Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 653 2507328 2506814 2026-08-21T20:34:13Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Alizée]] 2507328 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Agost}} == Eveniments == == Naissenças == * [[1789]] – [[Augustin Louis Cauchy]], matematician francés (m. [[1857]]) * [[1904]] – [[Count Basie]], musician american (m. [[1984]]) * [[1925]] – [[Jorge Rafael Videla]], èx-dictador d'[[Argentina]] (m. [[2013]]) * [[1982]] – [[Oliver Kirch]], fotbolaire alemand * [[1984]] – [[Alizée]], cantaira francesa * [[1986]] – [[Usain Bolt]], atlèta jamaican * [[1987]] – [[Megan Montaner]], actritz de cinèma e de television e modèla espanhola * [[1989]] – [[Hayden Panettiere]], actritz, modèla e cantaira americana (m. [[2026]]) == Decèsses == * [[1940]] – [[Trotski|Leon Trotsky]], lider de la [[Revolucion Russa]] (n. [[1879]]). ---- Vejatz tanben: * [[20 d'agost]] | [[22 d'agost]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] 5rs6ln1p0dfvgnbn4p9q1pndbzfa80d 0 6773 2507336 2490919 2026-08-22T08:31:02Z Kontributor 2K 52367 redir. 2507336 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Tablèu de municipalitat valenciana|d'|Alacant|de l'|Alacantí| |nom= Alacant |nom_oficial = Alacant |escut = Escut d'Alacant.svg |bandièra = Bandera d'Alacant.svg |imatge = Skyline_de_Alicante.JPG |imatge_descripcion = Vista d'Alacant dempuèi lo centre comercial Panoramis. |talha_imatge = 250px |altitud = 0 |gentilici = alacantí/ina |superfícia = 201.27 |populacion = 334329 |an_sens = 2011 |coordenadas = {{coor dms|38|21|0|N|0|29|0|O|region:ES_type:city(322673)}} |cònsol = Gabriel Echávarri |an_eleccions = 2015 |partit_governant = [[PPCV]] |cp = 03000-03016 |vòtes = '''Fogueres d'Alacant'''<br /><small>Del [[21 de junh|21]] al [[24 de junh]]</small> |embessonatge = [[Carloforte]], [[Herzliya]], [[León (Nicaragua)|León]], [[Niça]], [[Oran]], [[Riga]], [[Toyooka]], [[Wenzhou]] |web = [http://www.alacant.es www.alacant.es] }} '''Alacant''' es l'autra granda vila de la [[País Valencian|Communiauté Valenciana]] amb una populacion de {{formatnum:334329}} abitants (2011). Es lo capluòc de la [[comarca]] de [[l'Alacantí]] e de la [[Províncias espanhòlas|província]] d'[[Alacant (província)|Alacant]] == Meteorologia == Alacant es una ciutat de [[clima mediterranèu]]. [[Fichièr:Clima Alicante (España).PNG|thumb|left|400px| Lo clima a Alacant]] {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="1" align="center" class="wikitable" |+ <big>'''Observatòri de ''Ciudad Jardín''</big> |- style="background:#efefef;" ! 1971-2000 !! gen !! feb !! mar !! abr !! mai !! jun !! jul !! ago !! set !! oct !! nov !! dec !! ''TOTAL'' |- | Temp. maxi. (°C)||16,8||17,8||19,2||20,9||23,6||27,2||30,1||30,6||28,4||24,4||20,4||17,6||''23,1'' |- | Temp. mini. (°C)||6,2||7,0|| 8,2||10,1||13,3||17,1||19,7||20,4||17,8||13,7||10,0||7,3||''12,6'' |- | Precip. (mm) ||22||26||26||30||33||17||6||8||47||52||42||26||''336'' |} == Populacion == La populacion de la ciutat d'Alacant es de {{formatnum:331750}} abitants segon l'INE (Institut Nacional d'Estatistica) e de {{formatnum:329947}} segon la comuna. A fòrtament aumentat aquestas darrièras annadas, especialament del fach d'un apòrt migratòri important, en particular ispanoamerican. [[Fichièr:Demografía Alicante (España).PNG|thumb|left|400px| Evolucion de la populacion d'Alacant (1900-2005)]] {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | annada ! style="background:#efefef;" | populacion |- | align="center"| [[1250]] || align="right"| 2500 |- | align="center"| [[1350]] || align="right"| 3250 |- | align="center"| [[1418]] || align="right"| 1539 |- | align="center"| [[1609]] || align="right"| 5040 |- | align="center"| [[1646]] || align="right"| 6174 |- | align="center"| [[1717]] || align="right"| 11 019 |- | align="center"| [[1735]] || align="right"| 12 604 |- | align="center"| [[1754]] || align="right"| 14 394 |- | align="center"| [[1768]] || align="right"| 17 213 |- | align="center"| [[1786]] || align="right"| 17 345 |- |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | annada ! style="background:#efefef;" | populacion |- | align="center"| [[1797]] || align="right"| 19 313 |- | align="center"| [[1803]] || align="right"| 21 447 |- | align="center"| [[1857]] || align="right"| 27 550 |- | align="center"| [[1860]] || align="right"| 31 162 |- | align="center"| [[1877]] || align="right"| 34 926 |- | align="center"| [[1887]] || align="right"| 40 115 |- | align="center"| [[1897]] || align="right"| 49 463 |- | align="center"| [[1900]] || align="right"| 50 495 |- | align="center"| [[1910]] || align="right"| 55 116 |- | align="center"| [[1920]] || align="right"| 63 382 |- |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | annada ! style="background:#efefef;" | populacion |- | align="center"| [[1930]] || align="right"| 71 271 |- | align="center"| [[1940]] || align="right"| 89 198 |- | align="center"| [[1950]] || align="right"| 101 791 |- | align="center"| [[1960]] || align="right"| 121 832 |- | align="center"| [[1970]] || align="right"| 181 550 |- | align="center"| [[1981]] || align="right"| 245 963 |- | align="center"| [[1991]] || align="right"| 265 473 |- | align="center"| [[1996]] || align="right"| 274 577 |- | align="center"| [[2001]] || align="right"| 288 481 |- | align="center"| [[2005]] || align="right"| 319 380 |} |} [[Fichièr:Alicante Spain marina.jpg|thumb|300px|rigt|Pòrt d'Alacant]] [[Fichièr:Alicante.jpg|thumb|400px|right|Alacant, la vila vièlha]] == Embessonatges == ** [[Fichièr:Flag of Italy.svg|25px]] [[Carloforte]] ** [[Fichièr:Flag of Israel.svg|25px]] [[Herzliya]] ** [[Fichièr:Flag of Nicaragua.svg|25px]] [[León (Nicaragua)|León]] ** [[Fichièr:Flag of France.svg|25px]] [[Niça]] ** [[Fichièr:Flag of Algeria.svg|25px]] [[Oran]] ** [[Fichièr:Flag of Latvia.svg|25px]] [[Riga]] ** [[Fichièr:Flag of Japan.svg|25px]] [[Toyooka]] ** [[Fichièr:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|25px]] [[Wenzhou]] == Ligam extèrne == * [https://web.archive.org/web/20150321151827/http://www.alicante.es/ Sit oficial de la ciutat] {{Commons|Alicante|Alacanta}} {{Portal Espanha}} {{Municipis de|03}} [[Categoria:Vila portuària]] qpcjta4stoogdc7f4gp4an6al41oamg 0 12802 2507332 2480915 2026-08-22T03:53:24Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:Flag_of_Montgomery,_Alabama.svg]] per [[:Imatge:Flag_of_Montgomery,_Alabama_(1952–2026).svg]] ([[:c:COM:FR|File renamed]]: Hist split) 2507332 wikitext text/x-wiki {{esbòs}} {{Infobox Vila dels USA | vila = Montgomery | nom2 = | nom3 = | imatge = | imatge_panorama= {{Montatge fotografic | photo1a = Alabama Capitol Building.jpg | photo2a = Dexter Baptist-367.jpg | photo2b = Riverfront Park December 2018 12 (Montgomery Union Station Trainshed).jpg | photo3a = Frank M Johnson Federal Building.jpg | photo3b = Erstes konfoederiertes Weisses Haus.jpg | spacing = 2 | border = 3 | position = center | color_border = black | color = white | size = 266 | foot_montage = '''De naut; d'esquèrra a drecha''':<br>[[Capitòli de l'Estat d'Alabama]], [[Glèisa baptista de l’avenguda Dexter]], la [[Montgomery Union Station]] vista de Riverfront Park, [[Frank M. Johnson Jr. Federal Building and United States Courthouse]], [[Primièr Ostal Blanc de la Confederacion]]. |}} | bandièra = Flag of Montgomery, Alabama (1952–2026).svg | armas = | imatge_mapa = Montgomery County Alabama Incorporated and Unincorporated areas Montgomery Highlighted 0151000.svg | de vila = de Montgomery | coord_n = 32.361667 | coord_w = -86.279167 | superfícia = 420,05 km² | altitud = 73 | estat = {{Alabama}} | comtat = [[Comtat de Montgomery (Alabama)|Montgomery]] | cònsol = [[Todd Strange]] ([[Partit Republican (Estats Units)|R]]) | ZIP = 36013, 36043, 36064, 36104, 36105, 36106, 36107, 36108, 36109, 36110, 36111, 36112, 36113, 36115, 36116, 36117 | annada = 2018 | populacion = 198 218 | dens = 478,79 | fondada = | incorporada = 3 de decembre de 1819 | etimologia = | omonim = [[Richard Montgomery]] | devisa = Capital of Dreams | escais = "The Gump", "Birthplace of the Civil Rights Movement”, "Cradle of the Confederacy" | fus orari = [[Fus orari#UTC-6 (CST)|CST]] | fus orari DST = [[Fus orari#UTC-5 (CDT)|CDT]] | utc = -6 | utc+1 = -5 | gentilici = | sit web = http://www.montgomeryal.gov |}} '''Montgomery''' <small>(prononciacion americana: {{AFI|[mɑntˈɡʌm(ə)ɹi]}}{{prononciacion|En-us-Montgomery.oga}})</small> es una vila e la capitala de l'[[estats dels Estats Units|estat]] [[Estats Units|american]] d'[[Alabama]]. Sa [[populacion]] èra estimada a 198 218 abitants en 2018. Sa [[Aira|superfícia]] totala es 420,05&nbsp;km². [[Categoria:Vila d'Alabama]] [[Categoria:Capitala estatala (Estats Units)]] 90f80gbxm8yddlmlaab9v0j97bkr8d4 0 29135 2507337 2506629 2026-08-22T09:00:21Z Nicolas Eynaud 6858 2507337 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Infobox Identitat | carta = | nom = Erwin Schrödinger | nomdebateg = Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger | imatge = Erwin Schrödinger (1933).jpg | legenda = | profession = [[Fisica|Fisician]] | tematica = nobel | datadenaissença = [[12 d'agost]] de [[1887]] | luòcdenaissença = [[Viena (Àustria)|Viena]], [[Àustria-Ongria]] | datadedecès = [[4 de genièr]] de [[1961]] | luòcdedecès = [[Viena (Àustria)|Viena]], [[Àustria]] | paísdorigina ={{Àustria}} | títol1 = | distincions = [[Prèmi Nobel de Fisica]] en [[1933]] | omenatge = | autrasfoncions = | paire = | maire = | conjunt = | enfants = }} '''Erwin Schrödinger''' (12 d'agost de [[1887]], [[Viena]] - 4 de genièr de [[1961]], [[Viena]]) es un [[fisica|fisician]] teoric [[Àustria|austrian]] e una figura màger de la [[mecanica quantica]] de la primièra mitat del sègle XX<ref>Son nom complèt èra Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger.</ref>. Es mai que mai conegut per la descobèrta, partejada amb [[Paul Dirac]] en [[1933]], de l'[[eqüacion de Schrödinger|eqüacion]] que descriu l'evolucion dins lo [[temps]] d'un [[sistèma (fisica)|sistèma]] [[mecanica quantica|quantic]]. Es tanben l'autor de la celèbra [[experiéncia]] de [[experiéncia de pensada|pensada]] del « [[gat de Schrödinger]] » que met en evidéncia las dificultats d'interpretacion de la [[mecanica quantica|teoria quantica]]. Al delà de sa contribucion centrala a la [[fisica]] modèrna, Schrödinger foguèt egalament un [[sciéncia|scientific]] als interèsses variats. Publiquèt d'articles o de [[libre|libres]] sus la [[biologia]], la [[filosofia]], l'[[istòria de las sciéncias]] e las tradicions de pensada [[Índia|indianas]]. Son libre ''Qu'es la vida ?'' (''What is Life?''), paregut en [[1944]], aguèt una influéncia importanta sul desvolopament de la [[biologia]] [[molecula|moleculara]] e inspirèt los descobreires de l'estructura de l'[[ADN]]. Schrödinger es atal una figura màger de la sciéncia del sègle XX. == Biografia == === Jovença e formacion === Erwin Schrödinger nasquèt a [[Viena]], capitala de l'[[Àustria-Ongria|Empèri Austroongrés]], lo 12 d'agost de [[1887]]. Son [[paire]], Rudolf Schrödinger (1857-1919), èra [[botanica|botanista]] e proprietari d'una pichona fabrica de [[susari|susaris]] e sa [[maire]], Georgine Emilia Brenda, èra la [[filha]] d'un professor de [[quimia]]<ref>[[alemand|'''(de)''']] F. Hillbrand-Grill, « Schrödinger Rudolf », dins ''Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL)'', vol. 11, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Viena, 1999, p. 235</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Walter J. Moore, ''A Life of Erwin Schrödinger'', Cambridge University Press, 1994, pp. 13-18.</ref>. Erwin Schrödinger foguèt l'unic [[enfant]] del parelh. Sa [[familha (parentèla)|familha]] èra [[cultura|cultivada]] e aisada. Dintrèt a l'''Akademisches Gymnasium'' en [[1898]] ont se distinguiguèt en [[fisica]] e en [[matematicas]], mas tanben dins las [[lenga|lengas]] ancianas e en [[poesia]]. En [[1906]], Schrödinger dintrèt a l'[[universitat de Viena]], onte foguèt fòrtament influenciat pel [[fisica|fisician]] [[Fritz Hasenöhrl]] (1874-1915) que li transmetèt los ensenhaments de [[Ludwig Boltzmann]] (1844-1906). I obtenguèt son [[doctorat]] en [[1910]] amb una [[tèsi]] sus la [[conduccion electrica|conduccion]] de l'[[electricitat]] a la superficia dels materials isolants. Puèi, aprèp sos estudis, trabalhèt coma assistent al Segond Institut de Fisica de l'universitat, jos la direccion de [[Franz S. Exner|Franz Exner]] (1849-1926)<ref>[[anglés|'''(en)''']] Walter J. Moore e Walter John Moore, ''Schrödinger. Life and Thought'', Cambridge University Press, 1989, p. 35.</ref>. === Primièra Guèrra Mondiala e dificultats === [[File:Erwin Schrodinger2.jpg|thumb|right|Schrödinger en [[1914]].]] Pendent la [[Primièra Guèrra Mondiala]] (1914-1918), Schrödinger participèt als combats, mai que mai sul [[Frònt italian|frònt italian]], coma [[oficièr]] dins una unitat [[artilhariá]] de las [[Fòrças armadas austroongresas|fòrças austroongresas]]. Aquela experiéncia interrompèt sa carrièra [[sciéncia|scientifica]] sensa l'arrestar completament que contunhèt de s'interessar a de problèmas de [[fisica]] pendent aquel periòde. Aprèp la [[guèrra]], coneguèt d'ans d'errància e de dificultats professionalas. Passèt per mantuna [[universitat]] e foguèt assistent a [[Iena]], professor associat a [[Stuttgart]] e professor a [[Breslau]]<ref>Sos títols exactes èran ''Ausserordentlicher Professor'' a [[Iena]] e ''Ordentlicher Professor'' a [[Breslau]].</ref>. En [[1920]], se [[maridatge|maridèt]] amb Annemarie Bertel (1896-1965) que demorèt sa companha fins a sa [[mòrt]], malgrat una vida privada pauc convencionala<ref>Schrödinger èra pas fidèl e sa volontat de viure amb sa femna e sa mestressa dins un meteis ostal li pausèt sovent de problèmas pendent sa carrièra. Aguèt tanben de relacions sexualas amb un fum de femnas, e mai amb d'adolescentas (Julieanne Corr, « Trinity to drop Schrödinger lecture theatre name over sex abuse », ''The Times'',‎ 26 de novembre de 2023).</ref>. En [[1921]], obtenguèt enfin un pòste estable coma professor a l'[[universitat de Zuric]], ont demorèt sièis ans. === Lo periòde de Zuric e de las descobèrtas màger === Lo periòde de Zuric durèt de [[1921]] a [[1927]] e foguèt lo mai fecond de la carrièra de Schrödinger. En efièch, foguèt dins aquela [[universitat]] que realizèt, a la fin de [[1925]] e al començament de [[1926]], la descobèrta de l'[[Eqüacion de Schrödinger|eqüacion d'ondas]] que permetèt d'establir las basas de la [[mecanica ondulatòria]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] C. W. Kilmister, ''Schrödinger. Centenary celebration of a polymath'', Cambridge University Press, 1989, p. 55.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Erwin Schrödinger, « Quantisation as a Problem of Proper Values », ''Annalen der Physik'', vol. 4, n° 79,‎ 1926, pp. 361–376.</ref>. Segon la tradicion, concebèt las idèas essencialas d'aquela teoria pendent de vacanças de Nadal passadas a [[Arosa]], dins los [[Aups]] [[Soïssa|soïsses]], ont anava sovent per de rasons de [[santat]]<ref>Cal nòtar que Schrödinger faguèt aquela descobèrta a 38 ans, çò qu'es relativament vièlh per un [[fisica|fisician]] teoric. En efièch, la màger part de las grandas descobèrtas d'aquela epòca foguèron l'òbra de [[sciéncia|scientifics]] mai joves, coma [[Werner Heisenberg]] qu'aviá 24 ans en [[1925]]. Aquela particularitat es sovent senhalada coma una excepcion dins l'[[istòria de la fisica]] [[mecanica quantica|quantica]].</ref>. Aquela descobèrta li permetèt d'obtenir una reconoissença internacionala rapida. En [[1927]], foguèt convidat a ensenhar a l'[[universitat de Berlin]] per succedir a [[Max Planck]] (1858-1947) a la prestigiosa cadièra de [[fisica teorica]]. === Berlin e l'exili === Schrödinger demorèt a [[Berlin]] de [[1927]] a [[1933]] ont poguèt trabalhar dins un environament [[sciéncia|scientific]] excepcional. Pasmens, l'arribada al poder d'[[Adolf Hitler]] (1889-1945) e del [[nazisme]] en [[1933]] cambièt sa situacion. E mai se foguèsse pas [[judaïsme|josieu]], Schrödinger refusèt de demorar dins lo [[Tresen Reich|III{{e}} Reich]] a causa de son oposicion a la [[politica]] [[antisemitisme|antisemita]] de las autoritats [[Alemanha|alemandas]]. Atal, quitèt lo país durant l'[[annada]]. Aquò marquèt lo començament d'un periòde d'instabilitat e d'exili dins lo mond. En efièch, de [[1933]] a [[1940]], trabalhèt al sen del [[Magdalen College]] e de las [[universitat|universitats]] de [[Princeton]] e de [[Graz]]. Visitèt tanben las universitats d'[[Oxford]] e de [[Gant]] e acceptèt brèvament un pòste a l'universitat [[Índia|indiana]] d'[[Allahabad]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] « Bombay University Names Refugee Scientist to Faculty », ''Jewish Telegraphic Agency'', 20 de mai 1940.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Akhlesh Lakhtakia, ''Models and Modelers of Hydrogen: Thales, Thomson, Rutherford, Bohr, Sommerfeld, Goudsmit, Heisenberg, Schrödinger, Dirac, Sallhofer'', World Scientific, 1996, p. 147.</ref>. Sas mors [[poligamia|poligamas]] explican sas dificultats d'adaptacion als païses anglosaxons e son oposicion al [[nazisme]] aprèp sa fugida en [[Itàlia]] consecutiva a l'[[Anschluss|annexion d'Àustria]] pels Alemands. Pasmens, malgrat aquelas dificultats, es pendent aquel periòde que Schrödinger recebèt lo [[Prèmi Nobel]] de [[Prèmi Nobel de Fisica|Fisica]] en [[1933]]. O partejèt amb [[Paul Dirac]], egalament autor de descobèrtas importantas sus l'estructura dels [[atòm|atòms]]. === Los ans de Dublin === En [[1940]], la solucion a l'errància de Schrödinger venguèt d'[[Irlanda]]. En efièch, lo Primièr Ministre de l'illa, [[Éamon de Valera]] (1882-1975), professor de [[matematicas]] abans de venir un dels caps dels independentistas irlandés, èra a crear un [[Institut d'Estudis Avançats de Dublin|Institut d'Estudis Avançats]] a [[Dublin]]. Prepausèt a Schrödinger un pòste dins aquela institucion novèla. Aprèp son brèu passatge per l'[[universitat]] de [[Gant]] en [[Belgica]], lo [[fisica|fisician]] [[Àustria|austrian]] arribèt en [[Irlanda]] en [[1939]] e venguèt director de l'Escòla de Fisica Teorica de l'Institut<ref>[[anglés|'''(en)''']] Ronan Fanning, ''Éamon de Valera. A Will to Power'', Faber & Faber, 2015.</ref>. Schrödinger demorèt en [[Irlanda]] pendent environ 17 ans, un periòde que veguèt un trabalh [[sciéncia|scientific]] e intellectual intens. Trabalhèt sus l'[[electromagnetisme]], la [[relativitat generala]] e las teorias d'unificacion de la [[fisica]]. I escriguèt tanben mantun [[libre]] de [[vulgarizacion]] destinat a un public larg. Los mai coneguts foguèron ''Qu'es la vida ?'' e ''La natura e los Grècs''. Obtenguèt la [[nacionalitat]] irlandesa en [[1948]], tot en gardant sa nacionalitat austriana<ref>[[anglés|'''(en)''']] David C. Clary, « Foreign Membership of the Royal Society: Schrödinger and Heisenberg? », ''Notes and Records: The Royal Society Journal of the History of Science'', vol. 77, n° 2, 2022, pp. 513-536.</ref>. === Retorn a Viena e darrièras annadas === En [[1956]], Schrödinger prenguèt sa retirada e s'entornèt dins sa [[vila]] natala de [[Viena]]. I foguèt nomenat professor emerit a l'universitat locala, ont passèt sas darrièras annadas en contunhant de s'interessar a la [[fisica]] e en escrivent son darrièr [[libre]], ''Ma vision del mond'' (''Meine Weltansicht'', [[1961]]), ont exprimís sas concepcions [[filosofia|filosoficas]] e [[metafisica|metafisicas]]. [[Mòrt|Moriguèt]] a Viena lo 4 de genièr de [[1961]], a 73 ans, a causa de las consequéncias d'una anciana [[tuberculòsi]]. Foguèt [[tomba|enterrat]] a [[Alpbach]], en [[Tiròl]]. == Òbra scientifica == === La mecanica ondulatòria e l'eqüacion de Schrödinger === {{veire|Eqüacion de Schrödinger}} Al començament del sègle XX, la [[fisica]] èra a traversar una crisi prigonda. Los fenomèns observats a l'escala dels [[atòm|atòms]] e de las particulas (emission de [[lutz]] per d'[[atòm|atòms]], problèmas d'estabilitat de la [[matèria]]...) podián pas èsser explicats amb la [[mecanica classica|fisica classica]] de d'[[Isaac Newton]] (1642-1727) e de [[James Clerk Maxwell]] (1831-1879). De [[fisica|fisicians]] coma [[Max Planck]] (1858-1947), [[Albert Einstein]] (1879-1955) e [[Niels Bohr]] (1885-1962) avián introdusit la nocion de « quantum » d'[[energia]], fòrça importanta per explicar de fenomèns coma lo raionament del [[còrs negre]], mas mancava encara una teoria coërenta e completa del mond [[atòm|atomic]]. La contribucion [[sciéncia|scientifica]] màger de Schrödinger foguèt l'invencion de la ''[[mecanica ondulatòria]]'', una de las doas formulacions originalas de la [[mecanica quantica]]. En efièch, en [[1924]], lo [[fisica|fisician]] [[França|francés]] [[Louis de Broglie]] (1892-1987) aviá avançat l'idèa novairitz que la [[matèria]], coma la [[lutz]], poiriá aver una natura a l'encòp corpusculara e ondulatòria. Atal, a tota particula seriá associada una [[Onda electromagnetica|onda]]. A partir d'aquela ipotèsi, e inspirat tanben pels trabalhs d'[[Albert Einstein|Einstein]], Schrödinger cerquèt a establir l'[[eqüacion]] que descriuriá aquela onda associada a la [[matèria]]. A la fin de [[1925]] e al començament de [[1926]], obtenguèt los resultats que li permetèron de formular l'[[Eqüacion de Schrödinger|eqüacion que pòrta uèi son nom]]. Publiquèt sos resultats dins una tièra de sièis articles intitulats « La quantificacion coma problèma de valors pròprias »<ref>[[anglés|'''(en)''']] C. W. Kilmister, ''Schrödinger. Centenary celebration of a polymath'', Cambridge University Press, 1989, p. 55.</ref><ref>[[alemand|'''(de)''']] Erwin Schrödinger, « Quantisierung als Eigenwertproblem », ''Annalen der Physik'', vol. 384, n° 4,‎ 1926, pp. 273–376.