Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 2691 2508490 2462938 2026-09-09T11:00:24Z ~2026-48879-49 65166 /* */ 2508490 wikitext text/x-wiki {{Infobox_País |nom_local=دولة قطر ([[arabi]]) |lenga= |nom_occitan= |de= |imatge_bandièra= |ligam_bandièra= |imatge_blason= |ligam_blason= |imatge_mapa=QAT orthographic.svg |devisa= |lengas= [[arabi]] |capitala=[[Doha]] |coordenadas_capitala={{coord|||||||type:country()|display=inline}} | | ligam_vilas= | títol_mai_granda_vila=Mai granda vila | mai_granda_vila=[[Doha]] |tipe_govèrn=monarquia absoluda | títols_dirigents= Emir<br>Primièr ministre | noms_dirigents=[[Tamim bin Hamad al-Thani]] <br>[[Mohammed ben Abderrahmane Al Thani]] |superfícia_reng=165 |superfícia_totala={{formatnum:11 586}} |percentatge_aiga={{unitat|,|%}} |populacion_reng=143 |populacion_totala={{formatnum:2444174}} |populacion_annada=2020 |densitat=211 |tipe_independéncia= |país_independéncia= [[Reialme Unit]] |data_independéncia=[[3 de setembre]] de [[1971]] |païses frontalièrs= |gentilici= |PIB_annada= |PIB= |PIB_categoria= |PIB_reng= |IDH_annada= |IDH= |IDH_categoria= |IDH_reng= |còde_país= | moneda = | còde_moneda= |fus_orari= |imne_nacional= |domeni_internet=[[.qa]] |indicatiu_telefonic= | organizacions_internacionalas= }} '''Qatar'''<ref name="CLO">{{Ref-web|url=https://clo-occitan.com/wp-content/uploads/2021/08/CLO-preconizacions-2007.pdf|títol=Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana|pagina=130|lenga=oc}}</ref> ({{arabi|قطر|Qaṭar}}), oficialament l''''Estat de Qatar''' ({{arabi|دولة قطر|Dawlat Qaṭar}}), es un [[estat sobeiran]] d'[[Asia]], situat dins l'èst de la [[peninsula Aràbia]]. Format per una [[peninsula]], confronta lo golf Persic a l'èst, au nòrd e a l'oèst. Au sud, confronta l'[[Arabia Saudita]]. Es una [[monarquia petroliera]] [[Monarquia absoluda|absoluda]] que sa [[capitala]] es [[Doha]]. Lo gentilici es '''qatarita'''<ref>''Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana'', p. 130.</ref>. [[Protectorat]] [[Reialme Unit|britanic]] durant lo periòde [[colonialisme|colonial]], l'emirat tornèt trobar son [[independéncia]] en [[1971]]. Pasmens, plaçat entre lei doas poissanças principalas de la region ([[Iran]] e [[Arabia Saudita]]), demandèt rapidament l'ajuda deis [[Estats Units d'America]]. En parallèl, l'esplecha dei resèrvas d'[[idrocarbur|idrocarburs]] permetèt de desvolopar lo país e d'o transformar en centre [[economia|economic]] e [[cultura|cultural]]. == Geografia == [[Fichièr:Peninsula Aràbia - Topografia.png|thumb|Topografia de la Peninsula Aràbia]] [[Fichièr:Peninsula Aràbia - Religions.png|thumb|Esquèma simplificat dei religions dins la peninsula Aràbia.]] {{veire|Geografia de Qatar}} Qatar ocupa una pichona [[peninsula]] ({{formatnum:11586}} km²) situada dins lo [[golf Persic]] a l'[[èst]] de l'Arabia Saudita. Fòrça plana amb una [[altitud]] inferiora a 100 m, es una region [[desèrt|desertica]] [[clima desertic caud|cauda]]. D'[[estiu]], la [[temperatura]] i aganta generalament de valors compresas entre 40 °C e 50 °C. Lei [[Precipitacion (meteorologia)|precipitacions]] son raras (75 mm anuaus). Aqueu territòri assosta de resèrvas fòrça importantas d'[[idrocarbur]]s. Lei pus gròssas son aquelei de [[gas naturau]] que representavan 13,3% dei resèrvas mondialas identificadas en [[2017]]. Lei [[volum]]s de [[petròli]] èran mens impressionants mai constituïssián pasmens 1,5% de l'estòc mondiau. En [[2017]], la populacion èra d'aperaquí 2,3 milions d'abitants, la mitat restant dins la [[capitala]] e son aglomeracion. Lei Qataritas ne'n foman solament una pichona minoritat (10-15%) car la màger part deis estatjants son de trabalhaires estrangiers, principalement originaris de país arabis non [[petròli|petroliers]], de la [[peninsula Indiana]] e dei [[Filipinas]]. En causa d'aquela proporcion importanta d'estrangiers, l'[[arabi]] ([[lenga oficiala]]) e l'[[anglés]] son lei doas [[lengas]] pus parladas dins lo país. Pasmens, s'utilizan pereu lei parlars deis imigrats. Au nivèu [[religion|religiós]], l'[[islam]] [[wahhabisme|wahhabista]] es la religion oficiala de la [[monarquia]]. Dins aquò, dempuei leis ans 1990, la quista d'aliats occidentaus dau [[govèrn]] e lei besonhs de man d'òbra estrangiera a limitat la rigor dei precèptes d'aquela doctrina ([[drech]]s dei [[femna]]s lentament aumentats, consumacion d'[[alcòl]] acceptada per leis estrangiers...). Ansin, se lei [[islam|musulmans]] [[sunisme|sunitas]] formavan 77% de la populacion en [[2017]], existián doas minoritats non negligiblas constituïdas d'[[indoïsme|indós]] (9%) e de [[cristianisme|crestians]] (8,5%). == Istòria == [[Fichièr:Golf Persic - Idrocarburs.png|thumb|right|Carta simplificada dei jaciments d'[[idrocarbur]]s dins la region dau [[Golf Persic]] a la fin dau sègle XX.]] {{veire|Istòria de Qatar}} Poblada per de tribús aràbias dempuei l'[[Antiquitat]], la [[peninsula]] qatarita foguèt [[vassal]]izada per l'[[Empèri Otoman]] durant lo sègle XVII<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Frederick Anscombe, ''The Ottoman Gulf: The Creation of Kuwait, Saudi Arabia, and Qatar'', Columbia University Press, 1997, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Gábor Ágoston e Bruce Alan Masters, ''Encyclopedia of the Ottoman Empire'', Infobase Publishing, 2009, pp. 320–321.</ref>. Pasmens, lo declin de la poissança [[Empèri Otoman|turca]] permetèt ai [[Reialme Unit|Britanics]] de desvolopar son influéncia dins la region au sègle XIX. A partir de [[1820]], impausèron una tiera de tractats que permetèron de renfòrçar lo poder de la [[dinastia]] deis [[Ostau al Thani|Al Thani]] e placèron pauc a cha pauc la [[peninsula]] sota lo [[protectorat]] de [[Londres]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Frauke Heard-Bey, ''From Trucial States to United Arab Emirates : a society in transition'', Motivate, 2005.</ref>. L'esplecha dei jaciments de [[petròli]] acomencèt en [[1949]] e permetèt lo desvolopament economic dau país dins lo corrent deis [[ans 1960]]. En [[1971]], lei [[Reialme Unit|Britanics]] se retirèron e Qatar venguèt oficialament [[independéncia|independent]]. Passèt pasmens rapidament sota la proteccion de [[Washington]]. En [[1974]], lo govèrn prenguèt possession dei companhiás [[Petròli|petrolieras]] presentas sus lo territòri. Aquò li permetèt d'obtenir de ressorsas financieras fòrça importantas. Coma leis autrei monarquias petrolieras d'[[Orient Mejan]], Qatar desvolopa una politica estrangiera autonòma dempuei leis [[ans 1980]] en cèrca de sostèns poderós per se protegir còntra leis ambicions de sei vesins. En fòra deis [[USA|Estats Units d'America]], lo país se raprochèt donc dei poissanças occidentalas ([[França]], [[Reialme Unit|Reiaume Unit]]... etc.) e assaièt de normalizar sei relacions amb leis autreis [[estat]]s arabis. En particular, capitèt de reglar un desacòrdi [[frontiera|frontalier]] amb [[Bahrayn]] en [[2001]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Cort Internacionala de Justícia, ''Délimitation maritime et questions territoriales entre Qatar et Bahreïn (Qatar c. Bahreïn)''.</ref>. Qatar es tanben vengut un sostèn important dei movements [[Islammisme|islamistas]] coma lei [[Fraires Musulmans]]. Ansin, participèt au reversament dau regime [[libia]]n de [[Moammar al-Gaddafi|Gaddafi]] ò sostèn una partida de l'oposicion armada a [[Bashar al-Assad]] en [[Siria]]. Pasmens, aqueu sostèn acomença de suscitar de criticas de part de seis aliats occidentaus en [[guèrra]] còntra d'insureccions [[islamisme|islamicas]]. En parallèl, la societat qatarita evoluciona gaire. D'efiech, se per contentar seis aliats occidentaus, lo [[govèrn]] s'engatja dins d'experiéncias de [[democracia|democratizacion]] limitada, aquò modifica pas la natura absoluda de la [[monarquia]]. Ansin, en despiech dau sostèn qatarita a plusors movements liats a la [[Prima Aràbia]], lei manifestants demandant de reformas intèrnas e una liberalizacion de la [[monarquia]] son l'objècte de campanhas de repression. == Cultura == Dins lo quadre de sa [[politica]] de cèrca de sostèns internacionaus pron poderós per protegir son [[independéncia]], Qatar assaia de venir un centre [[cultura]]u major dau [[golf Persic]]. Per aquò, a bastit un centre urban modèrne dins sa [[capitala]] amb plusors [[gratacèl|gratacèus]] e [[musèu]]s de remarca. De mai, encoratja lo desvolopament deis [[art]]s. Pasmens, aquel esfòrç es en partida alentit per lo mantenement d'una [[censura]] estricta sus certanei subjèctes, per lo caractèr encara artificiau d'aquela [[cultura]] e per la concurréncia amb leis autrei [[estat]]s de la region aguent adoptat una [[estrategia]] similara ([[Emirats Arabis Units]]). == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * [[Doha]]. * [[Fòrças armadas qataritas]]. * [[Gas naturau]]. * [[Golf Persic]]. * [[Monarquia absoluda]]. * [[Ostau Al-Thani]]. * [[Peninsula Aràbia]]. * [[Petròli]]. * [[Wahhabisme]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Rémy Leveau (dir.), ''Monarchies du Golfe'', La Documentation française, 2005. === Nòtas e referéncias === {{Referéncias|colomnas=2}} {{Dialècte Provençau}} {{Liga Aràbia}} {{Païses d'Asia}} [[Categoria:Qatar| ]] jubfor9ylyfh7egdwztus2pbq1wxckc 2508491 2508490 2026-09-09T11:01:59Z ~2026-48879-49 65166 /* */ 2508491 wikitext text/x-wiki {{Infobox_País |nom_local=دولة قطر ([[arabi]]) |lenga= |nom_occitan= |de= |imatge_bandièra= |ligam_bandièra= |imatge_blason= |ligam_blason= |imatge_mapa=QAT orthographic.svg |devisa= |lengas= [[arabi]] |capitala=[[Doha]] |coordenadas_capitala={{coord|||||||type:country()|display=inline}} | | ligam_vilas= | títol_mai_granda_vila=Mai granda vila | mai_granda_vila=[[Doha]] |tipe_govèrn=monarquia absoluda | títols_dirigents= Emir<br>Primièr ministre | noms_dirigents=[[Tamim bin Hamad al-Thani]] <br>[[Mohammed ben Abderrahmane Al Thani]] |superfícia_reng=165 |superfícia_totala={{formatnum:11 586}} |percentatge_aiga={{unitat|,|%}} |populacion_reng=143 |populacion_totala={{formatnum:2444174}} |populacion_annada=2020 |densitat=211 |tipe_independéncia= |país_independéncia= [[Reialme Unit]] |data_independéncia=[[3 de setembre]] de [[1971]] |païses frontalièrs= |gentilici= |PIB_annada= |PIB= |PIB_categoria= |PIB_reng= |IDH_annada= |IDH= |IDH_categoria= |IDH_reng= |còde_país= | moneda = | còde_moneda= |fus_orari= |imne_nacional= |domeni_internet=[[.qa]] |indicatiu_telefonic= | organizacions_internacionalas= }} '''Qatar'''<ref name="CLO">{{Ref-web|url=https://clo-occitan.com/wp-content/uploads/2021/08/CLO-preconizacions-2007.pdf|títol=Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana|pagina=130|lenga=oc}}</ref> ({{arabi|قطر|Qaṭar}}), oficialament l''''Estat de Qatar''' ({{arabi|دولة قطر|Dawlat Qaṭar}}), es un [[estat sobeiran]] d'[[Asia]], situat dins l'èst de la [[Arabia|Peninsula Arabica]]. Format per una [[peninsula]], confronta lo golf Persic a l'èst, au nòrd e a l'oèst. Au sud, confronta l'[[Arabia Saudita]]. Es una [[monarquia petroliera]] [[Monarquia absoluda|absoluda]] que sa [[capitala]] es [[Doha]]. Lo gentilici es '''qatarita'''<ref>''Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana'', p. 130.</ref>. [[Protectorat]] [[Reialme Unit|britanic]] durant lo periòde [[colonialisme|colonial]], l'emirat tornèt trobar son [[independéncia]] en [[1971]]. Pasmens, plaçat entre lei doas poissanças principalas de la region ([[Iran]] e [[Arabia Saudita]]), demandèt rapidament l'ajuda deis [[Estats Units d'America]]. En parallèl, l'esplecha dei resèrvas d'[[idrocarbur|idrocarburs]] permetèt de desvolopar lo país e d'o transformar en centre [[economia|economic]] e [[cultura|cultural]]. == Geografia == [[Fichièr:Peninsula Aràbia - Topografia.png|thumb|Topografia de la Peninsula Aràbia]] [[Fichièr:Peninsula Aràbia - Religions.png|thumb|Esquèma simplificat dei religions dins la peninsula Aràbia.]] {{veire|Geografia de Qatar}} Qatar ocupa una pichona [[peninsula]] ({{formatnum:11586}} km²) situada dins lo [[golf Persic]] a l'[[èst]] de l'Arabia Saudita. Fòrça plana amb una [[altitud]] inferiora a 100 m, es una region [[desèrt|desertica]] [[clima desertic caud|cauda]]. D'[[estiu]], la [[temperatura]] i aganta generalament de valors compresas entre 40 °C e 50 °C. Lei [[Precipitacion (meteorologia)|precipitacions]] son raras (75 mm anuaus). Aqueu territòri assosta de resèrvas fòrça importantas d'[[idrocarbur]]s. Lei pus gròssas son aquelei de [[gas naturau]] que representavan 13,3% dei resèrvas mondialas identificadas en [[2017]]. Lei [[volum]]s de [[petròli]] èran mens impressionants mai constituïssián pasmens 1,5% de l'estòc mondiau. En [[2017]], la populacion èra d'aperaquí 2,3 milions d'abitants, la mitat restant dins la [[capitala]] e son aglomeracion. Lei Qataritas ne'n foman solament una pichona minoritat (10-15%) car la màger part deis estatjants son de trabalhaires estrangiers, principalement originaris de país arabis non [[petròli|petroliers]], de la [[peninsula Indiana]] e dei [[Filipinas]]. En causa d'aquela proporcion importanta d'estrangiers, l'[[arabi]] ([[lenga oficiala]]) e l'[[anglés]] son lei doas [[lengas]] pus parladas dins lo país. Pasmens, s'utilizan pereu lei parlars deis imigrats. Au nivèu [[religion|religiós]], l'[[islam]] [[wahhabisme|wahhabista]] es la religion oficiala de la [[monarquia]]. Dins aquò, dempuei leis ans 1990, la quista d'aliats occidentaus dau [[govèrn]] e lei besonhs de man d'òbra estrangiera a limitat la rigor dei precèptes d'aquela doctrina ([[drech]]s dei [[femna]]s lentament aumentats, consumacion d'[[alcòl]] acceptada per leis estrangiers...). Ansin, se lei [[islam|musulmans]] [[sunisme|sunitas]] formavan 77% de la populacion en [[2017]], existián doas minoritats non negligiblas constituïdas d'[[indoïsme|indós]] (9%) e de [[cristianisme|crestians]] (8,5%). == Istòria == [[Fichièr:Golf Persic - Idrocarburs.png|thumb|right|Carta simplificada dei jaciments d'[[idrocarbur]]s dins la region dau [[Golf Persic]] a la fin dau sègle XX.]] {{veire|Istòria de Qatar}} Poblada per de tribús aràbias dempuei l'[[Antiquitat]], la [[peninsula]] qatarita foguèt [[vassal]]izada per l'[[Empèri Otoman]] durant lo sègle XVII<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Frederick Anscombe, ''The Ottoman Gulf: The Creation of Kuwait, Saudi Arabia, and Qatar'', Columbia University Press, 1997, p. 12.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Gábor Ágoston e Bruce Alan Masters, ''Encyclopedia of the Ottoman Empire'', Infobase Publishing, 2009, pp. 320–321.</ref>. Pasmens, lo declin de la poissança [[Empèri Otoman|turca]] permetèt ai [[Reialme Unit|Britanics]] de desvolopar son influéncia dins la region au sègle XIX. A partir de [[1820]], impausèron una tiera de tractats que permetèron de renfòrçar lo poder de la [[dinastia]] deis [[Ostau al Thani|Al Thani]] e placèron pauc a cha pauc la [[peninsula]] sota lo [[protectorat]] de [[Londres]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Frauke Heard-Bey, ''From Trucial States to United Arab Emirates : a society in transition'', Motivate, 2005.</ref>. L'esplecha dei jaciments de [[petròli]] acomencèt en [[1949]] e permetèt lo desvolopament economic dau país dins lo corrent deis [[ans 1960]]. En [[1971]], lei [[Reialme Unit|Britanics]] se retirèron e Qatar venguèt oficialament [[independéncia|independent]]. Passèt pasmens rapidament sota la proteccion de [[Washington]]. En [[1974]], lo govèrn prenguèt possession dei companhiás [[Petròli|petrolieras]] presentas sus lo territòri. Aquò li permetèt d'obtenir de ressorsas financieras fòrça importantas. Coma leis autrei monarquias petrolieras d'[[Orient Mejan]], Qatar desvolopa una politica estrangiera autonòma dempuei leis [[ans 1980]] en cèrca de sostèns poderós per se protegir còntra leis ambicions de sei vesins. En fòra deis [[USA|Estats Units d'America]], lo país se raprochèt donc dei poissanças occidentalas ([[França]], [[Reialme Unit|Reiaume Unit]]... etc.) e assaièt de normalizar sei relacions amb leis autreis [[estat]]s arabis. En particular, capitèt de reglar un desacòrdi [[frontiera|frontalier]] amb [[Bahrayn]] en [[2001]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Cort Internacionala de Justícia, ''Délimitation maritime et questions territoriales entre Qatar et Bahreïn (Qatar c. Bahreïn)''.</ref>. Qatar es tanben vengut un sostèn important dei movements [[Islammisme|islamistas]] coma lei [[Fraires Musulmans]]. Ansin, participèt au reversament dau regime [[libia]]n de [[Moammar al-Gaddafi|Gaddafi]] ò sostèn una partida de l'oposicion armada a [[Bashar al-Assad]] en [[Siria]]. Pasmens, aqueu sostèn acomença de suscitar de criticas de part de seis aliats occidentaus en [[guèrra]] còntra d'insureccions [[islamisme|islamicas]]. En parallèl, la societat qatarita evoluciona gaire. D'efiech, se per contentar seis aliats occidentaus, lo [[govèrn]] s'engatja dins d'experiéncias de [[democracia|democratizacion]] limitada, aquò modifica pas la natura absoluda de la [[monarquia]]. Ansin, en despiech dau sostèn qatarita a plusors movements liats a la [[Prima Aràbia]], lei manifestants demandant de reformas intèrnas e una liberalizacion de la [[monarquia]] son l'objècte de campanhas de repression. == Cultura == Dins lo quadre de sa [[politica]] de cèrca de sostèns internacionaus pron poderós per protegir son [[independéncia]], Qatar assaia de venir un centre [[cultura]]u major dau [[golf Persic]]. Per aquò, a bastit un centre urban modèrne dins sa [[capitala]] amb plusors [[gratacèl|gratacèus]] e [[musèu]]s de remarca. De mai, encoratja lo desvolopament deis [[art]]s. Pasmens, aquel esfòrç es en partida alentit per lo mantenement d'una [[censura]] estricta sus certanei subjèctes, per lo caractèr encara artificiau d'aquela [[cultura]] e per la concurréncia amb leis autrei [[estat]]s de la region aguent adoptat una [[estrategia]] similara ([[Emirats Arabis Units]]). == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * [[Doha]]. * [[Fòrças armadas qataritas]]. * [[Gas naturau]]. * [[Golf Persic]]. * [[Monarquia absoluda]]. * [[Ostau Al-Thani]]. * [[Peninsula Aràbia]]. * [[Petròli]]. * [[Wahhabisme]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Rémy Leveau (dir.), ''Monarchies du Golfe'', La Documentation française, 2005. === Nòtas e referéncias === {{Referéncias|colomnas=2}} {{Dialècte Provençau}} {{Liga Aràbia}} {{Païses d'Asia}} [[Categoria:Qatar| ]] 9cntx7ky1985tauydbdtleh8jkf2dsc 0 11980 2508475 2508439 2026-09-09T04:48:47Z Nicolas Eynaud 6858 /* Una influéncia mondiala */ 2508475 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Frida Kahlo''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg|200px]] |- !align=right|Profession: |[[pintura|pintre]] |- !align=right|País: | [[Mexic]] |- !align=right|Data de naissença: |[[6 de julhet]] de [[1907]] |- !align=right|Luòc de naissença: | Coyoacán, [[Mexic]] |- !align=right|Data de decès: |[[13 de julhet]] de [[1954]] |- !align=right|Luòc de decès: | Coyoacán |} '''Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón''', mai coneguda coma '''Frida Kahlo''' ([[Coyoacán]], [[Ciutat de Mexic]], [[6 de julh]] de [[1907]] - Coyoacán, Ciutat de Mexic, [[13 de julh]] de [[1954]]) foguèt una pintora [[Mexic|mexicana]]. Son òbra s'inspira essencialament de las tradicions autoctònas mexicanas. Venguèt famosa per sos [[autoretrach]]es; e mai se l'escrivan francés [[André Breton]] diguèt de sa pintura qu'èra [[surrealisme|surrealista]], jamai se volguèt pas identificar amb aquel movement. Èra l'esposa del famós pintor mexican, [[Diego Rivera]]. == Biografia == === Enfança, formacion e accident === Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón naissèc lo 6 de julhet de [[1907]] a [[Coyoacán]], una comuna de la periferia de la [[Ciutat de Mexic]]. Son paire, [[Guillermo Kahlo]] ([[1871]]–[[1941]]), èra un [[fotografia|fotografe]] d'origina [[Alemanha|alemanda]]. Sa maire, [[Matilde Calderón y González]] ([[1876]]–[[1932]]), èra una mestissa illetraa qu'assegurèc la gestion dels afaires domestics<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hayden Herrera e Philippe Beaudoin, ''Frida: biographie de Frida Kahlo'', Flammarion, coll. « Grandes biographies », 2022, p. 20.</ref>. Frida èra la tresena filha dau pareu. La [[familha (parentèla)|familha]] viviá dins un environament marcat per lo rescontre entre las [[tradicion]]s [[mexic]]anas, l'eiretatge [[Euròpa|europeu]], la practica [[religions|religiosa]] e las activitats [[art]]isticas. La [[fotografia]] i teniá una plaça majora e Guillermo Kahlo aprenguèc las reglas d'observacion e de compausion d'un imatge a sa filha. En [[1913]], a 6 ans, Kahlo contractèc la [[poliomieliti]] que li laissèc una chamba drecha mai corta e mai teuna<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Valmantas Budrys, « Neurological Deficits in the Life and Works of Frida Kahlo », ''European Neurology'', vol. 55, n° 1,‎ 2006, pp. 4-10.</ref>. Aquela [[malautiá]] foguèc ansin lo prumier còp de la longa tiera d'espròvas [[medecina|medicalas]] que marquèron son existéncia. Son paire l'encoratjèc a practicar d'[[exercici fisic|activitats fisicas]] per afortir aquela chamba, mas aquela experiéncia precòça de la diferéncia corporala prenguèc mai tard una plaça importanta dins la construccion de son imatge public e de sa pintura. En [[1922]], intrèc a l'Escòla Nacionala Preparatòria de la Ciutat de Mexic, onte voliá se formar per entreprendre d'estudis de [[medecina]]. Faiá partia d'una generacion de joves mexicans educats dins lo contèxte de la reconstruccion [[cultura]]la e [[politica]] menaa après la [[Revolucion Mexicana]]. S'interessèc a la [[literatura]], a las [[sciéncia]]s e a las ideias politicas de senestra. Rejonhèc ansin un grop d'estudiants, los Cachuchas, onte rescontrèc Alejandro Gómez Arias onte venguèc son companhon. I desvolopèc pereu de ligams amb los mitans intellectuaus e politics que menèron a son raprochament ulterior amb lo [[comunisme]] [[Mexic|mexican]]. Lo 17 de setembre de [[1925]], foguèc victima d'un accident fòrça greu quand un [[tramvai]] percutèc son bus. Passèc un mes dins un [[espitau]] e gardèc de sequelas duradissas en despiech de desenaus d'operacions durant lo resta de sa vida<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, p. 62.</ref>. De mai, immobilizaa durant de periòdes longs, foguèc oblijaa d'abandonar sos projectes d'estudis medicaus. Es ansin durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. Per l'ajudar, sa maire organizèc la fabricacion d'un chavalet especiau, adaptat a la posicion ocupaa dins son [[liech]]. Completat per un [[mirau]], aqueu sistema venguèc l'instrument d'una practica [[art|artistica]] novela<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, pp. 62-63.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettermann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 17-18.</ref>. Tre [[1926]], Kahlo penhèc son prumier autoretrach, destinat a Alejandro Gómez Arias. Pauc a cha pauc, la pintura venguèc un mejan de ganhar d'argent per contribuïr au pagament de las despensas [[medecina|medicalas]] de la [[familha (parentèla)|familha]]. Puei, venguèc una vocacion vertadiera. Privaa de la possibilitat de seguir sos estudis medicaus, Frida Kahlo comencèc d'observar son còrs, çò qu'inspirèc lo començament de son expression artistica. Ansin, se l'accident creèc pas l'artista, transformèc rapidament las condicions li permetent de bastir sa relacion amb la pintura. === Diego Rivera e vida adulta === [[Fichièr:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|right|Frida Kahlo e son marit, [[Diego Rivera]], en [[1932]].]] A partir de [[1928]], Kahlo se raprochèc de [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), un [[pintura|pintre]] muralista ja famós e engatjat dins la vida [[politica]] e [[cultura]]la de [[Mexic]]. Li mostrèc son trabalh e li demandèc son vejaire sus sa pintura. Lor relacion venguèc rapidament [[amor|amorosa]] e lo pareu se [[maridatge|maridèc]] lo 21 d'aost de [[1929]]. Aqueu maridatge permetèc a Kahlo d'intrar au sen dau ret d'artistas, d'intellectuaus, de fotografes e de militants [[politica|politics]] frequentat per son marit e de s'inscriure dins los mitans [[comunisme|comunistas]]. Lo pareu partejava pereu un interès marcat per la cultura mexicana, las tradicions popularas e l'art [[Mesoamerica|precolombian]]. Pasmens, sos projetes artistics demorèron fòrça diferents : Rivera trabalhèc mai que mai a l'eschala monumentala dau [[muralisme]] mentre que Kahlo se concentrèc sus una pintura intima constituïa de retrachs e de scenas reduchas. De [[1930]] a [[1933]], lo pareu vivèc als [[USA|Estats Units]] onte Kahlo perdèc dos mainats que sas anchas, fracturaas per son accident, permetián pas un desvolopament normau dau [[fètus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 133-160.</ref>. Durant aqueu sejorn, Rivera e Kahlo s'installèron a [[San Francisco]], a [[Detroit]] e a [[Nòva York]] en foncion de las comandas reçaupuas per lo prumier. Aquò permetèc a Kahlo de rescontrar plusors intellectuaus estatsunidencs importants e de venir amiga amb lo doctor [[Leo Eloesser]] ([[1881]]-[[1976]]). Es pereu durant aqueu periòde que Kahlo comencèc d'èsser la modela de fotografes professionaus coma [[Edward Weston]] ([[1886]]-[[1958]]) e [[Imogen Cunningham]] ([[1883]]-[[1976]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 117-125.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', 1990, pp. 42-43.</ref>. Aquelas [[fotografia]]s mòstran la volontat precòça de Kahlo d'utilizar sos [[vestit]]s, sas coifuras e sos accessòris per construire un imatge public aisament identificable<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christina Burrus, « The Life of Frida Kahlo », dins Emma Dexter, ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 203.</ref>. Sos problemas de santat li inspirèron egalament d'òbras fòrça personalas, especialament ''Henry Ford Hospital'', onte se representèc sus un liech d'espitau après un maupart dins una compausicion l'associant amb d'elements medicaus e diferents simboles e objectes penjats a l'entorn d'ela. Lo [[maridatge]] amb [[Diego Rivera]] foguèc pereu tumultuós. Los dos entretenguèron mai d'una relacion extraconjugala, çò qu'entraïnèc de crisis repetias<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-201.</ref>. En [[1939]], un [[divòrci]] foguèc prononciat. Aquela fasa foguèc centrala dins la carriera de Kahlo que produguèc ''Las Doas Fridas'', un de sas òbras mai celebras. Pasmens, lo [[divòrci]] interrompèc pas tota relacion entre Rivera e Kahlo e lo coble se tornèc maridar en decembre de [[1940]]. Durant aqueu periòde, la vida de Kahlo foguèc pereu marcaa per d'eveniments politics internacionaus. Amb Rivera, sostenguèc los republicans durant la [[Guèrra Civila Espanhòla|Guerra Civila Espanhòla]] ([[1936]]-[[1939]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 40-41.</ref>. Aculhèron tanben [[Trotski|Leon Trotski]] e son esposa durant son exili en [[Mexic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-215.</ref>. Pasmens, aquel engatjament politic foguèc una dimension segondària dins lo desvolopament de son òbra que demorèc mai que mai centrat sus son identitat personala e son trabalh picturau. A partir dels [[ans 1940]], l'estat de santat de Kahlo comencèc de se desgradar fortament. Deguèc donc subir plusors operacions e s'aliechar durant de periòdes longs. Pasmens, en [[1942]], poguèc començar d'ensenhar a l'Escòla Nacionala de Pintura, d'Escultura e de Gravura. Organizèc de cors en cò d'ela quand sa santat l'empachava de se desplaçar. Sa pintura evolucionèc d'un biais parallele a la deterioracion de son còrs e la dolor i venguèc una estructura visuala permetent de representar l'experiéncia de sa vulnerabilitat. En [[1953]], los metges deguèron l'[[amputacion|amputar]] d'una partia de sa chamba drecha<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 412-430.</ref>. En despiech de sas dificultats, arrestèc pas de pénher e de s'interessar a la vida [[politica]]. Per exemple, participèc a una manifestacion còntra l'intervencion [[USA|estatsunidenca]] en [[Guatemala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', Chronicle Books, 1990, p. 138.</ref>. Frida Kahlo morèc lo 13 de julhet de [[1954]], a 47 ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 425-433.</ref><ref>Sa mòrt es benleu ligaa a una presa tròp importanta de medicaments antidolor. Aquò es a l'origina d'una teoria de [[suicidi]] qu'es sostengua per de biografes coma Hayden Herrera. La causa oficiala dau decès es una embolia pumonària e ni la polícia ni la familha jutjèron necessari de demandar una autopsia per verificar.</ref>. Son ostau personau, la ''Casa Azul'', venguèc après sa [[mòrt]] un [[musèu|museu]] dedicat a sa memòria e a son òbra. Son còrs foguèc cremat. Sos cendres son conservats en la ''Casa Azul''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 433-440.</ref>. == Òbra == === Una òbra personala === La pintura de Frida Kahlo es aisament reconeissabla gràcias a l'importància donaa a la [[cara]] e au còrs de l'[[art|artista]]. Los autoretrachs constituïsson una part essenciala de sa produccion e donan sovent l'impression d'una pintura [[autobiografia|autobiografica]]. D'efiech, utilizava lo sieu visatge coma una figura establa que li permetiá d'explorar d'identitats diferentas, d'estats [[emocion|emocionaus]] e de situacions simbolicas. Ansin, dins son òbra, l'usatge de l'autoretrach es pas una reproduccion simpla de son aparéncia fisica. Dins sos tableus, la cara demòra generalament frontala e impassibla, mentre que lo còrs, los [[vestit]]s, los [[animalia|animaus]] e l'environament exprimisson de transformacions que son pas directament vesibles dins l'expression de la cara. Aquela immobilitat aparenta dona a sas òbras una tension particulara. L'espectator agacha un personatge que sembla de se presentar amb un important mestritge tot en expausant d'experiéncias de sofrença, de separacion, de desirança o de fragilitat. L'usatge d'un miralh èra centrau dins aquela practica que permetiá de construire la scena. Aquela dimension es vesibla tre ''[[Autoretrach au costume de velós]]'' ([[1926]]), son premier autoretrach conoissut, onte pausèc l'aparéncia fisica que sos trachs fondamentaus foguèron conservats dins la màger part de son òbra<ref>Pasmens, i aguèc d'excepcions coma ''Autoretrach als peus copats'' ([[1940]]).</ref>. La resta dau còrs èra lo luec de rescontre de l'experiéncia individuala e d'una reflexion mai generala sus la vulnerabilitat umana. Un exemple es la ''Colona Rompua''. Kahlo s'i representèc drecha, lo còrs dubert per una colona [[arquitectura|arquitecturala]] rompua e la [[peu]] pertusaa de [[claveu]]s. Pasmens, l'imatge èra pas una representacion naturalista de la dolor. Lo còrs i èra un ensemble de signes e de simbòles. La colona representava tant lo sosten fisic que son defalhiment mentre que los claveus transforman la sofrença en motiu visuau. La [[pintura]] de Kahlo dessepara donc pas clarament lo fisic e lo [[psicologia|psicologic]]. Las experiéncias ([[dolor]], [[malaudiá]], separacion, [[desirança]], [[maire|maternitat]], identitat, etc.) i son directament inscrichas sus lo còrs, sota forma de simbòles. Aquela associacion es un element important de la singularitat de son òbra. === Identitat e simbolisme === L'identitat [[Mexic|mexicana]] constituís una autra dimension fondamentala de la pintura de Kahlo. Portava frequentament de vestits associats a las [[tradicion]]s mexicanas, especialament aquelos de las [[femna]]s de l'[[istme de Tehuantepec]]. Las coifuras, los [[joieu]]s, las [[flor]]s e los teissuts utilizats èran pas unicament d'elements decoratius. Participavan a la representacion d'una identitat construcha e mesa en scena. Pasmens, aquela identitat èra complexa que Kahlo èra eissia d'una [[familha (parentèla)|familha]] mesclant d'originas [[Euròpa|europeas]] e [[Mexic|mexicanas]]. Aquel embolh inspirèc ''Mos grands, mos parents e ieu'', realizat en [[1936]], que representa la [[genealogia]] de Kahlo sota la forma d'un aubre familiau associant la brancha mairala au païsatge de [[Mexic]] e la brancha pairala a l'[[ocean Atlantic]]. ''Las Doas Fridas'' de [[1939]] desvolopèc aquela reflexion sus l'origina e la reflexion en representant doas versions de l'artista ligaas per lors [[Sistèma circulatòri|vaisseus sanguins]]. Los accessòris utilizats dins las compausicions son l'autre element recurrent de l'òbra de Kahlo. Tènon de ròtles [[estetica|estetics]], [[cultura|culturaus]] e simbolics. Per exemple, los [[vestit]]s li permetián d'exprimir sa concepcion de la mexicanitat tot en amagant de consequéncias ben vesiblas de sos [[andicap|andicaps]]. Lo [[museu]] de la ''Casa Azul'' consèrva ansin una importanta colleccion de vestits, de joieus e d'accessòris divèrs que mòstran l'importància donaa per l'artista a la construccion de son imatge artistic e public. Los [[Animalia|animaus]] acompanhan pereu frequentament los autoretrachs tant per equilibrar la pintura que per participar a la compausicion simbolica. De [[planta|plantas]], de [[fruch]]s, de raiç o d'elements de païsatges son egalament utilizats per evocar la vida, la [[mòrt]], la sexualitat o la fertilitat. L'ensemble d'aqueles aspectes de l'òbra de Kahlo donan l'impression d'un monde barrat, mas aqueu monde es bastit amb d'elements en provenença de la [[natura]], de la [[cultura populara]] [[Mexic|mexicana]], de la [[religions|religion]], de la [[medecina]] e de l'[[istòria]] personala de l'artista. Aquela combinason explica pereu las dificultats per l'inscriure dins un corrent artistic definit que son òbra tèn de ligams amb lo [[subrerealisme]], mas tanben amb las tradicions de la [[pintura]] mexicana, los [[ex-vòto]], los retrachs fotografics e l'art popular. === Una artista d'avantgarda === La question dau corrent artistic seguit per Frida Kahlo es totjorn un objecte de debats, mai que mai en causa de l'oposicion entre [[André Breton]] ([[1896]]-[[1966]]) e Frida Kahlo ela meteissa sus son apertenéncia au movement [[subrerealisme|subrerealista]]. D'efiech, [[André Breton|Breton]], que tenguèc un ròtle centrau dins la reconeissença internacionala de Kahlo, la presentèc mai d'un còp coma una subrerealista e Kahlo aguèc plusors contactes influents amb lo movement. Pasmens, i inscriguèc jamai son òbra car s'interessava pas a l'exploracion dels [[pantais]], de l'inconscient e de las associacions inesperaas, tematicas centralas dau subrerealisme. Au contrari, partèc sovent d'experiéncias concretas e de situacions viscuas per establir sas compausicions. Ansin, se lo resultat èra sovent similar a las òbras subrerealistas dau periòde (utilizacions d'objectes incompatibles, còrs sovent transformat, elements vegetaus o animaus aient una dimension simbolica, etc.), sas fònts d'inspiracion èran fòrça diferentas. En defòra de las avantgardas [[Euròpa|europeas]], Kahlo s'inspirèc fòrça de la cultura [[Mexic|mexicana]]. Amb son marit, reüniguèc una colleccion d'òbras eissias de l'art [[Mesoamerica|precolombian]], popular e religiós. En particular, Kahlo aviá un interès marcat per los [[ex-vòto]], de pinturas pichonas ofèrtas a [[Dieu]], a la [[Verge]] o a un sant per lo mercejar d'una proteccion o d'una garison. Frida Kahlo desvolopèc donc una pintura pauc classabla. Coneissiá las tendéncias artisticas internacionalas e poguèc s'inspirar dau trabalh menat per mai d'un artista, mas las combinèc amb de formas e de referéncias directament originàrias de [[Mexic]]. Aquò explica en partia l'originalitat de son òbra e Kahlo foguèc ni una artista isolaa ni una artista subrerealista mexicana. === Òbras principalas === L'òbra de Frida Kahlo es probablament constituïa de 150 a 200 [[pintura]]s<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Emma Dexter, « The Universal Dialectics of Frida Kahlo », dins Emma Dexter (dir.), ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 11.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nancy Deffebach, « "Frida Kahlo: Heroism of Private Life », dins Samuel Brunk e Ben Fallow (dir.), ''Heroes and Hero Cults in Latin America'', University of Texas Press, 2006, p. 174.</ref>. La màger part son de representacions [[autobiografia|autobiograficas]], de compausicions sus l'identitat [[nacion|nacionala]], la [[politica]] o la [[familha (parentèla)|familha]] e de [[Natura mòrta|naturas mòrtas]]. Forman pas un ensemble omogeneu, mas lo biais de transformar l'experiéncia personala en langatge visuau pòt èsser considerat coma lo fieu conductor principau de las recherchas artisticas de Kahlo. Entre las mai conoissuas, figuran : * l’''Autoretrach au costume de velós'' ([[1926]]) qu'es lo prumier autoretrach conoissut de l'artista ; * ''L'Autobús'' ([[1929]]) que remanda a l'accident tot en representant diferentas [[classa sociala|classas socialas]] de la [[societat]] [[mexic|mexicana]] ; * ''Frieda e Diego Rivera'' ([[1931]]) qu'es un retrach dau pareu ; * ''Henry Ford Hospital'' ([[1932]] qu'es consacraa a la perda d'un mainat ; * ''Mos grands, mos parents e ieu'' ([[1936]]) qu'es una reflexion picturala sus la genealogia e l'identitat ; * ''La Colona Rompua'' ([[1944]]) qu'es una representacion de la dolor fisica ; * ''Las Doas Fridas'' ([[1939]]) qu'es un autoretrach doble consacrat a la question de l'identitat ; * l’''Autoretrach amb los peus copats'' ([[1940]]) qu'es consacrat a la transformacion de son anar e a relacion amb Rivera ; * l’''Autoretrach amb lo col d'espina e lo beca-flor'' ([[1940]]) onte lo còrs es associat amb d'elements vegetaus e animaus ; * l’''Autoretrach coma Tehuana (Diego dins mas pensaas)'' ([[1943]]) qu'associa l'imatge de Kahlo amb lo costume mexican tradicionau e a la preséncia mentala de Rivera ; * l’''L'Estrencha de l'Amor de l'Univers, la Terra (Mexic), ieu, Diego e lo Senher Xólotl'' ([[1949]]) qu'associa plusors temas recurrents de Kahlo. * ''Viva la Vida'' ([[1954]]) qu'es sa darriera òbra achabaa. == Eiretatge e posteritat == === Una reconeissença progressiva === Frida Kahlo coneguèc una certana reconeissença artistica de son vivent, mai sa renomaa demorèc limitaa en comparason d'aquela aquistaa après sa [[mòrt]]. Son prumier succès internacionau vertadier aguèc luec en [[1938]] amb l'organizacion, gràcias a l'ajuda d'[[André Breton]], de sa prumiera exposicion personala a la galaria Julien Levy de [[Nòva York]]. Plusors òbras i foguèron venduas e la [[premsa]] [[USA|estatsunidenca]] li acordèc una atencion favorabla. Un an mai tard, expausèc a [[París]] dins lo quadre de l'exposicion ''Mexique''. Las relacions de Kahlo amb [[Marcel Duchamp]] e los subrerealistas [[França|francés]] foguèron decisivas per permetre aquel eveniment. L'acuelh foguèc pereu positiu e lo govern francés crompèc ''Lo Quadre'' ([[1938]]) per enrichir las colleccions publicas dau païs. Aquela aquisicion marquèc una prumiera reconoissença institucionala de part dels mitans culturaus [[Euròpa|europeus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Teschen, 2003, pp. 51-52.</ref>. Puei, Kahlo participèc a diversas exposicions internacionalas e son òbra ''Moïses'' ([[1946]]) foguèc remarcaa per lo public e de critics. Contunhèc de presentar e de vendre son trabalh en despiech de l'agravament de son estat de [[santat]]. En [[1953]], èra incapabla de se desplaçar sensa dificultats, mas participèc a son exposicion personala organizaa dins la [[capitala]] [[Mexic|mexicana]]. Pasmens, fins a sa [[mòrt]], sa celebritat èra ligaa a aquela de [[Diego Rivera|Rivera]]. D'efiech, durant la màger part de sa vida, foguèc mai que mai presentaa coma la ''« frema de Rivera »''. La redescuberta de son òbra foguèc progressiva, mas permetèc d'inversar aquela relacion. Kahlo es desenant estudiaa per las sieunas qualitats, mentre que sa relacion amb Rivera es desenant consideraa coma un dels elements de sa vida. === De l'artista a l'icòna === La transformacion vertadiera de la reputacion de Kahlo interven plusors decenias après sa [[mòrt]]. Son òbra foguèc redescuberta a partir dels [[ans 1970]] dins un contexte marcat per l'atencion creissenta portaa a las [[femna|femnas]] artistas per los istorians de l'art. Sos autoretrachs, son tractament dau còrs, sa representacion de la [[dolor]], son biais de bastir son identitat e sa plaça dins una [[societat]] dominaa per d'[[òme]]s trobèron un interès noveu au sen dels movements [[feminisme|femenistas]]. En parallele, un fenomène similar aguèc luec dins los movements indigenistas mexicans. Pasmens, aquelas relecturas menèron a una transformacion. D'efiech, venguèc mai que mai un simbòle definit per la celebritat de sa [[cara]], de sas [[ussa]]s, de sos [[vestit]]s e de sa vida sentimentala pusleu que per las caracteristicas picturalas de son òbra. L'aspecte public fòrça trabalhat de Kahlo favorizèc aquela evolucion que sos vestits tradicionaus, sas coifuras e sos accessòris son venguts d'elements aisament reconeissables. Las recherchas e las exposicions consacraas a sa gardarauba mostrèron l'amplor dau trabalh a la basa de la construccion d'aquela identitat visuala. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de [[vestit]]s, de [[corset]]s, de [[fotografia]]s e d'accessòris que permetèron d'estudiar la relacion entre anar personau e creacion artistica. Aquela construccion de se explica benleu l'importància presa per Kahlo dins los estudis consacrats au genre, au còrs e a l'identitat. Son òbra met en scena una femna que refusa d'amagar las marcas de la [[malaudiá]], que representa directament son còrs, que contrarotla lo sieu imatge e que transforma d'experiéncias consideraas coma intimas en subjectes artistics. Pasmens, chau evitar de projectar retrospectivament sus Kahlo totas las categorias [[politica|politicas]] contemporaneas. Se pòt èsser estudiaa per lo mejan dau [[feminisme]], de las questions ligaas a l'andicap o au genre, son òbra aparteniá d'en prumier a un contexte mexican e internacionau especific – aqueu de la prumiera mieitat dau segle XX – e sa pensaa es mai que mai ligaa au [[comunisme]], au [[nacionalisme]] [[mexic]]an e als chambiaments politics de son temps. De mai, una autra particularitat de la vision moderna de Frida Kahlo es sa recuperacion [[comèrci|comerciala]]. Aquò foguèt lo resultat de la represa de son imatge a partir dels [[ans 1970]], especialament per la [[mòda]] internacionala. Aquela esplecha foguèc favorizaa per la creacion d'una companhiá [[USA|estatsunidenca]] encharjaa de gerir sos [[drechs d'autor]], la Frida Kahlo Corporation, per d'eiretiers de sa [[familha (parentèla)|familha]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' La República, « FKC: Frida Kahlo Corporation », 5 d'abriu de 2007.</ref>. Son imatge es ansin vengua una marca disponibla per de campanhas [[publicitat|publicitàrias]] diversas. Aquela « Fridamania » es a l'origina de criticas recurrentas, mas demòra una activitat lucrativa. === Una influéncia mondiala === Amb l'aumentacion de sa renomaa, l'influéncia de Kahlo passa desenant larjament lo domeni de la [[pintura]]. Son anar e sa cara son venguts d'icònas represas per la [[fotografia]], la [[mòda]], la [[publicitat]] e los produchs [[cultura|culturaus]]. Aquela difusion li permetèc de venir una de las artistias mai aisament reconeissabla dau segle XX, mas crèa una tension entre los dos eiretatges de son òbra. Lo prumier es aqueu de la pintra Frida Kahlo, autor d'una òbra commplexa centraa a l'entorn de l'[[autoretrach]], dau còrs, de la [[Mexic|mexicanitat]], de la dolor e dau simbolisme. Lo segond es aqueu de l'icòna Frida Kahlo que figura sus una quantitat considerabla d'objectes de tot òrdre. Aquela diferéncia es essenciala per comprendre sa posteritat. La celebritat contemporanea de Kahlo es pas unicament lo resultat de la qualitat de son òbra artistica. Es pereu una consequéncia de la potença visuala d'un imatge public, bastit a partir de miliers d'assais. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de miliers de fotografias personalas que mòstran l'imoortància dau trabalh sus son imatge durant sa vida. Pasmens, reduire Kahlo a son estatut d'icòna de la societat de consomacion moderna es egalament una error. Son utilizacion de l'[[autoretrach]] coma mejan per explorar l'identitat, son refús de separar lo còrs de l'experiéncia [[psicologia|psicologica]] e sa capacitat a integrar de referéncias culturalas variaas an contribuït a la formacion d'una òbra qu'inspirèc plusors generacions d'artistas après sa mòrt. Aquel interès doble per Frida Kahlo foguèc a l'origina d'un renforçament de sa preséncia dins los [[museu]]s internacionaus mai prestigiós. D'exposicions consacraas a son òbra o a sa vida son pereu regularament organizaas per aquelas institucions e Kahlo ten una plaça importanta dins las exposicions dedicaas a l'art moderne, a l'autoretrach, au còrs e au [[subrerealisme]]. La ''Casa Azul'' assegura un ròtle particular dins aquela transmission. Inauguraa en [[1958]], consèrva una part importanta de las òbras de Kahlo, mas es pereu encharjaa de la gestion de sos objectes personaus, de sos vestits, de sas fotografias, de sos [[libre]]s, etc. Aquò permet de presentar l'artista per lo mejan de sos tableus, mas tanben en presentant l'endrech onte viviá e trabalhava. L'eiretatge de Kahlo es finalament fondat sus aquela dimension dobla. Es vengüa una icòna mondiala que bastissèc un imatge fòrça poderosa, mas aquel imatge garda una portaa artistica ligaa a son òbra. Sa celebritat postuma es donc un fenomène eissit de la cultura populara moderna, mas pereu lo resultat d'una reflexion artistica sus los biais de regardar una artista, una femna, un còrs e una identitat. == Annexas == === Ligams internes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Pintre mexican|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Naissença en 1907|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Decès en 1954|Kahlo, Frida]] hxk8n3o4n4bfa56z574qhpbwzop0o4d 2508476 2508475 2026-09-09T04:51:12Z Nicolas Eynaud 6858 /* Una influéncia mondiala */ 2508476 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Frida Kahlo''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg|200px]] |- !align=right|Profession: |[[pintura|pintre]] |- !align=right|País: | [[Mexic]] |- !align=right|Data de naissença: |[[6 de julhet]] de [[1907]] |- !align=right|Luòc de naissença: | Coyoacán, [[Mexic]] |- !align=right|Data de decès: |[[13 de julhet]] de [[1954]] |- !align=right|Luòc de decès: | Coyoacán |} '''Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón''', mai coneguda coma '''Frida Kahlo''' ([[Coyoacán]], [[Ciutat de Mexic]], [[6 de julh]] de [[1907]] - Coyoacán, Ciutat de Mexic, [[13 de julh]] de [[1954]]) foguèt una pintora [[Mexic|mexicana]]. Son òbra s'inspira essencialament de las tradicions autoctònas mexicanas. Venguèt famosa per sos [[autoretrach]]es; e mai se l'escrivan francés [[André Breton]] diguèt de sa pintura qu'èra [[surrealisme|surrealista]], jamai se volguèt pas identificar amb aquel movement. Èra l'esposa del famós pintor mexican, [[Diego Rivera]]. == Biografia == === Enfança, formacion e accident === Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón naissèc lo 6 de julhet de [[1907]] a [[Coyoacán]], una comuna de la periferia de la [[Ciutat de Mexic]]. Son paire, [[Guillermo Kahlo]] ([[1871]]–[[1941]]), èra un [[fotografia|fotografe]] d'origina [[Alemanha|alemanda]]. Sa maire, [[Matilde Calderón y González]] ([[1876]]–[[1932]]), èra una mestissa illetraa qu'assegurèc la gestion dels afaires domestics<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hayden Herrera e Philippe Beaudoin, ''Frida: biographie de Frida Kahlo'', Flammarion, coll. « Grandes biographies », 2022, p. 20.</ref>. Frida èra la tresena filha dau pareu. La [[familha (parentèla)|familha]] viviá dins un environament marcat per lo rescontre entre las [[tradicion]]s [[mexic]]anas, l'eiretatge [[Euròpa|europeu]], la practica [[religions|religiosa]] e las activitats [[art]]isticas. La [[fotografia]] i teniá una plaça majora e Guillermo Kahlo aprenguèc las reglas d'observacion e de compausion d'un imatge a sa filha. En [[1913]], a 6 ans, Kahlo contractèc la [[poliomieliti]] que li laissèc una chamba drecha mai corta e mai teuna<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Valmantas Budrys, « Neurological Deficits in the Life and Works of Frida Kahlo », ''European Neurology'', vol. 55, n° 1,‎ 2006, pp. 4-10.</ref>. Aquela [[malautiá]] foguèc ansin lo prumier còp de la longa tiera d'espròvas [[medecina|medicalas]] que marquèron son existéncia. Son paire l'encoratjèc a practicar d'[[exercici fisic|activitats fisicas]] per afortir aquela chamba, mas aquela experiéncia precòça de la diferéncia corporala prenguèc mai tard una plaça importanta dins la construccion de son imatge public e de sa pintura. En [[1922]], intrèc a l'Escòla Nacionala Preparatòria de la Ciutat de Mexic, onte voliá se formar per entreprendre d'estudis de [[medecina]]. Faiá partia d'una generacion de joves mexicans educats dins lo contèxte de la reconstruccion [[cultura]]la e [[politica]] menaa après la [[Revolucion Mexicana]]. S'interessèc a la [[literatura]], a las [[sciéncia]]s e a las ideias politicas de senestra. Rejonhèc ansin un grop d'estudiants, los Cachuchas, onte rescontrèc Alejandro Gómez Arias onte venguèc son companhon. I desvolopèc pereu de ligams amb los mitans intellectuaus e politics que menèron a son raprochament ulterior amb lo [[comunisme]] [[Mexic|mexican]]. Lo 17 de setembre de [[1925]], foguèc victima d'un accident fòrça greu quand un [[tramvai]] percutèc son bus. Passèc un mes dins un [[espitau]] e gardèc de sequelas duradissas en despiech de desenaus d'operacions durant lo resta de sa vida<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, p. 62.</ref>. De mai, immobilizaa durant de periòdes longs, foguèc oblijaa d'abandonar sos projectes d'estudis medicaus. Es ansin durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. Per l'ajudar, sa maire organizèc la fabricacion d'un chavalet especiau, adaptat a la posicion ocupaa dins son [[liech]]. Completat per un [[mirau]], aqueu sistema venguèc l'instrument d'una practica [[art|artistica]] novela<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, pp. 62-63.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettermann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 17-18.</ref>. Tre [[1926]], Kahlo penhèc son prumier autoretrach, destinat a Alejandro Gómez Arias. Pauc a cha pauc, la pintura venguèc un mejan de ganhar d'argent per contribuïr au pagament de las despensas [[medecina|medicalas]] de la [[familha (parentèla)|familha]]. Puei, venguèc una vocacion vertadiera. Privaa de la possibilitat de seguir sos estudis medicaus, Frida Kahlo comencèc d'observar son còrs, çò qu'inspirèc lo començament de son expression artistica. Ansin, se l'accident creèc pas l'artista, transformèc rapidament las condicions li permetent de bastir sa relacion amb la pintura. === Diego Rivera e vida adulta === [[Fichièr:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|right|Frida Kahlo e son marit, [[Diego Rivera]], en [[1932]].]] A partir de [[1928]], Kahlo se raprochèc de [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), un [[pintura|pintre]] muralista ja famós e engatjat dins la vida [[politica]] e [[cultura]]la de [[Mexic]]. Li mostrèc son trabalh e li demandèc son vejaire sus sa pintura. Lor relacion venguèc rapidament [[amor|amorosa]] e lo pareu se [[maridatge|maridèc]] lo 21 d'aost de [[1929]]. Aqueu maridatge permetèc a Kahlo d'intrar au sen dau ret d'artistas, d'intellectuaus, de fotografes e de militants [[politica|politics]] frequentat per son marit e de s'inscriure dins los mitans [[comunisme|comunistas]]. Lo pareu partejava pereu un interès marcat per la cultura mexicana, las tradicions popularas e l'art [[Mesoamerica|precolombian]]. Pasmens, sos projetes artistics demorèron fòrça diferents : Rivera trabalhèc mai que mai a l'eschala monumentala dau [[muralisme]] mentre que Kahlo se concentrèc sus una pintura intima constituïa de retrachs e de scenas reduchas. De [[1930]] a [[1933]], lo pareu vivèc als [[USA|Estats Units]] onte Kahlo perdèc dos mainats que sas anchas, fracturaas per son accident, permetián pas un desvolopament normau dau [[fètus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 133-160.</ref>. Durant aqueu sejorn, Rivera e Kahlo s'installèron a [[San Francisco]], a [[Detroit]] e a [[Nòva York]] en foncion de las comandas reçaupuas per lo prumier. Aquò permetèc a Kahlo de rescontrar plusors intellectuaus estatsunidencs importants e de venir amiga amb lo doctor [[Leo Eloesser]] ([[1881]]-[[1976]]). Es pereu durant aqueu periòde que Kahlo comencèc d'èsser la modela de fotografes professionaus coma [[Edward Weston]] ([[1886]]-[[1958]]) e [[Imogen Cunningham]] ([[1883]]-[[1976]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 117-125.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', 1990, pp. 42-43.</ref>. Aquelas [[fotografia]]s mòstran la volontat precòça de Kahlo d'utilizar sos [[vestit]]s, sas coifuras e sos accessòris per construire un imatge public aisament identificable<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christina Burrus, « The Life of Frida Kahlo », dins Emma Dexter, ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 203.</ref>. Sos problemas de santat li inspirèron egalament d'òbras fòrça personalas, especialament ''Henry Ford Hospital'', onte se representèc sus un liech d'espitau après un maupart dins una compausicion l'associant amb d'elements medicaus e diferents simboles e objectes penjats a l'entorn d'ela. Lo [[maridatge]] amb [[Diego Rivera]] foguèc pereu tumultuós. Los dos entretenguèron mai d'una relacion extraconjugala, çò qu'entraïnèc de crisis repetias<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-201.</ref>. En [[1939]], un [[divòrci]] foguèc prononciat. Aquela fasa foguèc centrala dins la carriera de Kahlo que produguèc ''Las Doas Fridas'', un de sas òbras mai celebras. Pasmens, lo [[divòrci]] interrompèc pas tota relacion entre Rivera e Kahlo e lo coble se tornèc maridar en decembre de [[1940]]. Durant aqueu periòde, la vida de Kahlo foguèc pereu marcaa per d'eveniments politics internacionaus. Amb Rivera, sostenguèc los republicans durant la [[Guèrra Civila Espanhòla|Guerra Civila Espanhòla]] ([[1936]]-[[1939]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 40-41.</ref>. Aculhèron tanben [[Trotski|Leon Trotski]] e son esposa durant son exili en [[Mexic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-215.</ref>. Pasmens, aquel engatjament politic foguèc una dimension segondària dins lo desvolopament de son òbra que demorèc mai que mai centrat sus son identitat personala e son trabalh picturau. A partir dels [[ans 1940]], l'estat de santat de Kahlo comencèc de se desgradar fortament. Deguèc donc subir plusors operacions e s'aliechar durant de periòdes longs. Pasmens, en [[1942]], poguèc començar d'ensenhar a l'Escòla Nacionala de Pintura, d'Escultura e de Gravura. Organizèc de cors en cò d'ela quand sa santat l'empachava de se desplaçar. Sa pintura evolucionèc d'un biais parallele a la deterioracion de son còrs e la dolor i venguèc una estructura visuala permetent de representar l'experiéncia de sa vulnerabilitat. En [[1953]], los metges deguèron l'[[amputacion|amputar]] d'una partia de sa chamba drecha<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 412-430.</ref>. En despiech de sas dificultats, arrestèc pas de pénher e de s'interessar a la vida [[politica]]. Per exemple, participèc a una manifestacion còntra l'intervencion [[USA|estatsunidenca]] en [[Guatemala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', Chronicle Books, 1990, p. 138.</ref>. Frida Kahlo morèc lo 13 de julhet de [[1954]], a 47 ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 425-433.</ref><ref>Sa mòrt es benleu ligaa a una presa tròp importanta de medicaments antidolor. Aquò es a l'origina d'una teoria de [[suicidi]] qu'es sostengua per de biografes coma Hayden Herrera. La causa oficiala dau decès es una embolia pumonària e ni la polícia ni la familha jutjèron necessari de demandar una autopsia per verificar.</ref>. Son ostau personau, la ''Casa Azul'', venguèc après sa [[mòrt]] un [[musèu|museu]] dedicat a sa memòria e a son òbra. Son còrs foguèc cremat. Sos cendres son conservats en la ''Casa Azul''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 433-440.</ref>. == Òbra == === Una òbra personala === La pintura de Frida Kahlo es aisament reconeissabla gràcias a l'importància donaa a la [[cara]] e au còrs de l'[[art|artista]]. Los autoretrachs constituïsson una part essenciala de sa produccion e donan sovent l'impression d'una pintura [[autobiografia|autobiografica]]. D'efiech, utilizava lo sieu visatge coma una figura establa que li permetiá d'explorar d'identitats diferentas, d'estats [[emocion|emocionaus]] e de situacions simbolicas. Ansin, dins son òbra, l'usatge de l'autoretrach es pas una reproduccion simpla de son aparéncia fisica. Dins sos tableus, la cara demòra generalament frontala e impassibla, mentre que lo còrs, los [[vestit]]s, los [[animalia|animaus]] e l'environament exprimisson de transformacions que son pas directament vesibles dins l'expression de la cara. Aquela immobilitat aparenta dona a sas òbras una tension particulara. L'espectator agacha un personatge que sembla de se presentar amb un important mestritge tot en expausant d'experiéncias de sofrença, de separacion, de desirança o de fragilitat. L'usatge d'un miralh èra centrau dins aquela practica que permetiá de construire la scena. Aquela dimension es vesibla tre ''[[Autoretrach au costume de velós]]'' ([[1926]]), son premier autoretrach conoissut, onte pausèc l'aparéncia fisica que sos trachs fondamentaus foguèron conservats dins la màger part de son òbra<ref>Pasmens, i aguèc d'excepcions coma ''Autoretrach als peus copats'' ([[1940]]).