Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 554 2508499 2506466 2026-09-09T16:36:26Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ [[:fr:Omar Karamé|Omar Karami]]: † 2015 2508499 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{setembre}} == Eveniments == * [[1822]] - Independéncia de [[Brasil]]. * [[1944]] - La [[França de Vichèi]] installa govèrn en exili en [[Sigmaringen]], [[Alemanha]]. * [[1946]] - En [[Colómbia]], lo conservador [[Mariano Ospina Pérez]] pren possession de la presidéncia. * [[1961]] - En [[Brasil]], [[João Goulart]] assumís la Presidéncia de la Republica jol [[regim parlamentari]]. L'adopcion del regim parlamentari met fin a una grèu crisi politica, començada après lo renonciament de [[Jânio Quadros]]. * [[1977]] - En [[Panamà]] son signats los [[Tractats Torrijos-Carter]]. Amb eles se met fin a la preséncia coloniala [[Estats Units|nòrd-americana]] en lo [[Canal de Panamà]]. == Naissenças == * [[1801]] - [[William S. Morgan]], politician american (m. [[1878]]) * [[1829]] - [[Friedrich August Kekulé von Stradonitz]], quimista alemand (m. [[1896]]) * [[1836]] - [[Henry Campbell-Bannerman]], primièr ministre del Reialme Unit (m. [[1908]]) * [[1909]] - [[Elia Kazan]], director de cinèma e teatre grèc-american (m. [[2003]]) * [[1911]] - [[Todor Zhivkov]], primièr ministre de Bulgaria (m. [[1998]]) * [[1917]] - [[John Cornforth]], quimista australian, Prèmi Nobel (m. [[2013]]) * [[1930]] - Rei [[Baudoïn de Belgica]] (m. [[1993]]) * [[1934]] - [[Omar Karami]], primièr ministre de Liban (m. [[2015]]) * [[1935]] - [[Abdou Diouf]], president di Senegal * [[1936]] - [[Buddy Holly]], cantaire nòrd-american (m. [[1959]]) * [[1937]] - [[Oleg Lobov]], primièr ministre de Russia * [[1949]] - [[Gloria Gaynor]], cantaira americana * [[1951]] - [[Chrissie Hynde]], cantaira e musiciana americana ([[The Pretenders]]) * [[1973]] - [[Shannon Elizabeth]], actritz e modèl americana == Decèsses == * [[1883]] - [[Guilhèm Brossa]], escrivan occitan (n. [[1808]]) * [[1949]] - [[José Clemente Orozco]], pintre mexican (n. [[1883]]) * [[1960]] - [[Wilhelm Pieck]], èx-president d'[[Alemanha Orientala]] (n. [[1876]]) * [[1961]] - [[Pieter Gerbrandy]], primièr ministre dels Païses Basses (n. [[1885]]) * [[1985]] - [[George Pólya]], matematician ongrés-american (n. [[1887]]) * [[1978]] - [[Keith Moon]], musician britanic ([[The Who]]) (n. [[1946]]) * [[1997]] - [[Mobutu Sese Seko]], dictator de [[Republica Democratica de Còngo|Zaire]] (n. [[1930]]) * [[2005]] - [[Sergio Endrigo]], cantaire italian (n. [[1933]]) * [[2007]] - [[John George Melvin Compton]], primièr ministre de [[Santa Lúcia]] (n. [[1925]]) == Celebracions == * [[Brasil]] - jorn de l'independéncia. ---- Vejatz tanben: * [[6 de setembre]] | [[8 de setembre]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] ea0sg1rpycrw0zst8ca43jylh451e9z 0 557 2508501 2271906 2026-09-09T16:50:32Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Alicia Rhodes]] 2508501 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{setembre}} == Eveniments == * [[1551]] - Fondacion de la ciutat de [[Vitória (Brasil)|Vitória]], en [[Brasil]]. == Naissenças == * [[1157]] - Rei [[Ricard Ièr d'Anglatèrra]] (m. 1199) * [[1209]] - Rei [[Sancho II de Portugal]] (m. 1248) * [[1474]] - [[Ludovico Ariosto]], poèta italian (m. 1533) * [[1588]] - [[Marin Mersenne]], matematician francés (m. 1648) * [[1633]] - Rei [[Ferrand IV d'Ongria]] (m. 1654) * [[1830]] - [[Frederic Mistral]], escrivan e lexicograf occitan, laureat del [[Prèmi Nobel de Literatura]] (m. 1914) * [[1841]] - [[Antonín Dvořák]], compositor chèc (m. 1904) * [[1857]] - [[Georg Michaelis]], cancelièr alemand (m. 1936) * [[1873]] - [[Alfred Jarry]], escrivan francés (m. 1907) * [[1881]] - [[Refik Saydam]], primièr ministre de Turquia (m. 1942) * [[1897]] - [[Juan Natalicio González]], president de Paraguai (m. 1966) * [[1918]] - [[Derek Harold Richard Barton]], quimista britanic, Prèmi Nobel (m. 1998) * [[1925]] - [[Peter Sellers]], actor britanic (m. 1980) * [[1930]] - [[Nguyen Cao Ky]], primièr ministre del [[Vietnam del Sud]] (m. 2011) * [[1941]] - [[Bernie Sanders]], politician american * [[1946]] - [[Aziz Sancar]], fisician-quimista turc, Prèmi Nobel * [[1947]] - [[Halldór Ásgrímsson]], primièr ministre d'Islàndia (m. 2015) * [[1966]] - [[Carola Häggkvist]], cantaira suedesa * [[1978]] - [[Alicia Rhodes]], actritz pornografica anglesa * [[1989]] - [[Avicii]], discjòquei suedés (m. 2018) == Decèsses == * [[701]] - Papa [[Sèrgi Ier]] * [[1613]] - [[Carlo Gesualdo]], compositor italian (n. 1566) * [[1645]] - [[Francisco de Quevedo]], escrivan espanhòl (n. 1580) * [[1933]] - Rei [[Faisal Ièr]] d'[[Iraq]] (n. 1885) * [[1949]] - [[Richard Strauss]], compositor alemand (n. 1864) * [[1954]] - [[André Derain]], pintor [[Fauvisme|Fauvista]] francés (n. 1880) * [[1965]] - [[Hermann Staudinger]], quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1881) * 1965 - [[Dorothy Dandridge]], actritz americana (n. 1922) * [[1970]] - [[Jimi Hendrix]], musician de rock american (n. 1942) * [[1980]] - [[Willard Libby]], quimista american, Prèmi Nobel (n. 1908) * [[1981]] - [[Hideki Yukawa]], fisician japonés, Prèmi Nobel (n. 1907) * [[1985]] - [[John Franklin Enders]], scientific american, laureat per lo Prèmi Nobel de Medecina o Fisiologia (n. 1887) * [[2003]] - [[Leni Riefenstahl]], realizatritz de cinèma alemanda (n. 1902) * [[2009]] - [[Aage Niels Bohr]], fisician danés, Prèmi Nobel (n. 1922) ---- Vejatz tanben: * [[7 de setembre]] | [[9 de setembre]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] 5l0aqxue2yh96fwazhirre49r42ztzr 0 11980 2508510 2508480 2026-09-10T04:46:24Z Nicolas Eynaud 6858 /* Enfança, formacion e accident */ 2508510 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Frida Kahlo''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg|200px]] |- !align=right|Profession: |[[pintura|pintre]] |- !align=right|País: | [[Mexic]] |- !align=right|Data de naissença: |[[6 de julhet]] de [[1907]] |- !align=right|Luòc de naissença: | Coyoacán, [[Mexic]] |- !align=right|Data de decès: |[[13 de julhet]] de [[1954]] |- !align=right|Luòc de decès: | Coyoacán |} '''Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón''', mai coneguda coma '''Frida Kahlo''' ([[Coyoacán]], [[Ciutat de Mexic]], [[6 de julh]] de [[1907]] - Coyoacán, Ciutat de Mexic, [[13 de julh]] de [[1954]]) foguèt una pintora [[Mexic|mexicana]]. Son òbra s'inspira essencialament de las tradicions autoctònas mexicanas. Venguèt famosa per sos [[autoretrach]]es; e mai se l'escrivan francés [[André Breton]] diguèt de sa pintura qu'èra [[surrealisme|surrealista]], jamai se volguèt pas identificar amb aquel movement. Èra l'esposa del famós pintor mexican, [[Diego Rivera]]. == Biografia == === Enfança, formacion e accident === Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón naissèc lo 6 de julhet de [[1907]] a [[Coyoacán]], una comuna de la periferia de la [[Ciutat de Mexic]]. Son paire, [[Guillermo Kahlo]] ([[1871]]–[[1941]]), èra un [[fotografia|fotografe]] d'origina [[Alemanha|alemanda]]. Sa maire, [[Matilde Calderón y González]] ([[1876]]–[[1932]]), èra una mestissa illetraa qu'assegurèc la gestion dels afaires domestics<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hayden Herrera e Philippe Beaudoin, ''Frida: biographie de Frida Kahlo'', Flammarion, coll. « Grandes biographies », 2022, p. 20.</ref>. Frida èra la tresena filha dau pareu. La [[familha (parentèla)|familha]] viviá dins un environament marcat per lo rescontre entre las [[tradicion]]s [[mexic]]anas, l'eiretatge [[Euròpa|europeu]], la practica [[religions|religiosa]] e las activitats [[art]]isticas. La [[fotografia]] i teniá una plaça majora e Guillermo Kahlo aprenguèc las reglas d'observacion e de compausion d'un imatge a sa filha. En [[1913]], a 6 ans, Kahlo contractèc la [[poliomieliti]] que li laissèc una chamba drecha mai corta e mai teuna<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Valmantas Budrys, « Neurological Deficits in the Life and Works of Frida Kahlo », ''European Neurology'', vol. 55, n° 1,‎ 2006, pp. 4-10.</ref>. Aquela [[malautiá]] foguèc ansin lo prumier còp de la longa tiera d'espròvas [[medecina|medicalas]] que marquèron son existéncia. Son paire l'encoratjèc a practicar d'[[exercici fisic|activitats fisicas]] per afortir aquela chamba, mas aquela experiéncia precòça de la diferéncia corporala prenguèc mai tard una plaça importanta dins la construccion de son imatge public e de sa pintura. En [[1922]], intrèc a l'Escòla Nacionala Preparatòria de la Ciutat de Mexic, onte voliá se formar per entreprendre d'estudis de [[medecina]]. Faiá partia d'una generacion de joves mexicans educats dins lo contèxte de la reconstruccion [[cultura]]la e [[politica]] menaa après la [[Revolucion Mexicana]]. S'interessèc a la [[literatura]], a las [[sciéncia]]s e a las ideias politicas de senestra. Rejonhèc ansin un grop d'estudiants, los Cachuchas, onte rescontrèc Alejandro Gómez Arias que venguèc son companhon. I desvolopèc pereu de ligams amb los mitans intellectuaus e politics que menèron a son raprochament ulterior amb lo [[comunisme]] [[Mexic|mexican]]. Lo 17 de setembre de [[1925]], foguèc victima d'un accident fòrça greu quand un [[tramvai]] percutèc son bus. Passèc un mes dins un [[espitau]] e gardèc de sequelas duradissas en despiech de desenaus d'operacions durant lo resta de sa vida<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, p. 62.</ref>. De mai, immobilizaa durant de periòdes longs, foguèc oblijaa d'abandonar sos projectes d'estudis medicaus. Es ansin durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. Per l'ajudar, sa maire organizèc la fabricacion d'un chavalet especiau, adaptat a la posicion ocupaa dins son [[liech]]. Completat per un [[mirau]], aqueu sistema venguèc l'instrument d'una practica [[art|artistica]] novela<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, pp. 62-63.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettermann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 17-18.</ref>. Tre [[1926]], Kahlo penhèc son prumier autoretrach, destinat a Alejandro Gómez Arias. Pauc a cha pauc, la pintura venguèc un mejan de ganhar d'argent per contribuïr au pagament de las despensas [[medecina|medicalas]] de la [[familha (parentèla)|familha]]. Puei, venguèc una vocacion vertadiera. Privaa de la possibilitat de seguir sos estudis medicaus, Frida Kahlo comencèc d'observar son còrs, çò qu'inspirèc lo començament de son expression artistica. Ansin, se l'accident creèc pas l'artista, transformèc rapidament las condicions li permetent de bastir sa relacion amb la pintura. === Diego Rivera e vida adulta === [[Fichièr:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|right|Frida Kahlo e son marit, [[Diego Rivera]], en [[1932]].]] A partir de [[1928]], Kahlo se raprochèc de [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), un [[pintura|pintre]] muralista ja famós e engatjat dins la vida [[politica]] e [[cultura]]la de [[Mexic]]. Li mostrèc son trabalh e li demandèc son vejaire sus sa pintura. Lor relacion venguèc rapidament [[amor|amorosa]] e lo pareu se [[maridatge|maridèc]] lo 21 d'aost de [[1929]]. Aqueu maridatge permetèc a Kahlo d'intrar au sen dau ret d'artistas, d'intellectuaus, de fotografes e de militants [[politica|politics]] frequentat per son marit e de s'inscriure dins los mitans [[comunisme|comunistas]]. Lo pareu partejava pereu un interès marcat per la cultura mexicana, las tradicions popularas e l'art [[Mesoamerica|precolombian]]. Pasmens, sos projetes artistics demorèron fòrça diferents : Rivera trabalhèc mai que mai a l'eschala monumentala dau [[muralisme]] mentre que Kahlo se concentrèc sus una pintura intima constituïa de retrachs e de scenas reduchas. De [[1930]] a [[1933]], lo pareu vivèc als [[USA|Estats Units]] onte Kahlo perdèc dos mainats que sas anchas, fracturaas per son accident, permetián pas un desvolopament normau dau [[fètus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 133-160.</ref>. Durant aqueu sejorn, Rivera e Kahlo s'installèron a [[San Francisco]], a [[Detroit]] e a [[Nòva York]] en foncion de las comandas reçaupuas per lo prumier. Aquò permetèc a Kahlo de rescontrar plusors intellectuaus estatsunidencs importants e de venir amiga amb lo doctor [[Leo Eloesser]] ([[1881]]-[[1976]]). Es pereu durant aqueu periòde que Kahlo comencèc d'èsser la modela de fotografes professionaus coma [[Edward Weston]] ([[1886]]-[[1958]]) e [[Imogen Cunningham]] ([[1883]]-[[1976]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 117-125.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', 1990, pp. 42-43.</ref>. Aquelas [[fotografia]]s mòstran la volontat precòça de Kahlo d'utilizar sos [[vestit]]s, sas coifuras e sos accessòris per construire un imatge public aisament identificable<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christina Burrus, « The Life of Frida Kahlo », dins Emma Dexter, ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 203.</ref>. Sos problemas de santat li inspirèron egalament d'òbras fòrça personalas, especialament ''Henry Ford Hospital'', onte se representèc sus un liech d'espitau après un maupart dins una compausicion l'associant amb d'elements medicaus e diferents simboles e objectes penjats a l'entorn d'ela. Lo [[maridatge]] amb [[Diego Rivera]] foguèc pereu tumultuós. Los dos entretenguèron mai d'una relacion extraconjugala, çò qu'entraïnèc de crisis repetias<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-201.</ref>. En [[1939]], un [[divòrci]] foguèc prononciat. Aquela fasa foguèc centrala dins la carriera de Kahlo que produguèc ''Las Doas Fridas'', un de sas òbras mai celebras. Pasmens, lo [[divòrci]] interrompèc pas tota relacion entre Rivera e Kahlo e lo coble se tornèc maridar en decembre de [[1940]]. Durant aqueu periòde, la vida de Kahlo foguèc pereu marcaa per d'eveniments politics internacionaus. Amb Rivera, sostenguèc los republicans durant la [[Guèrra Civila Espanhòla|Guerra Civila Espanhòla]] ([[1936]]-[[1939]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 40-41.</ref>. Aculhèron tanben [[Trotski|Leon Trotski]] e son esposa durant son exili en [[Mexic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-215.</ref>. Pasmens, aquel engatjament politic foguèc una dimension segondària dins lo desvolopament de son òbra que demorèc mai que mai centrat sus son identitat personala e son trabalh picturau. A partir dels [[ans 1940]], l'estat de santat de Kahlo comencèc de se desgradar fortament. Deguèc donc subir plusors operacions e s'aliechar durant de periòdes longs. Pasmens, en [[1942]], poguèc començar d'ensenhar a l'Escòla Nacionala de Pintura, d'Escultura e de Gravura. Organizèc de cors en cò d'ela quand sa santat l'empachava de se desplaçar. Sa pintura evolucionèc d'un biais parallele a la deterioracion de son còrs e la dolor i venguèc una estructura visuala permetent de representar l'experiéncia de sa vulnerabilitat. En [[1953]], los metges deguèron l'[[amputacion|amputar]] d'una partia de sa chamba drecha<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 412-430.</ref>. En despiech de sas dificultats, arrestèc pas de pénher e de s'interessar a la vida [[politica]]. Per exemple, participèc a una manifestacion còntra l'intervencion [[USA|estatsunidenca]] en [[Guatemala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', Chronicle Books, 1990, p. 138.</ref>. Frida Kahlo morèc lo 13 de julhet de [[1954]], a 47 ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 425-433.</ref><ref>Sa mòrt es benleu ligaa a una presa tròp importanta de medicaments antidolor. Aquò es a l'origina d'una teoria de [[suicidi]] qu'es sostengua per de biografes coma Hayden Herrera. La causa oficiala dau decès es una embolia pumonària e ni la polícia ni la familha jutjèron necessari de demandar una autopsia per verificar.</ref>. Son ostau personau, la ''Casa Azul'', venguèc après sa [[mòrt]] un [[musèu|museu]] dedicat a sa memòria e a son òbra. Son còrs foguèc cremat. Sos cendres son conservats en la ''Casa Azul''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 433-440.</ref>. == Òbra == === Una òbra personala === La pintura de Frida Kahlo es aisament reconeissabla gràcias a l'importància donaa a la [[cara]] e au còrs de l'[[art|artista]]. Los autoretrachs constituïsson una part essenciala de sa produccion e donan sovent l'impression d'una pintura [[autobiografia|autobiografica]]. D'efiech, utilizava lo sieu visatge coma una figura establa que li permetiá d'explorar d'identitats diferentas, d'estats [[emocion|emocionaus]] e de situacions simbolicas. Ansin, dins son òbra, l'usatge de l'autoretrach es pas una reproduccion simpla de son aparéncia fisica. Dins sos tableus, la cara demòra generalament frontala e impassibla, mentre que lo còrs, los [[vestit]]s, los [[animalia|animaus]] e l'environament exprimisson de transformacions que son pas directament vesibles dins l'expression de la cara. Aquela immobilitat aparenta dona a sas òbras una tension particulara. L'espectator agacha un personatge que sembla de se presentar amb un important mestritge tot en expausant d'experiéncias de sofrença, de separacion, de desirança o de fragilitat. L'usatge d'un miralh èra centrau dins aquela practica que permetiá de construire la scena. Aquela dimension es vesibla tre ''[[Autoretrach au costume de velós]]'' ([[1926]]), son premier autoretrach conoissut, onte pausèc l'aparéncia fisica que sos trachs fondamentaus foguèron conservats dins la màger part de son òbra<ref>Pasmens, i aguèc d'excepcions coma ''Autoretrach als peus copats'' ([[1940]]).</ref>. La resta dau còrs èra lo luec de rescontre de l'experiéncia individuala e d'una reflexion mai generala sus la vulnerabilitat umana. Un exemple es la ''Colona Rompua''. Kahlo s'i representèc drecha, lo còrs dubert per una colona [[arquitectura|arquitecturala]] rompua e la [[peu]] pertusaa de [[claveu]]s. Pasmens, l'imatge èra pas una representacion naturalista de la dolor. Lo còrs i èra un ensemble de signes e de simbòles. La colona representava tant lo sosten fisic que son defalhiment mentre que los claveus transforman la sofrença en motiu visuau. La [[pintura]] de Kahlo dessepara donc pas clarament lo fisic e lo [[psicologia|psicologic]]. Las experiéncias ([[dolor]], [[malaudiá]], separacion, [[desirança]], [[maire|maternitat]], identitat, etc.) i son directament inscrichas sus lo còrs, sota forma de simbòles. Aquela associacion es un element important de la singularitat de son òbra. === Identitat e simbolisme === L'identitat [[Mexic|mexicana]] constituís una autra dimension fondamentala de la pintura de Kahlo. Portava frequentament de vestits associats a las [[tradicion]]s mexicanas, especialament aquelos de las [[femna]]s de l'[[istme de Tehuantepec]]. Las coifuras, los [[joieu]]s, las [[flor]]s e los teissuts utilizats èran pas unicament d'elements decoratius. Participavan a la representacion d'una identitat construcha e mesa en scena. Pasmens, aquela identitat èra complexa que Kahlo èra eissia d'una [[familha (parentèla)|familha]] mesclant d'originas [[Euròpa|europeas]] e [[Mexic|mexicanas]]. Aquel embolh inspirèc ''Mos grands, mos parents e ieu'', realizat en [[1936]], que representa la [[genealogia]] de Kahlo sota la forma d'un aubre familiau associant la brancha mairala au païsatge de [[Mexic]] e la brancha pairala a l'[[ocean Atlantic]]. ''Las Doas Fridas'' de [[1939]] desvolopèc aquela reflexion sus l'origina e la reflexion en representant doas versions de l'artista ligaas per lors [[Sistèma circulatòri|vaisseus sanguins]]. Los accessòris utilizats dins las compausicions son l'autre element recurrent de l'òbra de Kahlo. Tènon de ròtles [[estetica|estetics]], [[cultura|culturaus]] e simbolics. Per exemple, los [[vestit]]s li permetián d'exprimir sa concepcion de la mexicanitat tot en amagant de consequéncias ben vesiblas de sos [[andicap|andicaps]]. Lo [[museu]] de la ''Casa Azul'' consèrva ansin una importanta colleccion de vestits, de joieus e d'accessòris divèrs que mòstran l'importància donaa per l'artista a la construccion de son imatge artistic e public. Los [[Animalia|animaus]] acompanhan pereu frequentament los autoretrachs tant per equilibrar la pintura que per participar a la compausicion simbolica. De [[planta|plantas]], de [[fruch]]s, de raiç o d'elements de païsatges son egalament utilizats per evocar la vida, la [[mòrt]], la sexualitat o la fertilitat. L'ensemble d'aqueles aspectes de l'òbra de Kahlo donan l'impression d'un monde barrat, mas aqueu monde es bastit amb d'elements en provenença de la [[natura]], de la [[cultura populara]] [[Mexic|mexicana]], de la [[religions|religion]], de la [[medecina]] e de l'[[istòria]] personala de l'artista. Aquela combinason explica pereu las dificultats per l'inscriure dins un corrent artistic definit que son òbra tèn de ligams amb lo [[subrerealisme]], mas tanben amb las tradicions de la [[pintura]] mexicana, los [[ex-vòto]], los retrachs fotografics e l'art popular. === Una artista d'avantgarda === La question dau corrent artistic seguit per Frida Kahlo es totjorn un objecte de debats, mai que mai en causa de l'oposicion entre [[André Breton]] ([[1896]]-[[1966]]) e Frida Kahlo ela meteissa sus son apertenéncia au movement [[subrerealisme|subrerealista]]. D'efiech, [[André Breton|Breton]], que tenguèc un ròtle centrau dins la reconeissença internacionala de Kahlo, la presentèc mai d'un còp coma una subrerealista e Kahlo aguèc plusors contactes influents amb lo movement. Pasmens, i inscriguèc jamai son òbra car s'interessava pas a l'exploracion dels [[pantais]], de l'inconscient e de las associacions inesperaas, tematicas centralas dau subrerealisme. Au contrari, partèc sovent d'experiéncias concretas e de situacions viscuas per establir sas compausicions. Ansin, se lo resultat èra sovent similar a las òbras subrerealistas dau periòde (utilizacions d'objectes incompatibles, còrs sovent transformat, elements vegetaus o animaus aient una dimension simbolica, etc.), sas fònts d'inspiracion èran fòrça diferentas. En defòra de las avantgardas [[Euròpa|europeas]], Kahlo s'inspirèc fòrça de la cultura [[Mexic|mexicana]]. Amb son marit, reüniguèc una colleccion d'òbras eissias de l'art [[Mesoamerica|precolombian]], popular e religiós. En particular, Kahlo aviá un interès marcat per los [[ex-vòto]], de pinturas pichonas ofèrtas a [[Dieu]], a la [[Verge]] o a un sant per lo mercejar d'una proteccion o d'una garison. Frida Kahlo desvolopèc donc una pintura pauc classabla. Coneissiá las tendéncias artisticas internacionalas e poguèc s'inspirar dau trabalh menat per mai d'un artista, mas las combinèc amb de formas e de referéncias directament originàrias de [[Mexic]]. Aquò explica en partia l'originalitat de son òbra e Kahlo foguèc ni una artista isolaa ni una artista subrerealista mexicana. === Òbras principalas === L'òbra de Frida Kahlo es probablament constituïa de 150 a 200 [[pintura]]s<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Emma Dexter, « The Universal Dialectics of Frida Kahlo », dins Emma Dexter (dir.), ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 11.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nancy Deffebach, « "Frida Kahlo: Heroism of Private Life », dins Samuel Brunk e Ben Fallow (dir.), ''Heroes and Hero Cults in Latin America'', University of Texas Press, 2006, p. 174.</ref>. La màger part son de representacions [[autobiografia|autobiograficas]], de compausicions sus l'identitat [[nacion|nacionala]], la [[politica]] o la [[familha (parentèla)|familha]] e de [[Natura mòrta|naturas mòrtas]]. Forman pas un ensemble omogeneu, mas lo biais de transformar l'experiéncia personala en langatge visuau pòt èsser considerat coma lo fieu conductor principau de las recherchas artisticas de Kahlo. Entre las mai conoissuas, figuran : * l’''Autoretrach au costume de velós'' ([[1926]]) qu'es lo prumier autoretrach conoissut de l'artista ; * ''L'Autobús'' ([[1929]]) que remanda a l'accident tot en representant diferentas [[classa sociala|classas socialas]] de la [[societat]] [[mexic|mexicana]] ; * ''Frieda e Diego Rivera'' ([[1931]]) qu'es un retrach dau pareu ; * ''Henry Ford Hospital'' ([[1932]]) qu'es consacraa a la perda d'un mainat ; * ''Mos grands, mos parents e ieu'' ([[1936]]) qu'es una reflexion picturala sus la genealogia e l'identitat ; * ''La Colona Rompua'' ([[1944]]) qu'es una representacion de la dolor fisica ; * ''Las Doas Fridas'' ([[1939]]) qu'es un autoretrach doble consacrat a la question de l'identitat ; * l’''Autoretrach amb los peus copats'' ([[1940]]) qu'es consacrat a la transformacion de son anar e sa relacion amb Rivera ; * l’''Autoretrach amb lo col d'espina e lo beca-flor'' ([[1940]]) onte lo còrs es associat amb d'elements vegetaus e animaus ; * l’''Autoretrach coma Tehuana (Diego dins mas pensaas)'' ([[1943]]) qu'associa l'imatge de Kahlo amb lo costume mexican tradicionau e a la preséncia mentala de Rivera ; * l’''L'Estrencha de l'Amor de l'Univers, la Terra (Mexic), ieu, Diego e lo Senher Xólotl'' ([[1949]]) qu'associa plusors temas recurrents de Kahlo. * ''Viva la Vida'' ([[1954]]) qu'es sa darriera òbra achabaa. == Eiretatge e posteritat == === Una reconeissença progressiva === Frida Kahlo coneguèc una certana reconeissença artistica de son vivent, mai sa renomaa demorèc limitaa en comparason d'aquela aquistaa après sa [[mòrt]]. Son prumier succès internacionau vertadier aguèc luec en [[1938]] amb l'organizacion, gràcias a l'ajuda d'[[André Breton]], de sa prumiera exposicion personala a la galaria Julien Levy de [[Nòva York]]. Plusors òbras i foguèron venduas e la [[premsa]] [[USA|estatsunidenca]] li acordèc una atencion favorabla. Un an mai tard, expausèc a [[París]] dins lo quadre de l'exposicion ''Mexique''. Las relacions de Kahlo amb [[Marcel Duchamp]] e los subrerealistas [[França|francés]] foguèron decisivas per permetre aquel eveniment. L'acuelh foguèc pereu positiu e lo govern francés crompèc ''Lo Quadre'' ([[1938]]) per enrichir las colleccions publicas dau païs. Aquela aquisicion marquèc una prumiera reconoissença institucionala de part dels mitans culturaus [[Euròpa|europeus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Teschen, 2003, pp. 51-52.</ref>. Puei, Kahlo participèc a diversas exposicions internacionalas e son òbra ''Moïses'' ([[1946]]) foguèc remarcaa per lo public e de critics. Contunhèc de presentar e de vendre son trabalh en despiech de l'agravament de son estat de [[santat]]. En [[1953]], èra incapabla de se desplaçar sensa dificultats, mas participèc a son exposicion personala organizaa dins la [[capitala]] [[Mexic|mexicana]]. Pasmens, fins a sa [[mòrt]], sa celebritat èra ligaa a aquela de [[Diego Rivera|Rivera]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Gannit Ankori, ''Imaging Her Selves: Frida Kahlo's Poetics of Identity and Fragmentation'', Greenwood Press, 2002, pp. 3-5.</ref><ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref>. D'efiech, durant la màger part de sa vida, foguèc mai que mai presentaa coma la ''« frema de Rivera »''. La redescuberta de son òbra foguèc progressiva, mas permetèc d'inversar aquela relacion. Kahlo es desenant estudiaa per las sieunas qualitats, mentre que sa relacion amb Rivera es desenant consideraa coma un dels elements de sa vida. === De l'artista a l'icòna === La transformacion vertadiera de la reputacion de Kahlo interven plusors decenias après sa [[mòrt]]. Son òbra foguèc redescuberta a partir dels [[ans 1970]] dins un contexte marcat per l'atencion creissenta portaa a las [[femna|femnas]] artistas per los istorians de l'art. Sos autoretrachs, son tractament dau còrs, sa representacion de la [[dolor]], son biais de bastir son identitat e sa plaça dins una [[societat]] dominaa per d'[[òme]]s trobèron un interès noveu au sen dels movements [[feminisme|femenistas]]. En parallele, un fenomène similar aguèc luec dins los movements indigenistas mexicans. Pasmens, aquelas relecturas menèron a una transformacion. D'efiech, venguèc mai que mai un simbòle definit per la celebritat de sa [[cara]], de sas [[ussa]]s, de sos [[vestit]]s e de sa vida sentimentala pusleu que per las caracteristicas picturalas de son òbra. L'aspecte public fòrça trabalhat de Kahlo favorizèc aquela evolucion que sos vestits tradicionaus, sas coifuras e sos accessòris son venguts d'elements aisament reconeissables. Las recherchas e las exposicions consacraas a sa gardarauba mostrèron l'amplor dau trabalh a la basa de la construccion d'aquela identitat visuala. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de [[vestit]]s, de [[corset]]s, de [[fotografia]]s e d'accessòris que permetèron d'estudiar la relacion entre anar personau e creacion artistica. Aquela construccion de se explica benleu l'importància presa per Kahlo dins los estudis consacrats au genre, au còrs e a l'identitat. Son òbra met en scena una femna que refusa d'amagar las marcas de la [[malaudiá]], que representa directament son còrs, que contrarotla lo sieu imatge e que transforma d'experiéncias consideraas coma intimas en subjectes artistics. Pasmens, chau evitar de projectar retrospectivament sus Kahlo totas las categorias [[politica|politicas]] contemporaneas. Se pòt èsser estudiaa per lo mejan dau [[feminisme]], de las questions ligaas a l'andicap o au genre, son òbra aparteniá d'en prumier a un contexte mexican e internacionau especific – aqueu de la prumiera mieitat dau segle XX – e sa pensaa es mai que mai ligaa au [[comunisme]], au [[nacionalisme]] [[mexic]]an e als chambiaments politics de son temps. De mai, una autra particularitat de la vision moderna de Frida Kahlo es sa recuperacion [[comèrci|comerciala]]<ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Margaret A. Lindauer, ''Devouring Frida: The Art History and Popular Celebrity of Frida Kahlo'', University Press of New England, 1999.</ref>. Aquò foguèt lo resultat de la represa de son imatge a partir dels [[ans 1970]], especialament per la [[mòda]] internacionala. Aquela esplecha foguèc favorizaa per la creacion d'una companhiá [[USA|estatsunidenca]] encharjaa de gerir sos [[drechs d'autor]], la Frida Kahlo Corporation, per d'eiretiers de sa [[familha (parentèla)|familha]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' La República, « FKC: Frida Kahlo Corporation », 5 d'abriu de 2007.</ref>. Son imatge es ansin vengua una marca disponibla per de campanhas [[publicitat|publicitàrias]] diversas. Aquela « Fridamania » es a l'origina de criticas recurrentas, mas demòra una activitat lucrativa. === Una influéncia mondiala === Amb l'aumentacion de sa renomaa, l'influéncia de Kahlo passa desenant larjament lo domeni de la [[pintura]]. Son anar e sa cara son venguts d'icònas represas per la [[fotografia]], la [[mòda]], la [[publicitat]] e los produchs [[cultura|culturaus]]. Aquela difusion li permetèc de venir una de las artistas mai aisament reconeissabla dau segle XX, mas crèa una tension entre los dos eiretatges de son òbra. Lo prumier es aqueu de la pintra Frida Kahlo, autor d'una òbra complexa centraa a l'entorn de l'[[autoretrach]], dau còrs, de la [[Mexic|mexicanitat]], de la dolor e dau simbolisme. Lo segond es aqueu de l'icòna Frida Kahlo que figura sus una quantitat considerabla d'objectes de tot òrdre. Aquela diferéncia es essenciala per comprendre sa posteritat. La celebritat contemporanea de Kahlo es pas unicament lo resultat de la qualitat de son òbra artistica. Es pereu una consequéncia de la potença visuala d'un imatge public, bastit a partir de miliers d'assais. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de miliers de fotografias personalas que mòstran l'importància dau trabalh sus son imatge durant sa vida. Pasmens, reduire Kahlo a son estatut d'icòna de la societat de consomacion moderna es egalament una error. Son utilizacion de l'[[autoretrach]] coma mejan per explorar l'identitat, son refús de separar lo còrs de l'experiéncia [[psicologia|psicologica]] e sa capacitat a integrar de referéncias culturalas variaas an contribuït a la formacion d'una òbra qu'inspirèc plusors generacions d'artistas après sa mòrt. Aquel interès doble per Frida Kahlo foguèc a l'origina d'un renforçament de sa preséncia dins los [[museu]]s internacionaus mai prestigiós. D'exposicions consacraas a son òbra o a sa vida son pereu regularament organizaas per aquelas institucions e Kahlo ten una plaça importanta dins las exposicions dedicaas a l'art moderne, a l'autoretrach, au còrs e au [[subrerealisme]]. La ''Casa Azul'' assegura un ròtle particular dins aquela transmission. Inauguraa en [[1958]], consèrva una part importanta de las òbras de Kahlo, mas es pereu encharjaa de la gestion de sos objectes personaus, de sos vestits, de sas fotografias, de sos [[libre]]s, etc. Aquò permet de presentar l'artista per lo mejan de sos tableus, mas tanben en presentant l'endrech onte viviá e trabalhava. L'eiretatge de Kahlo es finalament fondat sus aquela dimension dobla. Es vengua una icòna mondiala que bastissèc un imatge fòrça poderosa, mas aquel imatge garda una portaa artistica ligaa a son òbra. Sa celebritat postuma es donc un fenomène eissit de la cultura populara moderna, mas pereu lo resultat d'una reflexion artistica sus los biais de regardar una artista, una femna, un còrs e una identitat. == Annexas == === Ligams internes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Pintre mexican|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Naissença en 1907|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Decès en 1954|Kahlo, Frida]] d77lt1ga0cz1mb6jdsun33raeta0qg0 2508511 2508510 2026-09-10T04:46:49Z Nicolas Eynaud 6858 /* Òbras principalas */ 2508511 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{1000 fondamentals}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Frida Kahlo''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg|200px]] |- !align=right|Profession: |[[pintura|pintre]] |- !align=right|País: | [[Mexic]] |- !align=right|Data de naissença: |[[6 de julhet]] de [[1907]] |- !align=right|Luòc de naissença: | Coyoacán, [[Mexic]] |- !align=right|Data de decès: |[[13 de julhet]] de [[1954]] |- !align=right|Luòc de decès: | Coyoacán |} '''Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón''', mai coneguda coma '''Frida Kahlo''' ([[Coyoacán]], [[Ciutat de Mexic]], [[6 de julh]] de [[1907]] - Coyoacán, Ciutat de Mexic, [[13 de julh]] de [[1954]]) foguèt una pintora [[Mexic|mexicana]]. Son òbra s'inspira essencialament de las tradicions autoctònas mexicanas. Venguèt famosa per sos [[autoretrach]]es; e mai se l'escrivan francés [[André Breton]] diguèt de sa pintura qu'èra [[surrealisme|surrealista]], jamai se volguèt pas identificar amb aquel movement. Èra l'esposa del famós pintor mexican, [[Diego Rivera]]. == Biografia == === Enfança, formacion e accident === Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón naissèc lo 6 de julhet de [[1907]] a [[Coyoacán]], una comuna de la periferia de la [[Ciutat de Mexic]]. Son paire, [[Guillermo Kahlo]] ([[1871]]–[[1941]]), èra un [[fotografia|fotografe]] d'origina [[Alemanha|alemanda]]. Sa maire, [[Matilde Calderón y González]] ([[1876]]–[[1932]]), èra una mestissa illetraa qu'assegurèc la gestion dels afaires domestics<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hayden Herrera e Philippe Beaudoin, ''Frida: biographie de Frida Kahlo'', Flammarion, coll. « Grandes biographies », 2022, p. 20.</ref>. Frida èra la tresena filha dau pareu. La [[familha (parentèla)|familha]] viviá dins un environament marcat per lo rescontre entre las [[tradicion]]s [[mexic]]anas, l'eiretatge [[Euròpa|europeu]], la practica [[religions|religiosa]] e las activitats [[art]]isticas. La [[fotografia]] i teniá una plaça majora e Guillermo Kahlo aprenguèc las reglas d'observacion e de compausion d'un imatge a sa filha. En [[1913]], a 6 ans, Kahlo contractèc la [[poliomieliti]] que li laissèc una chamba drecha mai corta e mai teuna<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Valmantas Budrys, « Neurological Deficits in the Life and Works of Frida Kahlo », ''European Neurology'', vol. 55, n° 1,‎ 2006, pp. 4-10.</ref>. Aquela [[malautiá]] foguèc ansin lo prumier còp de la longa tiera d'espròvas [[medecina|medicalas]] que marquèron son existéncia. Son paire l'encoratjèc a practicar d'[[exercici fisic|activitats fisicas]] per afortir aquela chamba, mas aquela experiéncia precòça de la diferéncia corporala prenguèc mai tard una plaça importanta dins la construccion de son imatge public e de sa pintura. En [[1922]], intrèc a l'Escòla Nacionala Preparatòria de la Ciutat de Mexic, onte voliá se formar per entreprendre d'estudis de [[medecina]]. Faiá partia d'una generacion de joves mexicans educats dins lo contèxte de la reconstruccion [[cultura]]la e [[politica]] menaa après la [[Revolucion Mexicana]]. S'interessèc a la [[literatura]], a las [[sciéncia]]s e a las ideias politicas de senestra. Rejonhèc ansin un grop d'estudiants, los Cachuchas, onte rescontrèc Alejandro Gómez Arias que venguèc son companhon. I desvolopèc pereu de ligams amb los mitans intellectuaus e politics que menèron a son raprochament ulterior amb lo [[comunisme]] [[Mexic|mexican]]. Lo 17 de setembre de [[1925]], foguèc victima d'un accident fòrça greu quand un [[tramvai]] percutèc son bus. Passèc un mes dins un [[espitau]] e gardèc de sequelas duradissas en despiech de desenaus d'operacions durant lo resta de sa vida<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, p. 62.