</ref> L'[[eqüacion de Schrödinger]] descriu cossí l'estat d'un sistèma [[mecanica quantica|quantic]], representat per una foncion apelada « [[foncion d'onda]] » (notada ''ψ''), evoluís dins lo [[temps]]. Per exemple, aquela eqüacion permet de calcular los [[nivèl d'energia|nivèls d'energia]] possibles de l'[[electron]] d'un [[atòm]] e retrobava egalament amb precision los resultats [[experiéncia|experimentals]] ja coneguts, coma los de l'atòm d'[[idrogèn]]. La [[mecanica ondulatòria]] aportèt atal un espleit [[matematicas|matematic]] poderós per comprene lo mon atomic. De fach, l'importància de l'eqüacion de Schrödinger es dificila a subrestimar dins la [[fisica]] modèrna. En efièch, jòga dins la [[mecanica quantica]] un ròtle comparable a aquel de las leis del movement de [[Isaac Newton|Newton]] dins la [[mecanica classica]]. Permet de prevéser lo comportament de las particulas, dels [[atòm|atòms]] e de las [[molecula|moleculas]]. Es tanben a la basa de fòrça aplicacions en [[quimia]], en [[electronica]] e en [[sciéncia dels materials]] Pauc de temps aprèp sas publicacions de [[1926]], Schrödinger demostrèt que sa [[mecanica ondulatòria]] èra [[matematicas|matematicament]] equivalenta a la « mecanica de las matrises », una autra formulacion de la [[mecanica quantica]] desvolopada independentament per [[Werner Heisenberg]] (1901-1976), [[Max Born]] (1882-1970) e [[Pascual Jordan]] (1902-1980). Aquelas doas teorias, que semblavan d'en primièr fòrça diferentas, se revelèron èsser doas expressions d'una meteissa realitat. Aquela demostracion d'equivaléncia foguèt una etapa importanta dins l'unificacion de la [[mecanica quantica|teoria quantica]], e mostrèt que la novèla mecanica quantica formava un ensemble coërent. === L'interpretacion de la foncion d'onda === {{veire|Foncion d'onda}} Se l'[[eqüacion de Schrödinger]] foguèt rapidament acceptada coma un espleit d'un poder extraordinari, son interpretacion suscitèt de debats prigonds. Schrödinger el meteis pensava inicialament que la foncion d'onda representava quicòm de real e de fisic. Pasmens, es la version [[probabilitat|probabilista]] de [[Max Born]] e de l'« escòla de Copenaga » que s'impausèt. Segon aquela teoria, lo carrat de la foncion d'onda dona la probabilitat de trobar la particula dins una zòna donada. Aquela interpretacion, al centre de la [[mecanica quantica]] modèrna, foguèt totjorn refusada per [[Schrödinger]]. Lo fisician foguèt pas solet dins aquela oposicion. Einstein foguèt tanben un adversari de la concepcion probabilista de la mecanica quantica. Los dos òmes pensavan que la version probabilista de la teoria quantica èra incomplèta e que balhava pas una descripcion satisfasenta de la realitat. Aquela oposicion es a l'origina de las reflexions criticas de Schrödinger sus la mecanica quantica, e mai que mai de sa celèbra [[Gat de Schrödinger|experiéncia del gat]]. Aquel desacòrdi sus l'interpretacion de la [[mecanica quantica]] foguèt un dels grands debats de la [[fisica]] del sègle XX. D'un costat, [[Niels Bohr]] e [[Werner Heisenberg|Heisenberg]] defendián l'idèa que la teoria probabilista descriu totalament la realitat. Segon eles, l'indeterminisme n'es un trach fondamental. De l'autre costat, Einstein, Schrödinger e d'autres pensavan que devián existir de variablas o de descripcions mai prigondas, encara desconegudas, que restituirián un determinisme e una realitat objectiva. Aquelas discussions, longtemps consideradas coma purament [[filosofia|filosoficas]], foguèron a l'origina de desvolopaments [[experiéncia|experimentals]] importants pendent la segonda mitat del sègle XX. Pasmens, las posicions de Schrödinger e d'Einstein son generalament consideradas coma refutadas per las mesuras experimentalas realizadas sus aqueles punts. === Lo gat de Schrödinger === [[File:Gat de Schrödinger.png|thumb|Descripcion de l'[[experiéncia]] del [[gat de Schrödinger]].]] {{veire|Gat de Schrödinger}} En [[1935]], Schrödinger publiquèt un article en tres partidas titolat « La situacion actuala dins la mecanica quantica », en responsa a un article celèbre d'[[Albert Einstein|Einstein]] e de sos collègas (l'article dich « [[Paradòxa EPR|EPR]] »). Dins aquel article, prepausèt l'[[experiéncia de pensada]] que venguèt la mai celèbra de tota la [[fisica]] : lo « [[gat de Schrödinger]] ». L'experiéncia se pòt resumir atal : un [[gat]] es embarrat dins una bóstia tampada, amb un dispositiu que conten un [[atòm]] [[radioactivitat|radioactiu]], un comptador e un flascon de [[poison]]. Se l'[[atòm]] se desintègra, lo dispositiu se desenclava e tua lo gat ; se se desintègra pas, lo gat demòra [[vida|viu]]. Segon las règlas de la [[mecanica quantica]], tant que se fa pas d'observacion de l'interior de la bòstia, l'[[atòm]] es dins una « [[superposicion quantica|superposicion]] » dels dos estats — desintegrat e non desintegrat a l'encòp. Mas alara, seguent la meteissa logica, lo gat el meteis deuriá èsser a l'encòp [[mòrt]] e [[vida|viu]], çò qu'es absurd. Per Schrödinger, aquela [[experiéncia]] èra una critica. Voliá mostrar qu'aplicar las règlas quanticas a un objècte de la vida correnta (coma un [[gat]]) mena a una conclusion ridicula, e doncas que quicòm mancava dins l'interpretacion de la teoria. L'experiéncia illustra lo « [[problèma de la mesura]] » : cossí e a quin moment lo mond quantic de las possibilitats se transfòrma en una realitat unica e determinada ? Pasmens, la critica foguèt acceptada pels partisans de l'[[escòla de Copenaga]] e lo [[gat de Schrödinger]], concebut coma una objeccion, venguèt un dels imatges las mai popularas de la [[mecanica quantica|fisica quantica]]. Uèi encara, lo problèma pausat per lo gat de Schrödinger es al centre de las discussions sus l'interpretacion de la mecanica quantica. Cada corrent d'interpretacion de la teoria (interpretacion de Copenaga, teoria de la decoëréncia, interpretacion dels mondes multiples, etc.) prepausa una manièra de resòlver o de dissòlver la [[paradòxa]]. Lo fach qu'aquela [[experiéncia]] siá totjorn discutida, quasi un [[sègle]] après sa primièra formulacion, mòstra que tòca a de questions fondamentalas que son pas encara completament regladas. === L'intricacion quantica === {{veire|Intricacion quantica}} Es dins aquel meteis article de [[1935]] que Schrödinger introdusiguèt un autre concèpte fondamental, lo d'« [[intricacion quantica]] » (en [[alemand]] ''Verschränkung''). L'[[intricacion quantica|intricacion]] designa lo ligam estranh que pòt existir entre doas particulas quanticas qu'an interagit. Quitament separadas per una granda distància, forman un tot ont l'estat de l'una es ligat a l'estat de l'autra, de sòrta que se pòdon pas descriure independentament. Schrödinger considerava l'intricacion non pas coma un trach segondari, mas coma « lo trach caracteristic de la [[mecanica quantica]] ». En efièch, aquel concèpte, longtemps negligit, es vengut central dins la fisica del sègle XXI : es a la basa de [[tecnologia|tecnologias]] novèlas coma l'[[informatica quantica]] e la [[criptografia quantica]]. === « Qu'es la vida ? » e l'influéncia sus la biologia === En [[1943]], Schrödinger donèt a [[Dublin]] una tièra de conferéncias que foguèron publicadas l'annada seguenta, en [[1944]], jos lo títol ''Qu'es la vida ? L'aspècte fisic de la cellula viva'' (''What is Life? The Physical Aspect of the Living Cell''). Dins aquel pichon [[libre]], Schrödinger pausèt una question audaciosa : cossí las leis de la [[fisica]] e de la [[quimia]] pòdon explicar los fenomèns de la [[vida]], e mai que mai l'estabilitat de l'[[genetica|ereditat]] ? Schrödinger i avancèt l'idèa que l'[[gèn|informacion genetica]] deviá èsser estocada dins una [[molecula particulara]], qu'apelèt un « cristal aperiodic » : una estructura regulara mas non repetitiva, capabla de portar un « còdi » de la vida. Aquela intuicion, formulada quasi dètz ans abans la descobèrta de l'estructura de l'[[ADN]], se revelèt fòrça feconda. Dins aquel meteis libre, Schrödinger abordèt tanben la question de saber cossí los [[organisme vivent|èssers vius]] mantenon lor organizacion e resistisson al [[entropia|desòrdre]]. Introdusiguèt l'idèa que la vida se noirís de çò qu'apelèt de l'« [[entropia]] negativa » (o negentropia) : mentre que tot [[sistèma (fisica)|sistèma fisic]] tend naturalament cap al desòrdre, l'èsser viu manten son òrdre en tirant de l'organizacion de son environament. Aquela reflexion suls ligams entre la [[vida]], l'òrdre e la [[termodinamica]] aguèt tanben una influéncia importanta. Lo libre exercèt una influéncia considerabla sus tota una generacion de [[fisica|fisicians]] e de [[biologia|biologistas]], e mai que mai [[James D. Watson|James Watson]] (1928-2025) e [[Francis Crick]] (1916-2004), los futurs descobreires de la dobla eliça de l'[[ADN]] en [[1953]], que reconeguèron lo ròtle qu'aquel libre aviá jogat dins lor vocacion. Atal, Crick escriguèt personalament a Schrödinger per lo mercejar de son influéncia. ''Qu'es la vida ?'' es atal considerat coma un dels tèxtes fondadors de la [[biologia moleculara]], quitament se d'unas de sas idèas foguèron dempuèi despassadas o corregidas per la [[sciéncia]] modèrna. === Autres trabalhs === L'òbra de Schrödinger despassa largament lo quadre de la [[mecanica quantica]]. Al long de sa vida, e mai que mai pendent sos ans a [[Dublin]], s'interessèt a de nombroses domenis de la [[fisica]]. Trabalhèt atal sus la [[termodinamica estatistica]], sus la [[relativitat generala]] e sus las teorias d'unificacion, es a dire las temptativas d'unificar la [[gravitacion]] e l'[[electromagnetisme]] dins una sola teoria — un problèma qu'ocupèt tanben [[Albert Einstein|Einstein]] e que demòra pas resolgut. Schrödinger foguèt tanben un òme de granda [[cultura]], interessat per la [[filosofia]], l'[[istòria]] de las [[sciéncia|sciéncias]] e las [[lenga|lengas]] ancianas. Escriguèt sus la pensada dels [[Grècia Antica|Grècs ancians]] (''La natura e los Grècs'', [[1954]]) e s'interessèt prigondament a las [[filosofia indiana|filosofias d'Índia]], mai que mai al [[Vedanta]], qu'influencièt sa vision del mond, marcada per l'idèa d'una consciéncia unica e universala. == Onor e eretatge == === Lo Prèmi Nobel e las distincions === La consacracion màger de Schrödinger foguèt lo [[Prèmi Nobel]] de [[Prèmi Nobel de Fisica|Fisica]] recebut en [[1933]], « per la descobèrta de formas novèlas e productivas de la teoria atomica »<ref>O partejèt amb lo fisician anglés [[Paul Dirac]].</ref>. Aquela recompensa consacrèt l'importància de la [[mecanica ondulatòria]] dins la [[mecanica quantica|revolucion quantica]]. De mai, Schrödinger recebèt la novèla de son succès pauc après aver quitat l'[[Tresen Reich|l'Alemanha nazi]] al començament de son [[exili]]. Al long de sa carrièra, Schrödinger recebèt fòrça autras distincions, coma la [[medalha Matteucci]] ([[1927]]) e la [[medalha Max Planck]] ([[1937]]), una de las mai nautas distincions de la [[fisica|fisica]] [[Alemanha|alemanda]]. Foguèt membre de nombrosas academias scientificas. En [[Àustria]], foguèt creat un « [[Prèmi Erwin Schrödinger]] » en son onor per l'[[Acadèmia Austriana de las Sciéncias]]. === La posteritat de son nom === Lo nom de Schrödinger es vengut un dels mai coneguts del mond [[sciéncia|scientific]], non solament demest los fisicians mas tanben dins la cultura populara. L'[[eqüacion de Schrödinger]] es ensenhada a totes los estudiants de [[fisica]] del mond e demòra un dels pilars de la [[mecanica quantica]]. L'experiéncia del « [[gat de Schrödinger]] » es venguda un imatge celèbre, sovent evocada dins la [[literatura]], lo [[cinèma]] e la cultura populara, fins a èsser coneguda de personas que sabon pas res de la fisica quantica. En [[Àustria]], l'importància de Schrödinger foguèt reconeguda de mantuna manièra. Son retrach figurèt sus un ancian bilhet de banca austrian. Un institut de fisica de Viena, l'''Erwin Schrödinger International Institute for Mathematics and Physics'', pòrta son nom. De nombroses luòcs, prèmis e distincions scientificas an tanben adoptat son nom en son onor. === Influéncia e importància === Schrödinger demòra una de las figuras centralas de la [[fisica]] del sègle XX. Al costat de savis coma [[Albert Einstein|Einstein]], [[Niels Bohr|Bohr]], [[Werner Heisenberg|Heisenberg]], [[Max Born|Born]] e [[Paul Dirac|Dirac]], contribuïguèt a la construccion de la [[mecanica quantica]], una de las teorias mai revolucionàrias e mai reüssidas de las [[sciéncia|sciéncias]] modèrnas. Pasmens, son influéncia se limitèt pas a la fisica. Amb son [[libre]] ''Qu'es la vida ?'', joguèt un ròtle important dins la naissença de la [[biologia]] [[molecula|moleculara]]. Tanben, sas reflexions [[filosofia|filosoficas]] participèron als debats sus la natura de la [[realitat]] e de la [[consciéncia]]. Atal, aquela dobla capacitat — d'èsser a l'encòp un fisician de premièr plan e un pensaire als interèsses universals — faguèt de Schrödinger una figura tipica del savi [[umanisme|umanista]], curiós de totes los domenis del saber. == Vejatz tanben == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Mecanica quantica]] * [[Equacion de Schrödinger]] * [[Gat de Schrödinger]] * [[Foncion d'onda]] * [[Intricacion quantica]] * [[Prèmi Nobel de fisica]] * [[Louis de Broglie]] * [[Werner Heisenberg]] * [[Paul Dirac]] </div> == Bibliografia == * John Gribbin, ''Erwin Schrödinger and the Quantum Revolution'', Random House, 2012. * Jagdish Mehra e Helmut Rechenberg, ''The Historical Development of Quantum Theory, Vol. 5: Erwin Schrödinger and the Rise of Wave Mechanics'', Springer, 1987. * Walter J. Moore, ''A Life of Erwin Schrödinger'', Cambridge University Press, 1994. * Walter J. Moore, ''Schrödinger : Life and Thought'', Cambridge, Cambridge University Press, 2015, 528 p. * Norbert Straumann, ''Quantenmechanik. Ein Grundkurs über nichtrelativistische Quantentheorie'', Berlin, Springer, 2002. == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Erwin Schrödinger}} {{Prèmi Nobel de Fisica}} {{DEFAULTSORT:Schrodinger, Erwin}} [[Categoria:Fisician austriac]] [[Categoria:Laureat del Prèmi Nobel de Fisica]] [[Categoria:Prèmi Nobel austriac]] [[Categoria:Naissença a Viena (Àustria)]] [[Categoria:Naissença en 1887]] [[Categoria:Decès en 1961]] dykqdtfolnj84v8tf7e9fzqw6sll53l 2507338 2507337 2026-08-22T09:04:04Z Nicolas Eynaud 6858 2507338 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Infobox Identitat | carta = | nom = Erwin Schrödinger | nomdebateg = Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger | imatge = Erwin Schrödinger (1933).jpg | legenda = | profession = [[Fisica|Fisician]] | tematica = nobel | datadenaissença = [[12 d'agost]] de [[1887]] | luòcdenaissença = [[Viena (Àustria)|Viena]], [[Àustria-Ongria]] | datadedecès = [[4 de genièr]] de [[1961]] | luòcdedecès = [[Viena (Àustria)|Viena]], [[Àustria]] | paísdorigina ={{Àustria}} | títol1 = | distincions = [[Prèmi Nobel de Fisica]] en [[1933]] | omenatge = | autrasfoncions = | paire = | maire = | conjunt = | enfants = }} '''Erwin Schrödinger''' (12 d'agost de [[1887]], [[Viena]] - 4 de genièr de [[1961]], [[Viena]]) es un [[fisica|fisician]] teoric [[Àustria|austrian]] e una figura màger de la [[mecanica quantica]] de la primièra mitat del sègle XX<ref>Son nom complèt èra Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger.</ref>. Es mai que mai conegut per la descobèrta, partejada amb [[Paul Dirac]] en [[1933]], de l'[[eqüacion de Schrödinger|eqüacion]] que descriu l'evolucion dins lo [[temps]] d'un [[sistèma (fisica)|sistèma]] [[mecanica quantica|quantic]]. Es tanben l'autor de la celèbra [[experiéncia]] de [[experiéncia de pensada|pensada]] del « [[gat de Schrödinger]] » que met en evidéncia las dificultats d'interpretacion de la [[mecanica quantica|teoria quantica]]. Al delà de sa contribucion centrala a la [[fisica]] modèrna, Schrödinger foguèt egalament un [[sciéncia|scientific]] als interèsses variats. Publiquèt d'articles o de [[libre|libres]] sus la [[biologia]], la [[filosofia]], l'[[istòria de las sciéncias]] e las tradicions de pensada [[Índia|indianas]]. Son libre ''Qu'es la vida ?'' (''What is Life?''), paregut en [[1944]], aguèt una influéncia importanta sul desvolopament de la [[biologia]] [[molecula|moleculara]] e inspirèt los descobreires de l'estructura de l'[[ADN]]. Schrödinger es atal una figura màger de la sciéncia del sègle XX. == Biografia == === Jovença e formacion === Erwin Schrödinger nasquèt a [[Viena]], capitala de l'[[Àustria-Ongria|Empèri Austroongrés]], lo 12 d'agost de [[1887]]. Son [[paire]], Rudolf Schrödinger (1857-1919), èra [[botanica|botanista]] e proprietari d'una pichona fabrica de [[susari|susaris]] e sa [[maire]], Georgine Emilia Brenda, èra la [[filha]] d'un professor de [[quimia]]<ref>[[alemand|'''(de)''']] F. Hillbrand-Grill, « Schrödinger Rudolf », dins ''Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL)'', vol. 11, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Viena, 1999, p. 235</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Walter J. Moore, ''A Life of Erwin Schrödinger'', Cambridge University Press, 1994, pp. 13-18.</ref>. Erwin Schrödinger foguèt l'unic [[enfant]] del parelh. Sa [[familha (parentèla)|familha]] èra [[cultura|cultivada]] e aisada. Dintrèt a l'''Akademisches Gymnasium'' en [[1898]] ont se distinguiguèt en [[fisica]] e en [[matematicas]], mas tanben dins las [[lenga|lengas]] ancianas e en [[poesia]]. En [[1906]], Schrödinger dintrèt a l'[[universitat de Viena]], onte foguèt fòrtament influenciat pel [[fisica|fisician]] [[Fritz Hasenöhrl]] (1874-1915) que li transmetèt los ensenhaments de [[Ludwig Boltzmann]] (1844-1906). I obtenguèt son [[doctorat]] en [[1910]] amb una [[tèsi]] sus la [[conduccion electrica|conduccion]] de l'[[electricitat]] a la superficia dels materials isolants. Puèi, aprèp sos estudis, trabalhèt coma assistent al Segond Institut de Fisica de l'universitat, jos la direccion de [[Franz S. Exner|Franz Exner]] (1849-1926)<ref>[[anglés|'''(en)''']] Walter J. Moore e Walter John Moore, ''Schrödinger. Life and Thought'', Cambridge University Press, 1989, p. 35.</ref>. === Primièra Guèrra Mondiala e dificultats === [[File:Erwin Schrodinger2.jpg|thumb|right|Schrödinger en [[1914]].]] Pendent la [[Primièra Guèrra Mondiala]] (1914-1918), Schrödinger participèt als combats, mai que mai sul [[Frònt italian|frònt italian]], coma [[oficièr]] dins una unitat [[artilhariá]] de las [[Fòrças armadas austroongresas|fòrças austroongresas]]. Aquela experiéncia interrompèt sa carrièra [[sciéncia|scientifica]] sensa l'arrestar completament que contunhèt de s'interessar a de problèmas de [[fisica]] pendent aquel periòde. Aprèp la [[guèrra]], coneguèt d'ans d'errància e de dificultats professionalas. Passèt per mantuna [[universitat]] e foguèt assistent a [[Iena]], professor associat a [[Stuttgart]] e professor a [[Breslau]]<ref>Sos títols exactes èran ''Ausserordentlicher Professor'' a [[Iena]] e ''Ordentlicher Professor'' a [[Breslau]].</ref>. En [[1920]], se [[maridatge|maridèt]] amb Annemarie Bertel (1896-1965) que demorèt sa companha fins a sa [[mòrt]], malgrat una vida privada pauc convencionala<ref>Schrödinger èra pas fidèl e sa volontat de viure amb sa femna e sa mestressa dins un meteis ostal li pausèt sovent de problèmas pendent sa carrièra. Aguèt tanben de relacions sexualas amb un fum de femnas, e mai amb d'adolescentas (Julieanne Corr, « Trinity to drop Schrödinger lecture theatre name over sex abuse », ''The Times'',‎ 26 de novembre de 2023).</ref>. En [[1921]], obtenguèt enfin un pòste estable coma professor a l'[[universitat de Zuric]], ont demorèt sièis ans. === Lo periòde de Zuric e de las descobèrtas màger === Lo periòde de Zuric durèt de [[1921]] a [[1927]] e foguèt lo mai fecond de la carrièra de Schrödinger. En efièch, foguèt dins aquela [[universitat]] que realizèt, a la fin de [[1925]] e al començament de [[1926]], la descobèrta de l'[[Eqüacion de Schrödinger|eqüacion d'ondas]] que permetèt d'establir las basas de la [[mecanica ondulatòria]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] C. W. Kilmister, ''Schrödinger. Centenary celebration of a polymath'', Cambridge University Press, 1989, p. 55.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Erwin Schrödinger, « Quantisation as a Problem of Proper Values », ''Annalen der Physik'', vol. 4, n° 79,‎ 1926, pp. 361–376.</ref>. Segon la tradicion, concebèt las idèas essencialas d'aquela teoria pendent de vacanças de Nadal passadas a [[Arosa]], dins los [[Aups]] [[Soïssa|soïsses]], ont anava sovent per de rasons de [[santat]]<ref>Cal nòtar que Schrödinger faguèt aquela descobèrta a 38 ans, çò qu'es relativament vièlh per un [[fisica|fisician]] teoric. En efièch, la màger part de las grandas descobèrtas d'aquela epòca foguèron l'òbra de [[sciéncia|scientifics]] mai joves, coma [[Werner Heisenberg]] qu'aviá 24 ans en [[1925]]. Aquela particularitat es sovent senhalada coma una excepcion dins l'[[istòria de la fisica]] [[mecanica quantica|quantica]].</ref>. Aquela descobèrta li permetèt d'obtenir una reconoissença internacionala rapida. En [[1927]], foguèt convidat a ensenhar a l'[[universitat de Berlin]] per succedir a [[Max Planck]] (1858-1947) a la prestigiosa cadièra de [[fisica teorica]]. === Berlin e l'exili === Schrödinger demorèt a [[Berlin]] de [[1927]] a [[1933]] ont poguèt trabalhar dins un environament [[sciéncia|scientific]] excepcional. Pasmens, l'arribada al poder d'[[Adolf Hitler]] (1889-1945) e del [[nazisme]] en [[1933]] cambièt sa situacion. E mai se foguèsse pas [[judaïsme|josieu]], Schrödinger refusèt de demorar dins lo [[Tresen Reich|III{{e}} Reich]] a causa de son oposicion a la [[politica]] [[antisemitisme|antisemita]] de las autoritats [[Alemanha|alemandas]]. Atal, quitèt lo país durant l'[[annada]]. Aquò marquèt lo començament d'un periòde d'instabilitat e d'exili dins lo mond. En efièch, de [[1933]] a [[1940]], trabalhèt al sen del [[Magdalen College]] e de las [[universitat|universitats]] de [[Princeton]] e de [[Graz]]. Visitèt tanben las universitats d'[[Oxford]] e de [[Gant]] e acceptèt brèvament un pòste a l'universitat [[Índia|indiana]] d'[[Allahabad]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] « Bombay University Names Refugee Scientist to Faculty », ''Jewish Telegraphic Agency'', 20 de mai 1940.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Akhlesh Lakhtakia, ''Models and Modelers of Hydrogen: Thales, Thomson, Rutherford, Bohr, Sommerfeld, Goudsmit, Heisenberg, Schrödinger, Dirac, Sallhofer'', World Scientific, 1996, p. 147.</ref>. Sas mors [[poligamia|poligamas]] explican sas dificultats d'adaptacion als païses anglosaxons e son oposicion al [[nazisme]] aprèp sa fugida en [[Itàlia]] consecutiva a l'[[Anschluss|annexion d'Àustria]] pels Alemands. Pasmens, malgrat aquelas dificultats, es pendent aquel periòde que Schrödinger recebèt lo [[Prèmi Nobel]] de [[Prèmi Nobel de Fisica|Fisica]] en [[1933]]. O partejèt amb [[Paul Dirac]], egalament autor de descobèrtas importantas sus l'estructura dels [[atòm|atòms]]. === Los ans de Dublin === En [[1940]], la solucion a l'errància de Schrödinger venguèt d'[[Irlanda]]. En efièch, lo Primièr Ministre de l'illa, [[Éamon de Valera]] (1882-1975), professor de [[matematicas]] abans de venir un dels caps dels independentistas irlandés, èra a crear un [[Institut d'Estudis Avançats de Dublin|Institut d'Estudis Avançats]] a [[Dublin]]. Prepausèt a Schrödinger un pòste dins aquela institucion novèla. Aprèp son brèu passatge per l'[[universitat]] de [[Gant]] en [[Belgica]], lo [[fisica|fisician]] [[Àustria|austrian]] arribèt en [[Irlanda]] en [[1939]] e venguèt director de l'Escòla de Fisica Teorica de l'Institut<ref>[[anglés|'''(en)''']] Ronan Fanning, ''Éamon de Valera. A Will to Power'', Faber & Faber, 2015.</ref>. Schrödinger demorèt en [[Irlanda]] pendent environ 17 ans, un periòde que veguèt un trabalh [[sciéncia|scientific]] e intellectual intens. Trabalhèt sus l'[[electromagnetisme]], la [[relativitat generala]] e las teorias d'unificacion de la [[fisica]]. I escriguèt tanben mantun [[libre]] de [[vulgarizacion]] destinat a un public larg. Los mai coneguts foguèron ''Qu'es la vida ?'' e ''La natura e los Grècs''. Obtenguèt la [[nacionalitat]] irlandesa en [[1948]], tot en gardant sa nacionalitat austriana<ref>[[anglés|'''(en)''']] David C. Clary, « Foreign Membership of the Royal Society: Schrödinger and Heisenberg? », ''Notes and Records: The Royal Society Journal of the History of Science'', vol. 77, n° 2, 2022, pp. 513-536.</ref>. === Retorn a Viena e darrièras annadas === En [[1956]], Schrödinger prenguèt sa retirada e s'entornèt dins sa [[vila]] natala de [[Viena]]. I foguèt nomenat professor emerit a l'universitat locala, ont passèt sas darrièras annadas en contunhant de s'interessar a la [[fisica]] e en escrivent son darrièr [[libre]], ''Ma vision del mond'' (''Meine Weltansicht'', [[1961]]), ont exprimís sas concepcions [[filosofia|filosoficas]] e [[metafisica|metafisicas]]. [[Mòrt|Moriguèt]] a Viena lo 4 de genièr de [[1961]], a 73 ans, a causa de las consequéncias d'una anciana [[tuberculòsi]]. Foguèt [[tomba|enterrat]] a [[Alpbach]], en [[Tiròl]]. == Òbra scientifica == === La mecanica ondulatòria e l'eqüacion de Schrödinger === {{veire|Eqüacion de Schrödinger}} Al començament del sègle XX, la [[fisica]] èra a traversar una crisi prigonda. Los fenomèns observats a l'escala dels [[atòm|atòms]] e de las particulas (emission de [[lutz]] per d'[[atòm|atòms]], problèmas d'estabilitat de la [[matèria]]...) podián pas èsser explicats amb la [[mecanica classica|fisica classica]] de d'[[Isaac Newton]] (1642-1727) e de [[James Clerk Maxwell]] (1831-1879). De [[fisica|fisicians]] coma [[Max Planck]] (1858-1947), [[Albert Einstein]] (1879-1955) e [[Niels Bohr]] (1885-1962) avián introdusit la nocion de « quantum » d'[[energia]], fòrça importanta per explicar de fenomèns coma lo raionament del [[còrs negre]], mas mancava encara una teoria coërenta e completa del mond [[atòm|atomic]]. La contribucion [[sciéncia|scientifica]] màger de Schrödinger foguèt l'invencion de la ''[[mecanica ondulatòria]]'', una de las doas formulacions originalas de la [[mecanica quantica]]. En efièch, en [[1924]], lo [[fisica|fisician]] [[França|francés]] [[Louis de Broglie]] (1892-1987) aviá avançat l'idèa novairitz que la [[matèria]], coma la [[lutz]], poiriá aver una natura a l'encòp corpusculara e ondulatòria. Atal, a tota particula seriá associada una [[Onda electromagnetica|onda]]. A partir d'aquela ipotèsi, e inspirat tanben pels trabalhs d'[[Albert Einstein|Einstein]], Schrödinger cerquèt a establir l'[[eqüacion]] que descriuriá aquela onda associada a la [[matèria]]. A la fin de [[1925]] e al començament de [[1926]], obtenguèt los resultats que li permetèron de formular l'[[Eqüacion de Schrödinger|eqüacion que pòrta uèi son nom]]. Publiquèt sos resultats dins una tièra de sièis articles intitulats « La quantificacion coma problèma de valors pròprias »<ref>[[anglés|'''(en)''']] C. W. Kilmister, ''Schrödinger. Centenary celebration of a polymath'', Cambridge University Press, 1989, p. 55.</ref><ref>[[alemand|'''(de)''']] Erwin Schrödinger, « Quantisierung als Eigenwertproblem », ''Annalen der Physik'', vol. 384, n° 4,‎ 1926, pp. 273–376.</ref> L'[[eqüacion de Schrödinger]] descriu cossí l'estat d'un sistèma [[mecanica quantica|quantic]], representat per una foncion apelada « [[foncion d'onda]] » (notada ''ψ''), evoluís dins lo [[temps]]. Per exemple, aquela eqüacion permet de calcular los [[nivèl d'energia|nivèls d'energia]] possibles de l'[[electron]] d'un [[atòm]] e retrobava egalament amb precision los resultats [[experiéncia|experimentals]] ja coneguts, coma los de l'atòm d'[[idrogèn]]. La [[mecanica ondulatòria]] aportèt atal un espleit [[matematicas|matematic]] poderós per comprene lo mon atomic. De fach, l'importància de l'eqüacion de Schrödinger es dificila a subrestimar dins la [[fisica]] modèrna. En efièch, jòga dins la [[mecanica quantica]] un ròtle comparable a aquel de las leis del movement de [[Isaac Newton|Newton]] dins la [[mecanica classica]]. Permet de prevéser lo comportament de las particulas, dels [[atòm|atòms]] e de las [[molecula|moleculas]]. Es tanben a la basa de fòrça aplicacions en [[quimia]], en [[electronica]] e en [[sciéncia dels materials]] Pauc de temps aprèp sas publicacions de [[1926]], Schrödinger demostrèt que sa [[mecanica ondulatòria]] èra [[matematicas|matematicament]] equivalenta a la « mecanica de las matrises », una autra formulacion de la [[mecanica quantica]] desvolopada independentament per [[Werner Heisenberg]] (1901-1976), [[Max Born]] (1882-1970) e [[Pascual Jordan]] (1902-1980). Aquelas doas teorias, que semblavan d'en primièr fòrça diferentas, se revelèron èsser doas expressions d'una meteissa realitat. Aquela demostracion d'equivaléncia foguèt una etapa importanta dins l'unificacion de la [[mecanica quantica|teoria quantica]], e mostrèt que la novèla mecanica quantica formava un ensemble coërent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Crozon e Maurice Mashaal, « La Physique », dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', Tallandier, 2022, p. 222.