August|Romul August]], coma emperaire, quitament s'èra un mainat de 10 ans. Juli Nepos tornèt en Dalmàcia considerat en Orient coma l'autentic emperaire legitim. 

Quand los [[eruls]], escòrtas e mercenaris turings exigiguèron de tèrras en Itàlia, Orestes se neguèt e foguèt capturat e executat pel cabdil barbar [[Odoacre]], aquel capvirèt lo jove [[Romulus August|Romul August]] e envièt los insignes imperials a [[Constantinòble]], en cambi, l'emperaire d'Orient, [[Zenon (emperaire)|Zenon]], nomenèt Odoacre patrici. [[Julius Nepos|Juli Nepos]] contunhèt de reclamar sas pretensions al tròn imperial fins a sa mòrt en 480. Malgrat que 476 es considerat coma la fin de l'Empèri Roman d'Occident, aquel aviá ja desaparegut dempuèi d'ora, e se conservava pas que la dignitat imperiala de baias sonque formal.&lt;ref&gt;Tucker&lt;/ref&gt; 

Mai tard, e ja amb l'empèri d'Occident desaparegut, lo rei ostrogòt Teodoric lo Grand, per òrdre de l'Empèri Roman d'Orient desfaguèt e assassinèt Odoacre, fondant lo Reialme ostrogòt. En Gàllia los [[visigòts]] fondèron lo [[Reialme visigòt]] de [[Tolosa]], e encara mai tard la desrota contra los [[francs]], se retirèron cap a [[Ispània]], dins lo nomenat lo Reialme visigot de [[Toledo|Toledo.]] Los [[vandals]] demorèron al Nòrd d'Africa fins que lo Reialme vandal siá conquistat pel general bizantin [[Belisari]]. E en [[Britània romana|Britània]], s'installèron los [[angles]] e los [[saxons]], que dins lo sègle XI foguèron derrotats per [[Guilhèm Ièr d'Anglatèrra|Guilhèm lo Conquerent]].

== Principals motius de la desapareisson de l'Empèri Roman d'Orient ==
* De contunh de revòltas socialas e revòltas intèrnas contra que sovent, las autoritats imperialas podián far pas res, que lor volgavan reservar sas armadas per lutar contra los barbars. 
* Las invasions dels [[huns]] d'Atila èran un punt d'inflexion, que los romans jamai avián vist semblable nivèl de destruccion e desastre, coma quel [[Atila]] sometent [[Gàllia]] e lo nòrd d'Itàlia e causa que foguèt nomenat flagèl de dieu. 
* De contunh devaluacion de la moneda romana. Lo trafic comercial, que se realizava subretot en Mediterranèa èra paralizat sempre a causa de las raziàs dels piratas, (los [[vandals]] faguèron de piratariá son arma màger contra l'[[Empèri Roman]]). 
* Las plagas e fams tocavan de contunh la populacion, que provocava lo desplaçament cap al camp, que significava la despoblament de las vilas. 
* La barbarizacion de las armadas romanas, que perdèron la disciplina militara e lor incomparable equipament militar, en mai del manca de caps militars competents. 

* Los dos sacatges de Roma realizats pels reis [[Alaric Ièr|Alaric]] e [[Genseric]] portèron un còp terrible al moral dels [[roma]]&lt;nowiki/&gt;ns, que fasiá mai de sèt sègles que pas cap d'armada estrangièra aviá penetrat a Roma e faguèron pèrdre a l'Empèri [[Roma|Roman]] son imatge d'nvencibilitat. 

== Division de l'Empèri Roman d'Occident ==
Malgrat lo capvirament de [[Romulus August|Romul August]] es considarat coma la fin de l'[[Empèri Roman]], es pas atal, que l'Empèri Roman d'Orient subrevisquèt gaireben 1000 ans de mai. Los ancians territòris de l'ancian '''Empèri Roman d'Occident''' foguèron ocupats per las diferentas tribús barbaras que foguèron, gaireben totas aquelas, responsablas de sa casuda. La division dels barbars segon las ancianas frontièras de l'empèri son: 
* '''[[Peninsula Italica|Peninsula itàlica]]''': Ostrogòts e [[eruls]] 
* '''[[Ispània]]''': [[Visigòts]], alans e [[suèus]] 
* '''[[Gàllia]]''': [[Francs]], [[burgonds]] e [[turings]] 
* '''[[Britània romana|Britània]]''': [[Angles]] e [[saxons]] 
* '''Germània''': [[Alamans (pòble)|Alamans]] e [[gepids]] 
* '''[[Africa del Nòrd|Nòrd d'Africa]]''': [[Vandals]] 

== Referéncias ==
&lt;div class=&quot;reflist&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;
&lt;references /&gt;&lt;/div&gt;

== Vejatz tanben ==
* Reialmes germans
* [[Empèri Carolingian]]
* [[Sant Empèri Roman Germanic]]
* Istòria de l'Empèri Roman

== Bibliografia ==
* Henning Börm: Das weströmische Kaisertum nach 476. In: Josef Wiesehöfer te a lo. (eds.), Monumentum Te instrumentum inscriptum. Stuttgart 2008, pp. 47–69. 
* Sandberg, K., The Son-Called Division of the Demòra Empire. Nòtas Ont A Persistenta Theme in Western Historiography, Artos 42 (2008), 199-213. 
* Lo Housin Helal Ouriachen, 2009, La ciudad bética durante la Antigüedad Tardía. Persistencias y mutaciones locales En relación con la realidad urbana del Mediterraneo y del Atlántico, Tèsis doctoralas, Universidad de Granada, Granada. 

== Ligams extèrnes ==
* [http://www.roman-empire.net Demòra-Empire.Net]
* [https://web.archive.org/web/20110216225011/http://www.roman-emperors.org/impindex.htm ''De Imperatoribus Romanis'']
* [https://archive.is/20121130062721/members.ozemail.com.au/~igmaier/map.htm Maps of the Demòra state according ton the Compilation 'notitia dignitatum']
* &lt;nowiki&gt;http://www.laguia2000.Cossí/edad-mesurava/la-caida-de&lt;/nowiki&gt; detlo-imperio-romano-de-occidente</text>
      <sha1>6wnyqlkwu42px4jtq1m3pyr4ti51mfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agallas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126965</id>
    <revision>
      <id>2505592</id>
      <parentid>1862362</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="305" sha1="nc5t0yr8lijo2nogbfjapip3tchby2q" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Agallas''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>nc5t0yr8lijo2nogbfjapip3tchby2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ahigal de los Aceiteros</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126966</id>
    <revision>
      <id>2505593</id>
      <parentid>1862421</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321" sha1="qvjxanwi22udu7fzuwc3kxwobksmf1u" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Ahigal de los Aceiteros''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>qvjxanwi22udu7fzuwc3kxwobksmf1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ahigal de Villarino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126967</id>
    <revision>
      <id>2505594</id>
      <parentid>1862420</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="317" sha1="0qhnigv8p3j9zzll9bebydz924z0cze" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Ahigal de Villarino''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>0qhnigv8p3j9zzll9bebydz924z0cze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Alameda de Gardón</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126968</id>
    <revision>
      <id>2505595</id>
      <parentid>1871534</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="319" sha1="ppxna3ihfsuvq5kye3pqvhv4l8hy2z1" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''La Alameda de Gardón''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>ppxna3ihfsuvq5kye3pqvhv4l8hy2z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Alamedilla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126969</id>
    <revision>
      <id>2505596</id>
      <parentid>1871535</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox, etc</comment>
      <origin>2505596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="d0wd2xdqanb0aq71o0ugqblmsjv47yj" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''La Alamedilla''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>d0wd2xdqanb0aq71o0ugqblmsjv47yj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alaraz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126970</id>
    <revision>
      <id>2505597</id>
      <parentid>2449415</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330" sha1="sylj2uhv32zgyx9qml9dj6kr9mu8jw8" xml:space="preserve">{{Dialècte Lengadocian}}
{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Alaraz''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>sylj2uhv32zgyx9qml9dj6kr9mu8jw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alba de Tormes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126971</id>
    <revision>
      <id>2505598</id>
      <parentid>1862517</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="312" sha1="3wm1izpjabi7k6gkiziby92prmzs4yi" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Alba de Tormes''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>3wm1izpjabi7k6gkiziby92prmzs4yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alba de Yeltes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126972</id>
    <revision>
      <id>2505600</id>
      <parentid>1862518</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="312" sha1="dvllk4cm4jafskshv0pb7kgbjfvnuk7" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Alba de Yeltes''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>dvllk4cm4jafskshv0pb7kgbjfvnuk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Alberca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126973</id>
    <revision>
      <id>2505603</id>
      <parentid>1882965</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308" sha1="aibfk933u4ixblsz3ag4k8l34asbrbx" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''La Alberca''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>aibfk933u4ixblsz3ag4k8l34asbrbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Alberguería de Argañán</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126974</id>
    <revision>
      <id>2505604</id>
      <parentid>1871538</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="326" sha1="dz7tfpcxz2matpli1yhl66fo5z6a1gm" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''La Alberguería de Argañán''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>dz7tfpcxz2matpli1yhl66fo5z6a1gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alconada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126975</id>
    <revision>
      <id>2505605</id>
      <parentid>1862646</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306" sha1="eqn03yl9eq46rjrdjzwo9blk7dqlaha" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Alconada''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>eqn03yl9eq46rjrdjzwo9blk7dqlaha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldea del Obispo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126976</id>
    <revision>
      <id>2505606</id>
      <parentid>2093902</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="404" sha1="iizqzvafjofiibafw71gklpyujff8r5" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
[[File:Puente Concepcion.jpg|250px|thumb|right|Castle of Real Fuerte de la Concepción.]]
'''Aldea del Obispo''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>iizqzvafjofiibafw71gklpyujff8r5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldeacipreste</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126977</id>
    <revision>
      <id>2505607</id>
      <parentid>1862692</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="78ranbeg3m8wen139f49stgo45n6upp" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldeacipreste''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>78ranbeg3m8wen139f49stgo45n6upp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldeadávila de la Ribera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126978</id>
    <revision>
      <id>2505608</id>
      <parentid>1862693</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="323" sha1="mqccvhjtpe0am0cxb8qnxy86q4mculm" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldeadávila de la Ribera''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>mqccvhjtpe0am0cxb8qnxy86q4mculm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldealengua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126979</id>
    <revision>
      <id>2505609</id>
      <parentid>1862696</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="309" sha1="31991r3uk2utsbkthf3kvf1tbpktz5k" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldealengua''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>31991r3uk2utsbkthf3kvf1tbpktz5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldeanueva de Figueroa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126980</id>
    <revision>
      <id>2505610</id>
      <parentid>1862705</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="k4y3ma710s6w758ger3crgfa2ce26q8" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldeanueva de Figueroa''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>k4y3ma710s6w758ger3crgfa2ce26q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldeanueva de la Sierra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126981</id>
    <revision>
      <id>2505611</id>
      <parentid>1862710</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321" sha1="f5x7rhxyi6545nkkjjlw7cbjghtzu70" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldeanueva de la Sierra''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>f5x7rhxyi6545nkkjjlw7cbjghtzu70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldearrodrigo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126982</id>
    <revision>
      <id>2505612</id>
      <parentid>2177507</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="tqo14t07kv55g1c1p85mkt5huhe46k2" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldearrodrigo''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>tqo14t07kv55g1c1p85mkt5huhe46k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldearrubia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126983</id>
    <revision>
      <id>2505613</id>
      <parentid>1862716</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="309" sha1="ihk18821nejw7jzotrj8ms6yr96ovi4" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldearrubia''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>ihk18821nejw7jzotrj8ms6yr96ovi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldeaseca de Alba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126984</id>
    <revision>
      <id>2505614</id>
      <parentid>1862719</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="2hcsp8x2ekhpvtrkx0azc24gp0nv6h6" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldeaseca de Alba''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>2hcsp8x2ekhpvtrkx0azc24gp0nv6h6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldeaseca de la Frontera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126985</id>
    <revision>
      <id>2505615</id>
      <parentid>2293653</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="6idxrb92l1sdrgo14vg39e39rhdadsu" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
[[Fichièr:Aldeaseca de la Frontera 08.jpg|vinheta]]
'''Aldeaseca de la Frontera''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>6idxrb92l1sdrgo14vg39e39rhdadsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldeatejada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126986</id>
    <revision>
      <id>2505616</id>
      <parentid>1862723</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="309" sha1="a5ob849iqumyk0j5wz8t0cph3fac4mk" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldeatejada''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>a5ob849iqumyk0j5wz8t0cph3fac4mk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldeavieja de Tormes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126987</id>
    <revision>
      <id>2505617</id>
      <parentid>1862724</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="76o22sc5obtwqdjhfnfx2axk29utdqh" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldeavieja de Tormes''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>76o22sc5obtwqdjhfnfx2axk29utdqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldehuela de la Bóveda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126988</id>
    <revision>
      <id>2505618</id>
      <parentid>1862730</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321" sha1="flwtfwpkn4orly8e3icpv7b3asxhmb2" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldehuela de la Bóveda''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>flwtfwpkn4orly8e3icpv7b3asxhmb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aldehuela de Yeltes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126989</id>
    <revision>
      <id>2505619</id>
      <parentid>1862729</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="317" sha1="j4fatr9icf9qprsixgsv6mlgpx6wste" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Aldehuela de Yeltes''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>j4fatr9icf9qprsixgsv6mlgpx6wste</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Almenara de Tormes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126990</id>
    <revision>
      <id>2505620</id>
      <parentid>1862914</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="bq7ay9o5pweunt3it7gscnt1pxl1y84" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Almenara de Tormes''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>bq7ay9o5pweunt3it7gscnt1pxl1y84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Almendra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126991</id>
    <revision>
      <id>2505621</id>
      <parentid>1862915</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2505621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306" sha1="a57m50qfyu5tj39ckdwx9rmv8dgjg6v" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Almendra''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>a57m50qfyu5tj39ckdwx9rmv8dgjg6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anaya de Alba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126992</id>
    <revision>
      <id>2505622</id>
      <parentid>1863097</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="lcf46ptz8lbvmjumblbp7owggu550or" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Anaya de Alba''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>lcf46ptz8lbvmjumblbp7owggu550or</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Añover de Tormes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126993</id>
    <revision>
      <id>2505623</id>
      <parentid>1863979</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="g54qhigbhbz9oou2nrpfiukr7c5utuh" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Añover de Tormes''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>g54qhigbhbz9oou2nrpfiukr7c5utuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arabayona de Mógica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126994</id>
    <revision>
      <id>2505624</id>
      <parentid>1863339</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="ewt7cj7dekqlxpyy1obtv2t3ok9xqjd" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Arabayona de Mógica''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>ewt7cj7dekqlxpyy1obtv2t3ok9xqjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arapiles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126995</id>
    <revision>
      <id>2505625</id>
      <parentid>1863372</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306" sha1="br85c1pg3mqw27mdajolmj6h7ee1bd0" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Arapiles''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>br85c1pg3mqw27mdajolmj6h7ee1bd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arcediano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126996</id>
    <revision>
      <id>2505626</id>
      <parentid>2202641</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="l0gntvcev2u11z595qxay6k9cumgx85" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Arcediano''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>l0gntvcev2u11z595qxay6k9cumgx85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>El Arco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126997</id>
    <revision>
      <id>2505627</id>
      <parentid>1881715</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="305" sha1="5x8ohj86od8wgqadop2c74y67ftxe0v" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''El Arco''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>5x8ohj86od8wgqadop2c74y67ftxe0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Armenteros</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126998</id>
    <revision>
      <id>2505628</id>
      <parentid>1863525</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308" sha1="1z8v48kkyk1rc3hevux4q2kq9j3rilb" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Armenteros''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>1z8v48kkyk1rc3hevux4q2kq9j3rilb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Atalaya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126999</id>
    <revision>
      <id>2505629</id>
      <parentid>1882966</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="333" sha1="132i7mnehcwvtlauexjc0oz5xi1m0hf" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''La Atalaya''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>132i7mnehcwvtlauexjc0oz5xi1m0hf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Castillejo de Martín Viejo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127048</id>
    <revision>
      <id>2505601</id>
      <parentid>1996867</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="393" sha1="7y2pgr0cn6yipx4jvxzadol1i9npcqd" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
[[Fichièr:Castillejo de Martin Viejo 02 by-dpc.jpg|220px|vinheta]]
'''Castillejo de Martín Viejo''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>7y2pgr0cn6yipx4jvxzadol1i9npcqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ciudad Rodrigo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127059</id>
    <revision>
      <id>2505602</id>
      <parentid>1866735</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>infobox</comment>
      <origin>2505602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="312" sha1="8hhkgoebzdjqm9iwxr0mkgn6xmfbqn1" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Ciudad Rodrigo''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>8hhkgoebzdjqm9iwxr0mkgn6xmfbqn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ledesma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127119</id>
    <revision>
      <id>2505591</id>
      <parentid>1883139</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2505591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="305" sha1="lu07kqnp0qafu8hwzrekqppm6vugtns" xml:space="preserve">{{Infobox Subdivision administrativa }}
'''Ledesma''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Salamanca (província)|Salamanca]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Castelha e Leon]].