</ref>. La resta dau còrs èra lo luec de rescontre de l'experiéncia individuala e d'una reflexion mai generala sus la vulnerabilitat umana. Un exemple es la ''Colona Rompua''. Kahlo s'i representèc drecha, lo còrs dubert per una colona [[arquitectura|arquitecturala]] rompua e la [[peu]] pertusaa de [[claveu]]s. Pasmens, l'imatge èra pas una representacion naturalista de la dolor. Lo còrs i èra un ensemble de signes e de simbòles. La colona representava tant lo sosten fisic que son defalhiment mentre que los claveus transforman la sofrença en motiu visuau. La [[pintura]] de Kahlo dessepara donc pas clarament lo fisic e lo [[psicologia|psicologic]]. Las experiéncias ([[dolor]], [[malaudiá]], separacion, [[desirança]], [[maire|maternitat]], identitat, etc.) i son directament inscrichas sus lo còrs, sota forma de simbòles. Aquela associacion es un element important de la singularitat de son òbra. === Identitat e simbolisme === L'identitat [[Mexic|mexicana]] constituís una autra dimension fondamentala de la pintura de Kahlo. Portava frequentament de vestits associats a las [[tradicion]]s mexicanas, especialament aquelos de las [[femna]]s de l'[[istme de Tehuantepec]]. Las coifuras, los [[joieu]]s, las [[flor]]s e los teissuts utilizats èran pas unicament d'elements decoratius. Participavan a la representacion d'una identitat construcha e mesa en scena. Pasmens, aquela identitat èra complexa que Kahlo èra eissia d'una [[familha (parentèla)|familha]] mesclant d'originas [[Euròpa|europeas]] e [[Mexic|mexicanas]]. Aquel embolh inspirèc ''Mos grands, mos parents e ieu'', realizat en [[1936]], que representa la [[genealogia]] de Kahlo sota la forma d'un aubre familiau associant la brancha mairala au païsatge de [[Mexic]] e la brancha pairala a l'[[ocean Atlantic]]. ''Las Doas Fridas'' de [[1939]] desvolopèc aquela reflexion sus l'origina e la reflexion en representant doas versions de l'artista ligaas per lors [[Sistèma circulatòri|vaisseus sanguins]]. Los accessòris utilizats dins las compausicions son l'autre element recurrent de l'òbra de Kahlo. Tènon de ròtles [[estetica|estetics]], [[cultura|culturaus]] e simbolics. Per exemple, los [[vestit]]s li permetián d'exprimir sa concepcion de la mexicanitat tot en amagant de consequéncias ben vesiblas de sos [[andicap|andicaps]]. Lo [[museu]] de la ''Casa Azul'' consèrva ansin una importanta colleccion de vestits, de joieus e d'accessòris divèrs que mòstran l'importància donaa per l'artista a la construccion de son imatge artistic e public. Los [[Animalia|animaus]] acompanhan pereu frequentament los autoretrachs tant per equilibrar la pintura que per participar a la compausicion simbolica. De [[planta|plantas]], de [[fruch]]s, de raiç o d'elements de païsatges son egalament utilizats per evocar la vida, la [[mòrt]], la sexualitat o la fertilitat. L'ensemble d'aqueles aspectes de l'òbra de Kahlo donan l'impression d'un monde barrat, mas aqueu monde es bastit amb d'elements en provenença de la [[natura]], de la [[cultura populara]] [[Mexic|mexicana]], de la [[religions|religion]], de la [[medecina]] e de l'[[istòria]] personala de l'artista. Aquela combinason explica pereu las dificultats per l'inscriure dins un corrent artistic definit que son òbra tèn de ligams amb lo [[subrerealisme]], mas tanben amb las tradicions de la [[pintura]] mexicana, los [[ex-vòto]], los retrachs fotografics e l'art popular. === Una artista d'avantgarda === La question dau corrent artistic seguit per Frida Kahlo es totjorn un objecte de debats, mai que mai en causa de l'oposicion entre [[André Breton]] ([[1896]]-[[1966]]) e Frida Kahlo ela meteissa sus son apertenéncia au movement [[subrerealisme|subrerealista]]. D'efiech, [[André Breton|Breton]], que tenguèc un ròtle centrau dins la reconeissença internacionala de Kahlo, la presentèc mai d'un còp coma una subrerealista e Kahlo aguèc plusors contactes influents amb lo movement. Pasmens, i inscriguèc jamai son òbra car s'interessava pas a l'exploracion dels [[pantais]], de l'inconscient e de las associacions inesperaas, tematicas centralas dau subrerealisme. Au contrari, partèc sovent d'experiéncias concretas e de situacions viscuas per establir sas compausicions. Ansin, se lo resultat èra sovent similar a las òbras subrerealistas dau periòde (utilizacions d'objectes incompatibles, còrs sovent transformat, elements vegetaus o animaus aient una dimension simbolica, etc.), sas fònts d'inspiracion èran fòrça diferentas. En defòra de las avantgardas [[Euròpa|europeas]], Kahlo s'inspirèc fòrça de la cultura [[Mexic|mexicana]]. Amb son marit, reüniguèc una colleccion d'òbras eissias de l'art [[Mesoamerica|precolombian]], popular e religiós. En particular, Kahlo aviá un interès marcat per los [[ex-vòto]], de pinturas pichonas ofèrtas a [[Dieu]], a la [[Verge]] o a un sant per lo mercejar d'una proteccion o d'una garison. Frida Kahlo desvolopèc donc una pintura pauc classabla. Coneissiá las tendéncias artisticas internacionalas e poguèc s'inspirar dau trabalh menat per mai d'un artista, mas las combinèc amb de formas e de referéncias directament originàrias de [[Mexic]]. Aquò explica en partia l'originalitat de son òbra e Kahlo foguèc ni una artista isolaa ni una artista subrerealista mexicana. === Òbras principalas === L'òbra de Frida Kahlo es probablament constituïa de 150 a 200 [[pintura]]s<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Emma Dexter, « The Universal Dialectics of Frida Kahlo », dins Emma Dexter (dir.), ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 11.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nancy Deffebach, « "Frida Kahlo: Heroism of Private Life », dins Samuel Brunk e Ben Fallow (dir.), ''Heroes and Hero Cults in Latin America'', University of Texas Press, 2006, p. 174.</ref>. La màger part son de representacions [[autobiografia|autobiograficas]], de compausicions sus l'identitat [[nacion|nacionala]], la [[politica]] o la [[familha (parentèla)|familha]] e de [[Natura mòrta|naturas mòrtas]]. Forman pas un ensemble omogeneu, mas lo biais de transformar l'experiéncia personala en langatge visuau pòt èsser considerat coma lo fieu conductor principau de las recherchas artisticas de Kahlo. Entre las mai conoissuas, figuran : * l’''Autoretrach au costume de velós'' ([[1926]]) qu'es lo prumier autoretrach conoissut de l'artista ; * ''L'Autobús'' ([[1929]]) que remanda a l'accident tot en representant diferentas [[classa sociala|classas socialas]] de la [[societat]] [[mexic|mexicana]] ; * ''Frieda e Diego Rivera'' ([[1931]]) qu'es un retrach dau pareu ; * ''Henry Ford Hospital'' ([[1932]] qu'es consacraa a la perda d'un mainat ; * ''Mos grands, mos parents e ieu'' ([[1936]]) qu'es una reflexion picturala sus la genealogia e l'identitat ; * ''La Colona Rompua'' ([[1944]]) qu'es una representacion de la dolor fisica ; * ''Las Doas Fridas'' ([[1939]]) qu'es un autoretrach doble consacrat a la question de l'identitat ; * l’''Autoretrach amb los peus copats'' ([[1940]]) qu'es consacrat a la transformacion de son anar e a relacion amb Rivera ; * l’''Autoretrach amb lo col d'espina e lo beca-flor'' ([[1940]]) onte lo còrs es associat amb d'elements vegetaus e animaus ; * l’''Autoretrach coma Tehuana (Diego dins mas pensaas)'' ([[1943]]) qu'associa l'imatge de Kahlo amb lo costume mexican tradicionau e a la preséncia mentala de Rivera ; * l’''L'Estrencha de l'Amor de l'Univers, la Terra (Mexic), ieu, Diego e lo Senher Xólotl'' ([[1949]]) qu'associa plusors temas recurrents de Kahlo. * ''Viva la Vida'' ([[1954]]) qu'es sa darriera òbra achabaa. == Eiretatge e posteritat == === Una reconeissença progressiva === Frida Kahlo coneguèc una certana reconeissença artistica de son vivent, mai sa renomaa demorèc limitaa en comparason d'aquela aquistaa après sa [[mòrt]]. Son prumier succès internacionau vertadier aguèc luec en [[1938]] amb l'organizacion, gràcias a l'ajuda d'[[André Breton]], de sa prumiera exposicion personala a la galaria Julien Levy de [[Nòva York]]. Plusors òbras i foguèron venduas e la [[premsa]] [[USA|estatsunidenca]] li acordèc una atencion favorabla. Un an mai tard, expausèc a [[París]] dins lo quadre de l'exposicion ''Mexique''. Las relacions de Kahlo amb [[Marcel Duchamp]] e los subrerealistas [[França|francés]] foguèron decisivas per permetre aquel eveniment. L'acuelh foguèc pereu positiu e lo govern francés crompèc ''Lo Quadre'' ([[1938]]) per enrichir las colleccions publicas dau païs. Aquela aquisicion marquèc una prumiera reconoissença institucionala de part dels mitans culturaus [[Euròpa|europeus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Teschen, 2003, pp. 51-52.</ref>. Puei, Kahlo participèc a diversas exposicions internacionalas e son òbra ''Moïses'' ([[1946]]) foguèc remarcaa per lo public e de critics. Contunhèc de presentar e de vendre son trabalh en despiech de l'agravament de son estat de [[santat]]. En [[1953]], èra incapabla de se desplaçar sensa dificultats, mas participèc a son exposicion personala organizaa dins la [[capitala]] [[Mexic|mexicana]]. Pasmens, fins a sa [[mòrt]], sa celebritat èra ligaa a aquela de [[Diego Rivera|Rivera]]. D'efiech, durant la màger part de sa vida, foguèc mai que mai presentaa coma la ''« frema de Rivera »''. La redescuberta de son òbra foguèc progressiva, mas permetèc d'inversar aquela relacion. Kahlo es desenant estudiaa per las sieunas qualitats, mentre que sa relacion amb Rivera es desenant consideraa coma un dels elements de sa vida. === De l'artista a l'icòna === La transformacion vertadiera de la reputacion de Kahlo interven plusors decenias après sa [[mòrt]]. Son òbra foguèc redescuberta a partir dels [[ans 1970]] dins un contexte marcat per l'atencion creissenta portaa a las [[femna|femnas]] artistas per los istorians de l'art. Sos autoretrachs, son tractament dau còrs, sa representacion de la [[dolor]], son biais de bastir son identitat e sa plaça dins una [[societat]] dominaa per d'[[òme]]s trobèron un interès noveu au sen dels movements [[feminisme|femenistas]]. En parallele, un fenomène similar aguèc luec dins los movements indigenistas mexicans. Pasmens, aquelas relecturas menèron a una transformacion. D'efiech, venguèc mai que mai un simbòle definit per la celebritat de sa [[cara]], de sas [[ussa]]s, de sos [[vestit]]s e de sa vida sentimentala pusleu que per las caracteristicas picturalas de son òbra. L'aspecte public fòrça trabalhat de Kahlo favorizèc aquela evolucion que sos vestits tradicionaus, sas coifuras e sos accessòris son venguts d'elements aisament reconeissables. Las recherchas e las exposicions consacraas a sa gardarauba mostrèron l'amplor dau trabalh a la basa de la construccion d'aquela identitat visuala. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de [[vestit]]s, de [[corset]]s, de [[fotografia]]s e d'accessòris que permetèron d'estudiar la relacion entre anar personau e creacion artistica. Aquela construccion de se explica benleu l'importància presa per Kahlo dins los estudis consacrats au genre, au còrs e a l'identitat. Son òbra met en scena una femna que refusa d'amagar las marcas de la [[malaudiá]], que representa directament son còrs, que contrarotla lo sieu imatge e que transforma d'experiéncias consideraas coma intimas en subjectes artistics. Pasmens, chau evitar de projectar retrospectivament sus Kahlo totas las categorias [[politica|politicas]] contemporaneas. Se pòt èsser estudiaa per lo mejan dau [[feminisme]], de las questions ligaas a l'andicap o au genre, son òbra aparteniá d'en prumier a un contexte mexican e internacionau especific – aqueu de la prumiera mieitat dau segle XX – e sa pensaa es mai que mai ligaa au [[comunisme]], au [[nacionalisme]] [[mexic]]an e als chambiaments politics de son temps. De mai, una autra particularitat de la vision moderna de Frida Kahlo es sa recuperacion [[comèrci|comerciala]]. Aquò foguèt lo resultat de la represa de son imatge a partir dels [[ans 1970]], especialament per la [[mòda]] internacionala. Aquela esplecha foguèc favorizaa per la creacion d'una companhiá [[USA|estatsunidenca]] encharjaa de gerir sos [[drechs d'autor]], la Frida Kahlo Corporation, per d'eiretiers de sa [[familha (parentèla)|familha]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' La República, « FKC: Frida Kahlo Corporation », 5 d'abriu de 2007.</ref>. Son imatge es ansin vengua una marca disponibla per de campanhas [[publicitat|publicitàrias]] diversas. Aquela « Fridamania » es a l'origina de criticas recurrentas, mas demòra una activitat lucrativa. === Una influéncia mondiala === Amb l'aumentacion de sa renomaa, l'influéncia de Kahlo passa desenant larjament lo domeni de la [[pintura]]. Son anar e sa cara son venguts d'icònas represas per la [[fotografia]], la [[mòda]], la [[publicitat]] e los produchs [[cultura|culturaus]]. Aquela difusion li permetèc de venir una de las artistias mai aisament reconeissabla dau segle XX, mas crèa una tension entre los dos eiretatges de son òbra. Lo prumier es aqueu de la pintra Frida Kahlo, autor d'una òbra complexa centraa a l'entorn de l'[[autoretrach]], dau còrs, de la [[Mexic|mexicanitat]], de la dolor e dau simbolisme. Lo segond es aqueu de l'icòna Frida Kahlo que figura sus una quantitat considerabla d'objectes de tot òrdre. Aquela diferéncia es essenciala per comprendre sa posteritat. La celebritat contemporanea de Kahlo es pas unicament lo resultat de la qualitat de son òbra artistica. Es pereu una consequéncia de la potença visuala d'un imatge public, bastit a partir de miliers d'assais. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de miliers de fotografias personalas que mòstran l'importància dau trabalh sus son imatge durant sa vida. Pasmens, reduire Kahlo a son estatut d'icòna de la societat de consomacion moderna es egalament una error. Son utilizacion de l'[[autoretrach]] coma mejan per explorar l'identitat, son refús de separar lo còrs de l'experiéncia [[psicologia|psicologica]] e sa capacitat a integrar de referéncias culturalas variaas an contribuït a la formacion d'una òbra qu'inspirèc plusors generacions d'artistas après sa mòrt. Aquel interès doble per Frida Kahlo foguèc a l'origina d'un renforçament de sa preséncia dins los [[museu]]s internacionaus mai prestigiós. D'exposicions consacraas a son òbra o a sa vida son pereu regularament organizaas per aquelas institucions e Kahlo ten una plaça importanta dins las exposicions dedicaas a l'art moderne, a l'autoretrach, au còrs e au [[subrerealisme]]. La ''Casa Azul'' assegura un ròtle particular dins aquela transmission. Inauguraa en [[1958]], consèrva una part importanta de las òbras de Kahlo, mas es pereu encharjaa de la gestion de sos objectes personaus, de sos vestits, de sas fotografias, de sos [[libre]]s, etc. Aquò permet de presentar l'artista per lo mejan de sos tableus, mas tanben en presentant l'endrech onte viviá e trabalhava. L'eiretatge de Kahlo es finalament fondat sus aquela dimension dobla. Es vengua una icòna mondiala que bastissèc un imatge fòrça poderosa, mas aquel imatge garda una portaa artistica ligaa a son òbra. Sa celebritat postuma es donc un fenomène eissit de la cultura populara moderna, mas pereu lo resultat d'una reflexion artistica sus los biais de regardar una artista, una femna, un còrs e una identitat. == Annexas == === Ligams internes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Pintre mexican|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Naissença en 1907|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Decès en 1954|Kahlo, Frida]] gg7azprv0z968m9pz47ntz2ftl4ox03 2508477 2508476 2026-09-09T04:58:32Z Nicolas Eynaud 6858 /* Una reconeissença progressiva */ 2508477 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Frida Kahlo''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg|200px]] |- !align=right|Profession: |[[pintura|pintre]] |- !align=right|País: | [[Mexic]] |- !align=right|Data de naissença: |[[6 de julhet]] de [[1907]] |- !align=right|Luòc de naissença: | Coyoacán, [[Mexic]] |- !align=right|Data de decès: |[[13 de julhet]] de [[1954]] |- !align=right|Luòc de decès: | Coyoacán |} '''Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón''', mai coneguda coma '''Frida Kahlo''' ([[Coyoacán]], [[Ciutat de Mexic]], [[6 de julh]] de [[1907]] - Coyoacán, Ciutat de Mexic, [[13 de julh]] de [[1954]]) foguèt una pintora [[Mexic|mexicana]]. Son òbra s'inspira essencialament de las tradicions autoctònas mexicanas. Venguèt famosa per sos [[autoretrach]]es; e mai se l'escrivan francés [[André Breton]] diguèt de sa pintura qu'èra [[surrealisme|surrealista]], jamai se volguèt pas identificar amb aquel movement. Èra l'esposa del famós pintor mexican, [[Diego Rivera]]. == Biografia == === Enfança, formacion e accident === Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón naissèc lo 6 de julhet de [[1907]] a [[Coyoacán]], una comuna de la periferia de la [[Ciutat de Mexic]]. Son paire, [[Guillermo Kahlo]] ([[1871]]–[[1941]]), èra un [[fotografia|fotografe]] d'origina [[Alemanha|alemanda]]. Sa maire, [[Matilde Calderón y González]] ([[1876]]–[[1932]]), èra una mestissa illetraa qu'assegurèc la gestion dels afaires domestics<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hayden Herrera e Philippe Beaudoin, ''Frida: biographie de Frida Kahlo'', Flammarion, coll. « Grandes biographies », 2022, p. 20.</ref>. Frida èra la tresena filha dau pareu. La [[familha (parentèla)|familha]] viviá dins un environament marcat per lo rescontre entre las [[tradicion]]s [[mexic]]anas, l'eiretatge [[Euròpa|europeu]], la practica [[religions|religiosa]] e las activitats [[art]]isticas. La [[fotografia]] i teniá una plaça majora e Guillermo Kahlo aprenguèc las reglas d'observacion e de compausion d'un imatge a sa filha. En [[1913]], a 6 ans, Kahlo contractèc la [[poliomieliti]] que li laissèc una chamba drecha mai corta e mai teuna<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Valmantas Budrys, « Neurological Deficits in the Life and Works of Frida Kahlo », ''European Neurology'', vol. 55, n° 1,‎ 2006, pp. 4-10.</ref>. Aquela [[malautiá]] foguèc ansin lo prumier còp de la longa tiera d'espròvas [[medecina|medicalas]] que marquèron son existéncia. Son paire l'encoratjèc a practicar d'[[exercici fisic|activitats fisicas]] per afortir aquela chamba, mas aquela experiéncia precòça de la diferéncia corporala prenguèc mai tard una plaça importanta dins la construccion de son imatge public e de sa pintura. En [[1922]], intrèc a l'Escòla Nacionala Preparatòria de la Ciutat de Mexic, onte voliá se formar per entreprendre d'estudis de [[medecina]]. Faiá partia d'una generacion de joves mexicans educats dins lo contèxte de la reconstruccion [[cultura]]la e [[politica]] menaa après la [[Revolucion Mexicana]]. S'interessèc a la [[literatura]], a las [[sciéncia]]s e a las ideias politicas de senestra. Rejonhèc ansin un grop d'estudiants, los Cachuchas, onte rescontrèc Alejandro Gómez Arias onte venguèc son companhon. I desvolopèc pereu de ligams amb los mitans intellectuaus e politics que menèron a son raprochament ulterior amb lo [[comunisme]] [[Mexic|mexican]]. Lo 17 de setembre de [[1925]], foguèc victima d'un accident fòrça greu quand un [[tramvai]] percutèc son bus. Passèc un mes dins un [[espitau]] e gardèc de sequelas duradissas en despiech de desenaus d'operacions durant lo resta de sa vida<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, p. 62.</ref>. De mai, immobilizaa durant de periòdes longs, foguèc oblijaa d'abandonar sos projectes d'estudis medicaus. Es ansin durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. Per l'ajudar, sa maire organizèc la fabricacion d'un chavalet especiau, adaptat a la posicion ocupaa dins son [[liech]]. Completat per un [[mirau]], aqueu sistema venguèc l'instrument d'una practica [[art|artistica]] novela<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, pp. 62-63.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettermann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 17-18.</ref>. Tre [[1926]], Kahlo penhèc son prumier autoretrach, destinat a Alejandro Gómez Arias. Pauc a cha pauc, la pintura venguèc un mejan de ganhar d'argent per contribuïr au pagament de las despensas [[medecina|medicalas]] de la [[familha (parentèla)|familha]]. Puei, venguèc una vocacion vertadiera. Privaa de la possibilitat de seguir sos estudis medicaus, Frida Kahlo comencèc d'observar son còrs, çò qu'inspirèc lo començament de son expression artistica. Ansin, se l'accident creèc pas l'artista, transformèc rapidament las condicions li permetent de bastir sa relacion amb la pintura. === Diego Rivera e vida adulta === [[Fichièr:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|right|Frida Kahlo e son marit, [[Diego Rivera]], en [[1932]].]] A partir de [[1928]], Kahlo se raprochèc de [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), un [[pintura|pintre]] muralista ja famós e engatjat dins la vida [[politica]] e [[cultura]]la de [[Mexic]]. Li mostrèc son trabalh e li demandèc son vejaire sus sa pintura. Lor relacion venguèc rapidament [[amor|amorosa]] e lo pareu se [[maridatge|maridèc]] lo 21 d'aost de [[1929]]. Aqueu maridatge permetèc a Kahlo d'intrar au sen dau ret d'artistas, d'intellectuaus, de fotografes e de militants [[politica|politics]] frequentat per son marit e de s'inscriure dins los mitans [[comunisme|comunistas]]. Lo pareu partejava pereu un interès marcat per la cultura mexicana, las tradicions popularas e l'art [[Mesoamerica|precolombian]]. Pasmens, sos projetes artistics demorèron fòrça diferents : Rivera trabalhèc mai que mai a l'eschala monumentala dau [[muralisme]] mentre que Kahlo se concentrèc sus una pintura intima constituïa de retrachs e de scenas reduchas. De [[1930]] a [[1933]], lo pareu vivèc als [[USA|Estats Units]] onte Kahlo perdèc dos mainats que sas anchas, fracturaas per son accident, permetián pas un desvolopament normau dau [[fètus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 133-160.</ref>. Durant aqueu sejorn, Rivera e Kahlo s'installèron a [[San Francisco]], a [[Detroit]] e a [[Nòva York]] en foncion de las comandas reçaupuas per lo prumier. Aquò permetèc a Kahlo de rescontrar plusors intellectuaus estatsunidencs importants e de venir amiga amb lo doctor [[Leo Eloesser]] ([[1881]]-[[1976]]). Es pereu durant aqueu periòde que Kahlo comencèc d'èsser la modela de fotografes professionaus coma [[Edward Weston]] ([[1886]]-[[1958]]) e [[Imogen Cunningham]] ([[1883]]-[[1976]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 117-125.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', 1990, pp. 42-43.</ref>. Aquelas [[fotografia]]s mòstran la volontat precòça de Kahlo d'utilizar sos [[vestit]]s, sas coifuras e sos accessòris per construire un imatge public aisament identificable<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christina Burrus, « The Life of Frida Kahlo », dins Emma Dexter, ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 203.</ref>. Sos problemas de santat li inspirèron egalament d'òbras fòrça personalas, especialament ''Henry Ford Hospital'', onte se representèc sus un liech d'espitau après un maupart dins una compausicion l'associant amb d'elements medicaus e diferents simboles e objectes penjats a l'entorn d'ela. Lo [[maridatge]] amb [[Diego Rivera]] foguèc pereu tumultuós. Los dos entretenguèron mai d'una relacion extraconjugala, çò qu'entraïnèc de crisis repetias<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-201.</ref>. En [[1939]], un [[divòrci]] foguèc prononciat. Aquela fasa foguèc centrala dins la carriera de Kahlo que produguèc ''Las Doas Fridas'', un de sas òbras mai celebras. Pasmens, lo [[divòrci]] interrompèc pas tota relacion entre Rivera e Kahlo e lo coble se tornèc maridar en decembre de [[1940]]. Durant aqueu periòde, la vida de Kahlo foguèc pereu marcaa per d'eveniments politics internacionaus. Amb Rivera, sostenguèc los republicans durant la [[Guèrra Civila Espanhòla|Guerra Civila Espanhòla]] ([[1936]]-[[1939]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 40-41.</ref>. Aculhèron tanben [[Trotski|Leon Trotski]] e son esposa durant son exili en [[Mexic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-215.</ref>. Pasmens, aquel engatjament politic foguèc una dimension segondària dins lo desvolopament de son òbra que demorèc mai que mai centrat sus son identitat personala e son trabalh picturau. A partir dels [[ans 1940]], l'estat de santat de Kahlo comencèc de se desgradar fortament. Deguèc donc subir plusors operacions e s'aliechar durant de periòdes longs. Pasmens, en [[1942]], poguèc començar d'ensenhar a l'Escòla Nacionala de Pintura, d'Escultura e de Gravura. Organizèc de cors en cò d'ela quand sa santat l'empachava de se desplaçar. Sa pintura evolucionèc d'un biais parallele a la deterioracion de son còrs e la dolor i venguèc una estructura visuala permetent de representar l'experiéncia de sa vulnerabilitat. En [[1953]], los metges deguèron l'[[amputacion|amputar]] d'una partia de sa chamba drecha<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 412-430.</ref>. En despiech de sas dificultats, arrestèc pas de pénher e de s'interessar a la vida [[politica]]. Per exemple, participèc a una manifestacion còntra l'intervencion [[USA|estatsunidenca]] en [[Guatemala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', Chronicle Books, 1990, p. 138.</ref>. Frida Kahlo morèc lo 13 de julhet de [[1954]], a 47 ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 425-433.</ref><ref>Sa mòrt es benleu ligaa a una presa tròp importanta de medicaments antidolor. Aquò es a l'origina d'una teoria de [[suicidi]] qu'es sostengua per de biografes coma Hayden Herrera. La causa oficiala dau decès es una embolia pumonària e ni la polícia ni la familha jutjèron necessari de demandar una autopsia per verificar.</ref>. Son ostau personau, la ''Casa Azul'', venguèc après sa [[mòrt]] un [[musèu|museu]] dedicat a sa memòria e a son òbra. Son còrs foguèc cremat. Sos cendres son conservats en la ''Casa Azul''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 433-440.</ref>. == Òbra == === Una òbra personala === La pintura de Frida Kahlo es aisament reconeissabla gràcias a l'importància donaa a la [[cara]] e au còrs de l'[[art|artista]]. Los autoretrachs constituïsson una part essenciala de sa produccion e donan sovent l'impression d'una pintura [[autobiografia|autobiografica]]. D'efiech, utilizava lo sieu visatge coma una figura establa que li permetiá d'explorar d'identitats diferentas, d'estats [[emocion|emocionaus]] e de situacions simbolicas. Ansin, dins son òbra, l'usatge de l'autoretrach es pas una reproduccion simpla de son aparéncia fisica. Dins sos tableus, la cara demòra generalament frontala e impassibla, mentre que lo còrs, los [[vestit]]s, los [[animalia|animaus]] e l'environament exprimisson de transformacions que son pas directament vesibles dins l'expression de la cara. Aquela immobilitat aparenta dona a sas òbras una tension particulara. L'espectator agacha un personatge que sembla de se presentar amb un important mestritge tot en expausant d'experiéncias de sofrença, de separacion, de desirança o de fragilitat. L'usatge d'un miralh èra centrau dins aquela practica que permetiá de construire la scena. Aquela dimension es vesibla tre ''[[Autoretrach au costume de velós]]'' ([[1926]]), son premier autoretrach conoissut, onte pausèc l'aparéncia fisica que sos trachs fondamentaus foguèron conservats dins la màger part de son òbra<ref>Pasmens, i aguèc d'excepcions coma ''Autoretrach als peus copats'' ([[1940]]).</ref>. La resta dau còrs èra lo luec de rescontre de l'experiéncia individuala e d'una reflexion mai generala sus la vulnerabilitat umana. Un exemple es la ''Colona Rompua''. Kahlo s'i representèc drecha, lo còrs dubert per una colona [[arquitectura|arquitecturala]] rompua e la [[peu]] pertusaa de [[claveu]]s. Pasmens, l'imatge èra pas una representacion naturalista de la dolor. Lo còrs i èra un ensemble de signes e de simbòles. La colona representava tant lo sosten fisic que son defalhiment mentre que los claveus transforman la sofrença en motiu visuau. La [[pintura]] de Kahlo dessepara donc pas clarament lo fisic e lo [[psicologia|psicologic]]. Las experiéncias ([[dolor]], [[malaudiá]], separacion, [[desirança]], [[maire|maternitat]], identitat, etc.) i son directament inscrichas sus lo còrs, sota forma de simbòles. Aquela associacion es un element important de la singularitat de son òbra. === Identitat e simbolisme === L'identitat [[Mexic|mexicana]] constituís una autra dimension fondamentala de la pintura de Kahlo. Portava frequentament de vestits associats a las [[tradicion]]s mexicanas, especialament aquelos de las [[femna]]s de l'[[istme de Tehuantepec]]. Las coifuras, los [[joieu]]s, las [[flor]]s e los teissuts utilizats èran pas unicament d'elements decoratius. Participavan a la representacion d'una identitat construcha e mesa en scena. Pasmens, aquela identitat èra complexa que Kahlo èra eissia d'una [[familha (parentèla)|familha]] mesclant d'originas [[Euròpa|europeas]] e [[Mexic|mexicanas]]. Aquel embolh inspirèc ''Mos grands, mos parents e ieu'', realizat en [[1936]], que representa la [[genealogia]] de Kahlo sota la forma d'un aubre familiau associant la brancha mairala au païsatge de [[Mexic]] e la brancha pairala a l'[[ocean Atlantic]]. ''Las Doas Fridas'' de [[1939]] desvolopèc aquela reflexion sus l'origina e la reflexion en representant doas versions de l'artista ligaas per lors [[Sistèma circulatòri|vaisseus sanguins]]. Los accessòris utilizats dins las compausicions son l'autre element recurrent de l'òbra de Kahlo. Tènon de ròtles [[estetica|estetics]], [[cultura|culturaus]] e simbolics. Per exemple, los [[vestit]]s li permetián d'exprimir sa concepcion de la mexicanitat tot en amagant de consequéncias ben vesiblas de sos [[andicap|andicaps]]. Lo [[museu]] de la ''Casa Azul'' consèrva ansin una importanta colleccion de vestits, de joieus e d'accessòris divèrs que mòstran l'importància donaa per l'artista a la construccion de son imatge artistic e public. Los [[Animalia|animaus]] acompanhan pereu frequentament los autoretrachs tant per equilibrar la pintura que per participar a la compausicion simbolica. De [[planta|plantas]], de [[fruch]]s, de raiç o d'elements de païsatges son egalament utilizats per evocar la vida, la [[mòrt]], la sexualitat o la fertilitat. L'ensemble d'aqueles aspectes de l'òbra de Kahlo donan l'impression d'un monde barrat, mas aqueu monde es bastit amb d'elements en provenença de la [[natura]], de la [[cultura populara]] [[Mexic|mexicana]], de la [[religions|religion]], de la [[medecina]] e de l'[[istòria]] personala de l'artista. Aquela combinason explica pereu las dificultats per l'inscriure dins un corrent artistic definit que son òbra tèn de ligams amb lo [[subrerealisme]], mas tanben amb las tradicions de la [[pintura]] mexicana, los [[ex-vòto]], los retrachs fotografics e l'art popular. === Una artista d'avantgarda === La question dau corrent artistic seguit per Frida Kahlo es totjorn un objecte de debats, mai que mai en causa de l'oposicion entre [[André Breton]] ([[1896]]-[[1966]]) e Frida Kahlo ela meteissa sus son apertenéncia au movement [[subrerealisme|subrerealista]]. D'efiech, [[André Breton|Breton]], que tenguèc un ròtle centrau dins la reconeissença internacionala de Kahlo, la presentèc mai d'un còp coma una subrerealista e Kahlo aguèc plusors contactes influents amb lo movement. Pasmens, i inscriguèc jamai son òbra car s'interessava pas a l'exploracion dels [[pantais]], de l'inconscient e de las associacions inesperaas, tematicas centralas dau subrerealisme. Au contrari, partèc sovent d'experiéncias concretas e de situacions viscuas per establir sas compausicions. Ansin, se lo resultat èra sovent similar a las òbras subrerealistas dau periòde (utilizacions d'objectes incompatibles, còrs sovent transformat, elements vegetaus o animaus aient una dimension simbolica, etc.), sas fònts d'inspiracion èran fòrça diferentas. En defòra de las avantgardas [[Euròpa|europeas]], Kahlo s'inspirèc fòrça de la cultura [[Mexic|mexicana]]. Amb son marit, reüniguèc una colleccion d'òbras eissias de l'art [[Mesoamerica|precolombian]], popular e religiós. En particular, Kahlo aviá un interès marcat per los [[ex-vòto]], de pinturas pichonas ofèrtas a [[Dieu]], a la [[Verge]] o a un sant per lo mercejar d'una proteccion o d'una garison. Frida Kahlo desvolopèc donc una pintura pauc classabla. Coneissiá las tendéncias artisticas internacionalas e poguèc s'inspirar dau trabalh menat per mai d'un artista, mas las combinèc amb de formas e de referéncias directament originàrias de [[Mexic]]. Aquò explica en partia l'originalitat de son òbra e Kahlo foguèc ni una artista isolaa ni una artista subrerealista mexicana. === Òbras principalas === L'òbra de Frida Kahlo es probablament constituïa de 150 a 200 [[pintura]]s<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Emma Dexter, « The Universal Dialectics of Frida Kahlo », dins Emma Dexter (dir.), ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 11.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nancy Deffebach, « "Frida Kahlo: Heroism of Private Life », dins Samuel Brunk e Ben Fallow (dir.), ''Heroes and Hero Cults in Latin America'', University of Texas Press, 2006, p. 174.</ref>. La màger part son de representacions [[autobiografia|autobiograficas]], de compausicions sus l'identitat [[nacion|nacionala]], la [[politica]] o la [[familha (parentèla)|familha]] e de [[Natura mòrta|naturas mòrtas]]. Forman pas un ensemble omogeneu, mas lo biais de transformar l'experiéncia personala en langatge visuau pòt èsser considerat coma lo fieu conductor principau de las recherchas artisticas de Kahlo. Entre las mai conoissuas, figuran : * l’''Autoretrach au costume de velós'' ([[1926]]) qu'es lo prumier autoretrach conoissut de l'artista ; * ''L'Autobús'' ([[1929]]) que remanda a l'accident tot en representant diferentas [[classa sociala|classas socialas]] de la [[societat]] [[mexic|mexicana]] ; * ''Frieda e Diego Rivera'' ([[1931]]) qu'es un retrach dau pareu ; * ''Henry Ford Hospital'' ([[1932]] qu'es consacraa a la perda d'un mainat ; * ''Mos grands, mos parents e ieu'' ([[1936]]) qu'es una reflexion picturala sus la genealogia e l'identitat ; * ''La Colona Rompua'' ([[1944]]) qu'es una representacion de la dolor fisica ; * ''Las Doas Fridas'' ([[1939]]) qu'es un autoretrach doble consacrat a la question de l'identitat ; * l’''Autoretrach amb los peus copats'' ([[1940]]) qu'es consacrat a la transformacion de son anar e a relacion amb Rivera ; * l’''Autoretrach amb lo col d'espina e lo beca-flor'' ([[1940]]) onte lo còrs es associat amb d'elements vegetaus e animaus ; * l’''Autoretrach coma Tehuana (Diego dins mas pensaas)'' ([[1943]]) qu'associa l'imatge de Kahlo amb lo costume mexican tradicionau e a la preséncia mentala de Rivera ; * l’''L'Estrencha de l'Amor de l'Univers, la Terra (Mexic), ieu, Diego e lo Senher Xólotl'' ([[1949]]) qu'associa plusors temas recurrents de Kahlo. * ''Viva la Vida'' ([[1954]]) qu'es sa darriera òbra achabaa. == Eiretatge e posteritat == === Una reconeissença progressiva === Frida Kahlo coneguèc una certana reconeissença artistica de son vivent, mai sa renomaa demorèc limitaa en comparason d'aquela aquistaa après sa [[mòrt]]. Son prumier succès internacionau vertadier aguèc luec en [[1938]] amb l'organizacion, gràcias a l'ajuda d'[[André Breton]], de sa prumiera exposicion personala a la galaria Julien Levy de [[Nòva York]]. Plusors òbras i foguèron venduas e la [[premsa]] [[USA|estatsunidenca]] li acordèc una atencion favorabla. Un an mai tard, expausèc a [[París]] dins lo quadre de l'exposicion ''Mexique''. Las relacions de Kahlo amb [[Marcel Duchamp]] e los subrerealistas [[França|francés]] foguèron decisivas per permetre aquel eveniment. L'acuelh foguèc pereu positiu e lo govern francés crompèc ''Lo Quadre'' ([[1938]]) per enrichir las colleccions publicas dau païs. Aquela aquisicion marquèc una prumiera reconoissença institucionala de part dels mitans culturaus [[Euròpa|europeus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Teschen, 2003, pp. 51-52.</ref>. Puei, Kahlo participèc a diversas exposicions internacionalas e son òbra ''Moïses'' ([[1946]]) foguèc remarcaa per lo public e de critics. Contunhèc de presentar e de vendre son trabalh en despiech de l'agravament de son estat de [[santat]]. En [[1953]], èra incapabla de se desplaçar sensa dificultats, mas participèc a son exposicion personala organizaa dins la [[capitala]] [[Mexic|mexicana]]. Pasmens, fins a sa [[mòrt]], sa celebritat èra ligaa a aquela de [[Diego Rivera|Rivera]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Gannit Ankori, ''Imaging Her Selves: Frida Kahlo's Poetics of Identity and Fragmentation'', Greenwood Press, 2002, pp. 3-5.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref>. D'efiech, durant la màger part de sa vida, foguèc mai que mai presentaa coma la ''« frema de Rivera »''. La redescuberta de son òbra foguèc progressiva, mas permetèc d'inversar aquela relacion. Kahlo es desenant estudiaa per las sieunas qualitats, mentre que sa relacion amb Rivera es desenant consideraa coma un dels elements de sa vida. === De l'artista a l'icòna === La transformacion vertadiera de la reputacion de Kahlo interven plusors decenias après sa [[mòrt]]. Son òbra foguèc redescuberta a partir dels [[ans 1970]] dins un contexte marcat per l'atencion creissenta portaa a las [[femna|femnas]] artistas per los istorians de l'art. Sos autoretrachs, son tractament dau còrs, sa representacion de la [[dolor]], son biais de bastir son identitat e sa plaça dins una [[societat]] dominaa per d'[[òme]]s trobèron un interès noveu au sen dels movements [[feminisme|femenistas]]. En parallele, un fenomène similar aguèc luec dins los movements indigenistas mexicans. Pasmens, aquelas relecturas menèron a una transformacion. D'efiech, venguèc mai que mai un simbòle definit per la celebritat de sa [[cara]], de sas [[ussa]]s, de sos [[vestit]]s e de sa vida sentimentala pusleu que per las caracteristicas picturalas de son òbra. L'aspecte public fòrça trabalhat de Kahlo favorizèc aquela evolucion que sos vestits tradicionaus, sas coifuras e sos accessòris son venguts d'elements aisament reconeissables. Las recherchas e las exposicions consacraas a sa gardarauba mostrèron l'amplor dau trabalh a la basa de la construccion d'aquela identitat visuala. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de [[vestit]]s, de [[corset]]s, de [[fotografia]]s e d'accessòris que permetèron d'estudiar la relacion entre anar personau e creacion artistica. Aquela construccion de se explica benleu l'importància presa per Kahlo dins los estudis consacrats au genre, au còrs e a l'identitat. Son òbra met en scena una femna que refusa d'amagar las marcas de la [[malaudiá]], que representa directament son còrs, que contrarotla lo sieu imatge e que transforma d'experiéncias consideraas coma intimas en subjectes artistics. Pasmens, chau evitar de projectar retrospectivament sus Kahlo totas las categorias [[politica|politicas]] contemporaneas. Se pòt èsser estudiaa per lo mejan dau [[feminisme]], de las questions ligaas a l'andicap o au genre, son òbra aparteniá d'en prumier a un contexte mexican e internacionau especific – aqueu de la prumiera mieitat dau segle XX – e sa pensaa es mai que mai ligaa au [[comunisme]], au [[nacionalisme]] [[mexic]]an e als chambiaments politics de son temps. De mai, una autra particularitat de la vision moderna de Frida Kahlo es sa recuperacion [[comèrci|comerciala]]. Aquò foguèt lo resultat de la represa de son imatge a partir dels [[ans 1970]], especialament per la [[mòda]] internacionala. Aquela esplecha foguèc favorizaa per la creacion d'una companhiá [[USA|estatsunidenca]] encharjaa de gerir sos [[drechs d'autor]], la Frida Kahlo Corporation, per d'eiretiers de sa [[familha (parentèla)|familha]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' La República, « FKC: Frida Kahlo Corporation », 5 d'abriu de 2007.</ref>. Son imatge es ansin vengua una marca disponibla per de campanhas [[publicitat|publicitàrias]] diversas. Aquela « Fridamania » es a l'origina de criticas recurrentas, mas demòra una activitat lucrativa. === Una influéncia mondiala === Amb l'aumentacion de sa renomaa, l'influéncia de Kahlo passa desenant larjament lo domeni de la [[pintura]]. Son anar e sa cara son venguts d'icònas represas per la [[fotografia]], la [[mòda]], la [[publicitat]] e los produchs [[cultura|culturaus]]. Aquela difusion li permetèc de venir una de las artistias mai aisament reconeissabla dau segle XX, mas crèa una tension entre los dos eiretatges de son òbra. Lo prumier es aqueu de la pintra Frida Kahlo, autor d'una òbra complexa centraa a l'entorn de l'[[autoretrach]], dau còrs, de la [[Mexic|mexicanitat]], de la dolor e dau simbolisme. Lo segond es aqueu de l'icòna Frida Kahlo que figura sus una quantitat considerabla d'objectes de tot òrdre. Aquela diferéncia es essenciala per comprendre sa posteritat. La celebritat contemporanea de Kahlo es pas unicament lo resultat de la qualitat de son òbra artistica. Es pereu una consequéncia de la potença visuala d'un imatge public, bastit a partir de miliers d'assais. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de miliers de fotografias personalas que mòstran l'importància dau trabalh sus son imatge durant sa vida. Pasmens, reduire Kahlo a son estatut d'icòna de la societat de consomacion moderna es egalament una error. Son utilizacion de l'[[autoretrach]] coma mejan per explorar l'identitat, son refús de separar lo còrs de l'experiéncia [[psicologia|psicologica]] e sa capacitat a integrar de referéncias culturalas variaas an contribuït a la formacion d'una òbra qu'inspirèc plusors generacions d'artistas après sa mòrt. Aquel interès doble per Frida Kahlo foguèc a l'origina d'un renforçament de sa preséncia dins los [[museu]]s internacionaus mai prestigiós. D'exposicions consacraas a son òbra o a sa vida son pereu regularament organizaas per aquelas institucions e Kahlo ten una plaça importanta dins las exposicions dedicaas a l'art moderne, a l'autoretrach, au còrs e au [[subrerealisme]]. La ''Casa Azul'' assegura un ròtle particular dins aquela transmission. Inauguraa en [[1958]], consèrva una part importanta de las òbras de Kahlo, mas es pereu encharjaa de la gestion de sos objectes personaus, de sos vestits, de sas fotografias, de sos [[libre]]s, etc. Aquò permet de presentar l'artista per lo mejan de sos tableus, mas tanben en presentant l'endrech onte viviá e trabalhava. L'eiretatge de Kahlo es finalament fondat sus aquela dimension dobla. Es vengua una icòna mondiala que bastissèc un imatge fòrça poderosa, mas aquel imatge garda una portaa artistica ligaa a son òbra. Sa celebritat postuma es donc un fenomène eissit de la cultura populara moderna, mas pereu lo resultat d'una reflexion artistica sus los biais de regardar una artista, una femna, un còrs e una identitat. == Annexas == === Ligams internes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Pintre mexican|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Naissença en 1907|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Decès en 1954|Kahlo, Frida]] ro50npuv44adkeqa77o6jk9ou659tch 2508478 2508477 2026-09-09T05:00:11Z Nicolas Eynaud 6858 /* Una reconeissença progressiva */ 2508478 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Frida Kahlo''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg|200px]] |- !align=right|Profession: |[[pintura|pintre]] |- !align=right|País: | [[Mexic]] |- !align=right|Data de naissença: |[[6 de julhet]] de [[1907]] |- !align=right|Luòc de naissença: | Coyoacán, [[Mexic]] |- !align=right|Data de decès: |[[13 de julhet]] de [[1954]] |- !align=right|Luòc de decès: | Coyoacán |} '''Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón''', mai coneguda coma '''Frida Kahlo''' ([[Coyoacán]], [[Ciutat de Mexic]], [[6 de julh]] de [[1907]] - Coyoacán, Ciutat de Mexic, [[13 de julh]] de [[1954]]) foguèt una pintora [[Mexic|mexicana]]. Son òbra s'inspira essencialament de las tradicions autoctònas mexicanas. Venguèt famosa per sos [[autoretrach]]es; e mai se l'escrivan francés [[André Breton]] diguèt de sa pintura qu'èra [[surrealisme|surrealista]], jamai se volguèt pas identificar amb aquel movement. Èra l'esposa del famós pintor mexican, [[Diego Rivera]]. == Biografia == === Enfança, formacion e accident === Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón naissèc lo 6 de julhet de [[1907]] a [[Coyoacán]], una comuna de la periferia de la [[Ciutat de Mexic]]. Son paire, [[Guillermo Kahlo]] ([[1871]]–[[1941]]), èra un [[fotografia|fotografe]] d'origina [[Alemanha|alemanda]]. Sa maire, [[Matilde Calderón y González]] ([[1876]]–[[1932]]), èra una mestissa illetraa qu'assegurèc la gestion dels afaires domestics<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hayden Herrera e Philippe Beaudoin, ''Frida: biographie de Frida Kahlo'', Flammarion, coll. « Grandes biographies », 2022, p. 20.</ref>. Frida èra la tresena filha dau pareu. La [[familha (parentèla)|familha]] viviá dins un environament marcat per lo rescontre entre las [[tradicion]]s [[mexic]]anas, l'eiretatge [[Euròpa|europeu]], la practica [[religions|religiosa]] e las activitats [[art]]isticas. La [[fotografia]] i teniá una plaça majora e Guillermo Kahlo aprenguèc las reglas d'observacion e de compausion d'un imatge a sa filha. En [[1913]], a 6 ans, Kahlo contractèc la [[poliomieliti]] que li laissèc una chamba drecha mai corta e mai teuna<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Valmantas Budrys, « Neurological Deficits in the Life and Works of Frida Kahlo », ''European Neurology'', vol. 55, n° 1,‎ 2006, pp. 4-10.</ref>. Aquela [[malautiá]] foguèc ansin lo prumier còp de la longa tiera d'espròvas [[medecina|medicalas]] que marquèron son existéncia. Son paire l'encoratjèc a practicar d'[[exercici fisic|activitats fisicas]] per afortir aquela chamba, mas aquela experiéncia precòça de la diferéncia corporala prenguèc mai tard una plaça importanta dins la construccion de son imatge public e de sa pintura. En [[1922]], intrèc a l'Escòla Nacionala Preparatòria de la Ciutat de Mexic, onte voliá se formar per entreprendre d'estudis de [[medecina]]. Faiá partia d'una generacion de joves mexicans educats dins lo contèxte de la reconstruccion [[cultura]]la e [[politica]] menaa après la [[Revolucion Mexicana]]. S'interessèc a la [[literatura]], a las [[sciéncia]]s e a las ideias politicas de senestra. Rejonhèc ansin un grop d'estudiants, los Cachuchas, onte rescontrèc Alejandro Gómez Arias onte venguèc son companhon. I desvolopèc pereu de ligams amb los mitans intellectuaus e politics que menèron a son raprochament ulterior amb lo [[comunisme]] [[Mexic|mexican]]. Lo 17 de setembre de [[1925]], foguèc victima d'un accident fòrça greu quand un [[tramvai]] percutèc son bus. Passèc un mes dins un [[espitau]] e gardèc de sequelas duradissas en despiech de desenaus d'operacions durant lo resta de sa vida<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, p. 62.</ref>. De mai, immobilizaa durant de periòdes longs, foguèc oblijaa d'abandonar sos projectes d'estudis medicaus. Es ansin durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. Per l'ajudar, sa maire organizèc la fabricacion d'un chavalet especiau, adaptat a la posicion ocupaa dins son [[liech]]. Completat per un [[mirau]], aqueu sistema venguèc l'instrument d'una practica [[art|artistica]] novela<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, pp. 62-63.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettermann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 17-18.</ref>. Tre [[1926]], Kahlo penhèc son prumier autoretrach, destinat a Alejandro Gómez Arias. Pauc a cha pauc, la pintura venguèc un mejan de ganhar d'argent per contribuïr au pagament de las despensas [[medecina|medicalas]] de la [[familha (parentèla)|familha]]. Puei, venguèc una vocacion vertadiera. Privaa de la possibilitat de seguir sos estudis medicaus, Frida Kahlo comencèc d'observar son còrs, çò qu'inspirèc lo començament de son expression artistica. Ansin, se l'accident creèc pas l'artista, transformèc rapidament las condicions li permetent de bastir sa relacion amb la pintura. === Diego Rivera e vida adulta === [[Fichièr:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|right|Frida Kahlo e son marit, [[Diego Rivera]], en [[1932]].]] A partir de [[1928]], Kahlo se raprochèc de [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), un [[pintura|pintre]] muralista ja famós e engatjat dins la vida [[politica]] e [[cultura]]la de [[Mexic]]. Li mostrèc son trabalh e li demandèc son vejaire sus sa pintura. Lor relacion venguèc rapidament [[amor|amorosa]] e lo pareu se [[maridatge|maridèc]] lo 21 d'aost de [[1929]]. Aqueu maridatge permetèc a Kahlo d'intrar au sen dau ret d'artistas, d'intellectuaus, de fotografes e de militants [[politica|politics]] frequentat per son marit e de s'inscriure dins los mitans [[comunisme|comunistas]]. Lo pareu partejava pereu un interès marcat per la cultura mexicana, las tradicions popularas e l'art [[Mesoamerica|precolombian]]. Pasmens, sos projetes artistics demorèron fòrça diferents : Rivera trabalhèc mai que mai a l'eschala monumentala dau [[muralisme]] mentre que Kahlo se concentrèc sus una pintura intima constituïa de retrachs e de scenas reduchas. De [[1930]] a [[1933]], lo pareu vivèc als [[USA|Estats Units]] onte Kahlo perdèc dos mainats que sas anchas, fracturaas per son accident, permetián pas un desvolopament normau dau [[fètus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 133-160.</ref>. Durant aqueu sejorn, Rivera e Kahlo s'installèron a [[San Francisco]], a [[Detroit]] e a [[Nòva York]] en foncion de las comandas reçaupuas per lo prumier. Aquò permetèc a Kahlo de rescontrar plusors intellectuaus estatsunidencs importants e de venir amiga amb lo doctor [[Leo Eloesser]] ([[1881]]-[[1976]]). Es pereu durant aqueu periòde que Kahlo comencèc d'èsser la modela de fotografes professionaus coma [[Edward Weston]] ([[1886]]-[[1958]]) e [[Imogen Cunningham]] ([[1883]]-[[1976]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 117-125.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', 1990, pp. 42-43.</ref>. Aquelas [[fotografia]]s mòstran la volontat precòça de Kahlo d'utilizar sos [[vestit]]s, sas coifuras e sos accessòris per construire un imatge public aisament identificable<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christina Burrus, « The Life of Frida Kahlo », dins Emma Dexter, ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 203.</ref>. Sos problemas de santat li inspirèron egalament d'òbras fòrça personalas, especialament ''Henry Ford Hospital'', onte se representèc sus un liech d'espitau après un maupart dins una compausicion l'associant amb d'elements medicaus e diferents simboles e objectes penjats a l'entorn d'ela. Lo [[maridatge]] amb [[Diego Rivera]] foguèc pereu tumultuós. Los dos entretenguèron mai d'una relacion extraconjugala, çò qu'entraïnèc de crisis repetias<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-201.</ref>. En [[1939]], un [[divòrci]] foguèc prononciat. Aquela fasa foguèc centrala dins la carriera de Kahlo que produguèc ''Las Doas Fridas'', un de sas òbras mai celebras. Pasmens, lo [[divòrci]] interrompèc pas tota relacion entre Rivera e Kahlo e lo coble se tornèc maridar en decembre de [[1940]]. Durant aqueu periòde, la vida de Kahlo foguèc pereu marcaa per d'eveniments politics internacionaus. Amb Rivera, sostenguèc los republicans durant la [[Guèrra Civila Espanhòla|Guerra Civila Espanhòla]] ([[1936]]-[[1939]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 40-41.</ref>. Aculhèron tanben [[Trotski|Leon Trotski]] e son esposa durant son exili en [[Mexic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-215.</ref>. Pasmens, aquel engatjament politic foguèc una dimension segondària dins lo desvolopament de son òbra que demorèc mai que mai centrat sus son identitat personala e son trabalh picturau. A partir dels [[ans 1940]], l'estat de santat de Kahlo comencèc de se desgradar fortament. Deguèc donc subir plusors operacions e s'aliechar durant de periòdes longs. Pasmens, en [[1942]], poguèc començar d'ensenhar a l'Escòla Nacionala de Pintura, d'Escultura e de Gravura. Organizèc de cors en cò d'ela quand sa santat l'empachava de se desplaçar. Sa pintura evolucionèc d'un biais parallele a la deterioracion de son còrs e la dolor i venguèc una estructura visuala permetent de representar l'experiéncia de sa vulnerabilitat. En [[1953]], los metges deguèron l'[[amputacion|amputar]] d'una partia de sa chamba drecha<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 412-430.</ref>. En despiech de sas dificultats, arrestèc pas de pénher e de s'interessar a la vida [[politica]]. Per exemple, participèc a una manifestacion còntra l'intervencion [[USA|estatsunidenca]] en [[Guatemala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', Chronicle Books, 1990, p. 138.</ref>. Frida Kahlo morèc lo 13 de julhet de [[1954]], a 47 ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 425-433.</ref><ref>Sa mòrt es benleu ligaa a una presa tròp importanta de medicaments antidolor. Aquò es a l'origina d'una teoria de [[suicidi]] qu'es sostengua per de biografes coma Hayden Herrera. La causa oficiala dau decès es una embolia pumonària e ni la polícia ni la familha jutjèron necessari de demandar una autopsia per verificar.</ref>. Son ostau personau, la ''Casa Azul'', venguèc après sa [[mòrt]] un [[musèu|museu]] dedicat a sa memòria e a son òbra. Son còrs foguèc cremat. Sos cendres son conservats en la ''Casa Azul''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 433-440.</ref>. == Òbra == === Una òbra personala === La pintura de Frida Kahlo es aisament reconeissabla gràcias a l'importància donaa a la [[cara]] e au còrs de l'[[art|artista]]. Los autoretrachs constituïsson una part essenciala de sa produccion e donan sovent l'impression d'una pintura [[autobiografia|autobiografica]]. D'efiech, utilizava lo sieu visatge coma una figura establa que li permetiá d'explorar d'identitats diferentas, d'estats [[emocion|emocionaus]] e de situacions simbolicas. Ansin, dins son òbra, l'usatge de l'autoretrach es pas una reproduccion simpla de son aparéncia fisica. Dins sos tableus, la cara demòra generalament frontala e impassibla, mentre que lo còrs, los [[vestit]]s, los [[animalia|animaus]] e l'environament exprimisson de transformacions que son pas directament vesibles dins l'expression de la cara. Aquela immobilitat aparenta dona a sas òbras una tension particulara. L'espectator agacha un personatge que sembla de se presentar amb un important mestritge tot en expausant d'experiéncias de sofrença, de separacion, de desirança o de fragilitat. L'usatge d'un miralh èra centrau dins aquela practica que permetiá de construire la scena. Aquela dimension es vesibla tre ''[[Autoretrach au costume de velós]]'' ([[1926]]), son premier autoretrach conoissut, onte pausèc l'aparéncia fisica que sos trachs fondamentaus foguèron conservats dins la màger part de son òbra<ref>Pasmens, i aguèc d'excepcions coma ''Autoretrach als peus copats'' ([[1940]]).</ref>. La resta dau còrs èra lo luec de rescontre de l'experiéncia individuala e d'una reflexion mai generala sus la vulnerabilitat umana. Un exemple es la ''Colona Rompua''. Kahlo s'i representèc drecha, lo còrs dubert per una colona [[arquitectura|arquitecturala]] rompua e la [[peu]] pertusaa de [[claveu]]s. Pasmens, l'imatge èra pas una representacion naturalista de la dolor. Lo còrs i èra un ensemble de signes e de simbòles. La colona representava tant lo sosten fisic que son defalhiment mentre que los claveus transforman la sofrença en motiu visuau. La [[pintura]] de Kahlo dessepara donc pas clarament lo fisic e lo [[psicologia|psicologic]]. Las experiéncias ([[dolor]], [[malaudiá]], separacion, [[desirança]], [[maire|maternitat]], identitat, etc.) i son directament inscrichas sus lo còrs, sota forma de simbòles. Aquela associacion es un element important de la singularitat de son òbra. === Identitat e simbolisme === L'identitat [[Mexic|mexicana]] constituís una autra dimension fondamentala de la pintura de Kahlo. Portava frequentament de vestits associats a las [[tradicion]]s mexicanas, especialament aquelos de las [[femna]]s de l'[[istme de Tehuantepec]]. Las coifuras, los [[joieu]]s, las [[flor]]s e los teissuts utilizats èran pas unicament d'elements decoratius. Participavan a la representacion d'una identitat construcha e mesa en scena. Pasmens, aquela identitat èra complexa que Kahlo èra eissia d'una [[familha (parentèla)|familha]] mesclant d'originas [[Euròpa|europeas]] e [[Mexic|mexicanas]]. Aquel embolh inspirèc ''Mos grands, mos parents e ieu'', realizat en [[1936]], que representa la [[genealogia]] de Kahlo sota la forma d'un aubre familiau associant la brancha mairala au païsatge de [[Mexic]] e la brancha pairala a l'[[ocean Atlantic]]. ''Las Doas Fridas'' de [[1939]] desvolopèc aquela reflexion sus l'origina e la reflexion en representant doas versions de l'artista ligaas per lors [[Sistèma circulatòri|vaisseus sanguins]]. Los accessòris utilizats dins las compausicions son l'autre element recurrent de l'òbra de Kahlo. Tènon de ròtles [[estetica|estetics]], [[cultura|culturaus]] e simbolics. Per exemple, los [[vestit]]s li permetián d'exprimir sa concepcion de la mexicanitat tot en amagant de consequéncias ben vesiblas de sos [[andicap|andicaps]]. Lo [[museu]] de la ''Casa Azul'' consèrva ansin una importanta colleccion de vestits, de joieus e d'accessòris divèrs que mòstran l'importància donaa per l'artista a la construccion de son imatge artistic e public. Los [[Animalia|animaus]] acompanhan pereu frequentament los autoretrachs tant per equilibrar la pintura que per participar a la compausicion simbolica. De [[planta|plantas]], de [[fruch]]s, de raiç o d'elements de païsatges son egalament utilizats per evocar la vida, la [[mòrt]], la sexualitat o la fertilitat. L'ensemble d'aqueles aspectes de l'òbra de Kahlo donan l'impression d'un monde barrat, mas aqueu monde es bastit amb d'elements en provenença de la [[natura]], de la [[cultura populara]] [[Mexic|mexicana]], de la [[religions|religion]], de la [[medecina]] e de l'[[istòria]] personala de l'artista. Aquela combinason explica pereu las dificultats per l'inscriure dins un corrent artistic definit que son òbra tèn de ligams amb lo [[subrerealisme]], mas tanben amb las tradicions de la [[pintura]] mexicana, los [[ex-vòto]], los retrachs fotografics e l'art popular. === Una artista d'avantgarda === La question dau corrent artistic seguit per Frida Kahlo es totjorn un objecte de debats, mai que mai en causa de l'oposicion entre [[André Breton]] ([[1896]]-[[1966]]) e Frida Kahlo ela meteissa sus son apertenéncia au movement [[subrerealisme|subrerealista]]. D'efiech, [[André Breton|Breton]], que tenguèc un ròtle centrau dins la reconeissença internacionala de Kahlo, la presentèc mai d'un còp coma una subrerealista e Kahlo aguèc plusors contactes influents amb lo movement. Pasmens, i inscriguèc jamai son òbra car s'interessava pas a l'exploracion dels [[pantais]], de l'inconscient e de las associacions inesperaas, tematicas centralas dau subrerealisme. Au contrari, partèc sovent d'experiéncias concretas e de situacions viscuas per establir sas compausicions. Ansin, se lo resultat èra sovent similar a las òbras subrerealistas dau periòde (utilizacions d'objectes incompatibles, còrs sovent transformat, elements vegetaus o animaus aient una dimension simbolica, etc.), sas fònts d'inspiracion èran fòrça diferentas. En defòra de las avantgardas [[Euròpa|europeas]], Kahlo s'inspirèc fòrça de la cultura [[Mexic|mexicana]]. Amb son marit, reüniguèc una colleccion d'òbras eissias de l'art [[Mesoamerica|precolombian]], popular e religiós. En particular, Kahlo aviá un interès marcat per los [[ex-vòto]], de pinturas pichonas ofèrtas a [[Dieu]], a la [[Verge]] o a un sant per lo mercejar d'una proteccion o d'una garison. Frida Kahlo desvolopèc donc una pintura pauc classabla. Coneissiá las tendéncias artisticas internacionalas e poguèc s'inspirar dau trabalh menat per mai d'un artista, mas las combinèc amb de formas e de referéncias directament originàrias de [[Mexic]]. Aquò explica en partia l'originalitat de son òbra e Kahlo foguèc ni una artista isolaa ni una artista subrerealista mexicana. === Òbras principalas === L'òbra de Frida Kahlo es probablament constituïa de 150 a 200 [[pintura]]s<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Emma Dexter, « The Universal Dialectics of Frida Kahlo », dins Emma Dexter (dir.), ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 11.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nancy Deffebach, « "Frida Kahlo: Heroism of Private Life », dins Samuel Brunk e Ben Fallow (dir.), ''Heroes and Hero Cults in Latin America'', University of Texas Press, 2006, p. 174.</ref>. La màger part son de representacions [[autobiografia|autobiograficas]], de compausicions sus l'identitat [[nacion|nacionala]], la [[politica]] o la [[familha (parentèla)|familha]] e de [[Natura mòrta|naturas mòrtas]]. Forman pas un ensemble omogeneu, mas lo biais de transformar l'experiéncia personala en langatge visuau pòt èsser considerat coma lo fieu conductor principau de las recherchas artisticas de Kahlo. Entre las mai conoissuas, figuran : * l’''Autoretrach au costume de velós'' ([[1926]]) qu'es lo prumier autoretrach conoissut de l'artista ; * ''L'Autobús'' ([[1929]]) que remanda a l'accident tot en representant diferentas [[classa sociala|classas socialas]] de la [[societat]] [[mexic|mexicana]] ; * ''Frieda e Diego Rivera'' ([[1931]]) qu'es un retrach dau pareu ; * ''Henry Ford Hospital'' ([[1932]] qu'es consacraa a la perda d'un mainat ; * ''Mos grands, mos parents e ieu'' ([[1936]]) qu'es una reflexion picturala sus la genealogia e l'identitat ; * ''La Colona Rompua'' ([[1944]]) qu'es una representacion de la dolor fisica ; * ''Las Doas Fridas'' ([[1939]]) qu'es un autoretrach doble consacrat a la question de l'identitat ; * l’''Autoretrach amb los peus copats'' ([[1940]]) qu'es consacrat a la transformacion de son anar e a relacion amb Rivera ; * l’''Autoretrach amb lo col d'espina e lo beca-flor'' ([[1940]]) onte lo còrs es associat amb d'elements vegetaus e animaus ; * l’''Autoretrach coma Tehuana (Diego dins mas pensaas)'' ([[1943]]) qu'associa l'imatge de Kahlo amb lo costume mexican tradicionau e a la preséncia mentala de Rivera ; * l’''L'Estrencha de l'Amor de l'Univers, la Terra (Mexic), ieu, Diego e lo Senher Xólotl'' ([[1949]]) qu'associa plusors temas recurrents de Kahlo. * ''Viva la Vida'' ([[1954]]) qu'es sa darriera òbra achabaa. == Eiretatge e posteritat == === Una reconeissença progressiva === Frida Kahlo coneguèc una certana reconeissença artistica de son vivent, mai sa renomaa demorèc limitaa en comparason d'aquela aquistaa après sa [[mòrt]]. Son prumier succès internacionau vertadier aguèc luec en [[1938]] amb l'organizacion, gràcias a l'ajuda d'[[André Breton]], de sa prumiera exposicion personala a la galaria Julien Levy de [[Nòva York]]. Plusors òbras i foguèron venduas e la [[premsa]] [[USA|estatsunidenca]] li acordèc una atencion favorabla. Un an mai tard, expausèc a [[París]] dins lo quadre de l'exposicion ''Mexique''. Las relacions de Kahlo amb [[Marcel Duchamp]] e los subrerealistas [[França|francés]] foguèron decisivas per permetre aquel eveniment. L'acuelh foguèc pereu positiu e lo govern francés crompèc ''Lo Quadre'' ([[1938]]) per enrichir las colleccions publicas dau païs. Aquela aquisicion marquèc una prumiera reconoissença institucionala de part dels mitans culturaus [[Euròpa|europeus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Teschen, 2003, pp. 51-52.