</ref>. === L'interpretacion de la foncion d'onda === {{veire|Foncion d'onda}} Se l'[[eqüacion de Schrödinger]] foguèt rapidament acceptada coma un espleit d'un poder extraordinari, son interpretacion suscitèt de debats prigonds. Schrödinger el meteis pensava inicialament que la foncion d'onda representava quicòm de real e de fisic. Pasmens, es la version [[probabilitat|probabilista]] de [[Max Born]] e de l'« escòla de Copenaga » que s'impausèt. Segon aquela teoria, lo carrat de la foncion d'onda dona la probabilitat de trobar la particula dins una zòna donada. Aquela interpretacion, al centre de la [[mecanica quantica]] modèrna, foguèt totjorn refusada per [[Schrödinger]]. Lo fisician foguèt pas solet dins aquela oposicion. Einstein foguèt tanben un adversari de la concepcion probabilista de la mecanica quantica. Los dos òmes pensavan que la version probabilista de la teoria quantica èra incomplèta e que balhava pas una descripcion satisfasenta de la realitat. Aquela oposicion es a l'origina de las reflexions criticas de Schrödinger sus la mecanica quantica, e mai que mai de sa celèbra [[Gat de Schrödinger|experiéncia del gat]]. Aquel desacòrdi sus l'interpretacion de la [[mecanica quantica]] foguèt un dels grands debats de la [[fisica]] del sègle XX. D'un costat, [[Niels Bohr]] e [[Werner Heisenberg|Heisenberg]] defendián l'idèa que la teoria probabilista descriu totalament la realitat. Segon eles, l'indeterminisme n'es un trach fondamental. De l'autre costat, Einstein, Schrödinger e d'autres pensavan que devián existir de variablas o de descripcions mai prigondas, encara desconegudas, que restituirián un determinisme e una realitat objectiva. Aquelas discussions, longtemps consideradas coma purament [[filosofia|filosoficas]], foguèron a l'origina de desvolopaments [[experiéncia|experimentals]] importants pendent la segonda mitat del sègle XX. Pasmens, las posicions de Schrödinger e d'Einstein son generalament consideradas coma refutadas per las mesuras experimentalas realizadas sus aqueles punts. === Lo gat de Schrödinger === [[File:Gat de Schrödinger.png|thumb|Descripcion de l'[[experiéncia]] del [[gat de Schrödinger]].]] {{veire|Gat de Schrödinger}} En [[1935]], Schrödinger publiquèt un article en tres partidas titolat « La situacion actuala dins la mecanica quantica », en responsa a un article celèbre d'[[Albert Einstein|Einstein]] e de sos collègas (l'article dich « [[Paradòxa EPR|EPR]] »). Dins aquel article, prepausèt l'[[experiéncia de pensada]] que venguèt la mai celèbra de tota la [[fisica]] : lo « [[gat de Schrödinger]] ». L'experiéncia se pòt resumir atal : un [[gat]] es embarrat dins una bóstia tampada, amb un dispositiu que conten un [[atòm]] [[radioactivitat|radioactiu]], un comptador e un flascon de [[poison]]. Se l'[[atòm]] se desintègra, lo dispositiu se desenclava e tua lo gat ; se se desintègra pas, lo gat demòra [[vida|viu]]. Segon las règlas de la [[mecanica quantica]], tant que se fa pas d'observacion de l'interior de la bòstia, l'[[atòm]] es dins una « [[superposicion quantica|superposicion]] » dels dos estats — desintegrat e non desintegrat a l'encòp. Mas alara, seguent la meteissa logica, lo gat el meteis deuriá èsser a l'encòp [[mòrt]] e [[vida|viu]], çò qu'es absurd. Per Schrödinger, aquela [[experiéncia]] èra una critica. Voliá mostrar qu'aplicar las règlas quanticas a un objècte de la vida correnta (coma un [[gat]]) mena a una conclusion ridicula, e doncas que quicòm mancava dins l'interpretacion de la teoria. L'experiéncia illustra lo « [[problèma de la mesura]] » : cossí e a quin moment lo mond quantic de las possibilitats se transfòrma en una realitat unica e determinada ? Pasmens, la critica foguèt acceptada pels partisans de l'[[escòla de Copenaga]] e lo [[gat de Schrödinger]], concebut coma una objeccion, venguèt un dels imatges las mai popularas de la [[mecanica quantica|fisica quantica]]. Uèi encara, lo problèma pausat per lo gat de Schrödinger es al centre de las discussions sus l'interpretacion de la mecanica quantica. Cada corrent d'interpretacion de la teoria (interpretacion de Copenaga, teoria de la decoëréncia, interpretacion dels mondes multiples, etc.) prepausa una manièra de resòlver o de dissòlver la [[paradòxa]]. Lo fach qu'aquela [[experiéncia]] siá totjorn discutida, quasi un [[sègle]] après sa primièra formulacion, mòstra que tòca a de questions fondamentalas que son pas encara completament regladas. === L'intricacion quantica === {{veire|Intricacion quantica}} Es dins aquel meteis article de [[1935]] que Schrödinger introdusiguèt un autre concèpte fondamental, lo d'« [[intricacion quantica]] » (en [[alemand]] ''Verschränkung''). L'[[intricacion quantica|intricacion]] designa lo ligam estranh que pòt existir entre doas particulas quanticas qu'an interagit. Quitament separadas per una granda distància, forman un tot ont l'estat de l'una es ligat a l'estat de l'autra, de sòrta que se pòdon pas descriure independentament. Schrödinger considerava l'intricacion non pas coma un trach segondari, mas coma « lo trach caracteristic de la [[mecanica quantica]] ». En efièch, aquel concèpte, longtemps negligit, es vengut central dins la fisica del sègle XXI : es a la basa de [[tecnologia|tecnologias]] novèlas coma l'[[informatica quantica]] e la [[criptografia quantica]]. === « Qu'es la vida ? » e l'influéncia sus la biologia === En [[1943]], Schrödinger donèt a [[Dublin]] una tièra de conferéncias que foguèron publicadas l'annada seguenta, en [[1944]], jos lo títol ''Qu'es la vida ? L'aspècte fisic de la cellula viva'' (''What is Life? The Physical Aspect of the Living Cell''). Dins aquel pichon [[libre]], Schrödinger pausèt una question audaciosa : cossí las leis de la [[fisica]] e de la [[quimia]] pòdon explicar los fenomèns de la [[vida]], e mai que mai l'estabilitat de l'[[genetica|ereditat]] ? Schrödinger i avancèt l'idèa que l'[[gèn|informacion genetica]] deviá èsser estocada dins una [[molecula particulara]], qu'apelèt un « cristal aperiodic » : una estructura regulara mas non repetitiva, capabla de portar un « còdi » de la vida. Aquela intuicion, formulada quasi dètz ans abans la descobèrta de l'estructura de l'[[ADN]], se revelèt fòrça feconda. Dins aquel meteis libre, Schrödinger abordèt tanben la question de saber cossí los [[organisme vivent|èssers vius]] mantenon lor organizacion e resistisson al [[entropia|desòrdre]]. Introdusiguèt l'idèa que la vida se noirís de çò qu'apelèt de l'« [[entropia]] negativa » (o negentropia) : mentre que tot [[sistèma (fisica)|sistèma fisic]] tend naturalament cap al desòrdre, l'èsser viu manten son òrdre en tirant de l'organizacion de son environament. Aquela reflexion suls ligams entre la [[vida]], l'òrdre e la [[termodinamica]] aguèt tanben una influéncia importanta. Lo libre exercèt una influéncia considerabla sus tota una generacion de [[fisica|fisicians]] e de [[biologia|biologistas]], e mai que mai [[James D. Watson|James Watson]] (1928-2025) e [[Francis Crick]] (1916-2004), los futurs descobreires de la dobla eliça de l'[[ADN]] en [[1953]], que reconeguèron lo ròtle qu'aquel libre aviá jogat dins lor vocacion. Atal, Crick escriguèt personalament a Schrödinger per lo mercejar de son influéncia. ''Qu'es la vida ?'' es atal considerat coma un dels tèxtes fondadors de la [[biologia moleculara]], quitament se d'unas de sas idèas foguèron dempuèi despassadas o corregidas per la [[sciéncia]] modèrna. === Autres trabalhs === L'òbra de Schrödinger despassa largament lo quadre de la [[mecanica quantica]]. Al long de sa vida, e mai que mai pendent sos ans a [[Dublin]], s'interessèt a de nombroses domenis de la [[fisica]]. Trabalhèt atal sus la [[termodinamica estatistica]], sus la [[relativitat generala]] e sus las teorias d'unificacion, es a dire las temptativas d'unificar la [[gravitacion]] e l'[[electromagnetisme]] dins una sola teoria — un problèma qu'ocupèt tanben [[Albert Einstein|Einstein]] e que demòra pas resolgut. Schrödinger foguèt tanben un òme de granda [[cultura]], interessat per la [[filosofia]], l'[[istòria]] de las [[sciéncia|sciéncias]] e las [[lenga|lengas]] ancianas. Escriguèt sus la pensada dels [[Grècia Antica|Grècs ancians]] (''La natura e los Grècs'', [[1954]]) e s'interessèt prigondament a las [[filosofia indiana|filosofias d'Índia]], mai que mai al [[Vedanta]], qu'influencièt sa vision del mond, marcada per l'idèa d'una consciéncia unica e universala. == Onor e eretatge == === Lo Prèmi Nobel e las distincions === La consacracion màger de Schrödinger foguèt lo [[Prèmi Nobel]] de [[Prèmi Nobel de Fisica|Fisica]] recebut en [[1933]], « per la descobèrta de formas novèlas e productivas de la teoria atomica »<ref>O partejèt amb lo fisician anglés [[Paul Dirac]].</ref>. Aquela recompensa consacrèt l'importància de la [[mecanica ondulatòria]] dins la [[mecanica quantica|revolucion quantica]]. De mai, Schrödinger recebèt la novèla de son succès pauc après aver quitat l'[[Tresen Reich|l'Alemanha nazi]] al començament de son [[exili]]. Al long de sa carrièra, Schrödinger recebèt fòrça autras distincions, coma la [[medalha Matteucci]] ([[1927]]) e la [[medalha Max Planck]] ([[1937]]), una de las mai nautas distincions de la [[fisica|fisica]] [[Alemanha|alemanda]]. Foguèt membre de nombrosas academias scientificas. En [[Àustria]], foguèt creat un « [[Prèmi Erwin Schrödinger]] » en son onor per l'[[Acadèmia Austriana de las Sciéncias]]. === La posteritat de son nom === Lo nom de Schrödinger es vengut un dels mai coneguts del mond [[sciéncia|scientific]], non solament demest los fisicians mas tanben dins la cultura populara. L'[[eqüacion de Schrödinger]] es ensenhada a totes los estudiants de [[fisica]] del mond e demòra un dels pilars de la [[mecanica quantica]]. L'experiéncia del « [[gat de Schrödinger]] » es venguda un imatge celèbre, sovent evocada dins la [[literatura]], lo [[cinèma]] e la cultura populara, fins a èsser coneguda de personas que sabon pas res de la fisica quantica. En [[Àustria]], l'importància de Schrödinger foguèt reconeguda de mantuna manièra. Son retrach figurèt sus un ancian bilhet de banca austrian. Un institut de fisica de Viena, l'''Erwin Schrödinger International Institute for Mathematics and Physics'', pòrta son nom. De nombroses luòcs, prèmis e distincions scientificas an tanben adoptat son nom en son onor. === Influéncia e importància === Schrödinger demòra una de las figuras centralas de la [[fisica]] del sègle XX. Al costat de savis coma [[Albert Einstein|Einstein]], [[Niels Bohr|Bohr]], [[Werner Heisenberg|Heisenberg]], [[Max Born|Born]] e [[Paul Dirac|Dirac]], contribuïguèt a la construccion de la [[mecanica quantica]], una de las teorias mai revolucionàrias e mai reüssidas de las [[sciéncia|sciéncias]] modèrnas. Pasmens, son influéncia se limitèt pas a la fisica. Amb son [[libre]] ''Qu'es la vida ?'', joguèt un ròtle important dins la naissença de la [[biologia]] [[molecula|moleculara]]. Tanben, sas reflexions [[filosofia|filosoficas]] participèron als debats sus la natura de la [[realitat]] e de la [[consciéncia]]. Atal, aquela dobla capacitat — d'èsser a l'encòp un fisician de premièr plan e un pensaire als interèsses universals — faguèt de Schrödinger una figura tipica del savi [[umanisme|umanista]], curiós de totes los domenis del saber. == Vejatz tanben == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Mecanica quantica]] * [[Equacion de Schrödinger]] * [[Gat de Schrödinger]] * [[Foncion d'onda]] * [[Intricacion quantica]] * [[Prèmi Nobel de fisica]] * [[Louis de Broglie]] * [[Werner Heisenberg]] * [[Paul Dirac]] </div> == Bibliografia == * John Gribbin, ''Erwin Schrödinger and the Quantum Revolution'', Random House, 2012. * Jagdish Mehra e Helmut Rechenberg, ''The Historical Development of Quantum Theory, Vol. 5: Erwin Schrödinger and the Rise of Wave Mechanics'', Springer, 1987. * Walter J. Moore, ''A Life of Erwin Schrödinger'', Cambridge University Press, 1994. * Walter J. Moore, ''Schrödinger : Life and Thought'', Cambridge, Cambridge University Press, 2015, 528 p. * Norbert Straumann, ''Quantenmechanik. Ein Grundkurs über nichtrelativistische Quantentheorie'', Berlin, Springer, 2002. == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Erwin Schrödinger}} {{Prèmi Nobel de Fisica}} {{DEFAULTSORT:Schrodinger, Erwin}} [[Categoria:Fisician austriac]] [[Categoria:Laureat del Prèmi Nobel de Fisica]] [[Categoria:Prèmi Nobel austriac]] [[Categoria:Naissença a Viena (Àustria)]] [[Categoria:Naissença en 1887]] [[Categoria:Decès en 1961]] f47mcecm97gopjne81yqpxpiz5amhvo 2507339 2507338 2026-08-22T09:05:27Z Nicolas Eynaud 6858 /* Bibliografia */ 2507339 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Infobox Identitat | carta = | nom = Erwin Schrödinger | nomdebateg = Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger | imatge = Erwin Schrödinger (1933).jpg | legenda = | profession = [[Fisica|Fisician]] | tematica = nobel | datadenaissença = [[12 d'agost]] de [[1887]] | luòcdenaissença = [[Viena (Àustria)|Viena]], [[Àustria-Ongria]] | datadedecès = [[4 de genièr]] de [[1961]] | luòcdedecès = [[Viena (Àustria)|Viena]], [[Àustria]] | paísdorigina ={{Àustria}} | títol1 = | distincions = [[Prèmi Nobel de Fisica]] en [[1933]] | omenatge = | autrasfoncions = | paire = | maire = | conjunt = | enfants = }} '''Erwin Schrödinger''' (12 d'agost de [[1887]], [[Viena]] - 4 de genièr de [[1961]], [[Viena]]) es un [[fisica|fisician]] teoric [[Àustria|austrian]] e una figura màger de la [[mecanica quantica]] de la primièra mitat del sègle XX<ref>Son nom complèt èra Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger.</ref>. Es mai que mai conegut per la descobèrta, partejada amb [[Paul Dirac]] en [[1933]], de l'[[eqüacion de Schrödinger|eqüacion]] que descriu l'evolucion dins lo [[temps]] d'un [[sistèma (fisica)|sistèma]] [[mecanica quantica|quantic]]. Es tanben l'autor de la celèbra [[experiéncia]] de [[experiéncia de pensada|pensada]] del « [[gat de Schrödinger]] » que met en evidéncia las dificultats d'interpretacion de la [[mecanica quantica|teoria quantica]]. Al delà de sa contribucion centrala a la [[fisica]] modèrna, Schrödinger foguèt egalament un [[sciéncia|scientific]] als interèsses variats. Publiquèt d'articles o de [[libre|libres]] sus la [[biologia]], la [[filosofia]], l'[[istòria de las sciéncias]] e las tradicions de pensada [[Índia|indianas]]. Son libre ''Qu'es la vida ?'' (''What is Life?''), paregut en [[1944]], aguèt una influéncia importanta sul desvolopament de la [[biologia]] [[molecula|moleculara]] e inspirèt los descobreires de l'estructura de l'[[ADN]]. Schrödinger es atal una figura màger de la sciéncia del sègle XX. == Biografia == === Jovença e formacion === Erwin Schrödinger nasquèt a [[Viena]], capitala de l'[[Àustria-Ongria|Empèri Austroongrés]], lo 12 d'agost de [[1887]]. Son [[paire]], Rudolf Schrödinger (1857-1919), èra [[botanica|botanista]] e proprietari d'una pichona fabrica de [[susari|susaris]] e sa [[maire]], Georgine Emilia Brenda, èra la [[filha]] d'un professor de [[quimia]]<ref>[[alemand|'''(de)''']] F. Hillbrand-Grill, « Schrödinger Rudolf », dins ''Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL)'', vol. 11, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Viena, 1999, p. 235</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Walter J. Moore, ''A Life of Erwin Schrödinger'', Cambridge University Press, 1994, pp. 13-18.</ref>. Erwin Schrödinger foguèt l'unic [[enfant]] del parelh. Sa [[familha (parentèla)|familha]] èra [[cultura|cultivada]] e aisada. Dintrèt a l'''Akademisches Gymnasium'' en [[1898]] ont se distinguiguèt en [[fisica]] e en [[matematicas]], mas tanben dins las [[lenga|lengas]] ancianas e en [[poesia]]. En [[1906]], Schrödinger dintrèt a l'[[universitat de Viena]], onte foguèt fòrtament influenciat pel [[fisica|fisician]] [[Fritz Hasenöhrl]] (1874-1915) que li transmetèt los ensenhaments de [[Ludwig Boltzmann]] (1844-1906). I obtenguèt son [[doctorat]] en [[1910]] amb una [[tèsi]] sus la [[conduccion electrica|conduccion]] de l'[[electricitat]] a la superficia dels materials isolants. Puèi, aprèp sos estudis, trabalhèt coma assistent al Segond Institut de Fisica de l'universitat, jos la direccion de [[Franz S. Exner|Franz Exner]] (1849-1926)<ref>[[anglés|'''(en)''']] Walter J. Moore e Walter John Moore, ''Schrödinger. Life and Thought'', Cambridge University Press, 1989, p. 35.</ref>. === Primièra Guèrra Mondiala e dificultats === [[File:Erwin Schrodinger2.jpg|thumb|right|Schrödinger en [[1914]].]] Pendent la [[Primièra Guèrra Mondiala]] (1914-1918), Schrödinger participèt als combats, mai que mai sul [[Frònt italian|frònt italian]], coma [[oficièr]] dins una unitat [[artilhariá]] de las [[Fòrças armadas austroongresas|fòrças austroongresas]]. Aquela experiéncia interrompèt sa carrièra [[sciéncia|scientifica]] sensa l'arrestar completament que contunhèt de s'interessar a de problèmas de [[fisica]] pendent aquel periòde. Aprèp la [[guèrra]], coneguèt d'ans d'errància e de dificultats professionalas. Passèt per mantuna [[universitat]] e foguèt assistent a [[Iena]], professor associat a [[Stuttgart]] e professor a [[Breslau]]<ref>Sos títols exactes èran ''Ausserordentlicher Professor'' a [[Iena]] e ''Ordentlicher Professor'' a [[Breslau]].</ref>. En [[1920]], se [[maridatge|maridèt]] amb Annemarie Bertel (1896-1965) que demorèt sa companha fins a sa [[mòrt]], malgrat una vida privada pauc convencionala<ref>Schrödinger èra pas fidèl e sa volontat de viure amb sa femna e sa mestressa dins un meteis ostal li pausèt sovent de problèmas pendent sa carrièra. Aguèt tanben de relacions sexualas amb un fum de femnas, e mai amb d'adolescentas (Julieanne Corr, « Trinity to drop Schrödinger lecture theatre name over sex abuse », ''The Times'',‎ 26 de novembre de 2023).</ref>. En [[1921]], obtenguèt enfin un pòste estable coma professor a l'[[universitat de Zuric]], ont demorèt sièis ans. === Lo periòde de Zuric e de las descobèrtas màger === Lo periòde de Zuric durèt de [[1921]] a [[1927]] e foguèt lo mai fecond de la carrièra de Schrödinger. En efièch, foguèt dins aquela [[universitat]] que realizèt, a la fin de [[1925]] e al començament de [[1926]], la descobèrta de l'[[Eqüacion de Schrödinger|eqüacion d'ondas]] que permetèt d'establir las basas de la [[mecanica ondulatòria]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] C. W. Kilmister, ''Schrödinger. Centenary celebration of a polymath'', Cambridge University Press, 1989, p. 55.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Erwin Schrödinger, « Quantisation as a Problem of Proper Values », ''Annalen der Physik'', vol. 4, n° 79,‎ 1926, pp. 361–376.</ref>. Segon la tradicion, concebèt las idèas essencialas d'aquela teoria pendent de vacanças de Nadal passadas a [[Arosa]], dins los [[Aups]] [[Soïssa|soïsses]], ont anava sovent per de rasons de [[santat]]<ref>Cal nòtar que Schrödinger faguèt aquela descobèrta a 38 ans, çò qu'es relativament vièlh per un [[fisica|fisician]] teoric. En efièch, la màger part de las grandas descobèrtas d'aquela epòca foguèron l'òbra de [[sciéncia|scientifics]] mai joves, coma [[Werner Heisenberg]] qu'aviá 24 ans en [[1925]]. Aquela particularitat es sovent senhalada coma una excepcion dins l'[[istòria de la fisica]] [[mecanica quantica|quantica]].</ref>. Aquela descobèrta li permetèt d'obtenir una reconoissença internacionala rapida. En [[1927]], foguèt convidat a ensenhar a l'[[universitat de Berlin]] per succedir a [[Max Planck]] (1858-1947) a la prestigiosa cadièra de [[fisica teorica]]. === Berlin e l'exili === Schrödinger demorèt a [[Berlin]] de [[1927]] a [[1933]] ont poguèt trabalhar dins un environament [[sciéncia|scientific]] excepcional. Pasmens, l'arribada al poder d'[[Adolf Hitler]] (1889-1945) e del [[nazisme]] en [[1933]] cambièt sa situacion. E mai se foguèsse pas [[judaïsme|josieu]], Schrödinger refusèt de demorar dins lo [[Tresen Reich|III{{e}} Reich]] a causa de son oposicion a la [[politica]] [[antisemitisme|antisemita]] de las autoritats [[Alemanha|alemandas]]. Atal, quitèt lo país durant l'[[annada]]. Aquò marquèt lo començament d'un periòde d'instabilitat e d'exili dins lo mond. En efièch, de [[1933]] a [[1940]], trabalhèt al sen del [[Magdalen College]] e de las [[universitat|universitats]] de [[Princeton]] e de [[Graz]]. Visitèt tanben las universitats d'[[Oxford]] e de [[Gant]] e acceptèt brèvament un pòste a l'universitat [[Índia|indiana]] d'[[Allahabad]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] « Bombay University Names Refugee Scientist to Faculty », ''Jewish Telegraphic Agency'', 20 de mai 1940.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Akhlesh Lakhtakia, ''Models and Modelers of Hydrogen: Thales, Thomson, Rutherford, Bohr, Sommerfeld, Goudsmit, Heisenberg, Schrödinger, Dirac, Sallhofer'', World Scientific, 1996, p. 147.</ref>. Sas mors [[poligamia|poligamas]] explican sas dificultats d'adaptacion als païses anglosaxons e son oposicion al [[nazisme]] aprèp sa fugida en [[Itàlia]] consecutiva a l'[[Anschluss|annexion d'Àustria]] pels Alemands. Pasmens, malgrat aquelas dificultats, es pendent aquel periòde que Schrödinger recebèt lo [[Prèmi Nobel]] de [[Prèmi Nobel de Fisica|Fisica]] en [[1933]]. O partejèt amb [[Paul Dirac]], egalament autor de descobèrtas importantas sus l'estructura dels [[atòm|atòms]]. === Los ans de Dublin === En [[1940]], la solucion a l'errància de Schrödinger venguèt d'[[Irlanda]]. En efièch, lo Primièr Ministre de l'illa, [[Éamon de Valera]] (1882-1975), professor de [[matematicas]] abans de venir un dels caps dels independentistas irlandés, èra a crear un [[Institut d'Estudis Avançats de Dublin|Institut d'Estudis Avançats]] a [[Dublin]]. Prepausèt a Schrödinger un pòste dins aquela institucion novèla. Aprèp son brèu passatge per l'[[universitat]] de [[Gant]] en [[Belgica]], lo [[fisica|fisician]] [[Àustria|austrian]] arribèt en [[Irlanda]] en [[1939]] e venguèt director de l'Escòla de Fisica Teorica de l'Institut<ref>[[anglés|'''(en)''']] Ronan Fanning, ''Éamon de Valera. A Will to Power'', Faber & Faber, 2015.</ref>. Schrödinger demorèt en [[Irlanda]] pendent environ 17 ans, un periòde que veguèt un trabalh [[sciéncia|scientific]] e intellectual intens. Trabalhèt sus l'[[electromagnetisme]], la [[relativitat generala]] e las teorias d'unificacion de la [[fisica]]. I escriguèt tanben mantun [[libre]] de [[vulgarizacion]] destinat a un public larg. Los mai coneguts foguèron ''Qu'es la vida ?'' e ''La natura e los Grècs''. Obtenguèt la [[nacionalitat]] irlandesa en [[1948]], tot en gardant sa nacionalitat austriana<ref>[[anglés|'''(en)''']] David C. Clary, « Foreign Membership of the Royal Society: Schrödinger and Heisenberg? », ''Notes and Records: The Royal Society Journal of the History of Science'', vol. 77, n° 2, 2022, pp. 513-536.</ref>. === Retorn a Viena e darrièras annadas === En [[1956]], Schrödinger prenguèt sa retirada e s'entornèt dins sa [[vila]] natala de [[Viena]]. I foguèt nomenat professor emerit a l'universitat locala, ont passèt sas darrièras annadas en contunhant de s'interessar a la [[fisica]] e en escrivent son darrièr [[libre]], ''Ma vision del mond'' (''Meine Weltansicht'', [[1961]]), ont exprimís sas concepcions [[filosofia|filosoficas]] e [[metafisica|metafisicas]]. [[Mòrt|Moriguèt]] a Viena lo 4 de genièr de [[1961]], a 73 ans, a causa de las consequéncias d'una anciana [[tuberculòsi]]. Foguèt [[tomba|enterrat]] a [[Alpbach]], en [[Tiròl]]. == Òbra scientifica == === La mecanica ondulatòria e l'eqüacion de Schrödinger === {{veire|Eqüacion de Schrödinger}} Al començament del sègle XX, la [[fisica]] èra a traversar una crisi prigonda. Los fenomèns observats a l'escala dels [[atòm|atòms]] e de las particulas (emission de [[lutz]] per d'[[atòm|atòms]], problèmas d'estabilitat de la [[matèria]]...) podián pas èsser explicats amb la [[mecanica classica|fisica classica]] de d'[[Isaac Newton]] (1642-1727) e de [[James Clerk Maxwell]] (1831-1879). De [[fisica|fisicians]] coma [[Max Planck]] (1858-1947), [[Albert Einstein]] (1879-1955) e [[Niels Bohr]] (1885-1962) avián introdusit la nocion de « quantum » d'[[energia]], fòrça importanta per explicar de fenomèns coma lo raionament del [[còrs negre]], mas mancava encara una teoria coërenta e completa del mond [[atòm|atomic]]. La contribucion [[sciéncia|scientifica]] màger de Schrödinger foguèt l'invencion de la ''[[mecanica ondulatòria]]'', una de las doas formulacions originalas de la [[mecanica quantica]]. En efièch, en [[1924]], lo [[fisica|fisician]] [[França|francés]] [[Louis de Broglie]] (1892-1987) aviá avançat l'idèa novairitz que la [[matèria]], coma la [[lutz]], poiriá aver una natura a l'encòp corpusculara e ondulatòria. Atal, a tota particula seriá associada una [[Onda electromagnetica|onda]]. A partir d'aquela ipotèsi, e inspirat tanben pels trabalhs d'[[Albert Einstein|Einstein]], Schrödinger cerquèt a establir l'[[eqüacion]] que descriuriá aquela onda associada a la [[matèria]]. A la fin de [[1925]] e al començament de [[1926]], obtenguèt los resultats que li permetèron de formular l'[[Eqüacion de Schrödinger|eqüacion que pòrta uèi son nom]]. Publiquèt sos resultats dins una tièra de sièis articles intitulats « La quantificacion coma problèma de valors pròprias »<ref>[[anglés|'''(en)''']] C. W. Kilmister, ''Schrödinger. Centenary celebration of a polymath'', Cambridge University Press, 1989, p. 55.</ref><ref>[[alemand|'''(de)''']] Erwin Schrödinger, « Quantisierung als Eigenwertproblem », ''Annalen der Physik'', vol. 384, n° 4,‎ 1926, pp. 273–376.