{{Portal Espanha}}
{{Municipis de|37}}</text>
      <sha1>lu07kqnp0qafu8hwzrekqppm6vugtns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dioclecian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129815</id>
    <revision>
      <id>2505667</id>
      <parentid>2481371</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T02:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2505667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19993" sha1="d7k24db3jadpfqtzbp2rnnc9labp2mn" xml:space="preserve">{{Dialècte Lengadocian}}

[[Fichièr:Istanbul_-_Museo_archeol._-_Diocleziano_(284-305_d.C.)_-_Foto_G._Dall'Orto_28-5-2006.jpg|thumb|230px|Cap d'una estatua de l'emperaire Dioclecian]]

'''Gaius Aurelius Valerius Diocletianus&lt;ref&gt;Lo nom complet de ''Diocletianus'' es derivat del grèc ''dios kletos'' (&quot;abalit pel cèl&quot;). &lt;/ref&gt;''' (c. [[245]]–c. [[312]]), nascut '''Diocles''' ([[grèc]] Διοκλής) e conegut coma '''Dioclecian''', èra un [[Emperaire roman]] dempuèi lo [[20 de novembre]] de [[284]] fins al [[1 de mai|primièr de mai]] de [[305]]. 
Dioclecian met fin al periòde abitualament conegut pels istorians coma [[Crisi del sègle III|Crisi del Sègle III]] ([[235]]-[[284]]). Establiguèt un govèrn [[autocracia|autocratic]] e es aquel que pausèt los fonadaments de la segonda fasa de l'[[Empèri Roman]], coneguda segon lo biais de veire: [[Dominat]] (en oposicion al Principat instituit per [[August]]), la [[Tetrarquia]] o simplament l'[[Empèri Roman Tardiu]]. Las [[reformas de Dioclecian]] cambièron fondamentalament l'estructura del govèrn imperial e ajudèron a estabilizar l'Empèri economicament e militarament, li permetant de demorar gaireben intacte pendent los cent ans venents.

== Originas e accession al poder ==
[[Illiria]]n d'origina umble (de [[Dioclea]], prèp de [[Salona (Dalmàcia)]]), Diocles&lt;ref&gt;Èra lo primièr emperaire (aprèp [[Felip l'Arabi]]) amb un nom complet grèc que foguèt certificat: ''Dioclês''. Format del meteis biais qu&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''Eracles'' (''Kléos Hêras'', &quot;la fama/glòria d'Hera&quot;), amb la racina de ''Zeus'' substituint la d&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''Hera'' (''Kléos Diós'', &quot;la fama/glòria de Zeus&quot;). Aquel foguèt latinizat en ''Diocletianus'' quand Diocles venguèt emperaire. &lt;/ref&gt; s'aucèt dins los rengs de l'armada. Se sap que foguèt ''Dux Moesiae'', amb la responsabilitat de defendre lo [[Danubi]] Inferior. Quand en [[282]] las legions del Danubi Superior proclamèron Emperaire lo Prefècte pretorian [[Marc Aurèli Car|Car]], Diocles comencèt a ganhar la confisança del nòu emperaire e n'obtenguèt lo consolat en [[283]] amb lo reng de ''Comes domesticorum'', es a dire, comandant de la [[cavalariá]] e de la gàrdia personala de l'Emperaire.

L'estela ascendenta dins de l'Empèri Roman èra [[Flavi Aper]], lo [[prefècte pretorian]] e sògre de [[Numerian]] filh de Car. En [[283]], Car causissèt lo seu filh primièr [[Carin]] coma [[August (títol)|August]], amb que daissava lo suenh de l'Occident, e se desplacèt amb Numerian, Aper e Diocles a l'Orient, contra l'[[Empèri Sassanida]]. Car ganhèt la capitala sassanida, obtenguent una victòria fòrça importanta, mas moriguèt en julhet/agost, segons los diches tustat per un [[Eslhauç]] o benlèu de malautiá. Daissèt Numerian coma nòu August, e una armada que seuriá anar fins a las frontièras de l'Empèri. ''[[Apuri Aper|Apurius Aper]]'' afirmava que Numerian tanben èra malaut, per aquò l'emperaire viatjava dins un veïcul tancat, sens cap de contacte amb l'exterior. Quand los soldats notèron la pudor e dubriron lo veïcul, Numerian èra mòrt. Diocles profeitèt de l'ocasion, acusant Aper d'aver tuat Numerian, e tuèt d'esperel lo prefècte pretorian davant las tropas, que sul còp lo proclamèron Emperaire, lo [[20 de novembre]] de [[284]].&lt;ref&gt;L'''[[Istòria Augusta]]'' explica aquel assassinat, que seriá estat contat pel Dioclecian al grand paite de l'autor ficticiu d'aquel libre, Flavius Vopiscus: {{cita|Quand Dioclecian, diguèt, encara aviá un emplec menor, se teniá dins una alberga dins la tèrra dels [[tongres]] en Gàllia, consultava com cada jorns la seuna fortuna amb una [[druida|druidessa]]. Aquela li diguèt, 'Dioclecian, es fòrça avariciós e tanben fòrça avar', que Dioclecian responguèt, çò dich, pas seriosament, mas de craca, 'Serai pron generós quand vendrai emperaire.' A aquò  la druïdessa repondèt &quot;No conta craca, Dioclecian, perquè seràs emperaire quand aurà tuat un marran}}. Diocles auriá començat a buscar de dosenas de marrans, inutilament. Quand se passèt l'episòdi de la descobèrta del cadaver de Numerian, Dioclecian èra obligat de tuar Aper (segon la sovent pauc fiable ''Istòria Augusta'') accomplissent la profecia, perque en lenga latina &quot;aper&quot; significa &quot;marran&quot;. (''Carus et Carinus et Numerianus'' xiv-xv)[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/Carus_et_al*.html]. &lt;/ref&gt;

Mas, i aviá un autre emperaire legitim en Occident, [[Carin]], lo filh grand de Carus. Carin e Diocles se trobèron prèp de [[Belgrad]], e lo darrièr ganhèt la [[Batalha del Riu Margus]], tuant Carin e venent l'unic governant de l'Empèri, amb lo nom de Dioclecian. Las fonts sin en desacòrdi sus se que passèt vertadièrament dins la batalha: [[Aurèli Victor]] afirma (39. 11) que Carin auriá ganhat la batalha, quand un dels seus oficièrs, que la seuna seriá estat sedusida pel jòve emperaire, l'escotelèt per l'esquina; [[Eutropius]] sosten (9.20.2) que Carin seriá estat abandonat per la seuna armada. Dioclecian, dins un acte inabitual de cleméncia, tuèt pas nimai despausèt lo prefècte pretorian de Carin e [[Cònsol roman|cònsol]] [[Aurèli Aristòbul]], mas lo confirmèt, e mai tard li donèt lo [[procònsol]]at d'[[Africa]] e la dignitat de prefècte urban - una carrièra que qualques savents veson coma una recompensa per la seuna traïson. 

Entre [[235]] e [[284]] i aviá entre 20 e 25 emperaires successius, una mejana d'un emperaire nòu cada dos o tres ans. Levat dos, totes foguèron assassinats o morts sul camp de batalha. Dioclecian semblava èsser vòudat, d'en primièr, a seguir los passes dels seus predecessors efemèrs, alara que combatiá una seria de longas de guèrras d'un tèrme a l'autre de l'Empèri, mantenent las limitas alunhadas de las frontièras e atudant la revòltas domesticas. En [[298]], aviá capitat a rebutat la intrusions [[Germanics|germanicas]] de l'autre costat del [[Danubi]] e del [[Ren (fluvi)|Ren]], aviá arrestat las [[Guèrras romanosassanidas|invasions sassanidas]] en [[Siria]] e [[Palestina]], e aviá alunhat los seus enemics politics.

== Las reformas de Dioclecian ==
{{article detalhat|Reformas de Dioclecian}}
La seuna posicion estabilizada, una proessa notabla aprèp de cinquanta ans d'inestabilitat intèrna que contribuiguèt l'esfondrament de l'empèri Roman (periòde que se nomena la [[Crisi del Tresen Sègle]]), comencèt a far de reformas, que lo sistèma de govèrn imperial empachava. Comencèt un nombre de reformas per evitar un retorn al desòrdre de las generacions anterioras e per manténir la viabilitat de l'Empèri. Aquelas consistián a separar l'Empèri en dos per lo far mai gerible, crear un sistèma nòu de succession imperiala, governar coma autocrata e rebutèt tot lo rèsta de republicanisme e estibliguèt de reformas economicas per far front al problèma de la [[inflacion|iperinflacion]].

La dignitat d'emperaire èra d'en primièr un pòste [[dictator]]ial prudentament amagat jol [[monarquia constitucionala|monarca constitucional]]. Alara que teniá la seuna legitimitat d'una varietat complèxa de títols e de practicas republicanas, fasent de l'Emperaire lo ''Princeps'' (&quot;Primièr entre los egals&quot;, e d'aquí lo &quot;Principat&quot;), obtenguèt una granda partida del seu poder vertadièr del domèni sus las [[legion romana|legions]] e la Gàrdia Pretoriana. Aquò traduit lo mai important de totes los títols imperials, [[Emperator]] (Comandant Suprem). Aqueles disposicions, pasmens que mal comòdas a vegadas e seguidas de prèp per qualques emperaires mas pas per d'autres, funcionèron pendent los primièrs dos sègles d'existéncia de l'empèri. Mas, començant amb lo reialme de [[Septimi Sever]], los governants comencèron a se ne desempachar e a ignorar fòrça de las convencions republicanas, regnant mai coma dictators que coma monarcas constitucionals. Aquel processus soscavava los fondaments e la legitimitat del pòste. Dioclecian comprenguèt que lo títol deviá se basar sus quicòm mai simple qu'es la fòrça militara, per èsser mai reconegut e estable. Alara ensajèt de bastir un fondament novèl per la legitimitat imperiala bast sus la religion estatala, lo quita monarca essent semidivin e sacerdòta suprèma. L'ancian títol republican de ''[[Pontifex Maximus]]'', comencèt alara a prene una nòva importància.