</ref>. Puei, Kahlo participèc a diversas exposicions internacionalas e son òbra ''Moïses'' ([[1946]]) foguèc remarcaa per lo public e de critics. Contunhèc de presentar e de vendre son trabalh en despiech de l'agravament de son estat de [[santat]]. En [[1953]], èra incapabla de se desplaçar sensa dificultats, mas participèc a son exposicion personala organizaa dins la [[capitala]] [[Mexic|mexicana]]. Pasmens, fins a sa [[mòrt]], sa celebritat èra ligaa a aquela de [[Diego Rivera|Rivera]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Gannit Ankori, ''Imaging Her Selves: Frida Kahlo's Poetics of Identity and Fragmentation'', Greenwood Press, 2002, pp. 3-5.</ref><ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref>. D'efiech, durant la màger part de sa vida, foguèc mai que mai presentaa coma la ''« frema de Rivera »''. La redescuberta de son òbra foguèc progressiva, mas permetèc d'inversar aquela relacion. Kahlo es desenant estudiaa per las sieunas qualitats, mentre que sa relacion amb Rivera es desenant consideraa coma un dels elements de sa vida. === De l'artista a l'icòna === La transformacion vertadiera de la reputacion de Kahlo interven plusors decenias après sa [[mòrt]]. Son òbra foguèc redescuberta a partir dels [[ans 1970]] dins un contexte marcat per l'atencion creissenta portaa a las [[femna|femnas]] artistas per los istorians de l'art. Sos autoretrachs, son tractament dau còrs, sa representacion de la [[dolor]], son biais de bastir son identitat e sa plaça dins una [[societat]] dominaa per d'[[òme]]s trobèron un interès noveu au sen dels movements [[feminisme|femenistas]]. En parallele, un fenomène similar aguèc luec dins los movements indigenistas mexicans. Pasmens, aquelas relecturas menèron a una transformacion. D'efiech, venguèc mai que mai un simbòle definit per la celebritat de sa [[cara]], de sas [[ussa]]s, de sos [[vestit]]s e de sa vida sentimentala pusleu que per las caracteristicas picturalas de son òbra. L'aspecte public fòrça trabalhat de Kahlo favorizèc aquela evolucion que sos vestits tradicionaus, sas coifuras e sos accessòris son venguts d'elements aisament reconeissables. Las recherchas e las exposicions consacraas a sa gardarauba mostrèron l'amplor dau trabalh a la basa de la construccion d'aquela identitat visuala. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de [[vestit]]s, de [[corset]]s, de [[fotografia]]s e d'accessòris que permetèron d'estudiar la relacion entre anar personau e creacion artistica. Aquela construccion de se explica benleu l'importància presa per Kahlo dins los estudis consacrats au genre, au còrs e a l'identitat. Son òbra met en scena una femna que refusa d'amagar las marcas de la [[malaudiá]], que representa directament son còrs, que contrarotla lo sieu imatge e que transforma d'experiéncias consideraas coma intimas en subjectes artistics. Pasmens, chau evitar de projectar retrospectivament sus Kahlo totas las categorias [[politica|politicas]] contemporaneas. Se pòt èsser estudiaa per lo mejan dau [[feminisme]], de las questions ligaas a l'andicap o au genre, son òbra aparteniá d'en prumier a un contexte mexican e internacionau especific – aqueu de la prumiera mieitat dau segle XX – e sa pensaa es mai que mai ligaa au [[comunisme]], au [[nacionalisme]] [[mexic]]an e als chambiaments politics de son temps. De mai, una autra particularitat de la vision moderna de Frida Kahlo es sa recuperacion [[comèrci|comerciala]]. Aquò foguèt lo resultat de la represa de son imatge a partir dels [[ans 1970]], especialament per la [[mòda]] internacionala. Aquela esplecha foguèc favorizaa per la creacion d'una companhiá [[USA|estatsunidenca]] encharjaa de gerir sos [[drechs d'autor]], la Frida Kahlo Corporation, per d'eiretiers de sa [[familha (parentèla)|familha]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' La República, « FKC: Frida Kahlo Corporation », 5 d'abriu de 2007.</ref>. Son imatge es ansin vengua una marca disponibla per de campanhas [[publicitat|publicitàrias]] diversas. Aquela « Fridamania » es a l'origina de criticas recurrentas, mas demòra una activitat lucrativa. === Una influéncia mondiala === Amb l'aumentacion de sa renomaa, l'influéncia de Kahlo passa desenant larjament lo domeni de la [[pintura]]. Son anar e sa cara son venguts d'icònas represas per la [[fotografia]], la [[mòda]], la [[publicitat]] e los produchs [[cultura|culturaus]]. Aquela difusion li permetèc de venir una de las artistias mai aisament reconeissabla dau segle XX, mas crèa una tension entre los dos eiretatges de son òbra. Lo prumier es aqueu de la pintra Frida Kahlo, autor d'una òbra complexa centraa a l'entorn de l'[[autoretrach]], dau còrs, de la [[Mexic|mexicanitat]], de la dolor e dau simbolisme. Lo segond es aqueu de l'icòna Frida Kahlo que figura sus una quantitat considerabla d'objectes de tot òrdre. Aquela diferéncia es essenciala per comprendre sa posteritat. La celebritat contemporanea de Kahlo es pas unicament lo resultat de la qualitat de son òbra artistica. Es pereu una consequéncia de la potença visuala d'un imatge public, bastit a partir de miliers d'assais. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de miliers de fotografias personalas que mòstran l'importància dau trabalh sus son imatge durant sa vida. Pasmens, reduire Kahlo a son estatut d'icòna de la societat de consomacion moderna es egalament una error. Son utilizacion de l'[[autoretrach]] coma mejan per explorar l'identitat, son refús de separar lo còrs de l'experiéncia [[psicologia|psicologica]] e sa capacitat a integrar de referéncias culturalas variaas an contribuït a la formacion d'una òbra qu'inspirèc plusors generacions d'artistas après sa mòrt. Aquel interès doble per Frida Kahlo foguèc a l'origina d'un renforçament de sa preséncia dins los [[museu]]s internacionaus mai prestigiós. D'exposicions consacraas a son òbra o a sa vida son pereu regularament organizaas per aquelas institucions e Kahlo ten una plaça importanta dins las exposicions dedicaas a l'art moderne, a l'autoretrach, au còrs e au [[subrerealisme]]. La ''Casa Azul'' assegura un ròtle particular dins aquela transmission. Inauguraa en [[1958]], consèrva una part importanta de las òbras de Kahlo, mas es pereu encharjaa de la gestion de sos objectes personaus, de sos vestits, de sas fotografias, de sos [[libre]]s, etc. Aquò permet de presentar l'artista per lo mejan de sos tableus, mas tanben en presentant l'endrech onte viviá e trabalhava. L'eiretatge de Kahlo es finalament fondat sus aquela dimension dobla. Es vengua una icòna mondiala que bastissèc un imatge fòrça poderosa, mas aquel imatge garda una portaa artistica ligaa a son òbra. Sa celebritat postuma es donc un fenomène eissit de la cultura populara moderna, mas pereu lo resultat d'una reflexion artistica sus los biais de regardar una artista, una femna, un còrs e una identitat. == Annexas == === Ligams internes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Pintre mexican|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Naissença en 1907|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Decès en 1954|Kahlo, Frida]] 33uoqjke5zywx6i4baqn4yo91s5wtlz 2508479 2508478 2026-09-09T05:00:56Z Nicolas Eynaud 6858 /* De l'artista a l'icòna */ 2508479 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Frida Kahlo''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg|200px]] |- !align=right|Profession: |[[pintura|pintre]] |- !align=right|País: | [[Mexic]] |- !align=right|Data de naissença: |[[6 de julhet]] de [[1907]] |- !align=right|Luòc de naissença: | Coyoacán, [[Mexic]] |- !align=right|Data de decès: |[[13 de julhet]] de [[1954]] |- !align=right|Luòc de decès: | Coyoacán |} '''Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón''', mai coneguda coma '''Frida Kahlo''' ([[Coyoacán]], [[Ciutat de Mexic]], [[6 de julh]] de [[1907]] - Coyoacán, Ciutat de Mexic, [[13 de julh]] de [[1954]]) foguèt una pintora [[Mexic|mexicana]]. Son òbra s'inspira essencialament de las tradicions autoctònas mexicanas. Venguèt famosa per sos [[autoretrach]]es; e mai se l'escrivan francés [[André Breton]] diguèt de sa pintura qu'èra [[surrealisme|surrealista]], jamai se volguèt pas identificar amb aquel movement. Èra l'esposa del famós pintor mexican, [[Diego Rivera]]. == Biografia == === Enfança, formacion e accident === Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón naissèc lo 6 de julhet de [[1907]] a [[Coyoacán]], una comuna de la periferia de la [[Ciutat de Mexic]]. Son paire, [[Guillermo Kahlo]] ([[1871]]–[[1941]]), èra un [[fotografia|fotografe]] d'origina [[Alemanha|alemanda]]. Sa maire, [[Matilde Calderón y González]] ([[1876]]–[[1932]]), èra una mestissa illetraa qu'assegurèc la gestion dels afaires domestics<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hayden Herrera e Philippe Beaudoin, ''Frida: biographie de Frida Kahlo'', Flammarion, coll. « Grandes biographies », 2022, p. 20.</ref>. Frida èra la tresena filha dau pareu. La [[familha (parentèla)|familha]] viviá dins un environament marcat per lo rescontre entre las [[tradicion]]s [[mexic]]anas, l'eiretatge [[Euròpa|europeu]], la practica [[religions|religiosa]] e las activitats [[art]]isticas. La [[fotografia]] i teniá una plaça majora e Guillermo Kahlo aprenguèc las reglas d'observacion e de compausion d'un imatge a sa filha. En [[1913]], a 6 ans, Kahlo contractèc la [[poliomieliti]] que li laissèc una chamba drecha mai corta e mai teuna<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Valmantas Budrys, « Neurological Deficits in the Life and Works of Frida Kahlo », ''European Neurology'', vol. 55, n° 1,‎ 2006, pp. 4-10.</ref>. Aquela [[malautiá]] foguèc ansin lo prumier còp de la longa tiera d'espròvas [[medecina|medicalas]] que marquèron son existéncia. Son paire l'encoratjèc a practicar d'[[exercici fisic|activitats fisicas]] per afortir aquela chamba, mas aquela experiéncia precòça de la diferéncia corporala prenguèc mai tard una plaça importanta dins la construccion de son imatge public e de sa pintura. En [[1922]], intrèc a l'Escòla Nacionala Preparatòria de la Ciutat de Mexic, onte voliá se formar per entreprendre d'estudis de [[medecina]]. Faiá partia d'una generacion de joves mexicans educats dins lo contèxte de la reconstruccion [[cultura]]la e [[politica]] menaa après la [[Revolucion Mexicana]]. S'interessèc a la [[literatura]], a las [[sciéncia]]s e a las ideias politicas de senestra. Rejonhèc ansin un grop d'estudiants, los Cachuchas, onte rescontrèc Alejandro Gómez Arias onte venguèc son companhon. I desvolopèc pereu de ligams amb los mitans intellectuaus e politics que menèron a son raprochament ulterior amb lo [[comunisme]] [[Mexic|mexican]]. Lo 17 de setembre de [[1925]], foguèc victima d'un accident fòrça greu quand un [[tramvai]] percutèc son bus. Passèc un mes dins un [[espitau]] e gardèc de sequelas duradissas en despiech de desenaus d'operacions durant lo resta de sa vida<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, p. 62.</ref>. De mai, immobilizaa durant de periòdes longs, foguèc oblijaa d'abandonar sos projectes d'estudis medicaus. Es ansin durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. Per l'ajudar, sa maire organizèc la fabricacion d'un chavalet especiau, adaptat a la posicion ocupaa dins son [[liech]]. Completat per un [[mirau]], aqueu sistema venguèc l'instrument d'una practica [[art|artistica]] novela<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, pp. 62-63.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettermann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 17-18.</ref>. Tre [[1926]], Kahlo penhèc son prumier autoretrach, destinat a Alejandro Gómez Arias. Pauc a cha pauc, la pintura venguèc un mejan de ganhar d'argent per contribuïr au pagament de las despensas [[medecina|medicalas]] de la [[familha (parentèla)|familha]]. Puei, venguèc una vocacion vertadiera. Privaa de la possibilitat de seguir sos estudis medicaus, Frida Kahlo comencèc d'observar son còrs, çò qu'inspirèc lo començament de son expression artistica. Ansin, se l'accident creèc pas l'artista, transformèc rapidament las condicions li permetent de bastir sa relacion amb la pintura. === Diego Rivera e vida adulta === [[Fichièr:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|right|Frida Kahlo e son marit, [[Diego Rivera]], en [[1932]].]] A partir de [[1928]], Kahlo se raprochèc de [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), un [[pintura|pintre]] muralista ja famós e engatjat dins la vida [[politica]] e [[cultura]]la de [[Mexic]]. Li mostrèc son trabalh e li demandèc son vejaire sus sa pintura. Lor relacion venguèc rapidament [[amor|amorosa]] e lo pareu se [[maridatge|maridèc]] lo 21 d'aost de [[1929]]. Aqueu maridatge permetèc a Kahlo d'intrar au sen dau ret d'artistas, d'intellectuaus, de fotografes e de militants [[politica|politics]] frequentat per son marit e de s'inscriure dins los mitans [[comunisme|comunistas]]. Lo pareu partejava pereu un interès marcat per la cultura mexicana, las tradicions popularas e l'art [[Mesoamerica|precolombian]]. Pasmens, sos projetes artistics demorèron fòrça diferents : Rivera trabalhèc mai que mai a l'eschala monumentala dau [[muralisme]] mentre que Kahlo se concentrèc sus una pintura intima constituïa de retrachs e de scenas reduchas. De [[1930]] a [[1933]], lo pareu vivèc als [[USA|Estats Units]] onte Kahlo perdèc dos mainats que sas anchas, fracturaas per son accident, permetián pas un desvolopament normau dau [[fètus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 133-160.</ref>. Durant aqueu sejorn, Rivera e Kahlo s'installèron a [[San Francisco]], a [[Detroit]] e a [[Nòva York]] en foncion de las comandas reçaupuas per lo prumier. Aquò permetèc a Kahlo de rescontrar plusors intellectuaus estatsunidencs importants e de venir amiga amb lo doctor [[Leo Eloesser]] ([[1881]]-[[1976]]). Es pereu durant aqueu periòde que Kahlo comencèc d'èsser la modela de fotografes professionaus coma [[Edward Weston]] ([[1886]]-[[1958]]) e [[Imogen Cunningham]] ([[1883]]-[[1976]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 117-125.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', 1990, pp. 42-43.</ref>. Aquelas [[fotografia]]s mòstran la volontat precòça de Kahlo d'utilizar sos [[vestit]]s, sas coifuras e sos accessòris per construire un imatge public aisament identificable<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christina Burrus, « The Life of Frida Kahlo », dins Emma Dexter, ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 203.</ref>. Sos problemas de santat li inspirèron egalament d'òbras fòrça personalas, especialament ''Henry Ford Hospital'', onte se representèc sus un liech d'espitau après un maupart dins una compausicion l'associant amb d'elements medicaus e diferents simboles e objectes penjats a l'entorn d'ela. Lo [[maridatge]] amb [[Diego Rivera]] foguèc pereu tumultuós. Los dos entretenguèron mai d'una relacion extraconjugala, çò qu'entraïnèc de crisis repetias<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-201.</ref>. En [[1939]], un [[divòrci]] foguèc prononciat. Aquela fasa foguèc centrala dins la carriera de Kahlo que produguèc ''Las Doas Fridas'', un de sas òbras mai celebras. Pasmens, lo [[divòrci]] interrompèc pas tota relacion entre Rivera e Kahlo e lo coble se tornèc maridar en decembre de [[1940]]. Durant aqueu periòde, la vida de Kahlo foguèc pereu marcaa per d'eveniments politics internacionaus. Amb Rivera, sostenguèc los republicans durant la [[Guèrra Civila Espanhòla|Guerra Civila Espanhòla]] ([[1936]]-[[1939]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 40-41.</ref>. Aculhèron tanben [[Trotski|Leon Trotski]] e son esposa durant son exili en [[Mexic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-215.</ref>. Pasmens, aquel engatjament politic foguèc una dimension segondària dins lo desvolopament de son òbra que demorèc mai que mai centrat sus son identitat personala e son trabalh picturau. A partir dels [[ans 1940]], l'estat de santat de Kahlo comencèc de se desgradar fortament. Deguèc donc subir plusors operacions e s'aliechar durant de periòdes longs. Pasmens, en [[1942]], poguèc començar d'ensenhar a l'Escòla Nacionala de Pintura, d'Escultura e de Gravura. Organizèc de cors en cò d'ela quand sa santat l'empachava de se desplaçar. Sa pintura evolucionèc d'un biais parallele a la deterioracion de son còrs e la dolor i venguèc una estructura visuala permetent de representar l'experiéncia de sa vulnerabilitat. En [[1953]], los metges deguèron l'[[amputacion|amputar]] d'una partia de sa chamba drecha<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 412-430.</ref>. En despiech de sas dificultats, arrestèc pas de pénher e de s'interessar a la vida [[politica]]. Per exemple, participèc a una manifestacion còntra l'intervencion [[USA|estatsunidenca]] en [[Guatemala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', Chronicle Books, 1990, p. 138.</ref>. Frida Kahlo morèc lo 13 de julhet de [[1954]], a 47 ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 425-433.</ref><ref>Sa mòrt es benleu ligaa a una presa tròp importanta de medicaments antidolor. Aquò es a l'origina d'una teoria de [[suicidi]] qu'es sostengua per de biografes coma Hayden Herrera. La causa oficiala dau decès es una embolia pumonària e ni la polícia ni la familha jutjèron necessari de demandar una autopsia per verificar.</ref>. Son ostau personau, la ''Casa Azul'', venguèc après sa [[mòrt]] un [[musèu|museu]] dedicat a sa memòria e a son òbra. Son còrs foguèc cremat. Sos cendres son conservats en la ''Casa Azul''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 433-440.</ref>. == Òbra == === Una òbra personala === La pintura de Frida Kahlo es aisament reconeissabla gràcias a l'importància donaa a la [[cara]] e au còrs de l'[[art|artista]]. Los autoretrachs constituïsson una part essenciala de sa produccion e donan sovent l'impression d'una pintura [[autobiografia|autobiografica]]. D'efiech, utilizava lo sieu visatge coma una figura establa que li permetiá d'explorar d'identitats diferentas, d'estats [[emocion|emocionaus]] e de situacions simbolicas. Ansin, dins son òbra, l'usatge de l'autoretrach es pas una reproduccion simpla de son aparéncia fisica. Dins sos tableus, la cara demòra generalament frontala e impassibla, mentre que lo còrs, los [[vestit]]s, los [[animalia|animaus]] e l'environament exprimisson de transformacions que son pas directament vesibles dins l'expression de la cara. Aquela immobilitat aparenta dona a sas òbras una tension particulara. L'espectator agacha un personatge que sembla de se presentar amb un important mestritge tot en expausant d'experiéncias de sofrença, de separacion, de desirança o de fragilitat. L'usatge d'un miralh èra centrau dins aquela practica que permetiá de construire la scena. Aquela dimension es vesibla tre ''[[Autoretrach au costume de velós]]'' ([[1926]]), son premier autoretrach conoissut, onte pausèc l'aparéncia fisica que sos trachs fondamentaus foguèron conservats dins la màger part de son òbra<ref>Pasmens, i aguèc d'excepcions coma ''Autoretrach als peus copats'' ([[1940]]).</ref>. La resta dau còrs èra lo luec de rescontre de l'experiéncia individuala e d'una reflexion mai generala sus la vulnerabilitat umana. Un exemple es la ''Colona Rompua''. Kahlo s'i representèc drecha, lo còrs dubert per una colona [[arquitectura|arquitecturala]] rompua e la [[peu]] pertusaa de [[claveu]]s. Pasmens, l'imatge èra pas una representacion naturalista de la dolor. Lo còrs i èra un ensemble de signes e de simbòles. La colona representava tant lo sosten fisic que son defalhiment mentre que los claveus transforman la sofrença en motiu visuau. La [[pintura]] de Kahlo dessepara donc pas clarament lo fisic e lo [[psicologia|psicologic]]. Las experiéncias ([[dolor]], [[malaudiá]], separacion, [[desirança]], [[maire|maternitat]], identitat, etc.) i son directament inscrichas sus lo còrs, sota forma de simbòles. Aquela associacion es un element important de la singularitat de son òbra. === Identitat e simbolisme === L'identitat [[Mexic|mexicana]] constituís una autra dimension fondamentala de la pintura de Kahlo. Portava frequentament de vestits associats a las [[tradicion]]s mexicanas, especialament aquelos de las [[femna]]s de l'[[istme de Tehuantepec]]. Las coifuras, los [[joieu]]s, las [[flor]]s e los teissuts utilizats èran pas unicament d'elements decoratius. Participavan a la representacion d'una identitat construcha e mesa en scena. Pasmens, aquela identitat èra complexa que Kahlo èra eissia d'una [[familha (parentèla)|familha]] mesclant d'originas [[Euròpa|europeas]] e [[Mexic|mexicanas]]. Aquel embolh inspirèc ''Mos grands, mos parents e ieu'', realizat en [[1936]], que representa la [[genealogia]] de Kahlo sota la forma d'un aubre familiau associant la brancha mairala au païsatge de [[Mexic]] e la brancha pairala a l'[[ocean Atlantic]]. ''Las Doas Fridas'' de [[1939]] desvolopèc aquela reflexion sus l'origina e la reflexion en representant doas versions de l'artista ligaas per lors [[Sistèma circulatòri|vaisseus sanguins]]. Los accessòris utilizats dins las compausicions son l'autre element recurrent de l'òbra de Kahlo. Tènon de ròtles [[estetica|estetics]], [[cultura|culturaus]] e simbolics. Per exemple, los [[vestit]]s li permetián d'exprimir sa concepcion de la mexicanitat tot en amagant de consequéncias ben vesiblas de sos [[andicap|andicaps]]. Lo [[museu]] de la ''Casa Azul'' consèrva ansin una importanta colleccion de vestits, de joieus e d'accessòris divèrs que mòstran l'importància donaa per l'artista a la construccion de son imatge artistic e public. Los [[Animalia|animaus]] acompanhan pereu frequentament los autoretrachs tant per equilibrar la pintura que per participar a la compausicion simbolica. De [[planta|plantas]], de [[fruch]]s, de raiç o d'elements de païsatges son egalament utilizats per evocar la vida, la [[mòrt]], la sexualitat o la fertilitat. L'ensemble d'aqueles aspectes de l'òbra de Kahlo donan l'impression d'un monde barrat, mas aqueu monde es bastit amb d'elements en provenença de la [[natura]], de la [[cultura populara]] [[Mexic|mexicana]], de la [[religions|religion]], de la [[medecina]] e de l'[[istòria]] personala de l'artista. Aquela combinason explica pereu las dificultats per l'inscriure dins un corrent artistic definit que son òbra tèn de ligams amb lo [[subrerealisme]], mas tanben amb las tradicions de la [[pintura]] mexicana, los [[ex-vòto]], los retrachs fotografics e l'art popular. === Una artista d'avantgarda === La question dau corrent artistic seguit per Frida Kahlo es totjorn un objecte de debats, mai que mai en causa de l'oposicion entre [[André Breton]] ([[1896]]-[[1966]]) e Frida Kahlo ela meteissa sus son apertenéncia au movement [[subrerealisme|subrerealista]]. D'efiech, [[André Breton|Breton]], que tenguèc un ròtle centrau dins la reconeissença internacionala de Kahlo, la presentèc mai d'un còp coma una subrerealista e Kahlo aguèc plusors contactes influents amb lo movement. Pasmens, i inscriguèc jamai son òbra car s'interessava pas a l'exploracion dels [[pantais]], de l'inconscient e de las associacions inesperaas, tematicas centralas dau subrerealisme. Au contrari, partèc sovent d'experiéncias concretas e de situacions viscuas per establir sas compausicions. Ansin, se lo resultat èra sovent similar a las òbras subrerealistas dau periòde (utilizacions d'objectes incompatibles, còrs sovent transformat, elements vegetaus o animaus aient una dimension simbolica, etc.), sas fònts d'inspiracion èran fòrça diferentas. En defòra de las avantgardas [[Euròpa|europeas]], Kahlo s'inspirèc fòrça de la cultura [[Mexic|mexicana]]. Amb son marit, reüniguèc una colleccion d'òbras eissias de l'art [[Mesoamerica|precolombian]], popular e religiós. En particular, Kahlo aviá un interès marcat per los [[ex-vòto]], de pinturas pichonas ofèrtas a [[Dieu]], a la [[Verge]] o a un sant per lo mercejar d'una proteccion o d'una garison. Frida Kahlo desvolopèc donc una pintura pauc classabla. Coneissiá las tendéncias artisticas internacionalas e poguèc s'inspirar dau trabalh menat per mai d'un artista, mas las combinèc amb de formas e de referéncias directament originàrias de [[Mexic]]. Aquò explica en partia l'originalitat de son òbra e Kahlo foguèc ni una artista isolaa ni una artista subrerealista mexicana. === Òbras principalas === L'òbra de Frida Kahlo es probablament constituïa de 150 a 200 [[pintura]]s<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Emma Dexter, « The Universal Dialectics of Frida Kahlo », dins Emma Dexter (dir.), ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 11.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nancy Deffebach, « "Frida Kahlo: Heroism of Private Life », dins Samuel Brunk e Ben Fallow (dir.), ''Heroes and Hero Cults in Latin America'', University of Texas Press, 2006, p. 174.</ref>. La màger part son de representacions [[autobiografia|autobiograficas]], de compausicions sus l'identitat [[nacion|nacionala]], la [[politica]] o la [[familha (parentèla)|familha]] e de [[Natura mòrta|naturas mòrtas]]. Forman pas un ensemble omogeneu, mas lo biais de transformar l'experiéncia personala en langatge visuau pòt èsser considerat coma lo fieu conductor principau de las recherchas artisticas de Kahlo. Entre las mai conoissuas, figuran : * l’''Autoretrach au costume de velós'' ([[1926]]) qu'es lo prumier autoretrach conoissut de l'artista ; * ''L'Autobús'' ([[1929]]) que remanda a l'accident tot en representant diferentas [[classa sociala|classas socialas]] de la [[societat]] [[mexic|mexicana]] ; * ''Frieda e Diego Rivera'' ([[1931]]) qu'es un retrach dau pareu ; * ''Henry Ford Hospital'' ([[1932]] qu'es consacraa a la perda d'un mainat ; * ''Mos grands, mos parents e ieu'' ([[1936]]) qu'es una reflexion picturala sus la genealogia e l'identitat ; * ''La Colona Rompua'' ([[1944]]) qu'es una representacion de la dolor fisica ; * ''Las Doas Fridas'' ([[1939]]) qu'es un autoretrach doble consacrat a la question de l'identitat ; * l’''Autoretrach amb los peus copats'' ([[1940]]) qu'es consacrat a la transformacion de son anar e a relacion amb Rivera ; * l’''Autoretrach amb lo col d'espina e lo beca-flor'' ([[1940]]) onte lo còrs es associat amb d'elements vegetaus e animaus ; * l’''Autoretrach coma Tehuana (Diego dins mas pensaas)'' ([[1943]]) qu'associa l'imatge de Kahlo amb lo costume mexican tradicionau e a la preséncia mentala de Rivera ; * l’''L'Estrencha de l'Amor de l'Univers, la Terra (Mexic), ieu, Diego e lo Senher Xólotl'' ([[1949]]) qu'associa plusors temas recurrents de Kahlo. * ''Viva la Vida'' ([[1954]]) qu'es sa darriera òbra achabaa. == Eiretatge e posteritat == === Una reconeissença progressiva === Frida Kahlo coneguèc una certana reconeissença artistica de son vivent, mai sa renomaa demorèc limitaa en comparason d'aquela aquistaa après sa [[mòrt]]. Son prumier succès internacionau vertadier aguèc luec en [[1938]] amb l'organizacion, gràcias a l'ajuda d'[[André Breton]], de sa prumiera exposicion personala a la galaria Julien Levy de [[Nòva York]]. Plusors òbras i foguèron venduas e la [[premsa]] [[USA|estatsunidenca]] li acordèc una atencion favorabla. Un an mai tard, expausèc a [[París]] dins lo quadre de l'exposicion ''Mexique''. Las relacions de Kahlo amb [[Marcel Duchamp]] e los subrerealistas [[França|francés]] foguèron decisivas per permetre aquel eveniment. L'acuelh foguèc pereu positiu e lo govern francés crompèc ''Lo Quadre'' ([[1938]]) per enrichir las colleccions publicas dau païs. Aquela aquisicion marquèc una prumiera reconoissença institucionala de part dels mitans culturaus [[Euròpa|europeus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Teschen, 2003, pp. 51-52.</ref>. Puei, Kahlo participèc a diversas exposicions internacionalas e son òbra ''Moïses'' ([[1946]]) foguèc remarcaa per lo public e de critics. Contunhèc de presentar e de vendre son trabalh en despiech de l'agravament de son estat de [[santat]]. En [[1953]], èra incapabla de se desplaçar sensa dificultats, mas participèc a son exposicion personala organizaa dins la [[capitala]] [[Mexic|mexicana]]. Pasmens, fins a sa [[mòrt]], sa celebritat èra ligaa a aquela de [[Diego Rivera|Rivera]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Gannit Ankori, ''Imaging Her Selves: Frida Kahlo's Poetics of Identity and Fragmentation'', Greenwood Press, 2002, pp. 3-5.</ref><ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref>. D'efiech, durant la màger part de sa vida, foguèc mai que mai presentaa coma la ''« frema de Rivera »''. La redescuberta de son òbra foguèc progressiva, mas permetèc d'inversar aquela relacion. Kahlo es desenant estudiaa per las sieunas qualitats, mentre que sa relacion amb Rivera es desenant consideraa coma un dels elements de sa vida. === De l'artista a l'icòna === La transformacion vertadiera de la reputacion de Kahlo interven plusors decenias après sa [[mòrt]]. Son òbra foguèc redescuberta a partir dels [[ans 1970]] dins un contexte marcat per l'atencion creissenta portaa a las [[femna|femnas]] artistas per los istorians de l'art. Sos autoretrachs, son tractament dau còrs, sa representacion de la [[dolor]], son biais de bastir son identitat e sa plaça dins una [[societat]] dominaa per d'[[òme]]s trobèron un interès noveu au sen dels movements [[feminisme|femenistas]]. En parallele, un fenomène similar aguèc luec dins los movements indigenistas mexicans. Pasmens, aquelas relecturas menèron a una transformacion. D'efiech, venguèc mai que mai un simbòle definit per la celebritat de sa [[cara]], de sas [[ussa]]s, de sos [[vestit]]s e de sa vida sentimentala pusleu que per las caracteristicas picturalas de son òbra. L'aspecte public fòrça trabalhat de Kahlo favorizèc aquela evolucion que sos vestits tradicionaus, sas coifuras e sos accessòris son venguts d'elements aisament reconeissables. Las recherchas e las exposicions consacraas a sa gardarauba mostrèron l'amplor dau trabalh a la basa de la construccion d'aquela identitat visuala. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de [[vestit]]s, de [[corset]]s, de [[fotografia]]s e d'accessòris que permetèron d'estudiar la relacion entre anar personau e creacion artistica. Aquela construccion de se explica benleu l'importància presa per Kahlo dins los estudis consacrats au genre, au còrs e a l'identitat. Son òbra met en scena una femna que refusa d'amagar las marcas de la [[malaudiá]], que representa directament son còrs, que contrarotla lo sieu imatge e que transforma d'experiéncias consideraas coma intimas en subjectes artistics. Pasmens, chau evitar de projectar retrospectivament sus Kahlo totas las categorias [[politica|politicas]] contemporaneas. Se pòt èsser estudiaa per lo mejan dau [[feminisme]], de las questions ligaas a l'andicap o au genre, son òbra aparteniá d'en prumier a un contexte mexican e internacionau especific – aqueu de la prumiera mieitat dau segle XX – e sa pensaa es mai que mai ligaa au [[comunisme]], au [[nacionalisme]] [[mexic]]an e als chambiaments politics de son temps. De mai, una autra particularitat de la vision moderna de Frida Kahlo es sa recuperacion [[comèrci|comerciala]]<ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref>. Aquò foguèt lo resultat de la represa de son imatge a partir dels [[ans 1970]], especialament per la [[mòda]] internacionala. Aquela esplecha foguèc favorizaa per la creacion d'una companhiá [[USA|estatsunidenca]] encharjaa de gerir sos [[drechs d'autor]], la Frida Kahlo Corporation, per d'eiretiers de sa [[familha (parentèla)|familha]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' La República, « FKC: Frida Kahlo Corporation », 5 d'abriu de 2007.</ref>. Son imatge es ansin vengua una marca disponibla per de campanhas [[publicitat|publicitàrias]] diversas. Aquela « Fridamania » es a l'origina de criticas recurrentas, mas demòra una activitat lucrativa. === Una influéncia mondiala === Amb l'aumentacion de sa renomaa, l'influéncia de Kahlo passa desenant larjament lo domeni de la [[pintura]]. Son anar e sa cara son venguts d'icònas represas per la [[fotografia]], la [[mòda]], la [[publicitat]] e los produchs [[cultura|culturaus]]. Aquela difusion li permetèc de venir una de las artistias mai aisament reconeissabla dau segle XX, mas crèa una tension entre los dos eiretatges de son òbra. Lo prumier es aqueu de la pintra Frida Kahlo, autor d'una òbra complexa centraa a l'entorn de l'[[autoretrach]], dau còrs, de la [[Mexic|mexicanitat]], de la dolor e dau simbolisme. Lo segond es aqueu de l'icòna Frida Kahlo que figura sus una quantitat considerabla d'objectes de tot òrdre. Aquela diferéncia es essenciala per comprendre sa posteritat. La celebritat contemporanea de Kahlo es pas unicament lo resultat de la qualitat de son òbra artistica. Es pereu una consequéncia de la potença visuala d'un imatge public, bastit a partir de miliers d'assais. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de miliers de fotografias personalas que mòstran l'importància dau trabalh sus son imatge durant sa vida. Pasmens, reduire Kahlo a son estatut d'icòna de la societat de consomacion moderna es egalament una error. Son utilizacion de l'[[autoretrach]] coma mejan per explorar l'identitat, son refús de separar lo còrs de l'experiéncia [[psicologia|psicologica]] e sa capacitat a integrar de referéncias culturalas variaas an contribuït a la formacion d'una òbra qu'inspirèc plusors generacions d'artistas après sa mòrt. Aquel interès doble per Frida Kahlo foguèc a l'origina d'un renforçament de sa preséncia dins los [[museu]]s internacionaus mai prestigiós. D'exposicions consacraas a son òbra o a sa vida son pereu regularament organizaas per aquelas institucions e Kahlo ten una plaça importanta dins las exposicions dedicaas a l'art moderne, a l'autoretrach, au còrs e au [[subrerealisme]]. La ''Casa Azul'' assegura un ròtle particular dins aquela transmission. Inauguraa en [[1958]], consèrva una part importanta de las òbras de Kahlo, mas es pereu encharjaa de la gestion de sos objectes personaus, de sos vestits, de sas fotografias, de sos [[libre]]s, etc. Aquò permet de presentar l'artista per lo mejan de sos tableus, mas tanben en presentant l'endrech onte viviá e trabalhava. L'eiretatge de Kahlo es finalament fondat sus aquela dimension dobla. Es vengua una icòna mondiala que bastissèc un imatge fòrça poderosa, mas aquel imatge garda una portaa artistica ligaa a son òbra. Sa celebritat postuma es donc un fenomène eissit de la cultura populara moderna, mas pereu lo resultat d'una reflexion artistica sus los biais de regardar una artista, una femna, un còrs e una identitat. == Annexas == === Ligams internes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Pintre mexican|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Naissença en 1907|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Decès en 1954|Kahlo, Frida]] 5v9o5hsmw1lkc10a1zl7rk2avbfa05l 2508480 2508479 2026-09-09T05:02:19Z Nicolas Eynaud 6858 /* De l'artista a l'icòna */ 2508480 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Frida Kahlo''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg|200px]] |- !align=right|Profession: |[[pintura|pintre]] |- !align=right|País: | [[Mexic]] |- !align=right|Data de naissença: |[[6 de julhet]] de [[1907]] |- !align=right|Luòc de naissença: | Coyoacán, [[Mexic]] |- !align=right|Data de decès: |[[13 de julhet]] de [[1954]] |- !align=right|Luòc de decès: | Coyoacán |} '''Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón''', mai coneguda coma '''Frida Kahlo''' ([[Coyoacán]], [[Ciutat de Mexic]], [[6 de julh]] de [[1907]] - Coyoacán, Ciutat de Mexic, [[13 de julh]] de [[1954]]) foguèt una pintora [[Mexic|mexicana]]. Son òbra s'inspira essencialament de las tradicions autoctònas mexicanas. Venguèt famosa per sos [[autoretrach]]es; e mai se l'escrivan francés [[André Breton]] diguèt de sa pintura qu'èra [[surrealisme|surrealista]], jamai se volguèt pas identificar amb aquel movement. Èra l'esposa del famós pintor mexican, [[Diego Rivera]]. == Biografia == === Enfança, formacion e accident === Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón naissèc lo 6 de julhet de [[1907]] a [[Coyoacán]], una comuna de la periferia de la [[Ciutat de Mexic]]. Son paire, [[Guillermo Kahlo]] ([[1871]]–[[1941]]), èra un [[fotografia|fotografe]] d'origina [[Alemanha|alemanda]]. Sa maire, [[Matilde Calderón y González]] ([[1876]]–[[1932]]), èra una mestissa illetraa qu'assegurèc la gestion dels afaires domestics<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hayden Herrera e Philippe Beaudoin, ''Frida: biographie de Frida Kahlo'', Flammarion, coll. « Grandes biographies », 2022, p. 20.</ref>. Frida èra la tresena filha dau pareu. La [[familha (parentèla)|familha]] viviá dins un environament marcat per lo rescontre entre las [[tradicion]]s [[mexic]]anas, l'eiretatge [[Euròpa|europeu]], la practica [[religions|religiosa]] e las activitats [[art]]isticas. La [[fotografia]] i teniá una plaça majora e Guillermo Kahlo aprenguèc las reglas d'observacion e de compausion d'un imatge a sa filha. En [[1913]], a 6 ans, Kahlo contractèc la [[poliomieliti]] que li laissèc una chamba drecha mai corta e mai teuna<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Valmantas Budrys, « Neurological Deficits in the Life and Works of Frida Kahlo », ''European Neurology'', vol. 55, n° 1,‎ 2006, pp. 4-10.</ref>. Aquela [[malautiá]] foguèc ansin lo prumier còp de la longa tiera d'espròvas [[medecina|medicalas]] que marquèron son existéncia. Son paire l'encoratjèc a practicar d'[[exercici fisic|activitats fisicas]] per afortir aquela chamba, mas aquela experiéncia precòça de la diferéncia corporala prenguèc mai tard una plaça importanta dins la construccion de son imatge public e de sa pintura. En [[1922]], intrèc a l'Escòla Nacionala Preparatòria de la Ciutat de Mexic, onte voliá se formar per entreprendre d'estudis de [[medecina]]. Faiá partia d'una generacion de joves mexicans educats dins lo contèxte de la reconstruccion [[cultura]]la e [[politica]] menaa après la [[Revolucion Mexicana]]. S'interessèc a la [[literatura]], a las [[sciéncia]]s e a las ideias politicas de senestra. Rejonhèc ansin un grop d'estudiants, los Cachuchas, onte rescontrèc Alejandro Gómez Arias onte venguèc son companhon. I desvolopèc pereu de ligams amb los mitans intellectuaus e politics que menèron a son raprochament ulterior amb lo [[comunisme]] [[Mexic|mexican]]. Lo 17 de setembre de [[1925]], foguèc victima d'un accident fòrça greu quand un [[tramvai]] percutèc son bus. Passèc un mes dins un [[espitau]] e gardèc de sequelas duradissas en despiech de desenaus d'operacions durant lo resta de sa vida<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, p. 62.</ref>. De mai, immobilizaa durant de periòdes longs, foguèc oblijaa d'abandonar sos projectes d'estudis medicaus. Es ansin durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. Per l'ajudar, sa maire organizèc la fabricacion d'un chavalet especiau, adaptat a la posicion ocupaa dins son [[liech]]. Completat per un [[mirau]], aqueu sistema venguèc l'instrument d'una practica [[art|artistica]] novela<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, pp. 62-63.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettermann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 17-18.</ref>. Tre [[1926]], Kahlo penhèc son prumier autoretrach, destinat a Alejandro Gómez Arias. Pauc a cha pauc, la pintura venguèc un mejan de ganhar d'argent per contribuïr au pagament de las despensas [[medecina|medicalas]] de la [[familha (parentèla)|familha]]. Puei, venguèc una vocacion vertadiera. Privaa de la possibilitat de seguir sos estudis medicaus, Frida Kahlo comencèc d'observar son còrs, çò qu'inspirèc lo començament de son expression artistica. Ansin, se l'accident creèc pas l'artista, transformèc rapidament las condicions li permetent de bastir sa relacion amb la pintura. === Diego Rivera e vida adulta === [[Fichièr:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|right|Frida Kahlo e son marit, [[Diego Rivera]], en [[1932]].]] A partir de [[1928]], Kahlo se raprochèc de [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), un [[pintura|pintre]] muralista ja famós e engatjat dins la vida [[politica]] e [[cultura]]la de [[Mexic]]. Li mostrèc son trabalh e li demandèc son vejaire sus sa pintura. Lor relacion venguèc rapidament [[amor|amorosa]] e lo pareu se [[maridatge|maridèc]] lo 21 d'aost de [[1929]]. Aqueu maridatge permetèc a Kahlo d'intrar au sen dau ret d'artistas, d'intellectuaus, de fotografes e de militants [[politica|politics]] frequentat per son marit e de s'inscriure dins los mitans [[comunisme|comunistas]]. Lo pareu partejava pereu un interès marcat per la cultura mexicana, las tradicions popularas e l'art [[Mesoamerica|precolombian]]. Pasmens, sos projetes artistics demorèron fòrça diferents : Rivera trabalhèc mai que mai a l'eschala monumentala dau [[muralisme]] mentre que Kahlo se concentrèc sus una pintura intima constituïa de retrachs e de scenas reduchas. De [[1930]] a [[1933]], lo pareu vivèc als [[USA|Estats Units]] onte Kahlo perdèc dos mainats que sas anchas, fracturaas per son accident, permetián pas un desvolopament normau dau [[fètus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 133-160.</ref>. Durant aqueu sejorn, Rivera e Kahlo s'installèron a [[San Francisco]], a [[Detroit]] e a [[Nòva York]] en foncion de las comandas reçaupuas per lo prumier. Aquò permetèc a Kahlo de rescontrar plusors intellectuaus estatsunidencs importants e de venir amiga amb lo doctor [[Leo Eloesser]] ([[1881]]-[[1976]]). Es pereu durant aqueu periòde que Kahlo comencèc d'èsser la modela de fotografes professionaus coma [[Edward Weston]] ([[1886]]-[[1958]]) e [[Imogen Cunningham]] ([[1883]]-[[1976]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 117-125.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', 1990, pp. 42-43.</ref>. Aquelas [[fotografia]]s mòstran la volontat precòça de Kahlo d'utilizar sos [[vestit]]s, sas coifuras e sos accessòris per construire un imatge public aisament identificable<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christina Burrus, « The Life of Frida Kahlo », dins Emma Dexter, ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 203.</ref>. Sos problemas de santat li inspirèron egalament d'òbras fòrça personalas, especialament ''Henry Ford Hospital'', onte se representèc sus un liech d'espitau après un maupart dins una compausicion l'associant amb d'elements medicaus e diferents simboles e objectes penjats a l'entorn d'ela. Lo [[maridatge]] amb [[Diego Rivera]] foguèc pereu tumultuós. Los dos entretenguèron mai d'una relacion extraconjugala, çò qu'entraïnèc de crisis repetias<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-201.</ref>. En [[1939]], un [[divòrci]] foguèc prononciat. Aquela fasa foguèc centrala dins la carriera de Kahlo que produguèc ''Las Doas Fridas'', un de sas òbras mai celebras. Pasmens, lo [[divòrci]] interrompèc pas tota relacion entre Rivera e Kahlo e lo coble se tornèc maridar en decembre de [[1940]]. Durant aqueu periòde, la vida de Kahlo foguèc pereu marcaa per d'eveniments politics internacionaus. Amb Rivera, sostenguèc los republicans durant la [[Guèrra Civila Espanhòla|Guerra Civila Espanhòla]] ([[1936]]-[[1939]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 40-41.</ref>. Aculhèron tanben [[Trotski|Leon Trotski]] e son esposa durant son exili en [[Mexic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-215.</ref>. Pasmens, aquel engatjament politic foguèc una dimension segondària dins lo desvolopament de son òbra que demorèc mai que mai centrat sus son identitat personala e son trabalh picturau. A partir dels [[ans 1940]], l'estat de santat de Kahlo comencèc de se desgradar fortament. Deguèc donc subir plusors operacions e s'aliechar durant de periòdes longs. Pasmens, en [[1942]], poguèc començar d'ensenhar a l'Escòla Nacionala de Pintura, d'Escultura e de Gravura. Organizèc de cors en cò d'ela quand sa santat l'empachava de se desplaçar. Sa pintura evolucionèc d'un biais parallele a la deterioracion de son còrs e la dolor i venguèc una estructura visuala permetent de representar l'experiéncia de sa vulnerabilitat. En [[1953]], los metges deguèron l'[[amputacion|amputar]] d'una partia de sa chamba drecha<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 412-430.</ref>. En despiech de sas dificultats, arrestèc pas de pénher e de s'interessar a la vida [[politica]]. Per exemple, participèc a una manifestacion còntra l'intervencion [[USA|estatsunidenca]] en [[Guatemala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', Chronicle Books, 1990, p. 138.</ref>. Frida Kahlo morèc lo 13 de julhet de [[1954]], a 47 ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 425-433.</ref><ref>Sa mòrt es benleu ligaa a una presa tròp importanta de medicaments antidolor. Aquò es a l'origina d'una teoria de [[suicidi]] qu'es sostengua per de biografes coma Hayden Herrera. La causa oficiala dau decès es una embolia pumonària e ni la polícia ni la familha jutjèron necessari de demandar una autopsia per verificar.</ref>. Son ostau personau, la ''Casa Azul'', venguèc après sa [[mòrt]] un [[musèu|museu]] dedicat a sa memòria e a son òbra. Son còrs foguèc cremat. Sos cendres son conservats en la ''Casa Azul''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 433-440.</ref>. == Òbra == === Una òbra personala === La pintura de Frida Kahlo es aisament reconeissabla gràcias a l'importància donaa a la [[cara]] e au còrs de l'[[art|artista]]. Los autoretrachs constituïsson una part essenciala de sa produccion e donan sovent l'impression d'una pintura [[autobiografia|autobiografica]]. D'efiech, utilizava lo sieu visatge coma una figura establa que li permetiá d'explorar d'identitats diferentas, d'estats [[emocion|emocionaus]] e de situacions simbolicas. Ansin, dins son òbra, l'usatge de l'autoretrach es pas una reproduccion simpla de son aparéncia fisica. Dins sos tableus, la cara demòra generalament frontala e impassibla, mentre que lo còrs, los [[vestit]]s, los [[animalia|animaus]] e l'environament exprimisson de transformacions que son pas directament vesibles dins l'expression de la cara. Aquela immobilitat aparenta dona a sas òbras una tension particulara. L'espectator agacha un personatge que sembla de se presentar amb un important mestritge tot en expausant d'experiéncias de sofrença, de separacion, de desirança o de fragilitat. L'usatge d'un miralh èra centrau dins aquela practica que permetiá de construire la scena. Aquela dimension es vesibla tre ''[[Autoretrach au costume de velós]]'' ([[1926]]), son premier autoretrach conoissut, onte pausèc l'aparéncia fisica que sos trachs fondamentaus foguèron conservats dins la màger part de son òbra<ref>Pasmens, i aguèc d'excepcions coma ''Autoretrach als peus copats'' ([[1940]]).</ref>. La resta dau còrs èra lo luec de rescontre de l'experiéncia individuala e d'una reflexion mai generala sus la vulnerabilitat umana. Un exemple es la ''Colona Rompua''. Kahlo s'i representèc drecha, lo còrs dubert per una colona [[arquitectura|arquitecturala]] rompua e la [[peu]] pertusaa de [[claveu]]s. Pasmens, l'imatge èra pas una representacion naturalista de la dolor. Lo còrs i èra un ensemble de signes e de simbòles. La colona representava tant lo sosten fisic que son defalhiment mentre que los claveus transforman la sofrença en motiu visuau. La [[pintura]] de Kahlo dessepara donc pas clarament lo fisic e lo [[psicologia|psicologic]]. Las experiéncias ([[dolor]], [[malaudiá]], separacion, [[desirança]], [[maire|maternitat]], identitat, etc.) i son directament inscrichas sus lo còrs, sota forma de simbòles. Aquela associacion es un element important de la singularitat de son òbra. === Identitat e simbolisme === L'identitat [[Mexic|mexicana]] constituís una autra dimension fondamentala de la pintura de Kahlo. Portava frequentament de vestits associats a las [[tradicion]]s mexicanas, especialament aquelos de las [[femna]]s de l'[[istme de Tehuantepec]]. Las coifuras, los [[joieu]]s, las [[flor]]s e los teissuts utilizats èran pas unicament d'elements decoratius. Participavan a la representacion d'una identitat construcha e mesa en scena. Pasmens, aquela identitat èra complexa que Kahlo èra eissia d'una [[familha (parentèla)|familha]] mesclant d'originas [[Euròpa|europeas]] e [[Mexic|mexicanas]]. Aquel embolh inspirèc ''Mos grands, mos parents e ieu'', realizat en [[1936]], que representa la [[genealogia]] de Kahlo sota la forma d'un aubre familiau associant la brancha mairala au païsatge de [[Mexic]] e la brancha pairala a l'[[ocean Atlantic]]. ''Las Doas Fridas'' de [[1939]] desvolopèc aquela reflexion sus l'origina e la reflexion en representant doas versions de l'artista ligaas per lors [[Sistèma circulatòri|vaisseus sanguins]]. Los accessòris utilizats dins las compausicions son l'autre element recurrent de l'òbra de Kahlo. Tènon de ròtles [[estetica|estetics]], [[cultura|culturaus]] e simbolics. Per exemple, los [[vestit]]s li permetián d'exprimir sa concepcion de la mexicanitat tot en amagant de consequéncias ben vesiblas de sos [[andicap|andicaps]]. Lo [[museu]] de la ''Casa Azul'' consèrva ansin una importanta colleccion de vestits, de joieus e d'accessòris divèrs que mòstran l'importància donaa per l'artista a la construccion de son imatge artistic e public. Los [[Animalia|animaus]] acompanhan pereu frequentament los autoretrachs tant per equilibrar la pintura que per participar a la compausicion simbolica. De [[planta|plantas]], de [[fruch]]s, de raiç o d'elements de païsatges son egalament utilizats per evocar la vida, la [[mòrt]], la sexualitat o la fertilitat. L'ensemble d'aqueles aspectes de l'òbra de Kahlo donan l'impression d'un monde barrat, mas aqueu monde es bastit amb d'elements en provenença de la [[natura]], de la [[cultura populara]] [[Mexic|mexicana]], de la [[religions|religion]], de la [[medecina]] e de l'[[istòria]] personala de l'artista. Aquela combinason explica pereu las dificultats per l'inscriure dins un corrent artistic definit que son òbra tèn de ligams amb lo [[subrerealisme]], mas tanben amb las tradicions de la [[pintura]] mexicana, los [[ex-vòto]], los retrachs fotografics e l'art popular. === Una artista d'avantgarda === La question dau corrent artistic seguit per Frida Kahlo es totjorn un objecte de debats, mai que mai en causa de l'oposicion entre [[André Breton]] ([[1896]]-[[1966]]) e Frida Kahlo ela meteissa sus son apertenéncia au movement [[subrerealisme|subrerealista]]. D'efiech, [[André Breton|Breton]], que tenguèc un ròtle centrau dins la reconeissença internacionala de Kahlo, la presentèc mai d'un còp coma una subrerealista e Kahlo aguèc plusors contactes influents amb lo movement. Pasmens, i inscriguèc jamai son òbra car s'interessava pas a l'exploracion dels [[pantais]], de l'inconscient e de las associacions inesperaas, tematicas centralas dau subrerealisme. Au contrari, partèc sovent d'experiéncias concretas e de situacions viscuas per establir sas compausicions. Ansin, se lo resultat èra sovent similar a las òbras subrerealistas dau periòde (utilizacions d'objectes incompatibles, còrs sovent transformat, elements vegetaus o animaus aient una dimension simbolica, etc.), sas fònts d'inspiracion èran fòrça diferentas. En defòra de las avantgardas [[Euròpa|europeas]], Kahlo s'inspirèc fòrça de la cultura [[Mexic|mexicana]]. Amb son marit, reüniguèc una colleccion d'òbras eissias de l'art [[Mesoamerica|precolombian]], popular e religiós. En particular, Kahlo aviá un interès marcat per los [[ex-vòto]], de pinturas pichonas ofèrtas a [[Dieu]], a la [[Verge]] o a un sant per lo mercejar d'una proteccion o d'una garison. Frida Kahlo desvolopèc donc una pintura pauc classabla. Coneissiá las tendéncias artisticas internacionalas e poguèc s'inspirar dau trabalh menat per mai d'un artista, mas las combinèc amb de formas e de referéncias directament originàrias de [[Mexic]]. Aquò explica en partia l'originalitat de son òbra e Kahlo foguèc ni una artista isolaa ni una artista subrerealista mexicana. === Òbras principalas === L'òbra de Frida Kahlo es probablament constituïa de 150 a 200 [[pintura]]s<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Emma Dexter, « The Universal Dialectics of Frida Kahlo », dins Emma Dexter (dir.), ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 11.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nancy Deffebach, « "Frida Kahlo: Heroism of Private Life », dins Samuel Brunk e Ben Fallow (dir.), ''Heroes and Hero Cults in Latin America'', University of Texas Press, 2006, p. 174.</ref>. La màger part son de representacions [[autobiografia|autobiograficas]], de compausicions sus l'identitat [[nacion|nacionala]], la [[politica]] o la [[familha (parentèla)|familha]] e de [[Natura mòrta|naturas mòrtas]]. Forman pas un ensemble omogeneu, mas lo biais de transformar l'experiéncia personala en langatge visuau pòt èsser considerat coma lo fieu conductor principau de las recherchas artisticas de Kahlo. Entre las mai conoissuas, figuran : * l’''Autoretrach au costume de velós'' ([[1926]]) qu'es lo prumier autoretrach conoissut de l'artista ; * ''L'Autobús'' ([[1929]]) que remanda a l'accident tot en representant diferentas [[classa sociala|classas socialas]] de la [[societat]] [[mexic|mexicana]] ; * ''Frieda e Diego Rivera'' ([[1931]]) qu'es un retrach dau pareu ; * ''Henry Ford Hospital'' ([[1932]] qu'es consacraa a la perda d'un mainat ; * ''Mos grands, mos parents e ieu'' ([[1936]]) qu'es una reflexion picturala sus la genealogia e l'identitat ; * ''La Colona Rompua'' ([[1944]]) qu'es una representacion de la dolor fisica ; * ''Las Doas Fridas'' ([[1939]]) qu'es un autoretrach doble consacrat a la question de l'identitat ; * l’''Autoretrach amb los peus copats'' ([[1940]]) qu'es consacrat a la transformacion de son anar e a relacion amb Rivera ; * l’''Autoretrach amb lo col d'espina e lo beca-flor'' ([[1940]]) onte lo còrs es associat amb d'elements vegetaus e animaus ; * l’''Autoretrach coma Tehuana (Diego dins mas pensaas)'' ([[1943]]) qu'associa l'imatge de Kahlo amb lo costume mexican tradicionau e a la preséncia mentala de Rivera ; * l’''L'Estrencha de l'Amor de l'Univers, la Terra (Mexic), ieu, Diego e lo Senher Xólotl'' ([[1949]]) qu'associa plusors temas recurrents de Kahlo. * ''Viva la Vida'' ([[1954]]) qu'es sa darriera òbra achabaa. == Eiretatge e posteritat == === Una reconeissença progressiva === Frida Kahlo coneguèc una certana reconeissença artistica de son vivent, mai sa renomaa demorèc limitaa en comparason d'aquela aquistaa après sa [[mòrt]]. Son prumier succès internacionau vertadier aguèc luec en [[1938]] amb l'organizacion, gràcias a l'ajuda d'[[André Breton]], de sa prumiera exposicion personala a la galaria Julien Levy de [[Nòva York]]. Plusors òbras i foguèron venduas e la [[premsa]] [[USA|estatsunidenca]] li acordèc una atencion favorabla. Un an mai tard, expausèc a [[París]] dins lo quadre de l'exposicion ''Mexique''. Las relacions de Kahlo amb [[Marcel Duchamp]] e los subrerealistas [[França|francés]] foguèron decisivas per permetre aquel eveniment. L'acuelh foguèc pereu positiu e lo govern francés crompèc ''Lo Quadre'' ([[1938]]) per enrichir las colleccions publicas dau païs. Aquela aquisicion marquèc una prumiera reconoissença institucionala de part dels mitans culturaus [[Euròpa|europeus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Teschen, 2003, pp. 51-52.</ref>. Puei, Kahlo participèc a diversas exposicions internacionalas e son òbra ''Moïses'' ([[1946]]) foguèc remarcaa per lo public e de critics. Contunhèc de presentar e de vendre son trabalh en despiech de l'agravament de son estat de [[santat]]. En [[1953]], èra incapabla de se desplaçar sensa dificultats, mas participèc a son exposicion personala organizaa dins la [[capitala]] [[Mexic|mexicana]]. Pasmens, fins a sa [[mòrt]], sa celebritat èra ligaa a aquela de [[Diego Rivera|Rivera]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Gannit Ankori, ''Imaging Her Selves: Frida Kahlo's Poetics of Identity and Fragmentation'', Greenwood Press, 2002, pp. 3-5.</ref><ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref>. D'efiech, durant la màger part de sa vida, foguèc mai que mai presentaa coma la ''« frema de Rivera »''. La redescuberta de son òbra foguèc progressiva, mas permetèc d'inversar aquela relacion. Kahlo es desenant estudiaa per las sieunas qualitats, mentre que sa relacion amb Rivera es desenant consideraa coma un dels elements de sa vida. === De l'artista a l'icòna === La transformacion vertadiera de la reputacion de Kahlo interven plusors decenias après sa [[mòrt]]. Son òbra foguèc redescuberta a partir dels [[ans 1970]] dins un contexte marcat per l'atencion creissenta portaa a las [[femna|femnas]] artistas per los istorians de l'art. Sos autoretrachs, son tractament dau còrs, sa representacion de la [[dolor]], son biais de bastir son identitat e sa plaça dins una [[societat]] dominaa per d'[[òme]]s trobèron un interès noveu au sen dels movements [[feminisme|femenistas]]. En parallele, un fenomène similar aguèc luec dins los movements indigenistas mexicans. Pasmens, aquelas relecturas menèron a una transformacion. D'efiech, venguèc mai que mai un simbòle definit per la celebritat de sa [[cara]], de sas [[ussa]]s, de sos [[vestit]]s e de sa vida sentimentala pusleu que per las caracteristicas picturalas de son òbra. L'aspecte public fòrça trabalhat de Kahlo favorizèc aquela evolucion que sos vestits tradicionaus, sas coifuras e sos accessòris son venguts d'elements aisament reconeissables. Las recherchas e las exposicions consacraas a sa gardarauba mostrèron l'amplor dau trabalh a la basa de la construccion d'aquela identitat visuala. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de [[vestit]]s, de [[corset]]s, de [[fotografia]]s e d'accessòris que permetèron d'estudiar la relacion entre anar personau e creacion artistica. Aquela construccion de se explica benleu l'importància presa per Kahlo dins los estudis consacrats au genre, au còrs e a l'identitat. Son òbra met en scena una femna que refusa d'amagar las marcas de la [[malaudiá]], que representa directament son còrs, que contrarotla lo sieu imatge e que transforma d'experiéncias consideraas coma intimas en subjectes artistics. Pasmens, chau evitar de projectar retrospectivament sus Kahlo totas las categorias [[politica|politicas]] contemporaneas. Se pòt èsser estudiaa per lo mejan dau [[feminisme]], de las questions ligaas a l'andicap o au genre, son òbra aparteniá d'en prumier a un contexte mexican e internacionau especific – aqueu de la prumiera mieitat dau segle XX – e sa pensaa es mai que mai ligaa au [[comunisme]], au [[nacionalisme]] [[mexic]]an e als chambiaments politics de son temps. De mai, una autra particularitat de la vision moderna de Frida Kahlo es sa recuperacion [[comèrci|comerciala]]<ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Margaret A. Lindauer, ''Devouring Frida: The Art History and Popular Celebrity of Frida Kahlo'', University Press of New England, 1999.