</ref> L'[[eqüacion de Schrödinger]] descriu cossí l'estat d'un sistèma [[mecanica quantica|quantic]], representat per una foncion apelada « [[foncion d'onda]] » (notada ''ψ''), evoluís dins lo [[temps]]. Per exemple, aquela eqüacion permet de calcular los [[nivèl d'energia|nivèls d'energia]] possibles de l'[[electron]] d'un [[atòm]] e retrobava egalament amb precision los resultats [[experiéncia|experimentals]] ja coneguts, coma los de l'atòm d'[[idrogèn]]. La [[mecanica ondulatòria]] aportèt atal un espleit [[matematicas|matematic]] poderós per comprene lo mon atomic. De fach, l'importància de l'eqüacion de Schrödinger es dificila a subrestimar dins la [[fisica]] modèrna. En efièch, jòga dins la [[mecanica quantica]] un ròtle comparable a aquel de las leis del movement de [[Isaac Newton|Newton]] dins la [[mecanica classica]]. Permet de prevéser lo comportament de las particulas, dels [[atòm|atòms]] e de las [[molecula|moleculas]]. Es tanben a la basa de fòrça aplicacions en [[quimia]], en [[electronica]] e en [[sciéncia dels materials]] Pauc de temps aprèp sas publicacions de [[1926]], Schrödinger demostrèt que sa [[mecanica ondulatòria]] èra [[matematicas|matematicament]] equivalenta a la « mecanica de las matrises », una autra formulacion de la [[mecanica quantica]] desvolopada independentament per [[Werner Heisenberg]] (1901-1976), [[Max Born]] (1882-1970) e [[Pascual Jordan]] (1902-1980). Aquelas doas teorias, que semblavan d'en primièr fòrça diferentas, se revelèron èsser doas expressions d'una meteissa realitat. Aquela demostracion d'equivaléncia foguèt una etapa importanta dins l'unificacion de la [[mecanica quantica|teoria quantica]], e mostrèt que la novèla mecanica quantica formava un ensemble coërent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Crozon e Maurice Mashaal, « La Physique », dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', Tallandier, 2022, p. 222.</ref>. === L'interpretacion de la foncion d'onda === {{veire|Foncion d'onda}} Se l'[[eqüacion de Schrödinger]] foguèt rapidament acceptada coma un espleit d'un poder extraordinari, son interpretacion suscitèt de debats prigonds. Schrödinger el meteis pensava inicialament que la foncion d'onda representava quicòm de real e de fisic. Pasmens, es la version [[probabilitat|probabilista]] de [[Max Born]] e de l'« escòla de Copenaga » que s'impausèt. Segon aquela teoria, lo carrat de la foncion d'onda dona la probabilitat de trobar la particula dins una zòna donada. Aquela interpretacion, al centre de la [[mecanica quantica]] modèrna, foguèt totjorn refusada per [[Schrödinger]]. Lo fisician foguèt pas solet dins aquela oposicion. Einstein foguèt tanben un adversari de la concepcion probabilista de la mecanica quantica. Los dos òmes pensavan que la version probabilista de la teoria quantica èra incomplèta e que balhava pas una descripcion satisfasenta de la realitat. Aquela oposicion es a l'origina de las reflexions criticas de Schrödinger sus la mecanica quantica, e mai que mai de sa celèbra [[Gat de Schrödinger|experiéncia del gat]]. Aquel desacòrdi sus l'interpretacion de la [[mecanica quantica]] foguèt un dels grands debats de la [[fisica]] del sègle XX. D'un costat, [[Niels Bohr]] e [[Werner Heisenberg|Heisenberg]] defendián l'idèa que la teoria probabilista descriu totalament la realitat. Segon eles, l'indeterminisme n'es un trach fondamental. De l'autre costat, Einstein, Schrödinger e d'autres pensavan que devián existir de variablas o de descripcions mai prigondas, encara desconegudas, que restituirián un determinisme e una realitat objectiva. Aquelas discussions, longtemps consideradas coma purament [[filosofia|filosoficas]], foguèron a l'origina de desvolopaments [[experiéncia|experimentals]] importants pendent la segonda mitat del sègle XX. Pasmens, las posicions de Schrödinger e d'Einstein son generalament consideradas coma refutadas per las mesuras experimentalas realizadas sus aqueles punts. === Lo gat de Schrödinger === [[File:Gat de Schrödinger.png|thumb|Descripcion de l'[[experiéncia]] del [[gat de Schrödinger]].]] {{veire|Gat de Schrödinger}} En [[1935]], Schrödinger publiquèt un article en tres partidas titolat « La situacion actuala dins la mecanica quantica », en responsa a un article celèbre d'[[Albert Einstein|Einstein]] e de sos collègas (l'article dich « [[Paradòxa EPR|EPR]] »). Dins aquel article, prepausèt l'[[experiéncia de pensada]] que venguèt la mai celèbra de tota la [[fisica]] : lo « [[gat de Schrödinger]] ». L'experiéncia se pòt resumir atal : un [[gat]] es embarrat dins una bóstia tampada, amb un dispositiu que conten un [[atòm]] [[radioactivitat|radioactiu]], un comptador e un flascon de [[poison]]. Se l'[[atòm]] se desintègra, lo dispositiu se desenclava e tua lo gat ; se se desintègra pas, lo gat demòra [[vida|viu]]. Segon las règlas de la [[mecanica quantica]], tant que se fa pas d'observacion de l'interior de la bòstia, l'[[atòm]] es dins una « [[superposicion quantica|superposicion]] » dels dos estats — desintegrat e non desintegrat a l'encòp. Mas alara, seguent la meteissa logica, lo gat el meteis deuriá èsser a l'encòp [[mòrt]] e [[vida|viu]], çò qu'es absurd. Per Schrödinger, aquela [[experiéncia]] èra una critica. Voliá mostrar qu'aplicar las règlas quanticas a un objècte de la vida correnta (coma un [[gat]]) mena a una conclusion ridicula, e doncas que quicòm mancava dins l'interpretacion de la teoria. L'experiéncia illustra lo « [[problèma de la mesura]] » : cossí e a quin moment lo mond quantic de las possibilitats se transfòrma en una realitat unica e determinada ? Pasmens, la critica foguèt acceptada pels partisans de l'[[escòla de Copenaga]] e lo [[gat de Schrödinger]], concebut coma una objeccion, venguèt un dels imatges las mai popularas de la [[mecanica quantica|fisica quantica]]. Uèi encara, lo problèma pausat per lo gat de Schrödinger es al centre de las discussions sus l'interpretacion de la mecanica quantica. Cada corrent d'interpretacion de la teoria (interpretacion de Copenaga, teoria de la decoëréncia, interpretacion dels mondes multiples, etc.) prepausa una manièra de resòlver o de dissòlver la [[paradòxa]]. Lo fach qu'aquela [[experiéncia]] siá totjorn discutida, quasi un [[sègle]] après sa primièra formulacion, mòstra que tòca a de questions fondamentalas que son pas encara completament regladas. === L'intricacion quantica === {{veire|Intricacion quantica}} Es dins aquel meteis article de [[1935]] que Schrödinger introdusiguèt un autre concèpte fondamental, lo d'« [[intricacion quantica]] » (en [[alemand]] ''Verschränkung''). L'[[intricacion quantica|intricacion]] designa lo ligam estranh que pòt existir entre doas particulas quanticas qu'an interagit. Quitament separadas per una granda distància, forman un tot ont l'estat de l'una es ligat a l'estat de l'autra, de sòrta que se pòdon pas descriure independentament. Schrödinger considerava l'intricacion non pas coma un trach segondari, mas coma « lo trach caracteristic de la [[mecanica quantica]] ». En efièch, aquel concèpte, longtemps negligit, es vengut central dins la fisica del sègle XXI : es a la basa de [[tecnologia|tecnologias]] novèlas coma l'[[informatica quantica]] e la [[criptografia quantica]]. === « Qu'es la vida ? » e l'influéncia sus la biologia === En [[1943]], Schrödinger donèt a [[Dublin]] una tièra de conferéncias que foguèron publicadas l'annada seguenta, en [[1944]], jos lo títol ''Qu'es la vida ? L'aspècte fisic de la cellula viva'' (''What is Life? The Physical Aspect of the Living Cell''). Dins aquel pichon [[libre]], Schrödinger pausèt una question audaciosa : cossí las leis de la [[fisica]] e de la [[quimia]] pòdon explicar los fenomèns de la [[vida]], e mai que mai l'estabilitat de l'[[genetica|ereditat]] ? Schrödinger i avancèt l'idèa que l'[[gèn|informacion genetica]] deviá èsser estocada dins una [[molecula particulara]], qu'apelèt un « cristal aperiodic » : una estructura regulara mas non repetitiva, capabla de portar un « còdi » de la vida. Aquela intuicion, formulada quasi dètz ans abans la descobèrta de l'estructura de l'[[ADN]], se revelèt fòrça feconda. Dins aquel meteis libre, Schrödinger abordèt tanben la question de saber cossí los [[organisme vivent|èssers vius]] mantenon lor organizacion e resistisson al [[entropia|desòrdre]]. Introdusiguèt l'idèa que la vida se noirís de çò qu'apelèt de l'« [[entropia]] negativa » (o negentropia) : mentre que tot [[sistèma (fisica)|sistèma fisic]] tend naturalament cap al desòrdre, l'èsser viu manten son òrdre en tirant de l'organizacion de son environament. Aquela reflexion suls ligams entre la [[vida]], l'òrdre e la [[termodinamica]] aguèt tanben una influéncia importanta. Lo libre exercèt una influéncia considerabla sus tota una generacion de [[fisica|fisicians]] e de [[biologia|biologistas]], e mai que mai [[James D. Watson|James Watson]] (1928-2025) e [[Francis Crick]] (1916-2004), los futurs descobreires de la dobla eliça de l'[[ADN]] en [[1953]], que reconeguèron lo ròtle qu'aquel libre aviá jogat dins lor vocacion. Atal, Crick escriguèt personalament a Schrödinger per lo mercejar de son influéncia. ''Qu'es la vida ?'' es atal considerat coma un dels tèxtes fondadors de la [[biologia moleculara]], quitament se d'unas de sas idèas foguèron dempuèi despassadas o corregidas per la [[sciéncia]] modèrna. === Autres trabalhs === L'òbra de Schrödinger despassa largament lo quadre de la [[mecanica quantica]]. Al long de sa vida, e mai que mai pendent sos ans a [[Dublin]], s'interessèt a de nombroses domenis de la [[fisica]]. Trabalhèt atal sus la [[termodinamica estatistica]], sus la [[relativitat generala]] e sus las teorias d'unificacion, es a dire las temptativas d'unificar la [[gravitacion]] e l'[[electromagnetisme]] dins una sola teoria — un problèma qu'ocupèt tanben [[Albert Einstein|Einstein]] e que demòra pas resolgut. Schrödinger foguèt tanben un òme de granda [[cultura]], interessat per la [[filosofia]], l'[[istòria]] de las [[sciéncia|sciéncias]] e las [[lenga|lengas]] ancianas. Escriguèt sus la pensada dels [[Grècia Antica|Grècs ancians]] (''La natura e los Grècs'', [[1954]]) e s'interessèt prigondament a las [[filosofia indiana|filosofias d'Índia]], mai que mai al [[Vedanta]], qu'influencièt sa vision del mond, marcada per l'idèa d'una consciéncia unica e universala. == Onor e eretatge == === Lo Prèmi Nobel e las distincions === La consacracion màger de Schrödinger foguèt lo [[Prèmi Nobel]] de [[Prèmi Nobel de Fisica|Fisica]] recebut en [[1933]], « per la descobèrta de formas novèlas e productivas de la teoria atomica »<ref>O partejèt amb lo fisician anglés [[Paul Dirac]].</ref>. Aquela recompensa consacrèt l'importància de la [[mecanica ondulatòria]] dins la [[mecanica quantica|revolucion quantica]]. De mai, Schrödinger recebèt la novèla de son succès pauc après aver quitat l'[[Tresen Reich|l'Alemanha nazi]] al començament de son [[exili]]. Al long de sa carrièra, Schrödinger recebèt fòrça autras distincions, coma la [[medalha Matteucci]] ([[1927]]) e la [[medalha Max Planck]] ([[1937]]), una de las mai nautas distincions de la [[fisica|fisica]] [[Alemanha|alemanda]]. Foguèt membre de nombrosas academias scientificas. En [[Àustria]], foguèt creat un « [[Prèmi Erwin Schrödinger]] » en son onor per l'[[Acadèmia Austriana de las Sciéncias]]. === La posteritat de son nom === Lo nom de Schrödinger es vengut un dels mai coneguts del mond [[sciéncia|scientific]], non solament demest los fisicians mas tanben dins la cultura populara. L'[[eqüacion de Schrödinger]] es ensenhada a totes los estudiants de [[fisica]] del mond e demòra un dels pilars de la [[mecanica quantica]]. L'experiéncia del « [[gat de Schrödinger]] » es venguda un imatge celèbre, sovent evocada dins la [[literatura]], lo [[cinèma]] e la cultura populara, fins a èsser coneguda de personas que sabon pas res de la fisica quantica. En [[Àustria]], l'importància de Schrödinger foguèt reconeguda de mantuna manièra. Son retrach figurèt sus un ancian bilhet de banca austrian. Un institut de fisica de Viena, l'''Erwin Schrödinger International Institute for Mathematics and Physics'', pòrta son nom. De nombroses luòcs, prèmis e distincions scientificas an tanben adoptat son nom en son onor. === Influéncia e importància === Schrödinger demòra una de las figuras centralas de la [[fisica]] del sègle XX. Al costat de savis coma [[Albert Einstein|Einstein]], [[Niels Bohr|Bohr]], [[Werner Heisenberg|Heisenberg]], [[Max Born|Born]] e [[Paul Dirac|Dirac]], contribuïguèt a la construccion de la [[mecanica quantica]], una de las teorias mai revolucionàrias e mai reüssidas de las [[sciéncia|sciéncias]] modèrnas. Pasmens, son influéncia se limitèt pas a la fisica. Amb son [[libre]] ''Qu'es la vida ?'', joguèt un ròtle important dins la naissença de la [[biologia]] [[molecula|moleculara]]. Tanben, sas reflexions [[filosofia|filosoficas]] participèron als debats sus la natura de la [[realitat]] e de la [[consciéncia]]. Atal, aquela dobla capacitat — d'èsser a l'encòp un fisician de premièr plan e un pensaire als interèsses universals — faguèt de Schrödinger una figura tipica del savi [[umanisme|umanista]], curiós de totes los domenis del saber. == Vejatz tanben == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Mecanica quantica]] * [[Equacion de Schrödinger]] * [[Gat de Schrödinger]] * [[Foncion d'onda]] * [[Intricacion quantica]] * [[Prèmi Nobel de fisica]] * [[Louis de Broglie]] * [[Werner Heisenberg]] * [[Paul Dirac]] </div> == Bibliografia == * '''[[anglés|(en)]]''' John Gribbin, ''Erwin Schrödinger and the Quantum Revolution'', Random House, 2012. * '''[[anglés|(en)]]''' Jagdish Mehra e Helmut Rechenberg, ''The Historical Development of Quantum Theory, Vol. 5: Erwin Schrödinger and the Rise of Wave Mechanics'', Springer, 1987. * '''[[anglés|(en)]]''' Walter J. Moore, ''A Life of Erwin Schrödinger'', Cambridge University Press, 1994. * '''[[anglés|(en)]]''' Walter J. Moore, ''Schrödinger : Life and Thought'', Cambridge, Cambridge University Press, 2015, 528 p. * '''[[anglés|(en)]]''' Norbert Straumann, ''Quantenmechanik. Ein Grundkurs über nichtrelativistische Quantentheorie'', Berlin, Springer, 2002. == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Erwin Schrödinger}} {{Prèmi Nobel de Fisica}} {{DEFAULTSORT:Schrodinger, Erwin}} [[Categoria:Fisician austriac]] [[Categoria:Laureat del Prèmi Nobel de Fisica]] [[Categoria:Prèmi Nobel austriac]] [[Categoria:Naissença a Viena (Àustria)]] [[Categoria:Naissença en 1887]] [[Categoria:Decès en 1961]] i8fjo744hjqnqtpou22w818cd1h2ll0 2507340 2507339 2026-08-22T09:15:51Z Nicolas Eynaud 6858 /* L'intricacion quantica */ 2507340 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} {{Infobox Identitat | carta = | nom = Erwin Schrödinger | nomdebateg = Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger | imatge = Erwin Schrödinger (1933).jpg | legenda = | profession = [[Fisica|Fisician]] | tematica = nobel | datadenaissença = [[12 d'agost]] de [[1887]] | luòcdenaissença = [[Viena (Àustria)|Viena]], [[Àustria-Ongria]] | datadedecès = [[4 de genièr]] de [[1961]] | luòcdedecès = [[Viena (Àustria)|Viena]], [[Àustria]] | paísdorigina ={{Àustria}} | títol1 = | distincions = [[Prèmi Nobel de Fisica]] en [[1933]] | omenatge = | autrasfoncions = | paire = | maire = | conjunt = | enfants = }} '''Erwin Schrödinger''' (12 d'agost de [[1887]], [[Viena]] - 4 de genièr de [[1961]], [[Viena]]) es un [[fisica|fisician]] teoric [[Àustria|austrian]] e una figura màger de la [[mecanica quantica]] de la primièra mitat del sègle XX<ref>Son nom complèt èra Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger.</ref>. Es mai que mai conegut per la descobèrta, partejada amb [[Paul Dirac]] en [[1933]], de l'[[eqüacion de Schrödinger|eqüacion]] que descriu l'evolucion dins lo [[temps]] d'un [[sistèma (fisica)|sistèma]] [[mecanica quantica|quantic]]. Es tanben l'autor de la celèbra [[experiéncia]] de [[experiéncia de pensada|pensada]] del « [[gat de Schrödinger]] » que met en evidéncia las dificultats d'interpretacion de la [[mecanica quantica|teoria quantica]]. Al delà de sa contribucion centrala a la [[fisica]] modèrna, Schrödinger foguèt egalament un [[sciéncia|scientific]] als interèsses variats. Publiquèt d'articles o de [[libre|libres]] sus la [[biologia]], la [[filosofia]], l'[[istòria de las sciéncias]] e las tradicions de pensada [[Índia|indianas]]. Son libre ''Qu'es la vida ?'' (''What is Life?''), paregut en [[1944]], aguèt una influéncia importanta sul desvolopament de la [[biologia]] [[molecula|moleculara]] e inspirèt los descobreires de l'estructura de l'[[ADN]]. Schrödinger es atal una figura màger de la sciéncia del sègle XX. == Biografia == === Jovença e formacion === Erwin Schrödinger nasquèt a [[Viena]], capitala de l'[[Àustria-Ongria|Empèri Austroongrés]], lo 12 d'agost de [[1887]]. Son [[paire]], Rudolf Schrödinger (1857-1919), èra [[botanica|botanista]] e proprietari d'una pichona fabrica de [[susari|susaris]] e sa [[maire]], Georgine Emilia Brenda, èra la [[filha]] d'un professor de [[quimia]]<ref>[[alemand|'''(de)''']] F. Hillbrand-Grill, « Schrödinger Rudolf », dins ''Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL)'', vol. 11, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Viena, 1999, p. 235</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Walter J. Moore, ''A Life of Erwin Schrödinger'', Cambridge University Press, 1994, pp. 13-18.</ref>. Erwin Schrödinger foguèt l'unic [[enfant]] del parelh. Sa [[familha (parentèla)|familha]] èra [[cultura|cultivada]] e aisada. Dintrèt a l'''Akademisches Gymnasium'' en [[1898]] ont se distinguiguèt en [[fisica]] e en [[matematicas]], mas tanben dins las [[lenga|lengas]] ancianas e en [[poesia]]. En [[1906]], Schrödinger dintrèt a l'[[universitat de Viena]], onte foguèt fòrtament influenciat pel [[fisica|fisician]] [[Fritz Hasenöhrl]] (1874-1915) que li transmetèt los ensenhaments de [[Ludwig Boltzmann]] (1844-1906). I obtenguèt son [[doctorat]] en [[1910]] amb una [[tèsi]] sus la [[conduccion electrica|conduccion]] de l'[[electricitat]] a la superficia dels materials isolants. Puèi, aprèp sos estudis, trabalhèt coma assistent al Segond Institut de Fisica de l'universitat, jos la direccion de [[Franz S. Exner|Franz Exner]] (1849-1926)<ref>[[anglés|'''(en)''']] Walter J. Moore e Walter John Moore, ''Schrödinger. Life and Thought'', Cambridge University Press, 1989, p. 35.</ref>. === Primièra Guèrra Mondiala e dificultats === [[File:Erwin Schrodinger2.jpg|thumb|right|Schrödinger en [[1914]].]] Pendent la [[Primièra Guèrra Mondiala]] (1914-1918), Schrödinger participèt als combats, mai que mai sul [[Frònt italian|frònt italian]], coma [[oficièr]] dins una unitat [[artilhariá]] de las [[Fòrças armadas austroongresas|fòrças austroongresas]]. Aquela experiéncia interrompèt sa carrièra [[sciéncia|scientifica]] sensa l'arrestar completament que contunhèt de s'interessar a de problèmas de [[fisica]] pendent aquel periòde. Aprèp la [[guèrra]], coneguèt d'ans d'errància e de dificultats professionalas. Passèt per mantuna [[universitat]] e foguèt assistent a [[Iena]], professor associat a [[Stuttgart]] e professor a [[Breslau]]<ref>Sos títols exactes èran ''Ausserordentlicher Professor'' a [[Iena]] e ''Ordentlicher Professor'' a [[Breslau]].</ref>. En [[1920]], se [[maridatge|maridèt]] amb Annemarie Bertel (1896-1965) que demorèt sa companha fins a sa [[mòrt]], malgrat una vida privada pauc convencionala<ref>Schrödinger èra pas fidèl e sa volontat de viure amb sa femna e sa mestressa dins un meteis ostal li pausèt sovent de problèmas pendent sa carrièra. Aguèt tanben de relacions sexualas amb un fum de femnas, e mai amb d'adolescentas (Julieanne Corr, « Trinity to drop Schrödinger lecture theatre name over sex abuse », ''The Times'',‎ 26 de novembre de 2023).</ref>. En [[1921]], obtenguèt enfin un pòste estable coma professor a l'[[universitat de Zuric]], ont demorèt sièis ans. === Lo periòde de Zuric e de las descobèrtas màger === Lo periòde de Zuric durèt de [[1921]] a [[1927]] e foguèt lo mai fecond de la carrièra de Schrödinger. En efièch, foguèt dins aquela [[universitat]] que realizèt, a la fin de [[1925]] e al començament de [[1926]], la descobèrta de l'[[Eqüacion de Schrödinger|eqüacion d'ondas]] que permetèt d'establir las basas de la [[mecanica ondulatòria]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] C. W. Kilmister, ''Schrödinger. Centenary celebration of a polymath'', Cambridge University Press, 1989, p. 55.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Erwin Schrödinger, « Quantisation as a Problem of Proper Values », ''Annalen der Physik'', vol. 4, n° 79,‎ 1926, pp. 361–376.</ref>. Segon la tradicion, concebèt las idèas essencialas d'aquela teoria pendent de vacanças de Nadal passadas a [[Arosa]], dins los [[Aups]] [[Soïssa|soïsses]], ont anava sovent per de rasons de [[santat]]<ref>Cal nòtar que Schrödinger faguèt aquela descobèrta a 38 ans, çò qu'es relativament vièlh per un [[fisica|fisician]] teoric. En efièch, la màger part de las grandas descobèrtas d'aquela epòca foguèron l'òbra de [[sciéncia|scientifics]] mai joves, coma [[Werner Heisenberg]] qu'aviá 24 ans en [[1925]]. Aquela particularitat es sovent senhalada coma una excepcion dins l'[[istòria de la fisica]] [[mecanica quantica|quantica]].</ref>. Aquela descobèrta li permetèt d'obtenir una reconoissença internacionala rapida. En [[1927]], foguèt convidat a ensenhar a l'[[universitat de Berlin]] per succedir a [[Max Planck]] (1858-1947) a la prestigiosa cadièra de [[fisica teorica]]. === Berlin e l'exili === Schrödinger demorèt a [[Berlin]] de [[1927]] a [[1933]] ont poguèt trabalhar dins un environament [[sciéncia|scientific]] excepcional. Pasmens, l'arribada al poder d'[[Adolf Hitler]] (1889-1945) e del [[nazisme]] en [[1933]] cambièt sa situacion. E mai se foguèsse pas [[judaïsme|josieu]], Schrödinger refusèt de demorar dins lo [[Tresen Reich|III{{e}} Reich]] a causa de son oposicion a la [[politica]] [[antisemitisme|antisemita]] de las autoritats [[Alemanha|alemandas]]. Atal, quitèt lo país durant l'[[annada]]. Aquò marquèt lo començament d'un periòde d'instabilitat e d'exili dins lo mond. En efièch, de [[1933]] a [[1940]], trabalhèt al sen del [[Magdalen College]] e de las [[universitat|universitats]] de [[Princeton]] e de [[Graz]]. Visitèt tanben las universitats d'[[Oxford]] e de [[Gant]] e acceptèt brèvament un pòste a l'universitat [[Índia|indiana]] d'[[Allahabad]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] « Bombay University Names Refugee Scientist to Faculty », ''Jewish Telegraphic Agency'', 20 de mai 1940.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Akhlesh Lakhtakia, ''Models and Modelers of Hydrogen: Thales, Thomson, Rutherford, Bohr, Sommerfeld, Goudsmit, Heisenberg, Schrödinger, Dirac, Sallhofer'', World Scientific, 1996, p. 147.</ref>. Sas mors [[poligamia|poligamas]] explican sas dificultats d'adaptacion als païses anglosaxons e son oposicion al [[nazisme]] aprèp sa fugida en [[Itàlia]] consecutiva a l'[[Anschluss|annexion d'Àustria]] pels Alemands. Pasmens, malgrat aquelas dificultats, es pendent aquel periòde que Schrödinger recebèt lo [[Prèmi Nobel]] de [[Prèmi Nobel de Fisica|Fisica]] en [[1933]]. O partejèt amb [[Paul Dirac]], egalament autor de descobèrtas importantas sus l'estructura dels [[atòm|atòms]]. === Los ans de Dublin === En [[1940]], la solucion a l'errància de Schrödinger venguèt d'[[Irlanda]]. En efièch, lo Primièr Ministre de l'illa, [[Éamon de Valera]] (1882-1975), professor de [[matematicas]] abans de venir un dels caps dels independentistas irlandés, èra a crear un [[Institut d'Estudis Avançats de Dublin|Institut d'Estudis Avançats]] a [[Dublin]]. Prepausèt a Schrödinger un pòste dins aquela institucion novèla. Aprèp son brèu passatge per l'[[universitat]] de [[Gant]] en [[Belgica]], lo [[fisica|fisician]] [[Àustria|austrian]] arribèt en [[Irlanda]] en [[1939]] e venguèt director de l'Escòla de Fisica Teorica de l'Institut<ref>[[anglés|'''(en)''']] Ronan Fanning, ''Éamon de Valera. A Will to Power'', Faber & Faber, 2015.</ref>. Schrödinger demorèt en [[Irlanda]] pendent environ 17 ans, un periòde que veguèt un trabalh [[sciéncia|scientific]] e intellectual intens. Trabalhèt sus l'[[electromagnetisme]], la [[relativitat generala]] e las teorias d'unificacion de la [[fisica]]. I escriguèt tanben mantun [[libre]] de [[vulgarizacion]] destinat a un public larg. Los mai coneguts foguèron ''Qu'es la vida ?'' e ''La natura e los Grècs''. Obtenguèt la [[nacionalitat]] irlandesa en [[1948]], tot en gardant sa nacionalitat austriana<ref>[[anglés|'''(en)''']] David C. Clary, « Foreign Membership of the Royal Society: Schrödinger and Heisenberg? », ''Notes and Records: The Royal Society Journal of the History of Science'', vol. 77, n° 2, 2022, pp. 513-536.