Dioclecian causissèt un títol nòu per el meteis e se faguèt nomenar ''Dominus et deus'' (&quot;Senhor e [[Dieu]]&quot;, e atal comencèt lo periòde del &quot;Dominat&quot;). Teniá sèti, de fach, dins un tròn. Se fasiá pas véser en public, e s'exigissiá una audiéncia per li parlar, teniá de cerimonias elaborades qu'obligava lo participant a se prosternar e qu'enebissiá que se mire l'emperaire, e que permetiá pas que besar lo bòrd de las seunas raubas. D'aquel biais creava una dignitat amunhada, misteriosa, [[teocracia|teocratica]] e autocratica.

Segon un analisi d'[[Edward Gibbon]] dins lo seu libre ''La Decadéncia e Casuda de l'empèri Roman'', Dioclecian exigissiá pas un tal ritual per vanitat. Aquel tipe de majestat imperiala ja existissiá dempuèi l'ordinacion d'[[Octavi August]]. Mas, alara qu'aquel la dissimulava, Dioclecian simplament l'exibissiá.

La falsificacion dels metals precioses venguèt en un problèma important e l'emperaire ordenèt en [[292]] la destruccion dels libres d'[[alquimia]].&lt;ref&gt;{{en}} Henry Marshall Leicester, ''[http://books.google.cat/books?id=aJZVQnqcwv4C&amp;pg=PA47&amp;dq=dioclecian+alchemy+292&amp;hl=ca&amp;ei=Nuf9TIXqPMX5sga98bj9BQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCYQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false The historical background of chemistry]'', p.47&lt;/ref&gt;

== Tetrarquia e division de l'Empèri ==
Las experiéncias de Dioclecian pendent los seus primièrs nòu ans de percorrir l'empèri atudant de fuòcs concluguèt que l'empèri simplament èra tròp grand per èsser governat per un sol Emperaire: èra pas possible encledar las incursions dels [[barbar]]s lo long del Ren e los problèmes d'[[Egipte]] al meteis temps que los problèmes intèrnes que l'empèri conessiá. La seuna solucion radicala foguèt de miègpartir l'Empèri, dessenhant una linha decha per la mitat del mapa amb l'axe juste a l'èst de Roma. Pasmens qu'aquela division demorèt pas qu'un cort temps, pausèt lo precedent de la division permanenta de l'empèri aprép [[395]]. [[Fichièr:dio_coin2.jpg|thumb|200px|right|[[Moneda]] amb l'efegia de Dioclecian.]]

La question de la succession imperiala jamai foguèt resolguda dins lo sistèma roman; i aviá cap de principi clar de succession, que sovent se terminava per de guèrras civilas. Los Emperaires precedents avián preferit lo sistèma d'adopcion, mejant que adoptavan un filh e eretièr. Aquel sistema agradava pas los militars que preferissian la succession biologica, amb lo filh de l'emperaire coma legitima eretièr. D'autre caire, lo [[senat roman]] cressiá qu'aviá lo drech d'elegir lo nòu emperaire. Atal, èran plan sovent al minim tres, sinon mai, eretièrs legetimas per la succession.

Per resòlvre aquel problèma, e resòlvre la question de quin governariá las doas mitats de l'Empèri recentament divisat, Dioclecian creèt çò qu'es conegut coma lo sistèma de &quot;Tetrarquia&quot;, o &quot;règla de quatre&quot; qu'un emperaire superior governariá l'Èst e un autre emperaire superior l'Oèst, e cada un auriá un emperaire ''junior''. Dentre los multiple títols tradicionalament autrejats als emperaires romans, lo mai important èra aquel d'''[[August (títol)|August]]'' e alara sonque los dos emperaires superiors prendrián aquel títol, los emperaires ''juniors'' eles gausirian de la dignitat de ''[[Cesar (títol)|Cesar]]''. Dioclecian formulèt que quand l'emperaire superior se retirariá o morririá, Lo Cesar prendriá lo seu luòc e causiriá al seu torn un nòu Cèsar, resolvent atal lo problèma de succession.

En [[292]], Dioclecian metèt lo sistèma al punt e causissèt l'Empèri Oriental per el meteis, donant a [[Maximian]] lo contraròtle de l'Empèri Occidental.&lt;ref&gt;Sus l'Empèri d'Occident se pòt consultar l'article [[Empèri Roman d'Occident]], mas aquel comença amb la division definitiva de [[395]]&lt;/ref&gt; Lo poder imperial se divisa ara entre doas personas. Los dos emperaires establiguèron de capitalas separadas, cap d'aquelas èra Roma. La capitala antiga èra trò luenh dels luòcs que lo destin de l'empèri se jogava per la fòrça de las armas. Ala que melhorava la capacitat dels dos emperaires per governar l'empèri, la division de poder marginelizava encara mai lo Senat, que demorava a Roma. En [[293]], Dioclecian e Maximian designèron un Cesar cada un ([[Galeri]] e [[Constanci I Clor]], respectivament), los adoptant formalament coma los seus eretièrs. En mai, aqueles èran pas solament de successors: cada un aviá l'autoritat sus gaireben un quart de l'Empèri. En practica, doncas, l'Empèri se divisiá en quatre bocins.&lt;ref&gt;{{es}}[https://web.archive.org/web/20100523130018/http://www.ucm.es/info/antigua/Cartografia/roma10.htm Mapa de la division de l'Empèri]&lt;/ref&gt;

Prenent en compte que pendent lo mièg sègle precedent l'ascension de Dioclecià l'empèri foguèt en estat gairebé de contunh en guèrra civila, es notable que la Tetrarquia s'esfondrèt pas sul còp a causa de la cobesença de cap dels quatre emperaires. Mas, la natura oportunista de la politica imperiala romana lèu provoquèt la desintegracion de la Tetrarquia e lo restabliment de la monarquia. En [[305]], Dioclecian se retirèt e Maximian se persuadiá far del meteis. Los dos Cesars venguèron emperaires suprèms coma èra, mas quand arribèt lo temps de causir de cesars novèls, los militars e lo Senat intevenguèron e presentèron los seus pròpis candidats. En [[307]], [[Constantin I el Gran|Constantin]] (filh de [[Constancin I Clor|Constancin]]) comencèt una [[guèrra civila]] en Occident, que guanhèt en [[312]]. Prenguèt la mitat orientala de [[Licini I]] en [[324]] e governèt l'empèri en totalitat fins a la seuna mòrt el [[337]]. Lo poder se divisèt encara un còp entre los filhs de Constantin. Malgrat que lo tron siá nominalament unificat jos, entre autres, [[Julian l'Apostata|Julian]], [[Valentinian I]] e [[Teodòsi I]], en [[395]] la division entre las mitats orientala e occidentala èra definitiva.

== Persecucion dels crestians ==
{{article detalhat|Lo cristianisme dins l'Empèri roman}}
En [[303]] comencèt la darrièra persecucion, e la mai granda, de [[crestians]] dins de l'empèri Roman.
Als començaments del regnat de Dioclecian, [[Galeri]] èra l'instigator de tala persecucion. Mas, Dioclecian fin finala adoptèt la politica de persecucion amb un zèl inequivòca, promulgant lo seu primièr &quot;'''Edicte contra los crestians'''&quot; ([[24 de febrièr]] de [[303]]). D'en primièr, los soldats crestians deguèron quitar l'armada, mai tard los bens de la Glèisa foguèron confiscats e se destruiguèron los libres crestians. Aprèp dos encendis del seu palais, prenguèt de mesuras mai duras contra los crestians: o [[apostasia|apostatèron]] o èran condemnats a mòrt. Aquela onda de persecucion durèt per intermiténcia fins a [[313]], amb la promulgacion de l'[[Edicte de Milan]] per [[Constantin I]] e [[Licini I]].

La persecucion faguèt una tala impression als crestians que la Glèisa d'[[Alexàndria]] declarèt lo començament del regnat de Dioclecian (284) coma lo començament de la seuna [[Edat dels Martirs]]. Entre Los [[martir]]s celèbres, i a lo Papa [[Marcellin I]], [[Filomena]], [[Sebastian]], [[Afra]], [[Santa Lucia|Llúcia]], [[Erasme de Formia]], [[Florian (martir)|Florian]], [[Sant Jòrdi|Jòrdi]], [[Agnés]], [[Cessian]], [[Sant Dujam]] (evesque de [[Salona]]) e mai fins a [[Pèire d'Alexàndria]] ([[311]]). Un autre efècte es que [[Marin el Dàlmata]] ja retirat al [[Mont Titano]] acculhent d'escapats, formèt çò que vendrá la Repeblica de [[Sant Marin]].

== Retirada e mòrt ==
En [[305]], a l'edat de cinquanta nòu ans, aprèp que manquèt de morir d'una malautiá, Dioclecian se retirèt al seu palais en [[Dalmàcia]], prèp del centre administratiu de Salona, a la broa de la [[Mar Adriatica]], per tornar a la seuna passion far butar de [[caulet]]s. Quand òm li demandava que torne a assumir los onors qu'aviá renunciat volontàriament, la seuna responsa fèra: {{cita|Se poiriatz veire las ortalisses plantadas per las meunas mans a Salona, alara jamai no pensariatz a tentar quicòm parelh}}. Foguèt lo primièr Emperaire roman qu'abandonèt voluntariament la carga; totes los precedents detentors del títol moriguèron dins l'exercici de la carga o ne foguèron sortit per la fòrça.[[Fichièr:Young Folks' History of Rome illus342.png|thumb|230px|right|Dioclecian dins la seuna retirada renonciant a tornar al poder]]

Lo [[Palais de Dioclecian]] mai tard venguèt l'embrion de la [[Split]] modèrna, en [[Croàcia]].

== Eretatge ==
L'ensems de las [[reformas de Dioclecian]] - subretot aquelas de l'administracion militara, civila, e administrativa - eren tangiblas e ajudèron a prolongar la vida de l'empèri pendent qualques segles. A.H.M. Jones observèt que &quot;benlèu melhora escasuda de Dioclecian es que regnèt durant vint e un ans, e qu'abdiquèt voluntàriament, e passèt los ans restants de la seuna vida retirat&quot;.&lt;ref&gt;{{en}}Jones, A.H.M., ''The Later Roman Empire, 284-602: A Social, Economic and Administrative Survey'', Johns Hopkins University, Baltimore, 1986, p. 40. 
&lt;/ref&gt; Mas, la seuna Tetrarquia provoquèt una ocasion de guèrra civila. Un còp retirat, lo sistèma de la Tetrarquia s'esfondrèt, amb un nòu governant unic e fòrt trionfèt fin finala. La division de l'empèri en doas mitats finalament vendrá permanent, e la mitat orientala vendrá l'[[Empèri Bizantin]]. Alara que l'[[Empèri Roman d'Occident]] durará pas pus qu'un parelh de sègles mai, l'Empèri Bizantin, en partida mercé a las quita reformas de Dioclecian, contunhèt jos fòrmas diversas pendent mai de mil ans.

Malgrat que lo seu regnat e apòrts foguèron en granda partida eclipsats per Constantin, marcan un punt important de l'istòria romana. Dioclecian demòra una de las personalitats mai enigmaticas e contradictòrias de l'istòria: alara que destruiguèt fòrça de çò que demorava de la Republica, s'arrestèt los darrièrs ans de la seuna vida daissant lo poder per cultivar la tèrra.

== Dioclecian dins las arts ==
La primièra partida de l'[[Istòria Augusta]] es consacrada a Dioclecian.
''Aranykoporson'' (&quot;Cofret daurat&quot;), la novèla de [[Ferenc Móra]] (l'escrivan ongrés del sègle XX) tracta dels darrièrs ans del regnat de Dioclecian.