</ref>. De mai, immobilizaa durant de periòdes longs, foguèc oblijaa d'abandonar sos projectes d'estudis medicaus. Es ansin durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. Per l'ajudar, sa maire organizèc la fabricacion d'un chavalet especiau, adaptat a la posicion ocupaa dins son [[liech]]. Completat per un [[mirau]], aqueu sistema venguèc l'instrument d'una practica [[art|artistica]] novela<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, pp. 62-63.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettermann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 17-18.</ref>. Tre [[1926]], Kahlo penhèc son prumier autoretrach, destinat a Alejandro Gómez Arias. Pauc a cha pauc, la pintura venguèc un mejan de ganhar d'argent per contribuïr au pagament de las despensas [[medecina|medicalas]] de la [[familha (parentèla)|familha]]. Puei, venguèc una vocacion vertadiera. Privaa de la possibilitat de seguir sos estudis medicaus, Frida Kahlo comencèc d'observar son còrs, çò qu'inspirèc lo començament de son expression artistica. Ansin, se l'accident creèc pas l'artista, transformèc rapidament las condicions li permetent de bastir sa relacion amb la pintura. === Diego Rivera e vida adulta === [[Fichièr:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|right|Frida Kahlo e son marit, [[Diego Rivera]], en [[1932]].]] A partir de [[1928]], Kahlo se raprochèc de [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), un [[pintura|pintre]] muralista ja famós e engatjat dins la vida [[politica]] e [[cultura]]la de [[Mexic]]. Li mostrèc son trabalh e li demandèc son vejaire sus sa pintura. Lor relacion venguèc rapidament [[amor|amorosa]] e lo pareu se [[maridatge|maridèc]] lo 21 d'aost de [[1929]]. Aqueu maridatge permetèc a Kahlo d'intrar au sen dau ret d'artistas, d'intellectuaus, de fotografes e de militants [[politica|politics]] frequentat per son marit e de s'inscriure dins los mitans [[comunisme|comunistas]]. Lo pareu partejava pereu un interès marcat per la cultura mexicana, las tradicions popularas e l'art [[Mesoamerica|precolombian]]. Pasmens, sos projetes artistics demorèron fòrça diferents : Rivera trabalhèc mai que mai a l'eschala monumentala dau [[muralisme]] mentre que Kahlo se concentrèc sus una pintura intima constituïa de retrachs e de scenas reduchas. De [[1930]] a [[1933]], lo pareu vivèc als [[USA|Estats Units]] onte Kahlo perdèc dos mainats que sas anchas, fracturaas per son accident, permetián pas un desvolopament normau dau [[fètus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 133-160.</ref>. Durant aqueu sejorn, Rivera e Kahlo s'installèron a [[San Francisco]], a [[Detroit]] e a [[Nòva York]] en foncion de las comandas reçaupuas per lo prumier. Aquò permetèc a Kahlo de rescontrar plusors intellectuaus estatsunidencs importants e de venir amiga amb lo doctor [[Leo Eloesser]] ([[1881]]-[[1976]]). Es pereu durant aqueu periòde que Kahlo comencèc d'èsser la modela de fotografes professionaus coma [[Edward Weston]] ([[1886]]-[[1958]]) e [[Imogen Cunningham]] ([[1883]]-[[1976]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 117-125.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', 1990, pp. 42-43.</ref>. Aquelas [[fotografia]]s mòstran la volontat precòça de Kahlo d'utilizar sos [[vestit]]s, sas coifuras e sos accessòris per construire un imatge public aisament identificable<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christina Burrus, « The Life of Frida Kahlo », dins Emma Dexter, ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 203.</ref>. Sos problemas de santat li inspirèron egalament d'òbras fòrça personalas, especialament ''Henry Ford Hospital'', onte se representèc sus un liech d'espitau après un maupart dins una compausicion l'associant amb d'elements medicaus e diferents simboles e objectes penjats a l'entorn d'ela. Lo [[maridatge]] amb [[Diego Rivera]] foguèc pereu tumultuós. Los dos entretenguèron mai d'una relacion extraconjugala, çò qu'entraïnèc de crisis repetias<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-201.</ref>. En [[1939]], un [[divòrci]] foguèc prononciat. Aquela fasa foguèc centrala dins la carriera de Kahlo que produguèc ''Las Doas Fridas'', un de sas òbras mai celebras. Pasmens, lo [[divòrci]] interrompèc pas tota relacion entre Rivera e Kahlo e lo coble se tornèc maridar en decembre de [[1940]]. Durant aqueu periòde, la vida de Kahlo foguèc pereu marcaa per d'eveniments politics internacionaus. Amb Rivera, sostenguèc los republicans durant la [[Guèrra Civila Espanhòla|Guerra Civila Espanhòla]] ([[1936]]-[[1939]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 40-41.</ref>. Aculhèron tanben [[Trotski|Leon Trotski]] e son esposa durant son exili en [[Mexic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-215.</ref>. Pasmens, aquel engatjament politic foguèc una dimension segondària dins lo desvolopament de son òbra que demorèc mai que mai centrat sus son identitat personala e son trabalh picturau. A partir dels [[ans 1940]], l'estat de santat de Kahlo comencèc de se desgradar fortament. Deguèc donc subir plusors operacions e s'aliechar durant de periòdes longs. Pasmens, en [[1942]], poguèc començar d'ensenhar a l'Escòla Nacionala de Pintura, d'Escultura e de Gravura. Organizèc de cors en cò d'ela quand sa santat l'empachava de se desplaçar. Sa pintura evolucionèc d'un biais parallele a la deterioracion de son còrs e la dolor i venguèc una estructura visuala permetent de representar l'experiéncia de sa vulnerabilitat. En [[1953]], los metges deguèron l'[[amputacion|amputar]] d'una partia de sa chamba drecha<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 412-430.</ref>. En despiech de sas dificultats, arrestèc pas de pénher e de s'interessar a la vida [[politica]]. Per exemple, participèc a una manifestacion còntra l'intervencion [[USA|estatsunidenca]] en [[Guatemala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', Chronicle Books, 1990, p. 138.</ref>. Frida Kahlo morèc lo 13 de julhet de [[1954]], a 47 ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 425-433.</ref><ref>Sa mòrt es benleu ligaa a una presa tròp importanta de medicaments antidolor. Aquò es a l'origina d'una teoria de [[suicidi]] qu'es sostengua per de biografes coma Hayden Herrera. La causa oficiala dau decès es una embolia pumonària e ni la polícia ni la familha jutjèron necessari de demandar una autopsia per verificar.</ref>. Son ostau personau, la ''Casa Azul'', venguèc après sa [[mòrt]] un [[musèu|museu]] dedicat a sa memòria e a son òbra. Son còrs foguèc cremat. Sos cendres son conservats en la ''Casa Azul''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 433-440.</ref>. == Òbra == === Una òbra personala === La pintura de Frida Kahlo es aisament reconeissabla gràcias a l'importància donaa a la [[cara]] e au còrs de l'[[art|artista]]. Los autoretrachs constituïsson una part essenciala de sa produccion e donan sovent l'impression d'una pintura [[autobiografia|autobiografica]]. D'efiech, utilizava lo sieu visatge coma una figura establa que li permetiá d'explorar d'identitats diferentas, d'estats [[emocion|emocionaus]] e de situacions simbolicas. Ansin, dins son òbra, l'usatge de l'autoretrach es pas una reproduccion simpla de son aparéncia fisica. Dins sos tableus, la cara demòra generalament frontala e impassibla, mentre que lo còrs, los [[vestit]]s, los [[animalia|animaus]] e l'environament exprimisson de transformacions que son pas directament vesibles dins l'expression de la cara. Aquela immobilitat aparenta dona a sas òbras una tension particulara. L'espectator agacha un personatge que sembla de se presentar amb un important mestritge tot en expausant d'experiéncias de sofrença, de separacion, de desirança o de fragilitat. L'usatge d'un miralh èra centrau dins aquela practica que permetiá de construire la scena. Aquela dimension es vesibla tre ''[[Autoretrach au costume de velós]]'' ([[1926]]), son premier autoretrach conoissut, onte pausèc l'aparéncia fisica que sos trachs fondamentaus foguèron conservats dins la màger part de son òbra<ref>Pasmens, i aguèc d'excepcions coma ''Autoretrach als peus copats'' ([[1940]]).</ref>. La resta dau còrs èra lo luec de rescontre de l'experiéncia individuala e d'una reflexion mai generala sus la vulnerabilitat umana. Un exemple es la ''Colona Rompua''. Kahlo s'i representèc drecha, lo còrs dubert per una colona [[arquitectura|arquitecturala]] rompua e la [[peu]] pertusaa de [[claveu]]s. Pasmens, l'imatge èra pas una representacion naturalista de la dolor. Lo còrs i èra un ensemble de signes e de simbòles. La colona representava tant lo sosten fisic que son defalhiment mentre que los claveus transforman la sofrença en motiu visuau. La [[pintura]] de Kahlo dessepara donc pas clarament lo fisic e lo [[psicologia|psicologic]]. Las experiéncias ([[dolor]], [[malaudiá]], separacion, [[desirança]], [[maire|maternitat]], identitat, etc.) i son directament inscrichas sus lo còrs, sota forma de simbòles. Aquela associacion es un element important de la singularitat de son òbra. === Identitat e simbolisme === L'identitat [[Mexic|mexicana]] constituís una autra dimension fondamentala de la pintura de Kahlo. Portava frequentament de vestits associats a las [[tradicion]]s mexicanas, especialament aquelos de las [[femna]]s de l'[[istme de Tehuantepec]]. Las coifuras, los [[joieu]]s, las [[flor]]s e los teissuts utilizats èran pas unicament d'elements decoratius. Participavan a la representacion d'una identitat construcha e mesa en scena. Pasmens, aquela identitat èra complexa que Kahlo èra eissia d'una [[familha (parentèla)|familha]] mesclant d'originas [[Euròpa|europeas]] e [[Mexic|mexicanas]]. Aquel embolh inspirèc ''Mos grands, mos parents e ieu'', realizat en [[1936]], que representa la [[genealogia]] de Kahlo sota la forma d'un aubre familiau associant la brancha mairala au païsatge de [[Mexic]] e la brancha pairala a l'[[ocean Atlantic]]. ''Las Doas Fridas'' de [[1939]] desvolopèc aquela reflexion sus l'origina e la reflexion en representant doas versions de l'artista ligaas per lors [[Sistèma circulatòri|vaisseus sanguins]]. Los accessòris utilizats dins las compausicions son l'autre element recurrent de l'òbra de Kahlo. Tènon de ròtles [[estetica|estetics]], [[cultura|culturaus]] e simbolics. Per exemple, los [[vestit]]s li permetián d'exprimir sa concepcion de la mexicanitat tot en amagant de consequéncias ben vesiblas de sos [[andicap|andicaps]]. Lo [[museu]] de la ''Casa Azul'' consèrva ansin una importanta colleccion de vestits, de joieus e d'accessòris divèrs que mòstran l'importància donaa per l'artista a la construccion de son imatge artistic e public. Los [[Animalia|animaus]] acompanhan pereu frequentament los autoretrachs tant per equilibrar la pintura que per participar a la compausicion simbolica. De [[planta|plantas]], de [[fruch]]s, de raiç o d'elements de païsatges son egalament utilizats per evocar la vida, la [[mòrt]], la sexualitat o la fertilitat. L'ensemble d'aqueles aspectes de l'òbra de Kahlo donan l'impression d'un monde barrat, mas aqueu monde es bastit amb d'elements en provenença de la [[natura]], de la [[cultura populara]] [[Mexic|mexicana]], de la [[religions|religion]], de la [[medecina]] e de l'[[istòria]] personala de l'artista. Aquela combinason explica pereu las dificultats per l'inscriure dins un corrent artistic definit que son òbra tèn de ligams amb lo [[subrerealisme]], mas tanben amb las tradicions de la [[pintura]] mexicana, los [[ex-vòto]], los retrachs fotografics e l'art popular. === Una artista d'avantgarda === La question dau corrent artistic seguit per Frida Kahlo es totjorn un objecte de debats, mai que mai en causa de l'oposicion entre [[André Breton]] ([[1896]]-[[1966]]) e Frida Kahlo ela meteissa sus son apertenéncia au movement [[subrerealisme|subrerealista]]. D'efiech, [[André Breton|Breton]], que tenguèc un ròtle centrau dins la reconeissença internacionala de Kahlo, la presentèc mai d'un còp coma una subrerealista e Kahlo aguèc plusors contactes influents amb lo movement. Pasmens, i inscriguèc jamai son òbra car s'interessava pas a l'exploracion dels [[pantais]], de l'inconscient e de las associacions inesperaas, tematicas centralas dau subrerealisme. Au contrari, partèc sovent d'experiéncias concretas e de situacions viscuas per establir sas compausicions. Ansin, se lo resultat èra sovent similar a las òbras subrerealistas dau periòde (utilizacions d'objectes incompatibles, còrs sovent transformat, elements vegetaus o animaus aient una dimension simbolica, etc.), sas fònts d'inspiracion èran fòrça diferentas. En defòra de las avantgardas [[Euròpa|europeas]], Kahlo s'inspirèc fòrça de la cultura [[Mexic|mexicana]]. Amb son marit, reüniguèc una colleccion d'òbras eissias de l'art [[Mesoamerica|precolombian]], popular e religiós. En particular, Kahlo aviá un interès marcat per los [[ex-vòto]], de pinturas pichonas ofèrtas a [[Dieu]], a la [[Verge]] o a un sant per lo mercejar d'una proteccion o d'una garison. Frida Kahlo desvolopèc donc una pintura pauc classabla. Coneissiá las tendéncias artisticas internacionalas e poguèc s'inspirar dau trabalh menat per mai d'un artista, mas las combinèc amb de formas e de referéncias directament originàrias de [[Mexic]]. Aquò explica en partia l'originalitat de son òbra e Kahlo foguèc ni una artista isolaa ni una artista subrerealista mexicana. === Òbras principalas === L'òbra de Frida Kahlo es probablament constituïa de 150 a 200 [[pintura]]s<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Emma Dexter, « The Universal Dialectics of Frida Kahlo », dins Emma Dexter (dir.), ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 11.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nancy Deffebach, « "Frida Kahlo: Heroism of Private Life », dins Samuel Brunk e Ben Fallow (dir.), ''Heroes and Hero Cults in Latin America'', University of Texas Press, 2006, p. 174.</ref>. La màger part son de representacions [[autobiografia|autobiograficas]], de compausicions sus l'identitat [[nacion|nacionala]], la [[politica]] o la [[familha (parentèla)|familha]] e de [[Natura mòrta|naturas mòrtas]]. Forman pas un ensemble omogeneu, mas lo biais de transformar l'experiéncia personala en langatge visuau pòt èsser considerat coma lo fieu conductor principau de las recherchas artisticas de Kahlo. Entre las mai conoissuas, figuran : * l’''Autoretrach au costume de velós'' ([[1926]]) qu'es lo prumier autoretrach conoissut de l'artista ; * ''L'Autobús'' ([[1929]]) que remanda a l'accident tot en representant diferentas [[classa sociala|classas socialas]] de la [[societat]] [[mexic|mexicana]] ; * ''Frieda e Diego Rivera'' ([[1931]]) qu'es un retrach dau pareu ; * ''Henry Ford Hospital'' ([[1932]]) qu'es consacraa a la perda d'un mainat ; * ''Mos grands, mos parents e ieu'' ([[1936]]) qu'es una reflexion picturala sus la genealogia e l'identitat ; * ''La Colona Rompua'' ([[1944]]) qu'es una representacion de la dolor fisica ; * ''Las Doas Fridas'' ([[1939]]) qu'es un autoretrach doble consacrat a la question de l'identitat ; * l’''Autoretrach amb los peus copats'' ([[1940]]) qu'es consacrat a la transformacion de son anar e sa relacion amb Rivera ; * l’''Autoretrach amb lo col d'espina e lo beca-flor'' ([[1940]]) onte lo còrs es associat amb d'elements vegetaus e animaus ; * l’''Autoretrach coma Tehuana (Diego dins mas pensaas)'' ([[1943]]) qu'associa l'imatge de Kahlo amb lo costume mexican tradicionau e a la preséncia mentala de Rivera ; * ''L'Estrencha de l'Amor de l'Univers, la Terra (Mexic), ieu, Diego e lo Senher Xólotl'' ([[1949]]) qu'associa plusors temas recurrents de Kahlo. * ''Viva la Vida'' ([[1954]]) qu'es sa darriera òbra achabaa. == Eiretatge e posteritat == === Una reconeissença progressiva === Frida Kahlo coneguèc una certana reconeissença artistica de son vivent, mai sa renomaa demorèc limitaa en comparason d'aquela aquistaa après sa [[mòrt]]. Son prumier succès internacionau vertadier aguèc luec en [[1938]] amb l'organizacion, gràcias a l'ajuda d'[[André Breton]], de sa prumiera exposicion personala a la galaria Julien Levy de [[Nòva York]]. Plusors òbras i foguèron venduas e la [[premsa]] [[USA|estatsunidenca]] li acordèc una atencion favorabla. Un an mai tard, expausèc a [[París]] dins lo quadre de l'exposicion ''Mexique''. Las relacions de Kahlo amb [[Marcel Duchamp]] e los subrerealistas [[França|francés]] foguèron decisivas per permetre aquel eveniment. L'acuelh foguèc pereu positiu e lo govern francés crompèc ''Lo Quadre'' ([[1938]]) per enrichir las colleccions publicas dau païs. Aquela aquisicion marquèc una prumiera reconoissença institucionala de part dels mitans culturaus [[Euròpa|europeus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Teschen, 2003, pp. 51-52.</ref>. Puei, Kahlo participèc a diversas exposicions internacionalas e son òbra ''Moïses'' ([[1946]]) foguèc remarcaa per lo public e de critics. Contunhèc de presentar e de vendre son trabalh en despiech de l'agravament de son estat de [[santat]]. En [[1953]], èra incapabla de se desplaçar sensa dificultats, mas participèc a son exposicion personala organizaa dins la [[capitala]] [[Mexic|mexicana]]. Pasmens, fins a sa [[mòrt]], sa celebritat èra ligaa a aquela de [[Diego Rivera|Rivera]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Gannit Ankori, ''Imaging Her Selves: Frida Kahlo's Poetics of Identity and Fragmentation'', Greenwood Press, 2002, pp. 3-5.</ref><ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref>. D'efiech, durant la màger part de sa vida, foguèc mai que mai presentaa coma la ''« frema de Rivera »''. La redescuberta de son òbra foguèc progressiva, mas permetèc d'inversar aquela relacion. Kahlo es desenant estudiaa per las sieunas qualitats, mentre que sa relacion amb Rivera es desenant consideraa coma un dels elements de sa vida. === De l'artista a l'icòna === La transformacion vertadiera de la reputacion de Kahlo interven plusors decenias après sa [[mòrt]]. Son òbra foguèc redescuberta a partir dels [[ans 1970]] dins un contexte marcat per l'atencion creissenta portaa a las [[femna|femnas]] artistas per los istorians de l'art. Sos autoretrachs, son tractament dau còrs, sa representacion de la [[dolor]], son biais de bastir son identitat e sa plaça dins una [[societat]] dominaa per d'[[òme]]s trobèron un interès noveu au sen dels movements [[feminisme|femenistas]]. En parallele, un fenomène similar aguèc luec dins los movements indigenistas mexicans. Pasmens, aquelas relecturas menèron a una transformacion. D'efiech, venguèc mai que mai un simbòle definit per la celebritat de sa [[cara]], de sas [[ussa]]s, de sos [[vestit]]s e de sa vida sentimentala pusleu que per las caracteristicas picturalas de son òbra. L'aspecte public fòrça trabalhat de Kahlo favorizèc aquela evolucion que sos vestits tradicionaus, sas coifuras e sos accessòris son venguts d'elements aisament reconeissables. Las recherchas e las exposicions consacraas a sa gardarauba mostrèron l'amplor dau trabalh a la basa de la construccion d'aquela identitat visuala. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de [[vestit]]s, de [[corset]]s, de [[fotografia]]s e d'accessòris que permetèron d'estudiar la relacion entre anar personau e creacion artistica. Aquela construccion de se explica benleu l'importància presa per Kahlo dins los estudis consacrats au genre, au còrs e a l'identitat. Son òbra met en scena una femna que refusa d'amagar las marcas de la [[malaudiá]], que representa directament son còrs, que contrarotla lo sieu imatge e que transforma d'experiéncias consideraas coma intimas en subjectes artistics. Pasmens, chau evitar de projectar retrospectivament sus Kahlo totas las categorias [[politica|politicas]] contemporaneas. Se pòt èsser estudiaa per lo mejan dau [[feminisme]], de las questions ligaas a l'andicap o au genre, son òbra aparteniá d'en prumier a un contexte mexican e internacionau especific – aqueu de la prumiera mieitat dau segle XX – e sa pensaa es mai que mai ligaa au [[comunisme]], au [[nacionalisme]] [[mexic]]an e als chambiaments politics de son temps. De mai, una autra particularitat de la vision moderna de Frida Kahlo es sa recuperacion [[comèrci|comerciala]]<ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Margaret A. Lindauer, ''Devouring Frida: The Art History and Popular Celebrity of Frida Kahlo'', University Press of New England, 1999.</ref>. Aquò foguèt lo resultat de la represa de son imatge a partir dels [[ans 1970]], especialament per la [[mòda]] internacionala. Aquela esplecha foguèc favorizaa per la creacion d'una companhiá [[USA|estatsunidenca]] encharjaa de gerir sos [[drechs d'autor]], la Frida Kahlo Corporation, per d'eiretiers de sa [[familha (parentèla)|familha]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' La República, « FKC: Frida Kahlo Corporation », 5 d'abriu de 2007.</ref>. Son imatge es ansin vengua una marca disponibla per de campanhas [[publicitat|publicitàrias]] diversas. Aquela « Fridamania » es a l'origina de criticas recurrentas, mas demòra una activitat lucrativa. === Una influéncia mondiala === Amb l'aumentacion de sa renomaa, l'influéncia de Kahlo passa desenant larjament lo domeni de la [[pintura]]. Son anar e sa cara son venguts d'icònas represas per la [[fotografia]], la [[mòda]], la [[publicitat]] e los produchs [[cultura|culturaus]]. Aquela difusion li permetèc de venir una de las artistas mai aisament reconeissabla dau segle XX, mas crèa una tension entre los dos eiretatges de son òbra. Lo prumier es aqueu de la pintra Frida Kahlo, autor d'una òbra complexa centraa a l'entorn de l'[[autoretrach]], dau còrs, de la [[Mexic|mexicanitat]], de la dolor e dau simbolisme. Lo segond es aqueu de l'icòna Frida Kahlo que figura sus una quantitat considerabla d'objectes de tot òrdre. Aquela diferéncia es essenciala per comprendre sa posteritat. La celebritat contemporanea de Kahlo es pas unicament lo resultat de la qualitat de son òbra artistica. Es pereu una consequéncia de la potença visuala d'un imatge public, bastit a partir de miliers d'assais. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de miliers de fotografias personalas que mòstran l'importància dau trabalh sus son imatge durant sa vida. Pasmens, reduire Kahlo a son estatut d'icòna de la societat de consomacion moderna es egalament una error. Son utilizacion de l'[[autoretrach]] coma mejan per explorar l'identitat, son refús de separar lo còrs de l'experiéncia [[psicologia|psicologica]] e sa capacitat a integrar de referéncias culturalas variaas an contribuït a la formacion d'una òbra qu'inspirèc plusors generacions d'artistas après sa mòrt. Aquel interès doble per Frida Kahlo foguèc a l'origina d'un renforçament de sa preséncia dins los [[museu]]s internacionaus mai prestigiós. D'exposicions consacraas a son òbra o a sa vida son pereu regularament organizaas per aquelas institucions e Kahlo ten una plaça importanta dins las exposicions dedicaas a l'art moderne, a l'autoretrach, au còrs e au [[subrerealisme]]. La ''Casa Azul'' assegura un ròtle particular dins aquela transmission. Inauguraa en [[1958]], consèrva una part importanta de las òbras de Kahlo, mas es pereu encharjaa de la gestion de sos objectes personaus, de sos vestits, de sas fotografias, de sos [[libre]]s, etc. Aquò permet de presentar l'artista per lo mejan de sos tableus, mas tanben en presentant l'endrech onte viviá e trabalhava. L'eiretatge de Kahlo es finalament fondat sus aquela dimension dobla. Es vengua una icòna mondiala que bastissèc un imatge fòrça poderosa, mas aquel imatge garda una portaa artistica ligaa a son òbra. Sa celebritat postuma es donc un fenomène eissit de la cultura populara moderna, mas pereu lo resultat d'una reflexion artistica sus los biais de regardar una artista, una femna, un còrs e una identitat. == Annexas == === Ligams internes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Pintre mexican|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Naissença en 1907|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Decès en 1954|Kahlo, Frida]] 8tbcrz3nkegxzr2frtx8j6135mksw5f 2508512 2508511 2026-09-10T05:02:07Z Nicolas Eynaud 6858 2508512 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{1000 fondamentals}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Frida Kahlo''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg|200px]] |- !align=right|Profession: |[[pintura|pintre]] |- !align=right|País: | [[Mexic]] |- !align=right|Data de naissença: |[[6 de julhet]] de [[1907]] |- !align=right|Luòc de naissença: | Coyoacán, [[Mexic]] |- !align=right|Data de decès: |[[13 de julhet]] de [[1954]] |- !align=right|Luòc de decès: | Coyoacán |} '''Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón''' (6 de julhet de [[1907]], [[Ciutat de Mexic]] - 13 de julhet de [[1954]], [[Ciutat de Mexic]]) es una pintra [[mexic|mexicana]] dau segle XX. Son òbra es mai que mai compausaa d'un ensemble d'[[autoretrach]]s que li permetèron de metre en scena son còrs, sa [[dolor]] e son identitat en s'inspirant de las [[tradicion]]s popularas mexicanas e d'un simbolisme personau. Sa vida foguèc marcaa per la sofrença fisica en causa de las sequelas laissaas per la [[poliomieliti]] e per un accident automobile greu en [[1925]]. Es durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. En [[1929]], se [[maridatge|maridèc]] amb lo [[pintura|pintre]] muralista [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]). Lo pareu partejèc una relacion tumultuosa e un engatjament [[politica|politic]] marcat per lo sosten au [[comunisme]]. Pauc famosa durant sa vida – foguèc longtemps presentaa coma la « la femna de Rivera » – Frida Kahlo obtenguèc una certana reconeissença internacionala avans sa [[mòrt]] gràcias a sas relacions amb lo movement [[subrerealisme|subrerealista]], especialament en [[França]]. Pasmens, refusèc totjorn l'etiqueta subrerealista en afirmant que sas pinturas èran pas eissias de sos pantais o de l'exploracion de son inconscient. A partir dels [[ans 1970]], portaa per los movements [[feminisme|feministas]] e indigenistas, son òbra foguèc redescuberta. Frida Kahlo venguèc alora una icòna de la cultura mondiala gràcias a la poténcia de son imatge visuau. Sa posteritat es donc marcaa per una dimension dobla : aquela de l'artista que son òbra es desenant expausada dins de [[museu|museus]] prestigiós e aquela de la figura populara que son imatge es l'objecte d'una recuperacion [[comèrci|comerciala]] intensa. == Biografia == === Enfança, formacion e accident === Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón naissèc lo 6 de julhet de [[1907]] a [[Coyoacán]], una comuna de la periferia de la [[Ciutat de Mexic]]. Son paire, [[Guillermo Kahlo]] ([[1871]]–[[1941]]), èra un [[fotografia|fotografe]] d'origina [[Alemanha|alemanda]]. Sa maire, [[Matilde Calderón y González]] ([[1876]]–[[1932]]), èra una mestissa illetraa qu'assegurèc la gestion dels afaires domestics<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hayden Herrera e Philippe Beaudoin, ''Frida: biographie de Frida Kahlo'', Flammarion, coll. « Grandes biographies », 2022, p. 20.</ref>. Frida èra la tresena filha dau pareu. La [[familha (parentèla)|familha]] viviá dins un environament marcat per lo rescontre entre las [[tradicion]]s [[mexic]]anas, l'eiretatge [[Euròpa|europeu]], la practica [[religions|religiosa]] e las activitats [[art]]isticas. La [[fotografia]] i teniá una plaça majora e Guillermo Kahlo aprenguèc las reglas d'observacion e de compausion d'un imatge a sa filha. En [[1913]], a 6 ans, Kahlo contractèc la [[poliomieliti]] que li laissèc una chamba drecha mai corta e mai teuna<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Valmantas Budrys, « Neurological Deficits in the Life and Works of Frida Kahlo », ''European Neurology'', vol. 55, n° 1,‎ 2006, pp. 4-10.</ref>. Aquela [[malautiá]] foguèc ansin lo prumier còp de la longa tiera d'espròvas [[medecina|medicalas]] que marquèron son existéncia. Son paire l'encoratjèc a practicar d'[[exercici fisic|activitats fisicas]] per afortir aquela chamba, mas aquela experiéncia precòça de la diferéncia corporala prenguèc mai tard una plaça importanta dins la construccion de son imatge public e de sa pintura. En [[1922]], intrèc a l'Escòla Nacionala Preparatòria de la Ciutat de Mexic, onte voliá se formar per entreprendre d'estudis de [[medecina]]. Faiá partia d'una generacion de joves mexicans educats dins lo contèxte de la reconstruccion [[cultura]]la e [[politica]] menaa après la [[Revolucion Mexicana]]. S'interessèc a la [[literatura]], a las [[sciéncia]]s e a las ideias politicas de senestra. Rejonhèc ansin un grop d'estudiants, los Cachuchas, onte rescontrèc Alejandro Gómez Arias que venguèc son companhon. I desvolopèc pereu de ligams amb los mitans intellectuaus e politics que menèron a son raprochament ulterior amb lo [[comunisme]] [[Mexic|mexican]]. Lo 17 de setembre de [[1925]], foguèc victima d'un accident fòrça greu quand un [[tramvai]] percutèc son bus. Passèc un mes dins un [[espitau]] e gardèc de sequelas duradissas en despiech de desenaus d'operacions durant lo resta de sa vida<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, p. 62.</ref>. De mai, immobilizaa durant de periòdes longs, foguèc oblijaa d'abandonar sos projectes d'estudis medicaus. Es ansin durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. Per l'ajudar, sa maire organizèc la fabricacion d'un chavalet especiau, adaptat a la posicion ocupaa dins son [[liech]]. Completat per un [[mirau]], aqueu sistema venguèc l'instrument d'una practica [[art|artistica]] novela<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, pp. 62-63.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettermann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 17-18.</ref>. Tre [[1926]], Kahlo penhèc son prumier autoretrach, destinat a Alejandro Gómez Arias. Pauc a cha pauc, la pintura venguèc un mejan de ganhar d'argent per contribuïr au pagament de las despensas [[medecina|medicalas]] de la [[familha (parentèla)|familha]]. Puei, venguèc una vocacion vertadiera. Privaa de la possibilitat de seguir sos estudis medicaus, Frida Kahlo comencèc d'observar son còrs, çò qu'inspirèc lo començament de son expression artistica. Ansin, se l'accident creèc pas l'artista, transformèc rapidament las condicions li permetent de bastir sa relacion amb la pintura. === Diego Rivera e vida adulta === [[Fichièr:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|right|Frida Kahlo e son marit, [[Diego Rivera]], en [[1932]].]] A partir de [[1928]], Kahlo se raprochèc de [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), un [[pintura|pintre]] muralista ja famós e engatjat dins la vida [[politica]] e [[cultura]]la de [[Mexic]]. Li mostrèc son trabalh e li demandèc son vejaire sus sa pintura. Lor relacion venguèc rapidament [[amor|amorosa]] e lo pareu se [[maridatge|maridèc]] lo 21 d'aost de [[1929]]. Aqueu maridatge permetèc a Kahlo d'intrar au sen dau ret d'artistas, d'intellectuaus, de fotografes e de militants [[politica|politics]] frequentat per son marit e de s'inscriure dins los mitans [[comunisme|comunistas]]. Lo pareu partejava pereu un interès marcat per la cultura mexicana, las tradicions popularas e l'art [[Mesoamerica|precolombian]]. Pasmens, sos projetes artistics demorèron fòrça diferents : Rivera trabalhèc mai que mai a l'eschala monumentala dau [[muralisme]] mentre que Kahlo se concentrèc sus una pintura intima constituïa de retrachs e de scenas reduchas. De [[1930]] a [[1933]], lo pareu vivèc als [[USA|Estats Units]] onte Kahlo perdèc dos mainats que sas anchas, fracturaas per son accident, permetián pas un desvolopament normau dau [[fètus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 133-160.</ref>. Durant aqueu sejorn, Rivera e Kahlo s'installèron a [[San Francisco]], a [[Detroit]] e a [[Nòva York]] en foncion de las comandas reçaupuas per lo prumier. Aquò permetèc a Kahlo de rescontrar plusors intellectuaus estatsunidencs importants e de venir amiga amb lo doctor [[Leo Eloesser]] ([[1881]]-[[1976]]). Es pereu durant aqueu periòde que Kahlo comencèc d'èsser la modela de fotografes professionaus coma [[Edward Weston]] ([[1886]]-[[1958]]) e [[Imogen Cunningham]] ([[1883]]-[[1976]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 117-125.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', 1990, pp. 42-43.</ref>. Aquelas [[fotografia]]s mòstran la volontat precòça de Kahlo d'utilizar sos [[vestit]]s, sas coifuras e sos accessòris per construire un imatge public aisament identificable<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christina Burrus, « The Life of Frida Kahlo », dins Emma Dexter, ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 203.</ref>. Sos problemas de santat li inspirèron egalament d'òbras fòrça personalas, especialament ''Henry Ford Hospital'', onte se representèc sus un liech d'espitau après un maupart dins una compausicion l'associant amb d'elements medicaus e diferents simboles e objectes penjats a l'entorn d'ela. Lo [[maridatge]] amb [[Diego Rivera]] foguèc pereu tumultuós. Los dos entretenguèron mai d'una relacion extraconjugala, çò qu'entraïnèc de crisis repetias<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-201.</ref>. En [[1939]], un [[divòrci]] foguèc prononciat. Aquela fasa foguèc centrala dins la carriera de Kahlo que produguèc ''Las Doas Fridas'', un de sas òbras mai celebras. Pasmens, lo [[divòrci]] interrompèc pas tota relacion entre Rivera e Kahlo e lo coble se tornèc maridar en decembre de [[1940]]. Durant aqueu periòde, la vida de Kahlo foguèc pereu marcaa per d'eveniments politics internacionaus. Amb Rivera, sostenguèc los republicans durant la [[Guèrra Civila Espanhòla|Guerra Civila Espanhòla]] ([[1936]]-[[1939]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 40-41.</ref>. Aculhèron tanben [[Trotski|Leon Trotski]] e son esposa durant son exili en [[Mexic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-215.</ref>. Pasmens, aquel engatjament politic foguèc una dimension segondària dins lo desvolopament de son òbra que demorèc mai que mai centrat sus son identitat personala e son trabalh picturau. A partir dels [[ans 1940]], l'estat de santat de Kahlo comencèc de se desgradar fortament. Deguèc donc subir plusors operacions e s'aliechar durant de periòdes longs. Pasmens, en [[1942]], poguèc començar d'ensenhar a l'Escòla Nacionala de Pintura, d'Escultura e de Gravura. Organizèc de cors en cò d'ela quand sa santat l'empachava de se desplaçar. Sa pintura evolucionèc d'un biais parallele a la deterioracion de son còrs e la dolor i venguèc una estructura visuala permetent de representar l'experiéncia de sa vulnerabilitat. En [[1953]], los metges deguèron l'[[amputacion|amputar]] d'una partia de sa chamba drecha<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 412-430.</ref>. En despiech de sas dificultats, arrestèc pas de pénher e de s'interessar a la vida [[politica]]. Per exemple, participèc a una manifestacion còntra l'intervencion [[USA|estatsunidenca]] en [[Guatemala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', Chronicle Books, 1990, p. 138.</ref>. Frida Kahlo morèc lo 13 de julhet de [[1954]], a 47 ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 425-433.</ref><ref>Sa mòrt es benleu ligaa a una presa tròp importanta de medicaments antidolor. Aquò es a l'origina d'una teoria de [[suicidi]] qu'es sostengua per de biografes coma Hayden Herrera. La causa oficiala dau decès es una embolia pumonària e ni la polícia ni la familha jutjèron necessari de demandar una autopsia per verificar.</ref>. Son ostau personau, la ''Casa Azul'', venguèc après sa [[mòrt]] un [[musèu|museu]] dedicat a sa memòria e a son òbra. Son còrs foguèc cremat. Sos cendres son conservats en la ''Casa Azul''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 433-440.