</ref>. === Retorn a Viena e darrièras annadas === En [[1956]], Schrödinger prenguèt sa retirada e s'entornèt dins sa [[vila]] natala de [[Viena]]. I foguèt nomenat professor emerit a l'universitat locala, ont passèt sas darrièras annadas en contunhant de s'interessar a la [[fisica]] e en escrivent son darrièr [[libre]], ''Ma vision del mond'' (''Meine Weltansicht'', [[1961]]), ont exprimís sas concepcions [[filosofia|filosoficas]] e [[metafisica|metafisicas]]. [[Mòrt|Moriguèt]] a Viena lo 4 de genièr de [[1961]], a 73 ans, a causa de las consequéncias d'una anciana [[tuberculòsi]]. Foguèt [[tomba|enterrat]] a [[Alpbach]], en [[Tiròl]]. == Òbra scientifica == === La mecanica ondulatòria e l'eqüacion de Schrödinger === {{veire|Eqüacion de Schrödinger}} Al començament del sègle XX, la [[fisica]] èra a traversar una crisi prigonda. Los fenomèns observats a l'escala dels [[atòm|atòms]] e de las particulas (emission de [[lutz]] per d'[[atòm|atòms]], problèmas d'estabilitat de la [[matèria]]...) podián pas èsser explicats amb la [[mecanica classica|fisica classica]] de d'[[Isaac Newton]] (1642-1727) e de [[James Clerk Maxwell]] (1831-1879). De [[fisica|fisicians]] coma [[Max Planck]] (1858-1947), [[Albert Einstein]] (1879-1955) e [[Niels Bohr]] (1885-1962) avián introdusit la nocion de « quantum » d'[[energia]], fòrça importanta per explicar de fenomèns coma lo raionament del [[còrs negre]], mas mancava encara una teoria coërenta e completa del mond [[atòm|atomic]]. La contribucion [[sciéncia|scientifica]] màger de Schrödinger foguèt l'invencion de la ''[[mecanica ondulatòria]]'', una de las doas formulacions originalas de la [[mecanica quantica]]. En efièch, en [[1924]], lo [[fisica|fisician]] [[França|francés]] [[Louis de Broglie]] (1892-1987) aviá avançat l'idèa novairitz que la [[matèria]], coma la [[lutz]], poiriá aver una natura a l'encòp corpusculara e ondulatòria. Atal, a tota particula seriá associada una [[Onda electromagnetica|onda]]. A partir d'aquela ipotèsi, e inspirat tanben pels trabalhs d'[[Albert Einstein|Einstein]], Schrödinger cerquèt a establir l'[[eqüacion]] que descriuriá aquela onda associada a la [[matèria]]. A la fin de [[1925]] e al començament de [[1926]], obtenguèt los resultats que li permetèron de formular l'[[Eqüacion de Schrödinger|eqüacion que pòrta uèi son nom]]. Publiquèt sos resultats dins una tièra de sièis articles intitulats « La quantificacion coma problèma de valors pròprias »<ref>[[anglés|'''(en)''']] C. W. Kilmister, ''Schrödinger. Centenary celebration of a polymath'', Cambridge University Press, 1989, p. 55.</ref><ref>[[alemand|'''(de)''']] Erwin Schrödinger, « Quantisierung als Eigenwertproblem », ''Annalen der Physik'', vol. 384, n° 4,‎ 1926, pp. 273–376.</ref> L'[[eqüacion de Schrödinger]] descriu cossí l'estat d'un sistèma [[mecanica quantica|quantic]], representat per una foncion apelada « [[foncion d'onda]] » (notada ''ψ''), evoluís dins lo [[temps]]. Per exemple, aquela eqüacion permet de calcular los [[nivèl d'energia|nivèls d'energia]] possibles de l'[[electron]] d'un [[atòm]] e retrobava egalament amb precision los resultats [[experiéncia|experimentals]] ja coneguts, coma los de l'atòm d'[[idrogèn]]. La [[mecanica ondulatòria]] aportèt atal un espleit [[matematicas|matematic]] poderós per comprene lo mon atomic. De fach, l'importància de l'eqüacion de Schrödinger es dificila a subrestimar dins la [[fisica]] modèrna. En efièch, jòga dins la [[mecanica quantica]] un ròtle comparable a aquel de las leis del movement de [[Isaac Newton|Newton]] dins la [[mecanica classica]]. Permet de prevéser lo comportament de las particulas, dels [[atòm|atòms]] e de las [[molecula|moleculas]]. Es tanben a la basa de fòrça aplicacions en [[quimia]], en [[electronica]] e en [[sciéncia dels materials]] Pauc de temps aprèp sas publicacions de [[1926]], Schrödinger demostrèt que sa [[mecanica ondulatòria]] èra [[matematicas|matematicament]] equivalenta a la « mecanica de las matrises », una autra formulacion de la [[mecanica quantica]] desvolopada independentament per [[Werner Heisenberg]] (1901-1976), [[Max Born]] (1882-1970) e [[Pascual Jordan]] (1902-1980). Aquelas doas teorias, que semblavan d'en primièr fòrça diferentas, se revelèron èsser doas expressions d'una meteissa realitat. Aquela demostracion d'equivaléncia foguèt una etapa importanta dins l'unificacion de la [[mecanica quantica|teoria quantica]], e mostrèt que la novèla mecanica quantica formava un ensemble coërent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Crozon e Maurice Mashaal, « La Physique », dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', Tallandier, 2022, p. 222.</ref>. === L'interpretacion de la foncion d'onda === {{veire|Foncion d'onda}} Se l'[[eqüacion de Schrödinger]] foguèt rapidament acceptada coma un espleit d'un poder extraordinari, son interpretacion suscitèt de debats prigonds. Schrödinger el meteis pensava inicialament que la foncion d'onda representava quicòm de real e de fisic. Pasmens, es la version [[probabilitat|probabilista]] de [[Max Born]] e de l'« escòla de Copenaga » que s'impausèt. Segon aquela teoria, lo carrat de la foncion d'onda dona la probabilitat de trobar la particula dins una zòna donada. Aquela interpretacion, al centre de la [[mecanica quantica]] modèrna, foguèt totjorn refusada per [[Schrödinger]]. Lo fisician foguèt pas solet dins aquela oposicion. Einstein foguèt tanben un adversari de la concepcion probabilista de la mecanica quantica. Los dos òmes pensavan que la version probabilista de la teoria quantica èra incomplèta e que balhava pas una descripcion satisfasenta de la realitat. Aquela oposicion es a l'origina de las reflexions criticas de Schrödinger sus la mecanica quantica, e mai que mai de sa celèbra [[Gat de Schrödinger|experiéncia del gat]]. Aquel desacòrdi sus l'interpretacion de la [[mecanica quantica]] foguèt un dels grands debats de la [[fisica]] del sègle XX. D'un costat, [[Niels Bohr]] e [[Werner Heisenberg|Heisenberg]] defendián l'idèa que la teoria probabilista descriu totalament la realitat. Segon eles, l'indeterminisme n'es un trach fondamental. De l'autre costat, Einstein, Schrödinger e d'autres pensavan que devián existir de variablas o de descripcions mai prigondas, encara desconegudas, que restituirián un determinisme e una realitat objectiva. Aquelas discussions, longtemps consideradas coma purament [[filosofia|filosoficas]], foguèron a l'origina de desvolopaments [[experiéncia|experimentals]] importants pendent la segonda mitat del sègle XX. Pasmens, las posicions de Schrödinger e d'Einstein son generalament consideradas coma refutadas per las mesuras experimentalas realizadas sus aqueles punts. === Lo gat de Schrödinger === [[File:Gat de Schrödinger.png|thumb|Descripcion de l'[[experiéncia]] del [[gat de Schrödinger]].]] {{veire|Gat de Schrödinger}} En [[1935]], Schrödinger publiquèt un article en tres partidas titolat « La situacion actuala dins la mecanica quantica », en responsa a un article celèbre d'[[Albert Einstein|Einstein]] e de sos collègas (l'article dich « [[Paradòxa EPR|EPR]] »). Dins aquel article, prepausèt l'[[experiéncia de pensada]] que venguèt la mai celèbra de tota la [[fisica]] : lo « [[gat de Schrödinger]] ». L'experiéncia se pòt resumir atal : un [[gat]] es embarrat dins una bóstia tampada, amb un dispositiu que conten un [[atòm]] [[radioactivitat|radioactiu]], un comptador e un flascon de [[poison]]. Se l'[[atòm]] se desintègra, lo dispositiu se desenclava e tua lo gat ; se se desintègra pas, lo gat demòra [[vida|viu]]. Segon las règlas de la [[mecanica quantica]], tant que se fa pas d'observacion de l'interior de la bòstia, l'[[atòm]] es dins una « [[superposicion quantica|superposicion]] » dels dos estats — desintegrat e non desintegrat a l'encòp. Mas alara, seguent la meteissa logica, lo gat el meteis deuriá èsser a l'encòp [[mòrt]] e [[vida|viu]], çò qu'es absurd. Per Schrödinger, aquela [[experiéncia]] èra una critica. Voliá mostrar qu'aplicar las règlas quanticas a un objècte de la vida correnta (coma un [[gat]]) mena a una conclusion ridicula, e doncas que quicòm mancava dins l'interpretacion de la teoria. L'experiéncia illustra lo « [[problèma de la mesura]] » : cossí e a quin moment lo mond quantic de las possibilitats se transfòrma en una realitat unica e determinada ? Pasmens, la critica foguèt acceptada pels partisans de l'[[escòla de Copenaga]] e lo [[gat de Schrödinger]], concebut coma una objeccion, venguèt un dels imatges las mai popularas de la [[mecanica quantica|fisica quantica]]. Uèi encara, lo problèma pausat per lo gat de Schrödinger es al centre de las discussions sus l'interpretacion de la mecanica quantica. Cada corrent d'interpretacion de la teoria (interpretacion de Copenaga, teoria de la decoëréncia, interpretacion dels mondes multiples, etc.) prepausa una manièra de resòlver o de dissòlver la [[paradòxa]]. Lo fach qu'aquela [[experiéncia]] siá totjorn discutida, quasi un [[sègle]] après sa primièra formulacion, mòstra que tòca a de questions fondamentalas que son pas encara completament regladas. === L'intricacion quantica === {{veire|Intricacion quantica}} Es dins aquel meteis article de [[1935]] que Schrödinger introdusiguèt un autre concèpte fondamental, lo d'« [[intricacion quantica]] » (en [[alemand]] ''Verschränkung'')<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Manjit Kumar, ''Quantum: Einstein, Bohr, and the Great Debate about the Nature of Reality'', W. W. Norton & Company, 2010, p. 313.</ref><ref>Daniel V. Schroeder, « Entanglement isn't just for spin », ''American Journal of Physics'', vol. 85, n° 11, novembre de 2017, pp. 812-820.</ref>. L'[[intricacion quantica|intricacion]] designa lo ligam estranh que pòt existir entre doas particulas quanticas qu'an interagit. Quitament separadas per una granda distància, forman un tot ont l'estat de l'una es ligat a l'estat de l'autra, de sòrta que se pòdon pas descriure independentament. Schrödinger considerava l'intricacion non pas coma un trach segondari, mas coma « lo trach caracteristic de la [[mecanica quantica]] ». En efièch, aquel concèpte, longtemps negligit, es vengut central dins la fisica del sègle XXI : es a la basa de [[tecnologia|tecnologias]] novèlas coma l'[[informatica quantica]] e la [[criptografia quantica]]. === « Qu'es la vida ? » e l'influéncia sus la biologia === En [[1943]], Schrödinger donèt a [[Dublin]] una tièra de conferéncias que foguèron publicadas l'annada seguenta, en [[1944]], jos lo títol ''Qu'es la vida ? L'aspècte fisic de la cellula viva'' (''What is Life? The Physical Aspect of the Living Cell''). Dins aquel pichon [[libre]], Schrödinger pausèt una question audaciosa : cossí las leis de la [[fisica]] e de la [[quimia]] pòdon explicar los fenomèns de la [[vida]], e mai que mai l'estabilitat de l'[[genetica|ereditat]] ? Schrödinger i avancèt l'idèa que l'[[gèn|informacion genetica]] deviá èsser estocada dins una [[molecula particulara]], qu'apelèt un « cristal aperiodic » : una estructura regulara mas non repetitiva, capabla de portar un « còdi » de la vida. Aquela intuicion, formulada quasi dètz ans abans la descobèrta de l'estructura de l'[[ADN]], se revelèt fòrça feconda. Dins aquel meteis libre, Schrödinger abordèt tanben la question de saber cossí los [[organisme vivent|èssers vius]] mantenon lor organizacion e resistisson al [[entropia|desòrdre]]. Introdusiguèt l'idèa que la vida se noirís de çò qu'apelèt de l'« [[entropia]] negativa » (o negentropia) : mentre que tot [[sistèma (fisica)|sistèma fisic]] tend naturalament cap al desòrdre, l'èsser viu manten son òrdre en tirant de l'organizacion de son environament. Aquela reflexion suls ligams entre la [[vida]], l'òrdre e la [[termodinamica]] aguèt tanben una influéncia importanta. Lo libre exercèt una influéncia considerabla sus tota una generacion de [[fisica|fisicians]] e de [[biologia|biologistas]], e mai que mai [[James D. Watson|James Watson]] (1928-2025) e [[Francis Crick]] (1916-2004), los futurs descobreires de la dobla eliça de l'[[ADN]] en [[1953]], que reconeguèron lo ròtle qu'aquel libre aviá jogat dins lor vocacion. Atal, Crick escriguèt personalament a Schrödinger per lo mercejar de son influéncia. ''Qu'es la vida ?'' es atal considerat coma un dels tèxtes fondadors de la [[biologia moleculara]], quitament se d'unas de sas idèas foguèron dempuèi despassadas o corregidas per la [[sciéncia]] modèrna. === Autres trabalhs === L'òbra de Schrödinger despassa largament lo quadre de la [[mecanica quantica]]. Al long de sa vida, e mai que mai pendent sos ans a [[Dublin]], s'interessèt a de nombroses domenis de la [[fisica]]. Trabalhèt atal sus la [[termodinamica estatistica]], sus la [[relativitat generala]] e sus las teorias d'unificacion, es a dire las temptativas d'unificar la [[gravitacion]] e l'[[electromagnetisme]] dins una sola teoria — un problèma qu'ocupèt tanben [[Albert Einstein|Einstein]] e que demòra pas resolgut. Schrödinger foguèt tanben un òme de granda [[cultura]], interessat per la [[filosofia]], l'[[istòria]] de las [[sciéncia|sciéncias]] e las [[lenga|lengas]] ancianas. Escriguèt sus la pensada dels [[Grècia Antica|Grècs ancians]] (''La natura e los Grècs'', [[1954]]) e s'interessèt prigondament a las [[filosofia indiana|filosofias d'Índia]], mai que mai al [[Vedanta]], qu'influencièt sa vision del mond, marcada per l'idèa d'una consciéncia unica e universala. == Onor e eretatge == === Lo Prèmi Nobel e las distincions === La consacracion màger de Schrödinger foguèt lo [[Prèmi Nobel]] de [[Prèmi Nobel de Fisica|Fisica]] recebut en [[1933]], « per la descobèrta de formas novèlas e productivas de la teoria atomica »<ref>O partejèt amb lo fisician anglés [[Paul Dirac]].</ref>. Aquela recompensa consacrèt l'importància de la [[mecanica ondulatòria]] dins la [[mecanica quantica|revolucion quantica]]. De mai, Schrödinger recebèt la novèla de son succès pauc après aver quitat l'[[Tresen Reich|l'Alemanha nazi]] al començament de son [[exili]]. Al long de sa carrièra, Schrödinger recebèt fòrça autras distincions, coma la [[medalha Matteucci]] ([[1927]]) e la [[medalha Max Planck]] ([[1937]]), una de las mai nautas distincions de la [[fisica|fisica]] [[Alemanha|alemanda]]. Foguèt membre de nombrosas academias scientificas. En [[Àustria]], foguèt creat un « [[Prèmi Erwin Schrödinger]] » en son onor per l'[[Acadèmia Austriana de las Sciéncias]]. === La posteritat de son nom === Lo nom de Schrödinger es vengut un dels mai coneguts del mond [[sciéncia|scientific]], non solament demest los fisicians mas tanben dins la cultura populara. L'[[eqüacion de Schrödinger]] es ensenhada a totes los estudiants de [[fisica]] del mond e demòra un dels pilars de la [[mecanica quantica]]. L'experiéncia del « [[gat de Schrödinger]] » es venguda un imatge celèbre, sovent evocada dins la [[literatura]], lo [[cinèma]] e la cultura populara, fins a èsser coneguda de personas que sabon pas res de la fisica quantica. En [[Àustria]], l'importància de Schrödinger foguèt reconeguda de mantuna manièra. Son retrach figurèt sus un ancian bilhet de banca austrian. Un institut de fisica de Viena, l'''Erwin Schrödinger International Institute for Mathematics and Physics'', pòrta son nom. De nombroses luòcs, prèmis e distincions scientificas an tanben adoptat son nom en son onor. === Influéncia e importància === Schrödinger demòra una de las figuras centralas de la [[fisica]] del sègle XX. Al costat de savis coma [[Albert Einstein|Einstein]], [[Niels Bohr|Bohr]], [[Werner Heisenberg|Heisenberg]], [[Max Born|Born]] e [[Paul Dirac|Dirac]], contribuïguèt a la construccion de la [[mecanica quantica]], una de las teorias mai revolucionàrias e mai reüssidas de las [[sciéncia|sciéncias]] modèrnas. Pasmens, son influéncia se limitèt pas a la fisica. Amb son [[libre]] ''Qu'es la vida ?'', joguèt un ròtle important dins la naissença de la [[biologia]] [[molecula|moleculara]]. Tanben, sas reflexions [[filosofia|filosoficas]] participèron als debats sus la natura de la [[realitat]] e de la [[consciéncia]]. Atal, aquela dobla capacitat — d'èsser a l'encòp un fisician de premièr plan e un pensaire als interèsses universals — faguèt de Schrödinger una figura tipica del savi [[umanisme|umanista]], curiós de totes los domenis del saber. == Vejatz tanben == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Mecanica quantica]] * [[Equacion de Schrödinger]] * [[Gat de Schrödinger]] * [[Foncion d'onda]] * [[Intricacion quantica]] * [[Prèmi Nobel de fisica]] * [[Louis de Broglie]] * [[Werner Heisenberg]] * [[Paul Dirac]] </div> == Bibliografia == * '''[[anglés|(en)]]''' John Gribbin, ''Erwin Schrödinger and the Quantum Revolution'', Random House, 2012. * '''[[anglés|(en)]]''' Jagdish Mehra e Helmut Rechenberg, ''The Historical Development of Quantum Theory, Vol. 5: Erwin Schrödinger and the Rise of Wave Mechanics'', Springer, 1987. * '''[[anglés|(en)]]''' Walter J. Moore, ''A Life of Erwin Schrödinger'', Cambridge University Press, 1994. * '''[[anglés|(en)]]''' Walter J. Moore, ''Schrödinger : Life and Thought'', Cambridge, Cambridge University Press, 2015, 528 p. * '''[[anglés|(en)]]''' Norbert Straumann, ''Quantenmechanik. Ein Grundkurs über nichtrelativistische Quantentheorie'', Berlin, Springer, 2002. == Nòtas e referéncias == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Erwin Schrödinger}} {{Prèmi Nobel de Fisica}} {{DEFAULTSORT:Schrodinger, Erwin}} [[Categoria:Fisician austriac]] [[Categoria:Laureat del Prèmi Nobel de Fisica]] [[Categoria:Prèmi Nobel austriac]] [[Categoria:Naissença a Viena (Àustria)]] [[Categoria:Naissença en 1887]] [[Categoria:Decès en 1961]] g0yaed47uh6kyji32aguqz9p9phsr8z 0 39931 2507341 2420433 2026-08-22T11:01:48Z AriamMai 64928 2507341 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Flaccid Human Uncut Penis Foreskin covering Glans Penis and pulled back.jpg|vinheta|299x299px|'''Pènis uman''']] Lo '''pènis''' (o la '''verga''') es un organ extèrne de l'[[aparelh reproductor]] masculin, pròpri de totes los [[mamifèr]]s e de qualques autres animals, tant [[vertebrat]]s coma [[invertebrat]]s. L'anatomia del pènis uman se distinguís de la del pènis dels autres mamifèrs per l'abséncia de baculum, un òs que servís a quilhar lo pènis abans l'acte de copulacion. Los còrs caunuts del pènis uman se gòrgan de sang per aténher l'[[ereccion]]. L'òme pòt pas retractar son pènis dins son còrs. Lo pènis uman es un pauc mai important, relativament a la massa corporala, que lo dels autres mamifèrs. Lo pènis uman se constituís de tres colcas de teissut : * los dos còrs canuts (corpora cavernosa penis), e * lo còrs esponjós (corpus spongiosum penis) sos eles. Lo cap distal del còrs esponjós alargat e coniform constituís lo gland del pènis (glans penis). La talha mejana del pènis uman es d'environ 15 centimètres pendent l'ereccion totala, mas aquela talha coneis d'importantas variacions entre los òmes : pòt mesurar mens de 8 centimètres o aténher mai de 20 centimètres. La talha del pènis al repaus es tanben plan variabla (4 centimètres a 12 centimètres) e permet pas de prejutjar de la talha del pènis en ereccion. Le cap del pènis, lo gland (pop. e vulg. ''la hava'' (en gascon), ''la fava'' endacòm mai, es la principala zona erogena dels òmes. L'acoblament se realisa per l'introduccion del pènis en ereccion dins la [[vagina]] de la femna, e en aumentant l'excitacion sexuela per dels movements fins a l'ejaculacion. L'insercion del pènis dins l'[[anús]] dels autres es la [[sodomia]]. L'excitacion de son pròpri pènis, o del pènis dels autres, amb l'ajuda de las mans es la [[masturbacion]]. L'excitacion del pènis dels autres amb la boca es la [[felacion]]. {{commons|Penis}} {{Sistèma reproductor}} {{Medecina}} [[Categoria:Aparelh reproductor masculin]] [[Categoria:pènis]] l8zfw1wovxi1qg3718qgsgxpbnxjcza 0 74601 2507335 2218830 2026-08-22T07:32:26Z Kontributor 2K 52367 escut @common file 2507335 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna=Wavrin | nomcomuna2=Wavrin | imatge=Wavrin hotel de ville.JPG | descripcion= | lògo= | escut=Blason maison fr de Wavrin.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Lille|Lille]] | canton=[[Canton d'Haubourdin|Haubourdin]] | insee =59653 | sitweb= | cp =59136 | cònsol =Bernard Davoine | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Wavrinois (en [[francés]]) |longitud=2.93972222222 |latitud=50.5741666667 | alt mini =18 | alt mej = | alt maxi =40 | km² =13.55 }} '''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Nòrd (departament)|Nòrd]] e de la region del [[Nòrd-Pas de Calais]]. =Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=59653 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Bernard Davoine |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=59653 |1793=2072 |1800=2049 |1806=2146 |1821=2327 |1831=2622 |1836=2672 |1841=2818 |1846=2780 |1851=2818 |1856=2950 |1861=3106 |1866=3137 |1872=3070 |1876=3333 |1881=3483 |1886=3592 |1891=3675 |1896=3809 |1901=3854 |1906=4031 |1911=4136 |1921=3830 |1926=4390 |1931=4550 |1936=4614 |1946=4701 |1954=4940 |1962=5308 |1968=5819 |1975=6187 |1982=6785 |1990=7477 |1999=7633 |2004= |2005= |2006=7720 |2007=7701 |2008=7683 |2009=7664 |cassini=41233 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =59653 }} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Categoria:Comuna del Nòrd]] 9pc4ozrfm617tjdsqxxnqekpx01k1su 0 149376 2507331 2464392 2026-08-21T22:18:35Z PaulLim11 63912 Image 2507331 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Christina Ricci at Los Angeles Comic Con 2024-2.jpg|vinheta]] {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Christina Ricci''' ([[Santa Monica]], [[12 de febrièr]] de [[1980]]) es una actritz de [[cinèma]] [[Estats Units d'America|americana]]. {{ORDENA:Ricci, Christina}} [[Categoria:Actor especializat dins lo doblatge estrangièr|Ricci, Christina]] [[Categoria:Naissença en Califòrnia]] [[Categoria:Naissença en 1980]] b8sfkdks3hfkp9d2oqadh4i4mzovvym 0 175618 2507329 2507275 2026-08-21T20:48:25Z Alaric 506 44932 /* Composicion */ 2507329 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Ocreg}} |dept={{Aude}} |créacion= 1èr de genièr de [[2014]] |nbcom=76 |caplòc= [[Limós]] |president= Pierre Durand ([[PS]], adjunt al cònsol de [[Limós]] |pop= 27 873 |datapop=[[2022]] |superf= 791,10 km2 |ectaras= 79 110 |dens= 35 |budget= |sitweb= https://www.ccrlcm.fr/ |imatgesfin= |}} [[File:Localisation EPCI du Limouxin dans l'Aude, France.svg|thumb|right|250px|Localizacion dins lo departament d'Aude.]] La '''Comunautat de comunas del Limosenc''' es una [[Intercomunalitat|comunautat de comunas]] [[França|francesa]], situada dins lo [[Departament francés|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[Region francesa|region]] [[Occitània (region administrativa)|Occitània]]. Foguèt creada lo [[1èr de genièr]] de [[2014]]. Amassa 76 comunas e 27 873 abitants. Las comunas concernidas botan en comun un certan nombre de competéncias. ==Istòria== La Comunautat de comunas del Limosenc resulta de la fusion, le 1er de genièr de [[2014]], de la comunautat de comunas del Limosenc e del Santilarenc (35 comunas, residéncia Limós), de la comunautat de comunas dels Travèrses de Rasés (10 comunas, residéncia [[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]]) e de la comunautat de comunas del Rasés Malapera (13 comunas, residéncia [[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]]). Le 1er de genièr de [[2015]], las comunas de [[Bresilhac]], [[Fenolhet (Rasés)|Fenolhet]], [[Ferran (Aude)|Ferran]] e [[Onós]] quitan la comunautat per s'incorporar a la [[comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera]]. Le 1er de genièr de [[2017]], las comunas de l'anciana Comunautat de comunas del País de Coisan dintran dins la comunautat. ==Composicion== La CC del Limosenc enclau totas las comunas dels ancians cantons de [[canton de Limós|Limós]] e de [[canton de Coisan|Coisan]] e una granda majoritat dels ancians cantons de [[canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] e d'[[canton d'Alanha|Alanha]]. </br> {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton abans 2015 |- |[[Bèlcastèl e Buc]] |11029 | 14,15 | {{popfr11|029}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|029}}/14.15) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Caunetas de Lauquet]] |11082 | 4,97 | {{popfr11|082}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|082}}/4.97) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Clarmont (Aude)|Clarmont]] |11094 | 18,29 | {{popfr11|094}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|094}}/18.29) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Gàrdia]] |11161 | 4,65 | {{popfr11|161}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|161}}/4.65) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Grefuèlh]] |11169 | 13,67 | {{popfr11|169}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|169}}/13.67) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Ladèrn de Lauquet]] |11183 | 24,64 | {{popfr11|183}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|183}}/24.64) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- | [[Rotièr]] |11328 | 11,27 | {{popfr11|328}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|328}}/11.27) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Sant Ilari (Rasés)|Sant Ilari]] |11344 | 23,02 | {{popfr11|344}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|344}}/23.02) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Sant Policarpi]] |11364 | 13,81 | {{popfr11|364}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|364}}/13.81) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Senhalens]] |11375 | 6,17 | {{popfr11|375}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|375}}/6.17) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Vilabasin]] |11420 | 12,18 | {{popfr11|420}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|420}}/12.18) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Vilardebèla]] |11412 | 13,14 | {{popfr11|412}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|412}}/13.14) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Le Vilar de Monsenh Ancel]] |11415 | 5,88 | {{popfr11|415}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|415}}/5.88) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Vilarzèl