== Nòtas ==
&lt;references/&gt;

== Bibliografia ==
* {{es}}Edward Gibbon, ''Historia de la decadencia y caída del Imperio romano'', Barcelona, Alba, 2003
* {{es}}Gonzalo Bravo, ''Diocleciano y las reformas administrativas del Imperio'', Madrid, Akal, 1990
* {{es}}José Ignacio San Vicente González de Aspuru, ''Moneda y propaganda política : de Diocleciano a Constantino'', Bilbao, Universidad del País Vasco, 2003
* {{es}}Jesús Pardo, ''La gran derrota de Diocleciano : el emperador romano que persiguió a los cristianos'', Madrid, La esfera de los libros, 2004

== Ligams extèrnes ==
{{Commons|Diocletian|Dioclecian}}
* {{es}} [http://www.uv.es/~ivorra/Historia/Imperio_Romano/SigloIIIc.htm Dioclecian dins un portal d'istòria de Roma de la Universitat de Valéncia] 
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20150521143028/http://www.roman-emperors.org/dioclet.htm Tèxte sus Dioclecian de Ralph W. Mathisen, University of South Carolina] 
* {{ca}}[http://www.newadvent.org/cathen/05007b.htm Dioclecian de la ''Catholic Encyclopaedia'']
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20090416054728/http://w3.mrki.info/split/diokl.html Palais de Dioclecian a Split]

[[Categoria:Emperaire roman]]
[[Categoria:Cap d'estat dau sègle III]]
[[Categoria:Cap d'estat dau sègle IV]]</text>
      <sha1>d7k24db3jadpfqtzbp2rnnc9labp2mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anciana escòla veterinària de Tolosa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131485</id>
    <revision>
      <id>2505666</id>
      <parentid>2282487</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T00:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2505666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26259" sha1="2z8wqjtr5n43vy8pd2axk3eip7ha5mn" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
{{Veire|Escòla nacionala veterinària de Tolosa}}

[[Tolosa]] fosquèc la tresena vila de França e aculhir una '''escòla veterinària''', en [[1825]]&lt;ref&gt;Ordonança reiala del 6 de julhet de 1825.&lt;/ref&gt;, aprèps [[Lion]] en [[1761]] e [[Maisons-Alfort|Alfort]] en [[1766]].
Aquela escòla se situava dins le quartièr [[Marengo (Tolosa) |Marengo]] prèp de la [[Gara de Tolosa Matabiau]]. Creada per [[Jean-Pierre Lafon (arquitècte tolosenc)|Jean-Pierre Lafon]], son [[arquitectura neoclassica]] s'integrava dins le programa d'urbanisme tolosenc del començament del [[sègle XIX]] concebut d'en primièr per [[Jacques-Pascal Virebent]] e desvolopat per [[Urbain Vitry]]. Les bastiments fosquèron demolits en 1965 per correspondre a una concepcion de l'urbanisme de la primièra mitat del [[sègle XX]] que preconizava de vias penetrantas urbanas. Prèp de 40 ans mai tard, sus aquel espaci liberat e demorar fins alara, liure fosquèc bastit la [[Mediatèca José Cabanis]].
[[Fichièr:6 riquet ecole vétérinaire.jpg|thumb|Anciana escòla nacionala veterinària de Tolosa]]

== Istòria de l'anciana escòla veterinària de Tolosa ==
Aquel istoric es basat sus la {{fr}} ''Notice sur l'École Vétérinaire du Dr. A Labat publiée en 1887''&lt;ref&gt;{{fr}}LABAT,A. Notice sur l'École Vétérinaire, Toulouse, Ed. Privat, s.d., in-8, janvier 1887, 30p&lt;/ref&gt;, sus l'istòria de l'Escòla Nacionala Veterinària de Tolosa de R. Lautié, publicada dins la {{fr}} ''Revue de Médecine Vétérinaire de Toulouse en 1981''&lt;ref&gt;{{fr}} LAUTIE, R. L’histoire de l’École Nationale Vétérinaire de Toulouse, Revue de Médecine vétérinaire de Toulouse, n°1, 1981, pp15-31. Consultable à la Bibliothèque de l'ENVT&lt;/ref&gt; e tanbens sus {{fr}}''Véto Matabiau''&lt;ref&gt;{{fr}}Véto Matabiau, berceau de l’enseignement vétérinaire à Toulouse, Saint-Cyr-sur-Loire : Éditions Alan Sutton, 2007. 221p.&lt;/ref&gt;, òbra de l'Associacion dels Ancians Escolans de l'Escòla nacionala veterinària de Tolosa.


=== Temptativas de la vila de Tolosa d'obtenir d'una escòla veterinària (1761-1825) ===
A la seguida de la fondacion, per [[Claude Bourgelat]], a Lion, le 5 agost de 1761, de la primièra escòla veterinària del Reialme, Tolosa adrecèc, en octobre del meteis an, duas demandas al rei [[Loís XV de França]], per obtenir la creacion d'una escòla veterinària, acceptant de fornir una soma de 600 liuras en favor de l'establiment. Las autoritats tolosencas obtenguèron pas satisfaccion, alara que renovelava las demandas mai d'un còp fins a 1825.

Le 1èr d’octobre de 1766, Bourgelat durbisquèc al castèl d'Alfort la segonda escòla veterinària del Reialme, e tres plaças fosquèron balhadas a la vila de Tolosa e a sa region dins l'una o l'autre de las escòlas ja existentas.

Un arrestat prefectoral del 29 de genièr de 1793 creat a Tolosa una escòla veterinària mas fosquèc pas executat. 

En 1804, [[Jean-Baptiste Huzard]], Inspector General de las Escòlas Veterinàrias, fosquèc enviat en mission per cercar le lòc que l'escòla seriá le milhor plaçat&lt;ref&gt;Letra de Chaptal, ministre de l'interior, al prefècte de la Nauta Garona, del 6 germinal an XII&lt;/ref&gt;. Caors e Tolosa fosquèron visitadas e Huzard, prenguèc en compte la superioritat de la situacion agricòla de la Nauta Garona, donèc totas las seunas preferéncias a Tolosa. 

Entretemps, la Societat d'Agricultura de la Nauta Garona organizava de corses de medecina veterinària, que comencèron en febrièr de 1807 e coneissent un vam. Aquela Societat estimulèc le zèl del Conselh municipal de Tolosa e del Conselh general de la Nauta Garona e lor presentèc un projècte d'organizacion d'escòla veterinària, per que siá enseguida somes al Ministèri de l'Interior. Le Conselh municipal ofrisquèc de contribuir per un ochen a la despensa que seriá votada pel departament, pels còsts d'establiment e de manteniment d'una escòla&lt;ref&gt; Conselh municipal de la vila de Tolosa, sesilha del 27 d'octobre de 1807&lt;/ref&gt;.

Le 23 de junh de 1807, le prefècte demanda al ministre que siá establida a Tolosa una escòla veterinària organizada sul modèl de Lion e d'Alfort. Un memòri fosquèc presentat a l'emperaire [[Napoleon Bonaparte|Napoleon {{Ièr}}]] e le decret del 27 de julhet de 1808 instituisquèc, pagat pel departament e de la vila, una escòla imperiala veterinària dins las dependéncias del [[Jardin de las Plantas (Tolosa)|Jardin de las plantas de Tolosa]]. Pasmens le decret demorèc letra mòrta e fosquèc anullat le 15 de genièr de 1813.

Le 6 de julhet de 1825 fosquèc creat una escòla provisòria veterinària per ordonança reiala de [[Carles X de França]]. Le Conselh municipal inscrich als budgets de 1825 e 1826 un crèdit addicional de cent mila francs&lt;ref&gt; Conselh municipal de la vila de Tolosa, sesilha del 28 de julhet de 1825&lt;/ref&gt;.

=== Implantacion e rai de l'escòla veterinària (1825-1899) ===
==== Escòla provisòria ====

Le 14 julhet de 1826, una ofèrta fosquèc faita al govèrn pel cònsol de Tolosa [[Guilhèm Isidòr de Montbèl]]: la vila metèc a disposicion de l’Estat de bastiments del Jardin de las plantas de Tolosa per i installar provisòriament l’escòla. Pasmens, aquela ofèrta fosquèc refusada per l’Estat.

Le 28 d'abril de 1827, Monsen Puymaurin ofrisquèc a la vila de li logar la proprietat de Benech dins le [[Sent Miquèl (Tolosa)|quartièr Sent Miquèl]] au 49 de la carrièra des 36 Ponts: aquela ofèrta es presentada al ministre e acceptada. En març de 1828 la locacion de la proprietat de Benech pel cònsol de Tolosa venguèc efectiva. Le 5 d'abril de 1828, M. Dupuy, professor a l’escòla d’Alfort, fosquèc nomenat director de l’escòla de Tolosa.

Mercé a la determinacion de las autoritats tolosencas, una primièra escòla durbisquèc doncas le primièr d'octobre de 1828 dins le [[Sent Miquèl (Tolosa)|quartièr Sent Miquèl]]. Le 7 de novembre de 1828, fosquèc inaugurada oficialament pel comte de Juigné, prefècte de la Nauta Garona e le [[Guilhèm Isidòr de Montbèl|baron Montbèl]], cònsol de Tolosa. 

Les escolans arribèron en nombre. Le segond an, per lotjar les novèls admeses, apondèron a l’escòla un grand ostal adjacent situat carrièra dels 36 Ponts, que veniá de quitar l’Institucion dels sords e muts de l’abbat Chazotte.
Pasmens, dins l’estat de desprovesiment qu'èra l’escòla al començament, le director Dupuy deguèc suplar damb fòrça zèl e abnegacion a tot çò que li mancava.
En 1832, Dupuy demissionèc aprèps de planhs contra la seuna gestion e fosquèc remplaça per Moiroud, professor a Alfort.

==== Installacion à Matabiau ====

Le terren causit fin finala es situat en fàcia de las passejadas d'Engoleime (actualament [[Passejadas de Joan Jaurés]]), sul puèi del Calvinet, al delà del [[Canal de las Duas Mars]], al pè de las redotas de 1814, al pè de la laissa desèrta de Guilhemerin. 

Aquel terren de 2 ectaras e 84 aras es situat en periferia de la vila, çò que permet un aument de l’activitat de la banlèga tolosenca e evitava le pagament de l’[[autreg]] pels païsans menant de bestial. Fosquèc aquerit per la vila al nom de l’Estat per {{unitat|33809|francs}}.

En possession del terren, la vila deguèc encara encalar l’avenguda de l’escòla, bastir un pont sul canal que la corba deguèc èstre rectificada. Calguèc tanbens, « per la perspectiva », alinhar la carrièra del 10 d'abril sus las passejada d'Engoleime e la carrièra Marengo sus la faciada de l’escòla.

Le 8 de febrièr de 1832 se pausèc de la primièra pèira per M. Barennes, prefècte de la Nauta Garona, aprèps estudi dels dessenh per l’arquitècte departemental [[Jean-Pierre Lafon]]. L’escòla durbisquèc le 22 d'agost de 1834 e fosquèc ocupada en octobre.

=== Periòde d'espèra (1899-1964) ===
==== Desir de transferiment dempuèi 1899 ====
En 1899 un incendi destruiguèc una partida dels bastiments administratius de l'escòla. La preséncia d'aquela fosquèc alara mesa en question: fosquèc jutjada insalubra, pichona, enclavada. Empachava le desvelopament de la [[Gara de Tolosa Matabiau]] e le prolongament de las passejadas Lafayette ([[Passejadas de Joan Jaurés]]). Le transferiment es alara seriosament envisatjada, subretot a l'iniciativa d'[[Albert Bedouce]].
En 1922, la supression quitament fosquèc evocada, alara que se cercava un terren podent aculhir una escòla nòva.

==== Escaç del transferiment cap a la Juncassa ====
[[Fichièr:Juncasse plan ensemble.jpg|thumb|Sessenh d'ensemble de l'[[Escòla de la Juncassa]] (1934).]]
Le 21 d'octobre de 1927, le Conselh municipal decidisquèc de tornar l’estudi del transferiment de l’escòla. Un programa de construccion d’una escòla modèrne fosquèc establit per Emmanuel Leclainche, director dels servicis veterinaris, seguent un plan de [[Charles Lemaresquier]] e comportant tres blòcs de bastiments qu'un, isolat, constituís una ciutat escolara.

La vila prepausèc un terren de quinze ectaras al pè e a l’èst dels puèges de l’[[Observatòri de Tolosa|Observatòri]], dins quartièr de la Juncassa. Le Ministèri de las finanças inscriguèc al collectiu de 1929 una primièra partida de uèit milions de francs per las òbras. Le 24 de febrièr de 1930, le conselh municipal autoriza le cònsol a aquerir les terrens destinats a l’escòla e le 30 de març de 1931, Leclainche signèc l'acte d'acquisicion del terren de la Juncassa.

En març de 1932, las òbras comencèron. Pasmens, manquèron les crèdits en mai de las dificultats d’ordre juridic de la Societat immobiliària tolosenca. Fin finala, la preséncia dins le sossòl d'aiga pausèc problèma. En 1939, les tres quarts de las construccions fosquèron pas acabadas. 

Aquela escòla jamai fosquèc utilizada pels veterinaris perque fosquèc ocupada en 1939 pels Servicis dels Ministèris de l'Aire. L'escòla veterinària contunhèc doncas de foncionar dins les locals de Matabiau. 

En junh de 1947, una comission constatèc que l'[[escòla de la Juncassa]] podava pas mai èstre utilizada pels veterinaris a causa de la modificacion faitas pels besonhs dels Servicis de Recèrca del Ministèri de l'Aire.

==== Nòus lòcs envisatjats aprèps la fin de la Segonda Guèrra mondiala ====
De bastiments militars fosquèron envisatjats, coma las casèrnas [[Compans-Caffarelli|Compans]] o Cafarelli, atal que l’Arsenal, mas las tractacions damb las autoritats militaras capitèron pas.

Le 26 de setembre de 1947, Monsen Petit senhalèc al ministèri de l’agricultura qu’aviá causit un terren fòra de la vila, prèp de l’espital de Purpan. Aquel terren de vint ectaras se compausa d’un terren encastrat per l’avenguda de las Arenas e le camin de [[Casselardit]], d’una proprietat damb bòria e construccion per la demorança limitada per l’avenguda de las Arenas e limitada per [[Garona]] e du [[Toish (riu)|Toish]], d’una bòria de quatre ectaras situada a l’èst del camin de Casselardit e apartenent a las religiosas de La Grava.

En 1954, Aquel projècte fosquèc abandonat aprèps le recors dels proprietaris contra la temptativa d’expropriacion de la vila.

==== Supression envisatjada de l'escòla veterinària de Tolosa ====
A la prima de 1948, le Ministèri de l’Agricultura envisatgèc la creacion de duas escòlas veterinàrias: una a [[Rennes]] e una a [[Argièr]]. Aquel projècte fosquèc rebutat per l’inspector general veterinari.

En abril 1950, la Comission d’economia decidiguèc que calguèc de tancar l’escòla. Las rasons invocadas son: la vetustat, l’execucion del plan d’urbanisme, una despensa estimada per la refeccion de 50 milions e una despensa estimada per la reconstruccion de l’escòla compresa entre 800 milions e un miliard.

L'11 de mai 1950, le Conselh General votèc una mocion provant le desir du mantenir de l’escòla à Tolosa: mòstra les sacrificis financièrs efectuats per la vila e le departament, la celebritat dels sabents eissits de Tolosa, la qualitat de la seuna recèrca scientifica e dels laboratòris diagnostic de las malautiás infecciosas e parasitàrias, l'estudi de las malautiás pròpias a la region. 