</ref>. == Òbra == === Una òbra personala === La pintura de Frida Kahlo es aisament reconeissabla gràcias a l'importància donaa a la [[cara]] e au còrs de l'[[art|artista]]. Los autoretrachs constituïsson una part essenciala de sa produccion e donan sovent l'impression d'una pintura [[autobiografia|autobiografica]]. D'efiech, utilizava lo sieu visatge coma una figura establa que li permetiá d'explorar d'identitats diferentas, d'estats [[emocion|emocionaus]] e de situacions simbolicas. Ansin, dins son òbra, l'usatge de l'autoretrach es pas una reproduccion simpla de son aparéncia fisica. Dins sos tableus, la cara demòra generalament frontala e impassibla, mentre que lo còrs, los [[vestit]]s, los [[animalia|animaus]] e l'environament exprimisson de transformacions que son pas directament vesibles dins l'expression de la cara. Aquela immobilitat aparenta dona a sas òbras una tension particulara. L'espectator agacha un personatge que sembla de se presentar amb un important mestritge tot en expausant d'experiéncias de sofrença, de separacion, de desirança o de fragilitat. L'usatge d'un miralh èra centrau dins aquela practica que permetiá de construire la scena. Aquela dimension es vesibla tre ''[[Autoretrach au costume de velós]]'' ([[1926]]), son premier autoretrach conoissut, onte pausèc l'aparéncia fisica que sos trachs fondamentaus foguèron conservats dins la màger part de son òbra<ref>Pasmens, i aguèc d'excepcions coma ''Autoretrach als peus copats'' ([[1940]]).</ref>. La resta dau còrs èra lo luec de rescontre de l'experiéncia individuala e d'una reflexion mai generala sus la vulnerabilitat umana. Un exemple es la ''Colona Rompua''. Kahlo s'i representèc drecha, lo còrs dubert per una colona [[arquitectura|arquitecturala]] rompua e la [[peu]] pertusaa de [[claveu]]s. Pasmens, l'imatge èra pas una representacion naturalista de la dolor. Lo còrs i èra un ensemble de signes e de simbòles. La colona representava tant lo sosten fisic que son defalhiment mentre que los claveus transforman la sofrença en motiu visuau. La [[pintura]] de Kahlo dessepara donc pas clarament lo fisic e lo [[psicologia|psicologic]]. Las experiéncias ([[dolor]], [[malaudiá]], separacion, [[desirança]], [[maire|maternitat]], identitat, etc.) i son directament inscrichas sus lo còrs, sota forma de simbòles. Aquela associacion es un element important de la singularitat de son òbra. === Identitat e simbolisme === L'identitat [[Mexic|mexicana]] constituís una autra dimension fondamentala de la pintura de Kahlo. Portava frequentament de vestits associats a las [[tradicion]]s mexicanas, especialament aquelos de las [[femna]]s de l'[[istme de Tehuantepec]]. Las coifuras, los [[joieu]]s, las [[flor]]s e los teissuts utilizats èran pas unicament d'elements decoratius. Participavan a la representacion d'una identitat construcha e mesa en scena. Pasmens, aquela identitat èra complexa que Kahlo èra eissia d'una [[familha (parentèla)|familha]] mesclant d'originas [[Euròpa|europeas]] e [[Mexic|mexicanas]]. Aquel embolh inspirèc ''Mos grands, mos parents e ieu'', realizat en [[1936]], que representa la [[genealogia]] de Kahlo sota la forma d'un aubre familiau associant la brancha mairala au païsatge de [[Mexic]] e la brancha pairala a l'[[ocean Atlantic]]. ''Las Doas Fridas'' de [[1939]] desvolopèc aquela reflexion sus l'origina e la reflexion en representant doas versions de l'artista ligaas per lors [[Sistèma circulatòri|vaisseus sanguins]]. Los accessòris utilizats dins las compausicions son l'autre element recurrent de l'òbra de Kahlo. Tènon de ròtles [[estetica|estetics]], [[cultura|culturaus]] e simbolics. Per exemple, los [[vestit]]s li permetián d'exprimir sa concepcion de la mexicanitat tot en amagant de consequéncias ben vesiblas de sos [[andicap|andicaps]]. Lo [[museu]] de la ''Casa Azul'' consèrva ansin una importanta colleccion de vestits, de joieus e d'accessòris divèrs que mòstran l'importància donaa per l'artista a la construccion de son imatge artistic e public. Los [[Animalia|animaus]] acompanhan pereu frequentament los autoretrachs tant per equilibrar la pintura que per participar a la compausicion simbolica. De [[planta|plantas]], de [[fruch]]s, de raiç o d'elements de païsatges son egalament utilizats per evocar la vida, la [[mòrt]], la sexualitat o la fertilitat. L'ensemble d'aqueles aspectes de l'òbra de Kahlo donan l'impression d'un monde barrat, mas aqueu monde es bastit amb d'elements en provenença de la [[natura]], de la [[cultura populara]] [[Mexic|mexicana]], de la [[religions|religion]], de la [[medecina]] e de l'[[istòria]] personala de l'artista. Aquela combinason explica pereu las dificultats per l'inscriure dins un corrent artistic definit que son òbra tèn de ligams amb lo [[subrerealisme]], mas tanben amb las tradicions de la [[pintura]] mexicana, los [[ex-vòto]], los retrachs fotografics e l'art popular. === Una artista d'avantgarda === La question dau corrent artistic seguit per Frida Kahlo es totjorn un objecte de debats, mai que mai en causa de l'oposicion entre [[André Breton]] ([[1896]]-[[1966]]) e Frida Kahlo ela meteissa sus son apertenéncia au movement [[subrerealisme|subrerealista]]. D'efiech, [[André Breton|Breton]], que tenguèc un ròtle centrau dins la reconeissença internacionala de Kahlo, la presentèc mai d'un còp coma una subrerealista e Kahlo aguèc plusors contactes influents amb lo movement. Pasmens, i inscriguèc jamai son òbra car s'interessava pas a l'exploracion dels [[pantais]], de l'inconscient e de las associacions inesperaas, tematicas centralas dau subrerealisme. Au contrari, partèc sovent d'experiéncias concretas e de situacions viscuas per establir sas compausicions. Ansin, se lo resultat èra sovent similar a las òbras subrerealistas dau periòde (utilizacions d'objectes incompatibles, còrs sovent transformat, elements vegetaus o animaus aient una dimension simbolica, etc.), sas fònts d'inspiracion èran fòrça diferentas. En defòra de las avantgardas [[Euròpa|europeas]], Kahlo s'inspirèc fòrça de la cultura [[Mexic|mexicana]]. Amb son marit, reüniguèc una colleccion d'òbras eissias de l'art [[Mesoamerica|precolombian]], popular e religiós. En particular, Kahlo aviá un interès marcat per los [[ex-vòto]], de pinturas pichonas ofèrtas a [[Dieu]], a la [[Verge]] o a un sant per lo mercejar d'una proteccion o d'una garison. Frida Kahlo desvolopèc donc una pintura pauc classabla. Coneissiá las tendéncias artisticas internacionalas e poguèc s'inspirar dau trabalh menat per mai d'un artista, mas las combinèc amb de formas e de referéncias directament originàrias de [[Mexic]]. Aquò explica en partia l'originalitat de son òbra e Kahlo foguèc ni una artista isolaa ni una artista subrerealista mexicana. === Òbras principalas === L'òbra de Frida Kahlo es probablament constituïa de 150 a 200 [[pintura]]s<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Emma Dexter, « The Universal Dialectics of Frida Kahlo », dins Emma Dexter (dir.), ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 11.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nancy Deffebach, « "Frida Kahlo: Heroism of Private Life », dins Samuel Brunk e Ben Fallow (dir.), ''Heroes and Hero Cults in Latin America'', University of Texas Press, 2006, p. 174.</ref>. La màger part son de representacions [[autobiografia|autobiograficas]], de compausicions sus l'identitat [[nacion|nacionala]], la [[politica]] o la [[familha (parentèla)|familha]] e de [[Natura mòrta|naturas mòrtas]]. Forman pas un ensemble omogeneu, mas lo biais de transformar l'experiéncia personala en langatge visuau pòt èsser considerat coma lo fieu conductor principau de las recherchas artisticas de Kahlo. Entre las mai conoissuas, figuran : * l’''Autoretrach au costume de velós'' ([[1926]]) qu'es lo prumier autoretrach conoissut de l'artista ; * ''L'Autobús'' ([[1929]]) que remanda a l'accident tot en representant diferentas [[classa sociala|classas socialas]] de la [[societat]] [[mexic|mexicana]] ; * ''Frieda e Diego Rivera'' ([[1931]]) qu'es un retrach dau pareu ; * ''Henry Ford Hospital'' ([[1932]]) qu'es consacraa a la perda d'un mainat ; * ''Mos grands, mos parents e ieu'' ([[1936]]) qu'es una reflexion picturala sus la genealogia e l'identitat ; * ''La Colona Rompua'' ([[1944]]) qu'es una representacion de la dolor fisica ; * ''Las Doas Fridas'' ([[1939]]) qu'es un autoretrach doble consacrat a la question de l'identitat ; * l’''Autoretrach amb los peus copats'' ([[1940]]) qu'es consacrat a la transformacion de son anar e sa relacion amb Rivera ; * l’''Autoretrach amb lo col d'espina e lo beca-flor'' ([[1940]]) onte lo còrs es associat amb d'elements vegetaus e animaus ; * l’''Autoretrach coma Tehuana (Diego dins mas pensaas)'' ([[1943]]) qu'associa l'imatge de Kahlo amb lo costume mexican tradicionau e a la preséncia mentala de Rivera ; * ''L'Estrencha de l'Amor de l'Univers, la Terra (Mexic), ieu, Diego e lo Senher Xólotl'' ([[1949]]) qu'associa plusors temas recurrents de Kahlo. * ''Viva la Vida'' ([[1954]]) qu'es sa darriera òbra achabaa. == Eiretatge e posteritat == === Una reconeissença progressiva === Frida Kahlo coneguèc una certana reconeissença artistica de son vivent, mai sa renomaa demorèc limitaa en comparason d'aquela aquistaa après sa [[mòrt]]. Son prumier succès internacionau vertadier aguèc luec en [[1938]] amb l'organizacion, gràcias a l'ajuda d'[[André Breton]], de sa prumiera exposicion personala a la galaria Julien Levy de [[Nòva York]]. Plusors òbras i foguèron venduas e la [[premsa]] [[USA|estatsunidenca]] li acordèc una atencion favorabla. Un an mai tard, expausèc a [[París]] dins lo quadre de l'exposicion ''Mexique''. Las relacions de Kahlo amb [[Marcel Duchamp]] e los subrerealistas [[França|francés]] foguèron decisivas per permetre aquel eveniment. L'acuelh foguèc pereu positiu e lo govern francés crompèc ''Lo Quadre'' ([[1938]]) per enrichir las colleccions publicas dau païs. Aquela aquisicion marquèc una prumiera reconoissença institucionala de part dels mitans culturaus [[Euròpa|europeus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Teschen, 2003, pp. 51-52.</ref>. Puei, Kahlo participèc a diversas exposicions internacionalas e son òbra ''Moïses'' ([[1946]]) foguèc remarcaa per lo public e de critics. Contunhèc de presentar e de vendre son trabalh en despiech de l'agravament de son estat de [[santat]]. En [[1953]], èra incapabla de se desplaçar sensa dificultats, mas participèc a son exposicion personala organizaa dins la [[capitala]] [[Mexic|mexicana]]. Pasmens, fins a sa [[mòrt]], sa celebritat èra ligaa a aquela de [[Diego Rivera|Rivera]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Gannit Ankori, ''Imaging Her Selves: Frida Kahlo's Poetics of Identity and Fragmentation'', Greenwood Press, 2002, pp. 3-5.</ref><ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref>. D'efiech, durant la màger part de sa vida, foguèc mai que mai presentaa coma la ''« frema de Rivera »''. La redescuberta de son òbra foguèc progressiva, mas permetèc d'inversar aquela relacion. Kahlo es desenant estudiaa per las sieunas qualitats, mentre que sa relacion amb Rivera es desenant consideraa coma un dels elements de sa vida. === De l'artista a l'icòna === La transformacion vertadiera de la reputacion de Kahlo interven plusors decenias après sa [[mòrt]]. Son òbra foguèc redescuberta a partir dels [[ans 1970]] dins un contexte marcat per l'atencion creissenta portaa a las [[femna|femnas]] artistas per los istorians de l'art. Sos autoretrachs, son tractament dau còrs, sa representacion de la [[dolor]], son biais de bastir son identitat e sa plaça dins una [[societat]] dominaa per d'[[òme]]s trobèron un interès noveu au sen dels movements [[feminisme|femenistas]]. En parallele, un fenomène similar aguèc luec dins los movements indigenistas mexicans. Pasmens, aquelas relecturas menèron a una transformacion. D'efiech, venguèc mai que mai un simbòle definit per la celebritat de sa [[cara]], de sas [[ussa]]s, de sos [[vestit]]s e de sa vida sentimentala pusleu que per las caracteristicas picturalas de son òbra. L'aspecte public fòrça trabalhat de Kahlo favorizèc aquela evolucion que sos vestits tradicionaus, sas coifuras e sos accessòris son venguts d'elements aisament reconeissables. Las recherchas e las exposicions consacraas a sa gardarauba mostrèron l'amplor dau trabalh a la basa de la construccion d'aquela identitat visuala. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de [[vestit]]s, de [[corset]]s, de [[fotografia]]s e d'accessòris que permetèron d'estudiar la relacion entre anar personau e creacion artistica. Aquela construccion de se explica benleu l'importància presa per Kahlo dins los estudis consacrats au genre, au còrs e a l'identitat. Son òbra met en scena una femna que refusa d'amagar las marcas de la [[malaudiá]], que representa directament son còrs, que contrarotla lo sieu imatge e que transforma d'experiéncias consideraas coma intimas en subjectes artistics. Pasmens, chau evitar de projectar retrospectivament sus Kahlo totas las categorias [[politica|politicas]] contemporaneas. Se pòt èsser estudiaa per lo mejan dau [[feminisme]], de las questions ligaas a l'andicap o au genre, son òbra aparteniá d'en prumier a un contexte mexican e internacionau especific – aqueu de la prumiera mieitat dau segle XX – e sa pensaa es mai que mai ligaa au [[comunisme]], au [[nacionalisme]] [[mexic]]an e als chambiaments politics de son temps. De mai, una autra particularitat de la vision moderna de Frida Kahlo es sa recuperacion [[comèrci|comerciala]]<ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Margaret A. Lindauer, ''Devouring Frida: The Art History and Popular Celebrity of Frida Kahlo'', University Press of New England, 1999.</ref>. Aquò foguèt lo resultat de la represa de son imatge a partir dels [[ans 1970]], especialament per la [[mòda]] internacionala. Aquela esplecha foguèc favorizaa per la creacion d'una companhiá [[USA|estatsunidenca]] encharjaa de gerir sos [[drechs d'autor]], la Frida Kahlo Corporation, per d'eiretiers de sa [[familha (parentèla)|familha]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' La República, « FKC: Frida Kahlo Corporation », 5 d'abriu de 2007.</ref>. Son imatge es ansin vengua una marca disponibla per de campanhas [[publicitat|publicitàrias]] diversas. Aquela « Fridamania » es a l'origina de criticas recurrentas, mas demòra una activitat lucrativa. === Una influéncia mondiala === Amb l'aumentacion de sa renomaa, l'influéncia de Kahlo passa desenant larjament lo domeni de la [[pintura]]. Son anar e sa cara son venguts d'icònas represas per la [[fotografia]], la [[mòda]], la [[publicitat]] e los produchs [[cultura|culturaus]]. Aquela difusion li permetèc de venir una de las artistas mai aisament reconeissabla dau segle XX, mas crèa una tension entre los dos eiretatges de son òbra. Lo prumier es aqueu de la pintra Frida Kahlo, autor d'una òbra complexa centraa a l'entorn de l'[[autoretrach]], dau còrs, de la [[Mexic|mexicanitat]], de la dolor e dau simbolisme. Lo segond es aqueu de l'icòna Frida Kahlo que figura sus una quantitat considerabla d'objectes de tot òrdre. Aquela diferéncia es essenciala per comprendre sa posteritat. La celebritat contemporanea de Kahlo es pas unicament lo resultat de la qualitat de son òbra artistica. Es pereu una consequéncia de la potença visuala d'un imatge public, bastit a partir de miliers d'assais. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de miliers de fotografias personalas que mòstran l'importància dau trabalh sus son imatge durant sa vida. Pasmens, reduire Kahlo a son estatut d'icòna de la societat de consomacion moderna es egalament una error. Son utilizacion de l'[[autoretrach]] coma mejan per explorar l'identitat, son refús de separar lo còrs de l'experiéncia [[psicologia|psicologica]] e sa capacitat a integrar de referéncias culturalas variaas an contribuït a la formacion d'una òbra qu'inspirèc plusors generacions d'artistas après sa mòrt. Aquel interès doble per Frida Kahlo foguèc a l'origina d'un renforçament de sa preséncia dins los [[museu]]s internacionaus mai prestigiós. D'exposicions consacraas a son òbra o a sa vida son pereu regularament organizaas per aquelas institucions e Kahlo ten una plaça importanta dins las exposicions dedicaas a l'art moderne, a l'autoretrach, au còrs e au [[subrerealisme]]. La ''Casa Azul'' assegura un ròtle particular dins aquela transmission. Inauguraa en [[1958]], consèrva una part importanta de las òbras de Kahlo, mas es pereu encharjaa de la gestion de sos objectes personaus, de sos vestits, de sas fotografias, de sos [[libre]]s, etc. Aquò permet de presentar l'artista per lo mejan de sos tableus, mas tanben en presentant l'endrech onte viviá e trabalhava. L'eiretatge de Kahlo es finalament fondat sus aquela dimension dobla. Es vengua una icòna mondiala que bastissèc un imatge fòrça poderosa, mas aquel imatge garda una portaa artistica ligaa a son òbra. Sa celebritat postuma es donc un fenomène eissit de la cultura populara moderna, mas pereu lo resultat d'una reflexion artistica sus los biais de regardar una artista, una femna, un còrs e una identitat. == Annexas == === Ligams internes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Pintre mexican|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Naissença en 1907|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Decès en 1954|Kahlo, Frida]] qhlr0paztvs8rwevsil90f010coazvi 2508513 2508512 2026-09-10T05:03:44Z Nicolas Eynaud 6858 2508513 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{1000 fondamentals}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Frida Kahlo''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo.jpg|200px]] |- !align=right|Profession: |[[pintura|pintre]] |- !align=right|País: | [[Mexic]] |- !align=right|Data de naissença: |[[6 de julhet]] de [[1907]] |- !align=right|Luòc de naissença: | Coyoacán, [[Mexic]] |- !align=right|Data de decès: |[[13 de julhet]] de [[1954]] |- !align=right|Luòc de decès: | Coyoacán |} '''Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón''' (6 de julhet de [[1907]], [[Ciutat de Mexic]] - 13 de julhet de [[1954]], [[Ciutat de Mexic]]) es una pintra [[mexic|mexicana]] dau segle XX. Son òbra es mai que mai compausaa d'un ensemble d'[[autoretrach]]s que li permetèron de metre en scena son còrs, sa [[dolor]] e son identitat en s'inspirant de las [[tradicion]]s popularas mexicanas e d'un simbolisme personau. Sa vida foguèc marcaa per la sofrença fisica en causa de las sequelas laissaas per la [[poliomieliti]] e per un accident automobile greu en [[1925]]. Es durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. En [[1929]], se [[maridatge|maridèc]] amb lo [[pintura|pintre]] muralista [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]). Lo pareu partejèc una relacion tumultuosa e un engatjament [[politica|politic]] marcat per lo sosten au [[comunisme]]. Pauc famosa durant sa vida – foguèc longtemps presentaa coma « la femna de Rivera » – Frida Kahlo obtenguèc una certana reconeissença internacionala avans sa [[mòrt]] gràcias a sas relacions amb lo movement [[subrerealisme|subrerealista]], especialament en [[França]]. Pasmens, refusèc totjorn l'etiqueta subrerealista en afirmant que sas pinturas èran pas eissias de sos pantais o de l'exploracion de son inconscient. A partir dels [[ans 1970]], portaa per los movements [[feminisme|feministas]] e indigenistas, son òbra foguèc redescuberta. Frida Kahlo venguèc alora una icòna de la cultura mondiala gràcias a la poténcia de son imatge visuau. Sa posteritat es donc marcaa per una dimension dobla : aquela de l'artista que son òbra es desenant expausada dins de [[museu|museus]] prestigiós e aquela de la figura populara que son imatge es l'objecte d'una recuperacion [[comèrci|comerciala]] intensa. == Biografia == === Enfança, formacion e accident === Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón naissèc lo 6 de julhet de [[1907]] a [[Coyoacán]], una comuna de la periferia de la [[Ciutat de Mexic]]. Son paire, [[Guillermo Kahlo]] ([[1871]]–[[1941]]), èra un [[fotografia|fotografe]] d'origina [[Alemanha|alemanda]]. Sa maire, [[Matilde Calderón y González]] ([[1876]]–[[1932]]), èra una mestissa illetraa qu'assegurèc la gestion dels afaires domestics<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hayden Herrera e Philippe Beaudoin, ''Frida: biographie de Frida Kahlo'', Flammarion, coll. « Grandes biographies », 2022, p. 20.</ref>. Frida èra la tresena filha dau pareu. La [[familha (parentèla)|familha]] viviá dins un environament marcat per lo rescontre entre las [[tradicion]]s [[mexic]]anas, l'eiretatge [[Euròpa|europeu]], la practica [[religions|religiosa]] e las activitats [[art]]isticas. La [[fotografia]] i teniá una plaça majora e Guillermo Kahlo aprenguèc las reglas d'observacion e de compausion d'un imatge a sa filha. En [[1913]], a 6 ans, Kahlo contractèc la [[poliomieliti]] que li laissèc una chamba drecha mai corta e mai teuna<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Valmantas Budrys, « Neurological Deficits in the Life and Works of Frida Kahlo », ''European Neurology'', vol. 55, n° 1,‎ 2006, pp. 4-10.</ref>. Aquela [[malautiá]] foguèc ansin lo prumier còp de la longa tiera d'espròvas [[medecina|medicalas]] que marquèron son existéncia. Son paire l'encoratjèc a practicar d'[[exercici fisic|activitats fisicas]] per afortir aquela chamba, mas aquela experiéncia precòça de la diferéncia corporala prenguèc mai tard una plaça importanta dins la construccion de son imatge public e de sa pintura. En [[1922]], intrèc a l'Escòla Nacionala Preparatòria de la Ciutat de Mexic, onte voliá se formar per entreprendre d'estudis de [[medecina]]. Faiá partia d'una generacion de joves mexicans educats dins lo contèxte de la reconstruccion [[cultura]]la e [[politica]] menaa après la [[Revolucion Mexicana]]. S'interessèc a la [[literatura]], a las [[sciéncia]]s e a las ideias politicas de senestra. Rejonhèc ansin un grop d'estudiants, los Cachuchas, onte rescontrèc Alejandro Gómez Arias que venguèc son companhon. I desvolopèc pereu de ligams amb los mitans intellectuaus e politics que menèron a son raprochament ulterior amb lo [[comunisme]] [[Mexic|mexican]]. Lo 17 de setembre de [[1925]], foguèc victima d'un accident fòrça greu quand un [[tramvai]] percutèc son bus. Passèc un mes dins un [[espitau]] e gardèc de sequelas duradissas en despiech de desenaus d'operacions durant lo resta de sa vida<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, p. 62.</ref>. De mai, immobilizaa durant de periòdes longs, foguèc oblijaa d'abandonar sos projectes d'estudis medicaus. Es ansin durant sa convalescéncia que comencèc de pénher. Per l'ajudar, sa maire organizèc la fabricacion d'un chavalet especiau, adaptat a la posicion ocupaa dins son [[liech]]. Completat per un [[mirau]], aqueu sistema venguèc l'instrument d'una practica [[art|artistica]] novela<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: una biografía de Frida Kahlo'', La Ciutat de Mexic, Diana, 1984, pp. 62-63.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettermann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 17-18.</ref>. Tre [[1926]], Kahlo penhèc son prumier autoretrach, destinat a Alejandro Gómez Arias. Pauc a cha pauc, la pintura venguèc un mejan de ganhar d'argent per contribuïr au pagament de las despensas [[medecina|medicalas]] de la [[familha (parentèla)|familha]]. Puei, venguèc una vocacion vertadiera. Privaa de la possibilitat de seguir sos estudis medicaus, Frida Kahlo comencèc d'observar son còrs, çò qu'inspirèc lo començament de son expression artistica. Ansin, se l'accident creèc pas l'artista, transformèc rapidament las condicions li permetent de bastir sa relacion amb la pintura. === Diego Rivera e vida adulta === [[Fichièr:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|right|Frida Kahlo e son marit, [[Diego Rivera]], en [[1932]].]] A partir de [[1928]], Kahlo se raprochèc de [[Diego Rivera]] ([[1886]]-[[1957]]), un [[pintura|pintre]] muralista ja famós e engatjat dins la vida [[politica]] e [[cultura]]la de [[Mexic]]. Li mostrèc son trabalh e li demandèc son vejaire sus sa pintura. Lor relacion venguèc rapidament [[amor|amorosa]] e lo pareu se [[maridatge|maridèc]] lo 21 d'aost de [[1929]]. Aqueu maridatge permetèc a Kahlo d'intrar au sen dau ret d'artistas, d'intellectuaus, de fotografes e de militants [[politica|politics]] frequentat per son marit e de s'inscriure dins los mitans [[comunisme|comunistas]]. Lo pareu partejava pereu un interès marcat per la cultura mexicana, las tradicions popularas e l'art [[Mesoamerica|precolombian]]. Pasmens, sos projetes artistics demorèron fòrça diferents : Rivera trabalhèc mai que mai a l'eschala monumentala dau [[muralisme]] mentre que Kahlo se concentrèc sus una pintura intima constituïa de retrachs e de scenas reduchas. De [[1930]] a [[1933]], lo pareu vivèc als [[USA|Estats Units]] onte Kahlo perdèc dos mainats que sas anchas, fracturaas per son accident, permetián pas un desvolopament normau dau [[fètus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 133-160.</ref>. Durant aqueu sejorn, Rivera e Kahlo s'installèron a [[San Francisco]], a [[Detroit]] e a [[Nòva York]] en foncion de las comandas reçaupuas per lo prumier. Aquò permetèc a Kahlo de rescontrar plusors intellectuaus estatsunidencs importants e de venir amiga amb lo doctor [[Leo Eloesser]] ([[1881]]-[[1976]]). Es pereu durant aqueu periòde que Kahlo comencèc d'èsser la modela de fotografes professionaus coma [[Edward Weston]] ([[1886]]-[[1958]]) e [[Imogen Cunningham]] ([[1883]]-[[1976]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 117-125.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', 1990, pp. 42-43.</ref>. Aquelas [[fotografia]]s mòstran la volontat precòça de Kahlo d'utilizar sos [[vestit]]s, sas coifuras e sos accessòris per construire un imatge public aisament identificable<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christina Burrus, « The Life of Frida Kahlo », dins Emma Dexter, ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 203.</ref>. Sos problemas de santat li inspirèron egalament d'òbras fòrça personalas, especialament ''Henry Ford Hospital'', onte se representèc sus un liech d'espitau après un maupart dins una compausicion l'associant amb d'elements medicaus e diferents simboles e objectes penjats a l'entorn d'ela. Lo [[maridatge]] amb [[Diego Rivera]] foguèc pereu tumultuós. Los dos entretenguèron mai d'una relacion extraconjugala, çò qu'entraïnèc de crisis repetias<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-201.</ref>. En [[1939]], un [[divòrci]] foguèc prononciat. Aquela fasa foguèc centrala dins la carriera de Kahlo que produguèc ''Las Doas Fridas'', un de sas òbras mai celebras. Pasmens, lo [[divòrci]] interrompèc pas tota relacion entre Rivera e Kahlo e lo coble se tornèc maridar en decembre de [[1940]]. Durant aqueu periòde, la vida de Kahlo foguèc pereu marcaa per d'eveniments politics internacionaus. Amb Rivera, sostenguèc los republicans durant la [[Guèrra Civila Espanhòla|Guerra Civila Espanhòla]] ([[1936]]-[[1939]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Taschen, 2003, pp. 40-41.</ref>. Aculhèron tanben [[Trotski|Leon Trotski]] e son esposa durant son exili en [[Mexic]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 192-215.</ref>. Pasmens, aquel engatjament politic foguèc una dimension segondària dins lo desvolopament de son òbra que demorèc mai que mai centrat sus son identitat personala e son trabalh picturau. A partir dels [[ans 1940]], l'estat de santat de Kahlo comencèc de se desgradar fortament. Deguèc donc subir plusors operacions e s'aliechar durant de periòdes longs. Pasmens, en [[1942]], poguèc començar d'ensenhar a l'Escòla Nacionala de Pintura, d'Escultura e de Gravura. Organizèc de cors en cò d'ela quand sa santat l'empachava de se desplaçar. Sa pintura evolucionèc d'un biais parallele a la deterioracion de son còrs e la dolor i venguèc una estructura visuala permetent de representar l'experiéncia de sa vulnerabilitat. En [[1953]], los metges deguèron l'[[amputacion|amputar]] d'una partia de sa chamba drecha<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 412-430.</ref>. En despiech de sas dificultats, arrestèc pas de pénher e de s'interessar a la vida [[politica]]. Per exemple, participèc a una manifestacion còntra l'intervencion [[USA|estatsunidenca]] en [[Guatemala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Martha Zamora, ''Frida Kahlo: The Brush of Anguish'', Chronicle Books, 1990, p. 138.</ref>. Frida Kahlo morèc lo 13 de julhet de [[1954]], a 47 ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 425-433.</ref><ref>Sa mòrt es benleu ligaa a una presa tròp importanta de medicaments antidolor. Aquò es a l'origina d'una teoria de [[suicidi]] qu'es sostengua per de biografes coma Hayden Herrera. La causa oficiala dau decès es una embolia pumonària e ni la polícia ni la familha jutjèron necessari de demandar una autopsia per verificar.</ref>. Son ostau personau, la ''Casa Azul'', venguèc après sa [[mòrt]] un [[musèu|museu]] dedicat a sa memòria e a son òbra. Son còrs foguèc cremat. Sos cendres son conservats en la ''Casa Azul''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hayden Herrera, ''Frida: A Biography of Frida Kahlo'', Harper Perennial, 2002, pp. 433-440.</ref>. == Òbra == === Una òbra personala === La pintura de Frida Kahlo es aisament reconeissabla gràcias a l'importància donaa a la [[cara]] e au còrs de l'[[art|artista]]. Los autoretrachs constituïsson una part essenciala de sa produccion e donan sovent l'impression d'una pintura [[autobiografia|autobiografica]]. D'efiech, utilizava lo sieu visatge coma una figura establa que li permetiá d'explorar d'identitats diferentas, d'estats [[emocion|emocionaus]] e de situacions simbolicas. Ansin, dins son òbra, l'usatge de l'autoretrach es pas una reproduccion simpla de son aparéncia fisica. Dins sos tableus, la cara demòra generalament frontala e impassibla, mentre que lo còrs, los [[vestit]]s, los [[animalia|animaus]] e l'environament exprimisson de transformacions que son pas directament vesibles dins l'expression de la cara. Aquela immobilitat aparenta dona a sas òbras una tension particulara. L'espectator agacha un personatge que sembla de se presentar amb un important mestritge tot en expausant d'experiéncias de sofrença, de separacion, de desirança o de fragilitat. L'usatge d'un miralh èra centrau dins aquela practica que permetiá de construire la scena. Aquela dimension es vesibla tre ''[[Autoretrach au costume de velós]]'' ([[1926]]), son premier autoretrach conoissut, onte pausèc l'aparéncia fisica que sos trachs fondamentaus foguèron conservats dins la màger part de son òbra<ref>Pasmens, i aguèc d'excepcions coma ''Autoretrach als peus copats'' ([[1940]]).</ref>. La resta dau còrs èra lo luec de rescontre de l'experiéncia individuala e d'una reflexion mai generala sus la vulnerabilitat umana. Un exemple es la ''Colona Rompua''. Kahlo s'i representèc drecha, lo còrs dubert per una colona [[arquitectura|arquitecturala]] rompua e la [[peu]] pertusaa de [[claveu]]s. Pasmens, l'imatge èra pas una representacion naturalista de la dolor. Lo còrs i èra un ensemble de signes e de simbòles. La colona representava tant lo sosten fisic que son defalhiment mentre que los claveus transforman la sofrença en motiu visuau. La [[pintura]] de Kahlo dessepara donc pas clarament lo fisic e lo [[psicologia|psicologic]]. Las experiéncias ([[dolor]], [[malaudiá]], separacion, [[desirança]], [[maire|maternitat]], identitat, etc.) i son directament inscrichas sus lo còrs, sota forma de simbòles. Aquela associacion es un element important de la singularitat de son òbra. === Identitat e simbolisme === L'identitat [[Mexic|mexicana]] constituís una autra dimension fondamentala de la pintura de Kahlo. Portava frequentament de vestits associats a las [[tradicion]]s mexicanas, especialament aquelos de las [[femna]]s de l'[[istme de Tehuantepec]]. Las coifuras, los [[joieu]]s, las [[flor]]s e los teissuts utilizats èran pas unicament d'elements decoratius. Participavan a la representacion d'una identitat construcha e mesa en scena. Pasmens, aquela identitat èra complexa que Kahlo èra eissia d'una [[familha (parentèla)|familha]] mesclant d'originas [[Euròpa|europeas]] e [[Mexic|mexicanas]]. Aquel embolh inspirèc ''Mos grands, mos parents e ieu'', realizat en [[1936]], que representa la [[genealogia]] de Kahlo sota la forma d'un aubre familiau associant la brancha mairala au païsatge de [[Mexic]] e la brancha pairala a l'[[ocean Atlantic]]. ''Las Doas Fridas'' de [[1939]] desvolopèc aquela reflexion sus l'origina e la reflexion en representant doas versions de l'artista ligaas per lors [[Sistèma circulatòri|vaisseus sanguins]]. Los accessòris utilizats dins las compausicions son l'autre element recurrent de l'òbra de Kahlo. Tènon de ròtles [[estetica|estetics]], [[cultura|culturaus]] e simbolics. Per exemple, los [[vestit]]s li permetián d'exprimir sa concepcion de la mexicanitat tot en amagant de consequéncias ben vesiblas de sos [[andicap|andicaps]]. Lo [[museu]] de la ''Casa Azul'' consèrva ansin una importanta colleccion de vestits, de joieus e d'accessòris divèrs que mòstran l'importància donaa per l'artista a la construccion de son imatge artistic e public. Los [[Animalia|animaus]] acompanhan pereu frequentament los autoretrachs tant per equilibrar la pintura que per participar a la compausicion simbolica. De [[planta|plantas]], de [[fruch]]s, de raiç o d'elements de païsatges son egalament utilizats per evocar la vida, la [[mòrt]], la sexualitat o la fertilitat. L'ensemble d'aqueles aspectes de l'òbra de Kahlo donan l'impression d'un monde barrat, mas aqueu monde es bastit amb d'elements en provenença de la [[natura]], de la [[cultura populara]] [[Mexic|mexicana]], de la [[religions|religion]], de la [[medecina]] e de l'[[istòria]] personala de l'artista. Aquela combinason explica pereu las dificultats per l'inscriure dins un corrent artistic definit que son òbra tèn de ligams amb lo [[subrerealisme]], mas tanben amb las tradicions de la [[pintura]] mexicana, los [[ex-vòto]], los retrachs fotografics e l'art popular. === Una artista d'avantgarda === La question dau corrent artistic seguit per Frida Kahlo es totjorn un objecte de debats, mai que mai en causa de l'oposicion entre [[André Breton]] ([[1896]]-[[1966]]) e Frida Kahlo ela meteissa sus son apertenéncia au movement [[subrerealisme|subrerealista]]. D'efiech, [[André Breton|Breton]], que tenguèc un ròtle centrau dins la reconeissença internacionala de Kahlo, la presentèc mai d'un còp coma una subrerealista e Kahlo aguèc plusors contactes influents amb lo movement. Pasmens, i inscriguèc jamai son òbra car s'interessava pas a l'exploracion dels [[pantais]], de l'inconscient e de las associacions inesperaas, tematicas centralas dau subrerealisme. Au contrari, partèc sovent d'experiéncias concretas e de situacions viscuas per establir sas compausicions. Ansin, se lo resultat èra sovent similar a las òbras subrerealistas dau periòde (utilizacions d'objectes incompatibles, còrs sovent transformat, elements vegetaus o animaus aient una dimension simbolica, etc.), sas fònts d'inspiracion èran fòrça diferentas. En defòra de las avantgardas [[Euròpa|europeas]], Kahlo s'inspirèc fòrça de la cultura [[Mexic|mexicana]]. Amb son marit, reüniguèc una colleccion d'òbras eissias de l'art [[Mesoamerica|precolombian]], popular e religiós. En particular, Kahlo aviá un interès marcat per los [[ex-vòto]], de pinturas pichonas ofèrtas a [[Dieu]], a la [[Verge]] o a un sant per lo mercejar d'una proteccion o d'una garison. Frida Kahlo desvolopèc donc una pintura pauc classabla. Coneissiá las tendéncias artisticas internacionalas e poguèc s'inspirar dau trabalh menat per mai d'un artista, mas las combinèc amb de formas e de referéncias directament originàrias de [[Mexic]]. Aquò explica en partia l'originalitat de son òbra e Kahlo foguèc ni una artista isolaa ni una artista subrerealista mexicana. === Òbras principalas === L'òbra de Frida Kahlo es probablament constituïa de 150 a 200 [[pintura]]s<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Emma Dexter, « The Universal Dialectics of Frida Kahlo », dins Emma Dexter (dir.), ''Frida Kahlo'', Tate Modern, 2005, p. 11.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nancy Deffebach, « "Frida Kahlo: Heroism of Private Life », dins Samuel Brunk e Ben Fallow (dir.), ''Heroes and Hero Cults in Latin America'', University of Texas Press, 2006, p. 174.