de Rasés]] |11417 | 12,6 | {{popfr11|417}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|417}}/12.6) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Ajac]] |11003 | 5,29 | {{popfr11|003}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|003}}/5.29) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Alet]] |11008 | 23,54 | {{popfr11|008}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|008}}/23.54) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Borièja]] |11045 | 10,65 | {{popfr11|045}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|045}}/10.65) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Borijòla]] |11046 | 9,08 | {{popfr11|046}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|046}}/9.08) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Castèlrenc]] |11078 | 11,02 | {{popfr11|078}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|078}}/11.02) round 2}}}} |[[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Cépia]] |11090 | 6,61 | {{popfr11|090}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|090}}/6.61) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Cornanèl]] |11105 | 6,34 | {{popfr11|105}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|105}}/6.34) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Fèstas e Sant Andrieu]] |11142 | 18,07 | {{popfr11|142}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|142}}/18.07) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Gajan e Viladieus]] |11158 | 7,75 | {{popfr11|158}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|158}}/7.75) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Ladinha d'Amont]] |11119 | 3,61 | {{popfr11|119}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|119}}/3.61) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Ladinha d'Aval]] |11120 | 3,14 | {{popfr11|120}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|120}}/3.14) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | '''[[Limós]]''' |11206 | 32,41 | {{popfr11|206}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|206}}/32.41) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Lopian]] |11207 | 4,46 | {{popfr11|207}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|207}}/4.46) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Magria]] |11211 | 9,95 | {{popfr11|211}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|211}}/9.95) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Malràs|Marlàs]] |11214 | 4,22 | {{popfr11|214}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|214}}/4.22) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Paulinha]] |11274 | 6,06 | {{popfr11|274}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|274}}/6.06) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Piussa]] |11289 | 12,92 | {{popfr11|289}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|289}}/12.92) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Sant Coat de Rasés]] |11338 | 6,4 | {{popfr11|338}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|338}}/6.4) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Sant Martin de Vilareglan]] |11355 | 9,38 | {{popfr11|355}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|355}}/9.38) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Torrelhas]] |11394 | 6,29 | {{popfr11|394}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|394}}/6.29) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Verasan]] |11406 | 14,66 | {{popfr11|406}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|406}}/14.66) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[La Vesòla]] |11039 | 6,51 | {{popfr11|039}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|039}}/6.51) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Vilalonga de Rasés]] |11427 | 13,11 | {{popfr11|427}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|427}}/13.11) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Antunhac]] |11010 | 9,49 | {{popfr11|010}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|010}}/9.49) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Arcas (Aude)|Arcas]] |11015 | 18,53 | {{popfr11|015}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|015}}/18.53) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Los Banhs de Rènnas|Les Banhs de Rènnas]] |11310 | 18,77 | {{popfr11|310}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|310}}/18.77) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Bugarag]] |11055 | 26,62 | {{popfr11|055}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|055}}/26.62) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Camps (Corbièras)|Camps]] |11065 | 26,35 | {{popfr11|065}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|065}}/26.35) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Cassanhas (Aude)|Cassanhas]] |11073 | 3,74 | {{popfr11|073}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|073}}/3.74) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Coisan]] |11103 | 6,77 | {{popfr11|103}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|103}}/6.77) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Costauçan]] |11109 | 4,47 | {{popfr11|109}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|109}}/4.47) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Cubièra]] |11112 | 14,48 | {{popfr11|112}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|112}}/14.48) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Forton]] |11155 | 20,46 | {{popfr11|155}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|155}}/20.46) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Luc d'Aude]] |11209 | 7,67 | {{popfr11|209}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|209}}/7.67) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Missegre]] |11235 | 7,45 | {{popfr11|235}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|235}}/7.45) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Montasèls]] |11240 | 4,39 | {{popfr11|240}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|240}}/4.39) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Peiròlas]] |11287 | 14,49 | {{popfr11|287}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|287}}/14.49) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Rènnas del Castèl]] |11309 | 14,95 | {{popfr11|309}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|309}}/14.95) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Ròcatalhada e Conilhac]] |11323 | 15,80 | {{popfr11|323}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|323}}/15.8) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[La Serpent]] |11376 | 9,59 | {{popfr11|376}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|376}}/9.59) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Sèrras]] |11377 | 4,06 | {{popfr11|377}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|377}}/4.06) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Sogranha]] |11381 | 18,43 | {{popfr11|381}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|381}}/18.43) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Terròlas]] |11389 | 6,63 | {{popfr11|389}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|389}}/6.63) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Valmigièra]] |11402 | 5,94 | {{popfr11|402}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|402}}/5.94) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Alanha]] |11004 | 13,86 | {{popfr11|004}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|004}}/13.86) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Bèlagarda de Rasés]] |11032 | 6,41 | {{popfr11|032}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|032}}/6.41) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] |11034 | 4,52 | {{popfr11|034}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|034}}/4.52) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Brugairòlas]] |11053 | 8,47 | {{popfr11|053}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|053}}/8.47) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Calhau]] |11058 | 9,76 | {{popfr11|058}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|058}}/9.76) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Calhavèl]] |11059 | 5,34 | {{popfr11|059}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|059}}/5.34) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Campbiure|Cambiure]] |11061 | 3,19 | {{popfr11|061}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|061}}/3.19) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[La Corteta]] |11108 | 5,47 | {{popfr11|108}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|108}}/5.47) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Donasac (Rasés)|Donasac]] |11121 | 5,06 | {{popfr11|121}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|121}}/5.06) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Esculhens e Sant Just de Belengard]] |11128 | 11,20 | {{popfr11|128}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|128}}/11.2) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Gramàsia]] |11167 | 2 | {{popfr11|167}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|167}}/2) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Lauraguèl]] |11197 | 7,01 | {{popfr11|197}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|197}}/7.01) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Linhairòlas]] |11204 | 7,31 | {{popfr11|204}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|204}}/7.31) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Malvièrs]] |11216 | 7,22 | {{popfr11|216}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|216}}/7.22) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]] |11228 | 8,22 | {{popfr11|228}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|228}}/8.22) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Montgradalh]] |11246 | 4,48 | {{popfr11|246}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|246}}/4.48) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Montaut (Aude)|Montaut]] |11247 | 7,01 | {{popfr11|247}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|247}}/7.01) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Pontmir]] |11294 | 6 | {{popfr11|294}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|294}}/6) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |} ==Las intercomunalitats d'Aude== [[Imatge:11-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats d'Aude]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Comunautat de comunas d'Aude]] cnuq5ejl089qwhapotzjzk8yydl7wae 2507330 2507329 2026-08-21T21:46:42Z Alaric 506 44932 /* Composicion */ en òbras 2507330 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Ocreg}} |dept={{Aude}} |créacion= 1èr de genièr de [[2014]] |nbcom=76 |caplòc= [[Limós]] |president= Pierre Durand ([[PS]], adjunt al cònsol de [[Limós]] |pop= 27 873 |datapop=[[2022]] |superf= 791,10 km2 |ectaras= 79 110 |dens= 35 |budget= |sitweb= https://www.ccrlcm.fr/ |imatgesfin= |}} [[File:Localisation EPCI du Limouxin dans l'Aude, France.svg|thumb|right|250px|Localizacion dins lo departament d'Aude.]] La '''Comunautat de comunas del Limosenc''' es una [[Intercomunalitat|comunautat de comunas]] [[França|francesa]], situada dins lo [[Departament francés|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[Region francesa|region]] [[Occitània (region administrativa)|Occitània]]. Foguèt creada lo [[1èr de genièr]] de [[2014]]. Amassa 76 comunas e 27 873 abitants. Las comunas concernidas botan en comun un certan nombre de competéncias. ==Istòria== La Comunautat de comunas del Limosenc resulta de la fusion, le 1er de genièr de [[2014]], de la comunautat de comunas del Limosenc e del Santilarenc (35 comunas, residéncia Limós), de la comunautat de comunas dels Travèrses de Rasés (10 comunas, residéncia [[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]]) e de la comunautat de comunas del Rasés Malapera (13 comunas, residéncia [[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]]). Le 1er de genièr de [[2015]], las comunas de [[Bresilhac]], [[Fenolhet (Rasés)|Fenolhet]], [[Ferran (Aude)|Ferran]] e [[Onós]] quitan la comunautat per s'incorporar a la [[comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera]]. Le 1er de genièr de [[2017]], las comunas de l'anciana Comunautat de comunas del País de Coisan dintran dins la comunautat. ==Composicion== La CC del Limosenc enclau totas las comunas dels ancians cantons de [[canton de Limós|Limós]] e de [[canton de Coisan|Coisan]] e una granda majoritat dels ancians cantons de [[canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] e d'[[canton d'Alanha|Alanha]]. </br> {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton abans 2015 |- | [[Ajac]] |11003 | 5,29 | {{popfr11|003}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|003}}/5.29) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Alanha]] |11004 | 13,86 | {{popfr11|004}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|004}}/13.86) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Alet]] |11008 | 23,54 | {{popfr11|008}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|008}}/23.54) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Bèlagarda de Rasés]] |11032 | 6,41 | {{popfr11|032}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|032}}/6.41) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Bèlcastèl e Buc]] |11029 | 14,15 | {{popfr11|029}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|029}}/14.15) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] |11034 | 4,52 | {{popfr11|034}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|034}}/4.52) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Brugairòlas|Bergairòlas]] |11053 | 8,47 | {{popfr11|053}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|053}}/8.47) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Calhau]] |11058 | 9,76 | {{popfr11|058}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|058}}/9.76) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Calhavèl]] |11059 | 5,34 | {{popfr11|059}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|059}}/5.34) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Campbiure|Cambiure]] |11061 | 3,19 | {{popfr11|061}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|061}}/3.19) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Cassanhas (Aude)|Cassanhas]] |11073 | 3,74 | {{popfr11|073}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|073}}/3.74) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Caunetas de Lauquet]] |11082 | 4,97 | {{popfr11|082}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|082}}/4.97) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Clarmont (Aude)|Clarmont]] |11094 | 18,29 | {{popfr11|094}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|094}}/18.29) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Coisan]] |11103 | 6,77 | {{popfr11|103}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|103}}/6.77) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[La Corteta]] |11108 | 5,47 | {{popfr11|108}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|108}}/5.47) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Costauçan]] |11109 | 4,47 | {{popfr11|109}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|109}}/4.47) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Cubièra]] |11112 | 14,48 | {{popfr11|112}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|112}}/14.48) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Donasac (Rasés)|Donasac]] |11121 | 5,06 | {{popfr11|121}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|121}}/5.06) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Esculhens e Sant Just de Belengard]] |11128 | 11,20 | {{popfr11|128}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|128}}/11.2) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Forton]] |11155 | 20,46 | {{popfr11|155}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|155}}/20.46) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Gàrdia]] |11161 | 4,65 | {{popfr11|161}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|161}}/4.65) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Gramàsia]] |11167 | 2 | {{popfr11|167}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|167}}/2) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Grefuèlh]] |11169 | 13,67 | {{popfr11|169}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|169}}/13.67) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Ladèrn de Lauquet]] |11183 | 24,64 | {{popfr11|183}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|183}}/24.64) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Lauraguèl]] |11197 | 7,01 | {{popfr11|197}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|197}}/7.01) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Linhairòlas]] |11204 | 7,31 | {{popfr11|204}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|204}}/7.31) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Luc d'Aude]] |11209 | 7,67 | {{popfr11|209}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|209}}/7.67) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Malvièrs]] |11216 | 7,22 | {{popfr11|216}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|216}}/7.22) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]] |11228 | 8,22 | {{popfr11|228}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|228}}/8.22) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Missegre]] |11235 | 7,45 | {{popfr11|235}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|235}}/7.45) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Montasèls]] |11240 | 4,39 | {{popfr11|240}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|240}}/4.39) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Montaut (Aude)|Montaut]] |11247 | 7,01 | {{popfr11|247}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|247}}/7.01) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Montgradalh]] |11246 | 4,48 | {{popfr11|246}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|246}}/4.48) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Pontmir]] |11294 | 6 | {{popfr11|294}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|294}}/6) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Peiròlas]] |11287 | 14,49 | {{popfr11|287}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|287}}/14.49) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Rènnas del Castèl]] |11309 | 14,95 | {{popfr11|309}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|309}}/14.95) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Ròcatalhada e Conilhac]] |11323 | 15,80 | {{popfr11|323}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|323}}/15.8) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Rotièr]] |11328 | 11,27 | {{popfr11|328}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|328}}/11.27) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Sant Ilari (Rasés)|Sant Ilari]] |11344 | 23,02 | {{popfr11|344}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|344}}/23.02) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Sant Policarpi]] |11364 | 13,81 | {{popfr11|364}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|364}}/13.81) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Senhalens]] |11375 | 6,17 | {{popfr11|375}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|375}}/6.17) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[La Serpent]] |11376 | 9,59 | {{popfr11|376}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|376}}/9.59) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Sèrras]] |11377 | 4,06 | {{popfr11|377}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|377}}/4.06) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Sogranha]] |11381 | 18,43 | {{popfr11|381}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|381}}/18.43) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Terròlas]] |11389 | 6,63 | {{popfr11|389}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|389}}/6.63) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Valmigièra]] |11402 | 5,94 | {{popfr11|402}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|402}}/5.94) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Vilabasin]] |11420 | 12,18 | {{popfr11|420}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|420}}/12.18) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Vilardebèla]] |11412 | 13,14 | {{popfr11|412}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|412}}/13.14) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Le Vilar de Monsenh Ancel]] |11415 | 5,88 | {{popfr11|415}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|415}}/5.88) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Vilarzèl de Rasés]] |11417 | 12,6 | {{popfr11|417}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|417}}/12.6) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Borièja]] |11045 | 10,65 | {{popfr11|045}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|045}}/10.65) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Borijòla]] |11046 | 9,08 | {{popfr11|046}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|046}}/9.08) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Castèlrenc]] |11078 | 11,02 | {{popfr11|078}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|078}}/11.02) round 2}}}} |[[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Cépia]] |11090 | 6,61 | {{popfr11|090}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|090}}/6.61) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Cornanèl]] |11105 | 6,34 | {{popfr11|105}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|105}}/6.34) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Fèstas e Sant Andrieu]] |11142 | 18,07 | {{popfr11|142}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|142}}/18.07) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Gajan e Viladieus]] |11158 | 7,75 | {{popfr11|158}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|158}}/7.75) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Ladinha d'Amont]] |11119 | 3,61 | {{popfr11|119}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|119}}/3.61) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Ladinha d'Aval]] |11120 | 3,14 | {{popfr11|120}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|120}}/3.14) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | '''[[Limós]]''' |11206 | 32,41 | {{popfr11|206}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|206}}/32.41) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Lopian]] |11207 | 4,46 | {{popfr11|207}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|207}}/4.46) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Magria]] |11211 | 9,95 | {{popfr11|211}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|211}}/9.95) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Malràs|Marlàs]] |11214 | 4,22 | {{popfr11|214}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|214}}/4.22) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Paulinha]] |11274 | 6,06 | {{popfr11|274}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|274}}/6.06) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Piussa]] |11289 | 12,92 | {{popfr11|289}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|289}}/12.92) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Sant Coat de Rasés]] |11338 | 6,4 | {{popfr11|338}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|338}}/6.4) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Sant Martin de Vilareglan]] |11355 | 9,38 | {{popfr11|355}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|355}}/9.38) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Torrelhas]] |11394 | 6,29 | {{popfr11|394}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|394}}/6.29) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Verasan]] |11406 | 14,66 | {{popfr11|406}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|406}}/14.66) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[La Vesòla]] |11039 | 6,51 | {{popfr11|039}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|039}}/6.51) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Vilalonga de Rasés]] |11427 | 13,11 | {{popfr11|427}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|427}}/13.11) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Antunhac]] |11010 | 9,49 | {{popfr11|010}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|010}}/9.49) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Arcas (Aude)|Arcas]] |11015 | 18,53 | {{popfr11|015}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|015}}/18.53) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Los Banhs de Rènnas|Les Banhs de Rènnas]] |11310 | 18,77 | {{popfr11|310}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|310}}/18.77) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Bugarag]] |11055 | 26,62 | {{popfr11|055}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|055}}/26.62) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Camps (Corbièras)|Camps]] |11065 | 26,35 | {{popfr11|065}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|065}}/26.35) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |} ==Las intercomunalitats d'Aude== [[Imatge:11-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats d'Aude]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Comunautat de comunas d'Aude]] qz6527yo4afr4nhwdqt6g22vmxr4r03 2507333 2507330 2026-08-22T05:23:20Z Alaric 506 44932 /* Composicion */ 2507333 