En 1953, totis les sectors oficials son favorables al manten de l’escòla veterinària a Tolosa.

==== Compra del terren Chouvel ====
Le 18 de març de 1953, le Conselh municipal decidiguèc de comprar le terren de [[Robert Garipuy]] a [[Sent Miquèl de Toish]].

Le 17 de decembre de 1953, [[Noël Le Maresquier]] fosquèc nomenat per l’Estat per far la construccion de la novèla escòla e le 18 de febrièr de 1954.

L'11 de mai de 1954, le Ministèri de l’Agricultura decidiguèc oficialament de tornar bastir de l’escòla veterinària.

Le 18 de genièr de 1955, la crompa de la proprietat Garipuy capitent pas, un novèl terren de 41 ectaras e 29 aras situat sul domeni del castèl de Marmanda a [[Sent Martin del Toish]] e apartenent a M. Chouvel, fosquèc aquerit. 

Le 10 de genièr de 1958, la partida de la proprietat de Marmanda comprada per vila fosquèc cedada al Ministèri de l’Agricultura.

==== Construccion de la novèla escòla veterinària e destruccion de l'anciana ====

La construccion comencèc le 15 d'abril de 1961. 

Pasmens, en 1964, las òbras s’arrestèron per manca crèdits: manquèc una partida dels espitals, dus servicis d’ensenhament e de recèrca, un centre d’abaliment, un musèu, un auditòri, de locals de demorança, un gimnasi, de terrens d'espòrt, l'amainatjament dels parcatges, correccions de qualques realizacions, una bòria d'experiéncia.

En junh de 1964, l’anciana escòla fosquèc transferida e en octobre de 1964 se faguèc la primièra dintrada dels escolans dins l’escòla del camin de las Capèlas. Le 12 de decembre de 1964, le projècte de demolicion de l’anciana escòla veterinària fosquèc adoptat pel conselh municipal, acaban atal damb l'istòria d'aquela escòla a Matabiau.

&lt;gallery&gt;
Fichièr:Amphi physiologie ancienne école vétérinaire de Toulouse.JPG|Anfiteatre del servici de fisiologia 
Fichièr:Salle de dissection ancienne école vétérinaire Toulouse.JPG|Sala de disseccion del servici d'anatomia
Fichièr:Cour des cliniques ancienne école vétérinaire de Toulouse.JPG|Presentacion a la clinica dels grands animals
Fichièr:Bibliothèque de l'ancienne école vétérinaire de Toulouse.JPG|Bibliotèca de l'anciana escòla veterinària 
&lt;/gallery&gt;


== L'arquitectura de l'anciana escòla veterinària de Tolosa ==
=== L’escòla veterinària e las causidas d’urbanisme ===
Situada al tèrme de la longa perspectiva de las passejadas [[Lafayette]] (vengudas las [[passejadas de Joan Jaurés]]), sus un axe anat de la [[Plaça Wilson]], e surelevacion suls primièrs penjals de las laissas de [[Bèlmont (Tolosa)|Bèlmont (Tolosa)]], l'anciana escòla veterinària ocupava un lòc de primièra per recebre un immòble urban d'importància que corresponda a la ambicions de la vila volent s'afirmar coma metropòli regionala, al començament del [[sègle XIX]].

L'obstacle representat pel bastiment a l'espandiment de la [[Gara de Tolosa Matabiau|gara de Matabiau]] faguèc que se pausèc la question de la demolicion dempuèi 1890. Al sègle seguent, l'aveniment de l'automobila donèc una vision novèla de l'urbanisme fondada sus de penetrantas urbanas, e doncas damb de perspectivas dubèrtas, per ofrir un larg accès cap al còr de vila. La demolicion del bastiment fosquèc realizada en 1965 alara que la novèla escòla dubriguèc en 1964 dins le quartièr de [[Lardena]]. Per las meteissa rasons ja menèc a la destruccion d'ancians mercats de tipe [[Baltard]] coma [[Carmes (quartièr de Tolosa)|Les Carmes]] e [[Victor-Hugo (Tolosa)|Victor Hugo]] que fosquèron bastits d'immòble de mercat parcatge e le mercat de Pèira que venguèc la [[Plaça Esquiròl]]. L'espaci atal liberat demorèc a l'estat d'esplanada sens vertadièr amenatjament fins a que siá decidit la creacion de la [[mediatèca José Cabanis]] que torna damb le principi d'enclausura de la perspectiva quitament se l'estructura en arca demòra un compromés.
&lt;gallery&gt;
Fichièr:Allées Lafayette 4.jpg|Passejadas Lafayette al tèrme que se trapava l'anciana escòla veterinària de Tolosa
Fichièr:Allées Lafayette et école de Matabiau.jpg|Anciana escòla veterinària al tèrme de las passejadas Lafayette
Fichièr:École Matabiau, vue générale avec le pont de la gare, vers 1950.jpg|Vista generala de l'anciana escòla veterinària damb le pont sus la via de camin de fèrre abans de 1950
Fichièr:École Matabiau, vue du pont et de l'école en 1953.jpg|Vista de l'anciana escòla veterinària e del pont en 1953
&lt;/gallery&gt;


==== Le projècte de prolongament de las passejadas de Joan Jaurés e le vam ferroviari e automobila condicionan le transfèrt de l'escòla ====
Las originas e la realizacion d'aquel projècte son presentadas per Jean Coppolani dins un article publicat en 2002 &lt;ref&gt;COPPOLANI, Jean. Deux « ratés » de l’urbanisme toulousain. L’Auta, décembre 2002, 4ème série n°38, p304.&lt;/ref&gt;

===== Las originas del projècte de prolongament =====
Aquelas passejadas, dedicadas successivament, segon les cambis politics, al duc d'Engoleime, a Lafayette, a Loís-Napoleon [III] e fin finala a Joan Jaurés, fosquèron acabadas en 1824, e dempuèi 1835 la perspectiva al delà del canal de las duas mars èra barrada per la novèla Escòla Veterinària. 

Mas lèu l’idèa d’una granda via penetranta, venent del nòrd-èst, e arribant sus plaça Wilson e les baloards, comencèc a venir als responsables du desvelopament de la vila. Dempuèi 1860 una pichona plaça triangulara darrièra muralha de l’escòla fosquèc dedicada al la victòria Marengo. Qualques ans una passejada bordada d’arbres prolongava l’axe de las passejadas Loís Napoleon e monta fins al suc del puèg (la passejada Marengo). L’idèa èra cossí prolongar la passejada fins al naut alara que l'escòla veterinària barrava le passatge. 

Duas solucions èran possibles: o un ligam en linha dreita aprèps desplaçament de l’escòla, o le contornament per duas vias lateralas a partir d’un pont sul canal edificat en 1845.

===== L'influéncia decisiva del camin de fèrre =====
L’arribada del camin de fèrre en 1856, cavant una trencada entre le canal e l’escòla, compliquèc encara la situacion, subretot damb le quadruplament de las vias en 1909 que daissava pas mai que qualques mècres entre le bòrd de la trencada e la dintrada l’escòla: un contornament per una via de larg gabarit veniá alara impossible.

===== Un projècte représ dins le dessenh de Jaussely =====
Le desplaçament de l’escòla demorava la sola solucion. Le primièr projècte dels transferiment fosquèc evocat en 1905 e la decision de principi presa 1928; [[Léon Jaussely]] fosquèc encargat del plan d'amainatjament de l’ensemble de Bèlmont, plan axat sus las passejadas de Joan Jaurés prolongadas fins al nòu site de l’Escòla veterinària dins la val d’Ers damb quartièr nòu comprenent le pargue de l’Observatòri.&lt;ref&gt; {{fr}}JAUSSELY, Léon. Plan d’aménagement, d’embellissement et d’extension de la Ville de Toulouse, 1929. Bibliotèca del Patrimòni de Tolosa, carrièra del Pèiregord&lt;/ref&gt;.

===== Un projècte realizat aprèps la demolicion de l’anciana escòla =====
[[Fichièr:Allées Jean Jaurès et Médiathèque José Cabanis.jpg|thumb|Passejada de Joan Jaurés e [[mediatèca Jose Cabanis]] sus lòc de l'anciana escòla veterinària.]]
Las dependéncias de l'ala esquèrra de l'escòla fosquèron tombada dins les ans cinquanta pels besonhs de las vias e le futur d'espandiment de la SNCF. La reconstruccion en 1951 del pont Riquet al gabarit de 28 mècres e en 1949 la construccion d’un pont (pont Pompidor) de meteis gabarit sus las vias ferradas contunhava le prolongament de las passejadas de Joan Jaurés; aquela construccion implicava la destruccion del pòrge de l'escòla e d'una partida de la cort d'onor.

La novèla escòla acabada durbisquèc en 1964. alara se podèc demolir la vièlha escòla e amainatjar una cauçada de quatre vias ligant le pont sus las vias ferradas a la passejada Marengo alargada. Aquela destruccion s'inscriviá dins la politica menada per [[Louis Bazerque]], que consistissiá a favorizar l'accès automobila al centre vila. Le prolongament de las passejadas fosquèc realizat en 1967, encastrat al suc per dus immòbles de catòrze e dècz e sèc estatges. Le terren daissat per la demolicion de l'escòla venguèc un parcatge, util entre autre per la proximitat de la gara Matabiau.

Pasmens, la perspectiva obtenguda fosquèc de nòu barrada, damb la construccion de la [[mediatèca José Cabanis]] en 2002-2003. Duas avengudas de sens unic, de tres vias, encastran le lòc de l'anciana escòla veterinària e jonhon la passejada Marengo (venguda passejada Jòrdi Pompidor en 1974) ela meteissa prolongada dempuèi 1968 fins la plaça de la Roseda ([[La Roseda (quartièr de Tolosa)|quartièr]]) per las avengudas Leon Blum e Yves Brunaud.

=== L'estil neoclassic ===
L'estil dels bastiments de l’anciana escòla veterinària concebuda per [[Jean Pierre Lafon (arquitècte tolosenc)|Jean Pierre Lafon]], arquitècte departamental, èra conforme a la tipologia dels imòbles tolosencs de 1800 a 1830. Le servici municipal d’arquitectura èra alara dirigit per [[Jacques Pascal Virebent]] que, per abelir la vila e far mai monumentala, impausèc de faciadas unifòrmas coma aquelas de la futura [[Plaça Wilson]] e de la [[Plaça del Capitòli (Tolosa)|Plaça del Capitòli]].

La sobrietat dels ordonançaments d'aquela epòca es pas eissida d’una volontat d’economia mas de l’adesion de lors autors a l'« estil vertadièr » es a dire al [[Arquitectura neoclassica|neoclassicisme]]&lt;ref&gt;&quot;Odile FOUCAUD&quot; {{fr}}Odile FOUCAUD, L’Architecture de Toulouse au {{s-|XIX|e}}, coéd. Musée Paul Dupuy de Toulouse, 216 p., ISBN 2-85056-396-X&lt;/ref&gt;.
L'escòla veterinària de Tolosa fosquèc le sol modèl del genre prepausat per l'administracion centralizada al subjècte de l'arquitectura publica, le ''Conselh dels bastiments civils''&lt;ref&gt;&quot;Odile FOUCAUD&quot; {{fr}}Odile FOUCAUD, L’Architecture de Toulouse au {{s-|XIX|e}}, coéd. Musée Paul Dupuy de Toulouse, 216 p., ISBN 2-85056-396-X&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery&gt;
Fichièr:École de Matabiau, brochure Privat de 1923, façade principale.jpg|Faciada principala de l'anciana escòla veterinària
Fichièr:École de Matabiau en 1835, gravure.jpg|L'escòla en 1835 (gravadura d'epòca)
Fichièr:Cour d'honneur ancienne ENVT.JPG|Cort d'onor de l'anciana escòla veterinària e monument [[Ferdinand Laulanié]]
Fichièr:Monument de Laulanié à Matabiau.jpg|monument [[Ferdinand Laulanié]] dins la cort d'onor de l'anciana escòla veterinària 
Fichièr:Arcades de la cour d'honneur.JPG |Arcs de la cort d'onor
Fichièr:École de Matabiau, cour et pavillon des cliniques.jpg|Cort e ostalons de las clinicas de l'anciana escòla veterinària
&lt;/gallery&gt;

==== L'arquitectura foncionala de l'anciana escòla ====
L'obratge de Gourlier, Biet, Grillon e Tardieu&lt;ref&gt;&quot;GOURLIER, BIET, GRILLON et TARDIEU&quot; {{fr}}GOURLIER, BIET, GRILLON et TARDIEU : Choix d'édifices publics construits et projetés en France depuis le commencement du {{s-|XIX|e}}, Paris, L. Colas Ed., vol 2 (L'école vétérinaire de Toulouse : 3 planches), 1837-1844. Consultable à la bibliothèque municipale de Toulouse, rue du Périgord&lt;/ref&gt; les dessenhs de l'anciana veterinària dona le detalh de las afectacions dels diferents servicis. Pòdon èstre confrontadas damb una remarcabla maqueta en tèrra cuècha conservada a l'intrada del bastiment administratiu de l'[[Escòla nacionala veterinària de Tolosa]].
&lt;gallery&gt;
Fichièr:Plan Lafon ancienne école vet Toulouse3.jpg| 
Fichièr:Plan Lafon ancienne école vet Toulouse1.jpg| 
Fichièr:Plan Lafon ancienne école vet Toulouse2.jpg|
&lt;/gallery&gt;

==== Un plan de tipe grand prèmi de Roma ====

Dins aquel esperit d'adesion al neoclassicisme, l’escòla veterinària presentava un plan de grasilha estructurant nòu corts e jardins dins un ensems gaireben carrat fins al jardin botanic, centrat sus la cort d’onor tanbens carrada e enrodada d’arcs. L’axe de simetria anava del pòrge d’intrada e passava pel mejan de l’emicicle de anfiteatre puèi d’un bastiment central entre la cort de las clinicas e le jardin botanic. 