</ref>. La màger part son de representacions [[autobiografia|autobiograficas]], de compausicions sus l'identitat [[nacion|nacionala]], la [[politica]] o la [[familha (parentèla)|familha]] e de [[Natura mòrta|naturas mòrtas]]. Forman pas un ensemble omogeneu, mas lo biais de transformar l'experiéncia personala en langatge visuau pòt èsser considerat coma lo fieu conductor principau de las recherchas artisticas de Kahlo. Entre las mai conoissuas, figuran : * l’''Autoretrach au costume de velós'' ([[1926]]) qu'es lo prumier autoretrach conoissut de l'artista ; * ''L'Autobús'' ([[1929]]) que remanda a l'accident tot en representant diferentas [[classa sociala|classas socialas]] de la [[societat]] [[mexic|mexicana]] ; * ''Frieda e Diego Rivera'' ([[1931]]) qu'es un retrach dau pareu ; * ''Henry Ford Hospital'' ([[1932]]) qu'es consacraa a la perda d'un mainat ; * ''Mos grands, mos parents e ieu'' ([[1936]]) qu'es una reflexion picturala sus la genealogia e l'identitat ; * ''La Colona Rompua'' ([[1944]]) qu'es una representacion de la dolor fisica ; * ''Las Doas Fridas'' ([[1939]]) qu'es un autoretrach doble consacrat a la question de l'identitat ; * l’''Autoretrach amb los peus copats'' ([[1940]]) qu'es consacrat a la transformacion de son anar e sa relacion amb Rivera ; * l’''Autoretrach amb lo col d'espina e lo beca-flor'' ([[1940]]) onte lo còrs es associat amb d'elements vegetaus e animaus ; * l’''Autoretrach coma Tehuana (Diego dins mas pensaas)'' ([[1943]]) qu'associa l'imatge de Kahlo amb lo costume mexican tradicionau e a la preséncia mentala de Rivera ; * ''L'Estrencha de l'Amor de l'Univers, la Terra (Mexic), ieu, Diego e lo Senher Xólotl'' ([[1949]]) qu'associa plusors temas recurrents de Kahlo. * ''Viva la Vida'' ([[1954]]) qu'es sa darriera òbra achabaa. == Eiretatge e posteritat == === Una reconeissença progressiva === Frida Kahlo coneguèc una certana reconeissença artistica de son vivent, mai sa renomaa demorèc limitaa en comparason d'aquela aquistaa après sa [[mòrt]]. Son prumier succès internacionau vertadier aguèc luec en [[1938]] amb l'organizacion, gràcias a l'ajuda d'[[André Breton]], de sa prumiera exposicion personala a la galaria Julien Levy de [[Nòva York]]. Plusors òbras i foguèron venduas e la [[premsa]] [[USA|estatsunidenca]] li acordèc una atencion favorabla. Un an mai tard, expausèc a [[París]] dins lo quadre de l'exposicion ''Mexique''. Las relacions de Kahlo amb [[Marcel Duchamp]] e los subrerealistas [[França|francés]] foguèron decisivas per permetre aquel eveniment. L'acuelh foguèc pereu positiu e lo govern francés crompèc ''Lo Quadre'' ([[1938]]) per enrichir las colleccions publicas dau païs. Aquela aquisicion marquèc una prumiera reconoissença institucionala de part dels mitans culturaus [[Euròpa|europeus]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrea Kettenmann, ''Kahlo'', Teschen, 2003, pp. 51-52.</ref>. Puei, Kahlo participèc a diversas exposicions internacionalas e son òbra ''Moïses'' ([[1946]]) foguèc remarcaa per lo public e de critics. Contunhèc de presentar e de vendre son trabalh en despiech de l'agravament de son estat de [[santat]]. En [[1953]], èra incapabla de se desplaçar sensa dificultats, mas participèc a son exposicion personala organizaa dins la [[capitala]] [[Mexic|mexicana]]. Pasmens, fins a sa [[mòrt]], sa celebritat èra ligaa a aquela de [[Diego Rivera|Rivera]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Gannit Ankori, ''Imaging Her Selves: Frida Kahlo's Poetics of Identity and Fragmentation'', Greenwood Press, 2002, pp. 3-5.</ref><ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref>. D'efiech, durant la màger part de sa vida, foguèc mai que mai presentaa coma la ''« frema de Rivera »''. La redescuberta de son òbra foguèc progressiva, mas permetèc d'inversar aquela relacion. Kahlo es desenant estudiaa per las sieunas qualitats, mentre que sa relacion amb Rivera es desenant consideraa coma un dels elements de sa vida. === De l'artista a l'icòna === La transformacion vertadiera de la reputacion de Kahlo interven plusors decenias après sa [[mòrt]]. Son òbra foguèc redescuberta a partir dels [[ans 1970]] dins un contexte marcat per l'atencion creissenta portaa a las [[femna|femnas]] artistas per los istorians de l'art. Sos autoretrachs, son tractament dau còrs, sa representacion de la [[dolor]], son biais de bastir son identitat e sa plaça dins una [[societat]] dominaa per d'[[òme]]s trobèron un interès noveu au sen dels movements [[feminisme|femenistas]]. En parallele, un fenomène similar aguèc luec dins los movements indigenistas mexicans. Pasmens, aquelas relecturas menèron a una transformacion. D'efiech, venguèc mai que mai un simbòle definit per la celebritat de sa [[cara]], de sas [[ussa]]s, de sos [[vestit]]s e de sa vida sentimentala pusleu que per las caracteristicas picturalas de son òbra. L'aspecte public fòrça trabalhat de Kahlo favorizèc aquela evolucion que sos vestits tradicionaus, sas coifuras e sos accessòris son venguts d'elements aisament reconeissables. Las recherchas e las exposicions consacraas a sa gardarauba mostrèron l'amplor dau trabalh a la basa de la construccion d'aquela identitat visuala. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de [[vestit]]s, de [[corset]]s, de [[fotografia]]s e d'accessòris que permetèron d'estudiar la relacion entre anar personau e creacion artistica. Aquela construccion de se explica benleu l'importància presa per Kahlo dins los estudis consacrats au genre, au còrs e a l'identitat. Son òbra met en scena una femna que refusa d'amagar las marcas de la [[malaudiá]], que representa directament son còrs, que contrarotla lo sieu imatge e que transforma d'experiéncias consideraas coma intimas en subjectes artistics. Pasmens, chau evitar de projectar retrospectivament sus Kahlo totas las categorias [[politica|politicas]] contemporaneas. Se pòt èsser estudiaa per lo mejan dau [[feminisme]], de las questions ligaas a l'andicap o au genre, son òbra aparteniá d'en prumier a un contexte mexican e internacionau especific – aqueu de la prumiera mieitat dau segle XX – e sa pensaa es mai que mai ligaa au [[comunisme]], au [[nacionalisme]] [[mexic]]an e als chambiaments politics de son temps. De mai, una autra particularitat de la vision moderna de Frida Kahlo es sa recuperacion [[comèrci|comerciala]]<ref name="Baddeley 1991">'''[[anglés|(en)]]''' Oriana Baddeley, « 'Her Dress Hangs Here': De-Frocking the Kahlo Cult », ''Oxford Art Journal'', vol. 14, 1991, pp. 10-17.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Margaret A. Lindauer, ''Devouring Frida: The Art History and Popular Celebrity of Frida Kahlo'', University Press of New England, 1999.</ref>. Aquò foguèt lo resultat de la represa de son imatge a partir dels [[ans 1970]], especialament per la [[mòda]] internacionala. Aquela esplecha foguèc favorizaa per la creacion d'una companhiá [[USA|estatsunidenca]] encharjaa de gerir sos [[drechs d'autor]], la Frida Kahlo Corporation, per d'eiretiers de sa [[familha (parentèla)|familha]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' La República, « FKC: Frida Kahlo Corporation », 5 d'abriu de 2007.</ref>. Son imatge es ansin vengua una marca disponibla per de campanhas [[publicitat|publicitàrias]] diversas. Aquela « Fridamania » es a l'origina de criticas recurrentas, mas demòra una activitat lucrativa. === Una influéncia mondiala === Amb l'aumentacion de sa renomaa, l'influéncia de Kahlo passa desenant larjament lo domeni de la [[pintura]]. Son anar e sa cara son venguts d'icònas represas per la [[fotografia]], la [[mòda]], la [[publicitat]] e los produchs [[cultura|culturaus]]. Aquela difusion li permetèc de venir una de las artistas mai aisament reconeissabla dau segle XX, mas crèa una tension entre los dos eiretatges de son òbra. Lo prumier es aqueu de la pintra Frida Kahlo, autor d'una òbra complexa centraa a l'entorn de l'[[autoretrach]], dau còrs, de la [[Mexic|mexicanitat]], de la dolor e dau simbolisme. Lo segond es aqueu de l'icòna Frida Kahlo que figura sus una quantitat considerabla d'objectes de tot òrdre. Aquela diferéncia es essenciala per comprendre sa posteritat. La celebritat contemporanea de Kahlo es pas unicament lo resultat de la qualitat de son òbra artistica. Es pereu una consequéncia de la potença visuala d'un imatge public, bastit a partir de miliers d'assais. La ''Casa Azul'' consèrva ansin de miliers de fotografias personalas que mòstran l'importància dau trabalh sus son imatge durant sa vida. Pasmens, reduire Kahlo a son estatut d'icòna de la societat de consomacion moderna es egalament una error. Son utilizacion de l'[[autoretrach]] coma mejan per explorar l'identitat, son refús de separar lo còrs de l'experiéncia [[psicologia|psicologica]] e sa capacitat a integrar de referéncias culturalas variaas an contribuït a la formacion d'una òbra qu'inspirèc plusors generacions d'artistas après sa mòrt. Aquel interès doble per Frida Kahlo foguèc a l'origina d'un renforçament de sa preséncia dins los [[museu]]s internacionaus mai prestigiós. D'exposicions consacraas a son òbra o a sa vida son pereu regularament organizaas per aquelas institucions e Kahlo ten una plaça importanta dins las exposicions dedicaas a l'art moderne, a l'autoretrach, au còrs e au [[subrerealisme]]. La ''Casa Azul'' assegura un ròtle particular dins aquela transmission. Inauguraa en [[1958]], consèrva una part importanta de las òbras de Kahlo, mas es pereu encharjaa de la gestion de sos objectes personaus, de sos vestits, de sas fotografias, de sos [[libre]]s, etc. Aquò permet de presentar l'artista per lo mejan de sos tableus, mas tanben en presentant l'endrech onte viviá e trabalhava. L'eiretatge de Kahlo es finalament fondat sus aquela dimension dobla. Es vengua una icòna mondiala que bastissèc un imatge fòrça poderosa, mas aquel imatge garda una portaa artistica ligaa a son òbra. Sa celebritat postuma es donc un fenomène eissit de la cultura populara moderna, mas pereu lo resultat d'una reflexion artistica sus los biais de regardar una artista, una femna, un còrs e una identitat. == Annexas == === Ligams internes === === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Pintre mexican|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Naissença en 1907|Kahlo, Frida]] [[Categoria:Decès en 1954|Kahlo, Frida]] iw4j83h0xx3rlq4u25tfu87jk7zhsqx 0 50115 2508514 2029416 2026-09-10T08:54:04Z Mykhal 29129 /* Exemple de tèxte */ (lang:en : ) ptydepe corrections (see original work, cswiki, ...) 2508514 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} Lo '''ptydepe''' es una [[lenga construcha]] inventada per [[Václav Havel]] dins sa pèça ''Vyrozumění'' (1965)<ref>HAVEL, Václav, ''Vyrozumění, Hra o dvanácti obrazech'', Praha, 1965. Se pòt trobar lo tèxte integral en fasent un recèrc d’un tròç de tèxte en ptydepe sus un cercador del tipe Google, mas sembla qu’aqueles fichièrs respèctan pas lo [[drech d'autor]]. La pèça foguèt revirada en [[espanhòl]] (''Memorándum''), [[francés]] (''Le mémorandum'') e [[italian]] (''Il memorandum'')</ref>. Es una lenga absurda que sa tòca es d’èsser un lengatge de l’administracion desprovesit d’ambiguitat e de sentiments. Segon la wikipèdia anglesa, l’autor trabalhèt sus la lenga amb son fraire Ivan Havel, un matematician.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Ptydepe</ref> Pasmens ges de pròva es pas balhada. L’istòria es virada de cap a l’acceptacion o lo refut d’utilizar aquela lenga. Dins l’administracion descricha, la mai granda part del mond renóncian a aprene la lenga, tròp dificila. En mai d’aquò, se ditz que demèst lo mond qu’arriban a la practicar, la lenga coneis una evolucion naturala amb la sorgida d’ambiguitats e l'expression de sentiments.<ref>''Vyrozumění'' - Tablèu 9: «... všude, kde ptydepe začalo ve větší míře fungovat, začalo automaticky přejímat některé vlastnosti přirozeného jazyka, různé ty emocionální přídechy, nepřesnosti a mnohoznačnosti.» (... pertot ont lo ptydepe comencèt a foncionar a granda escala, comencèt de prene maitas particularitats de las lengas naturalas, coma l’expression de sentiments, l’imprecision, la polisemia).</ref> A la fin de la pèça se parla d’emplegar una autra lenga, mai naturala, lo [[chorukor]], mas finalament tòrnan a la «lenga mairala» (en chèc, mateřština). <ref>''Vyrozumění'' - Tablèu 12: «Domluvili jsme se přece, že se do úředního styku vrátí naše normální mateřština!» (Justament! tombèrem d’acòrdi per tornar, dins las relacions administrativas, a nòstra lenga mairala normala.)</ref> ==Exemple de tèxte== Dins lo primièr tablèu de la pèça un dels personatges legís un tèxte en ptydepe: ''Ra ko hutu d dekotu ely trebomu emusohe, vdegar yd, stro renu er gryk kendy, alyv zvyde dezu, kvyndal fer tekynu sely. Degto yl tre entvester kyleg gh: orka epyl y bodur deptydepe emete. Grojto af xedob yd, kyzem ner osonfterte ylem kho dent d de det detrym gynfer bro enomuz fechtal agni laj kys defyj rokuroch bazuk suhelen. Gakvom ch ch lopve rekto elkvestrete. Dyhap zuj bak gydalox ibem nyderix tovan gyp. Ykte juh geboj. Fys dep butrop gh<!-- "—" , NOT "." -->'' <ref>''Vyrozumění'' - Tablèu 1</ref> La revirada n'es pas donada. ==Lexic== Lo lexic es pas gaire conegut que quora se’n parla dins la pèça, dins lo cors de lenga ptydepe. Aprenèm aital que «qué que siaga» se ditz «gh» e que lo mot «f» es estat reservat pel cas que calguèsse trobar quicòm encara mai general que «qué que siaga».<ref>''Vyrozumění'' - Tablèu 2: «Slovní zásoba ptydepe je totiž budována podle zcela logického principu: čím obecnější význam, tím kratší slovo. Tak například dosud nejobecnější známý pojem, totiž "cokoliv", se v ptydepe řekne gh, tedy slovem o pouhých dvoupísmenách. Existuje sice slovo ještě kratší, totiž f, to však nenese zatím žádný význam. Jestlipak by mi někdo z vás mohl říct proč? No? ''(Hlásí se jediný Kalous)'' Tak Kalous! KALOUS: ''(vstane)'' Prosím, to je rezerva pro případ, že věda objeví něco ještě obecnějšího než "cokoliv". PERINA: Správně, Kalous! Máte jedničku! (Lo vocabulari del ptydepe es doncas bastit segon un principi complètament logic: dont mai lo sens es general, dont mai lo mot es brac. Aital per exèmple lo significat mai general conegut, doncas „qué que siá“ „gh“ en ptydepe, un mot de doas letras. Pasmens existís un mot encara mai brèu, doncas „f“, aquel a pel moment pas cap de sens. Qualqu’un me poiriá dire perqué? Òc? ''(Sol Kalou lèva la man)'' Ben, Kalous! KALOUS: ''(s’aubora)'' Vo'n prègui. Es reservat pel cas que la sciéncia descobriguèsse quicòm encara mai general que „qué que siá“. PERINA: Exactament, Kalous! Vos balhi un vint!)</ref> S’apren tanben que lo mot mai long a 319 letras. I a tanben una lista d’interjeccions. Aital òsca se ditz «frnygko jefr dabux altep dy savarub goz terexes».<ref>''Vyrozumění'' - Tablèu 8: Naše důležité hurá se v ptydepe řekne frnygko jefr dabux altep dy savarub goz terexes. (nòstra „òsca“ se ditz en ptypdepe frnygko jefr dabux altep dy savarub goz terexes)</ref> == Referéncias == <references/> {{Portal Lengas}} [[Categoria:Lenga artificiala]] jkit335ufp8dxv2syiq0qz4ldxqqumw 0 75130 2508507 2409508 2026-09-09T20:07:47Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508507 wikitext text/x-wiki {{omon|Sant Miquèl (omonimia)}} {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sant Miquèl | nom2 = ''Saint-Michel-de-Lanès'' | imatge = St_Michel_de_Lanès_jcb.jpg | descripcion = Un tròç del vilatge. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Saint-Michel-de-Lanès_(Aude).svg | escais = | ist = {{Lengadòc}} | parçan = [[Lauragués]] | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja al Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11359 | cp = 11410 | cònsol = Thierry Leguevaques | mandat = [[2026]]-[[2032]] | latitud = 43.3255555556 | longitud = 1.75888888889 | alt mini = 189 | alt mej = 202 | alt maxi = 302 | ectaras = 1303 | km² = 13.03 | gentilici = |}} '''Sant Miquèl''' (''Saint-Michel-de-Lanès'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]] de [[Lauragués]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== Es un pichon caireforc, d'importància comparable a le de Salas.</br> Comuna de l'[[airal urban de Tolosa]] situada en [[Lauragués]] sus l'[[Erç Mòrt]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 11359.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sant Miquèl | nòrd = [[Avinhonet de Lauragués]] <small>([[Nauta Garona]])</small> | nòrd-èst = [[Gorvièla]] | èst = [[Bèlflor|Velflor]] | sud-èst = [[Salas d'Èrs]] | sud = [[Marquènh]] | sud-oèst = [[Bautevila]] <small>([[Nauta Garona]])</small> | oèst = [[La Garda de Lauragués]] <small>([[Nauta Garona]])</small> | nòrd-oèst = [[Canhac (Lauragués)|Canhac]] <small>([[Nauta Garona]])</small> }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Sanctus Michael de Landes'' en 1175, ''Castrum quod dicitur Sanctus Michael'' en 1212, ''Ecclesia Sanctus Michael de Lanes'' en 1296, ''Sanctus Michael de Lanesio'' en 1318, ''Jurisdictio de Sanctus Michaelle, loco dicto a Lanes'' en 1467, ''Sainct Michel en Lauragoix'' en 1670, ''Saint Michel de Lanez'' en 1738 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 408, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f500.item.texteImage </ref>. </br> ''Sant Miquèl'' ven de l'ebrèu ''Michaël'', arcàngel, cap de la milícia celèsta<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 618</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 293</ref>. </br> Le determinant ''Lanés'' (en usatge en occitan ?) es tanben un nom de familha present dins le departament e en [[Nauta Garona]]. ==Istòria== Foguèt caplòc de canton abans 1801 <ref>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=33709</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11359 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Thierry Leguevaques |Partit= [[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= agricultor sus granda espleita }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Jean Salafa|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=11359 |1793=850 |1800=886 |1806=905 |1821=920 |1831=895 |1836=912 |1841=927 |1846=982 |1851=1008 |1856=933 |1861=900 |1866=882 |1872=905 |1876=836 |1881=803 |1886=742 |1891=681 |1896=618 |1901=605 |1906=590 |1911=561 |1921=505 |1926=482 |1931=502 |1936=405 |1946=404 |1954=400 |1962=344 |1968= 302 |1975= 250 |1982= 228 |1990= 232 |1999= 283 |2005= 329 |cassini =33709 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|359}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|359}}13.03) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== I aviá un castèl fòrt près de la glèisa, desparegut. <gallery> Vue_du_château_du_haut_du_village.jpg|Vista del castèl de pel naut del vilatge. Église_Saint-Michel_de_Saint-Michel-de-Lanès_-_Chevet.jpg|La glèisa Sant Miquèl, inscrita. St_Michel_de_Lanès_mairie_écoles.jpg|Comuna e escòlas. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11359 Sant Miquèl sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> ==Ligams extèrnes== * [http://wikiwix.com/cache/?url=http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087%26CommuneId=16301 Sant Miquèl sul site de l'IGN] {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] q3kebyxvaevernedooty6np4t3yhsw6 0 102040 2508508 2407464 2026-09-09T20:56:07Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508508 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Baranha | nom2 = ''Baraigne '' | imatge = Baraigne-centre.jpg | descripcion = Vista aeriana de Baranha. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Baraigne_(Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja al Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrs]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11026 | cp = 11410 | cònsol = Pascal Assemat | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.3313888889 | longitud = 1.82416666667 | alt mej = 260 | alt mini = 208 | alt maxi = 285 | km² = 4.76 |}} '''Baranha''' (''Baraigne'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11026.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Varanha | nòrd = [[Montferrand (Aude)|Montferrand]] | nòrd-èst = [[La Bastida d'Anjau]] | èst = [[Mas Santas Puèlas]] | sud-èst = | sud = [[Molevila|Mòlevila]] | sud-oèst = [[Bèlflor|Velflor]] | oèst = [[Gorvièla]] | nòrd-oèst = [[Avinhonet de Lauragués]] <small>([[Nauta Garona]])</small> }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Sancta Maria de Varanano'' en 1207, ''Verananum'' en 1207, ''Honor de Varanhas'' en 1260, ''Varagnanum'' en 1317, ''Ecclesia de Varanhano'' en 1318, ''Varagnha'' en 1382, ''Varanha'' en 1382, ''Varainhe'' en 1494, ''Varaigne'' en 1550, ''Baragnie'' al sègle XVIII, ''Baragne'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Barágno'' <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 20-21, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f112.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [ba'ɾaɲɔ]. N.B. Las fòrmas de 1382 se devon probablament legir ''*Varanhà'', sense reculament d'accent, atestat sonque en 1494. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Varanha'' vendriá del nom gallic d'òme ''*Varanius'', varianta de ''Varenius'', ambe'l sufixe ''-anum'', puèi reculament d'accent <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 52</ref>. N.B. Se ''Varenius'' es atestat, es pus racional d'admetre una evolucion posteriora de la vocala ''-e-'' dins le toponime, pr'amor de sa posicion pretonica.</br> [[Xavier Delamarre|Delamarre]] cita sonque [[Varanha]], nom aparentat, sense la derivacion en ''-ānon'', mes ambe la derivacion neutra plurala en ''-ā'', atribuïda al nom celtic d'òme ''*Uaranios'' (o ''*Varanios''), inatestat (mes los noms de persona ''Varanes'' e ''Varanus'' son atestats) <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 258, 309 e 370</ref>. ''*Varanius'' / ''*Varanios'' diferís de ''Varanus'' / ''Varanos'' per lo sufixe patronimic ''-io-'' (''*Varanios'' pòt èsser lo filh de ''Varanos'')<ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 18</ref>, çò que dona una relativa versemblança a un nom celtic ''*Varanios'' (''V-'' se legís ''W''). == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=11026 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Pascal Assemat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2007]] |Fin= 2020 |Identitat= Camille Guagno |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1953]] |Fin= 6 de febrièr de 2007 (mòrt en foncions<ref>[https://www.ladepeche.fr/article/2007/02/08/390685-louis-faure-plus-anciens-maires-france-est-plus.html]</ref>) |Identitat= Louis Faure |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin=1953 |Identitat= Joseph Ourmet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1919 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=11026 |1793=183 |1800=201 |1806=233 |1821=178 |1831=212 |1836=196 |1841=203 |1846=203 |1851=236 |1856=217 |1861=228 |1866=201 |1872=197 |1876=181 |1881=173 |1886=184 |1891=162 |1896=150 |1901=149 |1906=174 |1911=157 |1921=122 |1926=121 |1931=113 |1936=114 |1946=123 |1954=106 |1962= 111 |1968= 113 |1975= 99 |1982= 103 |1990= 122 |1999= 126 |cassini=2471 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|026}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|026}}/4.76) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Baraigne.jpg|Vista del sud-èst. Baraigne-eglise.jpg|La glèisa Santa Maria. Baraigne-Eglise-Int.jpg|Idem. Baraigne-chateau.jpg|Le castèl del Pastèl. Baraigne-moulin.jpg|Le molin. Baraigne-steles.jpg|Estelas discoïdalas. Lac_de_la_ganguise.jpg|Lac de Ganguisa. Red-flush_Cattle_Egret.jpg|Bernat pescaire. Baraigne-base-ULM.jpg|Basa ULM. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas d'Aude]] * [[Lac de la Ganguisa]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11026 Varanha sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] 2hc2hrcts7dyencrh0zzhcnb7j2zs8z 0 102046 2508509 2417460 2026-09-10T03:35:40Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508509 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Bèlflor | nom2 = ''Belflou'' | imatge = Ch_Belflou_3.jpg | descripcion = Le castèl de Bèlflor. | lògo = cap | escut = Blason_de_la_ville_de_Belflou_(11).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrs]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11030 | cp = 11410 | cònsol = Sylvie Gaiarin | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 1.7864 | latitud = 43.3192 | alt mej = | alt mini = 203 | alt maxi = 300 | km² = 8.93 |}} '''Bèlflor''' o probablament '''Velflor''' (''Belflou'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11030.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Velflor | nòrd = | nòrd-èst = [[Baranha|Varanha]] | èst = [[Molevila|Mòlevila]] | sud-èst = [[Cumièrs]] | sud = [[Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] | sud-oèst = | oèst = [[Sant Miquèl (Lauragués)|Sant Miquèl]] | nòrd-oèst = [[Gorvièla]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Sanctus Felix de Landes'' en 1175, ''Forcia Sancti Felicis de Lanes, que modo vocatur Valflor'' en 1206, ''De Valleflore'' en 1283, ''Sanctus Felix de Valleflori'' en 1288, ''Vallis Floris'' en 1319, ''Villa de Valle Flore'' en 1327, ''Saint Félix de Beaufleur'' entre 1244 e lo sègle XVII, ''Valflor'' sense data, ''Belflou'' en 1781, etc<ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 27, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f119.item.texteImage </ref>{{,}}<ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 385, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f477.item.texteImage </ref>. ''Velflor'' representa lo latin ''vallis florum'', « la val de las flors »<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 68</ref>. Lo passatge de ''Val'' a ''Vel'' es esporadic en [[lengadocian]] e en [[gascon]], coma per exemple a [[Velbaser]] o a [[Montagudet|Velromana]], [[Valpronda|Velpronda]], [bɛt'klaɾɔ] (de ''vallem claram'') e [bɛt'kaβɔ] (de ''vallem cavam'') <ref>Paul Burgan, André Lafon, ''Toponymie du Tarn-et-Garonne'', Association Antonin Perbosc, 2006, p. 230</ref>. Non i a donc cap ligam ambe ''bèl''. Citem tanben en francés ''la vallée'' (sic) ''de la Bellongue''. ===La Barta=== La Barta es un masatge e un castèl modèrne[, situat al sud-èst de Velflor], una anciana parròquia de la [[diocèsi de Mirapeis]], unida a Velflor en 1791. Las fòrmas ancianas son : ''Decimarium Sancte Marie de Labarte'' en 1244, ''La Barte'' en 1738, ''La Barthe'' en 1781 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 23, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f115.item.texteImage </ref>. </br> Le nom es sense mistèri sus la vegetacion que trobèron les primièrs abitants. ===Calhavèl le Grand e Calhavèl le Pichon o Calhavelon=== Calhavèl le Grand es una anciana comunautat. Son dos masatges situats sus una peninsula del [[lac de la Ganguisa]]. </br> Las fòrmas ancianas son : ''Calabertum'' en 1271, ''Cailhavellum'' en 1234, ''Villula de Calhavello'' en 1327, ''Cailhavel'' en 1441, Cailhabel le Grand'' en 1781, Caillabel'' en 1807. Per Calhavèl le Pichon o Calhavelon : ''Cailhabel le Petit'' en 1781, ''Caillabelou'' en 1807 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 55, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f147.item.texteImage </ref>. </br> [[Calhavèl]], la comuna, es le diminutiu de [[Calhau]], comuna vesina. Aicí, i a pas de ''Calhau'', mes le nom sembla ben un diminutiu o un transferiment a partir del lòc Calhavèl, o lo nom de persona ''Calhavèl''. un càmbiament de nom es possible, se la fòrma de 1271 correspond a una realitat. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 11030 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Sylvie Gaiarin|Partit= |Qualitat= profession liberala }} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat= Bruno Pomart |Partit= |Qualitat= foncionari de polícia, puèi retirat. Fondator del RAID }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat= Roland Rouquet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Christian Condouret |Partit= divèrs dreita |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 11030 |1793=336 |1800=337 |1806=325 |1821=352 |1831=372 |1836=411 |1841=414 |1846=374 |1851=333 |1856=363 |1861=319 |1866=312 |1872=287 |1876=277 |1881=260 |1886=280 |1891=258 |1896=257 |1901=239 |1906=222 |1911=237 |1921=194 |1926=168 |1931=159 |1936=164 |1946=173 |1954=163 |1962= 130 |1968= 123 |1975= 101 |1982= 84 |1990= 85 |1999= 80 |cassini=3465 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|030}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|030}}/8.93) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] * [[Lac de la Ganguisa]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11030 Velflor sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] 2coypiyn4ooxv9arezi0a8zq7bmeol4 0 102689 2508496 2409395 2026-09-09T16:01:42Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508496 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Molevila | nom2 = ''Molleville'' | imatge = Molleville_2.jpg | descripcion = Vist del sud-èst. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Molleville_11.svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = ''La Piège-au-Razès'', en francés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Erç]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11238 | cp = 11410 | cònsol = Antony Peyras | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.3131 | longitud = 1.835 | alt mini = 223 | alt mej = 280 | alt maxi = 294 | km² = 3.59 |}} '''Molevila''' (''Molleville'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 11238.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Mòlevila | nòrd = [[Baranha|Varanha]] | nòrd-èst = | èst = [[Mas Santas Puèlas]] | sud-èst = | sud = [[Cumièrs]] | sud-oèst = | oèst = [[Bèlflor|Velflor]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Molisvilla'' en 1271, ''Locus de Molivilla'' en 1378, ''Molevilla'' en 1441, ''Manville'' en 1583, ''Moleville, sénéchaussée de Lauraguais'' en 1758. La prononciacion occitana es ''Molebílo'' <ref name = ansa>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 244, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f336.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [,mɔle'βilɔ].</br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, ''Mòlevila'' ven del latin ''mollis'', mòl, umide, e ''villa'', al sens de « vilatge » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 461</ref>. Lo territòri compren de terrens basses, mes lo vilatge es sus una sèrra. ==Istòria== Mòlevila èra una annèxa de [[Baranha]] (una sucursala), de la [[diocèsi de Sant Pàpol]], ara (a l'entorn de 1900), es parròquia. Le vocable de la glèisa es Sant Martin<ref name = ansa/>, signe d'una parròquia anciana. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 11238 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Antony Peyras |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= octobre de [[2012]] |Fin= 2026 |Identitat= Gilbert Coste |Partit= |Qualitat= retirat d'agricultor }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2012 |Identitat= Jean-Luc Font |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 11238 |1793=146 |1800=159 |1806=165 |1821=167 |1831=165 |1836=171 |1841=194 |1846=198 |1851=198 |1856=189 |1861=204 |1866=163 |1872=139 |1876=140 |1881=144 |1886=146 |1891=143 |1896=136 |1901=131 |1906=103 |1911=115 |1921=110 |1926=111 |1931=111 |1936=97 |1946=87 |1954=89 |1962= 78 |1968= 63 |1975= 50 |1982= 52 |1990= 53 |1999= 76 |cassini=24134 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|238}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|238}}/3.59) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== <gallery> Ch_Molleville.jpg|Le castèl de Mòlevila vist de l'èst. Castle_of_Molleville004.JPG|Le castèl de Mòlevila. Lac_Ganguise_Pyrénées_2.jpg|Lac de Ganguisa e Pirenèus vistes dempuèi Mòlevila. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] * [[Lac de la Ganguisa]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11238 Molevila sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] hqcc9gzufknpipx0bjgfce0zqhotia3 0 102693 2508497 2409438 2026-09-09T16:22:21Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508497 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Montauriòl | nom2 = ''Montauriol'' | imatge = Montauriol_(2).jpg | descripcion = La glèisa | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Montauriol_(Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja al Rasés ([[Canton de Salas d'Erç|Salas d'Erç]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11239 | cp = 11410 | cònsol = Eliane Estrabaud | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.2786 | longitud = 1.8364 | alt mini = 225 | alt mej = | alt maxi = 313 | km² = 8.47 |}} '''Montauriòl''' (''Montauriol'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11239.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Montauriòl | nòrd = [[Cumièrs]] | nòrd-èst = [[Mas Santas Puèlas]] | èst = [[Pairan]] | sud-èst = | sud = [[Pèirafita]] | sud-oèst = | oèst = [[Santa Camèla]] | nòrd-oèst = [[Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Mons Oriolus'' en 1271, ''Castrum de Monte Auriolo'' en 1307, ''Villa de Monte Auriolo'' en 1309, ''De Monteauriolo'' en 1311, ''Villa de Monte Auriolo'' en 1327, ''Locus de Monte Auriolo'' en 1378, ''Montauriol, annexe de Pay ra'' en 1789. La prononciacion occitana es ''Mountauriól'' <ref name = ansa>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 246, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f338.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [muŋtaw'ɾjɔl].</br> ''Montauriòl'' es un nom medieval que ven del latin ''mons'' e pus exactament ''montem'', que pòt prene lo sens de « tuca, puèg », e ''aureolus'', diminutiu de ''aureus'', « daurat »; ''auriòl'', qu'a lo sens de « color d'aur », es un adjectiu valorizant <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Lot-et-Garonne'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 185-186, per ''Montauriòl'', Òut e Garona</ref>{{,}}<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 472</ref>. ==Istòria== Montauriòl es una anciana sucursala de la [[diocèsi de Mirapeis]] e una annèxa de [[Pairan]]<ref name = ansa/>. == Administracion == [[imatge:Mairie_de_Montauriol_(Aude).jpg|thumb|left|La comuna]] {{ElegitDebuta|insee= 11239 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Eliane Estrabaud |Partit= |Qualitat= retirada de quadra }} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat= Alain Carbon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2011]] |Fin= 2020 |Identitat= Dòna Claude Almeyrac |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2005]] |Fin= 2011 |Identitat= Geneviève Blanc |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2005 |Identitat= Marie-Thérèse Carbon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 11239 |1793=269 |1800=251 |1806=289 |1821=258 |1831=268 |1836=292 |1841=282 |1846=292 |1851=284 |1856=252 |1861=244 |1866=250 |1872=259 |1876=240 |1881=235 |1886=202 |1891=197 |1896=183 |1901=187 |1906=190 |1911=189 |1921=155 |1926=153 |1931=151 |1936=136 |1946=140 |1954=126 |1962=113 |1968= 93 |1975= 74 |1982= 74 |1990= 75 |1999= 74 |cassini=23168 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|239}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|239}}/8.47) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11239 Montauriòl sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] f0dabrcb3lnnbn0rmwudw55bjuenqya 2508498 2508497 2026-09-09T16:24:40Z Alaric 506 44932 2508498 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Montauriòl | nom2 = ''Montauriol'' | imatge = Montauriol_(2).jpg | descripcion = La glèisa | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Montauriol_(Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11239 | cp = 11410 | cònsol = Eliane Estrabaud | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.2786 | longitud = 1.8364 | alt mini = 225 | alt mej = | alt maxi = 313 | km² = 8.47 |}} '''Montauriòl''' (''Montauriol'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11239.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Montauriòl | nòrd = [[Cumièrs]] | nòrd-èst = [[Mas Santas Puèlas]] | èst = [[Pairan]] | sud-èst = | sud = [[Pèirafita]] | sud-oèst = | oèst = [[Santa Camèla]] | nòrd-oèst = [[Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Mons Oriolus'' en 1271, ''Castrum de Monte Auriolo'' en 1307, ''Villa de Monte Auriolo'' en 1309, ''De Monteauriolo'' en 1311, ''Villa de Monte Auriolo'' en 1327, ''Locus de Monte Auriolo'' en 1378, ''Montauriol, annexe de Pay ra'' en 1789. La prononciacion occitana es ''Mountauriól'' <ref name = ansa>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 246, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f338.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc [muŋtaw'ɾjɔl].