</ref>. Aquò foguèt lo resultat de la represa de son imatge a partir dels [[ans 1970]], especialament per la [[mòda]] internacionala. Aquela esplecha foguèc favorizaa per la creacion d'una companhiá [[USA|estatsunidenca]] encharjaa de gerir sos [[drechs d'autor]], la Frida Kahlo Corporation, per d'eiretiers de sa [[familha (parentèla)|familha]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' La República, « FKC: Frida Kahlo Corporation », 5 d'abriu de 2007.</ref>. Son imatge es ansin vengua una marca disponibla per de campanhas [[publicitat|publicitàrias]] diversas. Aquela « Fridamania » es a l'origina de criticas recurrentas, mas demòra una activitat lucrativa. === Una influéncia mondiala === Amb l'aumentacion de sa renomaa, l'influéncia de Kahlo passa desenant larjament lo domeni de la [[pintura]]. Son anar e sa cara son venguts d'icònas represas per la [[fotografia]], la [[mòda]], la [[publicitat]] e los produchs [[cultura|culturaus]]. Aquela difusion li permetèc de venir una de las artistias mai aisament reconeissabla dau segle XX, mas crèa una tension entre los dos eiretatges de son òbra. Lo prumier es aqueu de la pintra Frida Kahlo, autor d'una òbra complexa centraa a l'entorn de l'[[autoretrach]], dau còrs, de la [[Mexic|mexicanitat]], de la dolor e dau simbolisme. Lo segond es aqueu de l'icòna Frida Kahlo que figura sus una quantitat considerabla d'objectes de tot òrdre. Aquela diferéncia es essenciala per comprendre sa posteritat. La celebritat contemporanea de Kahlo es pas unicament lo resultat de la qualitat de son òbra artistica. Es pereu una consequéncia de la potença visuala d'un imatge public, bastit a partir de miliers d'assais. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de miliers de fotografias personalas que mòstran l'importància dau trabalh sus son imatge durant sa vida. Pasmens, reduire Kahlo a son estatut d'icòna de la societat de consomacion moderna es egalament una error. Son utilizacion de l'[[autoretrach]] coma mejan per explorar l'identitat, son refús de separar lo còrs de l'experiéncia [[psicologia|psicologica]] e sa capacitat a integrar de referéncias culturalas variaas an contribuït a la formacion d'una òbra qu'inspirèc plusors generacions d'artistas après sa mòrt. Aquel interès doble per Frida Kahlo foguèc a l'origina d'un renforçament de sa preséncia dins los [[museu]]s internacionaus mai prestigiós. D'exposicions consacraas a son òbra o a sa vida son pereu regularament organizaas per aquelas institucions e Kahlo ten una plaça importanta dins las exposicions dedicaas a l'art moderne, a l'autoretrach, au còrs e au [[subrerealisme]]. La ''Casa Azul'' assegura un ròtle particular dins aquela transmission. Inauguraa en [[1958]], consèrva una part importanta de las òbras de Kahlo, mas es pereu encharjaa de la gestion de sos objectes personaus, de sos vestits, de sas fotografias, de sos [[libre]]s, etc. Aquò permet de presentar l'artista per lo mejan de sos tableus, mas tanben en presentant l'endrech onte viviá e trabalhava. L'eiretatge de Kahlo es finalament fondat sus aquela dimension dobla. Es vengua una icòna mondiala que bastissèc un imatge fòrça poderosa, mas aquel imatge garda una portaa artistica ligaa a son òbra. Sa celebritat postuma es donc un fenomène eissit de la cultura populara moderna, mas pereu lo resultat d'una reflexion artistica sus los biais de regardar una artista, una femna, un còrs e una identitat. == Annexas == === Ligams internes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Pintre mexican|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Naissença en 1907|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Decès en 1954|Kahlo, Frida]] ifsp51510lssnm0puvj123tfyd3rwy0 0 27278 2508463 2453213 2026-09-08T17:45:53Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2508463 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Albert-dauzat-(1877-1955).jpg|thumb|250px|Retrach d'Albèrt Dauzat]] {{Infobox |tematica= |carta= }} <!--Article redigit en auvernhat--> '''Albèrt Dauzat''' (en francés ''Albert Dauzat'') ([[Garait]], [[4 de julhet]] de [[1877]] – [[París]], [[31 d'octobre]] de [[1955]]) èra un [[lingüista]] [[Occitània|occitan]]. Son òbra fondamentala a permés d'avançar dins la coneissença de l'[[occitan]], dau [[francoprovençau]] e dau [[francés]], especialament en lingüistica istorica (sobretot en [[fonetica]] istorica), en [[etimologia]], en [[onomastica]] e en [[dialectologia]]. Maugrat son aportacion bravament preciosa per la coneissença de la lenga [[occitan]]a, Dauzat aviá una concepcion bravament [[diglossia|diglossica]] e sosteniá la dominacion de la lenga [[francés|francesa]]: en particular, foguèt ostil a la [[lei Deixona]]. Son trabalh sobre l'occitan es purament descriptiu. Tota son òbra scientifica es redigida en francés. Dauzat èra naissit en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]] mas, per la dialectologia occitana, trabalhèt especialament sobre son parlar familhau [[auvernhat]] de [[Bançac|Vinzèla]] (dins la comuna de [[Bançac]]). Dauzat èra format a la [[filologia]] tradicionala ([[lingüistica]] tradicionala dominanta dau [[sègle XIX]]) e aviá pas gaire participat au desvolopament de l'[[estructuralisme]] que revolucionèt la lingüistica a partir de 1913. En tot cas l'òbra de Dauzat es d'una excellenta qualitat e d'una granda rigor dins l'enchastre de la filologia, e aquò fai qu'es encara una referéncia per los lingüistas contemporanèus que trabalhan sobre l'occitan. La sola excepcion notabla a aquela rigor son sas [[etimologia]]s daus [[toponims]], que son pas totas demostradas e que son de còps especulativas; pasmens representan una avançada qualitativa a respècte de son epòca. == Sas òbras == Lista non exaustiva. *DAUZAT Albert (1899) ''Morphologie du patois de Vinzelles'', París *DAUZAT Albert (1906) ''Géographie phonétique d’une région de la Basse-Auvergne'', París, reedicion IEO París, 2010 [http://ieoparis.free.fr/delo/Albert%20DAUZAT.%20G%e9ographie%20phon%e9tique%20d%27une%20r%e9gion%20de%20la%20Basse-Auvergne.pdf en linha] *DAUZAT Albert (1915) ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', Montpelhièr: Societat d’Estudis Occitans, 1 vol. e 1 suplement [http://ieoparis.free.fr/delo/Albert%20DAUZAT%20-%20Glossaire%20%e9tymologique%20du%20patois%20de%20Vinzelles.pdf en linha] *DAUZAT Albert (1928) ''Essais de géographie linguistique. Deuxième série: problèmes phonétiques'', París: Honoré Champion *DAUZAT Albert (1946) ''Les noms de personnes, origines et évolution'', París: Delagrave *DAUZAT Albert (1946) ''Les patois, évolution, classification, étude'', París: Delagrave *DAUZAT Albert (1980) ''Dictionnaire étymologique des noms de famille et prénoms de France'', París: Larousse *DAUZAT Albert, & DESLANDES Gaston, & ROSTAING Charles (1978) ''Dictionnaire étymologique des noms de rivières et de montagnes en France'', París: Klincksieck *DAUZAT Albert, & DUBOIS Jean, & MITTERAND Henri (1971) ''Nouveau dictionnaire étymologique et historique'', París: Larousse *DAUZAT Albert, & ROSTAING Charles (1963) ''Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France'', París: Guénégaud == Bibliografia sobre Dauzat == Lista non exaustiva. *''Albert Dauzat et le patrimoine linguistique auvergnat, colloque de Thiers, 5-7 novembre 1998'' (2000), Saint-Gervais-sous-Meymont: Parc naturel régional Livradois-Forez/CNRS *[[Joan Pèire Chambon]] (1996) = Jean-Pierre CHAMBON, "Albert Dauzat" [H. Stammerjohann (1996) ''Lexicon grammaticorum. Who’s Who in the History of World Linguistics,'' Tübingen, p. 226] == Ligams extèrnes == * [http://www.persee.fr/author/persee_275642 Articles d'Albèrt Dauzat disponibles en linha] [[categoria:lingüista occitan|Dauzat, Albèrt]] [[categoria:Naissença en 1877|Dauzat, Albèrt]] [[categoria:Decès en 1955|Dauzat, Albèrt]] [[Categoria:Decès a París|Dauzat, Albèrt]] f4rulg6ty41thashpqb8ltfon9gsyf8 0 27639 2508458 2454752 2026-09-08T14:34:08Z ~2026-48668-74 65153 manca l'essencial una traduccion completa 2508458 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|thumb|200px|left|Ulisses amb las [[sirena]]s]] [[Fichièr:Odysseus Polyphemos Cdm Paris 190.jpg|thumb|200px|Ulisses e sons companhons cegant [[Polifème]]]] [[File:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|thumb|John William Waterhouse, 1891]] L’'''''Odissèa''''' (en [[Grèc (lenga)|grèc ancian]] Ὀδυσσεία / ''Odysseía'') es una [[epopèia]] atribuida a l’[[aède]] [[Omèr]], comptant {{formatnum:12109}} [[examètre dactilic|examètres dactilics]], repartits en 24 cants. Se pensa que foguèt redigida après l'''[[Iliada]]'', cap a la fin del sègle VIII abans J.-C. == Resumit deu raconte == Que conta la fin de [[Tròia (Anatolia)|Tròia]] e lo retorn d'[[Ulisses]], rei d'[[Itaca]], après la [[guèrra de Tròia|guèrra]] (dont ua partida ei contada per ''[[Iliada|L'Iliada]]''. Lo títol ''Odissèa'' (en [[grèc ancian]] Ὀδυσσεία / ''Odysseía'') qu'ei format suu nom grèc d'Ulisses Ὀδυσσεύς / (''Odysseús''). Lo subjècte qu'ei resumit dens los prumèrs vints vèrs (18 e miei) deu poèma, dens la quau lo poèta, segon la Tradicion, invòca la Musa entà que'u balhe l'inspiracion: {{Blòc de citacion|Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη, ἐπεὶ Τροΐης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσε· πολλῶν δ’ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω, πολλὰ δ’ ὅ γ’ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυμόν, ἀρνύμενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων.|col2=Conta'm Musa, l'òmi suber-rusat, qui, arron de pilhar la senta vila de Tròia, errè tant e tant, lo qui deus òmis e vedó un sarròt de vilas, e conegó lo lor esperit, lo qui sus la mar patí mila maus au son còr, en s'i hant a subervíver e entornar los sons companhons.|lenga1=Grèc ancian|lenga2=occitan}} == Estructura == L'Odissèa que's compausa de 24 cantas amassadas en tres partidas: * la Telemaquia (cantas I{{exp|èra}} a IV{{exp|au}} : Telemac que parteish demandar novèlas de son pair tà Pilos, on interròga a Nestor, e tà Esparta, on interròga a Menelau. D'aqueth temps, los pretendents, a Itaca, qu'atenden que Penelòpa e causesca un d'eths en har la vita bèra, e que complòtan contra Telemac. * los racontes d'Ulisses en çò d'Alcinòu (cantas V{{exp|au}} a XII{{exp|au}}): arrecaptat peu rei Alcinòu au darrèr deu son naufragi, Ulisses qu'entend un [[aède]] a contar l'episòdi deu chivau de Tròia (canta VIII{{exp|au}}), puish que conta eth medish las soas benalèjas. * la venjança d'Ulisses (cantas XIII{{exp|au}} a XXIV{{exp|au}}) : un còp tornat tà Itaca, Ulisses que's hè reconéisher peus sons servidors e tanhents, que massacra los pretendents e que restableish la patz dens l'illa. == De traduccions parcialas e entièra en occitan == [[Joan Baptista Fabre]] faguèt qualques traduccions de partidas de [[l'Odissèa]] e L'[[Eneïda]] (''L'Odissèa travestida'' e ''L'Eneïda de Celanòva''). La partida centrau de l'Odissèa (3300 vèrs) es estada revirada en [[provençau]] per [[Robèrt Lafont]] e publicada devath lo títol ''Lo viatge grand de l'Ulisses d'Itaca''. De notar de [[Carles Rieu|Charlon Rieu]] ne faguèt la revirada en entièr e en occitan provençau, en grafia mistralenca, en 1907.<ref>https://www.occitanica.eu/items/show/3086</ref> [[Categoria:Literatura]] [[Categoria:Epopèia]] [[Categoria:Odissèa]] o0jaex0rt0a4jvpoti2lijs84t5dh6e 0 41952 2508446 2424782 2026-09-08T13:52:10Z Pdbdt 1104 /* Perimètre deu territòri */ 2508446 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Audinhon | nom2 = ''Audignon'' | imatge = Audignon_(Landes,Fr)_église.JPG | descripcion = La glèisa de Nosta Dauna d'Audinhon. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Gasconha}} | parçan = {{Shalòssa}} | region = [[Navèra Aquitània]] | departament = {{Lanas}} | arrondiment = [[Arrondiment deu Mont|Lo Mont]] | canton = Shalòssa Tursan ([[Canton de Sent Sever|Sent Sever]] avant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan|CC de Shalòssa Tursan]] (2017 ---->) | cp = 40500 | insee = 40017 | cònsol = Marcel Pruet | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | latitud = 43.7233333333 | longitud = -0.602777777778 | alt mini = 37 | alt mej = | alt maxi = 116 | km² = 9.31 | sitweb = http://www.laudignonais.info/ |}} '''Audinhon'''<ref>[https://web.archive.org/web/20170919200819/http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/ Top'Òc] Diccionari toponimic occitan del [[Congrès permanent de la lenga occitana]].</ref> (''Audignon'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[regions francesas|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 40017.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila | nòrd-oèst = | nòrd = [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] | nòrd-èst = | oèst = [[Banòs]] | vila = Audinhon | èst = [[Èiras de Mont Cube]] | sud-oèst = [[Doasith]] | sud = [[Horcs Arriu]] | sud-èst = [[Dume]] }} ==Toponimia== La prononciacion qu'ei [awdi'ɲuŋ]. Las fòrmas ancianas que son ''Audignõ'' (mapa de 1638), ''Audignan'' (mapas de 1714 e 1733) <ref name = bbf>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour'', ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 44</ref>. [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] qu'explica ''Audinhon'' per un nom germanic d'òmi ''Aldino'' dab lo sufixe ''-onem'', [[Gerhard Rohlfs|Rohlfs]] (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) que causeish lo nom latin d'òmi ''*Aldinius'' dab ''-onem'' <ref name = bbf/>. Bénédicte Boyrie-Fénié que hè arremarcar a bon dret l'etime ''*Aldinonem'' causit per Dauzat auré miat a ''*Audion''. ''Audinhon'' que veien donc d'ua varianta ''*Aldinius'' deu nom germanic d'òmi ''Aldinus'', seguit de ''-one'' (cf. [[Audigny]] qu'ei atestat ''Aldiniacum'' en 1065). Pr'amor de l'origina germanica, lo nom que's fixè a la fin de l'[[Antiquitat]] o au començament de l'[[Edat Mejana]]<ref name = bbf/>. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=40017 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2032]] |Identitat= Marcel Pruet|Partit= shens |Qualitat= agricultor, president de la CC e de l'anciana de Cap de Gasconha}} {{Elegit |Debuta= març de [[1983]] |Fin= 2001 |Identitat= Gabriel Garosi |Partit= |Qualitat= retirat de psicològue escolar}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1983 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=40017 |1793=581 |1800=582 |1806=617 |1821=588 |1831=641 |1836=614 |1841=578 |1846=573 |1851=558 |1856=556 |1861=533 |1866=526 |1872=502 |1876=504 |1881=520 |1886=499 |1891=507 |1896=502 |1901=522 |1906=538 |1911=502 |1921=456 |1926=467 |1931=442 |1936=415 |1946=371 |1954=349 |1962=337 |1968=333 |1975=289 |1982=294 |1990=318 |1999=328 |2004= |2005= |2006=344 |2007=337 |2008= |2009= |cassini=1737 |senscomptesdobles=1962}} ==Lòcs e monuments== [[File:Casteth de Captan.jpg|thumb|left|300px|Castèth de Captan, Audinhon, Gasconha.]] * '''Lo castèth de Captan''', aperat tanbenh "Castèth de Galard". * '''Lo molin de Marselhon'''. * '''La glèisa de Nosta-Dauna''', classada Monument Istoric (12-05-1975)<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00083924 ficha de la basa Merimée]</ref>. [[File:Audignon_(Landes,Fr)_chevet_de_l'église.jpg|thumb|right|300px|Capcèr de la glèisa de Nosta Dauna.]] == Personalitats ligadas dab la comuna == * [[Jean Darcet]] (1724-1801), quimista, batiat a Audinhon<ref>[http://archivesenligne.landes.org/ark:/35227/s0052cbf43579f89/52cbf6f5b1f85 acte deu batiòu]</ref>. ==Véder tanben== {{Sisterlinks|commons=Category:Audignon|}} * [[Comunas de las Lanas]] ==Ligams extèrnes== * [https://web.archive.org/web/20110305192809/https://www.chalossetursan.fr/ Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan] ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de las Lanas}} [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Lanas]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] cbkyiv6nmodp3si1bd9u4jue5paecnu 0 41964 2508448 2424792 2026-09-08T14:00:41Z Pdbdt 1104 /* Administracion */ cònsol 2508448 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Banòs | nom2 = ''Banos'' | imatge = Banos eglise ext.JPG | descripcion = La glèisa de Sent Pèir de Banòs. | lògo = | escut = Blason ville fr Banos 40.svg | escais = | region = [[Navèra Aquitània]] | departament = {{Lanas}} | ist = {{Gasconha}} | parçan = [[Shalòssa]] | arrondiment = [[Arrondiment deu Mont|Lo Mont]] | canton = Shalòssa Tursan ([[Canton de Sent Sever|Sent Sever]] avant 2015) | insee = 40024 | cp = 40500 | cònsol = Jean-Louis Laporte | mandat = [[2020]]-[[2026]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan|CC de Shalòssa Tursan]] (2017 ---->) | gentilici = | latitud = 43.7375 | longitud = -0.621944444444 | alt mej = | alt mini = 34 | alt maxi = 124 | ectaras = | km² = 5.77 | sitweb = http://banos.fr/ |}} '''Banòs'''<ref>[https://web.archive.org/web/20170919200819/http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/ Top'Òc] Diccionari toponimic occitan del [[Congrès permanent de la lenga occitana]].</ref> (''Banos'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[regions francesas|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. == Geografia == [[Fichièr:Gabas a Banos 1.JPG|thumb|300px|left|Lo [[Gabàs|Gavàs]] a Banòs.]] [[Imatge:Map commune FR insee code 40024.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila | nòrd-oèst = | nòrd = [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] | nòrd-èst = | oèst = [[Montaut (Lanas)|Montaut]] | vila = Banòs | èst = [[Audinhon]] | sud-oèst = | sud = [[Doasit]] | sud-èst = }} La comuna de Banòs que tòca la d'[[Audinhon]] a l'èst, la de [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] au nòrd, la de [[Montaut (Lanas)|Montaut]] a sococ, e la de [[Doasit]] au mijorn. L'arriu de Pascuau (afluent deu [[Laudon]]) que hè lo limit dab Doasit ; lo [[Gabàs|Gavàs]] que hè lo limit dab Sent Sever ; e au nòrd-èst, lo [[Laudon]] que dessepara Audinhon de Banòs.<br/> Lo territòri tot de la comuna de Banòs que’s tròba sus l’[[anticlinal|anticlinau]] d’Audinhon. Las estratas geologicas qu’i afloran<ref>''Carte géologique de la France à {{formatnum:1/50000}}'', huelha 978, Hagetmau ; BRGM ; 1997.</ref> que van de l’[[albian]] au [[serravallian]], en passant preu [[maastrichtian]] (geòdas de silici, pèirahuecs) e preu [[danian]] ([[peirièra|peirèras]] d’[[Montaut (Lanas)|Arcet]]). == Etimologia == La significacion deu nom « Banòs » n’es pas enqüèra coneishuda. De las ipotèsis avançadas, nada n’es pro assegurada tà impausà's :<br> R. Cuzacq, [[Albèrt Dauzat|A. Dauzat]] e C. Rostaing, [[Gerhard Rohlfs|G. Rohlfs]], que prepausan lo nom d’òmi gallés « ''Bandus'' », dab lo suffix aquitanic « ''-òs'' ». Dauzat e Rostaing prepausan tanbenh un radicau « ''*ban'' » (= punta), tostemps dab lo « ''-òs'' » aquitanic. Mes [[Miquèu Grosclaude|M. Grosclaude]] que tròba aqueras ipotèsis « hòrt chic convencentas »<ref>Michel Grosclaude ; '' Dictionnaire étymologique des noms de famille gascons'' ; ed. Per noste / Ràdio País ; 2003 ; p. 54 ; {{ISBN|2-86866-031-2}}.</ref>.<br> [[Ernèst Negre|E. Nègre]] que prepausa lo nom d’òmi « ''Ben(i)nus'' » + « ''-òs'' ». B. Boyrie-Fenié que refuta ''Beninus'' ; qu’ignòra ''Bandus'' ; que hè gràcia a ''*ban'' pr’amor que correspon a çò qu’espèra ; que prepausa los noms d’òmi « ''Banno'' » o « ''*Bannus'' », mes tot aquò shens nada conviccion<ref>Bénédicte Boyrie-Fenié ; ''Dictionnaire toponymique des communes Landes et Bas-Adour'' ; ed. Institut occitan / Cairn ; 2005 ; p. 50 ; {{ISBN|2-35068-011-8}}.</ref>.<br> Tà acabar, J. Lemoine e P. Soussieux que prepausan lo nom d'òmi « ''Banius'' », e J. Lesbats qu’i veid los mots « bana » (pinga) o « banèr » (aiguèr).<br> <br> Fòrmas encontradas : * Bancs, Bans, Banks (1273/1274 ; ''Recogniciones feodorum in Aquitania'', Bémont, p.&nbsp;37), Banos (ib. p.&nbsp;42). * Benos (1299, 1305 ; ''Rôles gascons'', Bémont, T3, pp.&nbsp;389 et 530), Banos (1305, ib. p.&nbsp;506). * Banos (1335 ; ''Libe roge de l’avescat d’Aira'' ; in bull. soc. Borda 1886, p.&nbsp;8). * Banous (1653, H. de Laborde-Péboué, ''Relation véritable...'')<ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/relation.htm Relation véritable des choses les plus mémorables passées en la Basse-Guienne depuis le siège de Fontarabie, qui fut en l'an 1638...]</ref>. * Bannos (1602, 1757, 1798 ; libes parropiaus e d’estat-civiu). * Baoos (1749 ; Inventari (pouillé) de l’avescat d’Aira ; in bull. soc. Borda 1884, p.&nbsp;210). == Istòria == {{...}} === Preistòria === Un site preistoric de talha de pèirahuec, sus l’arriba esquèrra deu [[Gabàs|Gavàs]], pròche de Marselhon, qu’es cavat dempuish 2007 pr’ua equipa de cercaires deu laboratòri TRACES de l’[[Universitat de Tolosa-Joan Jaurés|Universitat de Tolosa]]. Aqueth site qu’es atribuit au protosolutrean<ref>[http://traces.univ-tlse2.fr/accueil-traces/equipes-de-recherche/smp3c-societes-et-milieux-des-populations-de-chasseurs-cueilleurs-collecteurs/marseillon-commune-de-banos-landes-49731.kjsp?RH=Societes_traces TRACES, Marseillon, Banos] ; consurtat lo 21/12/2015.</ref>. Vestigis proto-istorics que serén estats trobats a Banòs per l’abat Francis Rousseau, (curat d’Audinhon de 1960 a 1972 e descobridor deu retaule d’[[Audinhon]])<ref>’’Villes et villages des Landes’’ ; David Chabas ; Tome III ; 1972 ; Capbreton ; p.63.</ref>. === Edat Mejana === Jordan de Banòs, hilh de dauna Contoria de Banòs (''Banos, Benos, Bancs, Banks''), que denombra en 1273, las caverias de Banòs e de [[Labatut (Lanas)|L'Abatut]]. Qu'a tanbenh 5 casaus dens la parròpia de [[Doasit|Murs]], 1 casau a [[Sèrraslós e Arribans|Sèrraslós]], 3 casaus a [[Mont Aut (Lanas)|Arcet]] et 10 casaus a [[Benquet|Venquet]]<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6215585b/f129.item.r=banos.zoom Recogniciones feodorum; Bémont, p.37, n°83].</ref>. Dens lo medish temps, Garcie Arnaut d'Amor, senhor de [[Sent Cric de Shalòssa|Sent Cric]], que denombra 3 casaus en la parròpia de Banòs<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6215585b/f134.item.r=banos.zoom Recogniciones feodorum; Bémont, p.42, n°107].</ref>.<br> Jordan, dausèth, senhor de Banòs e de [[Toloseta|Cohin]], espós de Mariga de Podens, que testamenta en 1324<ref>Soussieux Philippe; ''Dictionnaire historique des Landes''; Herm; 2012; p.200.</ref>. Lo 27 de seteme de 1399, Joan de Navalhas, senhor de Banòs, que contracta maridatge dab Floreta de Miramont<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5774144c/f48.item.r=banos%201399 A. de Dufau de Maluquer ; ''Armorial de Béarn, 1696-1701'' ; tome second ; p.32].</ref>. Aquesta familha, dita « Navalhas-Banòs » que senhorejarà a Banòs dinc a la [[Revolucion francesa|Revolucion]]. === Epòca modèrna === [[Fichièr:Escaler mairetat banos.jpg|thumb|left|Escalèr de pèira de la mairetat, vestigi deu « Gran Sala »]] Banòs qu’a guardat traças (o sovièrs) de maisons hòrtas :<br> • Lo Gran Sala, qu’èra lo casteròt deus Navalhas-Banòs qui èran tanbenh senhors de [[Dume]]. Qu’estó balhat a la comuna de Banòs per M. de Navalhas de [[Dume]], e qu’estó agergat en mairetat en 1935. Que s’i pòt véder enqüèra l’escalèr de pèira dab lo son balustre deu sègle XVII^au.<br> • Lo Hauriet.<br> • La Guardèra. Pendent las guèrras de religion, la glèisa de Banòs (qui's trobava dens lo cemitèri actuau), ''qu'estó bruslada, los ornaments, libes, jòias, prés e raubats per las gents deu capitani Senegàs de la religion, e ne s'i pòt har lo servici divin e n'i a pas manièra de la reparar''<ref>Archius de las Lanas II F 1389 : ''Procès verbal de Charles IX'' ; 1572 (copie du XVIIIe s.) ; Banos, p.33.</ref>. La Fronda deus princes, qu’avó arreboms dinc a Banòs : « ''Lo 7 de mai de 1653, los cavalèr deu Balthasar que son anats a Doasit e qu’an hicat lo huec a la maison de Galipau e qu’an hèit grans domaus dens aquesta maison ; qu’an desconhat mòbles e panat mairam [...]. Que hasón tanbenh grans domaus au vesiatge de la còsta d’Aulèrs e a la maison deu Puch e en Banòs, e en Montaut, e se n’an miat monde presonèrs, tant de Doasit com Banòs e Montaut, dotze òmis'' » <ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/relation.htm Henry de Laborde Péboué; ''Relation véritable...''].</ref>. Ua de las purmèras atacas contra los gabelaires que’s hasó lo 22 de genèr de 1663 deu costat de Doasit, mes si ne cau créder la « canta d’[[Bernat Daudijòs|Audijòs]] »<ref>Bulletin de la Société Archéologique du Gers ; 1940 ; p.259 (2^au coplet).</ref>, Banòs qu’avè muishat la via : <center> Contre l’inique gabelle Se rebelle Doazit après '''Banos'''. Sus au gabelou rapace ! Tous en chasse En chasse avec Audijos. </center> Au religiós, la parròpia de Banòs e la parròpia d'[[Mont Aut|Arcet]] qu'estón dinc a la [[Revolucion francesa|Revolucion]], dus annèx d'[[Audinhon]]. Que despenèn de l'archiprestat de Shalòssa dont lo sièti èra a [[Doasit|Aulèrs]], dens l'avescat d'[[Aira (Lanas)|Aira]]. ===Epòca contemporanèa=== *En 1790, quan estón creadas las comunas (decret deu 12 de deceme de 1789), Banòs e Arcet aplegats que formàn la comuna de "Banòs e Arcet". Mès en 1813 lo quartièr d'Arcet qu'estó restacat a [[Montaut (Lanas)|Montaut]], e en 1814, lo nom de la comuna que cambià tà "Banòs". En 1825 que hèn arrèrpè : Arcet que torna tà Banòs e lo nom que segueish. Finalament, qu'es l'ordonança deu rei [[Carles X de França|Carles X]] deu 7 de mai de 1828 qui balha definitivament Arcet a la comuna de Montaut<ref>Francis Marsan; ''Conflit avec nos voisins de Banos'', in La gazette de Montaut; décembre 1980; pp. 39-44.</ref>. *La glèisa actuau qu'es bastida en 1901. Qu'es dedicada, tau com l'anciana, a Sent Pèr. *Lo monument aus morts qu'es apitat en 1921; que pòrta los noms de 13 sordats tuats pendent la permèra guèrra mondiau, e un tuat pendent la dusau. *Lo putz comunau qu'es horadat en 1923. *La mairetat qu'es agergada en 1935. *La tor d'aiga de Pèle qu'es bastida en 1955. == Eraldica == [[Fichièr:Blason ville fr Banos 40.svg|thumb|left|Banòs]] Trencat : au 1^èr d’asur au ciclista de carnacion vestit d’un malhòt d’aur e d’ua culòta de sable, cauçat d’argent e encaperat d’ua casqueta de gulas, suu son velò d’argent de la sèra de sable garrapant sus la linha de particion ; au 2^au de sinòple au putz de l’endret d’aur dab la soa arròda de sable brocant<ref>[http://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=2632%7CArmorial L’armorial des villes et des villages de France]</ref>. Lo [[Torn de França]] ciclista que passà mantun còp sus la comuna de Banòs, mais qu’èra sus la D.32, entre [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] et [[Mont Aut|Montaut]]. Aqueths corredors ne s’an pas fretat au famós « mur de Banòs ». Mes d’auts qu’ac an hèit dab competicions com lo « Torn de las Lanas ». Que son lhèu eths qui son a l’aunor suu blason, a mensh que sii tot simplament la còsta era-medisha, pr’amor qu’i a shens que los ciclistas tà ne patir : « ''lo monde que dèven anar cuélher l’aiga [...] au pè d’ua còsta reconeishuda de tots com de mau pojar'' »<ref>''...une côte reconnue inaccessible par tous.'' (Archius de la mairetat de Banòs, libe de las deliberacions, 1923, projècte de construccion d’un putz comunau).</ref>. <br> [[Fichièr:Putz banos.jpg|thumb|left|Putz comunau de Banòs]] Lo putz comunau representat suu blason de Banòs qu’es enqüèra (2015) vistable. Qu’estó horadat en 1923, dab ua pregondor de sèt mètres. La manivèla d’origina qu’a desapareishut ; n’i damora pas mei, au som, sonque l’èish deu tambor on s’atormerava la cadena dab la selha au cap. L’arròda de hèr presa suu murret, ajustada mei tard, que permetè de har virar ua cadena de copets. == Demografia == {{Demografia |insee=40024 |1793=616 |1800=458 |1806=595 |1821=594 |1831=432 |1836=412 |1841=383 |1846=400 |1851=370 |1856=329 |1861=334 |1866=340 |1872=340 |1876=349 |1881=342 |1886=335 |1891=319 |1896=336 |1901=315 |1906=334 |1911=319 |1921=289 |1926=283 |1931=279 |1936=287 |1946=255 |1954=239 |1962=243 |1968=242 |1975=220 |1982=220 |1990=225 |1999=232 |2004= |2005= |2006=238 |2007= |2008=239 |2009= |cassini=2577 |max=616 |senscomptesdobles=1962}} == Administracion == {{ElegitDebuta |Títol = Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta=[[2026]] |Fin=(2032) |Identitat=Caroline Brèthes|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1983]] |Fin=2026 |Identitat= Jean-Louis Laporte|Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta=[[1977]] |Fin=1983 |Identitat=Robert Mallet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1971]] |Fin=1977 |Identitat=Joseph Ciron |Partit= |Qualitat= }} |- |colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" | {{bóstia desenrotlanta/debuta |títol=Seguida de la lista deus maires}} {{ElegitDebuta |Títol =}} {{Elegit |Debuta=[[1946]] |Fin=1971 |Identitat=Raphaël Dané |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1930]] |Fin=1946 |Identitat=Charles Ducournau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1906]] |Fin=1930 |Identitat=Pierre Lafitte |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1903]] |Fin=1906 |Identitat=Jules Carrère |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1892]] |Fin=1903 |Identitat=Jean-Baptiste Destaillats |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1881]] |Fin=1892 |Identitat=Jean-Baptiste Mauléon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1878]] |Fin=1881 |Identitat=Raymond Castets |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1871]] |Fin=1877 |Identitat=Jean-Baptiste Destaillats |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1870]] |Fin=1871 |Identitat=Julien Despouys |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1860]] |Fin=1870 |Identitat=Jacques Claverie |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1851]] |Fin=1860 |Identitat=Joseph Lespiaucq |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1843]] |Fin=1851 |Identitat=Louis Destaillats |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1832]] |Fin=1843 |Identitat=Jean Costedoat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1830]] |Fin=1832 |Identitat=Charles Marsan |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1821]] |Fin=1830 |Identitat=Jean Costedoat |Partit= |Qualitat=(1828-1830) Maire de Banòs<br>(1825-1828) Maire de Banòs e Arcet<br>(1821-1825) Maire de Banòs}} {{Elegit |Debuta=[[1809]] |Fin=1817 |Identitat=Bernard Marsan |Partit= |Qualitat=(1814-1817) Maire de Banòs <br>(1809-1814) Maire de Banòs e Arcet}} {{Elegit |Debuta=[[1800]] |Fin=1809 |Identitat=Bernard François Marsan Meillan |Partit= |Qualitat=Maire de Banòs e Arcet}} {{Elegit |Debuta=[[1797]] |Fin=1800 |Identitat=Dominique Dabady |Partit= |Qualitat=(1800) Maire provisòri de Banòs e Arcet <br>(1797-1800) Agent municipau de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1797]] |Fin=1797 |Identitat=Bernard François Marsan Meillan |Partit= |Qualitat=Agent municipau de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1796]] |Fin=1797 |Identitat=Jean Marsan |Partit= |Qualitat=Agent municipau de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1792]] |Fin=1794 |Identitat=Dominique Dabady |Partit= |Qualitat=Maire de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1792]] |Fin=1792 |Identitat=Bernard François Marsan Meillan |Partit= |Qualitat=Maire de Banòs e Arcet }} {{ElegitFin}} {{bóstia desenrotlanta/fin}} {{ElegitFin}} == Lòcs e monuments == [[Fichièr:Banos monument morts.JPG|thumb|right|Monument aus Morts de Banòs]] * La glèisa de Sent Pèr de Banòs, bastida en 1901. * Lo monument aus morts de Banòs qu'es inscrivut au títol deus Monuments Istorics (11/09/2014)<ref>http://banos.fr/notre-monument-aux-morts-est-classe-monument-historique/</ref>{{, }}<ref>[http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA40000081 Notiça PA40000081]</ref>. * Lo bèthvéder de Banòs que presenta ua vista ampla sus la vath deu [[Gabàs|Gavàs]] e de l'[[Ador]]. * Lo "mur de Banòs" plan coneishut deus ciclistas deu parçan, que designa còstas de las rebetas qui pojan de la vath deu Gavàs dinc au bèc deu vilatge. == Personalitats ligadas dab la comuna == * '''Jean-Baptiste Descorps''' ([[Sent Loboèr]] 1872 – [[Sent Vincenç de Pau (Lanas)|Lo Poi]] (Bruglòssa) 1962) : caperan de Banòs (1902-1952), autor de pintruras piósas<ref>[http://dossiers-inventaire.aquitaine.fr/dossier/ensemble-des-peintures-du-chanoine-descorps/cf0ecf25-1a38-481a-85ba-bee714456ce2 Patrimoine d'Aquitaine, Les dossiers de l'inventaire, Ensemble des peintures du chanoine Descorps]</ref>, e iniciator deu monument aus morts de Banòs. == Véder tanben == {{Sisterlinks|commons=Category:Banos|}} * [[Comunas de las Lanas]] == Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20110305192809/https://www.chalossetursan.fr/ Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan] ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de las Lanas}} [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Lanas]] [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] 4sso303nlkf4cbowwve8fk19xmo1gbr 2508449 2508448 2026-09-08T14:08:07Z Pdbdt 1104 /* Geografia */ cònsol 2508449 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Banòs | nom2 = ''Banos'' | imatge = Banos eglise ext.JPG | descripcion = La glèisa de Sent Pèir de Banòs. | lògo = | escut = Blason ville fr Banos 40.svg | escais = | region = [[Navèra Aquitània]] | departament = {{Lanas}} | ist = {{Gasconha}} | parçan = [[Shalòssa]] | arrondiment = [[Arrondiment deu Mont|Lo Mont]] | canton = Shalòssa Tursan ([[Canton de Sent Sever|Sent Sever]] avant 2015) | insee = 40024 | cp = 40500 | cònsol = Jean-Louis Laporte | mandat = [[2020]]-[[2026]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan|CC de Shalòssa Tursan]] (2017 ---->) | gentilici = | latitud = 43.7375 | longitud = -0.621944444444 | alt mej = | alt mini = 34 | alt maxi = 124 | ectaras = | km² = 5.77 | sitweb = http://banos.fr/ |}} '''Banòs'''<ref>[https://web.archive.org/web/20170919200819/http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/ Top'Òc] Diccionari toponimic occitan del [[Congrès permanent de la lenga occitana]].</ref> (''Banos'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[regions francesas|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. == Geografia == [[Fichièr:Gabas a Banos 1.JPG|thumb|300px|left|Lo [[Gabàs|Gavàs]] a Banòs.]]<br/> [[Imatge:Map commune FR insee code 40024.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] <br/> ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila | nòrd-oèst = | nòrd = [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] | nòrd-èst = | oèst = [[Montaut (Lanas)|Montaut]] | vila = Banòs | èst = [[Audinhon]] | sud-oèst = | sud = [[Doasith]] | sud-èst = }} La comuna de Banòs que tòca la d'[[Audinhon]] a l'èst, la de [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] au nòrd, la de [[Montaut (Lanas)|Montaut]] a sococ, e la de [[Doasit]] au mijorn. L'arriu de Pascuau (afluent deu [[Laudon]]) que hè lo limit dab Doasit ; lo [[Gabàs|Gavàs]] que hè lo limit dab Sent Sever ; e au nòrd-èst, lo [[Laudon]] que dessepara Audinhon de Banòs.<br/> Lo territòri tot de la comuna de Banòs que’s tròba sus l’[[anticlinal|anticlinau]] d’Audinhon. Las estratas geologicas qu’i afloran<ref>''Carte géologique de la France à {{formatnum:1/50000}}'', huelha 978, Hagetmau ; BRGM ; 1997.</ref> que van de l’[[albian]] au [[serravallian]], en passant preu [[maastrichtian]] (geòdas de silici, pèirahuecs) e preu [[danian]] ([[peirièra|peirèras]] d’[[Montaut (Lanas)|Arcet]]). == Etimologia == La significacion deu nom « Banòs » n’es pas enqüèra coneishuda. De las ipotèsis avançadas, nada n’es pro assegurada tà impausà's :<br> R. Cuzacq, [[Albèrt Dauzat|A. Dauzat]] e C. Rostaing, [[Gerhard Rohlfs|G. Rohlfs]], que prepausan lo nom d’òmi gallés « ''Bandus'' », dab lo suffix aquitanic « ''-òs'' ». Dauzat e Rostaing prepausan tanbenh un radicau « ''*ban'' » (= punta), tostemps dab lo « ''-òs'' » aquitanic. Mes [[Miquèu Grosclaude|M. Grosclaude]] que tròba aqueras ipotèsis « hòrt chic convencentas »<ref>Michel Grosclaude ; '' Dictionnaire étymologique des noms de famille gascons'' ; ed. Per noste / Ràdio País ; 2003 ; p. 54 ; {{ISBN|2-86866-031-2}}.</ref>.<br> [[Ernèst Negre|E. Nègre]] que prepausa lo nom d’òmi « ''Ben(i)nus'' » + « ''-òs'' ». B. Boyrie-Fenié que refuta ''Beninus'' ; qu’ignòra ''Bandus'' ; que hè gràcia a ''*ban'' pr’amor que correspon a çò qu’espèra ; que prepausa los noms d’òmi « ''Banno'' » o « ''*Bannus'' », mes tot aquò shens nada conviccion<ref>Bénédicte Boyrie-Fenié ; ''Dictionnaire toponymique des communes Landes et Bas-Adour'' ; ed. Institut occitan / Cairn ; 2005 ; p. 50 ; {{ISBN|2-35068-011-8}}.</ref>.<br> Tà acabar, J. Lemoine e P. Soussieux que prepausan lo nom d'òmi « ''Banius'' », e J. Lesbats qu’i veid los mots « bana » (pinga) o « banèr » (aiguèr).<br> <br> Fòrmas encontradas : * Bancs, Bans, Banks (1273/1274 ; ''Recogniciones feodorum in Aquitania'', Bémont, p.&nbsp;37), Banos (ib. p.&nbsp;42). * Benos (1299, 1305 ; ''Rôles gascons'', Bémont, T3, pp.&nbsp;389 et 530), Banos (1305, ib. p.&nbsp;506). * Banos (1335 ; ''Libe roge de l’avescat d’Aira'' ; in bull. soc. Borda 1886, p.&nbsp;8). * Banous (1653, H. de Laborde-Péboué, ''Relation véritable...'')<ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/relation.htm Relation véritable des choses les plus mémorables passées en la Basse-Guienne depuis le siège de Fontarabie, qui fut en l'an 1638...]</ref>. * Bannos (1602, 1757, 1798 ; libes parropiaus e d’estat-civiu). * Baoos (1749 ; Inventari (pouillé) de l’avescat d’Aira ; in bull. soc. Borda 1884, p.&nbsp;210). == Istòria == {{...}} === Preistòria === Un site preistoric de talha de pèirahuec, sus l’arriba esquèrra deu [[Gabàs|Gavàs]], pròche de Marselhon, qu’es cavat dempuish 2007 pr’ua equipa de cercaires deu laboratòri TRACES de l’[[Universitat de Tolosa-Joan Jaurés|Universitat de Tolosa]]. Aqueth site qu’es atribuit au protosolutrean<ref>[http://traces.univ-tlse2.fr/accueil-traces/equipes-de-recherche/smp3c-societes-et-milieux-des-populations-de-chasseurs-cueilleurs-collecteurs/marseillon-commune-de-banos-landes-49731.kjsp?RH=Societes_traces TRACES, Marseillon, Banos] ; consurtat lo 21/12/2015.</ref>. Vestigis proto-istorics que serén estats trobats a Banòs per l’abat Francis Rousseau, (curat d’Audinhon de 1960 a 1972 e descobridor deu retaule d’[[Audinhon]])<ref>’’Villes et villages des Landes’’ ; David Chabas ; Tome III ; 1972 ; Capbreton ; p.63.</ref>. === Edat Mejana === Jordan de Banòs, hilh de dauna Contoria de Banòs (''Banos, Benos, Bancs, Banks''), que denombra en 1273, las caverias de Banòs e de [[Labatut (Lanas)|L'Abatut]]. Qu'a tanbenh 5 casaus dens la parròpia de [[Doasit|Murs]], 1 casau a [[Sèrraslós e Arribans|Sèrraslós]], 3 casaus a [[Mont Aut (Lanas)|Arcet]] et 10 casaus a [[Benquet|Venquet]]<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6215585b/f129.item.r=banos.zoom Recogniciones feodorum; Bémont, p.37, n°83].</ref>. Dens lo medish temps, Garcie Arnaut d'Amor, senhor de [[Sent Cric de Shalòssa|Sent Cric]], que denombra 3 casaus en la parròpia de Banòs<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6215585b/f134.item.r=banos.zoom Recogniciones feodorum; Bémont, p.42, n°107].</ref>.<br> Jordan, dausèth, senhor de Banòs e de [[Toloseta|Cohin]], espós de Mariga de Podens, que testamenta en 1324<ref>Soussieux Philippe; ''Dictionnaire historique des Landes''; Herm; 2012; p.200.</ref>. Lo 27 de seteme de 1399, Joan de Navalhas, senhor de Banòs, que contracta maridatge dab Floreta de Miramont<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5774144c/f48.item.r=banos%201399 A. de Dufau de Maluquer ; ''Armorial de Béarn, 1696-1701'' ; tome second ; p.32].</ref>. Aquesta familha, dita « Navalhas-Banòs » que senhorejarà a Banòs dinc a la [[Revolucion francesa|Revolucion]]. === Epòca modèrna === [[Fichièr:Escaler mairetat banos.jpg|thumb|left|Escalèr de pèira de la mairetat, vestigi deu « Gran Sala »]] Banòs qu’a guardat traças (o sovièrs) de maisons hòrtas :<br> • Lo Gran Sala, qu’èra lo casteròt deus Navalhas-Banòs qui èran tanbenh senhors de [[Dume]]. Qu’estó balhat a la comuna de Banòs per M. de Navalhas de [[Dume]], e qu’estó agergat en mairetat en 1935. Que s’i pòt véder enqüèra l’escalèr de pèira dab lo son balustre deu sègle XVII^au.<br> • Lo Hauriet.<br> • La Guardèra. Pendent las guèrras de religion, la glèisa de Banòs (qui's trobava dens lo cemitèri actuau), ''qu'estó bruslada, los ornaments, libes, jòias, prés e raubats per las gents deu capitani Senegàs de la religion, e ne s'i pòt har lo servici divin e n'i a pas manièra de la reparar''<ref>Archius de las Lanas II F 1389 : ''Procès verbal de Charles IX'' ; 1572 (copie du XVIIIe s.) ; Banos, p.33.</ref>. La Fronda deus princes, qu’avó arreboms dinc a Banòs : « ''Lo 7 de mai de 1653, los cavalèr deu Balthasar que son anats a Doasit e qu’an hicat lo huec a la maison de Galipau e qu’an hèit grans domaus dens aquesta maison ; qu’an desconhat mòbles e panat mairam [...]. Que hasón tanbenh grans domaus au vesiatge de la còsta d’Aulèrs e a la maison deu Puch e en Banòs, e en Montaut, e se n’an miat monde presonèrs, tant de Doasit com Banòs e Montaut, dotze òmis'' » <ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/relation.htm Henry de Laborde Péboué; ''Relation véritable...''].</ref>. Ua de las purmèras atacas contra los gabelaires que’s hasó lo 22 de genèr de 1663 deu costat de Doasit, mes si ne cau créder la « canta d’[[Bernat Daudijòs|Audijòs]] »<ref>Bulletin de la Société Archéologique du Gers ; 1940 ; p.259 (2^au coplet).</ref>, Banòs qu’avè muishat la via : <center> Contre l’inique gabelle Se rebelle Doazit après '''Banos'''. Sus au gabelou rapace ! Tous en chasse En chasse avec Audijos. </center> Au religiós, la parròpia de Banòs e la parròpia d'[[Mont Aut|Arcet]] qu'estón dinc a la [[Revolucion francesa|Revolucion]], dus annèx d'[[Audinhon]]. Que despenèn de l'archiprestat de Shalòssa dont lo sièti èra a [[Doasit|Aulèrs]], dens l'avescat d'[[Aira (Lanas)|Aira]]. ===Epòca contemporanèa=== *En 1790, quan estón creadas las comunas (decret deu 12 de deceme de 1789), Banòs e Arcet aplegats que formàn la comuna de "Banòs e Arcet". Mès en 1813 lo quartièr d'Arcet qu'estó restacat a [[Montaut (Lanas)|Montaut]], e en 1814, lo nom de la comuna que cambià tà "Banòs". En 1825 que hèn arrèrpè : Arcet que torna tà Banòs e lo nom que segueish. Finalament, qu'es l'ordonança deu rei [[Carles X de França|Carles X]] deu 7 de mai de 1828 qui balha definitivament Arcet a la comuna de Montaut<ref>Francis Marsan; ''Conflit avec nos voisins de Banos'', in La gazette de Montaut; décembre 1980; pp. 39-44.</ref>. *La glèisa actuau qu'es bastida en 1901. Qu'es dedicada, tau com l'anciana, a Sent Pèr. *Lo monument aus morts qu'es apitat en 1921; que pòrta los noms de 13 sordats tuats pendent la permèra guèrra mondiau, e un tuat pendent la dusau. *Lo putz comunau qu'es horadat en 1923. *La mairetat qu'es agergada en 1935. *La tor d'aiga de Pèle qu'es bastida en 1955. == Eraldica == [[Fichièr:Blason ville fr Banos 40.svg|thumb|left|Banòs]] Trencat : au 1^èr d’asur au ciclista de carnacion vestit d’un malhòt d’aur e d’ua culòta de sable, cauçat d’argent e encaperat d’ua casqueta de gulas, suu son velò d’argent de la sèra de sable garrapant sus la linha de particion ; au 2^au de sinòple au putz de l’endret d’aur dab la soa arròda de sable brocant<ref>[http://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=2632%7CArmorial L’armorial des villes et des villages de France]</ref>. Lo [[Torn de França]] ciclista que passà mantun còp sus la comuna de Banòs, mais qu’èra sus la D.32, entre [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] et [[Mont Aut|Montaut]]. Aqueths corredors ne s’an pas fretat au famós « mur de Banòs ». Mes d’auts qu’ac an hèit dab competicions com lo « Torn de las Lanas ». Que son lhèu eths qui son a l’aunor suu blason, a mensh que sii tot simplament la còsta era-medisha, pr’amor qu’i a shens que los ciclistas tà ne patir : « ''lo monde que dèven anar cuélher l’aiga [...] au pè d’ua còsta reconeishuda de tots com de mau pojar'' »<ref>''...une côte reconnue inaccessible par tous.'' (Archius de la mairetat de Banòs, libe de las deliberacions, 1923, projècte de construccion d’un putz comunau).</ref>. <br> [[Fichièr:Putz banos.jpg|thumb|left|Putz comunau de Banòs]] Lo putz comunau representat suu blason de Banòs qu’es enqüèra (2015) vistable. Qu’estó horadat en 1923, dab ua pregondor de sèt mètres. La manivèla d’origina qu’a desapareishut ; n’i damora pas mei, au som, sonque l’èish deu tambor on s’atormerava la cadena dab la selha au cap. L’arròda de hèr presa suu murret, ajustada mei tard, que permetè de har virar ua cadena de copets. == Demografia == {{Demografia |insee=40024 |1793=616 |1800=458 |1806=595 |1821=594 |1831=432 |1836=412 |1841=383 |1846=400 |1851=370 |1856=329 |1861=334 |1866=340 |1872=340 |1876=349 |1881=342 |1886=335 |1891=319 |1896=336 |1901=315 |1906=334 |1911=319 |1921=289 |1926=283 |1931=279 |1936=287 |1946=255 |1954=239 |1962=243 |1968=242 |1975=220 |1982=220 |1990=225 |1999=232 |2004= |2005= |2006=238 |2007= |2008=239 |2009= |cassini=2577 |max=616 |senscomptesdobles=1962}} == Administracion == {{ElegitDebuta |Títol = Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta=[[2026]] |Fin=(2032) |Identitat=Caroline Brèthes|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1983]] |Fin=2026 |Identitat= Jean-Louis Laporte|Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta=[[1977]] |Fin=1983 |Identitat=Robert Mallet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1971]] |Fin=1977 |Identitat=Joseph Ciron |Partit= |Qualitat= }} |- |colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" | {{bóstia desenrotlanta/debuta |títol=Seguida de la lista deus maires}} {{ElegitDebuta |Títol =}} {{Elegit |Debuta=[[1946]] |Fin=1971 |Identitat=Raphaël Dané |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1930]] |Fin=1946 |Identitat=Charles Ducournau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1906]] |Fin=1930 |Identitat=Pierre Lafitte |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1903]] |Fin=1906 |Identitat=Jules Carrère |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1892]] |Fin=1903 |Identitat=Jean-Baptiste Destaillats |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1881]] |Fin=1892 |Identitat=Jean-Baptiste Mauléon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1878]] |Fin=1881 |Identitat=Raymond Castets |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1871]] |Fin=1877 |Identitat=Jean-Baptiste Destaillats |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1870]] |Fin=1871 |Identitat=Julien Despouys |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1860]] |Fin=1870 |Identitat=Jacques Claverie |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1851]] |Fin=1860 |Identitat=Joseph Lespiaucq |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1843]] |Fin=1851 |Identitat=Louis Destaillats |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1832]] |Fin=1843 |Identitat=Jean Costedoat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1830]] |Fin=1832 |Identitat=Charles Marsan |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1821]] |Fin=1830 |Identitat=Jean Costedoat |Partit= |Qualitat=(1828-1830) Maire de Banòs<br>(1825-1828) Maire de Banòs e Arcet<br>(1821-1825) Maire de Banòs}} {{Elegit |Debuta=[[1809]] |Fin=1817 |Identitat=Bernard Marsan |Partit= |Qualitat=(1814-1817) Maire de Banòs <br>(1809-1814) Maire de Banòs e Arcet}} {{Elegit |Debuta=[[1800]] |Fin=1809 |Identitat=Bernard François Marsan Meillan |Partit= |Qualitat=Maire de Banòs e Arcet}} {{Elegit |Debuta=[[1797]] |Fin=1800 |Identitat=Dominique Dabady |Partit= |Qualitat=(1800) Maire provisòri de Banòs e Arcet <br>(1797-1800) Agent municipau de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1797]] |Fin=1797 |Identitat=Bernard François Marsan Meillan |Partit= |Qualitat=Agent municipau de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1796]] |Fin=1797 |Identitat=Jean Marsan |Partit= |Qualitat=Agent municipau de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1792]] |Fin=1794 |Identitat=Dominique Dabady |Partit= |Qualitat=Maire de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1792]] |Fin=1792 |Identitat=Bernard François Marsan Meillan |Partit= |Qualitat=Maire de Banòs e Arcet }} {{ElegitFin}} {{bóstia desenrotlanta/fin}} {{ElegitFin}} == Lòcs e monuments == [[Fichièr:Banos monument morts.JPG|thumb|right|Monument aus Morts de Banòs]] * La glèisa de Sent Pèr de Banòs, bastida en 1901. * Lo monument aus morts de Banòs qu'es inscrivut au títol deus Monuments Istorics (11/09/2014)<ref>http://banos.fr/notre-monument-aux-morts-est-classe-monument-historique/</ref>{{, }}<ref>[http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA40000081 Notiça PA40000081]</ref>. * Lo bèthvéder de Banòs que presenta ua vista ampla sus la vath deu [[Gabàs|Gavàs]] e de l'[[Ador]]. * Lo "mur de Banòs" plan coneishut deus ciclistas deu parçan, que designa còstas de las rebetas qui pojan de la vath deu Gavàs dinc au bèc deu vilatge. == Personalitats ligadas dab la comuna == * '''Jean-Baptiste Descorps''' ([[Sent Loboèr]] 1872 – [[Sent Vincenç de Pau (Lanas)|Lo Poi]] (Bruglòssa) 1962) : caperan de Banòs (1902-1952), autor de pintruras piósas<ref>[http://dossiers-inventaire.aquitaine.fr/dossier/ensemble-des-peintures-du-chanoine-descorps/cf0ecf25-1a38-481a-85ba-bee714456ce2 Patrimoine d'Aquitaine, Les dossiers de l'inventaire, Ensemble des peintures du chanoine Descorps]</ref>, e iniciator deu monument aus morts de Banòs. == Véder tanben == {{Sisterlinks|commons=Category:Banos|}} * [[Comunas de las Lanas]] == Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20110305192809/https://www.chalossetursan.fr/ Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan] ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de las Lanas}} [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Lanas]] [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] 8v4ncw6lpg3de0iktbx5bck1bqblfre 2508450 2508449 2026-09-08T14:12:28Z Pdbdt 1104 /* Geografia */ 2508450 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Banòs | nom2 = ''Banos'' | imatge = Banos eglise ext.JPG | descripcion = La glèisa de Sent Pèir de Banòs. | lògo = | escut = Blason ville fr Banos 40.svg | escais = | region = [[Navèra Aquitània]] | departament = {{Lanas}} | ist = {{Gasconha}} | parçan = [[Shalòssa]] | arrondiment = [[Arrondiment deu Mont|Lo Mont]] | canton = Shalòssa Tursan ([[Canton de Sent Sever|Sent Sever]] avant 2015) | insee = 40024 | cp = 40500 | cònsol = Jean-Louis Laporte | mandat = [[2020]]-[[2026]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan|CC de Shalòssa Tursan]] (2017 ---->) | gentilici = | latitud = 43.7375 | longitud = -0.621944444444 | alt mej = | alt mini = 34 | alt maxi = 124 | ectaras = | km² = 5.77 | sitweb = http://banos.fr/ |}} '''Banòs'''<ref>[https://web.archive.org/web/20170919200819/http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/ Top'Òc] Diccionari toponimic occitan del [[Congrès permanent de la lenga occitana]].</ref> (''Banos'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[regions francesas|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. == Geografia == [[Fichièr:Gabas a Banos 1.JPG|thumb|300px|left|Lo [[Gabàs|Gavàs]] a Banòs.]] [[Imatge:Map commune FR insee code 40024.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila | nòrd-oèst = | nòrd = [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] | nòrd-èst = | oèst = [[Montaut (Lanas)|Montaut]] | vila = Banòs | èst = [[Audinhon]] | sud-oèst = | sud = [[Doasith]] | sud-èst = }} La comuna de Banòs que tòca la d'[[Audinhon]] a l'èst, la de [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] au nòrd, la de [[Montaut (Lanas)|Montaut]] a sococ, e la de [[Doasith]] au mijorn. L'arriu de Pascuau (afluent deu [[Laudon]]) que hè lo limit dab Doasith ; lo [[Gabàs|Gavàs]] que hè lo limit dab Sent Sever ; e au nòrd-èst, lo [[Laudon]] que dessepara Audinhon de Banòs.<br/> Lo territòri tot de la comuna de Banòs que’s tròba sus l’[[anticlinal|anticlinau]] d’Audinhon. Las estratas geologicas qu’i afloran<ref>''Carte géologique de la France à {{formatnum:1/50000}}'', huelha 978, Hagetmau ; BRGM ; 1997.</ref> que van de l’[[albian]] au [[serravallian]], en passant preu [[maastrichtian]] (geòdas de silici, pèirahuecs) e preu [[danian]] ([[peirièra|peirèras]] d’[[Montaut (Lanas)|Arcet]]). == Etimologia == La significacion deu nom « Banòs » n’es pas enqüèra coneishuda. De las ipotèsis avançadas, nada n’es pro assegurada tà impausà's :<br> R. Cuzacq, [[Albèrt Dauzat|A. Dauzat]] e C. Rostaing, [[Gerhard Rohlfs|G. Rohlfs]], que prepausan lo nom d’òmi gallés « ''Bandus'' », dab lo suffix aquitanic « ''-òs'' ». Dauzat e Rostaing prepausan tanbenh un radicau « ''*ban'' » (= punta), tostemps dab lo « ''-òs'' » aquitanic. Mes [[Miquèu Grosclaude|M. Grosclaude]] que tròba aqueras ipotèsis « hòrt chic convencentas »<ref>Michel Grosclaude ; '' Dictionnaire étymologique des noms de famille gascons'' ; ed. Per noste / Ràdio País ; 2003 ; p. 54 ; {{ISBN|2-86866-031-2}}.</ref>.<br> [[Ernèst Negre|E. Nègre]] que prepausa lo nom d’òmi « ''Ben(i)nus'' » + « ''-òs'' ». B. Boyrie-Fenié que refuta ''Beninus'' ; qu’ignòra ''Bandus'' ; que hè gràcia a ''*ban'' pr’amor que correspon a çò qu’espèra ; que prepausa los noms d’òmi « ''Banno'' » o « ''*Bannus'' », mes tot aquò shens nada conviccion<ref>Bénédicte Boyrie-Fenié ; ''Dictionnaire toponymique des communes Landes et Bas-Adour'' ; ed. Institut occitan / Cairn ; 2005 ; p. 50 ; {{ISBN|2-35068-011-8}}.</ref>.<br> Tà acabar, J. Lemoine e P. Soussieux que prepausan lo nom d'òmi « ''Banius'' », e J. Lesbats qu’i veid los mots « bana » (pinga) o « banèr » (aiguèr).<br> <br> Fòrmas encontradas : * Bancs, Bans, Banks (1273/1274 ; ''Recogniciones feodorum in Aquitania'', Bémont, p.&nbsp;37), Banos (ib. p.&nbsp;42). * Benos (1299, 1305 ; ''Rôles gascons'', Bémont, T3, pp.&nbsp;389 et 530), Banos (1305, ib. p.&nbsp;506). * Banos (1335 ; ''Libe roge de l’avescat d’Aira'' ; in bull. soc. Borda 1886, p.&nbsp;8). * Banous (1653, H. de Laborde-Péboué, ''Relation véritable...'')<ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/relation.htm Relation véritable des choses les plus mémorables passées en la Basse-Guienne depuis le siège de Fontarabie, qui fut en l'an 1638...]</ref>. * Bannos (1602, 1757, 1798 ; libes parropiaus e d’estat-civiu). * Baoos (1749 ; Inventari (pouillé) de l’avescat d’Aira ; in bull. soc. Borda 1884, p.&nbsp;210). == Istòria == {{...}} === Preistòria === Un site preistoric de talha de pèirahuec, sus l’arriba esquèrra deu [[Gabàs|Gavàs]], pròche de Marselhon, qu’es cavat dempuish 2007 pr’ua equipa de cercaires deu laboratòri TRACES de l’[[Universitat de Tolosa-Joan Jaurés|Universitat de Tolosa]]. Aqueth site qu’es atribuit au protosolutrean<ref>[http://traces.univ-tlse2.fr/accueil-traces/equipes-de-recherche/smp3c-societes-et-milieux-des-populations-de-chasseurs-cueilleurs-collecteurs/marseillon-commune-de-banos-landes-49731.kjsp?RH=Societes_traces TRACES, Marseillon, Banos] ; consurtat lo 21/12/2015.</ref>. Vestigis proto-istorics que serén estats trobats a Banòs per l’abat Francis Rousseau, (curat d’Audinhon de 1960 a 1972 e descobridor deu retaule d’[[Audinhon]])<ref>’’Villes et villages des Landes’’ ; David Chabas ; Tome III ; 1972 ; Capbreton ; p.63.</ref>. === Edat Mejana === Jordan de Banòs, hilh de dauna Contoria de Banòs (''Banos, Benos, Bancs, Banks''), que denombra en 1273, las caverias de Banòs e de [[Labatut (Lanas)|L'Abatut]]. Qu'a tanbenh 5 casaus dens la parròpia de [[Doasit|Murs]], 1 casau a [[Sèrraslós e Arribans|Sèrraslós]], 3 casaus a [[Mont Aut (Lanas)|Arcet]] et 10 casaus a [[Benquet|Venquet]]<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6215585b/f129.item.r=banos.zoom Recogniciones feodorum; Bémont, p.37, n°83].</ref>. Dens lo medish temps, Garcie Arnaut d'Amor, senhor de [[Sent Cric de Shalòssa|Sent Cric]], que denombra 3 casaus en la parròpia de Banòs<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6215585b/f134.item.r=banos.zoom Recogniciones feodorum; Bémont, p.42, n°107].</ref>.<br> Jordan, dausèth, senhor de Banòs e de [[Toloseta|Cohin]], espós de Mariga de Podens, que testamenta en 1324<ref>Soussieux Philippe; ''Dictionnaire historique des Landes''; Herm; 2012; p.200.</ref>. Lo 27 de seteme de 1399, Joan de Navalhas, senhor de Banòs, que contracta maridatge dab Floreta de Miramont<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5774144c/f48.item.r=banos%201399 A. de Dufau de Maluquer ; ''Armorial de Béarn, 1696-1701'' ; tome second ; p.32].</ref>. Aquesta familha, dita « Navalhas-Banòs » que senhorejarà a Banòs dinc a la [[Revolucion francesa|Revolucion]]. === Epòca modèrna === [[Fichièr:Escaler mairetat banos.jpg|thumb|left|Escalèr de pèira de la mairetat, vestigi deu « Gran Sala »]] Banòs qu’a guardat traças (o sovièrs) de maisons hòrtas :<br> • Lo Gran Sala, qu’èra lo casteròt deus Navalhas-Banòs qui èran tanbenh senhors de [[Dume]]. Qu’estó balhat a la comuna de Banòs per M. de Navalhas de [[Dume]], e qu’estó agergat en mairetat en 1935. Que s’i pòt véder enqüèra l’escalèr de pèira dab lo son balustre deu sègle XVII^au.<br> • Lo Hauriet.<br> • La Guardèra. Pendent las guèrras de religion, la glèisa de Banòs (qui's trobava dens lo cemitèri actuau), ''qu'estó bruslada, los ornaments, libes, jòias, prés e raubats per las gents deu capitani Senegàs de la religion, e ne s'i pòt har lo servici divin e n'i a pas manièra de la reparar''<ref>Archius de las Lanas II F 1389 : ''Procès verbal de Charles IX'' ; 1572 (copie du XVIIIe s.) ; Banos, p.33.</ref>. La Fronda deus princes, qu’avó arreboms dinc a Banòs : « ''Lo 7 de mai de 1653, los cavalèr deu Balthasar que son anats a Doasit e qu’an hicat lo huec a la maison de Galipau e qu’an hèit grans domaus dens aquesta maison ; qu’an desconhat mòbles e panat mairam [...]. Que hasón tanbenh grans domaus au vesiatge de la còsta d’Aulèrs e a la maison deu Puch e en Banòs, e en Montaut, e se n’an miat monde presonèrs, tant de Doasit com Banòs e Montaut, dotze òmis'' » <ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/relation.htm Henry de Laborde Péboué; ''Relation véritable...''].</ref>. Ua de las purmèras atacas contra los gabelaires que’s hasó lo 22 de genèr de 1663 deu costat de Doasit, mes si ne cau créder la « canta d’[[Bernat Daudijòs|Audijòs]] »<ref>Bulletin de la Société Archéologique du Gers ; 1940 ; p.259 (2^au coplet).</ref>, Banòs qu’avè muishat la via : <center> Contre l’inique gabelle Se rebelle Doazit après '''Banos'''. Sus au gabelou rapace ! Tous en chasse En chasse avec Audijos. </center> Au religiós, la parròpia de Banòs e la parròpia d'[[Mont Aut|Arcet]] qu'estón dinc a la [[Revolucion francesa|Revolucion]], dus annèx d'[[Audinhon]]. Que despenèn de l'archiprestat de Shalòssa dont lo sièti èra a [[Doasit|Aulèrs]], dens l'avescat d'[[Aira (Lanas)|Aira]]. ===Epòca contemporanèa=== *En 1790, quan estón creadas las comunas (decret deu 12 de deceme de 1789), Banòs e Arcet aplegats que formàn la comuna de "Banòs e Arcet". Mès en 1813 lo quartièr d'Arcet qu'estó restacat a [[Montaut (Lanas)|Montaut]], e en 1814, lo nom de la comuna que cambià tà "Banòs". En 1825 que hèn arrèrpè : Arcet que torna tà Banòs e lo nom que segueish. Finalament, qu'es l'ordonança deu rei [[Carles X de França|Carles X]] deu 7 de mai de 1828 qui balha definitivament Arcet a la comuna de Montaut<ref>Francis Marsan; ''Conflit avec nos voisins de Banos'', in La gazette de Montaut; décembre 1980; pp. 39-44.</ref>. *La glèisa actuau qu'es bastida en 1901. Qu'es dedicada, tau com l'anciana, a Sent Pèr. *Lo monument aus morts qu'es apitat en 1921; que pòrta los noms de 13 sordats tuats pendent la permèra guèrra mondiau, e un tuat pendent la dusau. *Lo putz comunau qu'es horadat en 1923. *La mairetat qu'es agergada en 1935. *La tor d'aiga de Pèle qu'es bastida en 1955. == Eraldica == [[Fichièr:Blason ville fr Banos 40.svg|thumb|left|Banòs]] Trencat : au 1^èr d’asur au ciclista de carnacion vestit d’un malhòt d’aur e d’ua culòta de sable, cauçat d’argent e encaperat d’ua casqueta de gulas, suu son velò d’argent de la sèra de sable garrapant sus la linha de particion ; au 2^au de sinòple au putz de l’endret d’aur dab la soa arròda de sable brocant<ref>[http://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=2632%7CArmorial L’armorial des villes et des villages de France]</ref>. Lo [[Torn de França]] ciclista que passà mantun còp sus la comuna de Banòs, mais qu’èra sus la D.32, entre [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] et [[Mont Aut|Montaut]]. Aqueths corredors ne s’an pas fretat au famós « mur de Banòs ». Mes d’auts qu’ac an hèit dab competicions com lo « Torn de las Lanas ». Que son lhèu eths qui son a l’aunor suu blason, a mensh que sii tot simplament la còsta era-medisha, pr’amor qu’i a shens que los ciclistas tà ne patir : « ''lo monde que dèven anar cuélher l’aiga [...] au pè d’ua còsta reconeishuda de tots com de mau pojar'' »<ref>''...une côte reconnue inaccessible par tous.'' (Archius de la mairetat de Banòs, libe de las deliberacions, 1923, projècte de construccion d’un putz comunau).