Aquel tipe de plan permetiá d'estructurar un grand nombre de bastiments e s’inspirava dels edificis antics romans coma les [[tèrmes]]. Fosquèc utilizat per l'asil de [[La Barraca de Fraisse]], les escorjadors de Tolosa, e envisatjat per l'escòla dels Arts e Mestièrs (non realizada).

D'agrandiment fosquèron realizats aprèps 1836, find a 1850, respectant l'estil d'origina mas sens se sometre tan rigorosament al principi de simetria.

==== Organizacion iniciala de l'escòla ====
En 1834, l'escòla veterinària compren un primièr còrs de bastiment, en faciada, reservat al còrs ensenhant, als vigilants e als servicis administratius. Un segond còrs destinat als escolans damb las salas d'estudis e les servicis de polícia sanitària, fisica, quimia e farmacia. 

Las infirmariás èran a drecha e esquèrra del bastiment central. Darrièra aquel ensems èra fòrça long bastiment damb la fabregas, les servicis d'anatomia, istologia, fisiologia, istòria naturala, igièna, anatomia patologica, clinica e cirurgia. Al delà èra le jardin botanic.

== Nòtas e referéncias ==
&lt;references/&gt;

== Vejatz tanbens ==
{{commons|Ancienne école vétérinaire de Toulouse|Anciana escòla veterinària de Tolosa}}

=== Articles connèxes ===
* [[Escòla nacionala veterinària de Tolosa]]
* [[Escòla nacionala veterinària d'Alfort]]
* [[Escòla nacionala veterinària de Lion]]
* [[Escòla de la Juncassa]]

=== Ligams extèrnes ===
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20080915102808/http://www.envt.fr/ ENVT, site oficial]
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20081115192133/http://www.editions-sutton.com/Popups_nouveautes/Veto_Matabiau.html Presentation de l'obratge ''Véto Matabiau'' sul site de las edicions Sutton]</text>
      <sha1>2z8wqjtr5n43vy8pd2axk3eip7ha5mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Escòla nacionala veterinària de Tolosa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131486</id>
    <revision>
      <id>2505669</id>
      <parentid>1868458</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T02:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>43230</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2505669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6887" sha1="mo3ef55pmscev0jhc1vgkz9vmhfu47g" xml:space="preserve">{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
[[File:Capelles, vue ouest de la bibliothèque en 2010.jpg|thumb|Bibliotèca de l'escòla veterinària de 
Tolosa (vista oèst)]]

L’'''Escòla nacionala veterinària de Tolosa''' (ENVT) es una ecòla [[veterinairi|veterinària]] [[França|francesa]] situada à [[Tolosa]].
Es un establiment d'[[ensenhament]] e de [[recerca]], tanben un centre espitalouniversitari veterinari dubert al public, e lo punt de contacte nacional « [[Seguritat sanitària dels aliments]] ».

==Istòria==
{{Veire|Anciana escòla veterinària de Tolosa}}
[[File:Monument Laulanié seul.JPG|thumb|Escòla nacionala veterinària, monument Laulanié]]
Creada en [[1825]]&lt;ref&gt;Ordonança reiala del 6 de julhet de 1825.&lt;/ref&gt;, inaugurèt los locals prèp de la [[Gara de Tolosa Matabuòu|gara Matabiau]] en [[1835]]. 
En junh de 1964, l’anciana escòla foguèt transferida sul site actual e en octobre de 1964 se faguèt la primièra dintrada dels escolan dins l’escòla del camin de las Capèlas.

En 2010, foguèt ligada a l’[[Institut nacional politecnic de Tolosa]]&lt;ref&gt;{{fr}}Décret n° 2010-1681 du 28 décembre 2010 portant rattachement de l’École nationale vétérinaire de Toulouse à l’Institut national polytechnique de Toulouse}}&lt;/ref&gt;.

==Arquitectura de l'ENVT (site actal)==

===Los arquitectes de l'ENVT===
Son [[Noël Le Maresquier]] e Paul De Noyers. Son tanben los arquitectes de la Facultat de medecina de Tolosa, du CHU de Ranguelh, de la Facultat de Drech e de Sciéncias Economicas de l’Arsenal e del Complèxe d'ensenhament agricòl d'[[Ausevila Tolosana]].

===Lo campus veterinari establit en 1964===
====Situacion del site e organizacion prevista del campus====
Aquela proprietat del castèl de Marmanda, amb lo seus quaranta e un ectaras, es rectangulae e va fins a la viá ferrada Aush Tolosa ; es limitada a l’oèst pel [[Toish (riu)|Toish]] e à l’Èst pel camin de las Capèlas. 

Se compausa de doas zonas parallèlas: 

- d’un costat, una laissa de vint mètres al dessus de Toish, comportant dos espacis bosacts, vint ectaras de vinhas, un ostal lo « Castèo Roge », una bòria amn demorança e annèxes; aquela laissa es bordada pel [[canal de Sant Martorin]] ; 

- d’autre costat, vint ectaras de pradas e de culturas.

En octobre de 1955, lo projècte definitiu de construccion foguèt adoptat pel Ministèri de l’Agricultura.

Se distrian tres grops de bastiments: 

- un primièr grop per las consultacions e espitals, 

- un segond per l’ensenhament e recerca (sièis bastiments d'un estatge en miègcercle a l'entorn d’un grop central comprenent los amfiteatres e la torre bibliotèca)

- un tresen grop comprenent la ciutat universitària e los terrens d'espòrt.

====Presentacion del campus a la populacion francesa====

La novèla escòla foguèt presentada a la television dins lo magazin agricòl lo 17 de març de 1967 (vejatz ligams extèrnes).

Coma se pòt o legir dins l’article de Pierre Taverne publicat en 1968, « la Novèla Escòla foguèt concebuda per repondre als novèls besonhs de l’Ensenhament e de la recerca scientifica. D’una capacitat doble de la precedenta, dotada de vastes e modernes laboratòris, a la possibilitat de s’agrandir en fonccion dels progrès de la sciéncia e de las necessitat economicas&lt;ref&gt;{{fr}}TAVERNE, Pierre. A la recherche du passé toulousain :L’Ecole Vétérinaire et les futurs champs Elysées toulousains.Toulouse Informations n°149, mars 1968, pp20-23&lt;/ref&gt;».

Lo campus establi en 1964 foguèt presentat dins ''l'Architecture française'' en 1970&lt;ref&gt;{{fr}}Ecole nationale vétérinaire de Toulouse-Purpan. L’Architecture française, juillet-août 1970, n°335-336, pp38-39.
Archius municipalas, Tolosa REV303/1970/1&lt;/ref&gt;.

====Un campus modèrna dins lo respècte d'estil tolosenc====

Lo terren de 42 ectaras davalant sus un penjal doç cap al Toish permet la '''separacion dels servicis''' al sen de fòrça ostalons. Es pas mai una estructura concentrada a l'entorn d’un bastiment central, los bastiments son repartits de biais a profeitar de l’espaci acquerit e que permet d'envisatjar d'espandiments futurs. Lo centre de l’escòla es ocupat per la bibliotèca e los amfiteatres. Entre la partida centrala de l'administracion, los amfiteatre e la ciuta universitària, es amenatjat un vaste jardin botanic.

La ciutat escolara compòrta 360 cambras repartidas dins 4 bastiments e un restaurant de grandas baias dubèrtas sul val de Toish&lt;ref&gt;{{fr}}Visites et promenades : la nouvelle école vétérinaire.
L’Auta, avril-mai 1968, n°355, pp 63-65. &lt;/ref&gt;.

Lo campus dispausa de 3 intradas distinctas per separar l’administracion, las consultacions e la ciutat escolar.

Totes los ostalons son bastits en brica plenas de parament e elements aparents de beton, e los teulats son de teulas romanas, dins lo respècte de l'etil tolosan.


&lt;gallery&gt;
File:Capelles vue amphi bibli.jpg|Vista suls amfiteatres e la bibliotèca de l'ENVT en 1970
File:Capelles bat hospit chenil.jpg|Bastiment d'espitalizacion e canigon en 1970
File:Capelles galerie type.jpg|Galariá tipica ligant un servici e lo seu laboratòri en 1970
File:Capelles vue ouest bibli et tour.jpg|Vista Oèst de la bibliotèca e la torre reservada dels libres en 1970
File:Capelles bibli chercheurs.jpg|Vista interiora de la bibliotèca dels cercaires en 1970
File:Capelles club des élèves bar.jpg|Bar del Club dels escolans en 1970

&lt;/gallery&gt;

==Ensenhament e Recerche==

Plan dubèrta a l'internacional, contribuís a la formacion dels estudiants veterinaris [[euròpa|europèus]] e acuelhís fprça estudiants estrangièrs.

==L'ENVT e Wikipedia==
En 2008, un acòrdi foguèt signat entre l'escòla e l'associacion Wikimedia France per numerizar fòrça tèsis ancianas liuras de drechs. Lo 29 d'avril de 2009, l'associacion anoncièt que 95 tèsis èran en linha sul site [[commons:Category:ENVT thesis digitized by Wikimedia France|Wikimedia Commons]], representant mai de 4000 paginas&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.wikimedia.fr/sites/default/files/CP_WMFR_these_ecole_veterinaire_toulouse.pdf Comunicat de Wikimedia France]&lt;/ref&gt;.

{{commons|École nationale vétérinaire de Toulouse}}

==Références==
&lt;references /&gt;

== Vejatz tanben ==
=== Ligams connèxes ===
* [[Anciana escòla veterinària de Tolosa]]
* [[Escòla de la Juncassa]]
* [[Escòla nacionala veterinària d'Alfort]]
* [[Escòla nacionala veterinària de Lion]]
* [[Escòla nacionala veterinària, agroalimentària e de l'alimentacion, Nantas Atlantica]]

=== Liens externes ===
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20080915102808/http://www.envt.fr/ ENVT, site oficial]
* {{fr}}[http://www.ina.fr/video/RBF02014402/l-ecole-veterinaire-de-toulouse.fr.html Presentacion televisada de la novèla escòla veterinària de Tolosa dins lo magazin agricòl lo 17 de març de 1967, sul site de l'INA]</text>
      <sha1>mo3ef55pmscev0jhc1vgkz9vmhfu47g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mosquèa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134239</id>
    <redirect title="Mosqueta" />
    <revision>
      <id>2505634</id>
      <parentid>2486480</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <origin>2505634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1415" sha1="4k2yr80i3lvaii3j86s34wftcqc6oqq" xml:space="preserve">Una '''mosqueta'''&lt;ref&gt;La forma atestada e tradiconala es ''mosqueta'' (en grafia mistralenca ''mousqueto'') dins lo diccionari de [[Frederic Mistral]], ''[[Lo Tresaur dau Felibritge|Lo tresaur dau Felibritge]]'' (1878-1886).[https://www.lexilogos.com/document/felibrige.htm?p=20379]&lt;/ref&gt; es un luòc de culte per lei fidèus de l'[[islam]], lei [[musulmans]]. Lo mot occitan de ''mosqueta'' ven de l'[[arabi]] ''masjid'' (plurau ''masājid''), probablament en passant per l'[[armèni]] ''mzkit''.&lt;ref&gt;[[Joan Coromines|COROMINES Joan]] (1980-1991) (dir.) ''Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana'', Barcelona: Curial, volum V, pagina 630, colomna b, linha 7.[https://decat.iec.cat/visor-decat/?volum=V&amp;pagina=630&amp;terme=MESQUITA&amp;columna=b&amp;linia=7]&lt;/ref&gt;

== Ròtle de la mosqueta ==
La foncion majorala de la mosqueta es de servir de luòc d'amassada ai musulmans per que se i pòscan acampar e [[pregària|pregar]]. Dau ponch de vista arquitecturau, lei mosquetas an evolucionat significativament dempuei leis espacis a l'aire liure que constituissián lo tipe de la mosqueta de ''Quba'' coma la ''Masjid An Nabawī'' dau [[sègle VII]]. Uei la màger part dei mosquetas tenon de copòlas elaboradas, de minarets e de salas per pregar. Culturalament, son simplament de luòcs per adorar mai tanben per aprene l'[[islam]] e conéisser d'autrei fidèus.