</br> ''Montauriòl'' es un nom medieval que ven del latin ''mons'' e pus exactament ''montem'', que pòt prene lo sens de « tuca, puèg », e ''aureolus'', diminutiu de ''aureus'', « daurat »; ''auriòl'', qu'a lo sens de « color d'aur », es un adjectiu valorizant <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Lot-et-Garonne'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 185-186, per ''Montauriòl'', Òut e Garona</ref>{{,}}<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 472</ref>. ==Istòria== Montauriòl es una anciana sucursala de la [[diocèsi de Mirapeis]] e una annèxa de [[Pairan]]<ref name = ansa/>. == Administracion == [[imatge:Mairie_de_Montauriol_(Aude).jpg|thumb|left|La comuna]] {{ElegitDebuta|insee= 11239 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Eliane Estrabaud |Partit= |Qualitat= retirada de quadra }} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat= Alain Carbon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2011]] |Fin= 2020 |Identitat= Dòna Claude Almeyrac |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2005]] |Fin= 2011 |Identitat= Geneviève Blanc |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2005 |Identitat= Marie-Thérèse Carbon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 11239 |1793=269 |1800=251 |1806=289 |1821=258 |1831=268 |1836=292 |1841=282 |1846=292 |1851=284 |1856=252 |1861=244 |1866=250 |1872=259 |1876=240 |1881=235 |1886=202 |1891=197 |1896=183 |1901=187 |1906=190 |1911=189 |1921=155 |1926=153 |1931=151 |1936=136 |1946=140 |1954=126 |1962=113 |1968= 93 |1975= 74 |1982= 74 |1990= 75 |1999= 74 |cassini=23168 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|239}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|239}}/8.47) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11239 Montauriòl sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna d'Aude]] [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] pm80xdt8ymiazqm4cu2sqrjbv4z4zdt 0 102803 2508505 2429367 2026-09-09T19:20:33Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508505 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana |carta = oc |nomcomuna = Pairan |nomcomuna2 = ''Payra-sur-l'Hers'' |imatge = Église_de_Payra-sur-l'Hers_1.JPG |descripcion = Glèisa de Pairan (portal classat). |lògo = cap |escut = Blason ville fr Payra-sur-l’Hers 11.svg |escais = |region ist = {{Lengadòc}} |parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] |insee = 11275 |cp = 11410 |cònsol = Bernard Pech |mandat = [[2026]]-[[2032]] |gentilici = |longitud = 1.8558 |latitud = 43.2672 |alt mini = 237 |alt mej = |alt maxi = 362 |km² = 24.52 }} '''Pairan''' (''Payra-sur-l'Hers'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 11275.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Pairan | nòrd = [[Mas Santas Puèlas]] | nòrd-èst = [[Vilanava la Comtal]] | èst = | sud-èst = [[Fonters]] | sud = [[Sant Amanç (Aude)|Sant Amanç]] | sud-oèst = [[Mairevila]] | oèst = [[Pèirafita]] | nòrd-oèst = [[Montauriòl (Aude)|Montauriòl]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Ecclesia de Pairano'' en 1119, ''Payranum'' en 1217, ''Villa de Payrano'' en 1327, ''Peyranum'' en 1378, ''Nostra Dame de Payra'' al sègle XV, ''Nostre Dame du Payra'' al sègle XV, ''Ecclesia Beatae Mariae de Payran'' en 1531, ''Payra'' en 1781<ref name = ansa>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 294, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f386.item.texteImage </ref>.</br> ''Pairan'' ven del nom latin d'òme ''Patrius'' ambe'l sufixe ''-anum''<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 521</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 125</ref>. ===Pairanèl=== Pairanèl es sus una tuca a l'èst de Pairan.</br> Las fòrmas ancianas son : ''Payranellum'' en 1217, ''Locus de Payranello'' al sègle XV, ''Peiranel'' en 1781, ''Payranel'' (Ministèri de l'Interior) <ref name = ansa/>.</br> ''Pairanèl'' es le diminutiu de Pairan, ambe'l sufixe ''-èl'', resultat del latin ''-ellum''. ===La Tor(re) o Antiòca=== Lòc situat al sud-èst de Pairan.</br> Las fòrmas ancianas son : ''Antioca'' en 1223, ''Antiocha'' en 1244, ''Villa de Antiocha'' en 1318, ''Anthioca'' en 1309, ''Villa de Anchiora'', comprene ''Anchioca'', en 1348, ''Anchiochia'', comprene ''Antiochia'' en 1391, ''La Tour'' en 1781, ''La Tour d'Entioque'' en 1790, ''La Tour d'Anthioque..., moulin de la Tour'' en 1807, ''La Tour a Antioche'' (cadastre) <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 446, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f538.item.texteImage </ref>. </br> Le nom ''Antioca'' de 1223 representa la fòrma occitana corrècta de la ciutat prestigiosa d'[[Antiòquia d'Orontes|Antiòca]], plan coneguda al sègle XIII per las Crosadas, e de las vilas omonimas. Se cal plan gardar d'imaginar las fòrmas medievalas en ''-cha'' coma de francismes : son d'ellenismes; aquela tradicion grafica complicada explica las fòrmas aberrantas de tipe ''Anchiochia''. S'èran estats de francismes, la fòrma occitana ambe [-k-] se seriá pas conservada (de còps compresa ''En Tiòca'', sénher Tiòca) en 1790 e en 1807. La fòrma del cadastre si-ben qu'es un francisme. ==Istòria== Pairan èra de la [[diocèsi de Mirapeis]] <ref name = ansa/>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 11275 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Bernard Pech |Partit= |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat= Jean-Jacques Flourié|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Marcel Melet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 11275 |1793=404 |1800=418 |1806=521 |1821=502 |1831=538 |1836=585 |1841=575 |1846=558 |1851=585 |1856=574 |1861=536 |1866=528 |1872=447 |1876=477 |1881=418 |1886=364 |1891=386 |1896=391 |1901=410 |1906=375 |1911=349 |1921=324 |1926=313 |1931=316 |1936=347 |1946=296 |1954=282 |1962=241 |1968= 206 |1975= 192 |1982= 184 |1990= 158 |1999= 177 |cassini=26337 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|275}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|275}}/24.52) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11275 Pairan sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas de| insee = 11275 }} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] jdle9x30gplghdmcp9y4k1pt5m34qy0 0 103009 2508506 2418662 2026-09-09T19:31:33Z Alaric 506 44932 còssol 2026, etc 2508506 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Santa Camèla | nom2 = ''Sainte-Camelle'' | imatge = Ste_Camelle_(1).jpg | descripcion = Vista generala | lògo = cap | escut = | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] | canton = De la Puèja a Rasés ([[Canton de Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc|CC de Castèlnau d'Arri Lauragués Audenc]] | insee = 11334 | cp = 11410 | cònsol = Bernard Vidal | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 43.2697 | longitud = 1.8064 | alt mini = 227 | alt mej = | alt maxi = 360 | km² = 9.52 |}} '''Santa Camèla''' (''Sainte-Camelle'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lengadòc|lengadociana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11334.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Santa Camèla | nòrd = [[Salas d'Èrs|Salas d'Èrç]] | nòrd-èst = | èst = [[Montauriòl (Aude)|Montauriòl]] | sud-èst = [[Pèirafita]] | sud = [[Mézerville|Meservila]] | sud-oèst = | oèst = [[La Lobièra Lauragués]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Alodes de Sancta Camella'' en 960, ''Villa de Sancta Camela'' en 1311, ''Sancta Camella'' en 1319, ''Église de Sainte Camelle dédiée à Saint Jean-Baptiste'' en 1738 <ref name = ansa>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 374, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f466.item.texteImage </ref>. </br> ''Santa Camèla'', del latin ''Camella'', es lo nom d'una santa locala, del sègle VIII<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 633</ref>, qu'es benlèu la meteissa que [[Senta Gabèla]] <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 294</ref>. ===Zebèl=== Zebèl es un masatge e una anciana sucursala de la [[diocèsi de Mirapeis]]. La glèisa èra dedicada a [[Joan (apòstol)|Sant Joan l'Evangelista]] e annèxa de [[La Lobièra Lauragués|La Lobièra]] (en 1738); en 1793, le masatge èra unit a [[Salas d'Èrs|Salas d'Erç]]. Las fòrmas ancianas son : ''Forcia de Vuelh'' (?) en 1263, ''Église et cimetière'' en 1793 <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 483, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f575.item.texteImage </ref>. </br> Le nom es estranh e a probablament conegut una aferèsi (pèrda del començament del mot). ==Istòria== Un còp èra, la glèisa èra dedicada a Sant [[Joan Batista|Joan Baptista]], n'es ara a Santa Camèla <ref name = ansa/>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 11334 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Bernard Vidal|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 11334 |1793=325 |1800=317 |1806=343 |1821=301 |1831=311 |1836=392 |1841=374 |1846=332 |1851=343 |1856=323 |1861=340 |1866=327 |1872=301 |1876=277 |1881=267 |1886=272 |1891=271 |1896=244 |1901=233 |1906=240 |1911=261 |1921=232 |1926=240 |1931=226 |1936=226 |1946=208 |1954=200 |1962= 148 |1968= 129 |1975= 111 |1982= 95 |1990= 94 |1999= 102 |cassini=31261 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|334}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|334}}/9.52) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11334 Santa Camèla sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] ixugoumizktgpa21bw6p69hr4lwb3x2 0 118508 2508494 2216093 2026-09-09T12:36:06Z Kontributor 2K 52367 escut~ 2508494 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Chambly | nomcomuna2= Chambly | imatge= Chambly - Town hall.jpg | descripcion= L'Ot&egrave;l de Vile de Chambly | lògo= | escut= Blason maison fr de Chambly.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Senlis|Senlis]] | canton= [[Canton de Neuilly-en-Thelle|Neuilly-en-Thelle]] | insee = 60139 | sitweb= | cp = 60230 | cònsol = Michel Françaix | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 2.2489 | latitud= 49.1672 | alt mini = 32 | alt mej = | alt maxi = 140 | km² = 12.87 }} '''Chambly''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Oise (departament)|Oise]] e la [[regions francesas|region]] de [[Picardia (region)|Picardia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Chambly]]'''Chambly'''}} {{Image label|x=0.31394512084|y=0.504126716496|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 843 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ronquerolles (Val d'Oise)|Ronquerolles]] (1,7km)}}}} {{Image label|x=0.702726983917|y=0.670644115011|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 10250 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Persan (Val d'Oise)|Persan]] (2,3km)}}}} {{Image label|x=0.831895226415|y=0.342970458296|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2297 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Mesnil-en-Thelle]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.256144364786|y=0.17693974848|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 571 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Belle-Église]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.950684342553|y=0.571998722176|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2363 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bernes-sur-Oise]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.359925546585|y=0.927293070738|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4451 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champagne-sur-Oise]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.83335174709|y=0.819394908221|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 8825 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beaumont-sur-Oise]] (4,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 60139 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Michel Françaix|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 60139 |1793=1371 |1800=1274 |1806=1284 |1821=1333 |1831=1413 |1836=1307 |1841=1321 |1846=1328 |1851=1331 |1856=1380 |1861=1424 |1866=1471 |1872=1426 |1876=1513 |1881=1531 |1886=1586 |1891=1636 |1896=1718 |1901=1738 |1906=1835 |1911=1882 |1921=2853 |1926=3057 |1931=3325 |1936=3490 |1946=3549 |1954=4248 |1962=5331 |1968=5614 |1975=6119 |1982=6105 |1990=7140 |1999=9138 |2004= |2005= |2006=9257 |2007= 9275 |2008=9 351 |2009=9395 |cassini=7772 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 60139 }} [[Categoria:Comuna d'Oise]] hvki8stjsaobx9q0iccuc2rpykela91 0 130330 2508495 1873452 2026-09-09T13:47:25Z ~2026-48712-43 65167 2508495 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Marche-en-Famenne''' (en [[valon]]: ''Måtche-el-Fåmene'') es una comuna [[Belgica|bèlga]] de la província de [[Província de Luxemborg|Luxemborg]]. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Luxemborg}} jj9a6nyzggwq9d9tz2l8mrkbttq372t 0 152835 2508500 1972687 2026-09-09T16:48:11Z Dostojewskij 20932 Categoria:Naissença en 1951 2508500 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Laurie Garrett at Poptech shot by Kris Krug.jpg|thumb|250px|Laurie Garrett durant una conferéncia Poptech en 2008]] '''Laurie Garrett''' ([[Los Angeles]], [[8 de setembre]] de [[1951]]) es una jornalista scientifica e escrivana [[Estats Units|americana]]. Recebèt lo [[Prèmi Pulitzer]] de jornalisme divulgatiu en 1996 per una tièra de trabalhs publicats dins ''[[Newsday]]'' a prepaus de l'epidemia de [[virus Ebola]] que flagelèt Zaire dins las annadas 1990. Dirigís actualament un grop d'expèrts independents, lo Global Health Program del Council on Foreign Relations, a [[Nòva York]]. == Òbras == * ''The Coming Plague: Newly Emerging Diseases in a World Out of Balance'' (1995) * ''Betrayal of Trust: The Collapse of Global Public Health'' (2001) * ''I Heard the Sirens Scream: How Americans Responded to the 9/11 and Anthrax Attacks'' (2011) {{ORDENA:Garrett, Laurie}} [[Categoria:Jornalista americana]] [[Categoria:Naissença en 1951]] jaiuaumddk6u2okly2h1ftkkk6bzmy1 2508502 2508500 2026-09-09T17:09:48Z Dostojewskij 20932 + Categoria:Naissença a Los Angeles 2508502 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Laurie Garrett at Poptech shot by Kris Krug.jpg|thumb|250px|Laurie Garrett durant una conferéncia Poptech en 2008]] '''Laurie Garrett''' ([[Los Angeles]], [[8 de setembre]] de [[1951]]) es una jornalista scientifica e escrivana [[Estats Units|americana]]. Recebèt lo [[Prèmi Pulitzer]] de jornalisme divulgatiu en 1996 per una tièra de trabalhs publicats dins ''[[Newsday]]'' a prepaus de l'epidemia de [[virus Ebola]] que flagelèt Zaire dins las annadas 1990. Dirigís actualament un grop d'expèrts independents, lo Global Health Program del Council on Foreign Relations, a [[Nòva York]]. == Òbras == * ''The Coming Plague: Newly Emerging Diseases in a World Out of Balance'' (1995) * ''Betrayal of Trust: The Collapse of Global Public Health'' (2001) * ''I Heard the Sirens Scream: How Americans Responded to the 9/11 and Anthrax Attacks'' (2011) {{ORDENA:Garrett, Laurie}} [[Categoria:Jornalista americana]] [[Categoria:Naissença a Los Angeles]] [[Categoria:Naissença en 1951]] dhfyyy21jgxisvp7esjb8dnpkxzeax4 0 155347 2508503 2508065 2026-09-09T19:05:55Z Poiuytrell 61256 /* */ 2508503 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lemosin}} Lo [[Lemosin (dialècte)|lemosin]] ten en generau lo vocabulari de l'[[occitan]] emb los eventuaus chamjaments fonetics dau [[nòrd-occitan]], mas a tanben de las formas lexicalas especificas (daus [[arcaïsme]]s e dau mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas emb los dialèctes [[auvernhat]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten daus tèrmes tanben emplejats endacòm mai, pasmens los avèm pas exclús pr'amor de donar una mòstra dau vocabulari lemosin. Nos basam sus lo diccionari occitan-francés d'[[Ives Lavalada]] (ed. IEO Lemosin, 2010), que ne trobam daus extrachs aquí. [http://al.deliquet.free.fr/Occitan/Joan-Pau_VERDIER/Joan-Paul_VERDIER_01.htmlz] Una fomt d'esplechar es aquela: https://espritdepays.com/bonus/glossaire-les-mots-du-perigord. Los mots se presentan en occitan lemosin, e après los dos ponchs (:) s'en dona un equivalent en occitan lengadocian o ben en francés. NDR — Tota esmenda, correccion o melhorament es benvengut, especialament quand ignoram la definicion o l'existéncia d'un mot (emb la marca «??») o que sèm pas segurs qu'existischa (emb la marca «?»). I a daus mots que pòdon aver una consonanta iniciala [[epetentic]]a: ''g-uech'' [get], ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onta''... La marca «franc.» significa «[[francisme]] d'evitar». Lo [[sufix]] [[aumentatiu]] ''-às, -assa'' pòt venir ''-ard, -arda''. * abalhat,-da part. pass. : maucorat,-da, deçaubut,-da * abaura: fr. (d') à présent * abausir, 'bausir [bu 'vi] : abausir, esbalausir * abeurat, abeurada: fr. détrempé(e) * abeuratge m., beuratge f.?? : beuratge * abilhar ('bilhar) v. assasonar (tanben vòl dire Vestir) * abinar: acoblar (sens general e sens sexual) * abocha (d'), d'abochas? : la gòrja duberta e lo còrs virat contra terra * abochar, abochonar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * abora (d') : d'ora, tòst * abòrd (d') : a l'instant, tot primièr, lèu; d'abòrd que: tantlèu que; puèi que (tanben emplegat) * abracar: fatigar grandament * abrial (sud del Perigòrd), abriu (nòrd [abri(w)/abre], abriau: abril) * abriar: acorcir, abracar, escodar * acaçar (acassar? varianta de (a)catar?) : cobrir * aca(p)tar, 'ca(p)tar (/s') : amagar, escondre; cobrir * acelar, açalar, acialar: abrigar de la pluèja * acelat, açalat, acialat (a l') : abric (a l'); d'amagat, d'escondon, d'agachon, d'assetons) * acepte: aisat, facile * achabason: terminacion * achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme: Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin captare) * acharrau V. Charrau * acimar: emplenar a ras * acimat, -ada: que sa cima es elevada * aclapir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) ; s'esfondrar, tombar tot d’un còp, s’afojar * aclatar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acocolar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acoconar (/s'): emmitoufler * acossar : encoratjar * acotar: fr. appuyer, accoter, soutenir, étayer; atteindre * acotir, cotir: batre, maltractar, prene pels cabèls * acotit, -ida, cotit, -ida: mesclat, -ada * acranar (s') : se far crane, polit * acraponhir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acropir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * adir: asirar, mauvoler a quauqu'un * adissença: asirança, òdi * aer: èr, aire (tanben emplegats) * aficar: pimpar?? * afinar: enganar * aflatar: careçar * afincar: ballar, careçar; aficar ?? * afincar (s') : s'aplicar * aflincar v. Aficar * afamgalir: afamar * afolar: avortar, far avortar; destruire * afolir: afolesir, far venir fòl * aforchar: enforcar; fr. être à califourchon * afortigar, afortir: afirmar, assegurar * ageir? : ?? * agresir fr. aigrir * agroar (s') (Prov. tanben) : acatar (s') (tanben emplegat) * agromar, agromelar, agromelir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agromelir (s’) : se redusir, se far tot pitit en s’escondre * agrumir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agrupir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * aguir : asirar * aguissable: aissable, fr. détestable, insupportable * aguissença: asirança, òdi * aicí a (/tant) (d') : fins a * aicianta (d') : fins a * aigafòrt: aigafòrta (tanben emplegat) * airau: airial, fr. basse-cour * airier: abajonièr (vaccinum myrtillus) * aisat adj. aisit * aisinable : propri a rendre servici, a metre a l'aise * aisinar : aprestar, preparar, alestir * aitanben: (a)tanben; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanpauc: tanpauc ; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanplan: tanplan; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitau: atal * aitot V. Eitot * ajauc: fr. ajonc * ajumbrir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * alacada: fòrta plojada? * alaidonc, 'laidonc: donc, doncas. Alaidonc que: dau temps que, mentre que * alau: alai, ailà * albalutz V. Orbalutz * alha (Cruesa): alh * alopir: assalhir; maltractar; invectivar * aluchar : alumar (tanben emplegat) * alulhar: cridar fòrt per far portar la votz au lonh. Alulhar de jòia: udlar, cridar, udolar plan fòrt, per mostrar la jòia * amassar, 'massar: regropar ; atrapar, prendre (un còp) * amodelonar: fr. antasser * amorrar : abaissar la testa, faire mòrdre la pols * amortesir fr. adoucir * ancèis, ancès que : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * anchau m. : anchòia f. * anda: tanta, sògra, mairastra; abusivament: granda, mameta * anueit/anuèit, anuech/anuèch: auei, uei (tanben emplegats) * apà! (de Òc-pas?) : non vòli pas! * apautar: fr. renverser * apetís fr. ciboulette * aplèch [aplej] : fr. soc (de charrue) * apoiar: fr. appuyer * aponhar: garder, aver mestièr de quicòm; fr. répugner à faire quelque chose, tarder * aprueismar ('prueismar, [prajmà], [(o)preimà], [apresmà], [aprowmà]): apropchar * aquilhs (plural de 'aquel', ancian cas subjècte) * ara. D'ara ençai: d'ara enans, d'ara en avant. V. Aura * arair: araire * arban (faire un ") : s'entrajudar * arçà! : interj. per incitar a faire quicòm (de òr + ça) * arcar: passar per dessús de * arçau : arç (planta). Fiau d'arçau: fil de fèrre barbelat * archa: maid * archelar: escalar. fr. escalader * areclana: arcolan * argiu m. : argila * ariclana: V. Areclana * aromaire: murtrièr? * aromir: tuar * arondesir fr. arrondir * apietosir: fr. apitoyer * arpiar: arpejar * arreir: arrèire * arrier: tanben, egalament * arser: ièr al ser * asperja f. espargue * assedrat: assedat * artichau, artrujau m. cachofle * assumir (s') : s'assopir * assuausar: apasimar, adocir, calmar * assús, a sus: sus, sobre * atrapar de (d') : se botar de, començar de * atrevador: endrech qu'atira; rendètz-vos * au: o (pronom neutre) * aubalutz V. Orbalutz * aubrisson: arbust * auçada: nautada * aucha, òucha: pradèl o camp claus situat prèp de la maison, sovent près de la cort dels pòrcs, ont se los laissava * auchard: aucat, mascle de l’aucha * auguer, auger?? : aver * aul: el. V. Eu * aulana: avelana. fr. noisette * aumalha f. bestial gròs, bèstias amb banas que fan de la charn roja per la nuridura * aura adv. ara. Tot aura/Totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment). D'aura enlai: d'ara endavant * aures: quicòm mai, autra causa * ausanier (comunas del sud del país de [[Garait]], region de [[Sent Vauric]]): bois [bwej] entrò una linha que jonh [[Ansesme]], [[Jòlhac]] e [[Ladapeira]], e [bwi] dejós d'aquesta delimitacion) * ausar: gausar * ausela: ironda; femela d'auseu * auseu: aucèl * auvelha, ovelha n. oelha, aolha * auvernhata: fr. litorne (grive) * avacar: reüssir, capitar * avalir (s') : esfondrar (s') * avances, avanceis : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * avant que de + v. inf. : abans de * avantier (l') : i a quauques jorns, i a quauque temps * avena: civada * aver: prend lo sens d'atrapar, raubar, n'acabar amb quicòm o quauquarren, tuar * avesar: rendre domde, adometjar; familiarizar * avesat (d') : de costuma, d'abitud * avisar: regardar * ba(m)bòia, babula, babuia: nesci; estatua; petòta * babinhon mf. menton * babòi : original (persona estranha) * babusar: repapiar * bacada n. past, pasta, pastèla (pels animals). fr. patée pour les cochons * bacar: donar la bacada * bada-graula:?? * badar v. cridar * badada: grand crit * bafada: repais d’importáncia en quantitat * bajar: pensar * balada : frairiá, vòta * balaia: escoba (tradicionala de bàlec o autra planta) * balajar (Corresa) : escobar * balanç: vam, eslanç * balharc: òrdi * balharja: òrdi de primavera * balinjas n. f. plur.: fr. couches ou langes * banchieron: banc pichon * banlesar (se) : barrutlar, fr. errer * banturla, banturle?? m. persona non seriosa (non pejoratiu) * banturlar (se) : fr. errer; musar, perdre son temps a far quicòm? * barbetar v. : còire * barbòta: mena de sèrp non verenosa * baraquen: fr. voyou * barbelòta: jonquilha * bargassar: charrar * bargasson: que japa sens rason, que crida, que fa de bruch * barginhar: esitar. Sens barginhar: sens esitacion, de manièra fèrma * barja (Cruesa): partida de la granja situada au-dessús de l’estable on s'estojava lo fen e la palha * barracat, - ada adj: barriolat, -ada * barradís n. tèrra clausa près de la maison. * barradissa: claus * barrancon: barrèu d’escala o de cadièra, per ext. baston * barrial, barriu: barril * barrutlar: fr. errer * bascha: fr. bâche la toile * b-assetz: assatz; cèrts, certans (qualques) * bàssia: aiguièra. fr. évier * b-assuelh: asuèlh, fr. seuil (de la porte) * batalhar, batalar?: charrar * baterias: batasons (tanben emplegat) * bateusa: fr. moissonneuses-batteuse * bauda: asnessa, borrica, Saura * 'bausir [bu 'vi], abausir: abausir, esbalausir * baussuelh : asuèlh, fr. seuil (de la porte) * beca f. vèspa * beça, beçal, beçau, beçol, betol, betolaud, beç * becar: fr. picorer * becicar: far la sesta * belier: febrièr * belhier: febrièr * belinament : fr. foisonnement, grouillement * belujar (/se) : (se) bolegar * benaise: satisfait, content * beneisir: benesir (emplegat tanben) * bentot: tanben * berche: fr. édenté * bergossa: vièlha oelha coriaç sense valor mercanta * besenga/besinga: pauta * besilh, besilha: causa de pas cap d'importància, pas res * besilhar, bosilhar, far de las besilhas: bosigar, trencar, deteriorar, desgalhar, far de mala òbra * bessicar (bercicar? breçicar?, de Brèç?) : somnolar * bestiaria: bestiesa * besunha, besonha: causa; obratge, afars (personals), bagatge... (tot çò qu'aparten a qualqu'un) * b'etot, ben 'tot: benlèu * beu (de " de) : a còp de, a fòrça de * beu (de ~ que) : a mesura que, a proporcion que * beuna?, beune? : ?? * beuradenc : bevible, potable, que se pòt beure * bevetar: beure lentament * biau biau ! : japada mai aguda dels jounes chens * bibar (Creissent) : forrupar, fr. gober * bicanard: païsan pej. * bicas f. pl. labras * bicar: baisar, potonar * bicon: poton * bieta: bleta * bi(n)gois (de ") : fr. de guingois * bigòrra m. bigarraud/bigarròt, bigarroei/bigarroelh: blat d'Espanha, milhòc * bigòs/bigoelh (bigwé) m. fr. hoyau * bisard??, bisarde?, bisarda: bisarre, bijarre * bilha: tronc d'un aubre * binhet: bonheta * biòla: bèç??, betol?? * biòla (d'un forn) : fr. charbons ardents * bladar fr. emblaver; fig. joncher?? * bladasons : fr. semailles (du blé) * bladin: blat negre (tanben emplegat) * blagassar: charrar * blanc fr. chevesne, meunier (peis) * blanch, -a: blanc, -a * blancha pura: aiga de vida * blanchinhard, a: fr. banchâtre * blandar: ?? (lo fuec) * blesta f.: fr. écheveau * bocanar: fa de bruch * bochas f. pl. labras * boda: fanga * bodra, broda (de 'brauda'?) : fr. crotte, boue battue; ordure * bodrós: fug-l'òbra * boes!: bah! * boifar: v. Boissar * boija, boïja [bwejjo] [buijJo] (Cruesa e endacòm mai): V. buïja * bòina?, boina [bwejno] : bòrna * boinar: bornar * boïolar: faire de bofiòlas, fr. se boursoufler * boirador [bwejra'dur] fr. instrument pour enlever la deuxième peau des châtaignes dans l'opération qui consiste à blanchir les châtaignes, instrument que l'on appelle aussi en Creuse "las tanalhas" * boirar [bwej'ra]: mesclar, braçar, pelar las castanhas amb un boirador (aisina per las emblanquir) * boiricin: panièr * boiriu: redalh, fr. regain * bois m. pl.: encastre (d'una fenèstra) * boissar : escobar * boisson blanc : espinalba, aubespina, jargas blanc, jargue, fr. aubépine * bòja, bòtja (?) : saca * bojal(h?) : fr. trou. bogalh? * bojalar: traucar * bolar: s'enfonzar los pès dins l'aiga e n'aver la cauçadura mòla * bolega: fanga liquida * bolin: panet redond * bolit, bolhit, bulit, bulhit: olada (plat) * boljar, bolejar: bolegar (tanben emplegat) * bomba (a tota ~) : en córrer plan regde, plan viste * bombar: fr. bondir, rebondir * bòn(n?)a: fr. marécage * bondir: fr. gronder (bruch) * bonhar: far trempar, macerar (varianta de Banhar qu'a aquesit un sens particular) * bonhat,-da : se ditz d’una frucha tròp madura, tanben de quauquaren qu’a demorat dau temps a trempar dins un liquid * bonicon: ?? * bordairatge, bordieratge: bòria, ermitage, fr. closerie, petite métairie * bordassar (metatèsi d'Adob(r)assar) [burdasà/durdasà] : repetaçar, fr. rapetasser V. 'do(b...)rassar * bordier: bordièr; p. ext. logatièr * boreta: bar(r)iòta, carriòl(a) * borifa: fr. rombe (instrument de musica) * borilh: borlhon, tapon (coma la nèu) ; tot pitit grun de pouvera * bornat m., bornhon : buc (demorança de las abelhas, autrescòps facha amb la cavorna de chastenh, aura dins de caissas de fusta) * bornha: panièr grand, naut e pregond, de palha tressada per tal de conservar la frucha * bornhon V. Bornat * borramesclar: mesclar totalament? * borrar: tustar (tanben emplegat) * borrassons: fr. langes, couches * borricha (grafia?): bòssa, bossa (engenh de pesca) * borricon: fr. bourriquet * borrilh : polvera, bordilha. fr. balayures, poubelle * borrinar : barrutlar, fr. errer * borriqueta: saussa o sopa d'orselha * bòsc beneit: bois * bosar (se) : se laissar tombar coma una bosa * boschalh : tap (de trafec rotièr) * bòta: bota (fr. outre) * botarèl, botareu: campanhòu * botifla: veissiga * bòtja (?), bòja : saca * botjar: vojar fr. verser. Plòure coma qui la bòtja/vòja: plòure a semaladas * 'bracar V. Abracar * braçar: remenar * braçat (de '') : à bras-le-corps * bradar: gelar * bradassa: charraira, fr. barbouilleuse * bradassar (brandassar) v. secodre; parlar a tort e a travèrs * bradasson, bredasson: persona maladreita o brusca * bradau adj. (tombar '') : fr. lourdement * braga: fr. culotte * bran: bordilha * brancantar : barrutlar, fr. errer * branchiera : ?? * brand o bram?: "sonar a brand": fr. sonner à toute volée * brandinar: barrutlar, fr. errer * brau: fr. lisière de terre qui sépare un champ d'un autre * braulhós: brumós * bravament adj. : doçament; regde; rudament * brave, brava : bèl, bèla * brèça [barça] : brèç * brechar: cobrir * brechalh (Cruesa): tapadoira * bredilha: charraira * brejadís: discussions, charradissa; baralha, disputa * brejauda: sopa caracteristica del Lemosin facha de cauls e de lard (de 'brejar') * brejon: codena del lard * brenada: manjalha de bren amb aiga per péisser los pòrcs * breta, bretona: vaca de lach * bretonar: faire de grumèls * briar (de 'breviar') : acortar * bric de (pas '') : pas ges de; pas cap de, cap bri de * brija (pas '') : pas brica * brijon, brigon: miga, morcèl * brima: molsa; bruine, crachin (que dona l'oidiom o lo mildiu als vergièrs) * brimar: fr. bruiner; èsser atacadas las trufas pel mildiu * bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar * bringar: dançar, saltar, folastrar * bròcha: branca secondària d'un aubre * brochilhon: branquilhoneta * brochon: fr. brindille * brocon (far au "): ?? (es un jòc) * broda: fanga * brodir (brondir), brudir: far de brug, bronzir, bondinar, resclantir * brodischa: branquilhon;fr. broussaille * brostachabrit: fr. chèvrefeuille * brosinar: brosinhar, brusinhar. fr. bruiner d'une pluie fine et persistante * bruau (variant de bruelh?): talús * bruchadís: bruch continu??, brejadís ?? * brucir: mòrdre, atacar a pitits còps de dents, pinçar, piunar * brudir: brusir, brugir, brogir, brunhir, brúnher. V. Brundir * bruja: bruguièra * brujaud: fr. ajonc * brumerlós: brumós * brun (faire ") : faire negre/fosc. montar brun: s'escuresir lo cèl * brundir (lat. grundire) : bronzir, bronzinar * bruset? bruselh?: iò-iò fabricat pels mainatges * budalha: budèls de pòrc * bufec: fr. vide (de fruit à coque: cacau, avelana...) * buïja, buija, boïja, boija, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga. fr. terre en friche, pâtis, jachère * buja, bruja: gèrla, jarra (cruche à huile en terre cuite vernissée, non à long col, mais à anses) * bujandariá: fr. buanderie * bunhet m. : aurelheta (pastisson) * bura: de color fosc * burgaud, bergauda (Cruesa), burgon n. : fosseron * burrau (Cruesa): fr. babeurre * butir: butar * cabonhat adj. : fr. encaissé fig.?? * cacau, cacalh (de 'cascalh' ?), calau, cacòu: notz * cacunha: automobil vièlh * caga-menut: avar * çaiquedelai, çai que delai: ça que la, çaquelà * caireforcha: caireforc * cairiá (cairia, càiria) : canton (coin de l'âtre). C(h)erchar per las cairiás : c(h)erchar, furonar pertot sens succés; caire, ròdol/ròde, parçan, comarca * calau: notz. fr. noix V. Cacau * caleta: fr. cosse * calhada, calhadon, calhat (Cruesa): formatge blanc * calhar: fr. tasser (la terre) * calòta: sièta crosa * camjar: cambiar * campar (/se): quilhar, dreçar * canaçon : fr. caleçon * canal [conar] * cancanar, cancanilhar: charrar * cancaridier: fr. frêne * canòla (Dordonha) V. Coada * cap (pas '') Bas. Lem. : ges * capforcha: caire * capit: poirit (fusta) * 'captar (/se) V. Aca(p)tar * caquetar: charrar * carcalin: pan gròs en corona * carcilhar (se) fr. s’émietter? * cardalhan??, cardalhau: tòpi, topinambor * carolha (Cruesa): pèl d'espic de blat d'Índia * carreu: fr. chariot * cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl * cascavelar: avançar fasent cascavels * cassa, casson: bocin de tèrra, ben massiu, fr. motte de terre. Durmir coma un casson : durmir coma una còça (dormir pregondament). Un casson de pan: un bocin de pan * cassar: copar * 'catar (/se) V. Aca(p)tar * catissar(s'): acatar (s') (tanben emplegat) * catura : tòrt, despit o damnatge causat a qualqu'un * cauçar: fr. butter (la terre) * cauças: socas (d’arbre) * caumassa: calmàs (calor estofanta) * cauquilhard: pelegrin * caura f. : avelanièr * cavalhier: gendarme * cencena: nœud de l'écheveau; remue-ménage?? * cendrilha: fr. mésange * censat: gaireben * 'cepte V. Acepte * cerèisa/cirèisa [sirèijo], cerièisa [serièijo] : cerièra * cerv: cèrvi * ‘chabason: terminacion * chabeç: fr. fâne * chablata, chabla: clujada (fr. toit de chaume) * chabreta: siulet o cornet d'escorça de castanhièr fabricat pels goiats * chabreu, chabròla, charbòu?, chabròt? : barreja de bolhon e de vin. "far chabreu" ajostar de vin al bolhon * chabreulh/chabridon: cabridon * chabròl, chabròu, chabròt? : cabiròl? , fr. chevreuil?; cabridon? * chabruelh: cabiròl, fr. chevreuil * chadan: tèrra (de 'chada an') * chadieira: cadièra * chafre : surnom, escais(-nom) * chafrolhar: fr. froisser * chaine, chasne, casse, jarric, rover, rove * chaitiu, -iva: coquin; marrit (maloneste e mauplasent) : persona malaürosa, magra e de pauc de santat, pas en fòrma * chalelh [chonej] [tchalej] : calelh (tanben emplegat) * chambija: rastèl * chambon: jambon * chamnhar, chamjar v. cambiar * chaminaire: vagabond, sens-ostau * chaminar: caminer; vagabondar * chanabon: cambe??, carbe?? * chanòla: ansa * chantilhar v. fr. chantonner * chanturlar: fr. ânonner * chapalon (Cruesa): V. pelharaud * chapdau: ensemble daus bens, la propietat (terras e bèstias) * chapiau: fr. pignon (d'un ostal) * chapmarteu: caboçòla, capgròs, tèsta d’ase * chaputadís: dispute * charavelí(s): carivari, charvarin, fr. charivari, vacarme, tapage qu'on fait aux nouveaux mariés * charbonièra, cendrilha, senzilha, gamada, coa de panlon: chincharra, sarralhier blau, tèsta blava (blua), pimparrin, lardeireta (tots en Provença maritima), lardier Prov.; fr. mésange charbonnière * charjant: pesant, pesuc * charmable, eissarmable ? : fr. charmant * charmenar: tormentar, tracassar * charpinhadís : disputa * charrairon: caminòl charratièr * charrau f. : intrada d'un camp sens barrallha, facha d’entrelaç de branchas, mai granda que la cleda; barralha "à claire voie" * charrièra, carriera: camin o espaci libre près dels ostals ont passan o estacionan las carretas entre las bòrdas; per ext. cort de la bòria (de. basse cour) * chas adv. en çò de; chas ieu/me…: los membres de ma familha, l'ostalada " chaser: caire, tombar * chasne: casse * chassida: fr. chassie * chastiar: castigar * chat-martre: martra * chat-pitoir, chat-pitoi(s), chat-pitòer?, chat-pitair, chat-pitais? [pituej/pitòj] : catpudre, (gat-)pudís * chat-pudent, chat-punais V. Chat-pitoir * chatinglar v. fr. chatouiller * chauça: cauceta * chauchabutida: ?? * chauchar: fr. appuyer * chaucida: caucida, mena de cardon salvatge * chaufaliech [-et] : fr. bassinoire * chaul d'asne (Cruesa): mena de cardon salvatge * chaulhadura: solhadura, brutícia * chaulhar: solhar, enlordir, embrutar; trempar * chaumassa : calor umidosa de l'estiu * chaumenir fr. moisir * chaumenit, -ida: fr. moisi, -e * chaunhar: fr. grignoter, croquer * chaupir : atrapar, agantar * chaupre m., charpre m. calpre (arbre) * chavana: tempesta * chavau: caval * chavau dau diable: fr. bousier, lucane ou cerf-volant, faucheux; mante religieuse * chavaujar: cavalgar * cheita: fr. chute?? * cheminada: cheminèia, chaminèia, cheminièra * chen: can, chin, gos * cherbe f., chibre m. (Cruesa) : carbe, cambe * chialar (Cruesa): cridar en ploramicant * chonhar (Cruesa): V. Fonhar * chòrta (Cruesa): veitura, automobil * chucant: fr. boudeur * chucar: chocar * 'cianta: V. Aicianta * cierge: ciri *cima (a la <nowiki>''</nowiki> de) : au bot/cap de * cinglan (singlan?): colòbre vèrd e auriòl * cir(i)èja: ceriesa. V. Cerèisa * cirie(i)r m. ceresièr * cirèisa, cirieisa: cerièra V. Cerèisa * citron: sòrta de cogorda de color rossèla * clabòt (ueu '') : uòu covat e non espelit, que siá estat fecondat o pas, o que l’embrion soiá mòrt * clachar (se) : s'amagar, s'escondre * cladassa: fr. litorne (grive) * clampar, clampanciar: charrar * clampinar: ? * clapar: per dire de borrar vivament emb las mans o ben emb una lata, o amb quauquaren de plat, de plange * clapeta: fr. pipelette * clapeta (far "): charrar * clapetar: fr. claquer (de las dents) * clardat: clartat * clauvar: clavar * cledier: fr. séchoir * cledon: fr. portillon * clessa: fr. clisse * clocauda : fr couvée, troupe de poussins, engeance, famille * clucas : fr. lunettes * clucaron m. grapaud que pòrta los uòus de la fema "a pelharaud" * cluseu: fr. fente? * coa de patla [panlo]: ajaça, agaça * coada, coda (Cruesa): sòrta de lòssa de fusta o metalh amb un long tudèl traucat que se pausava sus la selha per beire o versar l'aiga. ("godet à queue qui sert à puiser de l'eau dans un seau"), cassotte * coar: fr. couver * coatar (se) : metre sa coberta *còbla f. : fr. couplet * coble (un ~ de) fig. : parelh (un ~ de) * coca: patata * còça: soca. V. Còssa * coçar: cercar, espepissar * cocorda f. cogorla * codar: pàisser las vacas dins lo coderc * coeijar (/se) V. Coijar (/se) * coenh : canton * cogasson: se ditz per lo còu darreir la testa, lo copet * cogoiç, cogòu/cagüelh-cagoelh [kagwey] m. cogòt * cogolha, cagolha f. cagaròl * coguol m. fr. cocu; coguola: fr. primevère * coia, coja: fr. courge, citrouille; gorda faita amb una coloquinta * coijar (/se) : (/se) colcar * colar: descendre? o prendre una carrièra * còl(d)re, còure (còrre) : coudrier (notat 'coorre' en un lexic) * colenar (se) : fr. se glisser * colidor: corredor, fr. couloir * colier: colar. fr. collier * coma adv. amb (exprimís l’acompanhament quand òm parla daus umans e sovent de las bèstias de la bòria) * coma: com. (/Com) vai 'cò? : com va? * començada : començament, començança * conchon: fr. bassin? * concir (lat. concidere) : fr. abattre, accabler (la calor) * condencionar (se) fr. se coaguler * coneitre: conéisser * conelha (conuelha) : conolha * conestre: conéisser * congièra: congèsta * conhar: enfonzar, folrar; fig fr. glisser dans * conòrt: auguri, presagi, opinion, esgard * conortar (se) : regaudir, consolar, donar de coratge * conselh (se balhar) : se donar de còr, de determinacion * contrariós: fr. contrariant * convidós: convidaire * còpa : copa (de bòsc) * còp-sec d’abòrd : fr. tout de suite, sur le champ * copilhar: copar en morcelets * copinhar: tustar? * coquerla: cocut feme * corbe, corba adj. : corb, corba * corcha: sièja (fr. vandoise) * coret: corada, coradilha * còrna-budeu(s?) m. : fr. culbute. Fa lo grand còrna-budeu: morir * cornelha: graula * corniòla : còl, traquea artèria, esofag * còrsonela, còrsenela fr. scorsonère * cortissons: pantalons corts * cosinacuol: renouée (lit. "démangecul" planta) * còssa: soca * cossier, cossei (Naut Lemosin): preocupacion (gascon 'cossidèr') * cotilhons pl. : gonèla * coturas f. pl. : terras cultivadas de blat, de segle, de blat negre * cramilhera fr. crémaillère * crànher : crénher, crénger (tanben emplegats) * craunhar: fr. grignoter, croquer * crema f. crenta * crochar, 'crochar: acrocar * crochet: fr. pissenlit * cronhar: fr. grignoter, croquer * cròs: trauc; fr. tane (de renard etc). Cròs dau cul: anus * crostar: enlordir * crubir, crubrir?? (p.p crubert) : cobrir * crum: fr. brume * crumor (en ") : fr. obscurci par la brume * crussir : manjar?, devorar? * cubertilh: tap d'ola * cubrir: cobrir * cueire v. còure * cuenh: canton, fr. coin (d'un luòc) * cujar + v. inf. : arribar a, reüssir a * cul sus testa: fr. sens dessus dessous * cuol [kju], cuòl ([tior] a Tula) : cul (tanben emplegat) * cussòla: gròs pan de segla * dadet? (Cruesa): nom afectiu donat als mainatges (de 'daret' aret?) * daiciá, daiciant (d'aicí a/en, ent (= ont) : d'aquí a; dinc a, fins fig. (tanben: d'aicí a) * daivoar: desautorizar, renegar, condamnar * dalh: fr. faux * darreir (nontronés e endacòm mai) : darrier * dau: del (tanben emplegat) * dausuns: qualques, certans. 