</ref>. <br> [[Fichièr:Putz banos.jpg|thumb|left|Putz comunau de Banòs]] Lo putz comunau representat suu blason de Banòs qu’es enqüèra (2015) vistable. Qu’estó horadat en 1923, dab ua pregondor de sèt mètres. La manivèla d’origina qu’a desapareishut ; n’i damora pas mei, au som, sonque l’èish deu tambor on s’atormerava la cadena dab la selha au cap. L’arròda de hèr presa suu murret, ajustada mei tard, que permetè de har virar ua cadena de copets. == Demografia == {{Demografia |insee=40024 |1793=616 |1800=458 |1806=595 |1821=594 |1831=432 |1836=412 |1841=383 |1846=400 |1851=370 |1856=329 |1861=334 |1866=340 |1872=340 |1876=349 |1881=342 |1886=335 |1891=319 |1896=336 |1901=315 |1906=334 |1911=319 |1921=289 |1926=283 |1931=279 |1936=287 |1946=255 |1954=239 |1962=243 |1968=242 |1975=220 |1982=220 |1990=225 |1999=232 |2004= |2005= |2006=238 |2007= |2008=239 |2009= |cassini=2577 |max=616 |senscomptesdobles=1962}} == Administracion == {{ElegitDebuta |Títol = Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta=[[2026]] |Fin=(2032) |Identitat=Caroline Brèthes|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1983]] |Fin=2026 |Identitat= Jean-Louis Laporte|Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta=[[1977]] |Fin=1983 |Identitat=Robert Mallet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1971]] |Fin=1977 |Identitat=Joseph Ciron |Partit= |Qualitat= }} |- |colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" | {{bóstia desenrotlanta/debuta |títol=Seguida de la lista deus maires}} {{ElegitDebuta |Títol =}} {{Elegit |Debuta=[[1946]] |Fin=1971 |Identitat=Raphaël Dané |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1930]] |Fin=1946 |Identitat=Charles Ducournau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1906]] |Fin=1930 |Identitat=Pierre Lafitte |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1903]] |Fin=1906 |Identitat=Jules Carrère |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1892]] |Fin=1903 |Identitat=Jean-Baptiste Destaillats |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1881]] |Fin=1892 |Identitat=Jean-Baptiste Mauléon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1878]] |Fin=1881 |Identitat=Raymond Castets |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1871]] |Fin=1877 |Identitat=Jean-Baptiste Destaillats |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1870]] |Fin=1871 |Identitat=Julien Despouys |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1860]] |Fin=1870 |Identitat=Jacques Claverie |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1851]] |Fin=1860 |Identitat=Joseph Lespiaucq |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1843]] |Fin=1851 |Identitat=Louis Destaillats |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1832]] |Fin=1843 |Identitat=Jean Costedoat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1830]] |Fin=1832 |Identitat=Charles Marsan |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1821]] |Fin=1830 |Identitat=Jean Costedoat |Partit= |Qualitat=(1828-1830) Maire de Banòs<br>(1825-1828) Maire de Banòs e Arcet<br>(1821-1825) Maire de Banòs}} {{Elegit |Debuta=[[1809]] |Fin=1817 |Identitat=Bernard Marsan |Partit= |Qualitat=(1814-1817) Maire de Banòs <br>(1809-1814) Maire de Banòs e Arcet}} {{Elegit |Debuta=[[1800]] |Fin=1809 |Identitat=Bernard François Marsan Meillan |Partit= |Qualitat=Maire de Banòs e Arcet}} {{Elegit |Debuta=[[1797]] |Fin=1800 |Identitat=Dominique Dabady |Partit= |Qualitat=(1800) Maire provisòri de Banòs e Arcet <br>(1797-1800) Agent municipau de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1797]] |Fin=1797 |Identitat=Bernard François Marsan Meillan |Partit= |Qualitat=Agent municipau de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1796]] |Fin=1797 |Identitat=Jean Marsan |Partit= |Qualitat=Agent municipau de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1792]] |Fin=1794 |Identitat=Dominique Dabady |Partit= |Qualitat=Maire de Banòs e Arcet }} {{Elegit |Debuta=[[1792]] |Fin=1792 |Identitat=Bernard François Marsan Meillan |Partit= |Qualitat=Maire de Banòs e Arcet }} {{ElegitFin}} {{bóstia desenrotlanta/fin}} {{ElegitFin}} == Lòcs e monuments == [[Fichièr:Banos monument morts.JPG|thumb|right|Monument aus Morts de Banòs]] * La glèisa de Sent Pèr de Banòs, bastida en 1901. * Lo monument aus morts de Banòs qu'es inscrivut au títol deus Monuments Istorics (11/09/2014)<ref>http://banos.fr/notre-monument-aux-morts-est-classe-monument-historique/</ref>{{, }}<ref>[http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA40000081 Notiça PA40000081]</ref>. * Lo bèthvéder de Banòs que presenta ua vista ampla sus la vath deu [[Gabàs|Gavàs]] e de l'[[Ador]]. * Lo "mur de Banòs" plan coneishut deus ciclistas deu parçan, que designa còstas de las rebetas qui pojan de la vath deu Gavàs dinc au bèc deu vilatge. == Personalitats ligadas dab la comuna == * '''Jean-Baptiste Descorps''' ([[Sent Loboèr]] 1872 – [[Sent Vincenç de Pau (Lanas)|Lo Poi]] (Bruglòssa) 1962) : caperan de Banòs (1902-1952), autor de pintruras piósas<ref>[http://dossiers-inventaire.aquitaine.fr/dossier/ensemble-des-peintures-du-chanoine-descorps/cf0ecf25-1a38-481a-85ba-bee714456ce2 Patrimoine d'Aquitaine, Les dossiers de l'inventaire, Ensemble des peintures du chanoine Descorps]</ref>, e iniciator deu monument aus morts de Banòs. == Véder tanben == {{Sisterlinks|commons=Category:Banos|}} * [[Comunas de las Lanas]] == Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20110305192809/https://www.chalossetursan.fr/ Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan] ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de las Lanas}} [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Lanas]] [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] e5s10ybfzfttmn21ub3eb27ygnpyhds 0 42085 2508456 2507956 2026-09-08T14:26:50Z Pdbdt 1104 /* Geografia */ 2508456 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Omon|Haget (omonimia)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Hagetmau | nom2 = ''Hagetmau'' | imatge = Hagetmau, centre ville.jpg | descripcion = Haget, centre vila. | lògo = | escut = Blason ville fr Hagetmau (Landes).svg | escais = | ist = {{Gasconha}} | parçan = [[Shalòssa]] Hauta | region = [[Navèra Aquitània]] | departament = {{Lanas}} | arrondiment = [[Arrondiment deu Mont|Lo Mont]] | canton = Shalòssa Tursan, burèu centralizator ([[caplòc deu]] [[Canton de Hagetmau]] avant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan|CC de Shalòssa Tursan]] (2017 ---->) | insee = 40119 | cp = 40700 | cònsol = Pascale Requenna | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = Los Hagets | latitud = 43.6561111111 | longitud = -0.5925 | alt mini = 72 | alt mej = | alt maxi = 142 | km² = 28.37 | sitweb = http://www.hagetmau.fr |}} '''Hagetmau''' o '''Haget''' (''Hagetmau'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[regions francesas|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. <br/> Lo nom sancèr qu'es "Hagetmau", mès oraument que s'emplega sustot l'abracat "Haget". [[Imatge:Crypte St Girons 2.JPG|thumb|200px|left|Cripta de Sent Gironç]]. ==Gentilici== Los abitants que son "los Hagets" o "los Hagetons" (pejoratiu).<br> Dens lo mitan esportiu, sustot rugbistic, que son chafrats "los Carronhas". ==Geografia== La vila de Haget qu'es un caplòc de canton de la [[Shalòssa]] Hauta. Que's tròba a mieitat camin enter [[Lo Mont]] (27&nbsp;km) e [[Ortès]] (22&nbsp;km), sus la rota D933. La vila qu'es adaigada peu [[Lots|Los]], [[afluent]] de l'[[Ador]]. La comunas tanhentas que son : [[Senta Coloma (Lanas)|Senta Coloma]], [[Horcs Arriu|Horsarriu]], [[Doasith]], [[Sèrraslós e Arribans]], [[Sent Cric de Shalòssa]], [[Momui]], [[La Bastida de Shalòssa]], [[La Craba]], [[Montsegur (Lanas)|Montsegur]], [[Samadèth]], [[Sèrras Gaston]]. [[Imatge:Hagetmau Silla de Pantagruel.jpg|thumb|right|La cadèira de Gargantuam]] [[Imatge:Map commune FR insee code 40119.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila |nòrd-oèst=[[Doasith]] |nòrd=[[Horcs Arriu]] |nòrd-èst=[[Senta Coloma (Lanas)|Senta Coloma]] |oèst=[[Sèrraslós e Arribans]]<br>[[Sent Cric de Shalòssa]] |vila=Hagetmau |èst=[[Sèrras Gaston]]<br>[[Samadèth]] |sud-oèst=[[Momui]] |sud=[[La Bastida de Shalòssa]] &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[La&#160;Craba]] |sud-èst=[[Montsegur (Lanas)|Montsegur]] }} ==Toponimia== La prononciacion qu'ei [ha'jet]. Las fòrmas ancianas que son ''Ffagetmau'' en 1291, ''Hayetmau'' en 1417-1418, ''Hagetmau'' (mapas de 1638, 1651 e deu començament deu sègle XVIII), ''Hagemau'' (mapa de 1714), ''Hagnemau'' (mapa de 1733) <ref name = bbf>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour'', ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 111</ref>. ''Haget'' qu'es format de "hai" (latin ''fagus'') e deu sufixe collectiu vegetau "-et" (latin ''-etum'') = Haget : bòsc de hais.<br> Mei l'adjectiu "mau" (latin ''malum'') = maishant. ''Hagetmau'' significa "Maishant bòsc de hais". L'adjectiu pejoratiu ''mau'' qu'ei ocultat de la fòrma orala <ref name = bbf/>. Qu'ei donc arcaïc. ==Economia== La fabrica de sietis qu'èra vaduda emblematica de la ciutat, dinc a la barradura en 2010 de l'usia Capdeviela. ==Istòria== La preïstòria qu'a deishat quauques tumuli dens lo vesiatge, e vestigis litics esbarrisclats.<br> Gironç (''Gerontius''), vienut evangelizar [[Novempopulània]] dab sheis auts compairs, que seré estat martirizat a Haget, de cap a 409<ref>[http://catholique-aire-dax.cef.fr/spip.php?article1177 Sent Gironç suu site de l'avescat d'Aira e Dacs]</ref>.<br> [[Imatge:Hagetmau Cripta de San Girons.jpg|thumb|right|Cripta de Sent Gironç]] Au sègle XII^au, que bastín (o qu'arrebastín ?) ua glèisa abadiau, per dessús ua cripta on serén conservadas las relíquias de Sent Gironç. La glèisa qu'estó desbastida en 1904 ; ne damora pas mei sonque la cripta. La glèisa actuau qu'estó apitada en 1884.<br> La vila de Hagetmau que s'es desvelopada a l'entorn deu son castèth, on viscón las familhas de Marsan, Lescun, Andoins e Gramont. Ne damora pas arren d'aqueth castèth, despitat de cap a 1800.<br> Preu miei deus hèits qui an marcat l'istòria e la memòria deus Hagets, que cau mentàver : * La captura d'Antoine de Gramont en 1572, en plen castèth de Haget, on avè amassat tota la noblessa catolica deu parçan, hèit presonèr peu baron d'Arròs, dab sonque 38 òmis<ref>[http://books.google.fr/books?id=0uYtAAAAIAAJ&pg=PA134&dq=%22Yemau%22+%2BHagetmau La France protestante ; De Eugène Haag, Émile Haag ; Paris ; 1846 ; T. I, p.134.]</ref> ; d'auts que parlan de 1573, dab 200 a 300 òmis<ref>[http://www.euskomedia.org/PDFAnlt/riev/01105140.pdf Corisande d'Andoins Comtesse de Guiche et Dame de Gramont]</ref>. * la susmauta contre la gabèla, miada peu [[Bernat Daudijòs]], sortit de [[Couduras]]<ref>[http://chez-alice.fr/dzt-isto/relation.htm Relation véritable...] ; Enric de Labòrda Pèboèr de [[Doasit]]</ref>. * Lo passatge deus Anglés en 1814. [[Wellington]] qu'estó plan arcuelhut per los uns, e un chic mensh per los auts.<ref>[http://books.google.fr/books?id=9eMQAAAAYAAJ&pg=PA601 The dispatches of field marshal the duke of Wellington ; John Murray, Albemarle Street ; London ; 1838 ; T.11, p.601.]</ref>. * La linha de demarcacion pendent la [[Dusau Guèrra Mondiau]]<ref>Hagetmau 1920-1950, Hagetmau village de Chalosse "Il était une fois les gens d'ici" ; Michel Marsan ; imp. Dumartin ; Haget ; deceme 2005.</ref>. [[Imatge:Ages09.jpg|thumb|right|Lo lac d'Agès]] ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=40119 |Títol = Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Pascale Requenna <ref>https://www.sudouest.fr/2020/05/23/hagetmau-40-pascale-requenna-elue-maire-7507277-3380.php</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2020 |Identitat= Serge Lansaman|Partit=[[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= president de l'anciana intercom Hagetmau comunas unidas}} {{Elegit |Debuta= març de [[1971]] |Fin= 1995 |Identitat=Alain Dutoya |Partit= [[Partit Radical d'Esquèrra|PRG]] |Qualitat= conselhèr generau (1961-2004)}} |- |colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" | {{ElegitDonadas}} {{bóstia desenrotlanta/debuta |títol=Seguida de la lista deus maires }} {{ElegitDebuta |Títol =}} {{Elegit |Debuta= [[1965]] |Fin= 1971 |Identitat=Marcel Lux |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1953]] |Fin= 1965 |Identitat=Francis Maisonnave |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1953 |Identitat=Édouard Castéra |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1941]] |Fin= 1944 |Identitat=Henri Duvignau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1934]] |Fin= 1941 |Identitat=Édouard Castéra |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1908]] |Fin= 1934 |Identitat=Gaston Lalanne |Partit= |Qualitat=deputat }} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1908 |Identitat=Joseph Daraignez |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1896]] |Fin= 1904 |Identitat=Léonce Lhoste |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1892]] |Fin= 1896 |Identitat=Jules Daraignez |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1884]] |Fin= 1892 |Identitat=Hippolyte Duboy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1879]] |Fin= 1884 |Identitat=Jules Daraignez |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1859]] |Fin= 1879 |Identitat=Hippolyte Duboy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1852]] |Fin= 1859 |Identitat=Jean Baptiste Bonnefemne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1849]] |Fin= 1851 |Identitat=Auguste Dupoy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1848]] |Fin= 1849 |Identitat=Jean Martial Larrigade |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1837]] |Fin= 1848 |Identitat=Jean Bonnefemne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ~[[1834]] |Fin= 1837 |Identitat=Jean Dupoy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1832]] |Fin= ~1834 |Identitat=Jean Duboy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1830]] |Fin= 1832 |Identitat=Pierre Tachon |Partit= |Qualitat=lòctenent coronèu }} {{Elegit |Debuta= [[1819]] |Fin= 1830 |Identitat=Jean Lalaude |Partit= |Qualitat=coronèu }} {{Elegit |Debuta= [[1815]] |Fin= 1819 |Identitat=Joseph-Charles Labeyrie Hourticat |Partit= |Qualitat=avocat }} {{Elegit |Debuta= [[1811]] |Fin= 1815 |Identitat=Jean Dupoy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= an X |Fin= 1811 |Identitat=François Maynadé |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= an IX |Fin= an X |Identitat=Joseph Sever Paschal Lalaude Dauga |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= an VIII |Fin= an IX |Identitat=François Barrouilhet |Partit= |Qualitat=maire }} {{Elegit |Debuta= an VII |Fin= an VIII |Identitat=Jean Camguilhem |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an VI |Fin= an VII |Identitat=Simon Duporté |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an VI |Fin= an VI |Identitat=Pierre Soubaigné Urban |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an VI |Fin= an VI |Identitat=Benoît Laliquet |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an V |Fin= an VI |Identitat=Jean Camguilhem |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an IV |Fin= an V |Identitat=Bertrand Laferrère |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= [[1793]] |Fin= an IV |Identitat=Jean François Maynadé |Partit= |Qualitat=maire, puish agent municipau }} {{ElegitFin}} {{bóstia desenrotlanta/fin}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=40119 |1793=2284 |1800=2332 |1806=2516 |1821=2660 |1831=3053 |1836=3076 |1841=3081 |1846=3100 |1851=3118 |1856=3104 |1861=3029 |1866=3098 |1872=3049 |1876=3166 |1881=3127 |1886=3169 |1891=3142 |1896=3089 |1901=3123 |1906=3215 |1911=3149 |1921=2846 |1926=2882 |1931=2897 |1936=2869 |1946=2870 |1954=3008 |1962=3376 |1968=3755 |1975=4318 |1982=4514 |1990=4449 |1999=4411 |2004= |2005= |2006=4583 |2007=4549 |2008= |2009= |cassini=16557 |senscomptesdobles=1962}} ==Lòcs e monuments== * La [[:fr:Crypte Saint-Girons|cripta de Sent Gironç]]. * Los Lacs d'Halco : Lagas amainatjadas tà las passejadas e la pesca. * Lo lac d'Agès : 2,5 Mm³ sus 51 ectaras<ref>[https://web.archive.org/web/20180316044405/http://www.peche-landes.com/Ou-pecher/Lacs-des-Landes Site de la "Fédération des Landes pour la pêche et protection du milieu aquatique], vesitat lo 08/01/2018.</ref>, a miejas dab la comuna de [[Montsegur (Lanas)|Montsegur]] ; sostien de las aigas baishas deu [[Lots|Los]], irrigacion deu [[milhòc]], pesca. [[Imatge:DianedAndouins.jpg|thumb|right|La bròia Corisanda dab la soa hilha]] ==Personalitats ligadas a la comuna== * [http://catholique-aire-dax.cef.fr/spip.php?article1177 Sent Gironç] ; evangelizator, martirizat a Haget de cap a 409. * [[Enric II de Navarra]], mort a Haget en 1555. * [[:fr:Diane d'Andoins|Diane d'Andoins]], dita "la bròia Corisanda" (Haget, 1555 - Haget, 1621) : mestressa d'[[Enric de Borbon|Enric III]] de [[Reiaume de Navarra|Navarra]] (IV de França). * Pascal Duprat (Haget, 1815 - 1885 en mar) : mantuns còps elejut deputat, republican. * Fernand Lubet-Barbon (Haget, 1857- [[Sent Cric de Shalòssa]], 1948) : medecin. * Henri Lefebvre (Haget, 1901- [[Pau]], 1991) : filosòf marxista. ==Arreproèrs== *'''Haget, Hagetons'''<ref>Dictionnaire Gascon-Français ; Vincent Foix ; Presses Universitaires de Bordeaux ; CECAES ; 2003.</ref>. (Çò qui sembla voler díser : a Hagetmau, petitas gents) *'''Mensfida't de l'aiga e deu huec, e de las gojatas de Haget'''. (Aqueth arreproèr que seré en ligason dab lo passatge deus Anglés en 1814 : gojatas de Haget qu'aurén ahiscat sordats anglés tà'us atirar dens quauque tracanard, avant de tuà'us, e d'ahonar los còs dens lo [[Lots|Los]] o de'us har cresmar dens lo horn deu panissèr.) *'''Pudir com los òlis de Haget'''<ref>Dictionnaire du Béarnais et du Gascon modernes; Simin Palay ; éd. CNRS ; 1980 ; p.553.</ref>. (Flairar lèd) ==Bibliografia== * Hagetmau 1900-1920, Regards oubliés, seguit de "Petite Histoire de Cagots" ; Michel Marsan ; en çò de l'autor ; Haget ; abriu 1997. * Hagetmau Perle de la Chalosse ; Pierre Bordes ; imp. Dumartin ; Haget ; noveme 1997. * Hagetmau 1920-1950, Hagetmau village de Chalosse "Il était une fois les gens d'ici" ; Michel Marsan ; imp. Dumartin ; Haget ; deceme 2005. ==Véder tanben== * [[Comunas de las Lanas]] ==Ligams extèrnes== * [https://web.archive.org/web/20110305192809/https://www.chalossetursan.fr/ Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan] ==Nòtas== <references /> <br/> {{Sisterlinks| commons=Category:Hagetmau| }} {{Camin de Compostèla | precedenta = [[Horcs Arriu]] | via = Via Lemovicensis | seguenta = [[La Bastida de Shalòssa]] }} {{Portal Gasconha}} {{Comunas de las Lanas}} [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] [[Categoria:Via Lemovicensis]] glwhk2yaij6wvf9gcerrkofg4u7xjh2 2508457 2508456 2026-09-08T14:28:10Z Pdbdt 1104 /* Istòria */ 2508457 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Omon|Haget (omonimia)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Hagetmau | nom2 = ''Hagetmau'' | imatge = Hagetmau, centre ville.jpg | descripcion = Haget, centre vila. | lògo = | escut = Blason ville fr Hagetmau (Landes).svg | escais = | ist = {{Gasconha}} | parçan = [[Shalòssa]] Hauta | region = [[Navèra Aquitània]] | departament = {{Lanas}} | arrondiment = [[Arrondiment deu Mont|Lo Mont]] | canton = Shalòssa Tursan, burèu centralizator ([[caplòc deu]] [[Canton de Hagetmau]] avant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan|CC de Shalòssa Tursan]] (2017 ---->) | insee = 40119 | cp = 40700 | cònsol = Pascale Requenna | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = Los Hagets | latitud = 43.6561111111 | longitud = -0.5925 | alt mini = 72 | alt mej = | alt maxi = 142 | km² = 28.37 | sitweb = http://www.hagetmau.fr |}} '''Hagetmau''' o '''Haget''' (''Hagetmau'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[regions francesas|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. <br/> Lo nom sancèr qu'es "Hagetmau", mès oraument que s'emplega sustot l'abracat "Haget". [[Imatge:Crypte St Girons 2.JPG|thumb|200px|left|Cripta de Sent Gironç]]. ==Gentilici== Los abitants que son "los Hagets" o "los Hagetons" (pejoratiu).<br> Dens lo mitan esportiu, sustot rugbistic, que son chafrats "los Carronhas". ==Geografia== La vila de Haget qu'es un caplòc de canton de la [[Shalòssa]] Hauta. Que's tròba a mieitat camin enter [[Lo Mont]] (27&nbsp;km) e [[Ortès]] (22&nbsp;km), sus la rota D933. La vila qu'es adaigada peu [[Lots|Los]], [[afluent]] de l'[[Ador]]. La comunas tanhentas que son : [[Senta Coloma (Lanas)|Senta Coloma]], [[Horcs Arriu|Horsarriu]], [[Doasith]], [[Sèrraslós e Arribans]], [[Sent Cric de Shalòssa]], [[Momui]], [[La Bastida de Shalòssa]], [[La Craba]], [[Montsegur (Lanas)|Montsegur]], [[Samadèth]], [[Sèrras Gaston]]. [[Imatge:Hagetmau Silla de Pantagruel.jpg|thumb|right|La cadèira de Gargantuam]] [[Imatge:Map commune FR insee code 40119.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila |nòrd-oèst=[[Doasith]] |nòrd=[[Horcs Arriu]] |nòrd-èst=[[Senta Coloma (Lanas)|Senta Coloma]] |oèst=[[Sèrraslós e Arribans]]<br>[[Sent Cric de Shalòssa]] |vila=Hagetmau |èst=[[Sèrras Gaston]]<br>[[Samadèth]] |sud-oèst=[[Momui]] |sud=[[La Bastida de Shalòssa]] &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[La&#160;Craba]] |sud-èst=[[Montsegur (Lanas)|Montsegur]] }} ==Toponimia== La prononciacion qu'ei [ha'jet]. Las fòrmas ancianas que son ''Ffagetmau'' en 1291, ''Hayetmau'' en 1417-1418, ''Hagetmau'' (mapas de 1638, 1651 e deu començament deu sègle XVIII), ''Hagemau'' (mapa de 1714), ''Hagnemau'' (mapa de 1733) <ref name = bbf>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour'', ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 111</ref>. ''Haget'' qu'es format de "hai" (latin ''fagus'') e deu sufixe collectiu vegetau "-et" (latin ''-etum'') = Haget : bòsc de hais.<br> Mei l'adjectiu "mau" (latin ''malum'') = maishant. ''Hagetmau'' significa "Maishant bòsc de hais". L'adjectiu pejoratiu ''mau'' qu'ei ocultat de la fòrma orala <ref name = bbf/>. Qu'ei donc arcaïc. ==Economia== La fabrica de sietis qu'èra vaduda emblematica de la ciutat, dinc a la barradura en 2010 de l'usia Capdeviela. ==Istòria== La preïstòria qu'a deishat quauques tumuli dens lo vesiatge, e vestigis litics esbarrisclats.<br> Gironç (''Gerontius''), vienut evangelizar [[Novempopulània]] dab sheis auts compairs, que seré estat martirizat a Haget, de cap a 409<ref>[http://catholique-aire-dax.cef.fr/spip.php?article1177 Sent Gironç suu site de l'avescat d'Aira e Dacs]</ref>.<br> [[Imatge:Hagetmau Cripta de San Girons.jpg|thumb|right|Cripta de Sent Gironç]] Au sègle XII^au, que bastín (o qu'arrebastín ?) ua glèisa abadiau, per dessús ua cripta on serén conservadas las relíquias de Sent Gironç. La glèisa qu'estó desbastida en 1904 ; ne damora pas mei sonque la cripta. La glèisa actuau qu'estó apitada en 1884.<br> La vila de Hagetmau que s'es desvelopada a l'entorn deu son castèth, on viscón las familhas de Marsan, Lescun, Andoins e Gramont. Ne damora pas arren d'aqueth castèth, despitat de cap a 1800.<br> Preu miei deus hèits qui an marcat l'istòria e la memòria deus Hagets, que cau mentàver : * La captura d'Antoine de Gramont en 1572, en plen castèth de Haget, on avè amassat tota la noblessa catolica deu parçan, hèit presonèr peu baron d'Arròs, dab sonque 38 òmis<ref>[http://books.google.fr/books?id=0uYtAAAAIAAJ&pg=PA134&dq=%22Yemau%22+%2BHagetmau La France protestante ; De Eugène Haag, Émile Haag ; Paris ; 1846 ; T. I, p.134.]</ref> ; d'auts que parlan de 1573, dab 200 a 300 òmis<ref>[http://www.euskomedia.org/PDFAnlt/riev/01105140.pdf Corisande d'Andoins Comtesse de Guiche et Dame de Gramont]</ref>. * la susmauta contre la gabèla, miada peu [[Bernat Daudijòs]], sortit de [[Couduras]]<ref>[http://chez-alice.fr/dzt-isto/relation.htm Relation véritable...] ; Enric de Labòrda Pèboèr de [[Doasith]]</ref>. * Lo passatge deus Anglés en 1814. [[Wellington]] qu'estó plan arcuelhut per los uns, e un chic mensh per los auts.<ref>[http://books.google.fr/books?id=9eMQAAAAYAAJ&pg=PA601 The dispatches of field marshal the duke of Wellington ; John Murray, Albemarle Street ; London ; 1838 ; T.11, p.601.]</ref>. * La linha de demarcacion pendent la [[Dusau Guèrra Mondiau]]<ref>Hagetmau 1920-1950, Hagetmau village de Chalosse "Il était une fois les gens d'ici" ; Michel Marsan ; imp. Dumartin ; Haget ; deceme 2005.</ref>. [[Imatge:Ages09.jpg|thumb|right|Lo lac d'Agès]] ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=40119 |Títol = Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Pascale Requenna <ref>https://www.sudouest.fr/2020/05/23/hagetmau-40-pascale-requenna-elue-maire-7507277-3380.php</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2020 |Identitat= Serge Lansaman|Partit=[[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= president de l'anciana intercom Hagetmau comunas unidas}} {{Elegit |Debuta= març de [[1971]] |Fin= 1995 |Identitat=Alain Dutoya |Partit= [[Partit Radical d'Esquèrra|PRG]] |Qualitat= conselhèr generau (1961-2004)}} |- |colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" | {{ElegitDonadas}} {{bóstia desenrotlanta/debuta |títol=Seguida de la lista deus maires }} {{ElegitDebuta |Títol =}} {{Elegit |Debuta= [[1965]] |Fin= 1971 |Identitat=Marcel Lux |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1953]] |Fin= 1965 |Identitat=Francis Maisonnave |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1953 |Identitat=Édouard Castéra |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1941]] |Fin= 1944 |Identitat=Henri Duvignau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1934]] |Fin= 1941 |Identitat=Édouard Castéra |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1908]] |Fin= 1934 |Identitat=Gaston Lalanne |Partit= |Qualitat=deputat }} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1908 |Identitat=Joseph Daraignez |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1896]] |Fin= 1904 |Identitat=Léonce Lhoste |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1892]] |Fin= 1896 |Identitat=Jules Daraignez |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1884]] |Fin= 1892 |Identitat=Hippolyte Duboy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1879]] |Fin= 1884 |Identitat=Jules Daraignez |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1859]] |Fin= 1879 |Identitat=Hippolyte Duboy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1852]] |Fin= 1859 |Identitat=Jean Baptiste Bonnefemne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1849]] |Fin= 1851 |Identitat=Auguste Dupoy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1848]] |Fin= 1849 |Identitat=Jean Martial Larrigade |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1837]] |Fin= 1848 |Identitat=Jean Bonnefemne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ~[[1834]] |Fin= 1837 |Identitat=Jean Dupoy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1832]] |Fin= ~1834 |Identitat=Jean Duboy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1830]] |Fin= 1832 |Identitat=Pierre Tachon |Partit= |Qualitat=lòctenent coronèu }} {{Elegit |Debuta= [[1819]] |Fin= 1830 |Identitat=Jean Lalaude |Partit= |Qualitat=coronèu }} {{Elegit |Debuta= [[1815]] |Fin= 1819 |Identitat=Joseph-Charles Labeyrie Hourticat |Partit= |Qualitat=avocat }} {{Elegit |Debuta= [[1811]] |Fin= 1815 |Identitat=Jean Dupoy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= an X |Fin= 1811 |Identitat=François Maynadé |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= an IX |Fin= an X |Identitat=Joseph Sever Paschal Lalaude Dauga |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= an VIII |Fin= an IX |Identitat=François Barrouilhet |Partit= |Qualitat=maire }} {{Elegit |Debuta= an VII |Fin= an VIII |Identitat=Jean Camguilhem |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an VI |Fin= an VII |Identitat=Simon Duporté |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an VI |Fin= an VI |Identitat=Pierre Soubaigné Urban |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an VI |Fin= an VI |Identitat=Benoît Laliquet |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an V |Fin= an VI |Identitat=Jean Camguilhem |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an IV |Fin= an V |Identitat=Bertrand Laferrère |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= [[1793]] |Fin= an IV |Identitat=Jean François Maynadé |Partit= |Qualitat=maire, puish agent municipau }} {{ElegitFin}} {{bóstia desenrotlanta/fin}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=40119 |1793=2284 |1800=2332 |1806=2516 |1821=2660 |1831=3053 |1836=3076 |1841=3081 |1846=3100 |1851=3118 |1856=3104 |1861=3029 |1866=3098 |1872=3049 |1876=3166 |1881=3127 |1886=3169 |1891=3142 |1896=3089 |1901=3123 |1906=3215 |1911=3149 |1921=2846 |1926=2882 |1931=2897 |1936=2869 |1946=2870 |1954=3008 |1962=3376 |1968=3755 |1975=4318 |1982=4514 |1990=4449 |1999=4411 |2004= |2005= |2006=4583 |2007=4549 |2008= |2009= |cassini=16557 |senscomptesdobles=1962}} ==Lòcs e monuments== * La [[:fr:Crypte Saint-Girons|cripta de Sent Gironç]]. * Los Lacs d'Halco : Lagas amainatjadas tà las passejadas e la pesca. * Lo lac d'Agès : 2,5 Mm³ sus 51 ectaras<ref>[https://web.archive.org/web/20180316044405/http://www.peche-landes.com/Ou-pecher/Lacs-des-Landes Site de la "Fédération des Landes pour la pêche et protection du milieu aquatique], vesitat lo 08/01/2018.</ref>, a miejas dab la comuna de [[Montsegur (Lanas)|Montsegur]] ; sostien de las aigas baishas deu [[Lots|Los]], irrigacion deu [[milhòc]], pesca. [[Imatge:DianedAndouins.jpg|thumb|right|La bròia Corisanda dab la soa hilha]] ==Personalitats ligadas a la comuna== * [http://catholique-aire-dax.cef.fr/spip.php?article1177 Sent Gironç] ; evangelizator, martirizat a Haget de cap a 409. * [[Enric II de Navarra]], mort a Haget en 1555. * [[:fr:Diane d'Andoins|Diane d'Andoins]], dita "la bròia Corisanda" (Haget, 1555 - Haget, 1621) : mestressa d'[[Enric de Borbon|Enric III]] de [[Reiaume de Navarra|Navarra]] (IV de França). * Pascal Duprat (Haget, 1815 - 1885 en mar) : mantuns còps elejut deputat, republican. * Fernand Lubet-Barbon (Haget, 1857- [[Sent Cric de Shalòssa]], 1948) : medecin. * Henri Lefebvre (Haget, 1901- [[Pau]], 1991) : filosòf marxista. ==Arreproèrs== *'''Haget, Hagetons'''<ref>Dictionnaire Gascon-Français ; Vincent Foix ; Presses Universitaires de Bordeaux ; CECAES ; 2003.</ref>. (Çò qui sembla voler díser : a Hagetmau, petitas gents) *'''Mensfida't de l'aiga e deu huec, e de las gojatas de Haget'''. (Aqueth arreproèr que seré en ligason dab lo passatge deus Anglés en 1814 : gojatas de Haget qu'aurén ahiscat sordats anglés tà'us atirar dens quauque tracanard, avant de tuà'us, e d'ahonar los còs dens lo [[Lots|Los]] o de'us har cresmar dens lo horn deu panissèr.) *'''Pudir com los òlis de Haget'''<ref>Dictionnaire du Béarnais et du Gascon modernes; Simin Palay ; éd. CNRS ; 1980 ; p.553.</ref>. (Flairar lèd) ==Bibliografia== * Hagetmau 1900-1920, Regards oubliés, seguit de "Petite Histoire de Cagots" ; Michel Marsan ; en çò de l'autor ; Haget ; abriu 1997. * Hagetmau Perle de la Chalosse ; Pierre Bordes ; imp. Dumartin ; Haget ; noveme 1997. * Hagetmau 1920-1950, Hagetmau village de Chalosse "Il était une fois les gens d'ici" ; Michel Marsan ; imp. Dumartin ; Haget ; deceme 2005. ==Véder tanben== * [[Comunas de las Lanas]] ==Ligams extèrnes== * [https://web.archive.org/web/20110305192809/https://www.chalossetursan.fr/ Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan] ==Nòtas== <references /> <br/> {{Sisterlinks| commons=Category:Hagetmau| }} {{Camin de Compostèla | precedenta = [[Horcs Arriu]] | via = Via Lemovicensis | seguenta = [[La Bastida de Shalòssa]] }} {{Portal Gasconha}} {{Comunas de las Lanas}} [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] [[Categoria:Via Lemovicensis]] g1omvw3wyage5dd4g4es6pmdmwlp2zv 0 42094 2508445 2295236 2026-09-08T13:36:22Z Pdbdt 1104 /* Perimètre deu territòri */ 2508445 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Horcs Arriu | nom2 = ''Horsarrieu'' | imatge = Horsarrieu (Landes, Fr), pèlerins devant l'église.JPG | descripcion = Pelegrins davant la glèisa. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Gasconha}} | parçan = [[Shalòssa]] Hauta | region = [[Navèra Aquitània]] | departament = {{Lanas}} | arrondiment = [[Arrondiment deu Mont|Lo Mont]] | canton = Shalòssa Tursan ([[Canton de Hagetmau|Hagetmau]] avant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan|CC de Shalòssa Tursan]] (2017 ---->) | insee = 40128 | cp = 40700 | cònsol = Denis Dumartin | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = los horsarrius | latitud = 43.6844444444 | longitud = -0.595833333333 | alt mini = 50 | alt mej = | alt maxi = 133 | ectaras = 1102 | km² = 11.02 |}} '''Horcs Arriu''' (''Horsarrieu'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[regions francesas|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. == Geografia == Horcs Arriu qu’es situat en [[Shalòssa]], près de la rota departamentau 933, a mieitat camin deu [[Lo Mont|Mont]] (40) a [[Ortès]] (64), e a 3 quilomètres de [[Hagetmau|Haget]], lo capdulh deu canton. Las comunas tanhentas que son : [[Senta Coloma (Lanas)|Senta Coloma]], [[Dume]], [[Audinhon]], [[Doasith]] e [[Hagetmau]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 40128.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila | nòrd-oèst = | nòrd = [[Audinhon]] | nòrd-èst = [[Dume]] | oèst = [[Doasith]] | vila = Horcs Arriu | èst = [[Senta Coloma (Lanas)|Senta Coloma]] | sud-oèst = | sud = [[Hagetmau]] | sud-èst = }} ==Toponimia== La prononciacion qu'ei [hursa'rriw]. Las fòrmas ancianas que son ''Horsarrieu'' (mapa de 1638), ''Horsariou'' (mapa de 1651), ''Horsarrieu'' (mapa de 1714), ''Horsarieu'' (mapa de 1733) <ref name = bbf>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour'', ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 116</ref>. « Horcs Arriu » : « Las conjuntas de l’arriu » <ref name = bbf/>. Que cau donc qu’i agi un arriu solet, dab mei d’ua conjunta. Açò que pòt correspóner a l’arriu de la Glèisa, qui s’arrecapta totas las aigas a l’entorn deu borg, e qui se’n va de cap au nòrd, vueità’s dens lo Laudon. == Istòria == La comuna que’s tròba suu territòri de çò qui estó, dinc a la Revolucion, las caverias d’Arrimbès, de Crunhon, de Cuquerenh, e lhèu d’autas.<br/> La parròpia que s’aperava Aulha Morta (''parochia Ovis Mortue'')<ref>Recogniciones Feodorum in Aquitania ; n°99 ; ed. Ch. Bémont, 1914, p.40</ref>. Aqueth nom, uei desbrombat, qu’es enqüèra emplegat en 1650<ref>Arch. du Grand Séminaire d’Aire, citat per V. Foix ; Vieux clochers, vieilles ruines ; Aquius de la Lanas IIF904 f°26</ref>.<br/> Dens lo medish periòde 1250-1350, on s’implantàn las [[Bastida (vila)|bastida]]s ([[Pimbo]], [[Casèras]], [[Gèuna]], [[Granada (Lanas)|Granada]], [[Bona Guarda]]…), que bastín tanbenh borgs castraus ([[Brassempoi]], [[Doasit|Doasith]], [[Mont Aut (Lanas)|Montaut]] …) preus quaus n’am pas cartas de fondacion. Lo borg de Horcs Arriu qu’es un d’aqueths, bastit suu medish modèl: au som d’ua sèrra longa e estreta, ua carrèra rectilinèa barrada aus estrems pr’ua pòrta o un castèth, e protegida suus penents per hossats e palissadas.<br/> La glèisa de la parròpia Sent Martin d’Aulha Morta qu’èra dens la vath a 500 mètres au nòrd-oèst deu borg. Qu’estó cremada pendent las guèrras de religion<ref>V. Foix ; Vieux clochers, vieilles ruines ; Aquius de la Lanas IIF904 f°27</ref>. Desbastida en 1871, n’i damora pas mei sonque lo cementèri. Qu’estó lavetz la capèra deu borg, dedicada a Sent Blasi, qui vadó glèisa parropiau. Qu’èra estada alargada d’ua nau en 1867 tà poder respóner a las soas navèras foncions. [[Imatge:Horsarrieu (Landes, Fr), pèlerins devant l'église.JPG|thumb|right|Romius devant la glèisa de Horcs Arriu]] == Administracion == {{ElegitDebuta |Títol = Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= (2032) |Identitat= Denis Dumartin|Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= Responsable mantenença e trabalhs naus}} {{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Bernard Labat|Partit= [[PS]] |Qualitat= retirat}} {{Elegit |Debuta= [[1971]] |Fin= 2001 |Identitat=Jean Lailheugue |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1969]] |Fin= 1971 |Identitat=Robert Boueilh |Partit= |Qualitat= }} |- |colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" | {{bóstia desenrotlanta/debuta |títol=Seguida de la lista deus maires }} {{ElegitDebuta |Títol =}} {{Elegit |Debuta= [[1947]] |Fin= 1969 |Identitat=Félicien Plantier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1947 |Identitat=René Labat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1936]] |Fin= 1944 |Identitat=Joseph Conciroles |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1920]] |Fin= 1936 |Identitat=Constant Bonnefemne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1880]] |Fin= 1920 |Identitat=Eugène Consiroles |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1872]] |Fin= 1879 |Identitat=Jean Conciroles |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1869]] |Fin= 1872 |Identitat=Jean-Baptiste Lamarque |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1860]] |Fin= 1869 |Identitat=Jean Conciroles |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= <1846 |Fin= >1846 |Identitat=Jean-Baptiste Lamarque |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= >1810 |Fin= |Identitat=Lalanne des Camps |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin= 1810 |Identitat=Dulau du Barat |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitFin}} {{bóstia desenrotlanta/fin}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=40128 |1793=606 |1800=554 |1806=603 |1821=562 |1831=607 |1836=650 |1841=627 |1846=665 |1851=660 |1856=593 |1861=581 |1866=579 |1872=561 |1876=583 |1881=579 |1886=584 |1891=562 |1896=527 |1901=551 |1906=601 |1911=561 |1921=518 |1926=512 |1931=495 |1936=499 |1946=485 |1954=413 |1962=424 |1968=447 |1975=478 |1982=567 |1990=634 |1999=636 |2004= |2005= |2006=629 |2007=628 |2008= |2009= |cassini=17269 |senscomptesdobles=1962}} ==Lòcs e monuments== * Glèisa de Sent Blasi, au borg ; sègle XV^au, inscriuta a l’inventari deus Monuments Istorics (12-12-1939) * Calvari arcaïc monolit, a proximitat de l’Espitau. * Duas pèiras discoïdaus que son expausadas devant la glèisa. * Hont de Sent Blasi. Qu’es lhèu a l’entorn d’aquera hont que hasèn virar lo monde gahats de la jaunissa tà’us i har-la passar<ref>Pierre Duval ; [http://dzt-isto.chez-alice.fr/evesche.htm Description de l’Evesché d’Aire en Gascogne] ; ed. 1651.</ref>. * Arenas aprigadas ; corsas de vacas. == Suu Camin de Compostèla == La maison aperada « L’Espitau », au sud-èst de la comuna, qu’es ua anciana comanderia de l’òrdi de Malta dab un espitau, suu [[Camin de Sant Jaume|camin de Compostèla]] ([[Via Lemovicensis|via lemosia]]), 2 quilomètres abans d’arribar a la cripta de Sent Guironç (comuna de [[Hagetmau]]). == Personalitats ligadas a la comuna == * Arnaut Dubusquet (Horcs Arriu ca 1630 – 1719), autor d’ua satira borlesca en francés : [http://dzt-isto.chez-alice.fr/huque.htm « Le Huque des faux-nobles »]. * Maurice Justes ([[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]] 1911 – 1990) ; curat de Horcs Arriu (1955-1990). Qu’a publicat enter auts obratges : ’’ Un village de Chalosse Horsarrieu’’ ; imprimerie Ducasse-Duhon, Dax, février 1985. Extrait du bulletin de la Société de Borda, numéros 397 et 398. * Frédéric Fauthoux ([[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] 1972 -) : jogador e capitani deu Vam Biarnés Pau-Ortés. ==Véder tanben== * [[Comunas de las Lanas]] {{Sisterlinks|commons=Category:Horsarrieu|}} ==Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20110305192809/https://www.chalossetursan.fr/ Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan] ==Nòtas== <references/> <br/> {{Camin de Compostèla | precedenta = [[Audinhon]] | via = Via Lemovicensis | seguenta = [[Hagetmau]] }} {{Portal Gasconha}} {{Comunas de las Lanas}} [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] 36mkmxcbpod8otcd44hg6563ibyw38e 0 43219 2508453 2507950 2026-09-08T14:21:45Z Pdbdt 1104 /* Geografia */ 2508453 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{infobox vila occitana |nom=Mailís |carta=oc |nom2=''Maylis'' |region=[[Aquitània Nava]] |lògo= |imatge=Maylis.jpg |descripcion=Glèisa nava de Nosta Dauna de Mailís (1868-1875) |escut= |ist={{Gasconha}} |parçan= [[Shalòssa]] Hauta |departament={{Lanas}} |arrondiment=[[Arrondiment de Dacs|Dacs]] |canton= [[Canton deu Costalat de Shalòssa|Costalat de Shalòssa]] ([[Canton de Mugron|Mugron]] avant 2015) |insee=40177 |cp=40250 |cònsol=Anne-Marie Lailheugue |mandat=2020-2026 |intercom= [[Comunautat de comunas de Tèrras de Shalòssa|CC de Tèrras de Shalòssa]] |longitud=-0.679444444444 |latitud=43.6977777778 |alt mini=43 |alt mej= |alt maxi=122 |gentilici=los mailís |km²=12.21 |}} '''Mailís'''<ref>http://www.institutoccitan.com/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=0</ref> (en [[francés]]: ''Maylis'') qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]], situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[region francesa|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. == Geografia == La comuna de Mailís que's tròba dens la Hauta [[Shalòssa]], sus l'arribèra dreta deu [[Lots|Los]]. Que tòca a las comunas de [[Doasith]], [[Montaut (Lanas)|Montaut]], [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]], [[Larbei]], [[Caupena]], [[Vergüei (Lanas)|Vergüei]], e [[Sent Cric de Shalòssa]]. Lo nòrd de la comuna qu'es traucat per l'arriu de la Guauga. [[Imatge:Map commune FR insee code 40177.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila |nòrd-oèst= |nòrd=[[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]] |nòrd-èst=[[Montaut (Lanas)|Montaut]] |oèst=[[Larbei]] |vila=Mailís |èst=[[Doasith]] |sud-oèst=[[Caupena]] |sud=[[Vergüei (Lanas)|Vergüei]] |sud-èst=[[Sent Cric de Shalòssa]] }} ==Toponimia== La prononciacion qu'ei [mɛj'lis]. Las fòrmas ancianas que son ''Maylis'' en 1280, ''Mailis'', ''Mailie'', ''Maye'' en 1335 <ref name = bbf>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour'', ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 149</ref>. Lo nom que vien benlhèu de ''Magilicius'', tirat deu cognomen ''Magilius'' o deu nomen ''Magilius'', dab l'evolucion prepausada per Bénédicte Boyrie-Fénié : ''*Magilicius''> ''*Mayilício''> ''*May(i)lis''> ''Maylís''; [aj] que passa a [ɛj] com dens a bona partida deu gascon<ref name = bbf/>. ==Istòria== Mailís que pareish peu permèr còp dens los textes en 1273 o 1274<ref>''Recogniciones Feodorum in Aquitania'' ; Bémont, p.42, n°107.</ref>. L’istòria civila de Mailís que’s con·hon dab la de [[Doasit]]. En efèit, avant la [[Revolucion Francesa|Revolucion]], tot lo territòri deu Mailís actuau, qu’èra de la baronia de Doasit, e la màger part d’aqueth territòri, dab lo nom de « Sauvon » o « Bòsc-Sauvon » que formava l’ua de las 4 mandas (quartièrs) de la comunautat de Doasit, qui elegèn sengles jurats.<br /> Lo nom de « Mailíes », que sembla d’aver designat meilèu la parròpia, qui èra annèxe de [[Larbei]], e despenè de la diocèsi d’[[Aira (Lanas)|Aira]].<br /> Tà formar la manda de "Bòsc-Sauvon", Mailís (o Sauvon), qu'èra aplegat dab lo vielèr de Bòsc. Aqueth quartièr de Bòsc qu’èra cobedejat dens las annadas 1950 preu maire de Caupena, qui’u volè restacar a la soa comuna<ref>L’ahar qu’es evocat dens los libes de las deliberacions deus conselhs municipaus de Mailís e Caupena enter genèr de 1947 e abriu de 1957.</ref>. Dab la creacion de la comuna en 1790, en mei deu vielèr de Bòsc, Mailís que s’agraní d’un troçòt de la parròpia de Sent Joan d’Aulèrs (Doasit), dont la maison de Crabessat, anciana caveria<ref>Arnaut Guilhem de Crebassac, cavèr (''miles''), mentavut in ''Recogniciones feodorum in Aquitania'', n°68 ; 22 octobre 1273 ou 1274 ; publicat per Charles Bémont ; p.33.</ref>. Puish, que son los quartièrs de Tomina, sus l’arriba dreta de la Guauga, e los de La Veiria e deu Teulèr, gahats sus [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]], qui’s vienen ajustar a la comuna<ref>En 1843, segon David Chabas ; ''Villes et Villages des Landes'' ; tome II ; p.260.</ref>. La maison « La Veiria » (uei aperada Sent Germain), qu’èra l’ostau de la familha nòbla d’Abadia de Sent German, dempuish au mensh 1612, dinc a la [[Revolucion Francesa|Revolucion]]<ref>''La Paroisse de Saint-Aubin'' ; [[Raphaël Lamaignère]] ; imprimerie Bonne Presse du Midi, Vaison-la-Romaine (Vaucluse) ; 1938 ; chapitre IV.</ref>. == Economia == ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=40177 |Títol = Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= (2032) |Identitat= Anne-Marie Lailheugue|Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= ensenhaira}} {{Elegit |Debuta= seteme de [[2012]] |Fin= 2014 |Identitat=Philippe Serra |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= seteme 2012 |Identitat=Sylvie Marsan |Partit= |Qualitat= assistenta familhau}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=André Noaillan |Partit= [[UMP]] |Qualitat= }} |- |colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" | {{bóstia desenrotlanta/debuta |títol=Seguida de la lista deus maires }} {{ElegitDebuta |Títol =}} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1911... |Identitat=Raymond Vignes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1896]] |Fin= 1904 |Identitat=Isidore Campagne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ...[[1892]] |Fin= 1896 |Identitat=Fabien Dangoumau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1876]] |Fin= 1889... |Identitat=Jean Vignes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1874]] |Fin= 1876 |Identitat=Étienne Debic |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin= 1874 |Identitat=Pierre Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin= 1871 |Identitat=Louis Ducamp |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin= 1871 |Identitat=Léopold Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1868]] |Fin= 1870 |Identitat=Pierre Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1865]] |Fin= 1868 |Identitat=Vincent Candau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1853]] |Fin= 1865 |Identitat=Étienne Debic |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1832]] |Fin= 1852 |Identitat=Jacques Despouys |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1813]] |Fin= 1831 |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1809]] |Fin= 1812 |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1808]] |Fin= |Identitat=Cazaubon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1807]] |Fin= 1808 |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= an IX |Fin= 1806 |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat=maire }} {{Elegit |Debuta= an VIII |Fin= |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat=maire provisòri }} {{Elegit |Debuta= an VI |Fin= |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an IV |Fin= |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an III |Fin= |Identitat=Jean Despouys |Partit= |Qualitat=maire }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitFin}} {{bóstia desenrotlanta/fin}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 40177 |1793=231 |1800=407 |1806=469 |1821=482 |1831=504 |1836=502 |1841=489 |1846=561 |1851=570 |1856=572 |1861=512 |1866=481 |1872=431 |1876=449 |1881=451 |1886=438 |1891=436 |1896=413 |1901=440 |1906=461 |1911=467 |1921=438 |1926=419 |1931=405 |1936=369 |1946=400 |1954=359 |1962=369 |1968=369 |1975=337 |1982=329 |1990=338 |1999=330 |2004= |2005= |2006=334 |2007= |2008=334 |2009= |cassini=22396 |senscomptesdobles=1962}} ==Lòcs e monuments== * La capèra de Nosta Dauna de Mailís. Sègles XII e XIII^au ; Inscriuta Monument Istoric lo 2 de noveme de 1976<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=INSEE&VALUE_1=40177 Base Mérimée : Maylis]</ref>. Renovada de cap a 1980. * La glèisa nava de Nosta Dauna de Mailís : purmèra pèira en 1868 ; acabada en 1875. * L'abadia : Monges olivetans, dempuish lo 30 d'aost de 1948. [[Fichièr:Maÿlismonastère.JPG|thumb|200px|right|La mongia de Mailís]] [[Fichièr:ChapelleMaÿlis.JPG|thumb|200px|right|La capèra de Nosta Dauna de Mailís]] == Pelegrinatge == Cartas de 1548 o 1554<ref>Abat V.Foix ; Vieux clochers, vieilles ruines ; Tome IX (370 bis, Maylis). A. d. Lanas II F 912.</ref>, que pòrtan testimòni de çò que la gent hasèn paréisher ua devocion tà Nosta Dauna de Mailís, mes finalament briga mei que tà las autas glèisas vesias.<br /> La mencion mei anciana d'ua devocion especiau a Nosta Dauna, dab desplaçament de monde, qu'es de 1640 : "''Daubuns lòcs que son hòrt visitats de las gents deus parçans vesins,''' Mailies''', [[Sopròssa|Godòssa]], & [[Sent Genh]], per la devocion a Nosta Dauna, lo [[Aira (Lanas)|Mas]], per senta [[Quitèira]], [[Bascons]] pr'amor de Sent Aman, & quauques auts, on se cuelhen mant bonas aumoinas''."<ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/evesche.htm Descripcion de l'abescat d'Aira] per [[:fr: Pierre Duval|Pierre Duval]] ; 1651, segon ua visita hèita en 1640 e 1641.</ref><br /> Aquesta descripcion que deisha pensar en practicas espontanèas. Lo vertadèr peregrinatge organizat, eth, que serà aviat en 1658. Enric de Laborde, cronicaire deu sègle XVII^au e purmèr vesin (que damora a mensh de {{unitat|2|km}} de la capèra de Mailís), qu'ac ditz clarament : "''Ce fut pour lors qu'on commença à parler de tout de bon de faire avec la grâce de Dieu une fort belle dévotion à l'église de Noustre-Dame de Meylis''"<ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/relation.htm Relation veritable...] ; Henry de Laborde</ref>. Lo màger mestierau que n'estó l'abat Hugues Dufaur vienut de [[Gondrin]] au [[diocèsi]] d'[[Aush]], aperat tad aquera mission per l'avesque d'[[Aira (Lanas)|Aira]] Monsenhor Bernard de Sariac. == Lo prenom "Mailís" == Lo nom de [[baptisme|batiòu]] femenin '''Mailís''', qu'estó balhat peu purmèr còp oficiaument en 1932. Mes qu'èra dejà emplegat com petit nom dens los mitans de la noblessa o borgesia deu parçan<ref>Mailís qu'èra lo petit nom usuau de Mailís de Gorostarzu, deu castèth de Candale a Doasit, vaduda Antoinette Gabrielle Marie Personnaz ([[Baiona]] 1908 - [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] 1997) ; o enqüèra, de Mailís de Cardaillac, vaduda au castèth de Fauron a [[Monthòrt]] de Shalòssa, e enregistrada com Marie de Cardaillac (Monthòrt 1924 - [[París]] 1978).</ref>. En 2006 en França, que vienè en 194{{au}} posicion, dab 339 atribucions<ref>RNIPP, INSEE.</ref> dab ua tropa de variantas ortograficas com ''Maylis, Maïlis, Maïlys, Mailys, Maÿlis,...''. L'escaduda d'aqueth prenom que vien màgerment deu jòc de mots suu nom ''Mailís'' descompausat en "mair"+"''lys''"(mot francés), e interpretat com "mair deus liris" qui designaré la Verge Maria. Mes ne cau pas con·hóner un jòc de mots dab ua [[etimologia]]. Que's cau tanben avisar de ne'u pas mesclar dab lo petit nom [[breton]] ''Maelys''. === Hèsta === Pr'amor deu ligam popular hèit dab Senta Maria, las Mailís que son hestejadas lo 15 d'aost.</br> La hèsta de Nosta Dauna de Mailís qu'es lo 25 de març<ref>[https://web.archive.org/web/20220526084736/https://www.lectura.plus/Presse/show/?id=26LACROIX___-18960329-S-0009.pdf&query=&back=%2FPresse%2Fsearch%2F%3F%26startPage%3D8986 La Croix de la Drôme, 29 mars 1896, p.9].</ref>. == Honts == * (fr) ''Notre Dame de Maylis, Histoire et Pélerinage'' ; per [[Cesari Daugèr]] ; Laffitau et Labonne, Impr. Centrale, Aire-sur-l’Adour ; 1936 ; 190p. * (fr) [http://dzt-isto.chez-alice.fr/maylis.htm ''Histoire de N. D. de Maylis''] ; per A. Labarrère; Bordeaux ; 1864. ==Véder tanben== * [[Comunas de las Lanas]] ==Ligams extèrnes == * (fr) [http://www.abbaye-de-maylis.com/ Site de l'abadia de Mailís]. ==Nòtas== <references /> {{Sisterlinks| commons=Category:Maylis (Landes)| }} {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee =40177 }} [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] 97zlcsywn3t8yjp98en27zp1k9ob67s 2508454 2508453 2026-09-08T14:23:02Z Pdbdt 1104 /* Istòria */ 2508454 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{infobox vila occitana |nom=Mailís |carta=oc |nom2=''Maylis'' |region=[[Aquitània Nava]] |lògo= |imatge=Maylis.jpg |descripcion=Glèisa nava de Nosta Dauna de Mailís (1868-1875) |escut= |ist={{Gasconha}} |parçan= [[Shalòssa]] Hauta |departament={{Lanas}} |arrondiment=[[Arrondiment de Dacs|Dacs]] |canton= [[Canton deu Costalat de Shalòssa|Costalat de Shalòssa]] ([[Canton de Mugron|Mugron]] avant 2015) |insee=40177 |cp=40250 |cònsol=Anne-Marie Lailheugue |mandat=2020-2026 |intercom= [[Comunautat de comunas de Tèrras de Shalòssa|CC de Tèrras de Shalòssa]] |longitud=-0.679444444444 |latitud=43.6977777778 |alt mini=43 |alt mej= |alt maxi=122 |gentilici=los mailís |km²=12.21 |}} '''Mailís'''<ref>http://www.institutoccitan.com/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=0</ref> (en [[francés]]: ''Maylis'') qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]], situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[region francesa|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. == Geografia == La comuna de Mailís que's tròba dens la Hauta [[Shalòssa]], sus l'arribèra dreta deu [[Lots|Los]]. Que tòca a las comunas de [[Doasith]], [[Montaut (Lanas)|Montaut]], [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]], [[Larbei]], [[Caupena]], [[Vergüei (Lanas)|Vergüei]], e [[Sent Cric de Shalòssa]]. Lo nòrd de la comuna qu'es traucat per l'arriu de la Guauga. [[Imatge:Map commune FR insee code 40177.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila |nòrd-oèst= |nòrd=[[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]] |nòrd-èst=[[Montaut (Lanas)|Montaut]] |oèst=[[Larbei]] |vila=Mailís |èst=[[Doasith]] |sud-oèst=[[Caupena]] |sud=[[Vergüei (Lanas)|Vergüei]] |sud-èst=[[Sent Cric de Shalòssa]] }} ==Toponimia== La prononciacion qu'ei [mɛj'lis]. Las fòrmas ancianas que son ''Maylis'' en 1280, ''Mailis'', ''Mailie'', ''Maye'' en 1335 <ref name = bbf>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour'', ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 149</ref>. Lo nom que vien benlhèu de ''Magilicius'', tirat deu cognomen ''Magilius'' o deu nomen ''Magilius'', dab l'evolucion prepausada per Bénédicte Boyrie-Fénié : ''*Magilicius''> ''*Mayilício''> ''*May(i)lis''> ''Maylís''; [aj] que passa a [ɛj] com dens a bona partida deu gascon<ref name = bbf/>. ==Istòria== Mailís que pareish peu permèr còp dens los textes en 1273 o 1274<ref>''Recogniciones Feodorum in Aquitania'' ; Bémont, p.42, n°107.</ref>. L’istòria civila de Mailís que’s con·hon dab la de [[Doasith]]. En efèit, avant la [[Revolucion Francesa|Revolucion]], tot lo territòri deu Mailís actuau, qu’èra de la baronia de Doasith, e la màger part d’aqueth territòri, dab lo nom de « Sauvon » o « Bòsc-Sauvon » que formava l’ua de las 4 mandas (quartièrs) de la comunautat de Doasith, qui elegèn sengles jurats.<br /> Lo nom de « Mailíes », que sembla d’aver designat meilèu la parròpia, qui èra annèxe de [[Larbei]], e despenè de la diocèsi d’[[Aira (Lanas)|Aira]].<br /> Tà formar la manda de "Bòsc-Sauvon", Mailís (o Sauvon), qu'èra aplegat dab lo vielèr de Bòsc. Aqueth quartièr de Bòsc qu’èra cobedejat dens las annadas 1950 preu maire de Caupena, qui’u volè restacar a la soa comuna<ref>L’ahar qu’es evocat dens los libes de las deliberacions deus conselhs municipaus de Mailís e Caupena enter genèr de 1947 e abriu de 1957.</ref>. Dab la creacion de la comuna en 1790, en mei deu vielèr de Bòsc, Mailís que s’agraní d’un troçòt de la parròpia de Sent Joan d’Aulèrs (Doasith), dont la maison de Crabessat, anciana caveria<ref>Arnaut Guilhem de Crebassac, cavèr (''miles''), mentavut in ''Recogniciones feodorum in Aquitania'', n°68 ; 22 octobre 1273 ou 1274 ; publicat per Charles Bémont ; p.33.</ref>. Puish, que son los quartièrs de Tomina, sus l’arriba dreta de la Guauga, e los de La Veiria e deu Teulèr, gahats sus [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]], qui’s vienen ajustar a la comuna<ref>En 1843, segon David Chabas ; ''Villes et Villages des Landes'' ; tome II ; p.260.</ref>. La maison « La Veiria » (uei aperada Sent Germain), qu’èra l’ostau de la familha nòbla d’Abadia de Sent German, dempuish au mensh 1612, dinc a la [[Revolucion Francesa|Revolucion]]<ref>''La Paroisse de Saint-Aubin'' ; [[Raphaël Lamaignère]] ; imprimerie Bonne Presse du Midi, Vaison-la-Romaine (Vaucluse) ; 1938 ; chapitre IV.</ref>. == Economia == ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=40177 |Títol = Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= (2032) |Identitat= Anne-Marie Lailheugue|Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= ensenhaira}} {{Elegit |Debuta= seteme de [[2012]] |Fin= 2014 |Identitat=Philippe Serra |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= seteme 2012 |Identitat=Sylvie Marsan |Partit= |Qualitat= assistenta familhau}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=André Noaillan |Partit= [[UMP]] |Qualitat= }} |- |colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" | {{bóstia desenrotlanta/debuta |títol=Seguida de la lista deus maires }} {{ElegitDebuta |Títol =}} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1911... |Identitat=Raymond Vignes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1896]] |Fin= 1904 |Identitat=Isidore Campagne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ...[[1892]] |Fin= 1896 |Identitat=Fabien Dangoumau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1876]] |Fin= 1889... |Identitat=Jean Vignes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1874]] |Fin= 1876 |Identitat=Étienne Debic |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin= 1874 |Identitat=Pierre Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin= 1871 |Identitat=Louis Ducamp |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin= 1871 |Identitat=Léopold Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1868]] |Fin= 1870 |Identitat=Pierre Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1865]] |Fin= 1868 |Identitat=Vincent Candau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1853]] |Fin= 1865 |Identitat=Étienne Debic |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1832]] |Fin= 1852 |Identitat=Jacques Despouys |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1813]] |Fin= 1831 |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1809]] |Fin= 1812 |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1808]] |Fin= |Identitat=Cazaubon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1807]] |Fin= 1808 |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= an IX |Fin= 1806 |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat=maire }} {{Elegit |Debuta= an VIII |Fin= |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat=maire provisòri }} {{Elegit |Debuta= an VI |Fin= |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an IV |Fin= |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an III |Fin= |Identitat=Jean Despouys |Partit= |Qualitat=maire }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitFin}} {{bóstia desenrotlanta/fin}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 40177 |1793=231 |1800=407 |1806=469 |1821=482 |1831=504 |1836=502 |1841=489 |1846=561 |1851=570 |1856=572 |1861=512 |1866=481 |1872=431 |1876=449 |1881=451 |1886=438 |1891=436 |1896=413 |1901=440 |1906=461 |1911=467 |1921=438 |1926=419 |1931=405 |1936=369 |1946=400 |1954=359 |1962=369 |1968=369 |1975=337 |1982=329 |1990=338 |1999=330 |2004= |2005= |2006=334 |2007= |2008=334 |2009= |cassini=22396 |senscomptesdobles=1962}} ==Lòcs e monuments== * La capèra de Nosta Dauna de Mailís. Sègles XII e XIII^au ; Inscriuta Monument Istoric lo 2 de noveme de 1976<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=INSEE&VALUE_1=40177 Base Mérimée : Maylis]</ref>. Renovada de cap a 1980. * La glèisa nava de Nosta Dauna de Mailís : purmèra pèira en 1868 ; acabada en 1875. * L'abadia : Monges olivetans, dempuish lo 30 d'aost de 1948. [[Fichièr:Maÿlismonastère.JPG|thumb|200px|right|La mongia de Mailís]] [[Fichièr:ChapelleMaÿlis.JPG|thumb|200px|right|La capèra de Nosta Dauna de Mailís]] == Pelegrinatge == Cartas de 1548 o 1554<ref>Abat V.Foix ; Vieux clochers, vieilles ruines ; Tome IX (370 bis, Maylis). A. d. Lanas II F 912.