== Referéncias ==
[[Categoria:Islam]]</text>
      <sha1>4k2yr80i3lvaii3j86s34wftcqc6oqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505635</id>
      <parentid>2505634</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Referéncias */</comment>
      <origin>2505635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1808" sha1="1mm52z1x4qx6vm8vhhjkrlj4btdlq9y" xml:space="preserve">Una '''mosqueta'''&lt;ref&gt;La forma atestada e tradiconala es ''mosqueta'' (en grafia mistralenca ''mousqueto'') dins lo diccionari de [[Frederic Mistral]], ''[[Lo Tresaur dau Felibritge|Lo tresaur dau Felibritge]]'' (1878-1886).[https://www.lexilogos.com/document/felibrige.htm?p=20379]&lt;/ref&gt; es un luòc de culte per lei fidèus de l'[[islam]], lei [[musulmans]]. Lo mot occitan de ''mosqueta'' ven de l'[[arabi]] ''masjid'' (plurau ''masājid''), probablament en passant per l'[[armèni]] ''mzkit''.&lt;ref&gt;[[Joan Coromines|COROMINES Joan]] (1980-1991) (dir.) ''Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana [DECAT]'', Barcelona: Curial, volum V, pagina 630, colomna b, linha 7.[https://decat.iec.cat/visor-decat/?volum=V&amp;pagina=630&amp;terme=MESQUITA&amp;columna=b&amp;linia=7]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Walther von Wartburg|WARTBURG Walther von]] (1928-…) (dir.) ''Französisches etymologisches Wörterbuch: eine Darstellung des galloromanischen Sprachschatzes [Diccionari etimologic francés: una presentacion del tresaur lexical galloromanic] [FEW]'', Bonn: F. Klopp [e d’autres editors], volum 19, pagina 122.[https://lecteur-few.atilf.fr/index.php/page/lire/e/65640]&lt;/ref&gt; 

== Ròtle de la mosqueta ==
La foncion majorala de la mosqueta es de servir de luòc d'amassada ai musulmans per que se i pòscan acampar e [[pregària|pregar]]. Dau ponch de vista arquitecturau, lei mosquetas an evolucionat significativament dempuei leis espacis a l'aire liure que constituissián lo tipe de la mosqueta de ''Quba'' coma la ''Masjid An Nabawī'' dau [[sègle VII]]. Uei la màger part dei mosquetas tenon de copòlas elaboradas, de minarets e de salas per pregar. Culturalament, son simplament de luòcs per adorar mai tanben per aprene l'[[islam]] e conéisser d'autrei fidèus.

== Referéncias ==
[[Categoria:Islam]]</text>
      <sha1>1mm52z1x4qx6vm8vhhjkrlj4btdlq9y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505637</id>
      <parentid>2505635</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sovenhic</username>
        <id>36254</id>
      </contributor>
      <comment>forma occitana atestada</comment>
      <origin>2505637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="0lu24074pl9tifddwut7e30yz0j11pi" xml:space="preserve">#redirect [[mosqueta]]</text>
      <sha1>0lu24074pl9tifddwut7e30yz0j11pi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Discussion Utilizaire:Revi C.</title>
    <ns>3</ns>
    <id>149181</id>
    <revision>
      <id>2505599</id>
      <parentid>2505527</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>365</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>2505599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1122" sha1="5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!&lt;/span&gt;]]

'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt; BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX &lt;/span&gt;''(Script)''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.&lt;/span&gt;'''

Instead, please leave your message following site:
&lt;br /&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff &lt;!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there)
&lt;br /&gt;
[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...)

Messages left on this page may be reverted or moved without any response.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canton de Durban de las Corbièras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163070</id>
    <revision>
      <id>2505682</id>
      <parentid>2283115</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T11:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2505682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4454" sha1="caojjiz9ivjebaiy0c40o3irrwpy734" xml:space="preserve">{{Dialècte Lengadocian}}
{{Infobox Canton de França
|carta=oc
|nom= [[Canton de Durban de las Corbièras]]
|imatge = Map canton code 11 15.svg 
|reg=  [[Lengadòc-Rosselhon]]&lt;/small&gt;
|dept= {{Aude}}
|arrt= [[Arrondiment de Narbona|Narbona]]
|nbcom= 14
|canton= 1115
|vila= [[Durban de las Corbièras]]
|cons= Eric Brissot (sense etiqueta)
|datas= [[2011]] - [[2015]]
|km²= 297.39
|}}


Le '''Canton de Durban de las Corbièras''' es es una anciana [[Canton francés|division administrativa francesa]] situada dins lo departament d'[[Aude (departament)|Aude]] e l'anciana region [[Lengadòc-Rosselhon]], uèi  dins la region d'{{Ocreg}}. Èra comprés dins l'[[Arrondiment de Narbona]] e comptava 14 comunas. Le [[caplòc]] de canton es [[Durban de las Corbièras]].

== Geografia ==
Le canton foguèt organizat a l'entorn de [[Durban de las Corbièras]], a l'[[arrondiment de Narbona]]. La siá altitud vària de 36 m (Vilaseca de las Corbièras) a 709 m (Embres e Castelmaur) per una altitud mejana de 177 m. 

== Composicion ==
* [[Albàs (Aude)|Albàs]]
* [[Caçcastèl de las Corbièras]]
* [[Costoja (Aude)|Costoja]]
* [[Durban de las Corbièras]]
* [[Embres e Castelmaur]]
* [[Fontjoncosa]]
* [[Fraisse de las Corbièras]]
* [[Jonquièras]]
* [[Quintilhan]]
* [[Sant Joan de Barro]]
* [[Sant Laurenç de la Cabrerissa]]
* [[Tesan de las Corbièras]]
* [[Vilanòva de las Corbièras]]
* [[Vilaseca de las Corbièras]]

== Administracion ==
{{ElegitDebuta|Titre=Lista dels conselhièrs successius |Carte=canton}}
{{Elegit|DebutaIdentitat=[[1836]]|Fin=[[1856]]|Identitat=Comte de Montredon|Partit=|Qualitat=Proprietari a [[Sant Laurenç de la Cabrerissa]]}}
{{Elegit|Debuta=[[1856]]|Fin=[[1860]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(mòrt)&lt;/small&gt;|Identitat=Louis André Alengry|Partit=Majoritat dinastica|Qualitat=Ancian comandant de la Gàrdia Nacionala&lt;br /&gt;Cònsol de [[Narbona]]&lt;br /&gt;Deputat (1849-1851, 1852-1860)}}
{{Elegit|Debuta=[[1860]]|Fin=[[1871]]|Identitat=M. de Montredon|Partit=|Qualitat=Avocat a [[Narbona]]}}
{{Elegit|Debuta=[[1871]]|Fin=[[1877]]|Identitat=M. Lignières|Partit=[[Drecha (politica)|Drecha]]|Qualitat=Comerçant a [[Ferrals de las Corbièras]]}}
{{Elegit|Debuta=[[1877]]|Fin=[[1880]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(mòrt)&lt;/small&gt;|Identitat=Léon Bonnel|Partit=[[Republica|Republican]]|Qualitat=Proprietari, Cònsol de [[Narbona]]&lt;br /&gt;Diputat (1873-1880)}}
{{Elegit|Debuta=[[1880]]|Fin=[[1883]]|Identitat=M. Bellissent|Partit=|Qualitat=Proprietari}}
{{Elegit|Debuta=[[1883]]|Fin=[[1896]]|Identitat=M. Gaubert|Partit=Partit radical|Qualitat=Metge, cònsol de [[Durban de las Corbièras|Durban]]}}
{{Elegit|Debuta=[[1896]]|Fin=[[1897]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(anullacion)&lt;/small&gt;|Identitat=Albert Sibade|Partit=[[Socialisme|Socialista]]|Qualitat=Ferrer}}
{{Elegit|Debuta=[[1897]]|Fin=[[1901]]|Identitat=M. Gaubert|Partit=Partit radical|Qualitat=Metge, cònsol de [[Durban de las Corbièras|Durban]]}}
{{Elegit|Debuta=[[1901]]|Fin=[[1907]]|Identitat=M. Caraguel|Partit=Partit radical|Qualitat=}}
{{Elegit|Debuta=[[1907]]|Fin=[[1937]]|Identitat=Eugène Mailhac|Partit=Defensa viticola&lt;br/&gt;- Partit radical|Qualitat=Cònsol de [[Durban de las Corbièras]] }}
{{Elegit|Debuta=[[1937]]|Fin=[[1940]]|Identitat=Marcel Tallavignes|Partit=Partit radical|Qualitat=Proprietari}}
{{Elegit|Debuta=[[1945]]|Fin=[[1973]]|Identitat=Paul Barailla|Partit=[[SFIO]] puèi [[PS]]|Qualitat=Vinicultor}}
{{Elegit|Debuta=[[1973]]|Fin=[[2011]]|Identitat= Régis Barailla&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(filh de l'anteriort)&lt;/small&gt; |Partit= [[PS]]|Qualitat=Vinicultor&lt;br /&gt;Cònsol de [[Durban de las Corbièras]] (1971-2008)&lt;br /&gt;Deputat de l'Aude (1983-1993)}}
{{Elegit|Debuta=[[2011]]|Fin=[[2015]]|Identitat=Eric Brissot|Partit=Sens etiqueta|Qualitat=infermièr&lt;br /&gt;Cònsol de [[Fontjoncosa]]}}
{{ElegitFin}}

==Istòria==

== Véser tanben ==
* [[Aude (departament)|Aude]]
* los [[Arrondiments d'Aude]]
* [[Cantons d'Aude]]
* las [[Comunas d'Aude]]

==Ligams extèrnes==
* [https://web.archive.org/web/20060504021323/http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=P Le canton de Durban-Corbières sur le site de l'Insee], {{fr}}.
* [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&amp;latitude=42.996667&amp;longitude=2.817778&amp;zoom=6 Le canton de Durban-Corbières sur Mapquest], {{fr}}, consultat lo 17 d'octòbre de 2016.

{{Coord|42.996666676667|N|2.8177777877778|E|_source:ruwiki_scale:20000|display=title}}

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Lengadòc}}
[[Categoria:Canton d'Aude]]</text>
      <sha1>caojjiz9ivjebaiy0c40o3irrwpy734</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Utilizaire:-revi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>197941</id>
    <redirect title="Utilizaire:Revi C." />
    <revision>
      <id>2505630</id>
      <parentid>2453372</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>365</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>2505630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User:Revi C.]]</text>
      <sha1>88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Discussion Utilizaire:-revi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197942</id>
    <redirect title="Discussion Utilizaire:Revi C." />
    <revision>
      <id>2505631</id>
      <parentid>2453373</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>365</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>2505631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User talk:Revi C.]]</text>
      <sha1>o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Negrón</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200794</id>
    <revision>
      <id>2505641</id>
      <parentid>2495421</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Negroneroeditor</username>
        <id>62485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2505641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2079" sha1="d3z2710hckc98ztw92dqy4vr2tdu9i6" xml:space="preserve">'''Negrón''' qu'ei un bordalat que depen administrativaments de [[Vallanca|Valhanca]], municipi deth [[País Valencian]] que se tròbe laguens dera comarca deth Cornèr d'Ademós (Rincón d'Ademuz, ena parla locau). En 1792, eth botànic Antoni Josep Cavanilles i Palop ne nomentaue 30 vesins, mès era màger part dera sua poblacion emigrèc tà [[Barcelona]] o [[Valéncia]] pendent eth {{S|XX}}, de manèra qu'ara i demoren mens d'ua desena d'abitants.&lt;ref&gt;{{Ref-libre|nom=Antoni Josep|títol=Observaciones sobre la Historia Natural, Geografía, Agricultura, población y frutos del reyno de Valencia|volum=vol.2|url=https://books.google.cat/books?id=Ehv11bOuMrUC&amp;pg=PA73&amp;lpg=PA73&amp;dq=tiene+al+Negr%C3%B3n+por+anexo&amp;source=bl&amp;ots=1ZfjP0OJYd&amp;sig=6nIzbuzQyjizgQbDKgRqlwQVMiA&amp;hl=ca&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiq9r3K56_OAhVF6xQKHQP-Bw8Q6AEIHTAA#v=onepage&amp;q=Negr%C3%B3n&amp;f=false|data=1797}}&lt;/ref&gt;

== Lòcs d'interès ==

* '''Glèisa de Sant Antòni de Pàdoa:''' Qu'ei ua petita e simpla construccion de nau soleta damb arcs diafragmatics de pèira incomplèts, deth 1700. Eth sòn exterior ei tanben d'ua simplicitat franciscana: portalada de lumedar de naut e petit campanau bastit en 1952, en tot substituïr er ancian. Des de 1868 era ermita de Negrón devenguec glèisa parroquiau, damb un rector que depenie dera glèisa mair de Vallanca. Siguec espoliada pendent era Guèrra Civiu espanhòla.
* '''Cementèri municipau''', damb era inscripcion mès anciana datada en 1922.
* '''Hònt de Negrón''', damb un espaciós frontispici triangular e un com.
* '''Hònt deth Canalón''', o ''Hònt deth Chopo'', hònt que se trape enes pès deth Pinar, deuant deth bordalat.
* '''Chopo de Negrón''', píbol blanc de 250 ans, que se trape ena Hònt deth Canalón, un des quate subervivents deth reportatge de 1914 de Rafael Janini i Janini ''Algunos árboles y arbustos viejos de la provincia de Valencia''. 
* '''Carrasca de Negrón''', eusa mòrta de 400 ans, se tròbe ena Hoya Tomás, partida de Somonegrón, arbe catalogat coma monumentau dera Comunautat Valenciana damb referéncia 1631.</text>
      <sha1>d3z2710hckc98ztw92dqy4vr2tdu9i6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505642</id>
      <parentid>2505641</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Negroneroeditor</username>
        <id>62485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Lòcs d'interès */</comment>
      <origin>2505642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2104" sha1="21g4lrzftm328q9ko72t5tnf7sj80b2" xml:space="preserve">'''Negrón''' qu'ei un bordalat que depen administrativaments de [[Vallanca|Valhanca]], municipi deth [[País Valencian]] que se tròbe laguens dera comarca deth Cornèr d'Ademós (Rincón d'Ademuz, ena parla locau). En 1792, eth botànic Antoni Josep Cavanilles i Palop ne nomentaue 30 vesins, mès era màger part dera sua poblacion emigrèc tà [[Barcelona]] o [[Valéncia]] pendent eth {{S|XX}}, de manèra qu'ara i demoren mens d'ua desena d'abitants.&lt;ref&gt;{{Ref-libre|nom=Antoni Josep|títol=Observaciones sobre la Historia Natural, Geografía, Agricultura, población y frutos del reyno de Valencia|volum=vol.2|url=https://books.google.cat/books?id=Ehv11bOuMrUC&amp;pg=PA73&amp;lpg=PA73&amp;dq=tiene+al+Negr%C3%B3n+por+anexo&amp;source=bl&amp;ots=1ZfjP0OJYd&amp;sig=6nIzbuzQyjizgQbDKgRqlwQVMiA&amp;hl=ca&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiq9r3K56_OAhVF6xQKHQP-Bw8Q6AEIHTAA#v=onepage&amp;q=Negr%C3%B3n&amp;f=false|data=1797}}&lt;/ref&gt;