'dausuns còps' : certanas vetz * decha: ferida * degolinar: caire gota a gota * degolinari (far ") : fr. enlever furtivement (en jòcs d'enfants) * degrad, degrat: grad, gra * degreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * degut: deute (tanben emplegat) * deibrir, dreibir: dubrir * deimai: fatigat, geinat, excedit * delesei? delaiçai? De lai ençai? [delesej] : d'ara en avant * deleser: fug-l'òbra, hippy * demia, demiá f, demieg m: mièg, mièja * dempès: V. pès (d'en ") * dempuei: dempuèi * denada: viure(s); argent; tropèl? * denaut: en naut * desbilhar, des’bilhar (se) : desabilhar * de(s)bolar: s'enfugir * desavenhe: desagradable, desplasent * desboijar: esbosigar * desboirar: desmesclar V. Boirar * desbojar, desbotjar, desvojar? : desbanar, travolhar; recontar, decorar, cardinejar * desbolegar: desbrolhar?? * desborrinar : esborrifar? * desbraulhar: grafia per Desbrolhar?? * desbrundelar: desrotlar (un fial) * deschassidar: levar la chassida (crostas dels nòunats al bòrd de las paupièras e cilhas); dobrir los uèlhs al monde; batejar. * descranilhar: descrocar, desgafar * descrubir: descobrir * desdire: fr. fausser (au sens materiel) * desei (deseir?), deser : desir; fr. désir * desennastar: levar l'asta * desfarda: fr. débris, rebuts * desgaunhar: fr. faire des grimaces; rechigner; fr. vomir ? * desgaunhat, -ada: renfrogné, ronchon * desgoletar: fr. se dérober, disparaître * desgorçar: netejar una broa * desgreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * de(s)guelha: fr. boucan, bombance, ribote * desjaivar, desgeivar? : far sortir del lièch *deslenat: fatigat * deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e) * desnant: d'aicí/d'ara en avant * desnogalhar: dobrir un *nogalh o notz * despetesir: fr. décrasser * despiech (far) : contranhar, desrenjar, saubre mau * despuei [dejpej] [despë], dempuei, : depuis * desraijar: desrasigar, desraiçar * desrei: malaür, desastre, troble, desrota * desrejar: chambiar de direccion, desviar * dessierv: dessert * dessós, dessot?, dessots?, dessotz?: dessota, dejós * destombar: càser (de sa nautor); fig. desconcertar * destrenh: fr. ménage (faire le ") * desvarachar: desbosigar, artigar, desglevar, de(s?)gorsar, fornelar * desversar: fr. renverser * desviardar: fr. décamper * desvirar : ?? * desvirolar: escorjar * desvoar: renegar (qualqu'un) * det. grand det: det gròs?. mermilhon : det pichon. guinhaire: indèx * deu: del (arrondiment de [[Sent Irieis]) * déver: deure (tanben emplegat) * diaures!, diatres! : diantre! * diesena: desena * diesenat: desenat * dietz: dètz * dieumenc [diòmen], dieumenche [diòmenche], dieumergue [diomerge], dieumenge [dioumejne] : dimenge (dimenge o diumenc semblan las formas majoritàrias) * dijuòus: dijòus * dimenir : demenir, diminuar (tanben emplegat) * dinc a: fins a * dindaud: dindon, dinde (Corresa) * dindrinar: tindar  * dispareitre, disparestre : disparéisser * dissa(n)des n. (de */'die 'sambati/) : dissabte (de */'die 'sabat-i/ tanben emplegat [disadde]) * 'do(b...)rassar, 'dobrassar? (>adobassar) v. : petaçar. fr. raccomoder (un tissu) * doas-tres: qualques * doçarèl: fat, doçastre * doler v. : dòler * domaisela: fr. cerf-volant * domdar v. : domesticar * domde : docil * dondar v. Domdar * dòstar: dostar, retirar * dòuça: fr. gousse; mongeta, fr. haricot vert * dòure, doler v. : dòler * dreibida, deiberta, duberta, druberta: pp. dobèrta * d'òrs en avant: d'ara en davant * drapel: fr. lange * drollichon: drollet * drubir, drobiir, dreibir, dubrir, druebir, deibrir, ubrir : dobrir * drucar: ?? * dueinan, d'uei un an, endueinan, en d'uei un an: l'an que ven * dumpuèi: dempuèi * durbir: dobrir * durmença: dormança, fr. somnolence * egulhada: fr. aiguillon à boeufs * eidredon: edredon * eigar, aigar, eissegar, asengar v. metre en òrdre, agençar, adobar; ajustar, separar; adesar * eimatin: aqueste matin * einoiar: sofrir; fr. ennuyer (embêter) * einueg: problèma, pena * einuech adv. uèi * einuei, ennuei (esnuei) : sofrença. V. einueg * eiperar, esperar [eipéra] fr. attendre * eirisseu f. jolverd * eisanhe: avar * eisilar: fr. glisser * eisir: aisir??; eissir?? * eissabanit : ?? * eissabencar: eissabrancar, eissabancar?, desbrancar, (e)scabeçar * eissaragar (grafia de verificar): esparpalhar lo fen. V. Eissigar * eissarquiar: esfondrar, desplaçar la tèrra * eissaurar: V. Eissurir * eissaurelhar : assordir * eissebrar: estrifar, entalhar * eissegar : segar, meissonar; fig. destruire * eisserbant: deserbant * eisserbar: sarclar, arrancar las marridas èrbas * eisserbatge: deserbatge * eissicolhar (s') : cridar * eissigar (varianta d'eissegar/eissagar: partejar en parts egalas entre personas) (/s') : esparpalhar * eissiular: siblar, siular * eissolent: insolent * eissorlar: eissordar (dins lo sens d'enervar) * eissublar, eissuflar, eissicliar (sicliar) : siblar, siular (lat. exsibilare) * (/s')eissubir, eissubir [ejjubí] : desaparéisser, fr. se volatiliser. * eissufle, estufle, eschurlet, eschuflòl, eschurlòl: siblet, siulet (lemosin classic) * eissurir v. fr. premsar, serrar, tòrcer, faire secar, fr. essorer, épreindre; agotar, fr. tarir; fig. agitar, quichar lo chuc * eitot: tanben * embaisse: biais, afar * embarbolicar: embrolhar?; embarbostir? * embonilh: fr. nombril * embrucida, embrussida: morduda, nhacada; fr. pincée * emper adv. pasmens, totun, pr'aquò (cf. catalan 'emperò') * emplei: emplec * empleiar, empluiar franc. : emplegar * emplenat, empluiat franc. : emplegat * emplir: emplenar * empluiar, empleiar franc. : emplegar * empluiat, emplenat franc. : emplegat * en per avant: aperabans * enançar: avançar, progressar * enautar (/s') : enauçar * enchaiença, enchaison: escasença, pretèxte * enclunhe: enclutge. fr. enclume * encranilhar: encrancar * endalh: andain. Fenar los endalhs: faner les andains * endechar: endecar, mabolhar, abasir, abismar * endechat, -ada: andicapat ; privat d'un o plusors dets de la man * endonc: puèi que; alara, alavètz (en aquel moment) * endueinan [ɛndej'nɔm]: l'an venent * endunle, endutle: budeu emplit de charn de pòrc aprestada. Se conserva emb lo salat (charn de pòrc salada) e que se minja bulhit. fig. V. Entrule * endurar: sofrir * enfetós: pudent * enfeurit,-da: enfebrit (que suefra de las feures) * enfonilh: fr. entonnoir * engalunchar (s'): s'installar o èsser pres dins las brancas d'un aubre * engarçar: trompar meschantament * engaulhar (/s') : se crotter de boue * enginjaire: fr. inventeur * engolar: engolir; fr. gober * engraunhar: engraufinhar, grafinhar * engrunar: fr. écosser, égrainer * engueitar: gaitar, espiar * engingar: engimbrar * engravissa: escaravissa, fr. écrevisse * engulhar: conhar lo fiau dins l’agulha; conhar lo còrs dedins un vestit per s’abilhar * eniurar: fr. enivrer * enjagat,-ada : posicionat d’un meschant biais * enjucar (s') : s'enjocar, se plaçar a la cima de quauquaren d'aut (aubre, eschala, teulada, etc.) * enmatin (l' ~) : matin (lo ~) * enniblat: ennivolat * enniurar: fr. enivrer * enquera, engueras/engueras (d') adv. encara * enquilhar: cargar (un vestit) * enrotar: començar, metre en rota * ensauvar (s'): se sauvar * enser (l'): lo ser * ensorcelar, ensorcierar, ensorcilhar: enfachinar, enfadar (tanben emplegats) * ensubrevut, -uda: que pòrta lo marrit uèlh o sus lo qual l'an getat, embreissat, emmascat, enfada, enfachinat, enfachilhat * entainar: tardar; languir * entau: aital (del latin 'in tale (modo')'); (ai)tant * entanhar: enfangar, enfangassar?, embodigar??/embodijar??. fr. embourber * ente : ont * entòrcha : fr. torche * entraupa: entrava; trapèla, tracanard * entraupar (s') : fr. s'entraver, trébucher * entreprener: entreprendre, entreprene, entrepréner * entrebreschar: ?? * entrule m. òme pauc actiu, mal desgordit * entrusca (tant) que: fins (a tant) que * envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar * enviá: enveja * enviblar: trompar; jugar de meschants torns, ensorcelar * envirolar: entornejar * esbabinhar (s') : finfonhar, ranguilhejar, biscar, ragassar, petonar, fr. grommeler, rouspéter (en faisant des grimaces) * esbadaurelar (s’) : cridar a plen gorjareu, plan fòrt, en alulhar * esbalausir [ejbalu 'vi], esblausir [ejblu' zi] : esbalausir * esbatoelh, esbatoeri(s...): fr. ébat; amusement; joguet * esbaubit: plan estonat * esbelar: se far bèl, lo temps * esblanchurir: blanquejar * esblausir [ejblu' zi], esbalausir [ejbalu 'vi] : esbalausir * esbolhar, desbolhar: traire lo budelam, dobrir las tripas; demolir, destruire, abatre * esborlhar: fr. aveugler * esborissar: esborrifar * esbraceiar: esbracejar * esbramelada: fr. bêlement * esbramelar (s') : fr. s'égosiller * esbresinaer, esbrijonar, esbrisonar: fr. émietter? * esbrodichar, esbrodichonar (minoratiu?) : podar un aubre, fr. épointer * escadassar: cridar per paur (per dire los crits de las jalinas) * escaletar: fr. casser, enlever la coquille, écailler * escanar: fr. éreinter * escarabissa: fr. écrevisse * escassonar: émotter * escassonat, -ada: dividit, trencat * escebrament [eysebrà]: estrifament * escebrar [eysebrà, esibrà], escicar, escirpar: destrifar, partir, escarpir * eschala dau Bon Diu, o dau diable: arquet de sant Martin * eschaletar: escalar. fr. escalader * eschamjar, eschamnar: escambiar * eschamge, eschamnhe: escambi * eschantir: atudar; aucir * eschardilha: fr. écharde * escharnir (s') : grimacejar ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * escharonhar: escorjar, levar la charn de mala manièra, en eissebrar * eschauradís : escaufament * eschaurar: escaufar * eschauton: fr. écheveau * eschavel: fr. rouet * eschilla [eschinla] : esquilla * eschillon [eschinlon]: esquilon, fr. grelot * eschivar v. estalviar, economizar; evitar * escicar (essecar??) : talhar? * esclapir (s') : s’esfondrar, tombar tot d’un còp * esclargir: esclarir, fr. rincer * esclarsiera, esclarciera?, esclarsida: fr. clairière?; esplendor?; esclat de lum. loc. A l'esclarsiera/esclarsida: fr. à la pointe du jour * escorcir: escorçar * escorsiera: corsièra * escrasar: esclafar * escraunar (s') : cridar (coma una graula) * escrupir: escupir * escujar (s') : s'escondre * escunlar, escutlar, escudlar: versar, vojar, mesurar; plaçar, despensar; fr. embarrasser, rendre penaud, interdit. * escura: bòria, bòrda, granja * escuròu: esquiròl * esfarbir, esferbir: desbarbolhar * esfeunir: mettre en colère, exciter, irriter * esfeunit,-da adj. : dins un estat de colera * esfodir, esfòudir, esfaudir?? : espantar? * esfoudir: affoler * esfredir: mettre en colère, exciter, irriter * esfredit,-da adj. : susprés, paurós * esgirdar: asperger éclabousser * esgleisa: glèisa (tanben emplegat) * esgorçar: agotar; desboijar (desbosigar) * esgrinjòla: V. grinjòla * esjarrar: esgarrar. fr. écuisser, fendre en déchirant * esjarrilhar, ajalhar, esjalinar (per terra): (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * esjavinhar(s') V. Esbabinhar (s') * eslampar, eslampiar [eslampià/eslapià], (es)ropiar, eslifrar, colenar v. lisar, fr. glisser; déraper?? * eslampiada: fr. laisser-aller, emportement hors de soi, licence; lampada, fr. lampée (prendre une ~ d'une boisson) * eslauç, eslhauç: fr. éclair * eslhauç: fr. éclair * eslhauçar: fr. faire des éclairs * eslhausada: coup d'éclair * eslhausar: fr. faire des éclairs * eslausiada: coup d'éclair * eslonjar (/s') : (/s')alongar; se jaire/jàser * esmai, desmai: fr. émoi, souci, inquiétude * esmaginar (cf. cat. anc.) [eimaginà]: imaginar * esmaiar/esmajar: inquietar, estonar; decorar, florir, fr. émailler fig.; S’esmajar de quauqu’un o de quauqua ren: migrar, demandar o cherchar de las novelas, s'en preocupar, s'en inquietar * esmalir (s'): enrabiar (s') * esmalit,-da adj. : dins un estat de colera * esmància: menaça * esmanciada: menaça. A esmanciadas : fr. en rampant? * esmanciament: acte d'esmanciar * esmanciar: amenaçar, far de menaças amb un signe de la man * esmaraunar o esmarraunar?? (s' ") : fr. grogner * esmirar: visar (aver coma objectiu, cibla) * esmiraudiat: miraculat?? * esnançar [ejnansà]?? (amb EI- non etimologica) : avançar, progressar * esnharlar: agrandir un vestiment a otrança en tirant dessús * esnuiança: fr. ennui * espanhar v. (u)lhauçar * espandre: espandir * espanir (s') (Cruesa) V. espatarrar (s') * espansilhar: escampilhar * esparrar (s') V. espatarrar (s') * esparson: fr. écouvillon * esperar [esperà] fr. espérer * espetissar: apetitir * espeulhar: espelhar, escorjar (levar la peu per la recuperar) * espinasson: albespina??, aubespin?? * espingar: gambadar, se ditz pejorativament per dançar, remudar, bolegar * esplamir: fr. étaler? * espodansar: espodassar, podar un aubre * espofidar: fr. pouffer?? * espotir [ejputí], espòutir (lat. Pullis: pòu, polvèra) : fr. écraser, réduire en poudre * espistrolhar: fr. éclabousser * esraminar : fr. gronder * esranchat, -ada: garrèl,- a * esranhadís : fr. toile d’araignée * esrantelar: levar las rantelas * esrapar: desrapar * esritjós (grafia per iretjós??) : ?? * essaurelhar: V. Eissaurelhar * estamnar : entamenar? * estancha: estanhòl, pescariá * estelura: estelam? * esterbar (de Trevar??): barrutlar, fr. errer * estiflar: siular * estinhar: v. Estribar * estinhassar : fr. ébouriffer * estolha: estobla, restoble, rastolh * estorbar: dispersar * estorbeu: esparvier (tanben emplegat) * estorcer (/s') : fr. se tordre, se tortillerèstra: lucana petita del granièr * estre: èsser. Estre per +v. inf. : èsser al punt de * estrech : èsser un '' : èsser fòrça magre * estrelhar: donar una rosta, fr. étriller, battre, donner une raclée * estribar : trabalhar, usar, fatigar; fr. unir le fil en le dévidant par le moyen d'une pièce de cuir ou de drap nommée 'estribador' ou 'estinhador'; fr. mener bon train * estrifolhar: estrelhar, batre, donar una bona leiçon * estufladís: siulament larg * estuflar: siular * estujar: escondre, amagar; estojar ? * esversar: fr. renverser * esvetlar [esvenlà], esvedlar (s') V. espatarrar (s') * esviardar: fr. éreinter * esvirolada: ?? * esvirolar: escorjar; fig. despolhar * etiada: fr. jachère nue * eu (Naut lemosin): el (Bas lemosin) V. Aul * exprès (a ' '') : fr. à dessein * fadard [fodar], fadarda/fadassa: fadat, fat, nesci * faiòu n. fau * faler: caler * fame: fam * famgala: fr. fringale * familha: tanben vòl dire 'mainatge, enfant'. "(Ilhs) an doas familhas" * fanha: fanja, fanga (tanben emplegats) * fanir: ?? * farcidura: farçum, farça * farfantela: ?? * Farjòu: Ferreòl * faròt: ?? * farrar: farratjar?? ; ferrar * farròlha f. : ?? * fastjar [fashà/foshà] (latin ''fastidiare'') : empebrinar; fr. fâcher * fat, fada: caluc, uga * fava, fava verda: mongeta, fr. haricot vert * feblesir: feblir * femorier: fr. fumier * fendassa: crebassa * feniera: fr. fénil * fermic, fermitz, furmic: formic, formiga * fermijar: formiguejar (de monde, etc) * fers, fera: sauvatge; fièr, -a * feunial: fr. taie d'oreiller * feure f. sovent en pl. : fèbre. Feure bringau * feurier: febrièr * feuse: falgueira (tanben emplegat) * fiau per linha : de fial en cordura, de fial en agulha (punt per punt, per lo detalh, dins una succession logica) * fiau: fil, fial * fiaulat: bandat, pintat * filh de vessa ! : macarèl * fiolon: botelheta * flaia: fr. pousse d'un végétal * flaina: fagina * flau onomat. : fr. vlan * flaujon : fr. flageolet. * flaunhard : fr. flemmard? * flaüticar [flejticà] : sonar mal la flabuta * fleitau: plafond * flissonar: ondejar? ; fr. frissonner?? * fodinar: fr. fouiller * foirar : aver la foira * foitar(/se) : fotre * foitre (/se) : fotre * folharja: fuelham * folharjós: folhós * fonhassar o fonhar (?) (Cruesa): ploricar * fomarier: fumièr; bordilhas * fomorjar : ?? * fòrt (a ~ de), a fòrç de ?? : a fòrça de, a dich de, a dicha de * fotrasson: janfotre * frachin: cendre o escòrias pichonas, oxid negre de fèr * fradassa: frachiva (landa, terrenh inculte) * frair n. fraire * frau: tèrras abandonadas, èrmas * freg f. : freg m. * fregir: refregir * fremijar: fremir * frijoladís: frejolum, fr. frisson * frijolar: fremir, estrementir * frenir (de "fenir" ?) : gastar, usar * fresche : fresc (tanben emplegat) * freschum: fr. fraîchin * frestinar: furgar, fosilhar, cercar, tafurar, nistejar * fretissa: V. Lissa; pan negre fretat d'alh * fricaud, -a, fricós, -a: fr. ragoutant, friand, appétissant * frijol, frijolada: frejolum, fresiment, fr. frisson * frijolar: fremir * frijoladís, frijolament (frisolament? ?), frejolament? (fresolament??): fr. frissonnement * frimor: frejolum, fresiment, fr. frisson * fringa-marçau (far la ") : ribòta, festa * flissar: ondejar? ; fr. frissonner?? * frissar: ondejar? ; fremir, fr. frissonner * friular : fiular en frire ?? * frotjar o frojar? frochar? (se ven de 'fruchar') v. créisser (arbres, plantas), butar, grandir, se fortificar, aprofiechar; fruchar, frutejar * fruncir (las ussas) * fuelher : caler, faler * fumari (Cruesa): fumièr * funtar: defuntar, morir * furgalhar: fr. fouiner, fouiller * gabolhan: fr. églantier * gafada: mossegada, estrifada, esquinç(ada); regomàs, monha; bajocada; malbiais * gafon: fr. gond * galatja, jalatja [ga'lazo] : fr. ajonc d’Europe * galeton: pastisson * galhauda f. rana (de 'gaulha') * galòpa:?? * gamar: raubar finament * gamiraud: fr. garnement * gana: ga, gas, gau. fr. gué (tanben emplegats) * ganh: gasanh * ganha: truèja * ganhon, gaunhon, nhon, go(i?)nhon n. pòrc * gansolhar v. fr. éclabousser * gargolh, garguilh: fr. rale, gargouillement borborygme, grouillement, passage ou production des gaz dans les intestins; enrouement, barguignage; médisance, murmure, babil. * garlècha: fr. gardon * garlopa: fr. varlope * garri: rat pichòt (terme afectiu) * garrissada: bòsc de garrics * gasinar: furetar * gaste, -a: fatigat, -ada, las, -ssa, abracat, -ada (de gaste: de fatiga) * gata: pòcha * gatge m. salari; mòble; instrument; recipient, esplecha, ostilh, ustensilha (sovent vaissèla o panièr); causa. Gatge pissier: gresala de pissar. En occitan medieval ''gatge'' = fr. attirail * gatieira: davantal, faudal * gaton: pochon (pòcha pichona) * gauça: gòrça ?? * gaug : fr. pissenlit * gaulha f. fanga * gaulhada : f. fanga * gaulhar, gaulhier, gaulhasson: gassòt * gaunha: gauta * gaunhas f. pl. : fr. gâle; écrouelles, cicatrices des écrouelles * gemar: gemir * gença: balaja, engranièra, escoba (tanben emplegat) * gençar: balajar * genebeurnier: genebrièr * genha: caprici * gente, -a adj. graciós, -sa * gentiament adv. : doçament, amb gràcia * genuelh: genolh * getacion: (fach de getar un) marrit sòrt * g-i, gui, li: i * giau (<geu) : gibre * giba: volam, fr. serpe à long manche *gibla: ??. Plòure a giblas: plòure a semaladas * giblar: plòure a semaladas de faiçon quasi orizontala * gibon: volam per esclairir (fr. élaguer) los aubres * gigonha: irresolucion, dificultat futila que arrèsta la decision d'un afaire * gigonhar, cigonhar, jaguinhar? : trabalhar inutilament, traire mal a faire un obratge mecanic per fauta de bon otilh; cracar, far de bruch, coma lo de quicòm mal jontat; agir lentament, lambinar, lamternar, trabalhar quaucòm amb mejans insufisents per i reüssir; (Cruesa): fr. gigoter * gileta: vesta * gingar: fr. giguer, saltar, gambadar, fr. folâtrer * gipa-japa (far) : tressautar, tressalhir * giraudela: giròla (mena de camparòl) * girrinar: bruch del sautarelh * giton: fr. rejeton ? (d'arbre) * gitre: fr. gîte * giure: gibre * glaç: glaçon * glapar forrupar, fr. gober * glara: clara d'uòu (tanben emplegat) * gleisa [eλeizo]/[e(l)ieiso] * gloriosetat: vanitat * gòfe (gònfle) : fr. bouffi * goiasson: enfanton * goiat, -a: gojat, -ata * goion: fr. goujon * golar: engolir, englotir * gomar: forrupar, fr. gober * goneu: abit, vestit d'infant * gòrça: brossalha, ramalha, ramada, rodicha onte i a de las rumecs, daus boissons daus petiòts aubres entremesclats; broa de clausura, fr. fourré * gorgeira: fr. gosier * gorgetar: vomir; avoir des haut-le-coeur; fr. gaver (un animal) * gòrja f. boca * gòrja roja: fr. rosé des prés * gorjar: fr. gaver (un animal) * gorjarèu, gorgarèu: fr. gosier, conduit de l'arrière-bouche à l'oesophage. * gorret: fr. goret * gorrin, gòrra: pòrc/truèia; pòrc marin * gorrinar, gorreinar: fr. chatouiller; gratar, fretar * gosonar: fr. remuer (un bâton) dans un trou * ‘grafuelh (agrafuelh) : fr. houx * (non) gran [gro] adv. : ne ... : pas brica ... N'es gran/Non gran: fr. certes pas * granda: mameta * grandmair, grandpair, grandamair: grandmaire * granissar: far de granissa. fr. grêler * granolha: rana, granhòta * grapar: fr. gripper (attraper, saisir) * grapiar: escalar. fr. escalader * gratussar: fr. gratter en surface (la poule) * grautons: gratabons, graissons * eschillon [eschinlon]: esquilon, fr. grelot * gresa: ?? * greu: grelh, grilh (tanben emplegats) * grial: fr. vaisseau en bois rond en forme de jatte * griala: fr. terrine * grinha (cercar ~) : cercar brega: cerchar de se brejar, en paraula o emb los punhs) * gri(n)jòla: v. Grisòla * griselard : grisós, grisastre * grisòla [gri(n)jòlo] : fr. lézard des murailles * grison: granit (pèira) * gro: groa ?? * groada, gruada: nidada (de poletons...) * grolaud: ?? * gromar: fr. croupir; cuire (trop) longtemps; s’attarder * groüm: fr. groin; pòrc * grun : grain; fr. chenil, niche * grumilha, grumulha: lagrema * grusilhon: grun pichòt * guelha: pelha * guena: monina * guèrlhe, guèrlha, guèrle, guèrlia adj. : fr. louche * guerlinja: esquilon, fr. grelot * guerlon : fr. gobelet en ferblanc et à une anse qui sert de mesure pour le lait * guessar ?, guessir ? : profieitar * gui, g-i: i * guicho?: fr. chat-perché * guichon: fenestron * guidauba: fr. viorne * guilanèus m. pl. : fr. quête des oeufs (En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison ''guilhònas'', e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida Al gui, l'an nuòu (''gui'' es un francisme per vesc). * guilhaneu (per '') : estrenas? (de començament d'an). V guilanèus * guinde (Peiregòrd, Bas Lemosin) : piòt, dinda, dindon * guindre: fr. dévidoir * guisauba: vidauba ?? * 'guissable, aguissable : asirable, fr. haïssable * gusseu: fr. bobine, pelote * guita: fr. cane (femelle du canard) * i. V. Ilhs * idolar: udolar, cridar fòrt, fr. hurler * i-eu: V. Eu * ififó : mena de crit * ifofonar : cridar per sostenir la nòvia * ilhs: els * imatjar, esmajar?? [ejmajà] (cat. anc. esmaginar) : imaginar * inhon: onhon, ceba * intucat : intocat, endecat?? * io: ièu * iò: o (article neutre) * ja! ja! (jatz? de Jaire?) : per far arrestar los buòus * jaçar, jagassar (liagassar), jacassar, jacinar, (s’)esjacinar (tanben: cridar coma una ajaça), bargassar: charrar * jaciaud: jaç, fr. tanière * jadilha: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses, fait d'une pièce de bois * jadilhada: grand quantitat * jai: gag, gai (auseu) * jaiç: jaç. fr. gîte * jal (bas-lemosin) : gal * jalussada: còp de gel (meteorologia) * jalussier: qui apporte nombreuses gelées blanches * jangaunhas n. maissèlas * jangladís: crits de granda dolor * janglar : cridar, lo pòrc o can quand qualqu'un li trepeja la coa; fr. grignoler * janzi : '' Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las gengivas.'' * janton: paisan * januelh: V. Genuelh * jardòla (en '') : ?? * jarpalha: disputa * jarra f. : garra (d'animal), cuèissa; fr. quartiers (de viande); lobes de noix * jasbre, jasbra : ? ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * jase?, jars? (Cruesa): auc (auca mascle) * jaser, jaire v. : jàser, jaire * jaspir: prendre, atrapar quicòm de sas mans * jaspissons, jarpissons? (Cruesa): fr. grande bardanne; autoadesiu, adesiu * jau (naut-lemosin) : gal * jau d'Índia: dindon * jaufada: grapada, grafada, fr. jointée (de mains) * jausemt, jauvent, -a adj. faste; benfasent, -a, qu'a bonastre * jauvir: gausir * Joan-femna: fr. garçon manqué * joine: jove * jònc: jonc * jorn falit (a '') : a solelh colc * jòune, -a, joune, -a adj. jove, -a * juca: granièr pel fen * junja f. vedèla (vedèla i designa lo vedèl feme que ven grand) * jurc’a, jusca, jurcinc’a, jurcanta, juscanta: adv. duscas * justar o ajustar: mólzer * jutar: far de jus?? * labencha: granda peira plata * lac m. mara, cròs d’aiga durmenta * ladre, -a: marrit, -ida * lai: i * lai-bas, la-bas: aval * lai-sus, la-sus: ailamont * lait (minoritari) : lach * larjoït : ?? * laschar: fr. lacher * la-sus: ailamont * lata: fr. perche * latz (Cruesa): fr. giron * lau (en ") : en bas * lausissa: teit de lausas * lebretar: bruslar d’enveja * lechadier: fr. friand * lechatariá n. lecariá * legièr (de '') : ?? * len, lena adj. : ?? * lendoman: endeman * lerpar: lecar * lerpeiós: vescós, limparós * lesina: avarícia, retenguda * levada: regòla d'un prat * lèva-nas: fr. effronté * li: i * liga [lia] : fr. fanon * liar: ligar ([lià] es la prononciacion generala en occitan) * liauna: fr. lierre * licossiana/liquossiana : pocion, licor?? * liedra: fr. lièrre * liera: fr. lièrre * limaç: limac, caragaula * limaçon: lo haiolet, la malimòrna * limanda: fr. planche, rayon, étagère * limerò: fr. manigance, intrigue * liquossiana/licossiana : pocion, liquor?? * lira: fr. mulot * lissa, lissada, 'lhissa (alhissa) f. alh salvatge * loba: gròssa pèira o ròc isolat dins un prat, que non se pòt traire * loenh: luènh * loina [lwejno] : fr. engourdissement; descoratjament per tota mena de trabalh * loira: puta * lojandier, lotjandier: fr. locataire * lor inv. ex. 'las lors' * lovanja: lausança * luec: luòc (tanben utilizat). Dau luec que: dau temps que * lugarn [ligò] : l'estela del matin * luminier: fr. luminaire * lunon: estela * luquet: fr. loquet * luquetar : fr. scintiller * lura f. : animal o can gròs, bon a pas ren; òme polit que sembla bon mas non l'es, fug-l'òbra, peresós, coard; fig. pl. decas, enganhs, contes * lusert, luserta/lisèta (Cruesa): lausèrt * macha adj. : ?? * mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * magilhon (mangilhon?, mensilhon? del latin 'mensa' taula?): còfre de la sala de manjar que servís per s'assetar * mai: emai * maid, mag, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin * maiada: fr. bouquet (de fleurs); fr. aubades du premier mai sous les fenêtres des jeunes filles à marier * maiar: florir; agrementar * malhonar: ligar, estachar * mainatgier: estauviaire * mainatjar: economizar, estauviar * mainin: mameta * mairgranda: grandmaire *mairina: ostal de la comuna; fr. mairie * mair-reir: mairgranda * maisei: ?? * maison: ostal. Dins maison: a casa. èsser pas darrier maison: èsser luènh * maitot: tanben * malangorir: trefosir? * malàudia: malautiá * maleira: (fach de getar un) marrit sòrt * maleviar: ?? * malinar (se) v. fr. se culotter * malinas f. pl. pantalons * malurnança n. f. : èsser en situacion de grands malaürs * malvenguda, mauvenguda: accident * manciar: batre a punhadas, se batre; menaçar * manca adv. : levat, exceptat * manca que... : encore que... * mance, màncie m., mança f. : esquèrra. A man mança: a man esquèrra * mance, màncie adj., mança f. adj. : maladrech * mandin: matin (tanben utilizat) * mandinier, -iera: mendicant * mangle, manglhe (mànlie): margue * manhar: tocar * maniar: jugar un meschant torn * maniganç n. bandit, coquin, paubre malautruc; hippy * marendar: far lo marende * marende n.: collacion de quatre oras; disnar (repais de l2h al nòrd e a l'est, e de 16h a l'oest) * marendon: petit repais; collacion de quatre oras; sopar * màrfie (aver lo ") : avoir l'onglée ? * marga: fr. chatte (minou); sobrenom de l'ajaça * margaud: fr. matou * margolin: gaton * marmusar: murmurar * marmona: ?? * marn f. : branca gròsssa, principala, d'un aubre, fr. branche charpentière * marolhaire: nom donat als estamaires e refachaires ambulants * marranha : desacòrd * marronar: V. romegar * mas, mas qu'un [maskan] : solament, levat; mai, pas jamai (ex: Ne’n fagueren ‘na saussa la pus rara / Qu’aguessam mas minjat / En tota nòstra vita) * mas si es [ma:shiej] : mas òc! , mas n'es [ma:nej] : mas non! * mascarat m. : fr. mascara * massadís : regropament * 'massar: V. Amassar * massaròta: fr. bosse? * mast, mag, maid: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * matrassar: tuer?? * mau. Grand mau: fr. haut mal, épilepsie. Ne'n poder pas mau: poder viure sens se’n far, sens i pensar, sens se preocupar de ren. Ne'n poder pas ben mau: li èsser completament egal * mauchancier: malastrós, malastruc * maudisença : dire de chausas faussas sus quauqu’un, ne’n parlar malonestament * maujauvent adj. nefaste, que pòrta malastre * mauplasent: fr. déplaisant * maussa f. majofa, fraga * me (ex: per me) pron. ieu * medre: meissonar * meduesa liuesa, medalierza : fr. moissonneuse-lieuse * megue, mèrgue, lach megi: fr. petit lait * meissaber, menssaber?, maussaber? : fr. méconnaître * meissonja, meissunja, messunja: messòrga, messònja * meitot: tanben * mejauvent V. Maujauvent * melh: milh, fr. millet * memet: mamet, mameta * meneit, -a, menet, -a: fals(a) devòt(a), devòt(a) supersticiós e minuciós * menesplier: nesplier (tanben emplegat) * menina (Cruesa): grand-maire * mercier: gròs grapaud ventrut. sin. sabatier * mèrende V. Marendar * mèrende V. Marende * merendon V. Marendon * merfondre (se) * merlata: merle femèla * merlaton: merle mainatge * mermilhon: det pichon; sexe masculin * meschaent [meytsen/meychen] [mey(t)san]: marrit, dolent * meseis: mesme, meteis, meteus * mesme: meteis, meteus * mestiu: remedi * mestiva: meisson * mestivar v. meissonar * mestivurza-baturza : fr. moissonneuse-batteuse * mestura: fr. méteil (mescla de farina de blat e d'una pichona part d'òrdi o segal) * mia-tastons (a ") : a palpas * mianadís : ?? * miaulan: milan, mialan, mielon, fr. milan * miaunar: miaular * micha: pan de forment * mielhs adv. melhor * migrar: s'enrabiar; s'inquietar. Migrar pas (de quicòm) : pas aver enveja (de quicòm) * migrar (se) : se desolar, se plànger en se-mesme, se far repròche * mijon : migon ("las moschas se permenen sus la taula d'un mijon a l'autre") * mina: fr. chatte (minou) * minaud: minòt, mainatge ("Creurias qu'eu (= lo chastenh) fai de la lumiera talament eu a de minauds") * minhard: manhac, gentil; polit * minjadoira: fr. garde-manger * minin f.: menina * minon: cat?? * miràudia: miracle * miroelh, -a : brilhant, -a * mistra: asnessa, borrica, sauma * mochaespija: idea favorida * mochanàs: mocador * modelon: molon, fr. monceau, tas * moens (nontronés) : mens * moira f. : ?? * molada: molhièra, terrenh umid * montador: ascensor * morisca: masca, careta * moscla : fr. moule * móstie, móstia adj. : mosti, móstia * mòure, mòudre : molinar * museu, morral, morrilhon : fr. muselière * musir: fr. moisir * nhaca: dent? * nainai: brèç * naistre: nàisser * nastre ['na:tre] opiniastre, testut * nauça : ?? * nauva: fr. ruisseau? * naveu: nap * negra: nèira, piusa * neiar (lat negare) : negar fr. nier * neinar: V. ninar fr. * neir, neira: negre, negra * nejar (lat necare) : negar fr. noyer * n'es!, n-es! : que non! * nespla: fr. nèfle * neteiar, netiar, neitiar: netejar * névia, nèvia ? : nèu * nhòrla, viòrla: istòria comica, galejada un pauc cruda, de còps en vèrs o pròsa * nibla f., nible m./f. : nivol gròs cargat de pluèja (nivol f. s'i ditz tanben) * niela: ?? * ninadoira [ninadoeira] : breç * ninar : breçar, fr. se balancer; dandiner * niure: sadol, -a (qu’a tròp begut; qu’a lo ventre ben plen, qu’a plan o tròp minjat) * nivol f. * nivós: nivolós * noblalhon : petit nòble * nojalh: nogalh; ametla * nonmàs: solament * nosilha f. avelana * nuble m. : nivol * nuèch, nuèit ? [nè(t)] [né] [nè] [nüè] [nüé] [në] * nuirir (?), nurir: noirir * ò, iò, zo: o (article neutre) * ò! ò! : anèm! (per far avançar los buòus) * obludar: oblidar * oblueda: oblit? * obrant (jorn ") : jorn trabalhat * òc-ben [a bej], òc-plan [o plo]/[a-pla] : òc, reforçat * o-ben-tòst [obeto] (òc-ben-tot?) * olhar : emplenar, comblar, ben unflar * ona/onòr? (estar en l') : non pas bolegar * onglon: ongla del pè del pòrc * onte: ont * òps (per '') : per necessitat? (oc. lem. anc. aver òps de: fr. avoir besoin de; aver òps a : fr. faire besoin, être utile à. ''Las òbras qui aurien òps al molí'' : fr. les bois d’œuvre qui feraient besoin au moulin). cat. anc. ops, it. uopo, cast. anc. uebo * orbalutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l') * òrge: òrdi (tanben emplegat) * orlutz: orizont. V. Orbalutz * ortolalha: fr. légumes * ortruja: ortiga * òs: nogalh d'un fruch * òssas f. pl. : fr. ossements * ostièra m./f. : fr. casanier * ostieira m. : pauc-val, libertin * ovelha, oelha (Cruesa): oelha * paela: padèla * pagun, paguna, p'un, pen: cap (pas un(a)) * paier (Sent Iries la Montanha) : morceau de pain, de crêpe, etc., que l'on donne au chien pour le « payer » de sa peine quand il a ramené un animal écarté; herbe, fourrage, etc., que l'on donne à la vache pour qu'elle se laisse traire (del latin Panarius) * pairolhièr: estamaire o refachaire (ambulant) * palenc: palissada; fr. palis (facha d'estacas de castanhièr) * palhissa : clujada (fr. toit de chaume) * palisson, palhasson: panièr redond per metre lo pan a levar abans la coccion * palhassona: casal, fr. chaumière * pam (de l’autre ~) expr. : de l’autre costat, de l’autre biais * panolha: fr. panouille, épi de maïs * panturlar (se ) : trular, se promener sans but précis. * papulon m. pibol * paradèla: grande oseille * parchar: ?? * parcir: esparnhar : fr. épargner. Se parcir de: s'estar de, s'empachar de. Lo Parciriam est le surnom qu'on donne à l'enfant non désiré, dont on se serait bien passé. * parelh: fr. paire; couple * parròfia, paròfia : parròquia * parpalh [porpar], [parpai/perpai] : peitrina; corsatge; sen (partida del còs del bas del còl fins al ventre), fr. pourpoint * parquenada: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse * parsilh, persilh, peiressilh m. : jolvèrd * part-qu'a-part: fr. de part en part * pasmens: totun * passador: fr. défilé, endroit où passe une route entre une falaise et un cours d’eau (du latin médiéval passus (pas, passage, chemin, défilé) * passat deman: deman passat * passerau: fr. moineau * patolhier: gassòt (region d'Ussel) *pau: baston * paucha: sirventa * paun: paon, pavon * paupanhar, paupinhar : paupar? * pautut (Cruesa): grapal * pavan: pavon, paon * peciar: petaçar * pedoira [pedwejro] : veissiga * peirejadís o peirissadís: tàpia, fr. pisé * peis, pest? ([pejst]>[pejs]??) : la pesta * pejar: pegar * pejar?? , 'pejar ?? : apuejar, apiejar * pelh m. pesolh * pelhaire: fr. déguenillé; pelharòt, pelharotaire * pelharaud/pelharòu (metatèsi: peralhòu) m. pelharòt, pelharotaire (tanben s'i emplega pelhaire o pelharet?); creatura fantastica (portar a peralhòu/au pelharaud: portar (un enfant) sus l'eschina, los braces entorn del còl e las gambas altorn de la talha del portaire) * pelhaud : persona paubre, vestida de guenilhas, maladiva * pelissa : femna publica * pelisson: fr. paillasse ?? * peluca: ussa?; parpèla? * pelucar: pampaluguejar * peluja: ?? * pen, pena V. P'un * pena, penau m. : ginesta * penau: fr. lande de genêts et donc par extension une terre pauvre où pousse naturellement cette plante * pendaulha: fr. balançoire * pendaulhar: fr. pendiller * pendolhar: pendre, penjar * penlan: fr. voyou * pensivós,-osa adj. : pensatiu,-iva, pensativós,-osa * peput f. : puput * per m. : pereir, aubre que mena las peras, los perons. * perinqueta: baudufa * permenar (se) v. passejar (non es pas un francisme) * peròt, -òta (Marcha lemosina, Charanta occitana, nòrd de la Nauta Vinhana): piòt, dindon * perpai (perpalh) : V. Parpalh * per tot aquò: malgrat acò * pès (d'en "), dempès : drech * pès (aus quatre ~) : en córrer plan regde * peschier: lavador (se ditz tanben) * peschièra : endrech aigadós ont i a daus peissons per la consomacion ; se ditz per lo vivier, la serva * peseu m. pese; mongeta * pestelar (se) : (se) batre * pestelariá : causa pauc importanta, babiòla * pesteu: batedor, de bugadeira * pestrir: pastar, fr. pétrir * peta-raba: bleta-raba; fr. pétoire * petairòla: escopeta, fusilh * petaron n. ciclomotor * petinar [pitinà] : apetitir * petiòt: petit, pichòt * petoira: veissiga * petonar: s'enervar, repotegar * petrilhar: petilhar * peu f.: pel; femna publica * pia: còrna, bana * pialar: pelar * piardon: fr. serfouette * piau: pèl * piaular: siular * picassat, picat: V. Pigat * picatau, picatal, pichatal, pichatau: picòt (auseu) * pièg [pjej], piei: pièg * piela, peila, padela, padena n. padena, padela * pietat (a") : de genolhs? * pieuna : ?? * pifrar: chimar * pigassa : fr. moucheture * pigassajar, pijassar: picassar, pigalhar (fr. tacheter; bigarrer; chatoyer) * pigat, picassat, pigassajat, pijassat, picassonat : fr. tacheté, esp. de negre (qui a des tâches de rousseur) * pigonhar (/se): picar còntra qualqu'un, se quichar * pigòt : fr. pie (color) * piguet : fr. chardonnet * pija adj. : bigarrat * pija n. : taca sus la pel * pijassada : fr. moucheture * pijassar: V. Pigassajar * pilaud: aucat, mascle de l’aucha * pilhonar : fr. cligner des yeux * pimpaunhar: fr. peloter, tâter * pinambor: fr. topinambor * pinar, pinard??, pinalh?? : òme ric * pinara: vin * pinarar: chimar de tròp * pinat, - ada: plen, emplit, tot cobèrt * pincar: plantar * pincat,-da part. pass. : dreçat (-da), levat (-a), en l’aer. Estar pincat: estar drech a esperar * pindolhar o pingolhar: pendre * pingraula: espingada * pringralhar: ?? * pinhie(i)r: pin (arbre) * pipeiaire: aucelaire * pirca: pista * pissa-rata [pisa rato/piso ròto] : rata penada * piunar: pinçar * piuse m. : piusa f. Remudar los piuses: mudar d'ostal * plafond, plafons ? * plaidiar: plaidejar * plais: broa * planchon n. taula, seccion, departament (d'un comerç) * planben: encara, tanben * planger: plànger, plànher * plangier: planièr (tanben emplegat), plan, plat * planher: plànger, plànher * plantar (/se) : arrestar (/s') * platussar: charrar * plegut: p.p. de pleure/plòure * ploia: pluèja * ploiós: plujós * plòure a giblas, plòure a raissas plòure a vojadas, plòure a plenas selhas, plòure coma qui la vòja (bòtja?) : plòure a semaladas * plueviós, -osa adj. pluejós, -osa * plòia/plueia: pluèja * pluiau: Occident, colcant, vent de pluèja * plujada: fr. averse * plumadís (de frucha) : pèl, pelalha * plunhar: plenhar, emplenar. fr. remplir; fr. serrer (l'un contre l'autre) * plusiors franc. : plusors * pofar (se) : fr. se piquer, se dépiter * polhar: reprimandar * polon f. asnessa, borrica, sauma * pols f. pl. : milhàs; milhassina, farinetas (fr. bouillie de mais) * pom: poma; pomièr * pom/poma de tèrra: patata (tanben emplegat) * poma ar tèrra: patata (tanben emplegat) * pomairòu: luòc plantat de pomièrs * poma-pòrc: patata (tanben emplegat) * pomeitèrra: patata (tanben emplegat) * pompira f. patata * ponar (se): acatar (s') (tanben emplegat) * poner, póner: pondre * ponhada: fr. poignée * popin: popada?? * pòrc de mar n. pòrc marin * pòrcs singliers: pòrc singlar * portament: biais d'anar?? * portar pena: migrar, se far dau meschant sang * pòrta-tetons: sostens * pos f. pl. V. Pols * poschar?, possar (>polsar) : tossir * pòst f. : fr. planche * potareu: camparòl (cèps en particular) * pòus f. pl. : fr. bouillie de maïs. gasc. cruishada * poussiera, pouvera: pols, polvera * pradelar (se) v. se passejar en perdent son temps * premier: primièr * préner, prener ['prenei] ['prene:] : prene, préner. Préner lo chamin per poncha: anar tot drech, d’un biais decidit. Préner las vias: s’enrotar, se botar en rota * pres: prèp ("Pres lo mur") * pretz (per <nowiki>''</nowiki> que) : a mesura que, a proporcion que * progiet: projècte * propchen fr. : propchan, propdan; venidor, que ven * prosseja, pressuja: persega * priun, -a, prund, -a: pregond, -a, prigon, -a, prefond, -a, fons, -a * puat: otís, qual?? * pudentor: pudor, pudessina * pudin: fr. bourdaine ou bois puant, qui dégage une odeur forte sous son écorce * pudinhard V. Chat-pitoir * puèg [pei], puég, peug, puig, pug: puèg * puescher, puesser : poder (tanben emplegat) * p'un, p'una, p'unpiau: cap (pas un(a)) * punhar: fr. répugner à faire quelque chose, tarder * purar: plorar * purir, puresir: poirir (tanben emplegat) * purnai(s?), putnais, pudnais: catpudre, (gat-)pudís * quante (Alt lemosin) : quand (Bas lemosin) * quauquarren/quauqua ren adv. quicòm. quauqua ren mai: quicòm mai * quauqu'un: qualque * queraque, queriaque (creiaque) (de 'creiriatz que'?) adv. sens dobte * qu'es que qu'es? : qu'es acò? * quincalhar: fr. carcailler (la caille) * quincaròla: partida mai nauta d'un aubre. fr. faîte * quintar (/se) : fr. pencher * quò: aquò, çò; quò es [kej], [kwej]: (aquò) es; quò pleu/plòu: plòu * raba: fr. rave * rabiaud: mena de rabe?? ("Totas doas venina d'eisserbar las racinas e 'las portavan chascuna un panier de rabiauds, aurelhas de lebre, erba dau lach per los lapins) * rabator : fr. rabat * rabilha: fr. fâne * rabin: fr. champ de navets * rabusar: repapiar * raca: misèria * rachar (se) : anar, se rendre a * racina: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * racroquilhar : fr. recroqueviller * rafe m. rave (fr. radis ou raifort) * raiar: brilhar * raiç: pastenaga, carròta (tanben emplegat). raiç blancha : panais * raissas (plòure a '') : plòure a semaladas * raleta: fr. faîte de la maison * raletar (se): s'engulhar * ramada f. fr. averse * ramalhaud: fr. têtard * rana: fr. crécelle; fr. courtilière (Nauta Vinhana e Cruesa) * ranar: renar, marronar, se plànger en parlar entre sas dents * randa (a ") [ronda] : a rand de, prèp de * ranhós: ernhós? * rantela, rantiala: fr. toile d’araignée * rantela dau ventre: diafragme * rapieta: fr. lézard gris * ras (èsser bon '') : tot prèp * rasís adv. : tot prèp de * raucenós: ?? * raucha: ratja?? * rauche: rauc * rauchós: enraucat * rauja: ràbia * raunament: renament??, fr. grognement??, bougonnement?? * ravalha (Cruesa): fr. rave * rebombar: fr.rebondir * rebondre : rescondre, amagar; fr. rebondir; apondre * rebusar: repapiar * rechanar, rechinar: arroganhar * rechinat adj. : en colèra * reclana V. Areclana * recorson : ?? * recroquilhar (se ") : fr. se recroqueviller *refaufinhar (se ') : se galar, se regalar; fr. se régaler * reganhar: fr. rechigner, montrer les dents, grommeler * regolar: vomir, regantar * regolhonar: fr. faire des rejets * rei daus auseus, reibelet, reibenet, rebeineu, reibelet (HM), reibetau (23), traucaplais (24), l'uelh de buòu (87S), lo pitit buòu : fr. troglodyte * reir-còr (a ") : a racacòr * reir-grandpair, reina-grandamair : reire-grandpaire * rejauvir (/se) : (/se) regaudir * rejauvit,-da, adj. : plan content, plan aürós, que mostra sa jòia * rejonar, rejonhar?? : ?? * relh: fr. fourgon d'un four * relhar v. grimpar * remudar : remenar * renconhar (se "): fr. se cogner * rencurar, rancurar: regretar, èsser enfelonit d'una pèrda; se plànher, esp. de la dolor. "rencura lo ventre" : li fa mal lo ventre * renmàs: solament * rentrar: tornar, tornar entrar * repastar: repàisser * reprosimar [reprozimà], reprueismar ? : fr. rapprocher * recoquilhonar : fr. recroqueviller? * resmas: pas que * respóner, responer: respondre *resvelhar, revelhar?: desvelhar * retrum: bedoceta, fr. poubelle * ribiera: riba; per ext. fr. marécage * ricancoina f. : un refranh, una chançoneta (pejoratiu) * ridòrta: corona de pan * rifanfara, refanfara ? : refranh * rigalhon: fr. ruisseau * rigolar: vomir * ringueta: baudufa (Sarlat, Peiregòrd lengadocian) * ripar: fr. glisser * risolar: sorire? * rison m. : rire, riseta * rit: guit (fr. canard) * riu [ri], [riew] bas lem. : fr. ruisseau * riufe adj. : rufe, fr. rude au toucher?? ("'na chamisa pròpa de cherbe riufa") * robiera: molhièra, terrenh umid * ròcha: ròc * ròcmòrt: fr. marne * rodelar : redolar * rodelon: rotlada * rodilha: bar(r)iòta, boreta, carriòl(a) * roge, roja: de pèl rog * roia, roja f. : papach-rog * ròla: glaça (element natural) * romar: romegar * romeu: romec (lo romeu de la mòrt) * romde, romdre, ròmdre f. : fr. ronce. V. rumec * rondelhon: fr. grognement, ronchonnement * rondinada: ronde n. ? * ronhament: fr. grognement?? * ronhar, ronjar?, rosjar: rosigar * roquilha: fiòla * ros, -ssa, rosseu, rossela: blond, -a * rosin: candela * rosjar: rosigar * ròure? : rove, rore * rufar : fr. gercer * rufe adj. : dur fig. * rumec, romec, romen ?, romde, romdre, ròmdre, romze, rumze n. f. : fr. ronce * rundir (lat. Grundire) : sens diferent de Brundir * sabat : fr. vacarme * sabatier: gròs grapaud ventrut. sin. mercier * sablon: sabon * sabor (de bona ~) loc. : de bona gràcia * saborau: codena del lard * sabranada: fr. ragoût aux haricots * sabrondar (<subre+abondar) : desbordar (un liquid?, una ribièra) * sadolaud: alcolic * saïn [sei]: sagim, lard * saion: vestit. fr. habit * sancier: san, sanitós * sangí! : sacredieu! (eufemisme per 'sang de Dieu') * sangolhar (Cruesa): se divertir amb aiga dins un recipient o un gassòt * sapcher: saber * saquetar: batre * sarcel, sarceu: fr. sarcloir * sargata: lausèrt * sargòlha: ?? * saubre: saber * saüc [suéy(k)], [swéy], [se-ü], [sèy], [sòy(k)], saücau, saücal (bas+lemosins) [sue(i)cau/siejcà/shuejcà]: sambuc, saüc * saude: saule, sause * saular, saumar (metatèsis de Salvar) : ?? * sautareu: sautarèl * sauticar: fr. sautiller * se: fr. soi (ex: chas se) * se: el/ela; eles/elas ('quò es se' : es el/ela) * sebelir: sepultar * sechiera: sequièra; endrech sec * secodre v. : secotre v. * secoduda : branlada * sedon: fr. lacet; trapa, trapèla * seguela: seguida * sela: cadièra, seti * selh : selha, ferrat * selhe, selh (Cruesa): segle (cereal) * semenalha: semença (tanben emplegat) * sement f. : gra, grana. de tots " : de totas menas * semnar v. semenar * sensena: fiau, sens (d’una istòria, d’un eveniment, logica) * senzilha: mesenga * ser [sey]: ser (coma préner [preney], valer [valey] etc). de ser: aqueste ser. en ser: lo ser * serenada: ?? * sernada (serenada?): serada * serrar, sarrar: rengar; gelar fòrt * sèrva f. estanh petit; reserva d’aiga per l’irrigacion dels camps * seschiera: airal de seschas (fr. roseau des étangs) * si: (ai)tant, talament * sibar : absorbir fig. * sicliar: V. eissublar, eissiular * sicliar: assetar (tanben emplegat) * sinar: sentir amb lo nas * sindraina: ?? * singlarda: singlar femèla * sislar: giscar, guiscar * si us platz [siwpla]: se vos plai/platz * sobechar: ?? * sobrar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * soc, soch (pl. sochs), suchas: sabot * sogolar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * sòla f.: sòl * sole adj: sol, solet * solha: fr. paillasse du lit * solombrilha: penòmbra? * somelhejar: començar de s’endormir ; s’endurmelar * somnhe n. : sòmi (tanben emplegat) * sopena: ?? * sòr n. sòrre * sorcelatge: devinha, devinalha * sorniera: obscuritat * sorniaud: ?? * suausa adj. : suauda (f. de suau) * subransida (de ") : subran * subrondar V. Sabrondar * sucha: esclòp, sòca (sòca es de cuer emb una sòla de fusta. sucha o sòcs, o daus esclòps (dins una partida de la Corresa) quand es tot de fusta. L'i a tanben los bolauds (que son daus gròs sòcs, de las gròssas suchas). Los sòcs claus son de fusta emb una brida de cuer) * sumnhar: somjar * sumcir [sunsí] (lat. subcidere) : fr. saisir, transir (lo freg); somcir/somsir (englotir) ; susprener, plan estonar * sundir: sospirar * suspurar: purar plan fòrt * susvestit: fr. survêtement * tabiraud: lo que vau ren, paubre baliraud * tabustar: picar? * taconar: picar * tainar (/se) : pressar, tardar * tainós: tinhós? * talhon d'Adam: fr. pomme d'Adam * talòs (de pan) : fr. quignon de pan * tandis que (dau '') : dau temps que * tanha: fr. bourbier * tant mai... tant mai... : dont mai... dont mai... (tanben emplegat) * tantarar: charrar * tant-parlar f. : pinta (mesura de 1 a 2 litres) * tapon: pilòt, fr. tas * tarabasteu: fr. claquoir (instrument de musica) * taravelar: sollicitar longament, en insistent. * tartifla: patata * tech, teit: establa * teissut de còu: folat, mocador * telhòu, telhaud m. telh * temps (ben de '') : longtemps * tendilhon: cavilha de fusta d'una charrue; sexe masculin * tèrme: fr. tertre, talus, éminence pouvant servir dans certains cas de terme, borne, limite. * terrassa: grasala granda de tèrra, fr. grande terrine * terrauds pl. (Cruesa) nom donat als dos enfants d'un vilatge que son nascuts lo meteis jorn * test: clesc (d'un uòu) * testut: maça * teula: fr. tuile * tia-tia: fr. litorne (grive) * timplat m.: fr. giffle, claque * tirusa: automata per tirar d'argent * tombareu: fr. charrette ?? * tonar: tronar (tamben emplegat) * tonedre: troneire * tòni m. nesci, pèc * torilhon: taure pichon?? * torilhonar (/se) : la vaca montar una autra vaca?? * tornada (una) n. un fum de * torrin: sop d'alh, ceba o tomata, ben pebrada (que se portava als novèls maridats l'endeman de lor nuèit de nòça) * torrinar : faire son torrin, faire pauca causa * torton: crèspa de blat negre * tortre f. tortora. fr. tourterelle * tòstat m. : tòsta F., fr. toast * tot aura, totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment) * tot-parier, tot parier: egalament; fr. quand même * Tots-sents: Tots-sants * tram: sòl (d'un ostal) * tramalh: mena de filat * trança: fr. trance; angoissa * tranuja: fr. chiendent * trasconeitre: fr. reconnaître * tràser: traire * trasfojau: fôc de Sant Joab * trasluc, traslutz: plena luna; jorn nefast, accident; agitacion, eveniments malaürós * trassauta: fr. éclabousser ?, tressauter?, regisclar? * trau: biga (fr. poutre) * trauca-sac: fr. brome stérile * trauchar: traucar ?? * traulhar: s'espaterrar dins l'èrba ja nauta; fr. pietiner, fouler, écraser au pressoir * travelar V. Taravelar * traversós: fr. espiègle * treblant: susprenent? * treblar: trebolar * trefa, trefla (Cruesa e endacòm mai), truefla, tròfla, trofla, tofla: trufa; patata * tremuelh: tremol (arbre) * tren. en " de : fr. en train de * trenc, tr(i)an(c) m. fr. croc à fumier * trencha f., trenche m.?: fr. faux; houe, pioche courbe dont le fer est large et mince * trepar : fr. trépinier * trespassar: desobeïr, refusar d’entendre rason * trevar: barrutlar, fr. errer; fr. hanter * tribe: selha, ferrar, fr. seau * tribolar: trebolar, fremir * trifolet: fr. trèfle rampant * troçar/trossar (se) : se (tornar) botar los vestiments * tròia, treuia/trueuia, trueja : truèia (tanben emplegat) * troncar: trencar?? * truelh: pè de cabra (aisina). fr. pied-de-biche * trufa, tofla, tròfla, trofla, truefla: patata * trular: fr. errer; fenhantejar? * trule, trula f. ? (Cruesa): persona bèstia; fug-l'òbra, fenhant * trundiment: retentiment *trundir: fr. résonner * tuar: atudar * tucar: tocar, trucar * tudelar: brotar (una planta * tundir: enflar al punt d'aver la pèl tirada (e al fig. de vanitat p. e.); tondir * tunlar: tossir * turlaud, trulaud: idiòta * tustadís: fait de tustar * tutar v. fr. débusquer * uchar, unlar, udlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * udlar, ular, unlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * ueitantivol: qu'a ueitanta ans * uerge (Cruesa): òrdi * ufada: crit * uistra: ustra * ujan [yˈz̪ɔm] : ongan * ulhauç: fr. éclair * um (varianta de ''òm'') o un(?) : òm, un òm * unflar lo fetge (far) : esfeunir, eissorlar quauqu'un d'aiciá a l'esmalir * unlament: udolament * unlar: V. Udlar * urosadament: aürosament * ustilh : ostilh, aisina * utlar: V. Udlar * vachas negras (Cruesa): nivols gròsses grises e pluevioses * vaisselar v. faire la vaissèla * valhent adj. : valent * vances, vancès: V. Avances * vaque! : vèni!, ven! (tanben emplegats), gasc. çai! * vargier: V. Vergier * varrau, verrau : verrat * varroelh: varrolh * vaslet [vàle] : varlet * verdera: fr. oseille * veren m. verin * verenós, -osa: verinós, -osa * vergier [vargié], verdier: òrt (tanben emplegat) * vernhau: vern * vesaquí : veiquí (tanben emplegat) * veschada: vesc(a), visc(ada) * vessa: f. pet, vent * vetz adv. : còp, vegada * veüda, vuda: vista * via: camin * vianelon: androna * viatge: còp (p. e. de beure) * viau, viauda, viaus, viausa: marrit, marrida * viena: fr. vielle * vimzela V. Vinzela * vinheta f. fr. oseille * vinhau: vinha gròssa? * vinhon m. ceba * vinzela: flinga (gauleta, bagueta, lata o branca pichona, de vime o d’un autre arbrisson) * viòrla: V. Nhòrla * virason: vertige * vironar: virar entorn * vironseu: fr. virevolte * 'visar V. Avisar. 'Visa la via! (per fòragitar qualqu'un)- Visar lo bornat: Faire la culhida de la mèl * visda, vusda: vista * vispolar: ?? * vistar: regardar * vita: vida * vitoira: vitualhas, fr. victuailles * vojadas (o botjadas?) (plòure ") : plòure a semaladas * vojar: vuejar * volada n. voleibòl * volha: oelha, aolha * vonvonar : zonzonar? * vorilh [vurí], voriu [vuriw/vwejriw, bwejriw/ bujriw] : fr. regain V. Borilh * v-òs : òs * vuda (>veüda>vesuda), vusda (>visda>vista) : vista * vuelher: voler * vulhença: volontat * v-uèi: uèi * zo, zò, zu: o (article neutre) == Vejatz tanben == [[lexic auvernhat]] tfx61atu4pkb1rs9h81v543gohh18ho 2508504 2508503 2026-09-09T19:11:55Z Poiuytrell 61256 /* */ 2508504 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lemosin}} Lo [[Lemosin (dialècte)|lemosin]] ten en generau lo vocabulari de l'[[occitan]] emb los eventuaus chamjaments fonetics dau [[nòrd-occitan]], mas a tanben de las formas lexicalas especificas (daus [[arcaïsme]]s e dau mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas emb los dialèctes [[auvernhat]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten daus tèrmes tanben emplejats endacòm mai, pasmens los avèm pas exclús pr'amor de donar una mòstra dau vocabulari lemosin. Nos basam sus lo diccionari occitan-francés d'[[Ives Lavalada]] (ed. IEO Lemosin, 2010), que ne trobam daus extrachs aquí. [http://al.deliquet.free.fr/Occitan/Joan-Pau_VERDIER/Joan-Paul_VERDIER_01.htmlz] Una fomt d'esplechar es aquela: https://espritdepays.com/bonus/glossaire-les-mots-du-perigord. Los mots se presentan en occitan lemosin, e après los dos ponchs (:) s'en dona un equivalent en occitan lengadocian o ben en francés. NDR — Tota esmenda, correccion o melhorament es benvengut, especialament quand ignoram la definicion o l'existéncia d'un mot (emb la marca «??») o que sèm pas segurs qu'existischa (emb la marca «?»). I a daus mots que pòdon aver una consonanta iniciala [[epetentic]]a: ''g-uech'' [get], ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onta''... La marca «franc.» significa «[[francisme]] d'evitar». Lo [[sufix]] [[aumentatiu]] ''-às, -assa'' pòt venir ''-ard, -arda''. * abalhat,-da part. pass. : maucorat,-da, deçaubut,-da * abaura: fr. (d') à présent * abausir, 'bausir [bu 'vi] : abausir, esbalausir * abeurat, abeurada: fr. détrempé(e) * abeuratge m., beuratge f.?? : beuratge * abilhar ('bilhar) v. assasonar (tanben vòl dire Vestir) * abinar: acoblar (sens general e sens sexual) * abocha (d'), d'abochas? : la gòrja duberta e lo còrs virat contra terra * abochar, abochonar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * abora (d') : d'ora, tòst * abòrd (d') : a l'instant, tot primièr, lèu; d'abòrd que: tantlèu que; puèi que (tanben emplegat) * abracar: fatigar grandament * abrial (sud del Perigòrd), abriu (nòrd [abri(w)/abre], abriau: abril) * abriar: acorcir, abracar, escodar * acaçar (acassar? varianta de (a)catar?) : cobrir * aca(p)tar, 'ca(p)tar (/s') : amagar, escondre; cobrir * acelar, açalar, acialar: abrigar de la pluèja * acelat, açalat, acialat (a l') : abric (a l'); d'amagat, d'escondon, d'agachon, d'assetons) * acepte: aisat, facile * achabason: terminacion * achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme: Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin captare) * acharrau V. Charrau * acimar: emplenar a ras * acimat, -ada: que sa cima es elevada * aclapir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) ; s'esfondrar, tombar tot d’un còp, s’afojar * aclatar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acocolar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acoconar (/s'): emmitoufler * acossar : encoratjar * acotar: fr. appuyer, accoter, soutenir, étayer; atteindre * acotir, cotir: batre, maltractar, prene pels cabèls * acotit, -ida, cotit, -ida: mesclat, -ada * acranar (s') : se far crane, polit * acraponhir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acropir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * adir: asirar, mauvoler a quauqu'un * adissença: asirança, òdi * aer: èr, aire (tanben emplegats) * aficar: pimpar?? * afinar: enganar * aflatar: careçar * afincar: ballar, careçar; aficar ?? * afincar (s') : s'aplicar * aflincar v. Aficar * afamgalir: afamar * afolar: avortar, far avortar; destruire * afolir: afolesir, far venir fòl * aforchar: enforcar; fr. être à califourchon * afortigar, afortir: afirmar, assegurar * ageir? : ?? * agresir fr. aigrir * agroar (s') (Prov. tanben) : acatar (s') (tanben emplegat) * agromar, agromelar, agromelir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agromelir (s’) : se redusir, se far tot pitit en s’escondre * agrumir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agrupir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * aguir : asirar * aguissable: aissable, fr. détestable, insupportable * aguissença: asirança, òdi * aicí a (/tant) (d') : fins a * aicianta (d') : fins a * aigafòrt: aigafòrta (tanben emplegat) * airau: airial, fr. basse-cour * airier: abajonièr (vaccinum myrtillus) * aisat adj. aisit * aisinable : propri a rendre servici, a metre a l'aise * aisinar : aprestar, preparar, alestir * aitanben: (a)tanben; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanpauc: tanpauc ; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanplan: tanplan; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitau: atal * aitot V. Eitot * ajauc: fr. ajonc * ajumbrir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * alacada: fòrta plojada? * alaidonc, 'laidonc: donc, doncas. Alaidonc que: dau temps que, mentre que * alau: alai, ailà * albalutz V. Orbalutz * alha (Cruesa): alh * alopir: assalhir; maltractar; invectivar * aluchar : alumar (tanben emplegat) * alulhar: cridar fòrt per far portar la votz au lonh. Alulhar de jòia: udlar, cridar, udolar plan fòrt, per mostrar la jòia * amassar, 'massar: regropar ; atrapar, prendre (un còp) * amodelonar: fr. antasser * amorrar : abaissar la testa, faire mòrdre la pols * amortesir fr. adoucir * ancèis, ancès que : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * anchau m. : anchòia f. * anda: tanta, sògra, mairastra; abusivament: granda, mameta * anueit/anuèit, anuech/anuèch: auei, uei (tanben emplegats) * apà! (de Òc-pas?) : non vòli pas! * apautar: fr. renverser * apetís fr. ciboulette * aplèch [aplej] : fr. soc (de charrue) * apoiar: fr. appuyer * aponhar: garder, aver mestièr de quicòm; fr. répugner à faire quelque chose, tarder * aprueismar ('prueismar, [prajmà], [(o)preimà], [apresmà], [aprowmà]): apropchar * aquilhs (plural de 'aquel', ancian cas subjècte) * ara. D'ara ençai: d'ara enans, d'ara en avant. V. Aura * arair: araire * arban (faire un ") : s'entrajudar * arçà! : interj. per incitar a faire quicòm (de òr + ça) * arcar: passar per dessús de * arçau : arç (planta). Fiau d'arçau: fil de fèrre barbelat * archa: maid * archelar: escalar. fr. escalader * areclana: arcolan * argiu m. : argila * ariclana: V. Areclana * aromaire: murtrièr? * aromir: tuar * arondesir fr. arrondir * apietosir: fr. apitoyer * arpiar: arpejar * arreir: arrèire * arrier: tanben, egalament * arser: ièr al ser * asperja f. espargue * assedrat: assedat * artichau, artrujau m. cachofle * assumir (s') : s'assopir * assuausar: apasimar, adocir, calmar * assús, a sus: sus, sobre * atrapar de (d') : se botar de, començar de * atrevador: endrech qu'atira; rendètz-vos * au: o (pronom neutre) * aubalutz V. Orbalutz * aubrisson: arbust * auçada: nautada * aucha, òucha: pradèl o camp claus situat prèp de la maison, sovent près de la cort dels pòrcs, ont se los laissava * auchard: aucat, mascle de l’aucha * auguer, auger?? : aver * aul: el. V. Eu * aulana: avelana. fr. noisette * aumalha f. bestial gròs, bèstias amb banas que fan de la charn roja per la nuridura * aura adv. ara. Tot aura/Totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment). D'aura enlai: d'ara endavant * aures: quicòm mai, autra causa * ausanier (comunas del sud del país de [[Garait]], region de [[Sent Vauric]]): bois [bwej] entrò una linha que jonh [[Ansesme]], [[Jòlhac]] e [[Ladapeira]], e [bwi] dejós d'aquesta delimitacion) * ausar: gausar * ausela: ironda; femela d'auseu * auseu: aucèl * auvelha, ovelha n. oelha, aolha * auvernhata: fr. litorne (grive) * avacar: reüssir, capitar * avalir (s') : esfondrar (s') * avances, avanceis : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * avant que de + v. inf. : abans de * avantier (l') : i a quauques jorns, i a quauque temps * avena: civada * aver: prend lo sens d'atrapar, raubar, n'acabar amb quicòm o quauquarren, tuar * avesar: rendre domde, adometjar; familiarizar * avesat (d') : de costuma, d'abitud * avisar: regardar * ba(m)bòia, babula, babuia: nesci; estatua; petòta * babinhon mf. menton * babòi : original (persona estranha) * babusar: repapiar * bacada n. past, pasta, pastèla (pels animals). fr. patée pour les cochons * bacar: donar la bacada * bada-graula:?? * badar v. cridar * badada: grand crit * bafada: repais d’importáncia en quantitat * bajar: pensar * balada : frairiá, vòta * balaia: escoba (tradicionala de bàlec o autra planta) * balajar (Corresa) : escobar * balanç: vam, eslanç * balharc: òrdi * balharja: òrdi de primavera * balinjas n. f. plur.: fr. couches ou langes * banchieron: banc pichon * banlesar (se) : barrutlar, fr. errer * banturla, banturle?? m. persona non seriosa (non pejoratiu) * banturlar (se) : fr. errer; musar, perdre son temps a far quicòm? * barbetar v. : còire * barbòta: mena de sèrp non verenosa * baraquen: fr. voyou * barbelòta: jonquilha * bargassar: charrar * bargasson: que japa sens rason, que crida, que fa de bruch * barginhar: esitar. Sens barginhar: sens esitacion, de manièra fèrma * barja (Cruesa): partida de la granja situada au-dessús de l’estable on s'estojava lo fen e la palha * barracat, - ada adj: barriolat, -ada * barradís n. tèrra clausa près de la maison. * barradissa: claus * barrancon: barrèu d’escala o de cadièra, per ext. baston * barrial, barriu: barril * barrutlar: fr. errer * bascha: fr. bâche la toile * b-assetz: assatz; cèrts, certans (qualques) * bàssia: aiguièra. fr. évier * b-assuelh: asuèlh, fr. seuil (de la porte) * batalhar, batalar?: charrar * baterias: batasons (tanben emplegat) * bateusa: fr. moissonneuses-batteuse * bauda: asnessa, borrica, Saura * 'bausir [bu 'vi], abausir: abausir, esbalausir * baussuelh : asuèlh, fr. seuil (de la porte) * beca f. vèspa * beça, beçal, beçau, beçol, betol, betolaud, beç * becar: fr. picorer * becicar: far la sesta * belier: febrièr * belhier: febrièr * belinament : fr. foisonnement, grouillement * belujar (/se) : (se) bolegar * benaise: satisfait, content * beneisir: benesir (emplegat tanben) * bentot: tanben * berche: fr. édenté * bergossa: vièlha oelha coriaç sense valor mercanta * besenga/besinga: pauta * besilh, besilha: causa de pas cap d'importància, pas res * besilhar, bosilhar, far de las besilhas: bosigar, trencar, deteriorar, desgalhar, far de mala òbra * bessicar (bercicar? breçicar?, de Brèç?) : somnolar * bestiaria: bestiesa * besunha, besonha: causa; obratge, afars (personals), bagatge... (tot çò qu'aparten a qualqu'un) * b'etot, ben 'tot: benlèu * beu (de " de) : a còp de, a fòrça de * beu (de ~ que) : a mesura que, a proporcion que * beuna?, beune? : ?? * beuradenc : bevible, potable, que se pòt beure * bevetar: beure lentament * biau biau ! : japada mai aguda dels jounes chens * bibar (Creissent) : forrupar, fr. gober * bicanard: païsan pej. * bicas f. pl. labras * bicar: baisar, potonar * bicon: poton * bieta: bleta * bi(n)gois (de ") : fr. de guingois * bigòrra m. bigarraud/bigarròt, bigarroei/bigarroelh: blat d'Espanha, milhòc * bigòs/bigoelh (bigwé) m. fr. hoyau * bisard??, bisarde?, bisarda: bisarre, bijarre * bilha: tronc d'un aubre * binhet: bonheta * biòla: bèç??, betol?? * biòla (d'un forn) : fr. charbons ardents * bladar fr. emblaver; fig. joncher?? * bladasons : fr. semailles (du blé) * bladin: blat negre (tanben emplegat) * blagassar: charrar * blanc fr. chevesne, meunier (peis) * blanch, -a: blanc, -a * blancha pura: aiga de vida * blanchinhard, a: fr. banchâtre * blandar: ?? (lo fuec) * blesta f.: fr. écheveau * bocanar: fa de bruch * bochas f. pl. labras * boda: fanga * bodra, broda (de 'brauda'?) : fr. crotte, boue battue; ordure * bodrós: fug-l'òbra * boes!: bah! * boifar: v. Boissar * boija, boïja [bwejjo] [buijJo] (Cruesa e endacòm mai): V. buïja * bòina?, boina [bwejno] : bòrna * boinar: bornar * boïolar: faire de bofiòlas, fr. se boursoufler * boirador [bwejra'dur] fr. instrument pour enlever la deuxième peau des châtaignes dans l'opération qui consiste à blanchir les châtaignes, instrument que l'on appelle aussi en Creuse "las tanalhas" * boirar [bwej'ra]: mesclar, braçar, pelar las castanhas amb un boirador (aisina per las emblanquir) * boiricin: panièr * boiriu: redalh, fr. regain * bois m. pl.: encastre (d'una fenèstra) * boissar : escobar * boisson blanc : espinalba, aubespina, jargas blanc, jargue, fr. aubépine * bòja, bòtja (?) : saca * bojal(h?) : fr. trou. bogalh? * bojalar: traucar * bolar: s'enfonzar los pès dins l'aiga e n'aver la cauçadura mòla * bolega: fanga liquida * bolin: panet redond * bolit, bolhit, bulit, bulhit: olada (plat) * boljar, bolejar: bolegar (tanben emplegat) * bomba (a tota ~) : en córrer plan regde, plan viste * bombar: fr. bondir, rebondir * bòn(n?)a: fr. marécage * bondir: fr. gronder (bruch) * bonhar: far trempar, macerar (varianta de Banhar qu'a aquesit un sens particular) * bonhat,-da : se ditz d’una frucha tròp madura, tanben de quauquaren qu’a demorat dau temps a trempar dins un liquid * bonicon: ?? * bordairatge, bordieratge: bòria, ermitage, fr. closerie, petite métairie * bordassar (metatèsi d'Adob(r)assar) [burdasà/durdasà] : repetaçar, fr. rapetasser V. 