</ref>, que pòrtan testimòni de çò que la gent hasèn paréisher ua devocion tà Nosta Dauna de Mailís, mes finalament briga mei que tà las autas glèisas vesias.<br /> La mencion mei anciana d'ua devocion especiau a Nosta Dauna, dab desplaçament de monde, qu'es de 1640 : "''Daubuns lòcs que son hòrt visitats de las gents deus parçans vesins,''' Mailies''', [[Sopròssa|Godòssa]], & [[Sent Genh]], per la devocion a Nosta Dauna, lo [[Aira (Lanas)|Mas]], per senta [[Quitèira]], [[Bascons]] pr'amor de Sent Aman, & quauques auts, on se cuelhen mant bonas aumoinas''."<ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/evesche.htm Descripcion de l'abescat d'Aira] per [[:fr: Pierre Duval|Pierre Duval]] ; 1651, segon ua visita hèita en 1640 e 1641.</ref><br /> Aquesta descripcion que deisha pensar en practicas espontanèas. Lo vertadèr peregrinatge organizat, eth, que serà aviat en 1658. Enric de Laborde, cronicaire deu sègle XVII^au e purmèr vesin (que damora a mensh de {{unitat|2|km}} de la capèra de Mailís), qu'ac ditz clarament : "''Ce fut pour lors qu'on commença à parler de tout de bon de faire avec la grâce de Dieu une fort belle dévotion à l'église de Noustre-Dame de Meylis''"<ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/relation.htm Relation veritable...] ; Henry de Laborde</ref>. Lo màger mestierau que n'estó l'abat Hugues Dufaur vienut de [[Gondrin]] au [[diocèsi]] d'[[Aush]], aperat tad aquera mission per l'avesque d'[[Aira (Lanas)|Aira]] Monsenhor Bernard de Sariac. == Lo prenom "Mailís" == Lo nom de [[baptisme|batiòu]] femenin '''Mailís''', qu'estó balhat peu purmèr còp oficiaument en 1932. Mes qu'èra dejà emplegat com petit nom dens los mitans de la noblessa o borgesia deu parçan<ref>Mailís qu'èra lo petit nom usuau de Mailís de Gorostarzu, deu castèth de Candale a Doasit, vaduda Antoinette Gabrielle Marie Personnaz ([[Baiona]] 1908 - [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] 1997) ; o enqüèra, de Mailís de Cardaillac, vaduda au castèth de Fauron a [[Monthòrt]] de Shalòssa, e enregistrada com Marie de Cardaillac (Monthòrt 1924 - [[París]] 1978).</ref>. En 2006 en França, que vienè en 194{{au}} posicion, dab 339 atribucions<ref>RNIPP, INSEE.</ref> dab ua tropa de variantas ortograficas com ''Maylis, Maïlis, Maïlys, Mailys, Maÿlis,...''. L'escaduda d'aqueth prenom que vien màgerment deu jòc de mots suu nom ''Mailís'' descompausat en "mair"+"''lys''"(mot francés), e interpretat com "mair deus liris" qui designaré la Verge Maria. Mes ne cau pas con·hóner un jòc de mots dab ua [[etimologia]]. Que's cau tanben avisar de ne'u pas mesclar dab lo petit nom [[breton]] ''Maelys''. === Hèsta === Pr'amor deu ligam popular hèit dab Senta Maria, las Mailís que son hestejadas lo 15 d'aost.</br> La hèsta de Nosta Dauna de Mailís qu'es lo 25 de març<ref>[https://web.archive.org/web/20220526084736/https://www.lectura.plus/Presse/show/?id=26LACROIX___-18960329-S-0009.pdf&query=&back=%2FPresse%2Fsearch%2F%3F%26startPage%3D8986 La Croix de la Drôme, 29 mars 1896, p.9].</ref>. == Honts == * (fr) ''Notre Dame de Maylis, Histoire et Pélerinage'' ; per [[Cesari Daugèr]] ; Laffitau et Labonne, Impr. Centrale, Aire-sur-l’Adour ; 1936 ; 190p. * (fr) [http://dzt-isto.chez-alice.fr/maylis.htm ''Histoire de N. D. de Maylis''] ; per A. Labarrère; Bordeaux ; 1864. ==Véder tanben== * [[Comunas de las Lanas]] ==Ligams extèrnes == * (fr) [http://www.abbaye-de-maylis.com/ Site de l'abadia de Mailís]. ==Nòtas== <references /> {{Sisterlinks| commons=Category:Maylis (Landes)| }} {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee =40177 }} [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] om4wou42c24vksot6dmsy44gdb5rufq 2508455 2508454 2026-09-08T14:24:31Z Pdbdt 1104 /* Lo prenom "Mailís" */ 2508455 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{infobox vila occitana |nom=Mailís |carta=oc |nom2=''Maylis'' |region=[[Aquitània Nava]] |lògo= |imatge=Maylis.jpg |descripcion=Glèisa nava de Nosta Dauna de Mailís (1868-1875) |escut= |ist={{Gasconha}} |parçan= [[Shalòssa]] Hauta |departament={{Lanas}} |arrondiment=[[Arrondiment de Dacs|Dacs]] |canton= [[Canton deu Costalat de Shalòssa|Costalat de Shalòssa]] ([[Canton de Mugron|Mugron]] avant 2015) |insee=40177 |cp=40250 |cònsol=Anne-Marie Lailheugue |mandat=2020-2026 |intercom= [[Comunautat de comunas de Tèrras de Shalòssa|CC de Tèrras de Shalòssa]] |longitud=-0.679444444444 |latitud=43.6977777778 |alt mini=43 |alt mej= |alt maxi=122 |gentilici=los mailís |km²=12.21 |}} '''Mailís'''<ref>http://www.institutoccitan.com/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=0</ref> (en [[francés]]: ''Maylis'') qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]], situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[region francesa|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. == Geografia == La comuna de Mailís que's tròba dens la Hauta [[Shalòssa]], sus l'arribèra dreta deu [[Lots|Los]]. Que tòca a las comunas de [[Doasith]], [[Montaut (Lanas)|Montaut]], [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]], [[Larbei]], [[Caupena]], [[Vergüei (Lanas)|Vergüei]], e [[Sent Cric de Shalòssa]]. Lo nòrd de la comuna qu'es traucat per l'arriu de la Guauga. [[Imatge:Map commune FR insee code 40177.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila |nòrd-oèst= |nòrd=[[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]] |nòrd-èst=[[Montaut (Lanas)|Montaut]] |oèst=[[Larbei]] |vila=Mailís |èst=[[Doasith]] |sud-oèst=[[Caupena]] |sud=[[Vergüei (Lanas)|Vergüei]] |sud-èst=[[Sent Cric de Shalòssa]] }} ==Toponimia== La prononciacion qu'ei [mɛj'lis]. Las fòrmas ancianas que son ''Maylis'' en 1280, ''Mailis'', ''Mailie'', ''Maye'' en 1335 <ref name = bbf>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour'', ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 149</ref>. Lo nom que vien benlhèu de ''Magilicius'', tirat deu cognomen ''Magilius'' o deu nomen ''Magilius'', dab l'evolucion prepausada per Bénédicte Boyrie-Fénié : ''*Magilicius''> ''*Mayilício''> ''*May(i)lis''> ''Maylís''; [aj] que passa a [ɛj] com dens a bona partida deu gascon<ref name = bbf/>. ==Istòria== Mailís que pareish peu permèr còp dens los textes en 1273 o 1274<ref>''Recogniciones Feodorum in Aquitania'' ; Bémont, p.42, n°107.</ref>. L’istòria civila de Mailís que’s con·hon dab la de [[Doasith]]. En efèit, avant la [[Revolucion Francesa|Revolucion]], tot lo territòri deu Mailís actuau, qu’èra de la baronia de Doasith, e la màger part d’aqueth territòri, dab lo nom de « Sauvon » o « Bòsc-Sauvon » que formava l’ua de las 4 mandas (quartièrs) de la comunautat de Doasith, qui elegèn sengles jurats.<br /> Lo nom de « Mailíes », que sembla d’aver designat meilèu la parròpia, qui èra annèxe de [[Larbei]], e despenè de la diocèsi d’[[Aira (Lanas)|Aira]].<br /> Tà formar la manda de "Bòsc-Sauvon", Mailís (o Sauvon), qu'èra aplegat dab lo vielèr de Bòsc. Aqueth quartièr de Bòsc qu’èra cobedejat dens las annadas 1950 preu maire de Caupena, qui’u volè restacar a la soa comuna<ref>L’ahar qu’es evocat dens los libes de las deliberacions deus conselhs municipaus de Mailís e Caupena enter genèr de 1947 e abriu de 1957.</ref>. Dab la creacion de la comuna en 1790, en mei deu vielèr de Bòsc, Mailís que s’agraní d’un troçòt de la parròpia de Sent Joan d’Aulèrs (Doasith), dont la maison de Crabessat, anciana caveria<ref>Arnaut Guilhem de Crebassac, cavèr (''miles''), mentavut in ''Recogniciones feodorum in Aquitania'', n°68 ; 22 octobre 1273 ou 1274 ; publicat per Charles Bémont ; p.33.</ref>. Puish, que son los quartièrs de Tomina, sus l’arriba dreta de la Guauga, e los de La Veiria e deu Teulèr, gahats sus [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]], qui’s vienen ajustar a la comuna<ref>En 1843, segon David Chabas ; ''Villes et Villages des Landes'' ; tome II ; p.260.</ref>. La maison « La Veiria » (uei aperada Sent Germain), qu’èra l’ostau de la familha nòbla d’Abadia de Sent German, dempuish au mensh 1612, dinc a la [[Revolucion Francesa|Revolucion]]<ref>''La Paroisse de Saint-Aubin'' ; [[Raphaël Lamaignère]] ; imprimerie Bonne Presse du Midi, Vaison-la-Romaine (Vaucluse) ; 1938 ; chapitre IV.</ref>. == Economia == ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=40177 |Títol = Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= (2032) |Identitat= Anne-Marie Lailheugue|Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= ensenhaira}} {{Elegit |Debuta= seteme de [[2012]] |Fin= 2014 |Identitat=Philippe Serra |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= seteme 2012 |Identitat=Sylvie Marsan |Partit= |Qualitat= assistenta familhau}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=André Noaillan |Partit= [[UMP]] |Qualitat= }} |- |colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" | {{bóstia desenrotlanta/debuta |títol=Seguida de la lista deus maires }} {{ElegitDebuta |Títol =}} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1911... |Identitat=Raymond Vignes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1896]] |Fin= 1904 |Identitat=Isidore Campagne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ...[[1892]] |Fin= 1896 |Identitat=Fabien Dangoumau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1876]] |Fin= 1889... |Identitat=Jean Vignes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1874]] |Fin= 1876 |Identitat=Étienne Debic |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin= 1874 |Identitat=Pierre Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin= 1871 |Identitat=Louis Ducamp |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin= 1871 |Identitat=Léopold Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1868]] |Fin= 1870 |Identitat=Pierre Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1865]] |Fin= 1868 |Identitat=Vincent Candau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1853]] |Fin= 1865 |Identitat=Étienne Debic |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1832]] |Fin= 1852 |Identitat=Jacques Despouys |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1813]] |Fin= 1831 |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1809]] |Fin= 1812 |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1808]] |Fin= |Identitat=Cazaubon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1807]] |Fin= 1808 |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= an IX |Fin= 1806 |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat=maire }} {{Elegit |Debuta= an VIII |Fin= |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat=maire provisòri }} {{Elegit |Debuta= an VI |Fin= |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an IV |Fin= |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an III |Fin= |Identitat=Jean Despouys |Partit= |Qualitat=maire }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitFin}} {{bóstia desenrotlanta/fin}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 40177 |1793=231 |1800=407 |1806=469 |1821=482 |1831=504 |1836=502 |1841=489 |1846=561 |1851=570 |1856=572 |1861=512 |1866=481 |1872=431 |1876=449 |1881=451 |1886=438 |1891=436 |1896=413 |1901=440 |1906=461 |1911=467 |1921=438 |1926=419 |1931=405 |1936=369 |1946=400 |1954=359 |1962=369 |1968=369 |1975=337 |1982=329 |1990=338 |1999=330 |2004= |2005= |2006=334 |2007= |2008=334 |2009= |cassini=22396 |senscomptesdobles=1962}} ==Lòcs e monuments== * La capèra de Nosta Dauna de Mailís. Sègles XII e XIII^au ; Inscriuta Monument Istoric lo 2 de noveme de 1976<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=INSEE&VALUE_1=40177 Base Mérimée : Maylis]</ref>. Renovada de cap a 1980. * La glèisa nava de Nosta Dauna de Mailís : purmèra pèira en 1868 ; acabada en 1875. * L'abadia : Monges olivetans, dempuish lo 30 d'aost de 1948. [[Fichièr:Maÿlismonastère.JPG|thumb|200px|right|La mongia de Mailís]] [[Fichièr:ChapelleMaÿlis.JPG|thumb|200px|right|La capèra de Nosta Dauna de Mailís]] == Pelegrinatge == Cartas de 1548 o 1554<ref>Abat V.Foix ; Vieux clochers, vieilles ruines ; Tome IX (370 bis, Maylis). A. d. Lanas II F 912.</ref>, que pòrtan testimòni de çò que la gent hasèn paréisher ua devocion tà Nosta Dauna de Mailís, mes finalament briga mei que tà las autas glèisas vesias.<br /> La mencion mei anciana d'ua devocion especiau a Nosta Dauna, dab desplaçament de monde, qu'es de 1640 : "''Daubuns lòcs que son hòrt visitats de las gents deus parçans vesins,''' Mailies''', [[Sopròssa|Godòssa]], & [[Sent Genh]], per la devocion a Nosta Dauna, lo [[Aira (Lanas)|Mas]], per senta [[Quitèira]], [[Bascons]] pr'amor de Sent Aman, & quauques auts, on se cuelhen mant bonas aumoinas''."<ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/evesche.htm Descripcion de l'abescat d'Aira] per [[:fr: Pierre Duval|Pierre Duval]] ; 1651, segon ua visita hèita en 1640 e 1641.</ref><br /> Aquesta descripcion que deisha pensar en practicas espontanèas. Lo vertadèr peregrinatge organizat, eth, que serà aviat en 1658. Enric de Laborde, cronicaire deu sègle XVII^au e purmèr vesin (que damora a mensh de {{unitat|2|km}} de la capèra de Mailís), qu'ac ditz clarament : "''Ce fut pour lors qu'on commença à parler de tout de bon de faire avec la grâce de Dieu une fort belle dévotion à l'église de Noustre-Dame de Meylis''"<ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/relation.htm Relation veritable...] ; Henry de Laborde</ref>. Lo màger mestierau que n'estó l'abat Hugues Dufaur vienut de [[Gondrin]] au [[diocèsi]] d'[[Aush]], aperat tad aquera mission per l'avesque d'[[Aira (Lanas)|Aira]] Monsenhor Bernard de Sariac. == Lo prenom "Mailís" == Lo nom de [[baptisme|batiòu]] femenin '''Mailís''', qu'estó balhat peu purmèr còp oficiaument en 1932. Mes qu'èra dejà emplegat com petit nom dens los mitans de la noblessa o borgesia deu parçan<ref>Mailís qu'èra lo petit nom usuau de Mailís de Gorostarzu, deu castèth de Candale a Doasith, vaduda Antoinette Gabrielle Marie Personnaz ([[Baiona]] 1908 - [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] 1997) ; o enqüèra, de Mailís de Cardaillac, vaduda au castèth de Fauron a [[Monthòrt]] de Shalòssa, e enregistrada com Marie de Cardaillac (Monthòrt 1924 - [[París]] 1978).</ref>. En 2006 en França, que vienè en 194{{au}} posicion, dab 339 atribucions<ref>RNIPP, INSEE.</ref> dab ua tropa de variantas ortograficas com ''Maylis, Maïlis, Maïlys, Mailys, Maÿlis,...''. L'escaduda d'aqueth prenom que vien màgerment deu jòc de mots suu nom ''Mailís'' descompausat en "mair"+"''lys''"(mot francés), e interpretat com "mair deus liris" qui designaré la Verge Maria. Mes ne cau pas con·hóner un jòc de mots dab ua [[etimologia]]. Que's cau tanben avisar de ne'u pas mesclar dab lo petit nom [[breton]] ''Maelys''. === Hèsta === Pr'amor deu ligam popular hèit dab Senta Maria, las Mailís que son hestejadas lo 15 d'aost.</br> La hèsta de Nosta Dauna de Mailís qu'es lo 25 de març<ref>[https://web.archive.org/web/20220526084736/https://www.lectura.plus/Presse/show/?id=26LACROIX___-18960329-S-0009.pdf&query=&back=%2FPresse%2Fsearch%2F%3F%26startPage%3D8986 La Croix de la Drôme, 29 mars 1896, p.9].</ref>. == Honts == * (fr) ''Notre Dame de Maylis, Histoire et Pélerinage'' ; per [[Cesari Daugèr]] ; Laffitau et Labonne, Impr. Centrale, Aire-sur-l’Adour ; 1936 ; 190p. * (fr) [http://dzt-isto.chez-alice.fr/maylis.htm ''Histoire de N. D. de Maylis''] ; per A. Labarrère; Bordeaux ; 1864. ==Véder tanben== * [[Comunas de las Lanas]] ==Ligams extèrnes == * (fr) [http://www.abbaye-de-maylis.com/ Site de l'abadia de Mailís]. ==Nòtas== <references /> {{Sisterlinks| commons=Category:Maylis (Landes)| }} {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee =40177 }} [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] coh9e153sudym51zalq2mahhdzs0jyt 0 43233 2508451 2296157 2026-09-08T14:19:31Z Pdbdt 1104 /* Geografia */ Cònsol 2508451 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{omon|Mont Aut (omonimia)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Montaut | nom2 = ''Montaut'' | imatge = Eglise Saint-Pierre de Brocas à Montaut.jpg | descripcion = La glèisa de Sent Pèir de Brocars. | lògo = | escut = Blason Montaut.svg | region = [[Navèra Aquitània]] | ist = {{Gasconha}} | parçan = [[Shalòssa]] Hauta | departament = {{Lanas}} | arrondiment = [[Arrondiment deu Mont|Lo Mont]] | canton = Shalòssa Tursan ([[Canton de Sent Sever|Sent Sever]] avant 2015) | insee = 40191 | cp = 40500 | cònsol = Anne-Marie Larrère | mandat = [[2020]]-[[2026]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan|CC de Shalòssa Tursan]] (2017 ---->) | latitud = 43.7416666667 | longitud = -0.655 | alt mini = 25 | alt mej = | alt maxi = 121 | ectaras = 1488 | gentilici = Los Montautons | km² = 14.88 | sitweb = https://www.montaut.org/ |}} ''Mont Aut''<ref>http://www.institutoccitan.com/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=0</ref> o meilèu '''Montaut''' (en [[francés]] ''Montaut'') qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[regions francesas|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. == Geografia == Montaut que's tròba en [[Shalòssa]] sus l'arribèra esquèrra deu [[Gabàs]], enter los caplòcs de canton que son [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] e [[Mugron]]. Que tòca las comunas de [[Banòs]], Sent Sever, [[Toloseta]], [[Hauriet]], [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]], [[Mailís]] e [[Doasith]]. Au Nòrd, lo Gabàs que hè lo limit dab Sent Sever e Toloseta, e au mijorn, la Guauga (afluent deu [[Lots|Los]]), que hè un tròç deu limit dab Mailís. [[Imatge:Map commune FR insee code 40191.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila | nòrd-oèst = | nòrd = [[Toloseta]] | nòrd-èst = [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] | oèst = [[Hauriet]] | vila = Montaut | èst = [[Banòs]] | sud-oèst = [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]] | sud = [[Mailís]] | sud-èst = [[Doasit]] }} ==Toponimia== La prononciacion qu'ei [mun'tawt]. Las fòrmas ancianas que son '' de Montealto'', en latin, en 1265, ''Mõtaut'' (mapa de 1638), ''Montault'' (mapas de 1651 e deu començament deu sègle XVIII), ''Montaut'' (mapa de 1714) <ref name = bbf>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour'', ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 158-159</ref>. Lo nom que vien de ''mont'', deu latin ''mons'', ''montem'' (ací au sens de « turon, tuc ») e de l'adjectiu ''haut'', deu latin ''altus'', per indicar que l'accès ei mauaisit. Segon Astor, ''mont'' pòt designar las tors d'un castèth (dens aqueth cas que serén las tors deu castèth d'Arcet (nom francés) <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 473</ref>{{,}}<ref name = bbf/>. == Istòria == En [[1813]], lo quartier d'Arcet, destacat de la comuna d'"Arcet e [[Banòs]]", qu'es restacat a Montaut, dinc a 1825, on torna estar aplegat a Banòs. Finalament, qu'es l'ordonança deu rei [[Carles X de França|Carles X]] deu 7 de mai de 1828 qui balha definitivament Arcet a la comuna de Montaut<ref>Francis Marsan; ''Conflit avec nos voisins de Banos'', in La gazette de Montaut; décembre 1980; pp. 39-44.</ref>. === Puntas de Montaut === Lo gisament paleolitic superior descobèrt dens las [[peirèra]]s d'Arcet en 1889 per Felix Mascaraux, que balhà [[silex|pèirahuecs]] talhadas, puntas foliacèas a lasquaus e don lo nom de "Puntas de Montaut". == Economia == ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=40191 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= (2032)|Identitat=Anne-Marie Larrère |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat=Dauna Claude Boisseau Deschouarts|Partit= |Qualitat= retirada de quadra de direccion}} {{Elegit |Debuta=març de [[1989]] |Fin= 2008 |Identitat=Gérard Labadie |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=març de [[1983]] |Fin= 1989 |Identitat=Roger Dupouy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1983|Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=40191 |1793=1148 |1800=865 |1806=1060 |1821=1372 |1831=1407 |1836=1301 |1841=1180 |1846=1227 |1851=1205 |1856=1228 |1861=1135 |1866=1107 |1872=1062 |1876=1050 |1881=1104 |1886=1033 |1891=1035 |1896=1219 |1901=956 |1906=964 |1911=962 |1921=909 |1926=856 |1931=819 |1936=812 |1946=811 |1954=758 |1962=794 |1968=766 |1975=704 |1982=556 |1990=592 |1999=602 |2004= |2005= |2006=567 |2007=562 |2008= |2009= |cassini=23126 |senscomptesdobles=1962}} ==Lòcs e monuments== * La glèisa de Sent Pèir de Brocars. * La glèisa de Senta Catalina de Montaut. <gallery> Montaut_Landes.JPG|Vista de Montaut e de sa glèisa de Senta Catalina. Eglise_Sainte-Catherine_de_Montaut.jpg|La glèisa de Senta Catalina de Montaut. Façade_sud_de_l'église_Sainte-Catherine_de_Montaut.jpg|Façada Sud, la capèra e la sacristia. L'autel_de_la_chapelle_de_la_Vierge_-_église_Sainte-Catherine_de_Montaut.jpg|Retaule de la capèra de Senta Catalina. Vue_transversale.jpg|Vista transversau de Senta Catalina. Retombées_d'ogives_avec_voute_en_brique_et_en_pierre.jpg|Retombadas d'ogivas a Senta Catalina. Eglise_Saint-Pierre_de_Brocas_(10)_Portail_de_la_nef.jpg|Portau de la nau de Sent Pèir de Brocars. Eglise_Saint-Pierre_de_Brocas_(7)_-_Portail_monumental.jpg|Portau d'estile roman antic, a Sent Pèir. Eglise_Saint-Pierre_de_Brocas_(6)_Portail_du_collatéral.jpg|Portau deu collaterau. Fontaine_St_Vincent_Montaut.JPG|Lavadèr de Sent Vincenç, dens lo quartier d'Arcet. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas a la comuna== * Gaston Léon, dit « lo comte Léon », arrèr-hilh de [[Napoleon Bonaparte|Napoleon 1èr]] e venedor de diccionaris, que s'es mort a Montaut en [[1937]]<ref>{{Lien web|langue=|titre=A Montaut, le comte Gaston Léon petit-fils de Napoléon 1er|url=http://expressionsdici.com/crbst_47.html|site=Expressions d'ici Landes - Pays Basque - Béarn|date=|consulté le=3 avril 2016}}</ref>. Qu'èra lo hilh de Charles Léon e Françoise Jonet. Aqueth Charles Léon qu'estó lo permèr hilh naturau deu Napoleon Bonaparte dab Catherine Éléonore Denuelle de la Plaigne. ==Véser tanben== ==Ligams externes== * (fr) [http://www.montaut.org/ Site oficiau] * (fr) [http://dzt-isto.chez-alice.fr/brocas.htm L'église de Brocas], per [[Raphaël Lamaignère|R. Lamaignère]]; 1943. * (fr) [http://www.archeolandes.com/documents/montaut.pdf Le Périgordien supérieur et l'Azilien d'Arcet à Montaut], per J.-C. Merlet ; 1996. [[Fichièr:Montaut-Église de Brocas.jpg|thumb|left|Glèisa de Brocars (Montaut)]] [[Fichièr:Montaut 2.JPG|thumb|left|Arenas de Montaut]] ==Nòtas== <references /> {{Sisterlinks| commons=Category:Montaut (Landes)|Mont Aut| }} {{Portal Gasconha}} {{Comunas de las Lanas}} [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] gm2z9py874os49mwz650qhg5dqe9sp7 2508452 2508451 2026-09-08T14:20:19Z Pdbdt 1104 /* Perimètre deu territòri */ 2508452 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{omon|Mont Aut (omonimia)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Montaut | nom2 = ''Montaut'' | imatge = Eglise Saint-Pierre de Brocas à Montaut.jpg | descripcion = La glèisa de Sent Pèir de Brocars. | lògo = | escut = Blason Montaut.svg | region = [[Navèra Aquitània]] | ist = {{Gasconha}} | parçan = [[Shalòssa]] Hauta | departament = {{Lanas}} | arrondiment = [[Arrondiment deu Mont|Lo Mont]] | canton = Shalòssa Tursan ([[Canton de Sent Sever|Sent Sever]] avant 2015) | insee = 40191 | cp = 40500 | cònsol = Anne-Marie Larrère | mandat = [[2020]]-[[2026]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan|CC de Shalòssa Tursan]] (2017 ---->) | latitud = 43.7416666667 | longitud = -0.655 | alt mini = 25 | alt mej = | alt maxi = 121 | ectaras = 1488 | gentilici = Los Montautons | km² = 14.88 | sitweb = https://www.montaut.org/ |}} ''Mont Aut''<ref>http://www.institutoccitan.com/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=0</ref> o meilèu '''Montaut''' (en [[francés]] ''Montaut'') qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[regions francesas|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. == Geografia == Montaut que's tròba en [[Shalòssa]] sus l'arribèra esquèrra deu [[Gabàs]], enter los caplòcs de canton que son [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] e [[Mugron]]. Que tòca las comunas de [[Banòs]], Sent Sever, [[Toloseta]], [[Hauriet]], [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]], [[Mailís]] e [[Doasith]]. Au Nòrd, lo Gabàs que hè lo limit dab Sent Sever e Toloseta, e au mijorn, la Guauga (afluent deu [[Lots|Los]]), que hè un tròç deu limit dab Mailís. [[Imatge:Map commune FR insee code 40191.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila | nòrd-oèst = | nòrd = [[Toloseta]] | nòrd-èst = [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] | oèst = [[Hauriet]] | vila = Montaut | èst = [[Banòs]] | sud-oèst = [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]] | sud = [[Mailís]] | sud-èst = [[Doasith]] }} ==Toponimia== La prononciacion qu'ei [mun'tawt]. Las fòrmas ancianas que son '' de Montealto'', en latin, en 1265, ''Mõtaut'' (mapa de 1638), ''Montault'' (mapas de 1651 e deu començament deu sègle XVIII), ''Montaut'' (mapa de 1714) <ref name = bbf>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour'', ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 158-159</ref>. Lo nom que vien de ''mont'', deu latin ''mons'', ''montem'' (ací au sens de « turon, tuc ») e de l'adjectiu ''haut'', deu latin ''altus'', per indicar que l'accès ei mauaisit. Segon Astor, ''mont'' pòt designar las tors d'un castèth (dens aqueth cas que serén las tors deu castèth d'Arcet (nom francés) <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 473</ref>{{,}}<ref name = bbf/>. == Istòria == En [[1813]], lo quartier d'Arcet, destacat de la comuna d'"Arcet e [[Banòs]]", qu'es restacat a Montaut, dinc a 1825, on torna estar aplegat a Banòs. Finalament, qu'es l'ordonança deu rei [[Carles X de França|Carles X]] deu 7 de mai de 1828 qui balha definitivament Arcet a la comuna de Montaut<ref>Francis Marsan; ''Conflit avec nos voisins de Banos'', in La gazette de Montaut; décembre 1980; pp. 39-44.</ref>. === Puntas de Montaut === Lo gisament paleolitic superior descobèrt dens las [[peirèra]]s d'Arcet en 1889 per Felix Mascaraux, que balhà [[silex|pèirahuecs]] talhadas, puntas foliacèas a lasquaus e don lo nom de "Puntas de Montaut". == Economia == ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=40191 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= (2032)|Identitat=Anne-Marie Larrère |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat=Dauna Claude Boisseau Deschouarts|Partit= |Qualitat= retirada de quadra de direccion}} {{Elegit |Debuta=març de [[1989]] |Fin= 2008 |Identitat=Gérard Labadie |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=març de [[1983]] |Fin= 1989 |Identitat=Roger Dupouy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1983|Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=40191 |1793=1148 |1800=865 |1806=1060 |1821=1372 |1831=1407 |1836=1301 |1841=1180 |1846=1227 |1851=1205 |1856=1228 |1861=1135 |1866=1107 |1872=1062 |1876=1050 |1881=1104 |1886=1033 |1891=1035 |1896=1219 |1901=956 |1906=964 |1911=962 |1921=909 |1926=856 |1931=819 |1936=812 |1946=811 |1954=758 |1962=794 |1968=766 |1975=704 |1982=556 |1990=592 |1999=602 |2004= |2005= |2006=567 |2007=562 |2008= |2009= |cassini=23126 |senscomptesdobles=1962}} ==Lòcs e monuments== * La glèisa de Sent Pèir de Brocars. * La glèisa de Senta Catalina de Montaut. <gallery> Montaut_Landes.JPG|Vista de Montaut e de sa glèisa de Senta Catalina. Eglise_Sainte-Catherine_de_Montaut.jpg|La glèisa de Senta Catalina de Montaut. Façade_sud_de_l'église_Sainte-Catherine_de_Montaut.jpg|Façada Sud, la capèra e la sacristia. L'autel_de_la_chapelle_de_la_Vierge_-_église_Sainte-Catherine_de_Montaut.jpg|Retaule de la capèra de Senta Catalina. Vue_transversale.jpg|Vista transversau de Senta Catalina. Retombées_d'ogives_avec_voute_en_brique_et_en_pierre.jpg|Retombadas d'ogivas a Senta Catalina. Eglise_Saint-Pierre_de_Brocas_(10)_Portail_de_la_nef.jpg|Portau de la nau de Sent Pèir de Brocars. Eglise_Saint-Pierre_de_Brocas_(7)_-_Portail_monumental.jpg|Portau d'estile roman antic, a Sent Pèir. Eglise_Saint-Pierre_de_Brocas_(6)_Portail_du_collatéral.jpg|Portau deu collaterau. Fontaine_St_Vincent_Montaut.JPG|Lavadèr de Sent Vincenç, dens lo quartier d'Arcet. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas a la comuna== * Gaston Léon, dit « lo comte Léon », arrèr-hilh de [[Napoleon Bonaparte|Napoleon 1èr]] e venedor de diccionaris, que s'es mort a Montaut en [[1937]]<ref>{{Lien web|langue=|titre=A Montaut, le comte Gaston Léon petit-fils de Napoléon 1er|url=http://expressionsdici.com/crbst_47.html|site=Expressions d'ici Landes - Pays Basque - Béarn|date=|consulté le=3 avril 2016}}</ref>. Qu'èra lo hilh de Charles Léon e Françoise Jonet. Aqueth Charles Léon qu'estó lo permèr hilh naturau deu Napoleon Bonaparte dab Catherine Éléonore Denuelle de la Plaigne. ==Véser tanben== ==Ligams externes== * (fr) [http://www.montaut.org/ Site oficiau] * (fr) [http://dzt-isto.chez-alice.fr/brocas.htm L'église de Brocas], per [[Raphaël Lamaignère|R. Lamaignère]]; 1943. * (fr) [http://www.archeolandes.com/documents/montaut.pdf Le Périgordien supérieur et l'Azilien d'Arcet à Montaut], per J.-C. Merlet ; 1996. [[Fichièr:Montaut-Église de Brocas.jpg|thumb|left|Glèisa de Brocars (Montaut)]] [[Fichièr:Montaut 2.JPG|thumb|left|Arenas de Montaut]] ==Nòtas== <references /> {{Sisterlinks| commons=Category:Montaut (Landes)|Mont Aut| }} {{Portal Gasconha}} {{Comunas de las Lanas}} [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] jb67cn9nipinsr9tcaib03gggtvqm8c 0 66811 2508474 2279801 2026-09-08T23:47:15Z CommonsDelinker 245 Lo fichièr 191_-_Buenos_Aires_-_Galerias_Pacifico_-_Janvier_2010.jpg es estat escafat coma o es estat sus Commons per Infrogmation (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Murals of Galerías Pacífico|]]) 2508474 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Buenos Aires - Galerías Pacífico.jpg|thumb|200px|left|Galerías Pacífico]][[Imatge:Buenos Aires - Galerías Pacífico - 200808a.jpg|thumb|200px|Interior]] La '''Galerías Pacífico''' que son ua de la galerias comerciaus de las principaus e de las mei emblematicas de la ciutat de [[Buenos Aires]]. Que's tròban dens un punt important de la ciutat a l'interseccion de l'[[avienguda Córdoba]] dab la [[carrèra Florida]] (pietonièra e comerciau). Que hon bastidas a la fin deu sègle XIX entà acessar la botiga ''Au Bon Marché'' dab gran espacis e ua grana copòla, mes, per'mor de dificultats economicas, que hon viradas de cap a un espaci administratiu. En [[1945]] que vadón sede deu [[Camin de Hèr]] deu Pacific qui'u dèn lo lor nom en bèth preservarun espaci comerciau. Que hon decretadas Monument Istoric Nacionau en [[1989]] e lo gran marcat saunejat a la debuta que ho fin finala creat en [[1992]]. == Ligam extèrne == *[https://web.archive.org/web/20100327130841/http://www.progaleriaspacifico.com.ar/] Site oficiau. {{Portal Argentina}} [[Categoria:Marcat de Buenos Aires]] mi2df8hyvmw9oeop73yw3ylv92zp6re 10 74875 2508444 2340294 2026-09-08T13:33:22Z Pdbdt 1104 Doasith 2508444 wikitext text/x-wiki {{Metapaleta de navigacion | modèl = Comunas de las Lanas<!-- de modificar pas --> | tematica = Geografia | carta = oc | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{Títolcolor|oc|Comunas de las Lanas|Comunas de}} {{Títolcolor|oc|Lanas|las Lanas}} [[imatge:Blason département fr Landes.svg|20px]] {{Títolcolor|oc|Gasconha|de Gasconha}} [[imatge:Blason province fr Gascogne.svg|20px]]</br><small>(comunas actualas, <u>comunas que caupon de comunas delegadas</u>, ''ancianas comunas'', ''<u>ancianas comunas vengudas comunas delegadas</u>'') </small> | lista1 = [[Las Aigas]]{{·}} [[Aira (Lanas)|Aira]]{{·}} [[Amor (Lanas)|Amor]]{{·}} [[Angressa]]{{·}} [[Arbocava]]{{·}} [[Arangòssa]]{{·}} [[Argelòs (Lanas)|Argelòs]]{{·}} [[Argelosa]]{{·}} <u>''[[Arjusan]]''</u>{{·}} [[Arsague]]{{·}} [[Artassen]]{{·}} [[Artés d'Armanhac]]{{·}} [[Arua]]{{·}} [[Arcs (Lanas)|Arcs]]{{·}} [[Aubanhan]]{{·}} [[Audinhon]]{{·}} [[Audon]]{{·}} [[Aurelhan (Lanas)|Aurelhan]]{{·}} [[Aurice]]{{·}} [[Asur]]{{·}} [[Baús Sobiran]]{{·}} [[Banòs]]{{·}} [[Bascons]]{{·}} [[Basserclas]]{{·}} [[Bastenas]]{{·}} [[Baudinhan]]{{·}} [[Begar]]{{·}} [[Belís]]{{·}} [[Belús]]{{·}} [[Benessa d'Acs]]{{·}} [[Benessa de Maremne]]{{·}} [[Benquet]]{{·}} [[Bèthvéser d'Armanhac]]{{·}} [[Biarròta]]{{·}} [[Biars (Lanas)|Biars]]{{·}} [[Biudòs (Lanas)|Biudòs]]{{·}} [[Biscarròssa]]{{·}} [[Bonaguarda]]{{·}} [[Bòsc (Lanas)|Bòsc]]{{·}} [[Bordèras e Lamensan]]{{·}} [[Bausten]]{{·}} [[Boga]]{{·}} [[Bordalat]]{{·}} [[Borriòt e Bergonsa]]{{·}} [[Brassempoi]]{{·}} [[Bretanha de Marsan]]{{·}} [[Brocars]]{{·}} [[Buanas]]{{·}} [[Caishen]]{{·}} [[Canhòta]]{{·}} [[Calen]]{{·}} [[Campanha (Lanas)|Campanha]]{{·}} [[Campet e La Molèra]]{{·}} [[Candressa]]{{·}} [[Canens Arriu Aub]]{{·}} [[Cap Berton]]{{·}} [[Carcarèrs e Senta Crotz]]{{·}} [[Carcen e Ponson]]{{·}} [[Cassen|Cassen]]{{·}} [[Castanhós-Solens]]{{·}} [[Castandet]]{{·}} [[Castèthnau de Shalòssa]]{{·}} [[Castèthnau de Tursan]]{{·}} [[Castèth Ner]]{{·}} [[Castèths (Lanas)|Casteths]]{{·}} [[Caunar]]{{·}} [[Caunelha]]{{·}} [[Caupena]]{{·}} [[Casalís (Shalòssa)|Casalís]]{{·}} [[Casèras d'Ador]]{{·}} [[Cèra (Lanas)|Cèra]]{{·}} [[Classun]]{{·}} [[Cledas]]{{·}} [[Clarmont (Lanas)|Clarmont]]{{·}} [[Comensac]]{{·}} [[Coduras]]{{·}} [[Creon d'Armanhac]]{{·}} [[Dacs]]{{·}} [[Doasith]]{{·}} [[Donzac (Lanas)|Donzac]]{{·}} [[Dur Hòrt e Baishen]]{{·}} [[Dume]]{{·}} [[Escalans]]{{·}} [[Escorce]]{{·}} [[L'Esperon (Gasconha)|L'Esperon]]{{·}} [[Estivaus]]{{·}} [[Estiguarda]]{{·}} [[Èiras e Montcube]]{{·}} [[Fargas (Lanas)|Fargas]]{{·}} [[Gars (Lanas)|Gars]]{{·}} [[Gavarret (Lanas)|Gavarret]]{{·}} [[Galhèra]]{{·}} [[Gamarde]]{{·}} [[Garenh]]{{·}} [[Garrei]]{{·}} <u>''[[Garròssa]]''</u>{{·}} [[Gastas]]{{·}} [[Gaujac (Lanas)|Gaujac]]{{·}} [[Gèuna]]{{·}} [[Gelós]]{{·}} [[Gibret]]{{·}} [[En Gomèr]]{{·}} [[Gòs]]{{·}} [[Gorberar]]{{·}} [[Gossa]]{{·}} [[Gots (Lanas)|Gots]]{{·}} [[Granada d'Ador]]{{·}} [[Havars (Lanas)|Havars]]{{·}} [[Hagetmau]]{{·}} [[Hastingues]]{{·}} [[Hauriet]]{{·}} [[Mau Còrn Haut]]{{·}} [[Èrm (Lanas)|Èrm]]{{·}} [[Herrèr]]{{·}} [[Heugars]]{{·}} [[Hins|Hins]]{{·}} [[Hontans]]{{·}} [[Horcs Arriu]]{{·}} [[Lo Hrèishe]]{{·}} [[Jòssa]]{{·}} [[La Bastida de Shalòssa]]{{·}} [[La Bastida d'Armanhac]]{{·}} [[Labatut (Lanas)|L'Abatut]]{{·}} [[La Vena]]{{·}} [[La Bohèira]]{{·}} [[Labrit (vila)|Labrit]]{{·}} [[La Cau Junta]]{{·}} [[Laqui]]{{·}} [[La Craba]]{{·}} [[La Gloriosa|La Gloriosa]]{{·}} [[La Granja (Lanas)|La Granja]]{{·}} [[La Hòssa]]{{·}} [[La Luca]]{{·}} [[La Mòta (Lanas)|La Mòta]]{{·}} [[Lanas (vilatge)|Lanas]] {{·}} [[Larbei]]{{·}} [[L'Arribèra de Sent Savin]]{{·}} [[La Trilha]]{{·}} [[Laureda]]{{·}} [[Lauret (Lanas)|Lauret]]{{·}} [[Lencoac]]{{·}} [[Lon]]{{·}} [[Lesgòr]]{{·}} [[Lo Lui]]{{·}} [[Lo Binhac]]{{·}} [[Linça]]{{·}} [[Lipostèir]]{{·}} [[Lit e Micse]]{{·}} [[Lòssa]]{{·}} [[Loèr]]{{·}} [[Lórquen]]{{·}} [[Lucbon]]{{·}} [[Lucbardés e Bargas]]{{·}} [[Lua (Lanas)|Lua]]{{·}} [[Luclong]]{{·}} [[Lussanhet]]{{·}} [[Lucsèir]]{{·}} [[Magesc]]{{·}} [[Malhàs]]{{·}} [[Malhèras]]{{·}} [[Manòr]]{{·}} [[Mant]]{{·}} [[Marpaps]]{{·}} [[Mau Còrn Baish]]{{·}} [[Maurias]]{{·}} [[Maurin (Lanas)|Maurin]]{{·}} [[Mauvesin d'Armanhac]]{{·}} [[Mailís]]{{·}} [[Maseròlas (Lanas)|Maseròlas]]{{·}} [[Mers]]{{·}} [[Melhan (Lanas)|Melhan]]{{·}} [[Massanjas]]{{·}} [[Mesòs]]{{·}} [[Mimbasta]]{{·}} [[Mamisan]]{{·}} [[Miramont e Sensac]]{{·}} [[Misson]]{{·}} [[Moliets e Mar]]{{·}} [[Momui]]{{·}} [[Monget]]{{·}} [[Montsegur (Lanas)|Montsegur]]{{·}} [[Montaut (Lanas)|Montaut]]{{·}} [[Lo Mont]]{{·}} [[Montagut (Lanas)|Montagut]]{{·}} [[Monthòrt]]{{·}} [[Montgalhard (Lanas)|Montgalhard]]{{·}} [[Montsoèr]]{{·}} <u>''[[Morcens]]''</u>{{·}} <u>[[Morcens la Navèra]]</u>{{·}} [[Morgans]]{{·}} [[Moscardés]]{{·}} [[Mostèirs-Viganon]]{{·}} [[Mugron]]{{·}} [[Narròssa]]{{·}} [[Nassiet]]{{·}} [[Nerbis]]{{·}} [[Nossa]]{{·}} [[Ueire Gave]]{{·}} [[Ueire Lui]]{{·}} [[Onard]]{{·}} [[Ondres]]{{·}} [[Onessa e Laharí]]{{·}} [[Orist]]{{·}} [[Òrtavièla]]{{·}} [[Òrcs]]{{·}} [[Ossadjas]]{{·}} [[Ossa e Susan]]{{·}} [[Osort]]{{·}} [[Parentís]]{{·}} [[Parlebòsc]]{{·}} [[Peiròs-Casauteths]]{{·}} [[Pecorada]]{{·}} [[Perquia]]{{·}} [[Pei]]{{·}} [[Pèira (Lanas)|Pèira]]{{·}} [[Pèirahorada]]{{·}} [[Hilhondé]]{{·}} [[Pimbo]]{{·}} [[Pissòs]]{{·}} [[Pomarés]]{{·}} [[Pontens]]{{·}} [[Pontons d'Ador]]{{·}} [[Podens]]{{·}} [[Polhon]]{{·}} [[Poi de Sauç]]{{·}} [[Poiana (Lanas)|Poiana]]{{·}} [[Poiartin]]{{·}} [[Preishac (Lanas)|Preishac]]{{·}} [[Pujòu e Lo Plan]]{{·}} [[Pujòu Casalet]]{{·}} [[Renun]]{{·}} [[Retjons]]{{·}} [[Rimbés e Baudiet]]{{·}} [[Arrion]]{{·}} [[Ribèra-Saas e Gorbí]]{{·}} [[Ròcahòrt (Lanas)|Ròcahòrt]]{{·}} [[Sabres]]{{·}} [[Sarrasins (Lanas)|Sarrasins]]{{·}} [[Sent Anhet]]{{·}} [[Sent Andrèu de Senhans]]{{·}} [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]]{{·}} [[Sent Avit (Lanas)|Sent Avit]]{{·}} [[Sent Bertomiu]]{{·}} [[Sent Cric de Shalòssa]]{{·}} [[Sent Cric deu Gave]]{{·}} [[Sent Cric-Vilanava]]{{·}} [[Senta Coloma (Lanas)|Senta Coloma]]{{·}} [[Senta Aulàdia de Bòrn]]{{·}} [[Senta He (Lanas)|Senta He]]{{·}} [[Senta Maria de Gòssa]]{{·}} [[Sent Estiene]]{{·}} [[Sent Genh]]{{·}} [[Sent Jors d'Auribat]]{{·}} [[Sent Jors de Maremne]]{{·}} [[Sengòr]]{{·}} [[Sent Joan de Lièr]]{{·}} [[Sent Joan de Marsac]]{{·}} [[Sent Julian d'Armanhac]]{{·}} [[Sent Julian de Bòrn]]{{·}} [[Sent Justin (Lanas)|Sent Justin]]{{·}} [[Sent Laurenç de Gòssa]]{{·}} [[Sent Lon (País d'Òrta)|Sent Lon]]{{·}} [[Sent Loboèr]]{{·}} [[Sent Martin de Hins]]{{·}} [[Sent Martin de Senhans]]{{·}} [[Sent Martin d'Onei]]{{·}} [[Sent Maurici d'Ador]]{{·}} [[Sent Miquèu e Escalús]]{{·}} [[Sent Pandelon]]{{·}} [[Sent Pau de Bòrn]]{{·}} [[Sent Pau d'Acs]]{{·}} [[Sent Perdon]]{{·}} [[Sent Pèr deu Mont]]{{·}} [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]]{{·}} [[Sent Vincenç de Pau (Lanas)|Sent Vincenç de Pau]]{{·}} [[Sent Vincenç de Tiròssa]]{{·}} [[Sent Jàguen]]{{·}} [[Samadèth]]{{·}} [[Sanguinet]]{{·}} [[Sarbasan]]{{·}} [[Sarrasiet]]{{·}} [[Sarron]]{{·}} [[Sauvion]]{{·}} [[Saubrigas]]{{·}} [[Saubuça]]{{·}} [[Saunhac e Cambran]]{{·}} [[Saunhac e Lo Muret]]{{·}} [[Senhòssa]]{{·}} [[Lo Sen]]{{·}} [[Sèrras Gaston]]{{·}} [[Sèrraslós e Arribans]]{{·}} [[Seiressa]]{{·}} [[Sièst]]{{·}} <u>''[[Sindèras]]''</u>{{·}} [[Solferino (Gasconha)|Solferino]]{{·}} [[Sòrts e Òssagòr]]{{·}} [[Sorbets (Lanas)|Sorbets]]{{·}} [[Sòrda l'Abadia]]{{·}} [[Sòra]]{{·}} [[Sòrt]]{{·}} [[Sopròssa]]{{·}} [[Soston]]{{·}} [[Talèr]]{{·}} [[Tarnòs]]{{·}} [[Tartàs]]{{·}} [[Tèrcis]]{{·}} [[Tetiu]]{{·}} [[Tilh (Lanas)|Tilh]]{{·}} [[Tòssa]]{{·}} [[Toloseta]]{{·}} [[Trensac]]{{·}} [[Uishac e Parentís]]{{·}} [[Urgons]]{{·}} [[Husar]]{{·}} [[Vathlada]]{{·}} [[Vath Longa]]{{·}} [[Vaths (Shalòssa)]]{{·}} [[Vaths (Tursan)]]{{·}} [[Veirias]]{{·}} [[Vergüei (Lanas)|Vergüei]]{{·}} [[Vert (Lanas)|Vert]]{{·}} [[Vic d'Auribat]]{{·}} [[Vièla e Sent Gironç]]{{·}} [[Vièla Sobiran]]{{·}} [[Vièla de Tursan]]{{·}} [[Lo Bocau Vielh]]{{·}} [[Lo Vinhau]]{{·}} [[Vilanava (Lanas)|Vilanava]]{{·}} [[Vilanava de Marsan]]{{·}} [[Ishós]]{{·}} [[Igòs e Sent Saturnin]]{{·}} [[Isòssa]] }} <noinclude>[[Categoria:Modèl de navigacion de comunas de França|Lanas]]</noinclude> 99x1k2aiaekiaemcanv1u7s7mzyjdjw 0 75159 2508489 2409789 2026-09-09T10:56:48Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508489 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Marquènh | nom2 = ''Marquein'' | lògo = cap | imatge = Marquein_jcb.jpg | descripcion = La plaça | escut = Blason ville fr Marquein 11.svg | escais = | region = {{Occitània (Region)}} | ist = {{Lengadòc}} | parçan = {{Lauragués}} | departament = {{Aude}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrs]] abans 2015) | insee = 11218 | cp = 11410 | cònsol = Dominique Dublois | mandat = [[2026]]-[[2032]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | longitud = 1.72722222222 | latitud = 43.3061111111 | alt mini = 210 | alt mej = 250 | alt maxi = 311 | hectares = 549 | km² = 5.49 | gentilici = Marqueinois, Marqueinoises (en [[francés]]) |}} '''Marquènh''' (''Marquein'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] de [[Lengadòc]] en [[Lauragués]], situada dins lo [[departament francés|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== Comuna de l'airal d'atraccion de Tolosa situada en [[Lauragués]] sul [[Gardijòl]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 11218.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] [[Imatge:Marquein_1.jpg|thumb|450px|center|Vista generala.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Marquènh (''Marcuènh'' ?) | nòrd = [[Canhac (Lauragués)|Canhac]] <small>([[Nauta Garona]])</small> | nòrd-èst = [[Sant Miquèl (Lauragués)|Sant Miquèl]] | èst = [[Salas d'Èrs]] | sud-èst = | sud = [[Fajac de la Relenca]] | sud-oèst = | oèst = [[Gibèl]] <small>([[Nauta Garona]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''In pago Tolosano... Marcheixum'' en 979, ''Marchunium'' en 1191, ''Marqunum'' en 1205, ''Marcunh..., Marcuenh'' en 1246, ''Marcucimium'' en 1274, ''Marchonium'' en 1291, ''Decimarium S. Craparii de Marchonis'' en 1295, ''Marchenium'' en 1313, ''De Yarechano'', comprene ''Marchuno'' en 1378, ''Le lieu de Marquin'' en 1613, ''Marquein'' en 1781, ''Château de Marquein, chapelle'' en 1781 <ref name = savar>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 227, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f319.item.texteImage </ref>.</br> ''Marquènh'' vendriá del nom germanic d'òme ''Marchuni''<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 437</ref>, que sembla pas permetre de menar a la prononciacion modèrna. Supausar probablament, a partir del germanic ''marka'', benlèu ambe l'atraccion de ''Marc(us)'', una fòrma latinizada ''*Marconius'' > ''*Marcuènh'' (cf. la segonda fòrma de 1246). ===Sant Sarnin=== La glèisa es a 500 m al nòrd-oèst de Marquènh, sul bòrn d'un puèg. </br> Es un ancian decimari unit a l'Òrde de Malta. Las fòrmas ancianas son : ''Decimarium Sancti Saturnini'' en 1280, ''Sanctus Saturninus de Marchonis'' en 1295, ''Ecclesia Sancti Saturnini'' en 1305, ''Sanctus Saturninus de Marchenio'' en 1313, ''Saint Sernin'' en 1781 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 419, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f511.item.texteImage </ref>.</br> ''Sant Sarnin'' representa ''Saturninus'', nom latin del primièr avesque de Tolosa, martirizat en 257<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 591, a ''St-Cernin''</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 290</ref>{{,}}<ref>https://nominis.cef.fr/contenus/saint/9431/Saint-Sernin.html</ref>. ==Istòria== Marquènh èra una parròquia de la [[archidiocèsi de Tolosa|diocèsi de Tolosa]], puèi de la [[diocèsi de Mirapeis]]. La glèisa parroquiala, dedicada a Sant Crapasi, èra unida a la dignitat de perbòst de Sant Estève de Tolosa <ref name = savar/>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11218 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Dominique Dublois |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= 2008 |Identitat= Jean-Claude Méric |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1985]] |Fin= 2002 ? |Identitat=Irène Combes |Partit= divèrs dreta |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1985 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=11218 |1793=304 |1800=315 |1806=355 |1821=326 |1831=325 |1836=363 |1841=335 |1846=344 |1851=354 |1856=346 |1861=300 |1866=255 |1872=265 |1876=252 |1881=235 |1886=225 |1891=243 |1896=212 |1901=190 |1906=205 |1911=224 |1921=181 |1926=208 |1931=185 |1936=161 |1946=144 |1954=137 |1962=107 |1968= 85 |1975= 53 |1982= 42 |1990= 42 |1999= 59 |cassini=21332 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|218}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|218}}/5.49) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11218 Marquènh sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lauragués]] ayl3lefs91rxafbxa7e2jyarj23vwck 2508492 2508489 2026-09-09T11:02:18Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2508492 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Marquènh | nom2 = ''Marquein'' | lògo = cap | imatge = Marquein_jcb.jpg | descripcion = La plaça | escut = Blason ville fr Marquein 11.svg | escais = | region = {{Occitània (Region)}} | ist = {{Lengadòc}} | parçan = {{Lauragués}} | departament = {{Aude}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrs]] abans 2015) | insee = 11218 | cp = 11410 | cònsol = Dominique Dublois | mandat = [[2026]]-[[2032]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | longitud = 1.72722222222 | latitud = 43.3061111111 | alt mini = 210 | alt mej = 250 | alt maxi = 311 | hectares = 549 | km² = 5.49 | gentilici = Marqueinois, Marqueinoises (en [[francés]]) |}} '''Marquènh''' (''Marquein'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] de [[Lengadòc]] en [[Lauragués]], situada dins lo [[departament francés|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== Comuna de l'airal d'atraccion de Tolosa situada en [[Lauragués]] sul [[Gardijòl]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 11218.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] [[Imatge:Marquein_1.jpg|thumb|450px|center|Vista generala.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Marquènh (''Marcuènh'' ?) | nòrd = [[Canhac (Lauragués)|Canhac]] <small>([[Nauta Garona]])</small> | nòrd-èst = [[Sant Miquèl (Lauragués)|Sant Miquèl]] | èst = [[Salas d'Èrs]] | sud-èst = | sud = [[Fajac de la Relenca]] | sud-oèst = | oèst = [[Gibèl]] <small>([[Nauta Garona]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''In pago Tolosano... Marcheixum'' en 979, ''Marchunium'' en 1191, ''Marqunum'' en 1205, ''Marcunh..., Marcuenh'' en 1246, ''Marcucimium'' en 1274, ''Marchonium'' en 1291, ''Decimarium S. Craparii de Marchonis'' en 1295, ''Marchenium'' en 1313, ''De Yarechano'', comprene ''Marchuno'' en 1378, ''Le lieu de Marquin'' en 1613, ''Marquein'' en 1781, ''Château de Marquein, chapelle'' en 1781 <ref name = savar>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 227, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f319.item.texteImage </ref>.</br> ''Marquènh'' vendriá del nom germanic d'òme ''Marchuni''<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 437</ref>, que sembla pas permetre de menar a la prononciacion modèrna. Supausar probablament, a partir del germanic ''marka'', o de ''Marc(us)'', una fòrma latinizada ''*Marconius'' > ''*Marcuènh'' (cf. la segonda fòrma de 1246). ===Sant Sarnin=== La glèisa es a 500 m al nòrd-oèst de Marquènh, sul bòrn d'un puèg. </br> Es un ancian decimari unit a l'Òrde de Malta. Las fòrmas ancianas son : ''Decimarium Sancti Saturnini'' en 1280, ''Sanctus Saturninus de Marchonis'' en 1295, ''Ecclesia Sancti Saturnini'' en 1305, ''Sanctus Saturninus de Marchenio'' en 1313, ''Saint Sernin'' en 1781 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 419, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f511.item.texteImage </ref>.</br> ''Sant Sarnin'' representa ''Saturninus'', nom latin del primièr avesque de Tolosa, martirizat en 257<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 591, a ''St-Cernin''</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 290</ref>{{,}}<ref>https://nominis.cef.fr/contenus/saint/9431/Saint-Sernin.html</ref>. ==Istòria== Marquènh èra una parròquia de la [[archidiocèsi de Tolosa|diocèsi de Tolosa]], puèi de la [[diocèsi de Mirapeis]]. La glèisa parroquiala, dedicada a Sant Crapasi, èra unida a la dignitat de perbòst de Sant Estève de Tolosa <ref name = savar/>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11218 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Dominique Dublois |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= 2008 |Identitat= Jean-Claude Méric |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1985]] |Fin= 2002 ? |Identitat=Irène Combes |Partit= divèrs dreta |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1985 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=11218 |1793=304 |1800=315 |1806=355 |1821=326 |1831=325 |1836=363 |1841=335 |1846=344 |1851=354 |1856=346 |1861=300 |1866=255 |1872=265 |1876=252 |1881=235 |1886=225 |1891=243 |1896=212 |1901=190 |1906=205 |1911=224 |1921=181 |1926=208 |1931=185 |1936=161 |1946=144 |1954=137 |1962=107 |1968= 85 |1975= 53 |1982= 42 |1990= 42 |1999= 59 |cassini=21332 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|218}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|218}}/5.49) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11218 Marquènh sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lauragués]] co8853nhnsjvn5w1y8fq06mjwwyegda 0 82583 2508484 2417292 2026-09-09T07:39:04Z Alaric 506 44932 2508484 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Salas d'Èrç | nom2 = ''Salles-sur-l'Hers'' | imatge = Salles-sur-l'Hers.jpg | descripcion = La glèisa Sant Matieu | lògo = cap | escut = | escais = | region = {{Occitània (Region)}} | ist = {{Lengadòc}} | parçan = {{Lauragués}} | departament = {{Aude}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona]] | canton = De la Puèja al Rasés (caplòc del [[canton de Salas d'Èrs]] abans 2015) | insee = 11371 | cp = 11410 | cònsol = Robert Batigne | mandat = [[2026]]-[[2032]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | gentilici = | latitud = 43.295 | longitud = 1.7861 | alt mej = | alt mini = 205 | alt maxi = 335 | ectaras = | km² = 19.31 |}} '''Salas d'Èrç''' (''Salles-sur-l'Hers'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. == Geografia == Comuna situada en [[Lauragués]] sus l'[[Èrç Mòrt]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 11371.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Salas d'Èrç | nòrd = [[Sant Miquèl (Lauragués)|Sant Miquèl]] | nòrd-èst = [[Bèlflor|Velflor]] | èst = [[Cumièrs]] | sud-èst = [[Montauriòl (Aude)|Montauriòl]] | sud = [[Santa Camèla]] | sud-oèst = [[La Lobièra Lauragués]] | oèst = [[Fajac de la Relenca]] | nòrd-oèst = [[Marquènh]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Decimarium de Salis'' en 1302, ''Salae in Lauraguesio... villa de Salis'' en 1311, ''Castrum seu villa de Salis'' en 1311, ''Ecclesia de Salis'' en 1317, ''Sales'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Sàlos'' (grafia de [[Antòni Savartés|l'abat Savartés]]) <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 425, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f517.item.texteImage </ref>, donc ['salɔs] .</br> Lo nom de ''Sala(s'') ven del mot germanic e mai que mai francic ''saal'' (alemand ''Saal''), « cambra, al sens de sala de recepcion d'un castèl », puèi « castèl » « residéncia senhorala fortificada » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 580, a ''Saales''</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 301</ref>. Segon [[Ernèst Negre|Negre]], ''Salas'' es lo plural de l'occitan ''sala'', « residéncia senhorala »<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', 1990-98, vol. III, p. 1496, par. 27 134</ref>. Lo determinant es [[Èrç Mòrt|lo nom de l'aiga]] que passa al nòrd del vilatge. ===Sant Andrieu=== Lòc situat a l'èst de Salas.</br> Es una anciana parròquia de la [[diocèsi de Mirapeis]]. Las fòrmas ancianas son : ''Sanctus Andreas Duscle'' en 1296, ''Sanctus Andreas de Usole'', comprene ''Uscle'', en 1318, ''Saint André d'Uste'' en 1712, ''Saint André d'Ustre'' en 1781, ''Sainct Andrieu d'Ustre'' al sègle XVIII <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 367, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f459.item.texteImage </ref>. </br> ''Sant Andrieu'' representa probablament l'apòstol, mes i a tanben d'autres sants. Le determinant d'origina, benlèu en relacion ambe'l vèrbe ''usclar'' (se ditz ''sentir a (l')uscle''), probablament perdut, es estat modificat. ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 11371 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Robert Batigne |Partit= |Qualitat= retirat de quadre}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Michel Brousse |Partit= [[PS]] |Qualitat= conselhièr general (1985-2015)}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 11371 |1793=945 |1800=939 |1806=1039 |1821=964 |1831=1083 |1836=1135 |1841=1189 |1846=1190 |1851=1212 |1856=1214 |1861=1216 |1866=1134 |1872=1135 |1876=1084 |1881=1027 |1886=1052 |1891=986 |1896=921 |1901=946 |1906=893 |1911=932 |1921=765 |1926=798 |1931=770 |1936=764 |1946=759 |1954=677 |1962= 578 |1968= 538 |1975= 528 |1982= 528 |1990= 476 |1999= 540 |cassini=35090 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|371}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|371}}/19.31) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11371 Salas sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lauragués]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] t9vdmswvqkrufrfjvtbbhlctpv2y0u5 0 102278 2508485 2461598 2026-09-09T08:27:27Z Alaric 506 44932 2508485 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Cumièrs | nom2 = ''Cumiès'' | imatge = Cumiès_jcb.jpg | descripcion = Vista generala | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Cumiés_(Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11114 | cp = 11410 | cònsol = Thierry Malleville | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 1.8419 | latitud = 43.2972 | alt mej = | alt mini = 224 | alt maxi = 313 | km² = 3.92 |}} '''Cumièrs''' (''Cumiès'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 11114.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Cumièrs | nòrd = [[Molevila|Mòlevila]] | nòrd-èst = | èst = [[Mas Santas Puèlas]] | sud-èst = | sud = [[Montauriòl (Aude)|Montauriòl]] | sud-oèst = | oèst = [[Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] | nòrd-oèst = [[Bèlflor|Velflor]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Honor de Cumeriis'' en 1238, ''Cutinerium'', comprene ''Cutmerium'', en 1271, ''Decimarium Sancti Petri de Cucmerio'' en 1292, ''Chutmerium'' en 1298, ''Cumerium'' en 1304, ''Cucmerium'' en 1315, ''Cutmerium'' en 1319, ''Villa de Cumier'' en 1327, ''Cugnerium'', comprene ''Cugmerium'', en 1339, ''Decimarium S. Petri de Cugmerio, ...de Cugmorio'' (al revèrs de la pèça, dimaire de ''Saint Pierre de Cuganorol'') en 1355, ''De Cugnierio'', comprene ''De Cugmerio'', en 1378, ''Saint Pierre de Cumiès'' en 1740, ''Cumiès'' en 1781<ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 114, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f206.item.texteImage </ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Cumièrs'' vendriá del preceltic ''*cucc-'', « cima »; lo segond element es benlèu lo gallic ''maros'', « grand », latinizat en ''*cuc-mar-ius'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 234</ref>. ===Milhars=== Milhars es una anciana succursala de la [[diocèsi de Mirapeis]], del vocable de Sant Sarnin. Las fòrmas ancianas son : ''In decimario Sancti Saturnini de Milhariis'' en 1283, ''De Milariis'' en 1318, ''De Millaris'' en 1378, ''Milhas'' en 1781 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 240, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f332.item.texteImage </ref>. </br> [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing fan dels Milhars o Millars le resultat del latin ''milliarium'', « pèira miliara »<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 457</ref>. </br> Le resultat de ''Milliarium'' seriá ''*Milhièr''. ''Milhars'' ven puslèu del latin ''miliares'', « camp de milh, lòc ont cultivan le milh, non pas le milh modèrne, vengut d'America, mes lo milh menut » <ref>Joan Coromines, Onomasticon Cataloniae, vol V, p. 273, legir en linha [https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=26320]</ref>. ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 11114 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= abrial de [[2012]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Thierry Malleville |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2012 |Identitat= Robert Aureillan |Partit=[[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 11114 |1793=154 |1800=143 |1806=154 |1821=119 |1831=112 |1836=113 |1841=120 |1846=122 |1851=120 |1856=97 |1861=93 |1866=90 |1872=84 |1876=101 |1881=93 |1886=93 |1891=80 |1896=78 |1901=54 |1906=80 |1911=90 |1921=65 |1926=73 |1931=65 |1936=60 |1946=45 |1954=42 |1962= 34 |1968= 34 |1975= 36 |1982= 43 |1990= 36 |1999= 40 |2005=41 |cassini=11345 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|114}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|114}}/3.92) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== [[imatge:Cumiès_(4).jpg|thumb|La glèisa Santa Crotz, del sègle XII]] ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Lac de la Ganguisa]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11114 Cumièrs sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas de| insee = 11114 }} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] frpdc2ck1mhar1ycf3ttlftpdguxnad 0 102381 2508486 2407475 2026-09-09T08:40:16Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508486 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Fajac de la Relenca | nom2 = ''Fajac-la-Relenque'' | imatge = Fajac_la_Relenque.jpg | descripcion = Castèl de Fajac. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Fajac-la-Relenque (Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja al Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrs]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11134 | cp = 11410 | cònsol = Alain Bousquet | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = ''Fajacois'' <br/>(en [[francés]]) | latitud = 43.2808333333 | longitud = 1.725 | alt mini = 218 | alt mej = 290 | alt maxi = 332 | km² = 3.51 |}} '''Fajac de la Relenca''' (''Fajac-la-Relenque'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11134.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Fajac de la Relenca | nòrd = [[Marquènh]] | nòrd-èst = [[Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] | èst = [[La Lobièra Lauragués]] | sud-èst = | sud = [[Molandièr]] | sud-oèst = | oèst = [[Gibèl]] <small>([[Nauta Garona]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Ecclesia S. Mariae de Fixag'' = ''Faiag'' en 1085, ''Ecclesia S. Mariae de Solario'' en 1119, ''Forcia de Faiaco'' en 1263, ''S. Maria de Fayaco del Solier'' en 1311, ''Ecclesia de Fayaco'' en 1318, ''Fajac Larlenque'' en 1781 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 132, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f224.item.texteImage </ref>.</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Fajac'' vendriá probablament del nom latin d'òme ''Fadius'', ambe'l sufixe ''-acum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 281</ref>.