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Ocreg}} |dept={{Aude}} |créacion= 1èr de genièr de [[2014]] |nbcom=76 |caplòc= [[Limós]] |president= Pierre Durand ([[PS]], adjunt al cònsol de [[Limós]] |pop= 27 873 |datapop=[[2022]] |superf= 791,10 km2 |ectaras= 79 110 |dens= 35 |budget= |sitweb= https://www.ccrlcm.fr/ |imatgesfin= |}} [[File:Localisation EPCI du Limouxin dans l'Aude, France.svg|thumb|right|250px|Localizacion dins lo departament d'Aude.]] La '''Comunautat de comunas del Limosenc''' es una [[Intercomunalitat|comunautat de comunas]] [[França|francesa]], situada dins lo [[Departament francés|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[Region francesa|region]] [[Occitània (region administrativa)|Occitània]]. Foguèt creada lo [[1èr de genièr]] de [[2014]]. Amassa 76 comunas e 27 873 abitants. Las comunas concernidas botan en comun un certan nombre de competéncias. ==Istòria== La Comunautat de comunas del Limosenc resulta de la fusion, le 1er de genièr de [[2014]], de la comunautat de comunas del Limosenc e del Santilarenc (35 comunas, residéncia Limós), de la comunautat de comunas dels Travèrses de Rasés (10 comunas, residéncia [[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]]) e de la comunautat de comunas del Rasés Malapera (13 comunas, residéncia [[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]]). Le 1er de genièr de [[2015]], las comunas de [[Bresilhac]], [[Fenolhet (Rasés)|Fenolhet]], [[Ferran (Aude)|Ferran]] e [[Onós]] quitan la comunautat per s'incorporar a la [[comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera]]. Le 1er de genièr de [[2017]], las comunas de l'anciana Comunautat de comunas del País de Coisan dintran dins la comunautat. ==Composicion== La CC del Limosenc enclau totas las comunas dels ancians cantons de [[canton de Limós|Limós]] e de [[canton de Coisan|Coisan]] e una granda majoritat dels ancians cantons de [[canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] e d'[[canton d'Alanha|Alanha]]. </br> {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton abans 2015 |- | [[Ajac]] |11003 | 5,29 | {{popfr11|003}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|003}}/5.29) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Alanha]] |11004 | 13,86 | {{popfr11|004}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|004}}/13.86) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Alet]] |11008 | 23,54 | {{popfr11|008}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|008}}/23.54) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Antunhac]] |11010 | 9,49 | {{popfr11|010}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|010}}/9.49) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Arcas (Aude)|Arcas]] |11015 | 18,53 | {{popfr11|015}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|015}}/18.53) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Los Banhs de Rènnas|Les Banhs de Rènnas]] |11310 | 18,77 | {{popfr11|310}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|310}}/18.77) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Bèlagarda de Rasés]] |11032 | 6,41 | {{popfr11|032}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|032}}/6.41) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Bèlcastèl e Buc]] |11029 | 14,15 | {{popfr11|029}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|029}}/14.15) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] |11034 | 4,52 | {{popfr11|034}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|034}}/4.52) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Brugairòlas|Bergairòlas]] |11053 | 8,47 | {{popfr11|053}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|053}}/8.47) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Borièja]] |11045 | 10,65 | {{popfr11|045}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|045}}/10.65) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Borijòla]] |11046 | 9,08 | {{popfr11|046}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|046}}/9.08) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Bugarag]] |11055 | 26,62 | {{popfr11|055}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|055}}/26.62) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Calhau]] |11058 | 9,76 | {{popfr11|058}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|058}}/9.76) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Calhavèl]] |11059 | 5,34 | {{popfr11|059}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|059}}/5.34) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Campbiure|Cambiure]] |11061 | 3,19 | {{popfr11|061}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|061}}/3.19) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Camps (Corbièras)|Camps]] |11065 | 26,35 | {{popfr11|065}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|065}}/26.35) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Cassanhas (Aude)|Cassanhas]] |11073 | 3,74 | {{popfr11|073}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|073}}/3.74) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Castèlrenc]] |11078 | 11,02 | {{popfr11|078}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|078}}/11.02) round 2}}}} |[[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Caunetas de Lauquet]] |11082 | 4,97 | {{popfr11|082}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|082}}/4.97) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- | [[Cépia]] |11090 | 6,61 | {{popfr11|090}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|090}}/6.61) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Clarmont (Aude)|Clarmont]] |11094 | 18,29 | {{popfr11|094}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|094}}/18.29) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Coisan]] |11103 | 6,77 | {{popfr11|103}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|103}}/6.77) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Cornanèl]] |11105 | 6,34 | {{popfr11|105}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|105}}/6.34) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[La Corteta]] |11108 | 5,47 | {{popfr11|108}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|108}}/5.47) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Costauçan]] |11109 | 4,47 | {{popfr11|109}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|109}}/4.47) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Cubièra]] |11112 | 14,48 | {{popfr11|112}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|112}}/14.48) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Donasac (Rasés)|Donasac]] |11121 | 5,06 | {{popfr11|121}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|121}}/5.06) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Esculhens e Sant Just de Belengard]] |11128 | 11,20 | {{popfr11|128}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|128}}/11.2) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Fèstas e Sant Andrieu]] |11142 | 18,07 | {{popfr11|142}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|142}}/18.07) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Forton]] |11155 | 20,46 | {{popfr11|155}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|155}}/20.46) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Gajan e Viladieus]] |11158 | 7,75 | {{popfr11|158}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|158}}/7.75) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Gàrdia]] |11161 | 4,65 | {{popfr11|161}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|161}}/4.65) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Gramàsia]] |11167 | 2 | {{popfr11|167}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|167}}/2) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Grefuèlh]] |11169 | 13,67 | {{popfr11|169}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|169}}/13.67) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Ladèrn de Lauquet]] |11183 | 24,64 | {{popfr11|183}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|183}}/24.64) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- | [[Ladinha d'Amont]] |11119 | 3,61 | {{popfr11|119}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|119}}/3.61) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Ladinha d'Aval]] |11120 | 3,14 | {{popfr11|120}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|120}}/3.14) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Lauraguèl]] |11197 | 7,01 | {{popfr11|197}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|197}}/7.01) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | '''[[Limós]]''' |11206 | 32,41 | {{popfr11|206}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|206}}/32.41) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Linhairòlas]] |11204 | 7,31 | {{popfr11|204}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|204}}/7.31) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Lopian]] |11207 | 4,46 | {{popfr11|207}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|207}}/4.46) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Luc d'Aude]] |11209 | 7,67 | {{popfr11|209}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|209}}/7.67) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Magria]] |11211 | 9,95 | {{popfr11|211}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|211}}/9.95) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Malvièrs]] |11216 | 7,22 | {{popfr11|216}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|216}}/7.22) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Malràs|Marlàs]] |11214 | 4,22 | {{popfr11|214}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|214}}/4.22) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]] |11228 | 8,22 | {{popfr11|228}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|228}}/8.22) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Missegre]] |11235 | 7,45 | {{popfr11|235}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|235}}/7.45) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Montasèls]] |11240 | 4,39 | {{popfr11|240}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|240}}/4.39) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Montaut (Aude)|Montaut]] |11247 | 7,01 | {{popfr11|247}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|247}}/7.01) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Montgradalh]] |11246 | 4,48 | {{popfr11|246}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|246}}/4.48) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Paulinha]] |11274 | 6,06 | {{popfr11|274}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|274}}/6.06) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Peiròlas]] |11287 | 14,49 | {{popfr11|287}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|287}}/14.49) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Piussa]] |11289 | 12,92 | {{popfr11|289}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|289}}/12.92) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Pontmir]] |11294 | 6 | {{popfr11|294}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|294}}/6) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Rènnas del Castèl]] |11309 | 14,95 | {{popfr11|309}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|309}}/14.95) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Ròcatalhada e Conilhac]] |11323 | 15,80 | {{popfr11|323}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|323}}/15.8) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Rotièr]] |11328 | 11,27 | {{popfr11|328}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|328}}/11.27) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Sant Coat de Rasés]] |11338 | 6,4 | {{popfr11|338}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|338}}/6.4) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Sant Ilari (Rasés)|Sant Ilari]] |11344 | 23,02 | {{popfr11|344}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|344}}/23.02) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- | [[Sant Martin de Vilareglan]] |11355 | 9,38 | {{popfr11|355}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|355}}/9.38) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Sant Policarpi]] |11364 | 13,81 | {{popfr11|364}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|364}}/13.81) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Senhalens]] |11375 | 6,17 | {{popfr11|375}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|375}}/6.17) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[La Serpent]] |11376 | 9,59 | {{popfr11|376}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|376}}/9.59) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Sèrras]] |11377 | 4,06 | {{popfr11|377}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|377}}/4.06) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Sogranha]] |11381 | 18,43 | {{popfr11|381}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|381}}/18.43) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Terròlas]] |11389 | 6,63 | {{popfr11|389}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|389}}/6.63) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Torrelhas]] |11394 | 6,29 | {{popfr11|394}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|394}}/6.29) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Valmigièra]] |11402 | 5,94 | {{popfr11|402}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|402}}/5.94) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Verasan]] |11406 | 14,66 | {{popfr11|406}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|406}}/14.66) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[La Vesòla]] |11039 | 6,51 | {{popfr11|039}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|039}}/6.51) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Vilabasin]] |11420 | 12,18 | {{popfr11|420}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|420}}/12.18) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- | [[Vilalonga de Rasés]] |11427 | 13,11 | {{popfr11|427}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|427}}/13.11) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Vilardebèla]] |11412 | 13,14 | {{popfr11|412}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|412}}/13.14) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Le Vilar de Monsenh Ancel]] |11415 | 5,88 | {{popfr11|415}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|415}}/5.88) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Vilarzèl de Rasés]] |11417 | 12,6 | {{popfr11|417}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|417}}/12.6) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |} ==Las intercomunalitats d'Aude== [[Imatge:11-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats d'Aude]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Comunautat de comunas d'Aude]] ebfshlnh288inq0lyvwyyt4f7i6ag47 2507334 2507333 2026-08-22T05:30:25Z Alaric 506 44932 2507334 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Ocreg}} |dept={{Aude}} |créacion= 1èr de genièr de [[2014]] |nbcom=76 |caplòc= [[Limós]] |president= Pierre Durand ([[PS]], adjunt al cònsol de [[Limós]] |pop= 27 873 |datapop=[[2022]] |superf= 791,10 km2 |ectaras= 79 110 |dens= 35 |budget= |sitweb= https://www.ccrlcm.fr/ |imatgesfin= |}} [[File:Localisation EPCI du Limouxin dans l'Aude, France.svg|thumb|right|250px|Localizacion dins lo departament d'Aude.]] La '''Comunautat de comunas del Limosenc''' es una [[Intercomunalitat|comunautat de comunas]] [[França|francesa]], situada dins lo [[Departament francés|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[Region francesa|region]] [[Occitània (region administrativa)|Occitània]]. Foguèt creada lo [[1èr de genièr]] de [[2014]]. Amassa 76 comunas e 27 873 abitants. Las comunas concernidas botan en comun un certan nombre de competéncias. ==Istòria== La Comunautat de comunas del Limosenc resulta de la fusion, le 1er de genièr de [[2014]], de la comunautat de comunas del Limosenc e del Santilarenc (35 comunas, residéncia Limós), de la comunautat de comunas dels Travèrses de Rasés (10 comunas, residéncia [[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]]) e de la comunautat de comunas del Rasés Malapera (13 comunas, residéncia [[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]]). Le 1er de genièr de [[2015]], las comunas de [[Bresilhac]], [[Fenolhet (Rasés)|Fenolhet]], [[Ferran (Aude)|Ferran]] e [[Onós]] quitèron la comunautat per s'incorporar a la [[comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera]]. Le 1er de genièr de [[2017]], las comunas de l'anciana Comunautat de comunas del País de Coisan dintrèron dins la comunautat. ==Composicion== La CC del Limosenc enclau totas las comunas dels ancians cantons de [[canton de Limós|Limós]] e de [[canton de Coisan|Coisan]] e una granda majoritat dels ancians cantons de [[canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] e d'[[canton d'Alanha|Alanha]]. </br> {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton abans 2015 |- | [[Ajac]] |11003 | 5,29 | {{popfr11|003}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|003}}/5.29) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Alanha]] |11004 | 13,86 | {{popfr11|004}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|004}}/13.86) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Alet]] |11008 | 23,54 | {{popfr11|008}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|008}}/23.54) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Antunhac]] |11010 | 9,49 | {{popfr11|010}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|010}}/9.49) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Arcas (Aude)|Arcas]] |11015 | 18,53 | {{popfr11|015}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|015}}/18.53) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Los Banhs de Rènnas|Les Banhs de Rènnas]] |11310 | 18,77 | {{popfr11|310}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|310}}/18.77) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Bèlagarda de Rasés]] |11032 | 6,41 | {{popfr11|032}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|032}}/6.41) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Bèlcastèl e Buc]] |11029 | 14,15 | {{popfr11|029}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|029}}/14.15) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] |11034 | 4,52 | {{popfr11|034}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|034}}/4.52) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Brugairòlas|Bergairòlas]] |11053 | 8,47 | {{popfr11|053}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|053}}/8.47) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Borièja]] |11045 | 10,65 | {{popfr11|045}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|045}}/10.65) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Borijòla]] |11046 | 9,08 | {{popfr11|046}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|046}}/9.08) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Bugarag]] |11055 | 26,62 | {{popfr11|055}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|055}}/26.62) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Calhau]] |11058 | 9,76 | {{popfr11|058}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|058}}/9.76) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Calhavèl]] |11059 | 5,34 | {{popfr11|059}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|059}}/5.34) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Campbiure|Cambiure]] |11061 | 3,19 | {{popfr11|061}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|061}}/3.19) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Camps (Corbièras)|Camps]] |11065 | 26,35 | {{popfr11|065}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|065}}/26.35) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Cassanhas (Aude)|Cassanhas]] |11073 | 3,74 | {{popfr11|073}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|073}}/3.74) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Castèlrenc]] |11078 | 11,02 | {{popfr11|078}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|078}}/11.02) round 2}}}} |[[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Caunetas de Lauquet]] |11082 | 4,97 | {{popfr11|082}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|082}}/4.97) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- | [[Cépia]] |11090 | 6,61 | {{popfr11|090}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|090}}/6.61) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Clarmont (Aude)|Clarmont]] |11094 | 18,29 | {{popfr11|094}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|094}}/18.29) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Coisan]] |11103 | 6,77 | {{popfr11|103}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|103}}/6.77) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Cornanèl]] |11105 | 6,34 | {{popfr11|105}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|105}}/6.34) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[La Corteta]] |11108 | 5,47 | {{popfr11|108}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|108}}/5.47) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Costauçan]] |11109 | 4,47 | {{popfr11|109}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|109}}/4.47) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Cubièra]] |11112 | 14,48 | {{popfr11|112}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|112}}/14.48) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Donasac (Rasés)|Donasac]] |11121 | 5,06 | {{popfr11|121}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|121}}/5.06) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Esculhens e Sant Just de Belengard]] |11128 | 11,20 | {{popfr11|128}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|128}}/11.2) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Fèstas e Sant Andrieu]] |11142 | 18,07 | {{popfr11|142}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|142}}/18.07) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Forton]] |11155 | 20,46 | {{popfr11|155}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|155}}/20.46) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Gajan e Viladieus]] |11158 | 7,75 | {{popfr11|158}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|158}}/7.75) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Gàrdia]] |11161 | 4,65 | {{popfr11|161}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|161}}/4.65) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Gramàsia]] |11167 | 2 | {{popfr11|167}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|167}}/2) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Grefuèlh]] |11169 | 13,67 | {{popfr11|169}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|169}}/13.67) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Ladèrn de Lauquet]] |11183 | 24,64 | {{popfr11|183}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|183}}/24.64) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- | [[Ladinha d'Amont]] |11119 | 3,61 | {{popfr11|119}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|119}}/3.61) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[Ladinha d'Aval]] |11120 | 3,14 | {{popfr11|120}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|120}}/3.14) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Lauraguèl]] |11197 | 7,01 | {{popfr11|197}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|197}}/7.01) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | '''[[Limós]]''' |11206 | 32,41 | {{popfr11|206}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|206}}/32.41) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Linhairòlas]] |11204 | 7,31 | {{popfr11|204}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|204}}/7.31) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Lopian]] |11207 | 4,46 | {{popfr11|207}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|207}}/4.46) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Luc d'Aude]] |11209 | 7,67 | {{popfr11|209}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|209}}/7.67) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Magria]] |11211 | 9,95 | {{popfr11|211}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|211}}/9.95) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Malvièrs]] |11216 | 7,22 | {{popfr11|216}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|216}}/7.22) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Malràs|Marlàs]] |11214 | 4,22 | {{popfr11|214}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|214}}/4.22) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]] |11228 | 8,22 | {{popfr11|228}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|228}}/8.22) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Missegre]] |11235 | 7,45 | {{popfr11|235}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|235}}/7.45) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Montasèls]] |11240 | 4,39 | {{popfr11|240}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|240}}/4.39) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Montaut (Aude)|Montaut]] |11247 | 7,01 | {{popfr11|247}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|247}}/7.01) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Montgradalh]] |11246 | 4,48 | {{popfr11|246}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|246}}/4.48) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Paulinha]] |11274 | 6,06 | {{popfr11|274}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|274}}/6.06) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Peiròlas]] |11287 | 14,49 | {{popfr11|287}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|287}}/14.49) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Piussa]] |11289 | 12,92 | {{popfr11|289}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|289}}/12.92) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Pontmir]] |11294 | 6 | {{popfr11|294}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|294}}/6) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[Rènnas del Castèl]] |11309 | 14,95 | {{popfr11|309}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|309}}/14.95) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Ròcatalhada e Conilhac]] |11323 | 15,80 | {{popfr11|323}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|323}}/15.8) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Rotièr]] |11328 | 11,27 | {{popfr11|328}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|328}}/11.27) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- | [[Sant Coat de Rasés]] |11338 | 6,4 | {{popfr11|338}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|338}}/6.4) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Sant Ilari (Rasés)|Sant Ilari]] |11344 | 23,02 | {{popfr11|344}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|344}}/23.02) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- | [[Sant Martin de Vilareglan]] |11355 | 9,38 | {{popfr11|355}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|355}}/9.38) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Sant Policarpi]] |11364 | 13,81 | {{popfr11|364}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|364}}/13.81) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Senhalens]] |11375 | 6,17 | {{popfr11|375}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|375}}/6.17) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |[[La Serpent]] |11376 | 9,59 | {{popfr11|376}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|376}}/9.59) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Sèrras]] |11377 | 4,06 | {{popfr11|377}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|377}}/4.06) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Sogranha]] |11381 | 18,43 | {{popfr11|381}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|381}}/18.43) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- |[[Terròlas]] |11389 | 6,63 | {{popfr11|389}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|389}}/6.63) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Torrelhas]] |11394 | 6,29 | {{popfr11|394}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|394}}/6.29) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Valmigièra]] |11402 | 5,94 | {{popfr11|402}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|402}}/5.94) round 2}}}} | [[Canton de Coisan|Coisan]] |- | [[Verasan]] |11406 | 14,66 | {{popfr11|406}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|406}}/14.66) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- | [[La Vesòla]] |11039 | 6,51 | {{popfr11|039}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|039}}/6.51) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Vilabasin]] |11420 | 12,18 | {{popfr11|420}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|420}}/12.18) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- | [[Vilalonga de Rasés]] |11427 | 13,11 | {{popfr11|427}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|427}}/13.11) round 2}}}} | [[Canton de Limós|Limós]] |- |[[Vilardebèla]] |11412 | 13,14 | {{popfr11|412}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|412}}/13.14) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Le Vilar de Monsenh Ancel]] |11415 | 5,88 | {{popfr11|415}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|415}}/5.88) round 2}}}} | [[Canton de Sant Ilari|Sant Ilari]] |- |[[Vilarzèl de Rasés]] |11417 | 12,6 | {{popfr11|417}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|417}}/12.6) round 2}}}} | [[Canton d'Alanha|Alanha]] |- |} ==Las intercomunalitats d'Aude== [[Imatge:11-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats d'Aude]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Comunautat de comunas d'Aude]] 9tj6yw6uha721b7o4s2h0mvoue2d9oh 2 200814 2507342 2495980 2026-08-22T11:03:18Z Bertault34 59124 2507342 wikitext text/x-wiki Adieu, <br> Siái estudiant en licència e m'agrada aprene de lengas (siái d'[[Occitània]], mas pas natiu en occitan). Ma familha es dau [[Montpelhierenc|país montpelhierenc]] e ieu demòre dins la vila de [[Montpelhièr]]. Siái debutant en occitan e mescle l'[[occitan estandard]] e l'[[Montpelhierenc (sosdialècte)|occitan montpelhierenc]]... <br>Adòre descobrir de causas novèlas, siái fòrça curiós e m'agrada escriure. La [[Sociolinguistica]] e la [[Politica]] m'interèssan plan e siái dubèrt d'espèrit. <br> △ Siái novèl sus wikipèdia e ai besonh d'ajuda, especialment ambé la partida tecnica (coma la creacion d'infoboxes). [[Especial:Corrièr electronic/Bertault34|Podètz me mandar un messatge aquí]] <br>Ai dubèrt aqueles articles en occitan: * [[Eleccions europèas de 2029]] & [[Sondatges e projeccions de sètis per l'eleccion de 2029 al Parlament Europèu|Sondatges e projeccions de sètis]] * [[Esquèrra (politica)|L'esquèrra (politica)]] * [[Partit politic europèu]] * [[Espèctre politic|L'espèctre politic]] * [[Eleccions municipalas francesas de 2026]] * [[Revolucion permanenta (partit politic)|Revolucion Permanenta (partit politic)]] * [[L'Esquèrra dins lo Parlament Europèu|L'Esquèrra dins lo Parlament Europèu.]] * [[Eleccions municipalas de 2026 a Montpelhèr|Eleccions municipalas de Montpelhièr]], [[Eleccions municipalas de 2026 a Marselha|de Marselha]] e [[Eleccions municipalas de 2026 a Tolosa|de Tolosa]]. * etc <br>Esita pas per me mandar un messatge o me corrigir sus ma lenga. [[de:Benutzer:Bertault34]] dk9hhmp0ydbiuz6tr8hddt1mesdwrw4 0 201472 2507325 2026-08-21T15:43:42Z Alaric 506 44932 Creacion de la pagina amb « {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton d'Alanha |imatge = Map canton code 11 01.svg | reg= [[Lengadòc-Rosselhon]] | dept={{Aude}} | arrt= [[Arrondiment de Limós]] |vila= [[Alanha]] |nbcom= 26 |canton=1101 |km²= 184.26 |cons= Jacques Durand ([[PS]]) |datas= [[1998]]-[[2015]] |}} Le '''canton d'Alanha''' es una anciana division administrativa de [[Lengadòc]], situada dins l'[[arrondiment de Limós]], le departa... » 2507325 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton d'Alanha |imatge = Map canton code 11 01.svg | reg= [[Lengadòc-Rosselhon]] | dept={{Aude}} | arrt= [[Arrondiment de Limós]] |vila= [[Alanha]] |nbcom= 26 |canton=1101 |km²= 184.26 |cons= Jacques Durand ([[PS]]) |datas= [[1998]]-[[2015]] |}} Le '''canton d'Alanha''' es una anciana division administrativa de [[Lengadòc]], situada dins l'[[arrondiment de Limós]], le [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc-Rosselhon]], ara d'{{Ocreg}}. Totas las comunas son dempuèi [[2015]] dins le canton de [[Bram]], batejat en 2016 ''Canton de la Puèja al Rasés''. </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment de Limós]] abans 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |'''[[Alanha]]''' |11004 | 13,86 | {{popfr11|004}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|004}}/13.86) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Bèlagarda de Rasés]] |11032 | 6,41 | {{popfr11|032}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|032}}/6.41) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] |11034 | 4,52 | {{popfr11|034}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|034}}/4.52) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Bresilhac]] |11051 | 6,82 | {{popfr11|051}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|051}}/6.82) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Brugairòlas]] |11053 | 8,47 | {{popfr11|053}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|053}}/8.47) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Calhau]] |11058 | 9,76 | {{popfr11|058}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|058}}/9.76) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Calhavèl]] |11059 | 5,34 | {{popfr11|059}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|059}}/5.34) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Campbiure|Cambiure]] |11061 | 3,19 | {{popfr11|061}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|061}}/3.19) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[La Corteta]] |11108 | 5,47 | {{popfr11|108}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|108}}/5.47) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Donasac (Rasés)|Donasac]] |11121 | 5,06 | {{popfr11|121}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|121}}/5.06) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Esculhens e Sant Just de Belengard]] |11128 | 11,20 | {{popfr11|128}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|128}}/11.2) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Fenolhet (Rasés)|Fenolhet]] |11139 | 7,22 | {{popfr11|139}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|139}}/7.22) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Ferran (Aude)|Ferran]] |11141 | 5,86 | {{popfr11|141}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|141}}/5.86) round 2}}}} |[[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Gramàsia]] |11167 | 2 | {{popfr11|167}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|167}}/2) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Lauraguèl]] |11197 | 7,01 | {{popfr11|197}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|197}}/7.01) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Linhairòlas]] |11204 | 7,31 | {{popfr11|204}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|204}}/7.31) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Malvièrs]] |11216 | 7,22 | {{popfr11|216}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|216}}/7.22) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]] |11228 | 8,22 | {{popfr11|228}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|228}}/8.22) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Montgradalh]] |11246 | 4,48 | {{popfr11|246}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|246}}/4.48) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Montaut (Aude)|Montaut]] |11247 | 7,01 | {{popfr11|247}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|247}}/7.01) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Onós]] |11173 | 7,62 | {{popfr11|173}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|173}}/7.62) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Pontmir]] |11294 | 6 | {{popfr11|294}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|294}}/6) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Rotièr]] |11328 | 11,27 | {{popfr11|328}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|328}}/11.27) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Senhalens]] |11375 | 6,17 | {{popfr11|375}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|375}}/6.17) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[La Sèrra de Prolha]] |11193 | 4,16 | {{popfr11|193}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|193}}/4.16) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Vilarzèl de Rasés]] |11417 | 12,6 | {{popfr11|417}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|417}}/12.6) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |} ==Istòria== en 1801, quand le nombre dels cantons foguèt demingat, En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, le canton d'Alanha foguèt suprimit per las eleccions departamentalas de 2015 e passèt entièrament dins le canton de Bram, en aplicacion del decret n° 2014-204 del 21 de febrièr de 2014 <ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000028652386]</ref>. <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> ==Véser tanben== * [[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} h2dncrdnn17ibrnj537g9npva9ues61 2507326 2507325 2026-08-21T20:10:24Z Alaric 506 44932 istòria 2507326 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton d'Alanha |imatge = Map canton code 11 01.svg | reg= [[Lengadòc-Rosselhon]] | dept={{Aude}} | arrt= [[Arrondiment de Limós]] |vila= [[Alanha]] |nbcom= 26 |canton=1101 |km²= 184.26 |cons= Jacques Durand ([[PS]]) |datas= [[1998]]-[[2015]] |}} Le '''canton d'Alanha''' es una anciana division administrativa de [[Lengadòc]], situada dins l'[[arrondiment de Limós]], le [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc-Rosselhon]], ara d'{{Ocreg}}. Totas las comunas son dempuèi [[2015]] dins le canton de [[Bram]], batejat en 2016 ''Canton de la Puèja al Rasés''. </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment de Limós]] abans 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |'''[[Alanha]]''' |11004 | 13,86 | {{popfr11|004}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|004}}/13.86) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Bèlagarda de Rasés]] |11032 | 6,41 | {{popfr11|032}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|032}}/6.41) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] |11034 | 4,52 | {{popfr11|034}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|034}}/4.52) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Bresilhac]] |11051 | 6,82 | {{popfr11|051}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|051}}/6.82) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Brugairòlas]] |11053 | 8,47 | {{popfr11|053}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|053}}/8.47) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Calhau]] |11058 | 9,76 | {{popfr11|058}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|058}}/9.76) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Calhavèl]] |11059 | 5,34 | {{popfr11|059}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|059}}/5.34) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Campbiure|Cambiure]] |11061 | 3,19 | {{popfr11|061}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|061}}/3.19) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[La Corteta]] |11108 | 5,47 | {{popfr11|108}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|108}}/5.47) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Donasac (Rasés)|Donasac]] |11121 | 5,06 | {{popfr11|121}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|121}}/5.06) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Esculhens e Sant Just de Belengard]] |11128 | 11,20 | {{popfr11|128}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|128}}/11.2) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Fenolhet (Rasés)|Fenolhet]] |11139 | 7,22 | {{popfr11|139}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|139}}/7.22) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Ferran (Aude)|Ferran]] |11141 | 5,86 | {{popfr11|141}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|141}}/5.86) round 2}}}} |[[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Gramàsia]] |11167 | 2 | {{popfr11|167}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|167}}/2) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Lauraguèl]] |11197 | 7,01 | {{popfr11|197}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|197}}/7.01) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Linhairòlas]] |11204 | 7,31 | {{popfr11|204}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|204}}/7.31) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Malvièrs]] |11216 | 7,22 | {{popfr11|216}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|216}}/7.22) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]] |11228 | 8,22 | {{popfr11|228}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|228}}/8.22) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Montgradalh]] |11246 | 4,48 | {{popfr11|246}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|246}}/4.48) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Montaut (Aude)|Montaut]] |11247 | 7,01 | {{popfr11|247}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|247}}/7.01) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Onós]] |11173 | 7,62 | {{popfr11|173}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|173}}/7.62) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Pontmir]] |11294 | 6 | {{popfr11|294}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|294}}/6) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- | [[Rotièr]] |11328 | 11,27 | {{popfr11|328}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|328}}/11.27) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Senhalens]] |11375 | 6,17 | {{popfr11|375}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|375}}/6.17) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[La Sèrra de Prolha]] |11193 | 4,16 | {{popfr11|193}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|193}}/4.16) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Vilarzèl de Rasés]] |11417 | 12,6 | {{popfr11|417}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|417}}/12.6) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, [[Alanha]], [[Bèlagarda de Rasés]], [[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]], [[La Corteta]], [[Donasac (Rasés)|Donasac]], [[Esculhens e Sant Just de Belengard|Esculhens]], [[Lauraguèl]], [[Malvièrs]], [[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]], [[Montgradalh]], [[Onós]] e [[Rotièr]] èran del canton d'Alanha. [[Bresilhac]], [[Brugairòlas|Bergairòlas]], Calhau, [[Calhavèl]], [[Campbiure|Cambiure]], [[Fenolhet (Rasés)|Fenolhet]], [[Ferran (Aude)|Ferran]], [[Gramàsia]], [[La Sèrra de Prolha]] e [[Vilarzèl de Rasés]] èran del canton de [[Calhau]]. [[Esculhens e Sant Just de Belengard|Sant Just de Belengard]], [[Linhairòlas]], [[Montaut (Aude)|Montaut]], [[Pontmir]] e [[Senhalens]] èran del canton de [[Pèirafita de Rasés|Pèirafita]]. En 1801, quand le nombre dels cantons foguèt demingat, les cantons de Calhau e de Pèirafita foguèron suprimits e totas las comunas citadas passèron al canton d'Alanha. Còpsec, Bèlvéser comencèt de créisser pus viste qu'Alanha e finiguèt per èsser le caplòc vertadièr (preséncia de la gendarmariá, etc). Véser [[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] e [[Alanha]]. </br> En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, le canton d'Alanha foguèt suprimit per las eleccions departamentalas de 2015 e passèt entièrament dins le canton de Bram, en aplicacion del decret n° 2014-204 del 21 de febrièr de 2014 <ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000028652386]</ref>. <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> ==Véser tanben== * [[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] * [[Alanha]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} sxhr4mcyfwvxko16yjvvif64zi0oejc 2507327 2507326 2026-08-21T20:15:52Z Alaric 506 44932 /* Istòria */ 2507327 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton d'Alanha |imatge = Map canton code 11 01.svg | reg= [[Lengadòc-Rosselhon]] | dept={{Aude}} | arrt= [[Arrondiment de Limós]] |vila= [[Alanha]] |nbcom= 26 |canton=1101 |km²= 184.26 |cons= Jacques Durand ([[PS]]) |datas= [[1998]]-[[2015]] |}} Le '''canton d'Alanha''' es una anciana division administrativa de [[Lengadòc]], situada dins l'[[arrondiment de Limós]], le [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc-Rosselhon]], ara d'{{Ocreg}}. Totas las comunas son dempuèi [[2015]] dins le canton de [[Bram]], batejat en 2016 ''Canton de la Puèja al Rasés''. </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment de Limós]] abans 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |'''[[Alanha]]''' |11004 | 13,86 | {{popfr11|004}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|004}}/13.86) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Bèlagarda de Rasés]] |11032 | 6,41 | {{popfr11|032}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|032}}/6.41) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] |11034 | 4,52 | {{popfr11|034}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|034}}/4.52) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Bresilhac]] |11051 | 6,82 | {{popfr11|051}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|051}}/6.82) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Brugairòlas]] |11053 | 8,47 | {{popfr11|053}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|053}}/8.47) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Calhau]] |11058 | 9,76 | {{popfr11|058}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|058}}/9.76) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Calhavèl]] |11059 | 5,34 | {{popfr11|059}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|059}}/5.34) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Campbiure|Cambiure]] |11061 | 3,19 | {{popfr11|061}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|061}}/3.19) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[La Corteta]] |11108 | 5,47 | {{popfr11|108}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|108}}/5.47) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Donasac (Rasés)|Donasac]] |11121 | 5,06 | {{popfr11|121}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|121}}/5.06) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Esculhens e Sant Just de Belengard]] |11128 | 11,20 | {{popfr11|128}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|128}}/11.2) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Fenolhet (Rasés)|Fenolhet]] |11139 | 7,22 | {{popfr11|139}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|139}}/7.22) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Ferran (Aude)|Ferran]] |11141 | 5,86 | {{popfr11|141}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|141}}/5.86) round 2}}}} |[[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Gramàsia]] |11167 | 2 | {{popfr11|167}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|167}}/2) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Lauraguèl]] |11197 | 7,01 | {{popfr11|197}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|197}}/7.01) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Linhairòlas]] |11204 | 7,31 | {{popfr11|204}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|204}}/7.31) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Malvièrs]] |11216 | 7,22 | {{popfr11|216}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|216}}/7.22) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]] |11228 | 8,22 | {{popfr11|228}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|228}}/8.22) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Montgradalh]] |11246 | 4,48 | {{popfr11|246}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|246}}/4.48) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Montaut (Aude)|Montaut]] |11247 | 7,01 | {{popfr11|247}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|247}}/7.01) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Onós]] |11173 | 7,62 | {{popfr11|173}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|173}}/7.62) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Pontmir]] |11294 | 6 | {{popfr11|294}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|294}}/6) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- | [[Rotièr]] |11328 | 11,27 | {{popfr11|328}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|328}}/11.27) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[Senhalens]] |11375 | 6,17 | {{popfr11|375}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|375}}/6.17) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |[[La Sèrra de Prolha]] |11193 | 4,16 | {{popfr11|193}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|193}}/4.16) round 2}}}} | [[Communautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Vilarzèl de Rasés]] |11417 | 12,6 | {{popfr11|417}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|417}}/12.6) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas del Limosenc|CC del Limosenc]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, [[Alanha]], [[Bèlagarda de Rasés]], [[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]], [[La Corteta]], [[Donasac (Rasés)|Donasac]], [[Esculhens e Sant Just de Belengard|Esculhens]], [[Lauraguèl]], [[Malvièrs]], [[Maseròlas (Aude)|Maseròlas]], [[Montgradalh]], [[Onós]] e [[Rotièr]] èran del canton d'Alanha. [[Bresilhac]], [[Brugairòlas|Bergairòlas]], Calhau, [[Calhavèl]], [[Campbiure|Cambiure]], [[Fenolhet (Rasés)|Fenolhet]], [[Ferran (Aude)|Ferran]], [[Gramàsia]], [[La Sèrra de Prolha]] e [[Vilarzèl de Rasés]] èran del canton de [[Calhau]]. [[Esculhens e Sant Just de Belengard|Sant Just de Belengard]], [[Linhairòlas]], [[Montaut (Aude)|Montaut]], [[Pontmir]] e [[Senhalens]] èran del canton de [[Pèirafita de Rasés|Pèirafita]]. En 1801, quand le nombre dels cantons foguèt demingat, les cantons de Calhau e de Pèirafita foguèron suprimits e totas las comunas citadas passèron al canton d'Alanha <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. Còpsec, Bèlvéser comencèt de créisser pus viste qu'Alanha e finiguèt per èsser le caplòc vertadièr (preséncia de la gendarmariá, etc). Véser [[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] e [[Alanha]]. </br> En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, le canton d'Alanha foguèt suprimit per las eleccions departamentalas de 2015 e passèt entièrament dins le canton de Bram, en aplicacion del decret n° 2014-204 del 21 de febrièr de 2014 <ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000028652386]</ref>. ==Véser tanben== * [[Bèlvéser (Rasés)|Bèlvéser]] * [[Alanha]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} mc58yjzsb33g9vvpjwyb5puyvy4s7xp