== Lòcs d'interès ==

* '''Glèisa de Sant Antòni de Pàdoa:''' Qu'ei ua petita e simpla construccion de nau soleta damb arcs diafragmatics de pèira incomplèts, deth 1700. Eth sòn exterior ei tanben d'ua simplicitat franciscana: portalada de lumedar de naut e petit campanau bastit en 1952, en tot substituïr er ancian. Deth 1868 ençà era ermita de Negrón devenguec glèisa parroquiau, damb un rector que depenie dera glèisa mair de Valhanca. Siguec espoliada pendent era Guèrra Civiu espanhòla.
* '''Cementèri municipau''', damb era inscripcion mès anciana datada en 1922.
* '''Hònt de Negrón''', damb un espaciós frontispici triangular e un com.
* '''Hònt deth Canalón (Fuente'l Canalón)''', o ''Hònt deth Chopo'', hònt que se trape enes pès deth Pinar, deuant deth bordalat.
* '''Chopo de Negrón''', píbol blanc de 250 ans, que se trape ena Hònt deth Canalón, un des quate subervivents deth reportatge de 1914 de Rafael Janini i Janini ''Algunos árboles y arbustos viejos de la provincia de Valencia''. 
* '''Carrasca de Negrón''', eusa mòrta de 400 ans, se tròbe ena Hoya Tomás, partida de Somonegrón, arbe catalogat coma monumentau dera Comunautat Valenciana damb referéncia 1631.</text>
      <sha1>21g4lrzftm328q9ko72t5tnf7sj80b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Racó d'Ademús</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200800</id>
    <revision>
      <id>2505643</id>
      <parentid>2495467</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Negroneroeditor</username>
        <id>62485</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2505643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="7c8gk4p6af8hyeld8m9tuystn0irr4u" xml:space="preserve">Eth Cornèr d'Ademós (Rincón d'Ademuz, ena parla locau) ei ua comarca der interior deth País Valencian.</text>
      <sha1>7c8gk4p6af8hyeld8m9tuystn0irr4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guarda (Portugal)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201392</id>
    <revision>
      <id>2505640</id>
      <timestamp>2026-08-02T17:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>creacion</comment>
      <origin>2505640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="mr2g0g3g3bci3m671vukyvo00n5y75t" xml:space="preserve">{{Infobox Vila
|carta=oc
|nom= Guarda
|nom2 = &lt;i&gt;''Guarda''&lt;/i&gt;
|imatge = Nt-se-guarda1.jpg
|legenda = La catedrala (sé) de Guarda.
|blason = GRD.png
|bandièra= Pt-grd1.png
|nom de division1 = Region ist 
|division1 = Beira Alta
|nom de division2 = Parçan
|division2 = 
|nom de division3 = Estat
|division3 = {{Portugal}}
|nom de division4 = Region
|division4 = Centre
|nom de division5 = 
|division5 = Districte de Guarda 
|nom de division6 = Arrondiment
|division6 = 
|nom de division7 = Canton
|division7 =
|nom de division8 = Intercom
|division8 = 
|nom de division9 = Comuna
|division9 = 
|còda = 
|ehess = 
|cp = 6300 e 6301
|mapa = 
|imatge de mapa =
|latitud = 
|longitud = 
|estatut = 
| altmin      = 
| altitud  = 
| altmax = 1056
|superfícia =  	712,1
|populacion =  	40 126 ab. 
|annada-pop = 2021
|densitat = 56.3
|sits-toristics =
|divèrs = 
|gentilici = guardense
|url= www.mun-guarda.pt
|imatgeloc=
}}

'''Guarda''' es una vila [[Portugal|portuguesa]] de 1 056 m d'altitud maximala, siá la ciutat pus nauta del país. Ambe 25 833 abitants (2021) dins son perimètre urban,&lt;ref name= GEOC&gt; https://geoc2021.ine.pt/|título=Censos 2021&lt;/ref&gt;, que fa partida del districte de Guarda, que n'es la capitala, en estant situada dins la region estatistica de Centre e la sub-region de las Beiras e Serra da Estrela. Es residéncia del municipi de Guarda qu'a 712,1 km² de superficia e 40 126 abitants (recensament de 2021), subdevesit dempuèi la reorganizacion administrativa de 2012/2013 en 43 [[freguesia]]s.

==Geografia==
Situat al nòrd-èst de Portugal, l'airal es caracterizat per la dominacion del granit (barena) e per son aire pur, salubre e fred, pr'amor de l'altitud. &lt;/br&gt;
Guarda es un caireforc entre l'autostrada A 25-IP 5, que liga la vila a [[Aveiro]] e a [[Porto]], tot coma a la frontièra, puèi dirèctament a [[Madrid]], l'autostrada A 23-IP 2, que la religa a [[Lisbona]] e al sud del Portugal, puèi la viá rapida IP 2, que mena a Trás-os-Montes e Alto Douro, mai que mai a [[Bragança]].

==Istòria==
En 1199, se creèt la vila per servir de centre administratiu, de comèrci e de defensa de la frontièra de Beira contra los reiaumes de la ''Meseta'' (planòl) del centre de la Peninsula Iberica: primièrament, lo [[Reiaume de Leon]], dempuèi lo de [[Reiaume de Castelha|Castelha]] e finalament, l'[[Espanha]]. &lt;/br&gt;
En 1202, se creèt la diocèsi de Guarda, transferida de Idanha, l'anciana e importanta ciutat romana de Egitania, adara [[Idanha-a-Nova|Idanha-a-Velha]]. La diocèsi garda lo nom latin de ''Dioecesis Ægitaniensis''. 
 
[[imatge:Guarda-CityGate.jpg|thumb|280px|left|La Pòrta del Solelh (Porta do Sol)]].

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Portugal}}</text>
      <sha1>mr2g0g3g3bci3m671vukyvo00n5y75t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2505644</id>
      <parentid>2505640</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alaric 506</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>2505644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="fgonjf9suezfgz2n7ttvw5ovnwufqx7" xml:space="preserve">{{Infobox Vila
|carta=oc
|nom= Guarda
|nom2 = &lt;i&gt;''Guarda''&lt;/i&gt;
|imatge = Nt-se-guarda1.jpg
|legenda = La catedrala (sé) de Guarda.
|blason = GRD.png
|bandièra= Pt-grd1.png
|nom de division1 = Region ist 
|division1 = Beira Alta
|nom de division2 = Parçan
|division2 = 
|nom de division3 = Estat
|division3 = {{Portugal}}
|nom de division4 = Region
|division4 = Centre
|nom de division5 = 
|division5 = Districte de Guarda 
|nom de division6 = Arrondiment
|division6 = 
|nom de division7 = Canton
|division7 =
|nom de division8 = Intercom
|division8 = 
|nom de division9 = Comuna
|division9 = 
|còda = 
|ehess = 
|cp = 6300 e 6301
|mapa = 
|imatge de mapa =
|latitud = 
|longitud = 
|estatut = 
| altmin      = 
| altitud  = 
| altmax = 1056
|superfícia =  	712,1
|populacion =  	40 126 ab. 
|annada-pop = 2021
|densitat = 56.3
|sits-toristics =
|divèrs = 
|gentilici = guardense
|url= www.mun-guarda.pt
|imatgeloc=
}}

'''Guarda''' es una vila [[Portugal|portuguesa]] de 1 056 m d'altitud maximala, siá la ciutat pus nauta del país. Ambe 25 833 abitants (2021) dins son perimètre urban,&lt;ref name= GEOC&gt; https://geoc2021.ine.pt/|título=Censos 2021&lt;/ref&gt;, fa partida del districte de Guarda, que n'es la capitala, en essent situada dins la region estatistica de Centre e la sub-region de las Beiras e Serra da Estrela. Es residéncia del municipi de Guarda qu'a 712,1 km² de superficia e 40 126 abitants (recensament de 2021), subdevesit dempuèi la reorganizacion administrativa de 2012/2013 en 43 [[freguesia]]s.

==Geografia==
Situat al nòrd-èst de Portugal, l'airal es caracterizat per la dominacion del granit (barena) e per son aire pur, salubre e fred, pr'amor de l'altitud. &lt;/br&gt;
Guarda es un caireforc entre l'autostrada A 25-IP 5, que liga la vila a [[Aveiro]] e a [[Porto]], tot coma a la frontièra, puèi dirèctament a [[Madrid]], l'autostrada A 23-IP 2, que la religa a [[Lisbona]] e al sud del Portugal, puèi la viá rapida IP 2, que mena a Trás-os-Montes e Alto Douro, mai que mai a [[Bragança]].

==Istòria==
En 1199, se creèt la vila per servir de centre administratiu, de comèrci e de defensa de la frontièra de Beira contra los reiaumes de la ''Meseta'' (planòl) del centre de la Peninsula Iberica: primièrament, lo [[Reiaume de Leon]], dempuèi lo de [[Reiaume de Castelha|Castelha]] e finalament, l'[[Espanha]]. &lt;/br&gt;
En 1202, se creèt la diocèsi de Guarda, transferida de Idanha, l'anciana e importanta ciutat romana de Egitania, adara [[Idanha-a-Nova|Idanha-a-Velha]]. La diocèsi garda lo nom latin de ''Dioecesis Ægitaniensis''. 
 
[[imatge:Guarda-CityGate.jpg|thumb|280px|left|La Pòrta del Solelh (Porta do Sol)]].

==Nòtas==
&lt;references/&gt;
{{Portal Portugal}}</text>
      <sha1>fgonjf9suezfgz2n7ttvw5ovnwufqx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hug II de Cardona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201393</id>
    <revision>
      <id>2505662</id>
      <timestamp>2026-08-02T20:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jfblanc</username>
        <id>104</id>
      </contributor>
      <comment>Crèa en tradusissent la pagina « [[:ca:Special:Redirect/revision/34225696|Hug II de Cardona]] »</comment>
      <origin>2505662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="b0efa1bwph394nquxhx7ueea95ry34o" xml:space="preserve">'''Hug II de Cardona Anglesola''' o '''Hug Folc II de Cardona Anglesola''' ([[15 d'octobre|15 d'octòbre]] de [[1328]] - Cardona, [[2 d'agost]] de 1400) foguèt lo primièr comte de [[Cardona]] (1375-1400). Foguèt vescomte de Cardona (1334-1375) e vescomte de Vilamur (1386-1400).&lt;ref&gt;{{GEC|0014918|Hug de Cardona}}&lt;/ref&gt;

== Originas familialas ==
Èra lo filh de Hug de Cardona e la siá esposa [[Beatriu d'Anglesola|Beatriu de Anglesola]], sòrre del vescomte de Vilamur [[Ramon II de Vilamur|Ramon II]].

== Maridatge e descendents ==
Foguèt ligat amb la familha reiala per los sieus successius maridatges amb Blanca d'Empúries, filha de Ramon Berenguer I d'Empúries e amb Beatriu de Luna e de Xèrica.

Se maridèt amb Blanca d'Empúries. Filha:

* [[Beatriu de Cardona i Empúries|Beatriu de Cardona e Empúries]].

Après, se maridèt amb Beatriu de Luna e agèron:

* Hug de Cardona-Anglesola e de Luna, mòrt en 1410.
* Pere de Cardona, avèsque de Lhèida, mòrt en 1411.
* Marquesa de Cardona, que se maridèt amb Galceran Ièr de Santapau.
* Beatriu de Cardona, que en 1390 se maridèt amb Roger Bernat E de Palhars Sobeiran.
* Joan Ramon Folc Ièr de Cardona successor als títols.
* Elfa de Cardona, que se maridèt amb Joan II d'Empúries, mòrta en novembre de 1420.
* Elionor de Cardona.
* Aldonça de Cardona, mòrta en 1445.
* Antoni de Cardona, mòrt en 1439, vicerei de Sicília; se maridèt cap a 1409 amb [[Elionor de Villena]], filha del duc de Gandia, e après amb [[Margarida de Peralta|Margarideta de Peralta]], comtessa de Cataviddutta.
* Violant de Cardona.

== Biografia ==
Participèt a las Corts de Monts[[:ca:Corts_de_Montsó_(1362)|ó]] (1362). Collaborèt amb Pere lo Cerimoniós dins sa guèrra contra Jaume III de Malhòrca.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Ref-publicacion|nom=Anna|article=Els Senyors de la sal|data=agost de 2018|paginas=36|issn=9771695201003}}&lt;/ref&gt; Participèt tanben a las campanhas de Sardenha de 1354 e a la Guèrra dels Dos Peres contra lo [[Reiaume de Castelha|Reialme de Castelha]], en defendent la capitala catalana dins la Batalha navala de Barcelona. En gratitud, lo [[1375]] lo rei elevèt lo vescomtat de Cardona a la categoria de Comtat. Foguèt conselhièr del rei Pere fins a la siá mòrt e tanben après o foguèt de Joan I.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

En [[1386]] eiretèt lo vescomtat de Vilamur a la mòrt del sieu oncle [[Ramon II de Vilamur]] sens descendéncia.

== Referéncias ==
{{Referéncias|}}
[[Categoria:Decès en 1400]]
[[Categoria:Naissença en 1328]]</text>
      <sha1>b0efa1bwph394nquxhx7ueea95ry34o</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>