</br> ''La Relenca'' es benlèu en relacion ambe'l vèrbe ''relenquir'', ''arrelenquir'' etc, « abandonar per excès de lassièra, daissar lo trabalh ». == Istòria == {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11134 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Alain Bousquet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=11134 |1793=203 |1800=208 |1806=215 |1821=212 |1831=263 |1836=250 |1841=237 |1846=242 |1851=248 |1856=226 |1861=256 |1866=200 |1872=180 |1876=175 |1881=151 |1886=158 |1891=163 |1896=153 |1901=147 |1906=146 |1911=116 |1921=108 |1926=93 |1931=104 |1936=102 |1946=85 |1954=93 |1962= 74 |1968= 75 |1975= 62 |1982= 51 |1990= 52 |1999= 42 |2004=41 |cassini=35058 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|134}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|134}}/3.51) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11134 Fajac sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] lb2kn5hhvut0kzhaub6cikncutljl3e 0 102478 2508487 2407501 2026-09-09T09:20:42Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508487 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Gorvièla | nom2 = ''Gourvieille'' | imatge = Gourvieille.jpg | descripcion = Vista generala. | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11166 | cp = 11410 | cònsol = René Méric | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.3403 | longitud = 1.7831 | alt mej = | alt mini = 197 | alt maxi = 275 | km² = 3.09 }} '''Gorvièla''' (''Gourvieille'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11166.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Gorvièla | nòrd = [[Avinhonet de Lauragués]] <small>([[Nauta Garona]])</small> | nòrd-èst = | èst = [[Baranha|Varanha]] | sud-èst = | sud = [[Bèlflor|Velflor]] | sud-oèst = [[Sant Miquèl (Lauragués)|Sant Miquèl]] | oèst = | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Gourvilla'' en 1195, ''Consules de Gaironvilla'' en 1271, ''Ecclesia de Gayravilla'' en 1318, ''Villa de Gourovilla'' en 1327, ''Gorosvilla'' en 1378, ''Gorviella'' en 1444, ''Gourveille'' en 1690, ''Églize de Gourviele, annexe de Belflou'' en 1748, ''Gourvielle'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Gourbiélo'' <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 169, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f261.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc probablament [guɾ'bjelɔ].</br> ''Gorviela'' o benlèu ''Gorvièla'' ven de ''Gothorum villa'', vilatge dels [[Gòts|Gots]]. S'agís de colonias de Gots establidas dins l'[[Empèri roman]]. Gorviela es lo meteis nom que [[Godorvila]] <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 325, a ''Goudet''</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 181</ref>. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 11166 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= René Méric|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 11166 |1793=142 |1800=151 |1806=161 |1821=150 |1831=160 |1836=152 |1841=125 |1846=158 |1851=175 |1856=155 |1861=152 |1866=148 |1872=130 |1876=131 |1881=124 |1886=105 |1891=96 |1896=116 |1901=87 |1906=95 |1911=92 |1921=71 |1926=77 |1931=69 |1936=75 |1946=69 |1954=63 |1962= 50 |1968= 43 |1975= 42 |1982= 45 |1990= 43 |1999= 55 |cassini=15839 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|166}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|166}}/3.09) round 2}}}} ab/km². == Lòcs e monuments == [[imatge:Gourvieille_mairie_école.jpg|thumb|La comuna]] == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == * [[Lac de la Ganguisa]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11166 Gorviela sul site de l'Insee] == Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna d'Occitània]] bwmd65jitu2y235jsfc6dhs8vop87ab 0 102600 2508488 2408180 2026-09-09T09:34:06Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508488 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = La Lobièra Lauragués | nom2 = ''La Louvière-Lauragais'' | imatge = La_Louvière_Lauragais_2.jpg | descripcion = Le vilatge | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_La_Louvière-Lauragais_(Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = {{Lauragués}} | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrs]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11208 | cp = 11410 | cònsol = Charles Pauly | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 1.7519 | latitud = 43.2642 | alt mini = 235 | alt mej = | alt maxi = 342 | km² = 6.25 |}} '''La Lobièra Lauragués''' (''La Louvière-Lauragais'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11208.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = La Lobièra Lauragués | nòrd = [[Salas d'Èrs]] | nòrd-èst = | èst = [[Santa Camèla]] | sud-èst = [[Meservila]] | sud = | sud-oèst = [[Molandièr]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Fajac de la Relenca]] }} ==Istòria== Segon le site de l'EHESS, ''Bouttes'' seriá incorporada a la comuna dempuèi 1790-94 <ref>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=18423</ref>. Non trobam de noms atal sus las mapas. I a un ''Boutes'', anciana parròquia annèxa, mes a [[Mézerville|Meservila]]. ==Toponimia== Le vocable de la glèisa es Sant Martin [signe d'una parròquia fòrça anciana]. Las fòrmas ancianas son : ''Lubeira'' en 1085, ''Forcia de Lubeta'' en 1263, ''Loberia'' en 1272, ''Villa de Luparia'' en 1311, ''Luperia'' en 1318, ''Lalouvière'' en 1781. La prononciacion occitana es ''La Loubièro'' <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 215, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f307.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [laluβjɛɾɔ].</br> ''La Lobièra'', del latin ''lupus'', « lop » e sufixe ''-aria'', designa un lòc trevat dels lops<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 380, a ''Laloubère''</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 275</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 11208 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Charles Pauly|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 11208 |1793=334 |1800=365 |1806=412 |1821=388 |1831=366 |1836=406 |1841=411 |1846=412 |1851=429 |1856=436 |1861=391 |1866=369 |1872=384 |1876=353 |1881=382 |1886=362 |1891=361 |1896=323 |1901=272 |1906=292 |1911=266 |1921=210 |1926=213 |1931=195 |1936=187 |1946=193 |1954=166 |1962= 156 |1968= 136 |1975= 95 |1982= 93 |1990= 83 |1999= 79 |2005=91 |cassini=18423 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|208}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|208}}/6.25) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11208 La Lobièra sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lauragués]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] jgoqy0znm36c3u39pukqc2d5m36gyre 0 102665 2508493 2505028 2026-09-09T11:25:13Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508493 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Meservila | nom2 = ''Mézerville'' | imatge = Château_de_Mézerville_et_le_village.JPG | descripcion = Lo castèl e'l vilatge | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja al Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrs]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | cp = 11410 | insee = 11231 | cònsol = Damien Tardieu | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Mézervillais (en [[francés]]) | latitud = 43.2608 | longitud = 1.7925 | alt mini = 251 | alt mej = | alt maxi = 360 | km² = 7.3 |}} '''Meservila''' (''Mézerville'' (en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11231.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Meservila | nòrd = [[Santa Camèla]] | nòrd-èst = | èst = [[Pèirafita]] | sud-èst = | sud = [[Sant Sernin (Aude)|Sant Sàrnin]] ? | sud-oèst = [[Bèlpuèg (Lauragués)|Bèlpuèg]] | oèst = [[Molandièr]] | nòrd-oèst = [[La Lobièra Lauragués]] }} ==Toponimia== ===''Mézerville''=== Las fòrmas ancianas son : ''Villa de Messardenillo'' en 1318, ''Mersavilla'' en 1319, ''Églize de Mézerville, dédiée à l'Invention de Saint Étienne, annexe de Sainte Camelle'' en 1738. La prononciacion occitana es ''Mézerbílo''<ref name = savar>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 239, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f331.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [mezeɾ'bilɔ], per una grafia qu'es logicament '''Meservila'''. </br> Meservila vendriá del nom gotic [donc germanic] d'òme ''Meris'' e del latin ''villa'', proprietat rurala, segon [[Ernst Gamillscheg]]<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 455</ref>, çò qu'explica corrèctament la fòrma de 1319 (la de 1318 es una cacografia o un nom mal copiat, que sembla testimoniar, çaquelà, del passatge de ''er'' a la segonda sillaba). ===Bota(s)=== Las fòrmas ancianas son : ''Forcia de Botano'' en 1263, ''Redditus de Bocano'', comprene ''Botano'', en 1318, ''Boutes, succursale'', sus la mapa de Cassini, al sègle XVIII<ref name = ansa>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 45, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f137.item.texteImage </ref>.</br> ''Bota(s)'' èra un ancian ''*Botan'', qu'a conegut un reculament d'accent. La preséncia de ''-t-'' intervocalic fa supausar un ''tt'' geminat, per exemple lo nom germanic d'òme ''Botto'', ambe'l sufixe ''-anum'', coma per exemple a [[Boutancourt]] <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 107</ref>. ''-S'' finala es prononciada o purament grafica ? ==Istòria== Meservila èra annèxa de [[Santa Camèla]], de la [[diocèsi de Mirapeis]] e del vocable de Sant Estève, [signe d'una parròquia anciana] <ref name = savar/>. </br> Segon le site de l'EHESS, ''Bouttes'' seriá incorporada a la comuna de [[La Lobièra Lauragués]] dempuèi 1790-94 <ref>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=18423</ref>. Non trobam cap nom atal a La Lobièra sus las mapas. « ''Boutes'' », anciana parròquia annèxa, es a Meservila.</br> ''Bota(s)'' èra tanben annèxa de [[Santa Camèla]] e sucursala de la [[diocèsi de Mirapeis]], del vocable de Sant Andrieu, ara (cap a 1900) es glèisa e cementèri « de secors ». La cura èra unida al capítol d'[[Alet]]. La senhoriá, d'en primièr patrimoniala, venguèt dependenta de la comandariá del Pin <ref name = ansa/>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 11231 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Damien Tardieu|Partit= |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2026 |Identitat= Marc Tardieu|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Guy Dandine |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 11231 |1793=337 |1800=297 |1806=300 |1821=296 |1831=329 |1836=325 |1841=342 |1846=366 |1851=383 |1856=281 |1861=378 |1866=330 |1872=324 |1876=304 |1881=302 |1886=275 |1891=298 |1896=297 |1901=243 |1906=263 |1911=250 |1921=189 |1926=192 |1931=171 |1936=163 |1946=172 |1954=138 |1962=101 |1968= 87 |1975= 84 |1982= 87 |1990= 70 |1999= 81 |2005=99 |cassini=21732 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|231}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|231}}/7.3) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11231 Meservila sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] 42se3bodcor6irlqa8qser92z6txcna 0 102677 2508443 2407264 2026-09-08T13:23:34Z Alaric 506 44932 2508443 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Miraval de Lauragués | nom2 = ''Mireval-Lauragais'' | imatge = Mireval_Lauragais_(1).jpg | descripcion = Vista generala. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Mireval-Lauragais 11.svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = {{Lauragués}} | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11234 | cp = 11400 | cònsol = Marie-Paule Cau | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Mirevalois (en [[francés]]) | latitud = 43.2555555556 | longitud = 1.95916666667 | alt mini = 143 | alt mej = | alt maxi = 346 | km² = 10.32 |}} '''Miraval de Lauragués''' (''Mireval-Lauragais'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] de [[Lauragués]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 11234.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Miraval de Lauragués | nòrd = | nòrd-èst = [[Sant Martin de La Landa]] | èst = [[Laurapuc]] | sud-èst = | sud = [[Laurac]] | sud-oèst = [[Fonters]] | oèst = [[Fendelha]] | nòrd-oèst = [[Castèlnau d'Arri]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Villa de Miravalle'' en 1317, ''Apud Miravalle'' en 1346, ''De Auravalle'' en 1353, ''Miraval'' en 1441, ''Miravail'' en 1442, ''Miravailh'' en 1532, ''Mirevail'' en 1610, ''Mireval'' en 1781, ''Mireval-Lauragais'' (Diccionari de las Pòstas), etc. La prononciacion occitana es ''Mirobál'' <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 243, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f335.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [,miɾɔ'βal].</br> ''Miraval'' es compausat del vèrbe ''mirar'', « gaitar » e del [resultat del] latin ''vallis'', « val »; ''Miraval'' es determinat per [[Lauragués|un nom d'encontrada]] <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 458, a ''Mirabeau''</ref>. == Istòria == * La comuna s'acampèt ambe [[Laurapuc]] en 1972, puèi tornèt recobrar l'independéncia comunala en 1988.<ref>[http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=22602]</ref> == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=11234 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Marie-Paule Cau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 2020 |Identitat= Michel Dardier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1983]] |Fin= 1989 |Identitat= Francis Escriva |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin=1983 |Identitat= Jean-Pierre Roques |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1965]] |Fin= 1977 |Identitat= S. Ramières de Fortanièr |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1961]] |Fin= 1965 |Identitat= Auguste Pennavayre |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1929]] |Fin= 1961 |Identitat= Léopold Saux |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1929 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=11234 |1793=571 |1800=638 |1806=591 |1821=529 |1831=595 |1836=623 |1841=651 |1846=651 |1851=642 |1856=598 |1861=571 |1866=521 |1872=508 |1876=503 |1881=479 |1886=446 |1891=426 |1896=438 |1901=406 |1906=381 |1911=365 |1921=302 |1926=285 |1931=268 |1936=250 |1946=234 |1954=238 |1962=206 |1968= 168 |1975= 135 |1982= 124 |1990= 147 |1999= 164 |cassini=22602 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|234}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|234}}/10.32) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11234 Miraval sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna de Lauragués]] fw6q0g94klbw3ibb6750or3ftl4pimw 0 102709 2508447 2417846 2026-09-08T13:58:55Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508447 wikitext text/x-wiki {{omon|Montferrand}} {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Montferrand | nom2 = ''Montferrand'' | imatge = Montferrand_2022.jpg | descripcion = Le puèg e le borg de Montferrand. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Montferrand (Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = ''Bassin Chaurien'', en francés ([[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11243 | cp = 11320 | cònsol = Christophe Pradel | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = ''Montferrandais'' <br/>(en [[francés]]) | latitud = 43.3652777778 | longitud = 1.82 | alt mini = 186 | alt mej = | alt maxi = 301 | km² = 17.93 |}} '''Montferrand''' (''Montferrand'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 11243.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Montferrand | nòrd = [[Montmaur (Lauragués)|Montmaur]] | nòrd-èst = | èst = [[Airós]] | sud-èst = [[La Bastida d'Anjau]] | sud = [[Baranha]] | sud-oèst = | oèst = [[Avinhonet de Lauragués]] <small>([[Nauta Garona]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== ===Montferrand=== Las fòrmas ancianas son : ''Castrum de Monteferrando'' en 1213-1214, ''Monsferrandus'' en 1224, ''Villa de Montferrando'' en 1317, ''Subtus Montem Ferrandum,... prioratus in Monte Ferrando'' al sègle XV, ''Montferran..., Montferrant'' en 1441-42, ''Montferrand'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Mounferrán''<ref name = ansa>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 248, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f340.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [muŋfe'ran].</br> ''Montferrand'' ven del latin ''mons'' [montem], montanha o simpla tuca en país de plana, ambe'l nom germanic d'òme ''Ferrand'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 465 e 469-470</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 249</ref>. ===''La Font d'Alzonne, Saint Pierre d'Alzonne''=== ''Saint Pierre d'Alzonne'', benlèu ''Sant Pèire d'Alzona'' en occitan, es una anciana parròquia de la comuna de Montferrand, prèp del [[Pas de Naurosa]] (''Ecclesia Sancti Petri de Alzona, juxta Montem Ferrandum'' en 1443, ''Ecclesia et decimarium Sancti Petri de Alzona'' al sègle XV, ''Sainct Pierre de Alzona'' en 1540, ''Ecclesia parochialis Sancti Petri d'Alzone, loci de Montferrand et Labastide'' en 1647, ''Saint Pierre, chapelle'' en 1781<ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 413, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f505.item.texteImage </ref>), e la ''Font d'Alzona'' es una font importanta situada a 200 m de la glèisa. [[Ernèst Negre]], coma per [[Alzona]], comuna situada prèp de [[Carcassona]], explica aquelis noms per un idronime preceltic ''*alis'' ambe'l sufixe gallic ''-ona'' <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', https://books.google.com.ua/books?id=rsNpi7IVulEC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=font+d%27alzonne&source=bl&ots=dSLpMfjaQd&sig=silHXg6Fv5mnqz-g9nv0i9oORxI&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwiJ0IOBsqLbAhVEYlAKHSRiDSQQ6AEIRjAE#v=onepage&q=font%20d'alzonne&f=false</ref>. Mes la Font d'Alzona e Sant Pèire d'Alzona (noms supausats) serián en realitat segon [[Xavier Delamarre|Delamarre]] (que parla pas de la vila d'Alzona) ''Elusio-dūnon'', que cita [[Ciceron]] (''Elusiodunum''), nom atestat tanben al sègle IV ''Mansio Elusione''; ''Elusio-dūnon'' seriá lo « fòrt d'Elusios », d'un nom gallic d'òme <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 149, 297 e 323</ref>. En realitat, la fortalesa d' ''Elusio-dūnon'' èra puslèu situada sus la tuca de Montferrand. L'aglomeracion romana, que gardava lo nom tradicional, ''Elusio-'', ''Mansio Elusione'', sense l'apondi de ''dūnon'', es puslèu sul terrenh pus planièr que la glèisa de Sant Pèire d'Alzona ocupa encara. Çaquelà, la Font d'Alzona se pòt tanben interpretar en celtic coma l'idronime ''alisona''<ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 47 e 323</ref>. ===Sant Laurenç=== Sant Laurenç [al nòrd de la comuna e près de la [[Nauta Garona]] ] es un masatge e una anciana parròquia; la glèisa parroquiala èra dedicada a Sant Laurenç. Las fòrmas ancianas son : ''Sainct Laurens'' en 1494, ''Sainct Laurent de Sautel'' en 1642, ''Saint Laurent de Sautés'' en 1777 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 398, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f490.item.texteImage </ref>. ==Istòria== Montferrand èra caplòc de conferéncia dins la [[diocèsi de Sant Pàpol]]<ref name = ansa/>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=11243 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Christophe Pradel|Partit= sense |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Castèlnau d'Arri-Sud]]; es ara del canton del ''Bassin chaurien'' (en francés). ==Demografia== {{Demografia |insee=11243 |1793=740 |1800=776 |1806=752 |1821=815 |1831=889 |1836=961 |1841=960 |1846=990 |1851=940 |1856=962 |1861=974 |1866=863 |1872=830 |1876=792 |1881=710 |1886=730 |1891=608 |1896=640 |1901=597 |1906=574 |1911=561 |1921=535 |1926=569 |1931=565 |1936=539 |1946=485 |1954=497 |1962=480 |1968= 438 |1975= 395 |1982= 352 |1990= 356 |1999= 410 |2004=459 |max=800 |cassini=23414 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|243}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|243}}/17.93) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Montferrand_mairie.jpg Montferrand_vue_generale.jpg|Dempuèi l'autorota A 61. Montferrand_porte.jpg|Pòrta fortificada del sègle XIV. Montferrand_clocher.jpg|Glèisa Nòstra Dòna ? (sègle XIV) Montferrand_phare_aeronautique.jpg|Far aeronautic. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11243 Montferrand sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] ar3vriydf1hrpv2c3gnhz5bp2zgsc13 0 102819 2508460 2407355 2026-09-08T14:59:55Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508460 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Puègsiuran | nom2 = ''Pexiora'' | imatge = Eglise de Pexiora 08-03-2015.JPG | descripcion = La glèisa Sant Blasi. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Pexiora_11.svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja Lauragués Malapera]] | insee = 11281 | cp = 11150 | cònsol = Serge Cazenave | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.0375 | latitud = 43.2691666667 | alt mini = 130 | alt mej = | alt maxi = 160 | km² = 13.16 |}} '''Puègsiuran''' (''Pexiora'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 11281.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Puègsiuran | nòrd = [[Las Bòrdas (Lauragués)|Las Bòrdas]] | nòrd-èst = | èst = [[Vilapinta]] | sud-èst = | sud = [[Le Vilar]] | sud-oèst = | oèst = [[Laurapuc]] | nòrd-oèst = [[Sant Martin de La Landa]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Salvitas e villa de Podio Superiano'' en 1100, ''Podium Superiano'' en 1102, ''Podium Superanum'' en 1125, ''Ecclesia de Sieurag'' en 1134, ''Domus de Podio Superiano'' en 1167, ''Villa de Podii Siurani'' en 1194, ''Domus ospitalis Podii Siurani'' en 1194, ''Hospitale Podii Siurani'' en 1226, ''Podiumsyuranum'' en 1260, ''Podium Sieuranum'' en 1271, ''Podium Sicuranum'' en 1271, ''Ecclesia de Podio Suirano'' en 1317, ''Podium Suiranum seu Lauraguesio'' en 1317, ''Puegsiura'' en 1441, ''Podium Siuracum'' en 1443, ''Pechiura'' en 1532, ''Pichioura'' al sègle XVI, ''Ecclesia Sancti Joannis de Petsiora'' en 1651, ''Pexieura'' en 1785, ''Puissubran o Pexieura'' en 1781, etc. La prononciacion occitana es ''Péchiurà'' <ref name = ansa>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 306, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f398.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [peʃiw'ɾa].</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, los Féniés, ''Puègsiuran'' ven [del resultat] de ''podium'' e del bas latin ''superianum'', « superior », l'autura pus nauta que las autras <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 521-522</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 250</ref>. </br> O i a dos noms diferents, le puèg de ''Severus'' ambe'l sufixe ''-anum'' e lo puèg pus naut que les autres, o l'escriba de 1100, que sabiá pas latinizar un nom qu'èra dejà près del nom actual, l'a interpretat coma un ''Podio Superiano'', un puèg subran e l'error es demorada fins al sègle XVIII dins la tradicion sabenta, en enganant quitament les toponimistas. Puègsiuran es pas vertadièrament un puèg, encara mens superior. ==Istòria== I aviá una anciana comandariá de l'Òrde de Malta, fondada cap a 1100. Le vilatge aperteniá a la [[Senescauciá e bailiatge|senescalciá]] de Lauragués<ref name = ansa/>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11281 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Serge Cazenave |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2008 |Identitat= Danielle Rivals |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 1995 |Identitat= Jean Bourrel |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1971]] |Fin= 1989 |Identitat= Amédée Cazenave |Partit= |Qualitat= retirat de la gendarmariá }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1971 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=11281 |1793=1113 |1800=1173 |1806=1174 |1821=1224 |1831=1326 |1836=1277 |1841=1296 |1846=1266 |1851=1337 |1856=1346 |1861=1320 |1866=1185 |1872=1174 |1876=1117 |1881=1088 |1886=1113 |1891=1114 |1896=1091 |1901=1100 |1906=1108 |1911=1113 |1921=908 |1926=888 |1931=858 |1936=911 |1946=801 |1954=904 |1962= 849 |1968= 854 |1975= 753 |1982= 751 |1990= 709 |1999= 814 |cassini=26644 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|281}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|281}}/13.16) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== * [[Capèla]] de la [[Comandariá de Puègsiuran]] (en [[francés]], [[Puysubran]]), Glèisa parroquiala [[Sant Blasi]], començada de bastir al sègle 14. <gallery> Le_village_au_lever_du_jour..jpg|A las clicas, la glèisa, le castèl, le pic Sant Bertomiu. Moulins_Pexiora_-_21_09_2014.JPG|Les dos molins. Moulin_Pexiora_-_21_09_2014.JPG|Un dels molins. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== * [[Bernard Cadenat]], cònsol de [[Marselha]] de [[1910]] a [[1912]], nascut a [[Puègsiuran]] lo 2 de genièr de [[1853]]. ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11281 Puègsiuran sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] 6rzimq5bz3s1vzt7trq43bcdxh5ty8h 0 102931 2508461 2433650 2026-09-08T15:28:51Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508461 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Ricaud | nom2 = ''Ricaud'' | imatge = Ricaud_(1).jpg | descripcion = La comuna, la glèisa. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Ricaud (Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = ''Bassin Chaurien'', en francés ([[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11313 | cp = 11400 | cònsol = Nicole Martin | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = Ricaudois (en [[francés]]) | latitud = 43.3466666667 | longitud = 1.89166666667 | alt mini = 165 | alt mej = | alt maxi = 204 | km² = 5.92 |}} '''Ricaud''' (en [[francés]] tanplan coma en [[occitan]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. == Geografia == {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 11313.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Ricaud | nòrd = [[Sopèrs]] (nom supausat) | nòrd-èst = [[Solhanèls]] | èst = [[Castèlnau d'Arri]] | sud-èst = | sud = [[Mas Santas Puèlas]] | sud-oèst = | oèst = [[La Bastida d'Anjau]] | nòrd-oèst = [[Airós]] }} ==Toponimia== ===Ricaud=== Las fòrmas ancianas son : ''Recalt, Recaut, Ricaltum'' en 1190, 1192, 1193, 1194, ''Le terroir de Recaure'', comprene ''Recaude'' en 1255, ''Villa de Ricauta'' en 1271, ''Villa de Ricaudo'' en 1317, ''De Recaudo, ...villa de Ricaudo'' en 1362, ''De Recaldo'' en 1381, ''Ricaut'' en 1441, ''Ecclesia Beati Supplici de Ricaldo, ...Beati Sulplici de Ricaudo'' en 1457, ''Ecclesia de Ricaudo ad honorem Beati Simplici'' (sic) en 1469, ''Ricault'' en 1469, ''Ricaud'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Ricáut'' <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 349, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f441.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [ri'kawt].</br> ''Ricaud'' ven del nom germanic d'òme ''Ric-wald'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 567</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 184</ref>. ===Puègbusca=== Las fòrmas ancianas son : ''Podium Buscanum'' en 1362, ''Ecclesia de Podio Buscano, in honore sancti Johannis Baptistae'' al sègle XV, ''Decimarium Sancti Johannis de Podio Buscano'' al sègle XV, ''Puegbusca'' en 1441, ''Saint Jean de Pechbusque'' en 1644, ''Pechbusque'' en 1781<ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 297, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f389.item.texteImage </ref>. Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, [[Puègbusca]] ([[Nauta Garona]]) vendriá de ''puèg'', resultat de ''podium'' e de ''busca'', « petita lenha » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 521-522, a ''Pech''</ref>, explicacion dobtosa per nòstre ''Puègbusca'', tanplan coma per l'omonime [[tolosa]]n, perqué i a clarament un reculament d'accent. ==Istòria== ''Fines'', en latin, es una anciana estacion sus l'itinerari de [[Bordèu]] a [[Narbona]], a 34 milas de [[Tolosa]], cap a [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]. Walckenaër plaça aquela localitat a Puègbusca, Longnon près de Ricaud, a qualques km del besal del canal <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 140, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f232.item.texteImage </ref>.</br> Entre 1790 e 1794, Puègbusca foguèt incorporat a Ricaud <ref>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=29095</ref>. Puègbusca es a un km a l'èst-sud-èst de Ricaud. La glèisa èra un pauc mai al sud, segon la mapa de Cassini. Puègbusca es una anciana comunautat, una parròquia annèxa de [[Sopèrs|Sopècs]], a la [[diocèsi de Sant Pàpol]]. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11313 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Nicole Martin |Partit= sense |Qualitat= retirada foncion publica}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat=André Bondouy |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=11313 |1793= 388 |1800= 421 |1806= 449 |1821= 530 |1831= 571 |1836= 555 |1841= 603 |1846= 606 |1851= 565 |1856= 556 |1861= 535 |1866= 492 |1872= 506 |1876= 423 |1881= 449 |1886= 431 |1891= 396 |1896= 396 |1901= 338 |1906= 347 |1911= 322 |1921= 311 |1926= 297 |1931= 267 |1936= 257 |1946= 273 |1954= 253 |1962= 204 |1968= 185 |1975= 150 |1982= 187 |1990= 245 |1999= 242 |cassini=29095 |max=610 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|313}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|313}}/5.92) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== *[[Ramon de Ricaud]], cavalièr e senescal de [[Ramon VI de Tolosa]] al temps de la [[Crosada dels albigeses]]. *[[Joseph Martin-Dauch]]{{exp|''Josèp Martin-d'Aush*''?}} (1741-1801), lo sol deputat a prestar pas lo [[jurament del Jòc de Palma]]. ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11313 Ricaud sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] kn6ykjb1p1pz8o7hvaxkpukxfitdy1v 0 103072 2508462 2410881 2026-09-08T15:58:42Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508462 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nomcomuna = Sant Martin de La Landa | nomcomuna2 = ''Saint-Martin-Lalande'' | imatge = St_Martin-Lalande.jpg | descripcion = La glèisa. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Saint-Martin-Lalande (Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = ''Bassin Chaurien'', en francés ([[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11356 | cp = 11400 | cònsol = Guy Bondouy | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.02 | latitud = 43.3002777778 | alt mini = 134 | alt mej = | alt maxi = 192 | km² = 12.65 }} '''Sant Martin de La Landa''' (''Saint-Martin-Lalande'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d’[[Occitània]]. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11356.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sant Martin de La Landa | nòrd = [[Sant Pàpol]] | nòrd-èst = | èst = [[Las Bòrdas (Lauragués)|Las Bòrdas]] | sud-èst = [[Puègsiuran]] | sud = [[Laurapuc]] | sud-oèst = [[Miraval de Lauragués]] | oèst = [[Castèlnau d'Arri]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Sanctus Martinus de la Landa'' en 1197, ''Castrum Sancti Martini'' en 1244, ''Decimarium Sancti Martini'' en 1266, ''Sanctus Martinus de Landa'' en 1251, ''Sanctus Martinus de Landa'' en 1317, ''Saint Martin la Lande'' en 1711<ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 406, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f498.item.texteImage </ref>. </br> Sant Martin, avesque de [[Tors]], èra un evangelizator de las Gàllias al sègle IV <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 614-615</ref>{{,}}<ref>https://nominis.cef.fr/contenus/saint/13/Saint-Martin-de-Tours.html</ref> e las parròquias que pòrtan son nom datan sovent de la Nauta [[Edat Mejana]] o de l'[[Antiquitat]] tardiva. Lo determinant s'explica per una landa vesina o per un autre lòc nommat ''La Landa'' ? ===Bassens=== Es un lòc situat al nòrd de Sant Martin, a l'oèst de la centrala fotovoltaïca.</br> Bassens es un ancian decimari, un ancian priorat del vocable de Nòstra Dòna, unit al capítol de [[Sant Pàpol]]. Las fòrmas ancianas son : ''Sancta Maria de Bacencs'' en 1156, ''Bacengs'' en 1156, ''Bacens'' en 1223, ''Bacenx'' en 1292, ''De Basenchis'' en 1355, ''De Bassenchis'' en 1380, ''Decimarium et parochia Sancte Marie de Bassens'' en 1496, ''Bassenx'' en 1551, ''Nostre Dame du Bassin'' en 1698, ''Le dessimère de Nostre Dame de Bassens'' en 1740, ''Bassens, Notre-Dame de Bassens, chapelle'' en 1781, etc <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 24, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f116.item.texteImage </ref>. </br> Lo nom sembla identic a [[Bassens]] (Gironda) e cal donc transferir les estudis toponimics d'aqueste lòc. Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Bassens'' ven del nom germanic d'òme ''Basso'', ambe'l sufixe germanic ''-ing'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 56</ref>. Per [[Ernèst Negre|Negre]], citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, es le nom germanic d'òme ''Baso'', ambe'l sufixe germanic ''-ingos'' (equivalent a ''-ing''). Bénédicte Boyrie-Fénié considèra que la sibilanta sonòra de ''Baso'', nom atestat, permet pas d'explicar ''Bassens'', pr'amor de totas las atestacions e de la prononciacion actuala (aquò vòl dire implicitament que lo nom ''Basso'' de Dauzat es en realitat ''Baso''). B. Boyrie-Fénié aima mai una formacion romanogermanica constituïda del cognomen ''Bassus'' e del sufixe germanic ''-ingos'' <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes, Gironde'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 59</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11356 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Guy Bondouy |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= març de [[1977]] |Fin= 2008 |Identitat= Paul Guilhem |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1962]] |Fin= 1977 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= mai de [[1945]] |Fin= 1962 |Identitat=Jean Audy |Partit= SFIO |Qualitat= Conselhièr general Castèlnau d'Arri-Sud (1945-1951), proprietari e industrial }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1945 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=11356 |1793=776 |1800=785 |1806=738 |1821=826 |1831=894 |1836=864 |1841=878 |1846=900 |1851=929 |1856=861 |1861=848 |1866=774 |1872=744 |1876=717 |1881=737 |1886=708 |1891=665 |1896=632 |1901=588 |1906=631 |1911=624 |1921=532 |1926=546 |1931=576 |1936=559 |1946=519 |1954=533 |1962= 465 |1968= 435 |1975= 419 |1982= 471 |1990= 692 |1999= 959 |cassini=33451 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|356}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|356}}/12.65) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Saint-Martin-Lalande_-_Maison_01.jpg|Ostal vièlh près de la glèisa. Saint-Martin-Lalande_-_Mairie.jpg|Comuna. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11356 Sant Martin sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] hymdx9a0iamfxi03dcsswca95uu44er 0 103203 2508464 2407366 2026-09-08T18:41:13Z Alaric 506 44932 2508464 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Vilanava la Comtal | nom2 = ''Villeneuve-la-Comptal'' | imatge = Villeneuve La Comptal.JPG | descripcion = | lògo = cap | escut = Blason ville fr Villeneuve-la-Comptal (Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = ''Bassin Chaurien'', en francés ([[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11430 | cp = 11400 | cònsol = Hervé Antoine | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = ''Villeneuvois'' <br/>(en [[francés]]) | latitud = 43.2877777778 | longitud = 1.92222222222 | alt mini = 159 | alt mej = | alt maxi = 361 | km² = 15.10 |}} '''Vilanava (la Comtal)'''<ref>https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11d.html</ref>, erronèament '''Vilanòva (de) la Comptal'''{{Bdtopoc}} (benlèu ''Vilo-Navo'' en [[nòrma mistralenca]]<ref>https://tdf.locongres.org/files/assets/basic-html/page2337.html</ref>, ''Bilonábo'' en grafia de [[Antòni Savartés|Savartés]]<ref name="ASavartés"/>; ''Villeneuve-la-Comptal'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11430.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Comunas limitrophes | comuna = Vilanòva la Comtal | nòrd = [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]] | nòrd-èst = | èst = [[Fendelha]] | sud-èst = | sud = [[Fonters]] | sud-oèst = [[Pairan]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Mas Santas Puèlas]] }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son : ''Ecclesia de Villanova'' en [[1162]]; ''Sanctus Petrus de Villanova'' en [[1177]]; ''Villanova Comitalis'' en [[1257]]; ''Sanctus Petrus de Villa Nova Comitalis'' en [[1265]]; ''Villanova Commitalis'' en [[1296]]; ''Ecclesia Sancti Petri'' en [[1329]]; ''Villa de Villa Nova'' en [[1332]]; ''Decimarium Sancti Petri'' en [[1332]]; ''Sanctus Petrus de Villa Noveta'' en [[1352]]; ''Vila Nova'' en [[1441]]; ''Novavilla Comitalis'' en [[1488]]; ''Villenave'' en [[1494]]; ''Le fort de Villenouvelle en Lauraguais'' en [[1576]]; ''Villeneuve la Comtat'' en [[1777]]; ''Villeneuve la Comptal'' en [[1781]]; ''Bilonábo'' en [[1912]] ([[Antòni Savartés|Savartés]])<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P60144430|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref><ref name="ASavartés">{{Obratge|lang=fr|títol=Dictionnaire topographique du département de l'Aude|autor=[[Antòni Savartés|L'abat Savartés]]|annada=1912|pagina=478|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f570.item.texteImage}}</ref>.<br> Lo mot ''vilanòva'' a lo sens d'una aglomeracion novèla creada a l'[[Edat Mejana]] per un senhor o una abadiá, sense que de franquesas sián precisadas, a la diferéncia de las ''Vilafrancas'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 723</ref>. Lo determinant se referís probablament al [[Lista dels comtes de Tolosa|Comte de Tolosa]]. == Istòria == {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11430 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= julhet de [[2018]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Hervé Antoine <ref>https://www.ladepeche.fr/article/2018/07/04/2829967-herve-antoine-nouveau-maire.html </ref>|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= novembre de [[2009]] |Fin= 2018 (demission de conselhièrs) |Identitat=Bernadette Studer |Partit=sense |Qualitat=retirada }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= octobre [[2009]] |Identitat= Alain-Georges Barbarà|Partit=[[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Alain Monod |Partit=[[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]; es ara del canton de ''Bassin Chaurien'' (en francés). == Demografia == {{Demografia |insee=11430 |1793=479 |1800=466 |1806=488 |1821=496 |1831=570 |1836=565 |1841=601 |1846=625 |1851=632 |1856=545 |1861=583 |1866=567 |1872=558 |1876=576 |1881=537 |1886=523 |1891=506 |1896=505 |1901=425 |1906=419 |1911=417 |1921=365 |1926=348 |1931=330 |1936=320 |1946=339 |1954=303 |1962=323 |1968=345 |1975=603 |1982=903 |1990=1053 |1999=1025 |cassini=40616 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|430}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|430}}/15.10) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11430 Vilanava sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] 0obyu51mq54tvjsaetdrnvj9dy1qh8q 2508465 2508464 2026-09-08T18:42:34Z Alaric 506 44932 2508465 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Vilanava la Comtal | nom2 = ''Villeneuve-la-Comptal'' | imatge = Villeneuve La Comptal.JPG | descripcion = | lògo = cap | escut = Blason ville fr Villeneuve-la-Comptal (Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = ''Bassin Chaurien'', en francés ([[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11430 | cp = 11400 | cònsol = Hervé Antoine | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = ''Villeneuvois'' <br/>(en [[francés]]) | latitud = 43.2877777778 | longitud = 1.92222222222 | alt mini = 159 | alt mej = | alt maxi = 361 | km² = 15.10 |}} '''Vilanava (la Comtal)'''<ref>https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11d.html</ref>, erronèament '''Vilanòva (de) la Comptal'''{{Bdtopoc}} (benlèu ''Vilo-Navo'' en [[nòrma mistralenca]]<ref>https://tdf.locongres.org/files/assets/basic-html/page2337.html</ref>, ''Bilonábo'' en grafia de [[Antòni Savartés|Savartés]]<ref name="ASavartés"/>; ''Villeneuve-la-Comptal'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11430.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Comunas limitrophes | comuna = Vilanòva la Comtal | nòrd = [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]] | nòrd-èst = | èst = [[Fendelha]] | sud-èst = | sud = [[Fonters]] | sud-oèst = [[Pairan]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Mas Santas Puèlas]] }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son : ''Ecclesia de Villanova'' en [[1162]]; ''Sanctus Petrus de Villanova'' en [[1177]]; ''Villanova Comitalis'' en [[1257]]; ''Sanctus Petrus de Villa Nova Comitalis'' en [[1265]]; ''Villanova Commitalis'' en [[1296]]; ''Ecclesia Sancti Petri'' en [[1329]]; ''Villa de Villa Nova'' en [[1332]]; ''Decimarium Sancti Petri'' en [[1332]]; ''Sanctus Petrus de Villa Noveta'' en [[1352]]; ''Vila Nova'' en [[1441]]; ''Novavilla Comitalis'' en [[1488]]; ''Villenave'' en [[1494]]; ''Le fort de Villenouvelle en Lauraguais'' en [[1576]]; ''Villeneuve la Comtat'' en [[1777]]; ''Villeneuve la Comptal'' en [[1781]]; ''Bilonábo'' en [[1912]] ([[Antòni Savartés|Savartés]])<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P60144430|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref><ref name="ASavartés">{{Obratge|lang=fr|títol=Dictionnaire topographique du département de l'Aude|autor=[[Antòni Savartés|L'abat Savartés]]|annada=1912|pagina=478|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f570.item.texteImage}}</ref>.<br> Lo mot ''vilanòva'' a lo sens d'una aglomeracion novèla creada a l'[[Edat Mejana]] per un senhor o una abadiá, sense que de franquesas sián precisadas, a la diferéncia de las ''Vilafrancas'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 723</ref>. Lo determinant se referís probablament al [[Lista dels comtes de Tolosa|Comte de Tolosa]]. == Istòria == {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11430 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= julhet de [[2018]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Hervé Antoine <ref>https://www.ladepeche.fr/article/2018/07/04/2829967-herve-antoine-nouveau-maire.html </ref>|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= novembre de [[2009]] |Fin= 2018 (demission de conselhièrs) |Identitat=Bernadette Studer |Partit=sense |Qualitat=retirada }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= octobre [[2009]] |Identitat= Alain-Georges Barbarà|Partit=[[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Alain Monod |Partit=[[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]; es ara del canton de ''Bassin Chaurien'' (en francés). == Demografia == {{Demografia |insee=11430 |1793=479 |1800=466 |1806=488 |1821=496 |1831=570 |1836=565 |1841=601 |1846=625 |1851=632 |1856=545 |1861=583 |1866=567 |1872=558 |1876=576 |1881=537 |1886=523 |1891=506 |1896=505 |1901=425 |1906=419 |1911=417 |1921=365 |1926=348 |1931=330 |1936=320 |1946=339 |1954=303 |1962=323 |1968=345 |1975=603 |1982=903 |1990=1053 |1999=1025 |cassini=40616 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|430}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|430}}/15.10) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11430 Vilanava sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] 42cf0nagkhn5qeckaqmw5qs7acaxker 0 103211 2508466 2407431 2026-09-08T19:07:08Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508466 wikitext text/x-wiki {{confusion|Villepinte}}{{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Vilapinta | nom2 = ''Villepinte'' | imatge = Villepinte_04.jpg | descripcion = Centre vila. | lògo = cap | escut = Blason ville Villepinte 11.svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja Lauragués Malapera]] | insee = 11434 | cp = 11150 | cònsol = Magali Frechengues | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = ''Villepintois'' <br/>(en [[francés]]) | latitud = 43.2825 | longitud = 2.08722222222 | alt mini = 124 | alt mej = | alt maxi = 202 | km² = 15.4 |}} '''Vilapinta'''<ref>https://www.oocities.org/toponimiaoccitana/11d.html</ref> (''Bilopínto'' en grafia de l'abat [[Antòni Savartés|Savartés]]<ref name="ASavartés"/>; ''Villepinte'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. == Geografia == [[Imatge:Map commune FR insee code 11434.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Vilapinta | nòrd = [[Vilaspin]] | nòrd-èst = [[Carlipa]] | èst = [[Sant Martin le Vièlh]] | sud-èst = | sud = [[Bram]] | sud-oèst = [[Le Vilar]] | oèst = [[Puègsiuran]] | nòrd-oèst = [[Las Bòrdas (Lauragués)|Las Bòrdas]] }} ==Toponimia== ===Vilapinta=== Las atestacions ancianas son : ''Locum quod dicitur Villa Pinta et ecclesia in honorem sancti Johannis Baptistae'' en [[754]]; ''Villa Picta'' en [[1120]]; ''Picta Villa'' en [[1207]]; ''Villapinta'' en [[1211]]; ''Vilapenche'' en [[1441]]; ''Villapenche'' en [[1442]]; ''Villapincta'' en [[1485]]; ''Villepenche'' en [[1494]]. Lo patron parroquial sembla cambiat per un brieu al sègle XVI. ''Ecclesia parrochialis Beate Marie loci de Villa Picta'' al [[sègle XVI]]; ''Beata Maria de Villa Pincta'' en [[1503]]; ''Villepinte'' en [[1781]]; ''Bilopínto'' (prononciacion segon [[Antòni Savartés|l'abat Savartés]])<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P28263990|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref><ref name="ASavartés">{{Obratge|lang=fr|títol=Dictionnaire topographique du département de l'Aude|autor=[[Antòni Savartés|L'abat Savartés]]|annada=1912|pagina=479|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f571.item.texteImage}}</ref>.</br> ''Villa'' designa las grandas proprietats ruralas a partir del sègle IV, puèi pren pauc a pauc lo sens de « vilatge ». Lo determinant ven del latin ''pincta'', « pinta (pintrada) » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 722 e 718</ref>, per quina motivacion ? benlèu de frescas dins la glèisa. ===Lo Puèg Sant Pèire (nom supausat)=== Ancian priorat del vocable de Sant Pèire. Las atestacions ancianas son : ''In loco ubi vocatur a Cascared'' en 1216, ''Feudum de Cascarretto'' en 1263, ''Cascarretum, in episcopatu Tholosano'' en 1267, ''Ecclesia de Cascarreto'' en 1296, ''Redditus hospitalis de Cascareto'' en 1317, ''Castarretum..., Cascayretum'' en 1318, ''Hospitale de Castaireto'' al sègle XV, ''Cascareish'' en 1640, ''Pech Saint Paire'' en 1781<ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 334, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f426.item.texteImage </ref>, ''Pech St Paire'' (mapa de Cassini). Lo lòc a cambiat de nom e i a un dobte sul nom novèl. [[Antòni Savartés|L'abat Savartés]] manda a Sant Ferriòl. ===Sant Ferriòl=== Es un ancian decimari situat sus la comuna de Vilapinta e en partida sus la de [[Carlipa|Carlipà]]. Sembla ligat a ''Cascaret'', futur Puèg Sant Pèire. Las fòrmas ancianas son : ''Decimarium Sancti Ferioli, in loco ubi vocatur a Cascared'' en 1216, ''Saint Fériol'' en 1774, ''Saint Ferréol'' en 1807, ''Pred de Sainct Ferriol'' en 1641<ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 386, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f478.item.texteImage </ref>.</br> Sant Ferriòl, en latin ''Ferreolus'', es un avesque de [[Limòtges]] al sègle VI, un martir a [[Besançon]] al sègle III, un martir a [[Viana (Isèra)]] al sègle IV<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 599, a ''St-Fargeau''</ref>. ==Istòria== En 1790-94, ''Puy-Saint-Pierre'' (Le Puèg Sant Pèire ?) foguèt incorporat a la comuna <ref name = cass>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=40398</ref>. Es un masatge situat a 1 km al nòrd-èst de Vilapinta, sus la RD 526.</br> Entre 1790 e 1801, Vilapinta èra [[caplòc]] de canton <ref name = cass/>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=11434 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin=([[2032]]) |Identitat=Magali Frechengues |Partit= sense |Qualitat= foncionària territoriala}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2026 |Identitat= Alain Rouquet|Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat=Jean-François Caillaud |Partit= PS |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin= 1995 |Identitat=René Courtessole |Partit= PS |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=11434 |1793=1013 |1800=1016 |1806=1159 |1821=1123 |1831=1195 |1836=1231 |1841=1247 |1846=1204 |1851=1216 |1856=1158 |1861=1078 |1866=1000 |1872=1076 |1876=1032 |1881=1090 |1886=1159 |1891=1002 |1896=986 |1901=952 |1906=942 |1911=905 |1921=789 |1926=758 |1931=733 |1936=805 |1946=777 |1954=807 |1962=820 |1968=771 |1975=762 |1982=916 |1990=1017 |1999=1024 |2004=1180 |cassini=40398 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|434}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|434}}/15.4) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11434 Vilapinta sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] ju27c4km2dbv9qcnqwr3qkibdlyo68s 0 115537 2508459 2299437 2026-09-08T14:37:13Z Pdbdt 1104 /* Administracion */ cònsol 2508459 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Hagetaubin | nom2 = ''Hagetaubin'' | imatge = Eglise_d'Hagetaubin.jpg | descripcion = La glèisa de Sent Sebastian. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Bearn}} | parçan = | region = [[Navèra Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment de Pau|Pau]] | canton = Artics e País de Seuvèstre ([[Canton d'Artés (Bearn)|Artés]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Lac-Ortès|CC de Lac-Ortès]] | cp = 64370 | insee = 64254 | cònsol = Louis Costedoat | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 43.5203 | longitud = -0.623055555556 | alt mini = 64 | alt mej = | alt maxi = 128 | km² = 18.87 |}} '''Hagetaubin'''<ref>Toponimia Occitana ([[Institut d'Estudis Occitans]]) : IEO_BdTopoc : http://bdtopoc.org</ref> (''Hagetaubin'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna]] [[bearn]]esa administrada peu [[departaments franceses|departament]] deus [[Pirenèus Atlantics]] e la [[regions francesas|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 64254.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Toponimia== ===Hagetaubin=== La prononciacion qu'ei [ha'jet aw'bi<small>n</small>]. Las fòrmas ancianas que son ''Faiet'' cap a 1110, ''Faiet qui est in Silvester'' cap a 1110, ''Fayet-Aubii'' au sègle XIIIau, ''Fagetum Albinum'', en latin, en 1356, ''Faget'' en 1537, ''Haget Aubin'' (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) <ref name = migr>Michel Grosclaude, ''Dictionnaire toponymique des communes du Béarn'', Escòla Gaston Febus, 1991, p. 62</ref>. [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] qu'explica ''Hagetaubin'' per lo latin ''fagus'', « hau, hag, hai, hac », dab lo sufixe collectiu ''-etum'' e ''Aubin'', nom de persona <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 280-281, a ''Fage''</ref>. [[Miquèu Grosclaude]] qu'accèpta l'explicacion de Dauzat per ''Haget-'', « ahorèst de hais », mès ''l'Aubin'' qu'ei lo nom de l'arriu <ref name = migr/>. ===Mascoeta=== Mascoeta qu'ei un quartièr de Hagetaubin. La prononciacion qu'ei [mas'kwetɔ]. Las fòrmas ancianas que son ''Mascoeta'' en 1376, ''Mascoeto'' en 1504, ''Masquoeto'' en 1538, ''Mascoette'' (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) <ref name = mgro>Michel Grosclaude, ''Dictionnaire toponymique des communes du Béarn'', Escòla Gaston Febus, 1991, p. 65</ref>. Segon [[Miquèu Grosclaude]], lo nom que sembla un diminutiu, mès qu'ei impossible de saber de quin nom. Que cau donc partir deu [[basco]], dab lo sufixe collectiu ''-eta''. ''*Bascoeta'', « lòc on i a bascos », ei pas possible, pr'amor lo sufixe non s'utiliza dab los noms d'òmis. Grosclaude que prepausa ''(a)metz'', « tausin, taudin (''Quercus pyrenaica'') » + ''-ko'' (sufixe diminutiu) + ''-eta'' (sufixe collectiu), per un sens globau de « lòc on i a taudins »; lo nom qu'a coneishut l'aferèsi de l'iniciau ''a-'' <ref name = mgro/>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 64254 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= 2032 |Identitat= Frédéric Gouaillardou|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Louis Costedoat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2008 |Identitat= René Fourquet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 64254 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr64|0}} la populacion qu'èra de {{popfr64|254}} abitants. ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas dab la comuna== ==Véder tanben== * [[Comunas deus Pirenèus Atlantics]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Bearn}} {{Comunas deus Pirenèus Atlantics}} [[Categoria:Comuna deus Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Comuna de Bearn]] ndr49fqe18hqzlnwndttdchw42kk9o2 0 175609 2508471 2508428 2026-09-08T21:10:46Z Alaric 506 44932 istòria 2508471 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Occitània (Region)}} |dept= {{Aude}} |créacion= 1èr de genièr de [[2013]] |nbcom=43 |caplòc= [[Castèlnau d'Arri]] |president= Philippe Greffier ([[PS]]) |pop= 27 777 |datapop=[[2022]] |superf= 484,17 |ectaras= 48417 |dens= 57 |budget= |sitweb= https://ccplm.fr/ |imatgesfin= |}} [[File:Localisation EPCI Castelnaudary Lauragais Audois dans l'Aude, France.svg|thumb|right|250px|Localizacion dins lo departament d'Aude]] La '''Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc''' es una intercomunalitat [[França|de la Republica Francesa]], situada dins lo [[departament francés|departament]] d' [[Aude]] e la [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. Son còdi SIREN es 200035707. Amassa 43 comunas, per una populacion de 27 777 abitants (2022) e una superfícia de 484,17 km2. La residéncia n'es [[Castèlnau d'Arri]]. * Ficha Banatic : [https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200035855-cc-castelnaudary-lauragais-audois] * Ficha INSEE : [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200035855]. ==Istòria== La comunautat de comunas se creèt le 1er de genièr de [[2013]], per fusion de : * la Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri e del Bacin Lauragués (residéncia [[Castèlnau d'Arri]]), * la Comunautat de comunas d'Èrç e ''Ganguise'' (en francés), (residéncia [[Salas d'Èrs]]), * la Comunautat de comunas de Lauragués Montanha Negra (residéncia [[Sant Pàpol]]), fòra de las tres comunas de [[Vilaspin]], [[Carlipa]] e [[Cena Monestièrs]], * e de la Comunautat de comunas del Nòrd-Oèst Audenc (residéncia [[Sopèrs]]) <ref>pdf ''Arrêté préfectoral relatif à la création de la communauté de communes de Castelnaudary Lauragais Audois par fusion de quatre communautés de communes'' http://www.aude.gouv.fr/IMG/pdf/SPECIAL_10_DECEMBRE_2012_cle5ee836.pdf</ref>, confòrmament a las decisions presas per la Commission departementala de cooperacion intercomunala (CDCI) de l'[[Aude (departament)|Aude]]. ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton abans 2015 |- |[[La Bastida d'Anjau]] |11178 | 8,57 | {{popfr11|178}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|178}}/8.57) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Las Bòrdas (Lauragués)|Las Bòrdas]] |11192 | 14,74 | {{popfr11|192}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|192}}/14.74) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |'''[[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]''' |11076 | 47,72 | {{popfr11|076}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|076}}/47.72) round 2}}}} | cantons de Castèlnau d'Arri Nòrd e Sud ([[caplòc]]) |- |[[Fendelha]] |11138 | 7,17 | {{popfr11|138}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|138}}/7.17) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Laurapuc]] |11195 | 8,04 | {{popfr11|195}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|195}}/8.04) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Mas Santas Puèlas]] |11225 | 27,63 | {{popfr11|225}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|225}}/27.63) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Miraval de Lauragués]] |11234 | 10,32 | {{popfr11|234}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|234}}/10.32) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Montferrand (Aude)|Montferrand]] |11243 | 17,93 | {{popfr11|243}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|243}}/17.93) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Ricaud (Aude)|Ricaud]] |11313 | 5,92 | {{popfr11|313}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|313}}/5.92) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Sant Martin de La Landa]] |11356 | 12,65 | {{popfr11|356}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|356}}/12.65) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Vilanava la Comtal]] |11430 | 15,10 | {{popfr11|430}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|430}}/15.1) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Airós]] |11002 | 5,49 | {{popfr11|002}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|002}}/5.49) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[La Beceda]] |11181 | 19,96 | {{popfr11|181}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|181}}/19.96) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Les Casses]] |11074 | 7,28 | {{popfr11|074}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|074}}/7.28) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Issèl]] |11175 | 17,66 | {{popfr11|175}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|175}}/17.66) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Montmaur (Lauragués)|Montmaur]] |11252 | 12,61 | {{popfr11|252}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|252}}/12.61) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Peirens]] |11284 | 4,77 | {{popfr11|284}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|284}}/4.77) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- | [[La Pomareda]] |11292 | 13,08 | {{popfr11|292}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|292}}/13.08) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Puginièr]] |11300 | 6,78 | {{popfr11|300}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|300}}/6.78) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Sant Pàpol]] |11361 | 26,48 | {{popfr11|361}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|361}}/26.48) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Sant Paulet]] |11362 | 7,42 | {{popfr11|362}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|362}}/7.42) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- | [[Solhanèls]] |11382 | 2,72 | {{popfr11|382}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|382}}/2.72) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Solha]] |11383 | 4,20 | {{popfr11|383}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|383}}/4.20) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Sopèrs]] (nom supausat) |11385 | 7,37 | {{popfr11|385}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|385}}/7.37) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Trevila]] |11399 | 5,33 | {{popfr11|399}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|399}}/5.33) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Verdun de Lauragués]] |11407 | 20,21 | {{popfr11|407}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|407}}/20.21) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Vilamanha]] |11428 | 10,69 | {{popfr11|428}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|428}}/10.69) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Mairevila]] |11226 | 8,17 | {{popfr11|226}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|226}}/8.17) round 2}}}} | [[Canton de Bèlpuèg|Bèlpuèg]] |- |[[Pèirafita]] |11283 | 6,47 | {{popfr11|283}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|283}}/6.47) round 2}}}} | [[Canton de Bèlpuèg|Bèlpuèg]] |- |} ==Las intercomunalitats d'Aude== [[Imatge:11-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats d'Aude]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Comunautat de comunas d'Aude]] qkkww1rdstp4z5fchvvsotz2ldzl8vu 2508481 2508471 2026-09-09T06:14:07Z Alaric 506 44932 apondi de comunas 2508481 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Occitània (Region)}} |dept= {{Aude}} |créacion= 1èr de genièr de [[2013]] |nbcom=43 |caplòc= [[Castèlnau d'Arri]] |president= Philippe Greffier ([[PS]]) |pop= 27 777 |datapop=[[2022]] |superf= 484,17 |ectaras= 48417 |dens= 57 |budget= |sitweb= https://ccplm.fr/ |imatgesfin= |}} [[File:Localisation EPCI Castelnaudary Lauragais Audois dans l'Aude, France.svg|thumb|right|250px|Localizacion dins lo departament d'Aude]] La '''Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc''' es una intercomunalitat [[França|de la Republica Francesa]], situada dins lo [[departament francés|departament]] d' [[Aude]] e la [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. Son còdi SIREN es 200035707. Amassa 43 comunas, per una populacion de 27 777 abitants (2022) e una superfícia de 484,17 km2. La residéncia n'es [[Castèlnau d'Arri]]. * Ficha Banatic : [https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200035855-cc-castelnaudary-lauragais-audois] * Ficha INSEE : [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200035855]. ==Istòria== La comunautat de comunas se creèt le 1er de genièr de [[2013]], per fusion de : * la Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri e del Bacin Lauragués (residéncia [[Castèlnau d'Arri]]), * la Comunautat de comunas d'Èrç e ''Ganguise'' (en francés), (residéncia [[Salas d'Èrs]]), * la Comunautat de comunas de Lauragués Montanha Negra (residéncia [[Sant Pàpol]]), fòra de las tres comunas de [[Vilaspin]], [[Carlipa]] e [[Cena Monestièrs]], * e de la Comunautat de comunas del Nòrd-Oèst Audenc (residéncia [[Sopèrs]]) <ref>pdf ''Arrêté préfectoral relatif à la création de la communauté de communes de Castelnaudary Lauragais Audois par fusion de quatre communautés de communes'' http://www.aude.gouv.fr/IMG/pdf/SPECIAL_10_DECEMBRE_2012_cle5ee836.pdf</ref>, confòrmament a las decisions presas per la Commission departementala de cooperacion intercomunala (CDCI) de l'[[Aude (departament)|Aude]]. ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton abans 2015 |- |[[La Bastida d'Anjau]] |11178 | 8,57 | {{popfr11|178}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|178}}/8.57) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Las Bòrdas (Lauragués)|Las Bòrdas]] |11192 | 14,74 | {{popfr11|192}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|192}}/14.74) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |'''[[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]''' |11076 | 47,72 | {{popfr11|076}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|076}}/47.72) round 2}}}} | cantons de Castèlnau d'Arri Nòrd e Sud ([[caplòc]]) |- |[[Fendelha]] |11138 | 7,17 | {{popfr11|138}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|138}}/7.17) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Laurapuc]] |11195 | 8,04 | {{popfr11|195}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|195}}/8.04) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Mas Santas Puèlas]] |11225 | 27,63 | {{popfr11|225}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|225}}/27.63) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Miraval de Lauragués]] |11234 | 10,32 | {{popfr11|234}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|234}}/10.32) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Montferrand (Aude)|Montferrand]] |11243 | 17,93 | {{popfr11|243}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|243}}/17.93) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Ricaud (Aude)|Ricaud]] |11313 | 5,92 | {{popfr11|313}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|313}}/5.92) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Sant Martin de La Landa]] |11356 | 12,65 | {{popfr11|356}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|356}}/12.65) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Vilanava la Comtal]] |11430 | 15,10 | {{popfr11|430}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|430}}/15.1) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Airós]] |11002 | 5,49 | {{popfr11|002}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|002}}/5.49) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[La Beceda]] |11181 | 19,96 | {{popfr11|181}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|181}}/19.96) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Les Casses]] |11074 | 7,28 | {{popfr11|074}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|074}}/7.28) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Issèl]] |11175 | 17,66 | {{popfr11|175}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|175}}/17.66) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Montmaur (Lauragués)|Montmaur]] |11252 | 12,61 | {{popfr11|252}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|252}}/12.61) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Peirens]] |11284 | 4,77 | {{popfr11|284}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|284}}/4.77) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- | [[La Pomareda]] |11292 | 13,08 | {{popfr11|292}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|292}}/13.08) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Puginièr]] |11300 | 6,78 | {{popfr11|300}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|300}}/6.78) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Sant Pàpol]] |11361 | 26,48 | {{popfr11|361}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|361}}/26.48) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Sant Paulet]] |11362 | 7,42 | {{popfr11|362}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|362}}/7.42) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- | [[Solhanèls]] |11382 | 2,72 | {{popfr11|382}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|382}}/2.72) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Solha]] |11383 | 4,20 | {{popfr11|383}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|383}}/4.20) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Sopèrs]] (nom supausat) |11385 | 7,37 | {{popfr11|385}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|385}}/7.37) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Trevila]] |11399 | 5,33 | {{popfr11|399}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|399}}/5.33) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Verdun de Lauragués]] |11407 | 20,21 | {{popfr11|407}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|407}}/20.21) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Vilamanha]] |11428 | 10,69 | {{popfr11|428}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|428}}/10.69) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Mairevila]] |11226 | 8,17 | {{popfr11|226}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|226}}/8.17) round 2}}}} | [[Canton de Bèlpuèg|Bèlpuèg]] |- |[[Pèirafita]] |11283 | 6,47 | {{popfr11|283}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|283}}/6.47) round 2}}}} | [[Canton de Bèlpuèg|Bèlpuèg]] |- |[[Cumièrs]] |11114 | 3,92 | {{popfr11|114}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|114}}/3.92) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Fajac de la Relenca]] |11134 | 3,51 | {{popfr11|134}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|134}}/3.51) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Gorvièla]] |11166 | 3,09 | {{popfr11|166}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|166}}/3.09) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[La Lobièra Lauragués]] |11208 | 6,25 | {{popfr11|208}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|208}}/6.25) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Marquènh]] |11218 | 5,49 | {{popfr11|218}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|218}}/5.49) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Meservila]] |11231 | 7,3 | {{popfr11|231}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|231}}/7.3) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Molevila|Mòlevila]] |11238 | 3,59 | {{popfr11|238}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|238}}/3.59) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Montauriòl (Aude)|Montauriòl]] |11239 | 8,47 | {{popfr11|239}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|239}}/8.47) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Pairan]] |11275 | 24,52 | {{popfr11|275}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|275}}/24.52) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |11371 | 19,31 | {{popfr11|371}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|371}}/19.31) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Santa Camèla]] |11334 | 9,52 | {{popfr11|334}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|334}}/9.52) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Sant Miquèl (Lauragués)|Sant Miquèl]] |11359 | 13,03 | {{popfr11|359}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|359}}/13.03) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Baranha|Varanha]] |11026 | 4,76 | {{popfr11|026}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|026}}/4.76) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Bèlflor|Velflor]] |11030 | 8,93 | {{popfr11|030}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|030}}/8.93) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |} ==Las intercomunalitats d'Aude== [[Imatge:11-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats d'Aude]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Comunautat de comunas d'Aude]] 9agnn5cvcjpuhfc52c5v3u2trfygtp2 2508482 2508481 2026-09-09T06:52:07Z Alaric 506 44932 /* Composicion */ 2508482 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Occitània (Region)}} |dept= {{Aude}} |créacion= 1èr de genièr de [[2013]] |nbcom=43 |caplòc= [[Castèlnau d'Arri]] |president= Philippe Greffier ([[PS]]) |pop= 27 777 |datapop=[[2022]] |superf= 484,17 |ectaras= 48417 |dens= 57 |budget= |sitweb= https://ccplm.fr/ |imatgesfin= |}} [[File:Localisation EPCI Castelnaudary Lauragais Audois dans l'Aude, France.svg|thumb|right|250px|Localizacion dins lo departament d'Aude]] La '''Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc''' es una intercomunalitat [[França|de la Republica Francesa]], situada dins lo [[departament francés|departament]] d' [[Aude]] e la [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. Son còdi SIREN es 200035707. Amassa 43 comunas, per una populacion de 27 777 abitants (2022) e una superfícia de 484,17 km2. La residéncia n'es [[Castèlnau d'Arri]]. * Ficha Banatic : [https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200035855-cc-castelnaudary-lauragais-audois] * Ficha INSEE : [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200035855]. ==Istòria== La comunautat de comunas se creèt le 1er de genièr de [[2013]], per fusion de : * la Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri e del Bacin Lauragués (residéncia [[Castèlnau d'Arri]]), * la Comunautat de comunas d'Èrç e ''Ganguise'' (en francés), (residéncia [[Salas d'Èrs]]), * la Comunautat de comunas de Lauragués Montanha Negra (residéncia [[Sant Pàpol]]), fòra de las tres comunas de [[Vilaspin]], [[Carlipa]] e [[Cena Monestièrs]], * e de la Comunautat de comunas del Nòrd-Oèst Audenc (residéncia [[Sopèrs]]) <ref>pdf ''Arrêté préfectoral relatif à la création de la communauté de communes de Castelnaudary Lauragais Audois par fusion de quatre communautés de communes'' http://www.aude.gouv.fr/IMG/pdf/SPECIAL_10_DECEMBRE_2012_cle5ee836.pdf</ref>, confòrmament a las decisions presas per la Commission departementala de cooperacion intercomunala (CDCI) de l'[[Aude (departament)|Aude]]. ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton abans 2015 |- |[[Airós]] |11002 | 5,49 | {{popfr11|002}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|002}}/5.49) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[La Bastida d'Anjau]] |11178 | 8,57 | {{popfr11|178}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|178}}/8.57) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[La Beceda]] |11181 | 19,96 | {{popfr11|181}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|181}}/19.96) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Las Bòrdas (Lauragués)|Las Bòrdas]] |11192 | 14,74 | {{popfr11|192}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|192}}/14.74) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Les Casses]] |11074 | 7,28 | {{popfr11|074}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|074}}/7.28) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |'''[[Castèlnau d'Arri]]''' |11076 | 47,72 | {{popfr11|076}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|076}}/47.72) round 2}}}} | cantons de Castèlnau d'Arri Nòrd e Sud ([[caplòc]]) |- |[[Cumièrs]] |11114 | 3,92 | {{popfr11|114}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|114}}/3.92) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Fajac de la Relenca]] |11134 | 3,51 | {{popfr11|134}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|134}}/3.51) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Fendelha]] |11138 | 7,17 | {{popfr11|138}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|138}}/7.17) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Gorvièla]] |11166 | 3,09 | {{popfr11|166}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|166}}/3.09) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Issèl]] |11175 | 17,66 | {{popfr11|175}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|175}}/17.66) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Laurapuc]] |11195 | 8,04 | {{popfr11|195}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|195}}/8.04) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[La Lobièra Lauragués]] |11208 | 6,25 | {{popfr11|208}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|208}}/6.25) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Mairevila]] |11226 | 8,17 | {{popfr11|226}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|226}}/8.17) round 2}}}} | [[Canton de Bèlpuèg|Bèlpuèg]] |- |[[Marquènh]] |11218 | 5,49 | {{popfr11|218}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|218}}/5.49) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Mas Santas Puèlas]] |11225 | 27,63 | {{popfr11|225}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|225}}/27.63) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Meservila]] |11231 | 7,3 | {{popfr11|231}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|231}}/7.3) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Miraval de Lauragués]] |11234 | 10,32 | {{popfr11|234}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|234}}/10.32) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Molevila|Mòlevila]] |11238 | 3,59 | {{popfr11|238}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|238}}/3.59) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Montauriòl (Aude)|Montauriòl]] |11239 | 8,47 | {{popfr11|239}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|239}}/8.47) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Montferrand (Aude)|Montferrand]] |11243 | 17,93 | {{popfr11|243}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|243}}/17.93) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Montmaur (Lauragués)|Montmaur]] |11252 | 12,61 | {{popfr11|252}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|252}}/12.61) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Pairan]] |11275 | 24,52 | {{popfr11|275}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|275}}/24.52) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Pèirafita]] |11283 | 6,47 | {{popfr11|283}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|283}}/6.47) round 2}}}} | [[Canton de Bèlpuèg|Bèlpuèg]] |- |[[Peirens]] |11284 | 4,77 | {{popfr11|284}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|284}}/4.77) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- | [[La Pomareda]] |11292 | 13,08 | {{popfr11|292}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|292}}/13.08) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Puginièr]] |11300 | 6,78 | {{popfr11|300}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|300}}/6.78) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Ricaud (Aude)|Ricaud]] |11313 | 5,92 | {{popfr11|313}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|313}}/5.92) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |11371 | 19,31 | {{popfr11|371}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|371}}/19.31) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Santa Camèla]] |11334 | 9,52 | {{popfr11|334}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|334}}/9.52) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Sant Martin de La Landa]] |11356 | 12,65 | {{popfr11|356}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|356}}/12.65) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Sant Miquèl (Lauragués)|Sant Miquèl]] |11359 | 13,03 | {{popfr11|359}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|359}}/13.03) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Sant Pàpol]] |11361 | 26,48 | {{popfr11|361}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|361}}/26.48) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Sant Paulet]] |11362 | 7,42 | {{popfr11|362}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|362}}/7.42) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Solha]] |11383 | 4,20 | {{popfr11|383}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|383}}/4.20) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- | [[Solhanèls]] |11382 | 2,72 | {{popfr11|382}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|382}}/2.72) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Sopèrs]] (nom supausat) |11385 | 7,37 | {{popfr11|385}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|385}}/7.37) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Trevila]] |11399 | 5,33 | {{popfr11|399}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|399}}/5.33) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Baranha|Varanha]] |11026 | 4,76 | {{popfr11|026}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|026}}/4.76) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Bèlflor|Velflor]] |11030 | 8,93 | {{popfr11|030}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|030}}/8.93) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Verdun de Lauragués]] |11407 | 20,21 | {{popfr11|407}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|407}}/20.21) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Vilamanha]] |11428 | 10,69 | {{popfr11|428}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|428}}/10.69) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Vilanava la Comtal]] |11430 | 15,10 | {{popfr11|430}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|430}}/15.1) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |} ==Las intercomunalitats d'Aude== [[Imatge:11-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats d'Aude]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Comunautat de comunas d'Aude]] qpn7umfl4kc38spl1m3prt40ibbgqdy 2508483 2508482 2026-09-09T06:53:27Z Alaric 506 44932 2508483 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Occitània (Region)}} |dept= {{Aude}} |créacion= 1èr de genièr de [[2013]] |nbcom=43 |caplòc= [[Castèlnau d'Arri]] |president= Philippe Greffier ([[PS]]) |pop= 27 777 |datapop=[[2022]] |superf= 484,17 |ectaras= 48417 |dens= 57 |budget= |sitweb= https://ccplm.fr/ |imatgesfin= |}} [[File:Localisation EPCI Castelnaudary Lauragais Audois dans l'Aude, France.svg|thumb|right|250px|Localizacion dins lo departament d'Aude]] La '''Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc''' es una intercomunalitat [[França|de la Republica Francesa]], situada dins lo [[departament francés|departament]] d' [[Aude]] e la [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. Son còdi SIREN es 200035707. Amassa 43 comunas, per una populacion de 27 777 abitants (2022) e una superfícia de 484,17 km2. La residéncia n'es [[Castèlnau d'Arri]]. * Ficha Banatic : [https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200035855-cc-castelnaudary-lauragais-audois] * Ficha INSEE : [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200035855]. ==Istòria== La comunautat de comunas se creèt le 1er de genièr de [[2013]], per fusion de : * la Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri e del Bacin Lauragués (residéncia [[Castèlnau d'Arri]]), * la Comunautat de comunas d'Èrç e Ganguisa, (residéncia [[Salas d'Èrs]]), * la Comunautat de comunas de Lauragués Montanha Negra (residéncia [[Sant Pàpol]]), fòra de las tres comunas de [[Vilaspin]], [[Carlipa]] e [[Cena Monestièrs]], * e de la Comunautat de comunas del Nòrd-Oèst Audenc (residéncia [[Sopèrs]]) <ref>pdf ''Arrêté préfectoral relatif à la création de la communauté de communes de Castelnaudary Lauragais Audois par fusion de quatre communautés de communes'' http://www.aude.gouv.fr/IMG/pdf/SPECIAL_10_DECEMBRE_2012_cle5ee836.pdf</ref>, confòrmament a las decisions presas per la Commission departementala de cooperacion intercomunala (CDCI) de l'[[Aude (departament)|Aude]]. ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton abans 2015 |- |[[Airós]] |11002 | 5,49 | {{popfr11|002}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|002}}/5.49) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[La Bastida d'Anjau]] |11178 | 8,57 | {{popfr11|178}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|178}}/8.57) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[La Beceda]] |11181 | 19,96 | {{popfr11|181}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|181}}/19.96) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Las Bòrdas (Lauragués)|Las Bòrdas]] |11192 | 14,74 | {{popfr11|192}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|192}}/14.74) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Les Casses]] |11074 | 7,28 | {{popfr11|074}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|074}}/7.28) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |'''[[Castèlnau d'Arri]]''' |11076 | 47,72 | {{popfr11|076}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|076}}/47.72) round 2}}}} | cantons de Castèlnau d'Arri Nòrd e Sud ([[caplòc]]) |- |[[Cumièrs]] |11114 | 3,92 | {{popfr11|114}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|114}}/3.92) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Fajac de la Relenca]] |11134 | 3,51 | {{popfr11|134}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|134}}/3.51) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Fendelha]] |11138 | 7,17 | {{popfr11|138}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|138}}/7.17) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Gorvièla]] |11166 | 3,09 | {{popfr11|166}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|166}}/3.09) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Issèl]] |11175 | 17,66 | {{popfr11|175}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|175}}/17.66) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Laurapuc]] |11195 | 8,04 | {{popfr11|195}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|195}}/8.04) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[La Lobièra Lauragués]] |11208 | 6,25 | {{popfr11|208}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|208}}/6.25) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Mairevila]] |11226 | 8,17 | {{popfr11|226}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|226}}/8.17) round 2}}}} | [[Canton de Bèlpuèg|Bèlpuèg]] |- |[[Marquènh]] |11218 | 5,49 | {{popfr11|218}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|218}}/5.49) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Mas Santas Puèlas]] |11225 | 27,63 | {{popfr11|225}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|225}}/27.63) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Meservila]] |11231 | 7,3 | {{popfr11|231}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|231}}/7.3) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Miraval de Lauragués]] |11234 | 10,32 | {{popfr11|234}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|234}}/10.32) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Molevila|Mòlevila]] |11238 | 3,59 | {{popfr11|238}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|238}}/3.59) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Montauriòl (Aude)|Montauriòl]] |11239 | 8,47 | {{popfr11|239}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|239}}/8.47) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Montferrand (Aude)|Montferrand]] |11243 | 17,93 | {{popfr11|243}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|243}}/17.93) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Montmaur (Lauragués)|Montmaur]] |11252 | 12,61 | {{popfr11|252}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|252}}/12.61) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Pairan]] |11275 | 24,52 | {{popfr11|275}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|275}}/24.52) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Pèirafita]] |11283 | 6,47 | {{popfr11|283}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|283}}/6.47) round 2}}}} | [[Canton de Bèlpuèg|Bèlpuèg]] |- |[[Peirens]] |11284 | 4,77 | {{popfr11|284}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|284}}/4.77) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- | [[La Pomareda]] |11292 | 13,08 | {{popfr11|292}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|292}}/13.08) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Puginièr]] |11300 | 6,78 | {{popfr11|300}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|300}}/6.78) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Ricaud (Aude)|Ricaud]] |11313 | 5,92 | {{popfr11|313}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|313}}/5.92) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |11371 | 19,31 | {{popfr11|371}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|371}}/19.31) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Santa Camèla]] |11334 | 9,52 | {{popfr11|334}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|334}}/9.52) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Sant Martin de La Landa]] |11356 | 12,65 | {{popfr11|356}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|356}}/12.65) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |[[Sant Miquèl (Lauragués)|Sant Miquèl]] |11359 | 13,03 | {{popfr11|359}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|359}}/13.03) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Sant Pàpol]] |11361 | 26,48 | {{popfr11|361}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|361}}/26.48) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Sant Paulet]] |11362 | 7,42 | {{popfr11|362}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|362}}/7.42) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Solha]] |11383 | 4,20 | {{popfr11|383}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|383}}/4.20) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- | [[Solhanèls]] |11382 | 2,72 | {{popfr11|382}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|382}}/2.72) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Sopèrs]] (nom supausat) |11385 | 7,37 | {{popfr11|385}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|385}}/7.37) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Trevila]] |11399 | 5,33 | {{popfr11|399}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|399}}/5.33) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Baranha|Varanha]] |11026 | 4,76 | {{popfr11|026}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|026}}/4.76) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Bèlflor|Velflor]] |11030 | 8,93 | {{popfr11|030}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|030}}/8.93) round 2}}}} | [[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] |- |[[Verdun de Lauragués]] |11407 | 20,21 | {{popfr11|407}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|407}}/20.21) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Vilamanha]] |11428 | 10,69 | {{popfr11|428}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|428}}/10.69) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd|Castèlnau d'Arri-Nòrd]] |- |[[Vilanava la Comtal]] |11430 | 15,10 | {{popfr11|430}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|430}}/15.1) round 2}}}} | [[Canton de Castèlnau d'Arri-Sud|Castèlnau d'Arri-Sud]] |- |} ==Las intercomunalitats d'Aude== [[Imatge:11-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats d'Aude]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Comunautat de comunas d'Aude]] 92c9sdvbmayb9ykcxg27ippzv5yvo7f 0 201476 2508467 2508422 2026-09-08T19:50:29Z Alaric 506 44932 2508467 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd |imatge = Map canton code 11 09.svg | reg= [[Lengadòc-Rosselhon]] | dept={{Aude}} | arrt= [[Arrondiment de Carcassona]] |vila= [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]] |nbcom= 20 + fraccion |canton=1109 |km²= |cons= Stéphane Linou |datas= [[2011]]-[[2015]] |}} Le '''canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd''' es una anciana division administrativa de [[Lengadòc]], situada dins l'[[arrondiment de Carcassona]], le [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc-Rosselhon]], ara d'{{Ocreg}}. Sèt comunas, [[La Beceda]], [[Les Brunèls]], [[Carlipa|Carlipà]], [[Cena Monestièrs]], [[Verdun de Lauragués]], [[Vilamanha]] e [[Vilaspin]] son dempuèi [[2015]] dins le canton de la Malapera a la Montanha Negra, ancian [[canton de Montreal (Aude)|canton de Montreal]], las autras 14 son del canton del Bacin Chaurian (caplòc [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]). </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment de Carcassona]] abans 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |[[Airós]] |11002 | 5,49 | {{popfr11|002}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|002}}/5.49) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[La Beceda]] |11181 | 19,96 | {{popfr11|181}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|181}}/19.96) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Les Brunèls]] |11054 | 11,97 | {{popfr11|054}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|054}}/11.97) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas d'a las Fonts del Canal del Miègjorn|CC d'a las Fonts del Canal del Miègjorn]] |- |[[Carlipa|Carlipà]] |11070 | 5,26 | {{popfr11|070}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|070}}/5.26) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Les Casses]] |11074 | 7,28 | {{popfr11|074}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|074}}/7.28) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |'''[[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]''' (fraccion) |11076 | 47,72 | {{popfr11|076}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|076}}/47.72) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Cena Monestièrs]] |11089 | 7,76 | {{popfr11|089}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|089}}/7.76) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Issèl]] |11175 | 17,66 | {{popfr11|175}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|175}}/17.66) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Montmaur (Lauragués)|Montmaur]] |11252 | 12,61 | {{popfr11|252}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|252}}/12.61) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Peirens]] |11284 | 4,77 | {{popfr11|284}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|284}}/4.77) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- | [[La Pomareda]] |11292 | 13,08 | {{popfr11|292}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|292}}/13.08) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Puginièr]] |11300 | 6,78 | {{popfr11|300}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|300}}/6.78) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sant Pàpol]] |11361 | 26,48 | {{popfr11|361}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|361}}/26.48) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sant Paulet]] |11362 | 7,42 | {{popfr11|362}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|362}}/7.42) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- | [[Solhanèls]] |11382 | 2,72 | {{popfr11|382}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|382}}/2.72) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Solha]] |11383 | 4,20 | {{popfr11|383}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|383}}/4.20) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sopèrs]] (nom supausat) |11385 | 7,37 | {{popfr11|385}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|385}}/7.37) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Trevila]] |11399 | 5,33 | {{popfr11|399}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|399}}/5.33) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Verdun de Lauragués]] |11407 | 20,21 | {{popfr11|407}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|407}}/20.21) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Vilamanha]] |11428 | 10,69 | {{popfr11|428}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|428}}/10.69) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Vilaspin]] |11439 | 6,38 | {{popfr11|439}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|439}}/6.38) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas d'[[Airós]], [[Solhanèls]] èran del canton de [[La Bastida d'Anjau]], La Beceda, [[Issèl]], [[Peirens]], [[La Pomareda]], [[Puginièr]] e [[Trevila]] èran del canton de [[la Beceda]], la comuna de [[Carlipa|Carlipà]] èra del canton de [[Vilapinta]], las comunas dels Casses, [[Montmaur (Lauragués)|Montmaur]], [[Sant Paulet]], [[Solha]] e [[Sopèrs]] (nom supausat) èran del canton dels [[Les Casses|Casses]], las comunas de [[Cena Monestièrs]], Sant Pàpol, [[Verdun de Lauragués]], [[Vilamanha]] e [[Vilaspin]] èran del canton de [[Sant Pàpol]]. Coma [[Limós]], [[Castèlnau d'Arri]] èra un canton sense cap autra comuna. En 1801, quand le nombre dels cantons foguèt demingat, les cantons de [[La Bastida d'Anjau]], [[la Beceda]], [[Vilapinta]], [[Les Casses]] e [[Sant Pàpol]] foguèron suprimits e totas las comunas foguèron repartidas entre le canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd e le [[canton de Castèlnau d'Arri-Sud]] <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, les dos cantons de Castèlnau d'Arri foguèron suprimits e una partida demorèt dins le canton del ''Bassin Chaurien'' (en francés), que Castèlnau d'Arri n'es le burèu centralizator, a l'ocasion de las eleccions departamentalas de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-204 del 21 de febrièr de 2014 <ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000028652386]</ref>. Véser l'introduccion per la plaça precisa de cada comuna dins les cantons successors. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} 3yqdgne1lbhyt5wn2elpmrjl8jp8ffy 2508468 2508467 2026-09-08T20:22:37Z Alaric 506 44932 /* Istòria */ 2508468 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd |imatge = Map canton code 11 09.svg | reg= [[Lengadòc-Rosselhon]] | dept={{Aude}} | arrt= [[Arrondiment de Carcassona]] |vila= [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]] |nbcom= 20 + fraccion |canton=1109 |km²= |cons= Stéphane Linou |datas= [[2011]]-[[2015]] |}} Le '''canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd''' es una anciana division administrativa de [[Lengadòc]], situada dins l'[[arrondiment de Carcassona]], le [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc-Rosselhon]], ara d'{{Ocreg}}. Sèt comunas, [[La Beceda]], [[Les Brunèls]], [[Carlipa|Carlipà]], [[Cena Monestièrs]], [[Verdun de Lauragués]], [[Vilamanha]] e [[Vilaspin]] son dempuèi [[2015]] dins le canton de la Malapera a la Montanha Negra, ancian [[canton de Montreal (Aude)|canton de Montreal]], las autras 14 son del canton del Bacin Chaurian (caplòc [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]). </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment de Carcassona]] abans 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |[[Airós]] |11002 | 5,49 | {{popfr11|002}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|002}}/5.49) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[La Beceda]] |11181 | 19,96 | {{popfr11|181}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|181}}/19.96) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Les Brunèls]] |11054 | 11,97 | {{popfr11|054}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|054}}/11.97) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas d'a las Fonts del Canal del Miègjorn|CC d'a las Fonts del Canal del Miègjorn]] |- |[[Carlipa|Carlipà]] |11070 | 5,26 | {{popfr11|070}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|070}}/5.26) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Les Casses]] |11074 | 7,28 | {{popfr11|074}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|074}}/7.28) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |'''[[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]''' (fraccion) |11076 | 47,72 | {{popfr11|076}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|076}}/47.72) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Cena Monestièrs]] |11089 | 7,76 | {{popfr11|089}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|089}}/7.76) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Issèl]] |11175 | 17,66 | {{popfr11|175}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|175}}/17.66) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Montmaur (Lauragués)|Montmaur]] |11252 | 12,61 | {{popfr11|252}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|252}}/12.61) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Peirens]] |11284 | 4,77 | {{popfr11|284}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|284}}/4.77) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- | [[La Pomareda]] |11292 | 13,08 | {{popfr11|292}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|292}}/13.08) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Puginièr]] |11300 | 6,78 | {{popfr11|300}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|300}}/6.78) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sant Pàpol]] |11361 | 26,48 | {{popfr11|361}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|361}}/26.48) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sant Paulet]] |11362 | 7,42 | {{popfr11|362}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|362}}/7.42) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- | [[Solhanèls]] |11382 | 2,72 | {{popfr11|382}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|382}}/2.72) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Solha]] |11383 | 4,20 | {{popfr11|383}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|383}}/4.20) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sopèrs]] (nom supausat) |11385 | 7,37 | {{popfr11|385}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|385}}/7.37) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Trevila]] |11399 | 5,33 | {{popfr11|399}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|399}}/5.33) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Verdun de Lauragués]] |11407 | 20,21 | {{popfr11|407}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|407}}/20.21) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Vilamanha]] |11428 | 10,69 | {{popfr11|428}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|428}}/10.69) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Vilaspin]] |11439 | 6,38 | {{popfr11|439}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|439}}/6.38) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas d'[[Airós]], [[Solhanèls]] èran del canton de [[La Bastida d'Anjau]], La Beceda, [[Issèl]], [[Peirens]], [[La Pomareda]], [[Puginièr]] e [[Trevila]] èran del canton de [[la Beceda]], la comuna de [[Carlipa|Carlipà]] èra del canton de [[Vilapinta]], las comunas dels Casses, [[Montmaur (Lauragués)|Montmaur]], [[Sant Paulet]], [[Solha]] e [[Sopèrs]] (nom supausat) èran del canton dels [[Les Casses|Casses]], las comunas de [[Cena Monestièrs]], Sant Pàpol, [[Verdun de Lauragués]], [[Vilamanha]] e [[Vilaspin]] èran del canton de [[Sant Pàpol]]. Coma [[Limós]], [[Castèlnau d'Arri]] èra un canton sense cap autra comuna. En 1801, quand le nombre dels cantons foguèt demingat, les cantons de [[La Bastida d'Anjau]], [[la Beceda]], [[Vilapinta]], [[Les Casses]], [[Sant Pàpol]] e [[Fendelha]] foguèron suprimits e totas las comunas foguèron repartidas entre le canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd e le [[canton de Castèlnau d'Arri-Sud]] <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, les dos cantons de Castèlnau d'Arri foguèron suprimits e una partida demorèt dins le canton del ''Bassin Chaurien'' (en francés), que Castèlnau d'Arri n'es le burèu centralizator, a l'ocasion de las eleccions departamentalas de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-204 del 21 de febrièr de 2014 <ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000028652386]</ref>. Véser l'introduccion per la plaça precisa de cada comuna dins les cantons successors. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} 96i634mp3cv3o31anmhssv30xt00w40 2508470 2508468 2026-09-08T20:35:09Z Alaric 506 44932 2508470 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd |imatge = Map canton code 11 09.svg | reg= [[Lengadòc-Rosselhon]] | dept={{Aude}} | arrt= [[Arrondiment de Carcassona]] |vila= [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]] |nbcom= 20 + fraccion |canton=1109 |km²= |cons= Stéphane Linou |datas= [[2011]]-[[2015]] |}} Le '''canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd''' es una anciana division administrativa de [[Lengadòc]], situada dins l'[[arrondiment de Carcassona]], le [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc-Rosselhon]], ara d'{{Ocreg}}. Sèt comunas, [[La Beceda]], [[Les Brunèls]], [[Carlipa|Carlipà]], [[Cena Monestièrs]], [[Verdun de Lauragués]], [[Vilamanha]] e [[Vilaspin]] son dempuèi [[2015]] dins le canton de la Malapera a la Montanha Negra, ancian [[canton de Montreal (Aude)|canton de Montreal]], las autras 14 son del canton del Bacin Chaurian (caplòc [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]). </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment de Carcassona]] abans 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |[[Airós]] |11002 | 5,49 | {{popfr11|002}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|002}}/5.49) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[La Beceda]] |11181 | 19,96 | {{popfr11|181}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|181}}/19.96) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Les Brunèls]] |11054 | 11,97 | {{popfr11|054}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|054}}/11.97) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas d'a las Fonts del Canal del Miègjorn|CC d'a las Fonts del Canal del Miègjorn]] |- |[[Carlipa|Carlipà]] |11070 | 5,26 | {{popfr11|070}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|070}}/5.26) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Les Casses]] |11074 | 7,28 | {{popfr11|074}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|074}}/7.28) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |'''[[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]''' (fraccion) |11076 | 47,72 | {{popfr11|076}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|076}}/47.72) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Cena Monestièrs]] |11089 | 7,76 | {{popfr11|089}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|089}}/7.76) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |[[Issèl]] |11175 | 17,66 | {{popfr11|175}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|175}}/17.66) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Montmaur (Lauragués)|Montmaur]] |11252 | 12,61 | {{popfr11|252}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|252}}/12.61) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Peirens]] |11284 | 4,77 | {{popfr11|284}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|284}}/4.77) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- | [[La Pomareda]] |11292 | 13,08 | {{popfr11|292}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|292}}/13.08) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Puginièr]] |11300 | 6,78 | {{popfr11|300}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|300}}/6.78) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sant Pàpol]] |11361 | 26,48 | {{popfr11|361}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|361}}/26.48) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sant Paulet]] |11362 | 7,42 | {{popfr11|362}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|362}}/7.42) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- | [[Solhanèls]] |11382 | 2,72 | {{popfr11|382}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|382}}/2.72) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Solha]] |11383 | 4,20 | {{popfr11|383}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|383}}/4.20) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sopèrs]] (nom supausat) |11385 | 7,37 | {{popfr11|385}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|385}}/7.37) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Trevila]] |11399 | 5,33 | {{popfr11|399}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|399}}/5.33) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Verdun de Lauragués]] |11407 | 20,21 | {{popfr11|407}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|407}}/20.21) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Vilamanha]] |11428 | 10,69 | {{popfr11|428}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|428}}/10.69) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Vilaspin]] |11439 | 6,38 | {{popfr11|439}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|439}}/6.38) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja-Lauragués-Malapera]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas d'[[Airós]], [[Solhanèls]] èran del canton de [[La Bastida d'Anjau]], La Beceda, [[Issèl]], [[Peirens]], [[La Pomareda]], [[Puginièr]] e [[Trevila]] èran del canton de [[la Beceda]], la comuna de [[Carlipa|Carlipà]] èra del canton de [[Vilapinta]], las comunas dels Casses, [[Montmaur (Lauragués)|Montmaur]], [[Sant Paulet]], [[Solha]] e [[Sopèrs]] (nom supausat) èran del canton dels [[Les Casses|Casses]], las comunas de [[Cena Monestièrs]], Sant Pàpol, [[Verdun de Lauragués]], [[Vilamanha]] e [[Vilaspin]] èran del canton de [[Sant Pàpol]]. Coma [[Limós]], [[Castèlnau d'Arri]] èra un canton sense cap autra comuna. En 1801, quand le nombre dels cantons foguèt demingat, les cantons de [[La Bastida d'Anjau]], [[la Beceda]], [[Vilapinta]], [[Les Casses]] e [[Sant Pàpol]] foguèron suprimits e totas las comunas foguèron repartidas entre le canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd e le [[canton de Castèlnau d'Arri-Sud]] <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, les dos cantons de Castèlnau d'Arri foguèron suprimits e una partida demorèt dins le canton del ''Bassin Chaurien'' (en francés), que Castèlnau d'Arri n'es le burèu centralizator, a l'ocasion de las eleccions departamentalas de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-204 del 21 de febrièr de 2014 <ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000028652386]</ref>. Véser l'introduccion per la plaça precisa de cada comuna dins les cantons successors. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} 3yqdgne1lbhyt5wn2elpmrjl8jp8ffy 0 201516 2508469 2508425 2026-09-08T20:34:55Z Alaric 506 44932 2508469 wikitext text/x-wiki {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Castèlnau d'Arri-Sud |imatge = Map canton code 11 10.svg | reg= [[Lengadòc-Rosselhon]] | dept={{Aude}} | arrt= [[Arrondiment de Carcassona]] |vila= [[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]] |nbcom= 12 + fraccion |canton=1110 |km²= |cons= Patrick Maugard |datas= [[2001]]-[[2015]] |}} Le '''canton de Castèlnau d'Arri-Sud''' es una anciana division administrativa de [[Lengadòc]], situada dins l'[[arrondiment de Carcassona]], le [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc-Rosselhon]], ara d'{{Ocreg}}. 4 comunas, [[Laurapuc]], [[Miraval de Lauragués]], [[Puègsiuran]] e [[Vilapinta]] son dempuèi [[2015]] dins le canton de la Puèja a Rasés, canton de Bram en 2015, las autras 9 son del canton del Bacin Chaurian (caplòc [[Castèlnau d'Arri]]). </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment de Carcassona]] abans 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |[[La Bastida d'Anjau]] |11178 | 8,57 | {{popfr11|178}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|178}}/8.57) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Las Bòrdas (Lauragués)|Las Bòrdas]] |11192 | 14,74 | {{popfr11|192}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|192}}/14.74) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |'''[[Castèlnòu d'Arri|Castèlnau d'Arri]]''' (fraccion) |11076 | 47,72 | {{popfr11|076}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|076}}/47.72) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Fendelha]] |11138 | 7,17 | {{popfr11|138}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|138}}/7.17) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Laurapuc]] |11195 | 8,04 | {{popfr11|195}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|195}}/8.04) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Mas Santas Puèlas]] |11225 | 27,63 | {{popfr11|225}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|225}}/27.63) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Miraval de Lauragués]] |11234 | 10,32 | {{popfr11|234}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|234}}/10.32) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Montferrand (Aude)|Montferrand]] |11243 | 17,93 | {{popfr11|243}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|243}}/17.93) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Puègsiuran]] |11281 | 13,16 | {{popfr11|281}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|281}}/13.16) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja Lauragués Malapera]] |- |[[Ricaud (Aude)|Ricaud]] |11313 | 5,92 | {{popfr11|313}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|313}}/5.92) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sant Martin de La Landa]] |11356 | 12,65 | {{popfr11|356}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|356}}/12.65) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Vilanava la Comtal]] |11430 | 15,10 | {{popfr11|430}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|430}}/15.1) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Vilapinta]] |11434 | 15,4 | {{popfr11|434}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|434}}/15.4) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Puèja Lauragués Malapera|CC de Puèja Lauragués Malapera]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas de la Bastida d'Anjau, [[Montferrand (Aude)|Montferrand]] e [[Ricaud (Aude)|Ricaud]] èran del canton de [[la Bastida d'Anjau]], las comunas de [[Las Bòrdas (Lauragués)|Las Bòrdas]], [[Puègsiuran]], [[Sant Martin de La Landa]] e Vilapinta èran del canton de [[Vilapinta]], las comunas de Fendelha, [[Laurapuc]], le [[Mas Santas Puèlas]], [[Miraval de Lauragués]] e [[Vilanava la Comtal]] èran del canton de [[Fendelha]]. Coma [[Limós]], [[Castèlnau d'Arri]] èra un canton sense cap autra comuna. En 1801, quand le nombre dels cantons foguèt demingat, les cantons de [[La Bastida d'Anjau]], [[la Beceda]], [[Vilapinta]], [[Les Casses]], [[Sant Pàpol]] e [[Fendelha]] foguèron suprimits e totas las comunas foguèron repartidas entre le [[canton de Castèlnau d'Arri-Nòrd]] e le canton de Castèlnau d'Arri-Sud <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, les dos cantons de Castèlnau d'Arri foguèron suprimits e una partida demorèt dins le canton del ''Bassin Chaurien'' (en francés), que Castèlnau d'Arri n'es le burèu centralizator, a l'ocasion de las eleccions departamentalas de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-204 del 21 de febrièr de 2014 <ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000028652386]</ref>. Véser l'introduccion per la plaça precisa de cada comuna dins les cantons successors. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} nmkmccz1zv6z10bmf86q7jiw5ijr1rd 0 201517 2508472 2026-09-08T22:25:55Z Alaric 506 44932 Creacion de la pagina amb « {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Salas d'Èrç |imatge = Map canton code 11 29.svg | reg= [[Lengadòc-Rosselhon]] | dept={{Aude}} | arrt= [[Arrondiment de Carcassona]] |vila= [[Salas d'Èrs]] |nbcom= 14 |canton=1129 |km²= 121,69 |cons= Michel Brousse ([[PS]]) |datas= [[1985]]-[[2015]] |}} Le '''canton de Salas d'Èrç''' es una anciana division administrativa de [[Lengadòc]], situada dins l'arrondiment d... » 2508472 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Salas d'Èrç |imatge = Map canton code 11 29.svg | reg= [[Lengadòc-Rosselhon]] | dept={{Aude}} | arrt= [[Arrondiment de Carcassona]] |vila= [[Salas d'Èrs]] |nbcom= 14 |canton=1129 |km²= 121,69 |cons= Michel Brousse ([[PS]]) |datas= [[1985]]-[[2015]] |}} Le '''canton de Salas d'Èrç''' es una anciana division administrativa de [[Lengadòc]], situada dins l'[[arrondiment de Carcassona]], le [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc-Rosselhon]], ara d'{{Ocreg}}. Dempuèi [[2015]], totas las comunas son dins le canton de [[Bram]], que tornèron batejar ''canton de la Puèja a Rasés''. </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment de Carcassona]] abans 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |[[Bèlflor]] |11030 | 8,93 | {{popfr11|030}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|030}}/8.93) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Cumièrs]] |11114 | 3,92 | {{popfr11|114}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|114}}/3.92) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Fajac de la Relenca]] |11134 | 3,51 | {{popfr11|134}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|134}}/3.51) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Gorvièla]] |11166 | 3,09 | {{popfr11|166}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|166}}/3.09) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[La Lobièra Lauragués]] |11208 | 6,25 | {{popfr11|208}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|208}}/6.25) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Marquènh]] |11218 | 5,49 | {{popfr11|218}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|218}}/5.49) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Meservila]] |11231 | 7,3 | {{popfr11|231}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|231}}/7.3) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Molevila|Mòlevila]] |11238 | 3,59 | {{popfr11|238}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|238}}/3.59) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Montauriòl (Aude)|Montauriòl]] |11239 | 8,47 | {{popfr11|239}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|239}}/8.47) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Pairan]] |11275 | 24,52 | {{popfr11|275}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|275}}/24.52) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |'''[[Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]]''' |11371 | 19,31 | {{popfr11|371}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|371}}/19.31) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Santa Camèla]] |11334 | 9,52 | {{popfr11|334}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|334}}/9.52) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sant Miquèl (Lauragués)|Sant Miquèl]] |11359 | 13,03 | {{popfr11|359}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|359}}/13.03) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Baranha|Varanha]] |11026 | 4,76 | {{popfr11|026}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|026}}/4.76) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas de <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, le canton de Salas d'Èrç foguèt suprimit per las eleccions departamentalas de 2015 e passèt dins le canton de [[Bram]], ara canton de la Puèja a Rasés, en aplicacion del decret n° 2014-204 del 21 de febrièr de 2014 <ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000028652386]</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} jqjlsoe8tozuxecopwec5es2bz9tj01 2508473 2508472 2026-09-08T23:20:54Z Alaric 506 44932 2508473 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Salas d'Èrç |imatge = Map canton code 11 29.svg | reg= [[Lengadòc-Rosselhon]] | dept={{Aude}} | arrt= [[Arrondiment de Carcassona]] |vila= [[Salas d'Èrs]] |nbcom= 14 |canton=1129 |km²= 121,69 |cons= Michel Brousse ([[PS]]) |datas= [[1985]]-[[2015]] |}} Le '''canton de Salas d'Èrç''' es una anciana division administrativa de [[Lengadòc]], situada dins l'[[arrondiment de Carcassona]], le [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lengadòc-Rosselhon]], ara d'{{Ocreg}}. Dempuèi [[2015]], totas las comunas son dins le canton de [[Bram]], que tornèron batejar ''canton de la Puèja a Rasés''. </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment de Carcassona]] abans 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |[[Cumièrs]] |11114 | 3,92 | {{popfr11|114}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|114}}/3.92) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Fajac de la Relenca]] |11134 | 3,51 | {{popfr11|134}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|134}}/3.51) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Gorvièla]] |11166 | 3,09 | {{popfr11|166}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|166}}/3.09) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[La Lobièra Lauragués]] |11208 | 6,25 | {{popfr11|208}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|208}}/6.25) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Marquènh]] |11218 | 5,49 | {{popfr11|218}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|218}}/5.49) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Meservila]] |11231 | 7,3 | {{popfr11|231}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|231}}/7.3) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Molevila|Mòlevila]] |11238 | 3,59 | {{popfr11|238}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|238}}/3.59) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Montauriòl (Aude)|Montauriòl]] |11239 | 8,47 | {{popfr11|239}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|239}}/8.47) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Pairan]] |11275 | 24,52 | {{popfr11|275}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|275}}/24.52) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |'''[[Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]]''' |11371 | 19,31 | {{popfr11|371}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|371}}/19.31) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Santa Camèla]] |11334 | 9,52 | {{popfr11|334}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|334}}/9.52) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Sant Miquèl (Lauragués)|Sant Miquèl]] |11359 | 13,03 | {{popfr11|359}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|359}}/13.03) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Baranha|Varanha]] |11026 | 4,76 | {{popfr11|026}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|026}}/4.76) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |[[Bèlflor|Velflor]] |11030 | 8,93 | {{popfr11|030}} ({{popfr11|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|030}}/8.93) round 2}}}} | [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas de <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, le canton de Salas d'Èrç foguèt suprimit per las eleccions departamentalas de 2015 e passèt dins le canton de [[Bram]], ara canton de la Puèja a Rasés, en aplicacion del decret n° 2014-204 del 21 de febrièr de 2014 <ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000028652386]</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} qeax2zph6hmq4g9kvu540reasc1tjky