'do(b...)rassar * bordier: bordièr; p. ext. logatièr * boreta: bar(r)iòta, carriòl(a) * borifa: fr. rombe (instrument de musica) * borilh: borlhon, tapon (coma la nèu) ; tot pitit grun de pouvera * bornat m., bornhon : buc (demorança de las abelhas, autrescòps facha amb la cavorna de chastenh, aura dins de caissas de fusta) * bornha: panièr grand, naut e pregond, de palha tressada per tal de conservar la frucha * bornhon V. Bornat * borramesclar: mesclar totalament? * borrar: tustar (tanben emplegat) * borrassons: fr. langes, couches * borricha (grafia?): bòssa, bossa (engenh de pesca) * borricon: fr. bourriquet * borrilh : polvera, bordilha. fr. balayures, poubelle * borrinar : barrutlar, fr. errer * borriqueta: saussa o sopa d'orselha * bòsc beneit: bois * bosar (se) : se laissar tombar coma una bosa * boschalh : tap (de trafec rotièr) * bòta: bota (fr. outre) * botarèl, botareu: campanhòu * botifla: veissiga * bòtja (?), bòja : saca * botjar: vojar fr. verser. Plòure coma qui la bòtja/vòja: plòure a semaladas * 'bracar V. Abracar * braçar: remenar * braçat (de '') : à bras-le-corps * bradar: gelar * bradassa: charraira, fr. barbouilleuse * bradassar (brandassar) v. secodre; parlar a tort e a travèrs * bradasson, bredasson: persona maladreita o brusca * bradau adj. (tombar '') : fr. lourdement * braga: fr. culotte * bran: bordilha * brancantar : barrutlar, fr. errer * branchiera : ?? * brand o bram?: "sonar a brand": fr. sonner à toute volée * brandinar: barrutlar, fr. errer * brau: fr. lisière de terre qui sépare un champ d'un autre * braulhós: brumós * bravament adj. : doçament; regde; rudament * brave, brava : bèl, bèla * brèça [barça] : brèç * brechar: cobrir * brechalh (Cruesa): tapadoira * bredilha: charraira * brejadís: discussions, charradissa; baralha, disputa * brejauda: sopa caracteristica del Lemosin facha de cauls e de lard (de 'brejar') * brejon: codena del lard * brenada: manjalha de bren amb aiga per péisser los pòrcs * breta, bretona: vaca de lach * bretonar: faire de grumèls * briar (de 'breviar') : acortar * bric de (pas '') : pas ges de; pas cap de, cap bri de * brija (pas '') : pas brica * brijon, brigon: miga, morcèl * brima: molsa; bruine, crachin (que dona l'oidiom o lo mildiu als vergièrs) * brimar: fr. bruiner; èsser atacadas las trufas pel mildiu * bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar * bringar: dançar, saltar, folastrar * bròcha: branca secondària d'un aubre * brochilhon: branquilhoneta * brochon: fr. brindille * brocon (far au "): ?? (es un jòc) * broda: fanga * brodir (brondir), brudir: far de brug, bronzir, bondinar, resclantir * brodischa: branquilhon;fr. broussaille * brostachabrit: fr. chèvrefeuille * brosinar: brosinhar, brusinhar. fr. bruiner d'une pluie fine et persistante * bruau (variant de bruelh?): talús * bruchadís: bruch continu??, brejadís ?? * brucir: mòrdre, atacar a pitits còps de dents, pinçar, piunar * brudir: brusir, brugir, brogir, brunhir, brúnher. V. Brundir * bruja: bruguièra * brujaud: fr. ajonc * brumerlós: brumós * brun (faire ") : faire negre/fosc. montar brun: s'escuresir lo cèl * brundir (lat. grundire) : bronzir, bronzinar * bruset? bruselh?: iò-iò fabricat pels mainatges * budalha: budèls de pòrc * bufec: fr. vide (de fruit à coque: cacau, avelana...) * buïja, buija, boïja, boija, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga. fr. terre en friche, pâtis, jachère * buja, bruja: gèrla, jarra (cruche à huile en terre cuite vernissée, non à long col, mais à anses) * bujandariá: fr. buanderie * bunhet m. : aurelheta (pastisson) * bura: de color fosc * burgaud, bergauda (Cruesa), burgon n. : fosseron * burrau (Cruesa): fr. babeurre * butir: butar * cabonhat adj. : fr. encaissé fig.?? * cacau, cacalh (de 'cascalh' ?), calau, cacòu: notz * cacunha: automobil vièlh * caga-menut: avar * çaiquedelai, çai que delai: ça que la, çaquelà * caireforcha: caireforc * cairiá (cairia, càiria) : canton (coin de l'âtre). C(h)erchar per las cairiás : c(h)erchar, furonar pertot sens succés; caire, ròdol/ròde, parçan, comarca * calau: notz. fr. noix V. Cacau * caleta: fr. cosse * calhada, calhadon, calhat (Cruesa): formatge blanc * calhar: fr. tasser (la terre) * calòta: sièta crosa * camjar: cambiar * campar (/se): quilhar, dreçar * canaçon : fr. caleçon * canal [conar] * cancanar, cancanilhar: charrar * cancaridier: fr. frêne * canòla (Dordonha) V. Coada * cap (pas '') Bas. Lem. : ges * capforcha: caire * capit: poirit (fusta) * 'captar (/se) V. Aca(p)tar * caquetar: charrar * carcalin: pan gròs en corona * carcilhar (se) fr. s’émietter? * cardalhan??, cardalhau: tòpi, topinambor * carolha (Cruesa): pèl d'espic de blat d'Índia * carreu: fr. chariot * cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl * cascavelar: avançar fasent cascavels * cassa, casson: bocin de tèrra, ben massiu, fr. motte de terre. Durmir coma un casson : durmir coma una còça (dormir pregondament). Un casson de pan: un bocin de pan * cassar: copar * 'catar (/se) V. Aca(p)tar * catissar(s'): acatar (s') (tanben emplegat) * catura : tòrt, despit o damnatge causat a qualqu'un * cauçar: fr. butter (la terre) * cauças: socas (d’arbre) * caumassa: calmàs (calor estofanta) * cauquilhard: pelegrin * caura f. : avelanièr * cavalhier: gendarme * cencena: nœud de l'écheveau; remue-ménage?? * cendrilha: fr. mésange * censat: gaireben * 'cepte V. Acepte * cerèisa/cirèisa [sirèijo], cerièisa [serièijo] : cerièra * cerv: cèrvi * ‘chabason: terminacion * chabeç: fr. fâne * chablata, chabla: clujada (fr. toit de chaume) * chabreta: siulet o cornet d'escorça de castanhièr fabricat pels goiats * chabreu, chabròla, charbòu?, chabròt? : barreja de bolhon e de vin. "far chabreu" ajostar de vin al bolhon * chabreulh/chabridon: cabridon * chabròl, chabròu, chabròt? : cabiròl? , fr. chevreuil?; cabridon? * chabruelh: cabiròl, fr. chevreuil * chadan: tèrra (de 'chada an') * chadieira: cadièra * chafre : surnom, escais(-nom) * chafrolhar: fr. froisser * chaine, chasne, casse, jarric, rover, rove * chaitiu, -iva: coquin; marrit (maloneste e mauplasent) : persona malaürosa, magra e de pauc de santat, pas en fòrma * chalelh [chonej] [tchalej] : calelh (tanben emplegat) * chambija: rastèl * chambon: jambon * chamnhar, chamjar v. cambiar * chaminaire: vagabond, sens-ostau * chaminar: caminer; vagabondar * chanabon: cambe??, carbe?? * chanòla: ansa * chantilhar v. fr. chantonner * chanturlar: fr. ânonner * chapalon (Cruesa): V. pelharaud * chapdau: ensemble daus bens, la propietat (terras e bèstias) * chapiau: fr. pignon (d'un ostal) * chapmarteu: caboçòla, capgròs, tèsta d’ase * chaputadís: dispute * charavelí(s): carivari, charvarin, fr. charivari, vacarme, tapage qu'on fait aux nouveaux mariés * charbonièra, cendrilha, senzilha, gamada, coa de panlon: chincharra, sarralhier blau, tèsta blava (blua), pimparrin, lardeireta (tots en Provença maritima), lardier Prov.; fr. mésange charbonnière * charjant: pesant, pesuc * charmable, eissarmable ? : fr. charmant * charmenar: tormentar, tracassar * charpinhadís : disputa * charrairon: caminòl charratièr * charrau f. : intrada d'un camp sens barrallha, facha d’entrelaç de branchas, mai granda que la cleda; barralha "à claire voie" * charrièra, carriera: camin o espaci libre près dels ostals ont passan o estacionan las carretas entre las bòrdas; per ext. cort de la bòria (de. basse cour) * chas adv. en çò de; chas ieu/me…: los membres de ma familha, l'ostalada " chaser: caire, tombar * chasne: casse * chassida: fr. chassie * chastiar: castigar * chat-martre: martra * chat-pitoir, chat-pitoi(s), chat-pitòer?, chat-pitair, chat-pitais? [pituej/pitòj] : catpudre, (gat-)pudís * chat-pudent, chat-punais V. Chat-pitoir * chatinglar v. fr. chatouiller * chauça: cauceta * chauchabutida: ?? * chauchar: fr. appuyer * chaucida: caucida, mena de cardon salvatge * chaufaliech [-et] : fr. bassinoire * chaul d'asne (Cruesa): mena de cardon salvatge * chaulhadura: solhadura, brutícia * chaulhar: solhar, enlordir, embrutar; trempar * chaumassa : calor umidosa de l'estiu * chaumenir fr. moisir * chaumenit, -ida: fr. moisi, -e * chaunhar: fr. grignoter, croquer * chaupir : atrapar, agantar * chaupre m., charpre m. calpre (arbre) * chavana: tempesta * chavau: caval * chavau dau diable: fr. bousier, lucane ou cerf-volant, faucheux; mante religieuse * chavaujar: cavalgar * cheita: fr. chute?? * cheminada: cheminèia, chaminèia, cheminièra * chen: can, chin, gos * cherbe f., chibre m. (Cruesa) : carbe, cambe * chialar (Cruesa): cridar en ploramicant * chonhar (Cruesa): V. Fonhar * chòrta (Cruesa): veitura, automobil * chucant: fr. boudeur * chucar: chocar * 'cianta: V. Aicianta * cierge: ciri *cima (a la <nowiki>''</nowiki> de) : au bot/cap de * cinglan (singlan?): colòbre vèrd e auriòl * cir(i)èja: ceriesa. V. Cerèisa * cirie(i)r m. ceresièr * cirèisa, cirieisa: cerièra V. Cerèisa * citron: sòrta de cogorda de color rossèla * clabòt (ueu '') : uòu covat e non espelit, que siá estat fecondat o pas, o que l’embrion soiá mòrt * clachar (se) : s'amagar, s'escondre * cladassa: fr. litorne (grive) * clampar, clampanciar: charrar * clampinar: ? * clapar: per dire de borrar vivament emb las mans o ben emb una lata, o amb quauquaren de plat, de plange * clapeta: fr. pipelette * clapeta (far "): charrar * clapetar: fr. claquer (de las dents) * clardat: clartat * clauvar: clavar * cledier: fr. séchoir * cledon: fr. portillon * clessa: fr. clisse * clocauda : fr couvée, troupe de poussins, engeance, famille * clucas : fr. lunettes * clucaron m. grapaud que pòrta los uòus de la fema "a pelharaud" * cluseu: fr. fente? * coa de patla [panlo]: ajaça, agaça * coada, coda (Cruesa): sòrta de lòssa de fusta o metalh amb un long tudèl traucat que se pausava sus la selha per beire o versar l'aiga. ("godet à queue qui sert à puiser de l'eau dans un seau"), cassotte * coar: fr. couver * coatar (se) : metre sa coberta *còbla f. : fr. couplet * coble (un ~ de) fig. : parelh (un ~ de) * coca: patata * còça: soca. V. Còssa * coçar: cercar, espepissar * cocorda f. cogorla * codar: pàisser las vacas dins lo coderc * coeijar (/se) V. Coijar (/se) * coenh : canton * cogasson: se ditz per lo còu darreir la testa, lo copet * cogoiç, cogòu/cagüelh-cagoelh [kagwey] m. cogòt * cogolha, cagolha f. cagaròl * coguol m. fr. cocu; coguola: fr. primevère * coia, coja: fr. courge, citrouille; gorda faita amb una coloquinta * coijar (/se) : (/se) colcar * colar: descendre? o prendre una carrièra * còl(d)re, còure (còrre) : coudrier (notat 'coorre' en un lexic) * colenar (se) : fr. se glisser * colidor: corredor, fr. couloir * colier: colar. fr. collier * coma adv. amb (exprimís l’acompanhament quand òm parla daus umans e sovent de las bèstias de la bòria) * coma: com. (/Com) vai 'cò? : com va? * començada : començament, començança * conchon: fr. bassin? * concir (lat. concidere) : fr. abattre, accabler (la calor) * condencionar (se) fr. se coaguler * coneitre: conéisser * conelha (conuelha) : conolha * conestre: conéisser * congièra: congèsta * conhar: enfonzar, folrar; fig fr. glisser dans * conòrt: auguri, presagi, opinion, esgard * conortar (se) : regaudir, consolar, donar de coratge * conselh (se balhar) : se donar de còr, de determinacion * contrariós: fr. contrariant * convidós: convidaire * còpa : copa (de bòsc) * còp-sec d’abòrd : fr. tout de suite, sur le champ * copilhar: copar en morcelets * copinhar: tustar? * coquerla: cocut feme * corbe, corba adj. : corb, corba * corcha: sièja (fr. vandoise) * coret: corada, coradilha * còrna-budeu(s?) m. : fr. culbute. Fa lo grand còrna-budeu: morir * cornelha: graula * corniòla : còl, traquea artèria, esofag * còrsonela, còrsenela fr. scorsonère * cortissons: pantalons corts * cosinacuol: renouée (lit. "démangecul" planta) * còssa: soca * cossier, cossei (Naut Lemosin): preocupacion (gascon 'cossidèr') * cotilhons pl. : gonèla * coturas f. pl. : terras cultivadas de blat, de segle, de blat negre * cramilhera fr. crémaillère * crànher : crénher, crénger (tanben emplegats) * craunhar: fr. grignoter, croquer * crema f. crenta * crochar, 'crochar: acrocar * crochet: fr. pissenlit * cronhar: fr. grignoter, croquer * cròs: trauc; fr. tane (de renard etc). Cròs dau cul: anus * crostar: enlordir * crubir, crubrir?? (p.p crubert) : cobrir * crum: fr. brume * crumor (en ") : fr. obscurci par la brume * crussir : manjar?, devorar? * cubertilh: tap d'ola * cubrir: cobrir * cueire v. còure * cuenh: canton, fr. coin (d'un luòc) * cujar + v. inf. : arribar a, reüssir a * cul sus testa: fr. sens dessus dessous * cuol [kju], cuòl ([tior] a Tula) : cul (tanben emplegat) * cussòla: gròs pan de segla * dadet? (Cruesa): nom afectiu donat als mainatges (de 'daret' aret?) * daiciá, daiciant (d'aicí a/en, ent (= ont) : d'aquí a; dinc a, fins fig. (tanben: d'aicí a) * daivoar: desautorizar, renegar, condamnar * dalh: fr. faux * darreir (nontronés e endacòm mai) : darrier * dau: del (tanben emplegat) * dausuns: qualques, certans. 'dausuns còps' : certanas vetz * decha: ferida * degolinar: caire gota a gota * degolinari (far ") : fr. enlever furtivement (en jòcs d'enfants) * degrad, degrat: grad, gra * degreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * degut: deute (tanben emplegat) * deibrir, dreibir: dubrir * deimai: fatigat, geinat, excedit * delesei? delaiçai? De lai ençai? [delesej] : d'ara en avant * deleser: fug-l'òbra, hippy * demia, demiá f, demieg m: mièg, mièja * dempès: V. pès (d'en ") * dempuei: dempuèi * denada: viure(s); argent; tropèl? * denaut: en naut * desbilhar, des’bilhar (se) : desabilhar * de(s)bolar: s'enfugir * desavenhe: desagradable, desplasent * desboijar: esbosigar * desboirar: desmesclar V. Boirar * desbojar, desbotjar, desvojar? : desbanar, travolhar; recontar, decorar, cardinejar * desbolegar: desbrolhar?? * desborrinar : esborrifar? * desbraulhar: grafia per Desbrolhar?? * desbrundelar: desrotlar (un fial) * deschassidar: levar la chassida (crostas dels nòunats al bòrd de las paupièras e cilhas); dobrir los uèlhs al monde; batejar. * descranilhar: descrocar, desgafar * descrubir: descobrir * desdire: fr. fausser (au sens materiel) * desei (deseir?), deser : desir; fr. désir * desennastar: levar l'asta * desfarda: fr. débris, rebuts * desgaunhar: fr. faire des grimaces; rechigner; fr. vomir ? * desgaunhat, -ada: renfrogné, ronchon * desgoletar: fr. se dérober, disparaître * desgorçar: netejar una broa * desgreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * de(s)guelha: fr. boucan, bombance, ribote * desjaivar, desgeivar? : far sortir del lièch *deslenat: fatigat * deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e) * desnant: d'aicí/d'ara en avant * desnogalhar: dobrir un *nogalh o notz * despetesir: fr. décrasser * despiech (far) : contranhar, desrenjar, saubre mau * despuei [dejpej] [despë], dempuei, : depuis * desraijar: desrasigar, desraiçar * desrei: malaür, desastre, troble, desrota * desrejar: chambiar de direccion, desviar * dessierv: dessert * dessós, dessot?, dessots?, dessotz?: dessota, dejós * destombar: càser (de sa nautor); fig. desconcertar * destrenh: fr. ménage (faire le ") * desvarachar: desbosigar, artigar, desglevar, de(s?)gorsar, fornelar * desversar: fr. renverser * desviardar: fr. décamper * desvirar : ?? * desvirolar: escorjar * desvoar: renegar (qualqu'un) * det. grand det: det gròs?. mermilhon : det pichon. guinhaire: indèx * deu: del (arrondiment de [[Sent Irieis]) * déver: deure (tanben emplegat) * diaures!, diatres! : diantre! * diesena: desena * diesenat: desenat * dietz: dètz * dieumenc [diòmen], dieumenche [diòmenche], dieumergue [diomerge], dieumenge [dioumejne] : dimenge (dimenge o diumenc semblan las formas majoritàrias) * dijuòus: dijòus * dimenir : demenir, diminuar (tanben emplegat) * dinc a: fins a * dindaud: dindon, dinde (Corresa) * dindrinar: tindar  * dispareitre, disparestre : disparéisser * dissa(n)des n. (de */'die 'sambati/) : dissabte (de */'die 'sabat-i/ tanben emplegat [disadde]) * 'do(b...)rassar, 'dobrassar? (>adobassar) v. : petaçar. fr. raccomoder (un tissu) * doas-tres: qualques * doçarèl: fat, doçastre * doler v. : dòler * domaisela: fr. cerf-volant * domdar v. : domesticar * domde : docil * dondar v. Domdar * dòstar: dostar, retirar * dòuça: fr. gousse; mongeta, fr. haricot vert * dòure, doler v. : dòler * dreibida, deiberta, duberta, druberta: pp. dobèrta * d'òrs en avant: d'ara en davant * drapel: fr. lange * drollichon: drollet * drubir, drobiir, dreibir, dubrir, druebir, deibrir, ubrir : dobrir * drucar: ?? * dueinan, d'uei un an, endueinan, en d'uei un an: l'an que ven * dumpuèi: dempuèi * durbir: dobrir * durmença: dormança, fr. somnolence * egulhada: fr. aiguillon à boeufs * eidredon: edredon * eigar, aigar, eissegar, asengar v. metre en òrdre, agençar, adobar; ajustar, separar; adesar * eimatin: aqueste matin * einoiar: sofrir; fr. ennuyer (embêter) * einueg: problèma, pena * einuech adv. uèi * einuei, ennuei (esnuei) : sofrença. V. einueg * eiperar, esperar [eipéra] fr. attendre * eirisseu f. jolverd * eisanhe: avar * eisilar: fr. glisser * eisir: aisir??; eissir?? * eissabanit : ?? * eissabencar: eissabrancar, eissabancar?, desbrancar, (e)scabeçar * eissaragar (grafia de verificar): esparpalhar lo fen. V. Eissigar * eissarquiar: esfondrar, desplaçar la tèrra * eissaurar: V. Eissurir * eissaurelhar : assordir * eissebrar: estrifar, entalhar * eissegar : segar, meissonar; fig. destruire * eisserbant: deserbant * eisserbar: sarclar, arrancar las marridas èrbas * eisserbatge: deserbatge * eissicolhar (s') : cridar * eissigar (varianta d'eissegar/eissagar: partejar en parts egalas entre personas) (/s') : esparpalhar * eissiular: siblar, siular * eissolent: insolent * eissorlar: eissordar (dins lo sens d'enervar) * eissublar, eissuflar, eissicliar (sicliar) : siblar, siular (lat. exsibilare) * (/s')eissubir, eissubir [ejjubí] : s'avalir, desaparéisser, fr. se volatiliser.l * eissufle, estufle, eschurlet, eschuflòl, eschurlòl: siblet, siulet (lemosin classic) * eissurir v. fr. premsar, serrar, tòrcer, faire secar, fr. essorer, épreindre; agotar, fr. tarir; fig. agitar, quichar lo chuc * eitot: tanben * embaisse: biais, afar * embarbolicar: embrolhar?; embarbostir? * embonilh: fr. nombril * embrucida, embrussida: morduda, nhacada; fr. pincée * emper adv. pasmens, totun, pr'aquò (cf. catalan 'emperò') * emplei: emplec * empleiar, empluiar franc. : emplegar * emplenat, empluiat franc. : emplegat * emplir: emplenar * empluiar, empleiar franc. : emplegar * empluiat, emplenat franc. : emplegat * en per avant: aperabans * enançar: avançar, progressar * enautar (/s') : enauçar * enchaiença, enchaison: escasença, pretèxte * enclunhe: enclutge. fr. enclume * encranilhar: encrancar * endalh: andain. Fenar los endalhs: faner les andains * endechar: endecar, mabolhar, abasir, abismar * endechat, -ada: andicapat ; privat d'un o plusors dets de la man * endonc: puèi que; alara, alavètz (en aquel moment) * endueinan [ɛndej'nɔm]: l'an venent * endunle, endutle: budeu emplit de charn de pòrc aprestada. Se conserva emb lo salat (charn de pòrc salada) e que se minja bulhit. fig. V. Entrule * endurar: sofrir * enfetós: pudent * enfeurit,-da: enfebrit (que suefra de las feures) * enfonilh: fr. entonnoir * engalunchar (s'): s'installar o èsser pres dins las brancas d'un aubre * engarçar: trompar meschantament * engaulhar (/s') : se crotter de boue * enginjaire: fr. inventeur * engolar: engolir; fr. gober * engraunhar: engraufinhar, grafinhar * engrunar: fr. écosser, égrainer * engueitar: gaitar, espiar * engingar: engimbrar * engravissa: escaravissa, fr. écrevisse * engulhar: conhar lo fiau dins l’agulha; conhar lo còrs dedins un vestit per s’abilhar * eniurar: fr. enivrer * enjagat,-ada : posicionat d’un meschant biais * enjucar (s') : s'enjocar, se plaçar a la cima de quauquaren d'aut (aubre, eschala, teulada, etc.) * enmatin (l' ~) : matin (lo ~) * enniblat: ennivolat * enniurar: fr. enivrer * enquera, engueras/engueras (d') adv. encara * enquilhar: cargar (un vestit) * enrotar: començar, metre en rota * ensauvar (s'): se sauvar * enser (l'): lo ser * ensorcelar, ensorcierar, ensorcilhar: enfachinar, enfadar (tanben emplegats) * ensubrevut, -uda: que pòrta lo marrit uèlh o sus lo qual l'an getat, embreissat, emmascat, enfada, enfachinat, enfachilhat * entainar: tardar; languir * entau: aital (del latin 'in tale (modo')'); (ai)tant * entanhar: enfangar, enfangassar?, embodigar??/embodijar??. fr. embourber * ente : ont * entòrcha : fr. torche * entraupa: entrava; trapèla, tracanard * entraupar (s') : fr. s'entraver, trébucher * entreprener: entreprendre, entreprene, entrepréner * entrebreschar: ?? * entrule m. òme pauc actiu, mal desgordit * entrusca (tant) que: fins (a tant) que * envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar * enviá: enveja * enviblar: trompar; jugar de meschants torns, ensorcelar * envirolar: entornejar * esbabinhar (s') : finfonhar, ranguilhejar, biscar, ragassar, petonar, fr. grommeler, rouspéter (en faisant des grimaces) * esbadaurelar (s’) : cridar a plen gorjareu, plan fòrt, en alulhar * esbalausir [ejbalu 'vi], esblausir [ejblu' zi] : esbalausir * esbatoelh, esbatoeri(s...): fr. ébat; amusement; joguet * esbaubit: plan estonat * esbelar: se far bèl, lo temps * esblanchurir: blanquejar * esblausir [ejblu' zi], esbalausir [ejbalu 'vi] : esbalausir * esbolhar, desbolhar: traire lo budelam, dobrir las tripas; demolir, destruire, abatre * esborlhar: fr. aveugler * esborissar: esborrifar * esbraceiar: esbracejar * esbramelada: fr. bêlement * esbramelar (s') : fr. s'égosiller * esbresinaer, esbrijonar, esbrisonar: fr. émietter? * esbrodichar, esbrodichonar (minoratiu?) : podar un aubre, fr. épointer * escadassar: cridar per paur (per dire los crits de las jalinas) * escaletar: fr. casser, enlever la coquille, écailler * escanar: fr. éreinter * escarabissa: fr. écrevisse * escassonar: émotter * escassonat, -ada: dividit, trencat * escebrament [eysebrà]: estrifament * escebrar [eysebrà, esibrà], escicar, escirpar: destrifar, partir, escarpir * eschala dau Bon Diu, o dau diable: arquet de sant Martin * eschaletar: escalar. fr. escalader * eschamjar, eschamnar: escambiar * eschamge, eschamnhe: escambi * eschantir: atudar; aucir * eschardilha: fr. écharde * escharnir (s') : grimacejar ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * escharonhar: escorjar, levar la charn de mala manièra, en eissebrar * eschauradís : escaufament * eschaurar: escaufar * eschauton: fr. écheveau * eschavel: fr. rouet * eschilla [eschinla] : esquilla * eschillon [eschinlon]: esquilon, fr. grelot * eschivar v. estalviar, economizar; evitar * escicar (essecar??) : talhar? * esclapir (s') : s’esfondrar, tombar tot d’un còp * esclargir: esclarir, fr. rincer * esclarsiera, esclarciera?, esclarsida: fr. clairière?; esplendor?; esclat de lum. loc. A l'esclarsiera/esclarsida: fr. à la pointe du jour * escorcir: escorçar * escorsiera: corsièra * escrasar: esclafar * escraunar (s') : cridar (coma una graula) * escrupir: escupir * escujar (s') : s'escondre * escunlar, escutlar, escudlar: versar, vojar, mesurar; plaçar, despensar; fr. embarrasser, rendre penaud, interdit. * escura: bòria, bòrda, granja * escuròu: esquiròl * esfarbir, esferbir: desbarbolhar * esfeunir: mettre en colère, exciter, irriter * esfeunit,-da adj. : dins un estat de colera * esfodir, esfòudir, esfaudir?? : espantar? * esfoudir: affoler * esfredir: mettre en colère, exciter, irriter * esfredit,-da adj. : susprés, paurós * esgirdar: asperger éclabousser * esgleisa: glèisa (tanben emplegat) * esgorçar: agotar; desboijar (desbosigar) * esgrinjòla: V. grinjòla * esjarrar: esgarrar. fr. écuisser, fendre en déchirant * esjarrilhar, ajalhar, esjalinar (per terra): (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * esjavinhar(s') V. Esbabinhar (s') * eslampar, eslampiar [eslampià/eslapià], (es)ropiar, eslifrar, colenar v. lisar, fr. glisser; déraper?? * eslampiada: fr. laisser-aller, emportement hors de soi, licence; lampada, fr. lampée (prendre une ~ d'une boisson) * eslauç, eslhauç: fr. éclair * eslhauç: fr. éclair * eslhauçar: fr. faire des éclairs * eslhausada: coup d'éclair * eslhausar: fr. faire des éclairs * eslausiada: coup d'éclair * eslonjar (/s') : (/s')alongar; se jaire/jàser * esmai, desmai: fr. émoi, souci, inquiétude * esmaginar (cf. cat. anc.) [eimaginà]: imaginar * esmaiar/esmajar: inquietar, estonar; decorar, florir, fr. émailler fig.; S’esmajar de quauqu’un o de quauqua ren: migrar, demandar o cherchar de las novelas, s'en preocupar, s'en inquietar * esmalir (s'): enrabiar (s') * esmalit,-da adj. : dins un estat de colera * esmància: menaça * esmanciada: menaça. A esmanciadas : fr. en rampant? * esmanciament: acte d'esmanciar * esmanciar: amenaçar, far de menaças amb un signe de la man * esmaraunar o esmarraunar?? (s' ") : fr. grogner * esmirar: visar (aver coma objectiu, cibla) * esmiraudiat: miraculat?? * esnançar [ejnansà]?? (amb EI- non etimologica) : avançar, progressar * esnharlar: agrandir un vestiment a otrança en tirant dessús * esnuiança: fr. ennui * espanhar v. (u)lhauçar * espandre: espandir * espanir (s') (Cruesa) V. espatarrar (s') * espansilhar: escampilhar * esparrar (s') V. espatarrar (s') * esparson: fr. écouvillon * esperar [esperà] fr. espérer * espetissar: apetitir * espeulhar: espelhar, escorjar (levar la peu per la recuperar) * espinasson: albespina??, aubespin?? * espingar: gambadar, se ditz pejorativament per dançar, remudar, bolegar * esplamir: fr. étaler? * espodansar: espodassar, podar un aubre * espofidar: fr. pouffer?? * espotir [ejputí], espòutir (lat. Pullis: pòu, polvèra) : fr. écraser, réduire en poudre * espistrolhar: fr. éclabousser * esraminar : fr. gronder * esranchat, -ada: garrèl,- a * esranhadís : fr. toile d’araignée * esrantelar: levar las rantelas * esrapar: desrapar * esritjós (grafia per iretjós??) : ?? * essaurelhar: V. Eissaurelhar * estamnar : entamenar? * estancha: estanhòl, pescariá * estelura: estelam? * esterbar (de Trevar??): barrutlar, fr. errer * estiflar: siular * estinhar: v. Estribar * estinhassar : fr. ébouriffer * estolha: estobla, restoble, rastolh * estorbar: dispersar * estorbeu: esparvier (tanben emplegat) * estorcer (/s') : fr. se tordre, se tortillerèstra: lucana petita del granièr * estre: èsser. Estre per +v. inf. : èsser al punt de * estrech : èsser un '' : èsser fòrça magre * estrelhar: donar una rosta, fr. étriller, battre, donner une raclée * estribar : trabalhar, usar, fatigar; fr. unir le fil en le dévidant par le moyen d'une pièce de cuir ou de drap nommée 'estribador' ou 'estinhador'; fr. mener bon train * estrifolhar: estrelhar, batre, donar una bona leiçon * estufladís: siulament larg * estuflar: siular * estujar: escondre, amagar; estojar ? * esversar: fr. renverser * esvetlar [esvenlà], esvedlar (s') V. espatarrar (s') * esviardar: fr. éreinter * esvicoar (s') : s'avalir, desaparéisser, fr. se volatiliser s'esvicoar * esvirolada: ?? * esvirolar: escorjar; fig. despolhar * etiada: fr. jachère nue * eu (Naut lemosin): el (Bas lemosin) V. Aul * exprès (a ' '') : fr. à dessein * fadard [fodar], fadarda/fadassa: fadat, fat, nesci * faiòu n. fau * faler: caler * fame: fam * famgala: fr. fringale * familha: tanben vòl dire 'mainatge, enfant'. "(Ilhs) an doas familhas" * fanha: fanja, fanga (tanben emplegats) * fanir: ?? * farcidura: farçum, farça * farfantela: ?? * Farjòu: Ferreòl * faròt: ?? * farrar: farratjar?? ; ferrar * farròlha f. : ?? * fastjar [fashà/foshà] (latin ''fastidiare'') : empebrinar; fr. fâcher * fat, fada: caluc, uga * fava, fava verda: mongeta, fr. haricot vert * feblesir: feblir * femorier: fr. fumier * fendassa: crebassa * feniera: fr. fénil * fermic, fermitz, furmic: formic, formiga * fermijar: formiguejar (de monde, etc) * fers, fera: sauvatge; fièr, -a * feunial: fr. taie d'oreiller * feure f. sovent en pl. : fèbre. Feure bringau * feurier: febrièr * feuse: falgueira (tanben emplegat) * fiau per linha : de fial en cordura, de fial en agulha (punt per punt, per lo detalh, dins una succession logica) * fiau: fil, fial * fiaulat: bandat, pintat * filh de vessa ! : macarèl * fiolon: botelheta * flaia: fr. pousse d'un végétal * flaina: fagina * flau onomat. : fr. vlan * flaujon : fr. flageolet. * flaunhard : fr. flemmard? * flaüticar [flejticà] : sonar mal la flabuta * fleitau: plafond * flissonar: ondejar? ; fr. frissonner?? * fodinar: fr. fouiller * foirar : aver la foira * foitar(/se) : fotre * foitre (/se) : fotre * folharja: fuelham * folharjós: folhós * fonhassar o fonhar (?) (Cruesa): ploricar * fomarier: fumièr; bordilhas * fomorjar : ?? * fòrt (a ~ de), a fòrç de ?? : a fòrça de, a dich de, a dicha de * fotrasson: janfotre * frachin: cendre o escòrias pichonas, oxid negre de fèr * fradassa: frachiva (landa, terrenh inculte) * frair n. fraire * frau: tèrras abandonadas, èrmas * freg f. : freg m. * fregir: refregir * fremijar: fremir * frijoladís: frejolum, fr. frisson * frijolar: fremir, estrementir * frenir (de "fenir" ?) : gastar, usar * fresche : fresc (tanben emplegat) * freschum: fr. fraîchin * frestinar: furgar, fosilhar, cercar, tafurar, nistejar * fretissa: V. Lissa; pan negre fretat d'alh * fricaud, -a, fricós, -a: fr. ragoutant, friand, appétissant * frijol, frijolada: frejolum, fresiment, fr. frisson * frijolar: fremir * frijoladís, frijolament (frisolament? ?), frejolament? (fresolament??): fr. frissonnement * frimor: frejolum, fresiment, fr. frisson * fringa-marçau (far la ") : ribòta, festa * flissar: ondejar? ; fr. frissonner?? * frissar: ondejar? ; fremir, fr. frissonner * friular : fiular en frire ?? * frotjar o frojar? frochar? (se ven de 'fruchar') v. créisser (arbres, plantas), butar, grandir, se fortificar, aprofiechar; fruchar, frutejar * fruncir (las ussas) * fuelher : caler, faler * fumari (Cruesa): fumièr * funtar: defuntar, morir * furgalhar: fr. fouiner, fouiller * gabolhan: fr. églantier * gafada: mossegada, estrifada, esquinç(ada); regomàs, monha; bajocada; malbiais * gafon: fr. gond * galatja, jalatja [ga'lazo] : fr. ajonc d’Europe * galeton: pastisson * galhauda f. rana (de 'gaulha') * galòpa:?? * gamar: raubar finament * gamiraud: fr. garnement * gana: ga, gas, gau. fr. gué (tanben emplegats) * ganh: gasanh * ganha: truèja * ganhon, gaunhon, nhon, go(i?)nhon n. pòrc * gansolhar v. fr. éclabousser * gargolh, garguilh: fr. rale, gargouillement borborygme, grouillement, passage ou production des gaz dans les intestins; enrouement, barguignage; médisance, murmure, babil. * garlècha: fr. gardon * garlopa: fr. varlope * garri: rat pichòt (terme afectiu) * garrissada: bòsc de garrics * gasinar: furetar * gaste, -a: fatigat, -ada, las, -ssa, abracat, -ada (de gaste: de fatiga) * gata: pòcha * gatge m. salari; mòble; instrument; recipient, esplecha, ostilh, ustensilha (sovent vaissèla o panièr); causa. Gatge pissier: gresala de pissar. En occitan medieval ''gatge'' = fr. attirail * gatieira: davantal, faudal * gaton: pochon (pòcha pichona) * gauça: gòrça ?? * gaug : fr. pissenlit * gaulha f. fanga * gaulhada : f. fanga * gaulhar, gaulhier, gaulhasson: gassòt * gaunha: gauta * gaunhas f. pl. : fr. gâle; écrouelles, cicatrices des écrouelles * gemar: gemir * gença: balaja, engranièra, escoba (tanben emplegat) * gençar: balajar * genebeurnier: genebrièr * genha: caprici * gente, -a adj. graciós, -sa * gentiament adv. : doçament, amb gràcia * genuelh: genolh * getacion: (fach de getar un) marrit sòrt * g-i, gui, li: i * giau (<geu) : gibre * giba: volam, fr. serpe à long manche *gibla: ??. Plòure a giblas: plòure a semaladas * giblar: plòure a semaladas de faiçon quasi orizontala * gibon: volam per esclairir (fr. élaguer) los aubres * gigonha: irresolucion, dificultat futila que arrèsta la decision d'un afaire * gigonhar, cigonhar, jaguinhar? : trabalhar inutilament, traire mal a faire un obratge mecanic per fauta de bon otilh; cracar, far de bruch, coma lo de quicòm mal jontat; agir lentament, lambinar, lamternar, trabalhar quaucòm amb mejans insufisents per i reüssir; (Cruesa): fr. gigoter * gileta: vesta * gingar: fr. giguer, saltar, gambadar, fr. folâtrer * gipa-japa (far) : tressautar, tressalhir * giraudela: giròla (mena de camparòl) * girrinar: bruch del sautarelh * giton: fr. rejeton ? (d'arbre) * gitre: fr. gîte * giure: gibre * glaç: glaçon * glapar forrupar, fr. gober * glara: clara d'uòu (tanben emplegat) * gleisa [eλeizo]/[e(l)ieiso] * gloriosetat: vanitat * gòfe (gònfle) : fr. bouffi * goiasson: enfanton * goiat, -a: gojat, -ata * goion: fr. goujon * golar: engolir, englotir * gomar: forrupar, fr. gober * goneu: abit, vestit d'infant * gòrça: brossalha, ramalha, ramada, rodicha onte i a de las rumecs, daus boissons daus petiòts aubres entremesclats; broa de clausura, fr. fourré * gorgeira: fr. gosier * gorgetar: vomir; avoir des haut-le-coeur; fr. gaver (un animal) * gòrja f. boca * gòrja roja: fr. rosé des prés * gorjar: fr. gaver (un animal) * gorjarèu, gorgarèu: fr. gosier, conduit de l'arrière-bouche à l'oesophage. * gorret: fr. goret * gorrin, gòrra: pòrc/truèia; pòrc marin * gorrinar, gorreinar: fr. chatouiller; gratar, fretar * gosonar: fr. remuer (un bâton) dans un trou * ‘grafuelh (agrafuelh) : fr. houx * (non) gran [gro] adv. : ne ... : pas brica ... N'es gran/Non gran: fr. certes pas * granda: mameta * grandmair, grandpair, grandamair: grandmaire * granissar: far de granissa. fr. grêler * granolha: rana, granhòta * grapar: fr. gripper (attraper, saisir) * grapiar: escalar. fr. escalader * gratussar: fr. gratter en surface (la poule) * grautons: gratabons, graissons * eschillon [eschinlon]: esquilon, fr. grelot * gresa: ?? * greu: grelh, grilh (tanben emplegats) * grial: fr. vaisseau en bois rond en forme de jatte * griala: fr. terrine * grinha (cercar ~) : cercar brega: cerchar de se brejar, en paraula o emb los punhs) * gri(n)jòla: v. Grisòla * griselard : grisós, grisastre * grisòla [gri(n)jòlo] : fr. lézard des murailles * grison: granit (pèira) * gro: groa ?? * groada, gruada: nidada (de poletons...) * grolaud: ?? * gromar: fr. croupir; cuire (trop) longtemps; s’attarder * groüm: fr. groin; pòrc * grun : grain; fr. chenil, niche * grumilha, grumulha: lagrema * grusilhon: grun pichòt * guelha: pelha * guena: monina * guèrlhe, guèrlha, guèrle, guèrlia adj. : fr. louche * guerlinja: esquilon, fr. grelot * guerlon : fr. gobelet en ferblanc et à une anse qui sert de mesure pour le lait * guessar ?, guessir ? : profieitar * gui, g-i: i * guicho?: fr. chat-perché * guichon: fenestron * guidauba: fr. viorne * guilanèus m. pl. : fr. quête des oeufs (En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison ''guilhònas'', e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida Al gui, l'an nuòu (''gui'' es un francisme per vesc). * guilhaneu (per '') : estrenas? (de començament d'an). V guilanèus * guinde (Peiregòrd, Bas Lemosin) : piòt, dinda, dindon * guindre: fr. dévidoir * guisauba: vidauba ?? * 'guissable, aguissable : asirable, fr. haïssable * gusseu: fr. bobine, pelote * guita: fr. cane (femelle du canard) * i. V. Ilhs * idolar: udolar, cridar fòrt, fr. hurler * i-eu: V. Eu * ififó : mena de crit * ifofonar : cridar per sostenir la nòvia * ilhs: els * imatjar, esmajar?? [ejmajà] (cat. anc. esmaginar) : imaginar * inhon: onhon, ceba * intucat : intocat, endecat?? * io: ièu * iò: o (article neutre) * ja! ja! (jatz? de Jaire?) : per far arrestar los buòus * jaçar, jagassar (liagassar), jacassar, jacinar, (s’)esjacinar (tanben: cridar coma una ajaça), bargassar: charrar * jaciaud: jaç, fr. tanière * jadilha: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses, fait d'une pièce de bois * jadilhada: grand quantitat * jai: gag, gai (auseu) * jaiç: jaç. fr. gîte * jal (bas-lemosin) : gal * jalussada: còp de gel (meteorologia) * jalussier: qui apporte nombreuses gelées blanches * jangaunhas n. maissèlas * jangladís: crits de granda dolor * janglar : cridar, lo pòrc o can quand qualqu'un li trepeja la coa; fr. grignoler * janzi : '' Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las gengivas.'' * janton: paisan * januelh: V. Genuelh * jardòla (en '') : ?? * jarpalha: disputa * jarra f. : garra (d'animal), cuèissa; fr. quartiers (de viande); lobes de noix * jasbre, jasbra : ? ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * jase?, jars? (Cruesa): auc (auca mascle) * jaser, jaire v. : jàser, jaire * jaspir: prendre, atrapar quicòm de sas mans * jaspissons, jarpissons? (Cruesa): fr. grande bardanne; autoadesiu, adesiu * jau (naut-lemosin) : gal * jau d'Índia: dindon * jaufada: grapada, grafada, fr. jointée (de mains) * jausemt, jauvent, -a adj. faste; benfasent, -a, qu'a bonastre * jauvir: gausir * Joan-femna: fr. garçon manqué * joine: jove * jònc: jonc * jorn falit (a '') : a solelh colc * jòune, -a, joune, -a adj. jove, -a * juca: granièr pel fen * junja f. vedèla (vedèla i designa lo vedèl feme que ven grand) * jurc’a, jusca, jurcinc’a, jurcanta, juscanta: adv. duscas * justar o ajustar: mólzer * jutar: far de jus?? * labencha: granda peira plata * lac m. mara, cròs d’aiga durmenta * ladre, -a: marrit, -ida * lai: i * lai-bas, la-bas: aval * lai-sus, la-sus: ailamont * lait (minoritari) : lach * larjoït : ?? * laschar: fr. lacher * la-sus: ailamont * lata: fr. perche * latz (Cruesa): fr. giron * lau (en ") : en bas * lausissa: teit de lausas * lebretar: bruslar d’enveja * lechadier: fr. friand * lechatariá n. lecariá * legièr (de '') : ?? * len, lena adj. : ?? * lendoman: endeman * lerpar: lecar * lerpeiós: vescós, limparós * lesina: avarícia, retenguda * levada: regòla d'un prat * lèva-nas: fr. effronté * li: i * liga [lia] : fr. fanon * liar: ligar ([lià] es la prononciacion generala en occitan) * liauna: fr. lierre * licossiana/liquossiana : pocion, licor?? * liedra: fr. lièrre * liera: fr. lièrre * limaç: limac, caragaula * limaçon: lo haiolet, la malimòrna * limanda: fr. planche, rayon, étagère * limerò: fr. manigance, intrigue * liquossiana/licossiana : pocion, liquor?? * lira: fr. mulot * lissa, lissada, 'lhissa (alhissa) f. alh salvatge * loba: gròssa pèira o ròc isolat dins un prat, que non se pòt traire * loenh: luènh * loina [lwejno] : fr. engourdissement; descoratjament per tota mena de trabalh * loira: puta * lojandier, lotjandier: fr. locataire * lor inv. ex. 'las lors' * lovanja: lausança * luec: luòc (tanben utilizat). Dau luec que: dau temps que * lugarn [ligò] : l'estela del matin * luminier: fr. luminaire * lunon: estela * luquet: fr. loquet * luquetar : fr. scintiller * lura f. : animal o can gròs, bon a pas ren; òme polit que sembla bon mas non l'es, fug-l'òbra, peresós, coard; fig. pl. decas, enganhs, contes * lusert, luserta/lisèta (Cruesa): lausèrt * macha adj. : ?? * mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * magilhon (mangilhon?, mensilhon? del latin 'mensa' taula?): còfre de la sala de manjar que servís per s'assetar * mai: emai * maid, mag, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin * maiada: fr. bouquet (de fleurs); fr. aubades du premier mai sous les fenêtres des jeunes filles à marier * maiar: florir; agrementar * malhonar: ligar, estachar * mainatgier: estauviaire * mainatjar: economizar, estauviar * mainin: mameta * mairgranda: grandmaire *mairina: ostal de la comuna; fr. mairie * mair-reir: mairgranda * maisei: ?? * maison: ostal. Dins maison: a casa. èsser pas darrier maison: èsser luènh * maitot: tanben * malangorir: trefosir? * malàudia: malautiá * maleira: (fach de getar un) marrit sòrt * maleviar: ?? * malinar (se) v. fr. se culotter * malinas f. pl. pantalons * malurnança n. f. : èsser en situacion de grands malaürs * malvenguda, mauvenguda: accident * manciar: batre a punhadas, se batre; menaçar * manca adv. : levat, exceptat * manca que... : encore que... * mance, màncie m., mança f. : esquèrra. A man mança: a man esquèrra * mance, màncie adj., mança f. adj. : maladrech * mandin: matin (tanben utilizat) * mandinier, -iera: mendicant * mangle, manglhe (mànlie): margue * manhar: tocar * maniar: jugar un meschant torn * maniganç n. bandit, coquin, paubre malautruc; hippy * marendar: far lo marende * marende n.: collacion de quatre oras; disnar (repais de l2h al nòrd e a l'est, e de 16h a l'oest) * marendon: petit repais; collacion de quatre oras; sopar * màrfie (aver lo ") : avoir l'onglée ? * marga: fr. chatte (minou); sobrenom de l'ajaça * margaud: fr. matou * margolin: gaton * marmusar: murmurar * marmona: ?? * marn f. : branca gròsssa, principala, d'un aubre, fr. branche charpentière * marolhaire: nom donat als estamaires e refachaires ambulants * marranha : desacòrd * marronar: V. romegar * mas, mas qu'un [maskan] : solament, levat; mai, pas jamai (ex: Ne’n fagueren ‘na saussa la pus rara / Qu’aguessam mas minjat / En tota nòstra vita) * mas si es [ma:shiej] : mas òc! , mas n'es [ma:nej] : mas non! * mascarat m. : fr. mascara * massadís : regropament * 'massar: V. Amassar * massaròta: fr. bosse? * mast, mag, maid: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * matrassar: tuer?? * mau. Grand mau: fr. haut mal, épilepsie. Ne'n poder pas mau: poder viure sens se’n far, sens i pensar, sens se preocupar de ren. Ne'n poder pas ben mau: li èsser completament egal * mauchancier: malastrós, malastruc * maudisença : dire de chausas faussas sus quauqu’un, ne’n parlar malonestament * maujauvent adj. nefaste, que pòrta malastre * mauplasent: fr. déplaisant * maussa f. majofa, fraga * me (ex: per me) pron. ieu * medre: meissonar * meduesa liuesa, medalierza : fr. moissonneuse-lieuse * megue, mèrgue, lach megi: fr. petit lait * meissaber, menssaber?, maussaber? : fr. méconnaître * meissonja, meissunja, messunja: messòrga, messònja * meitot: tanben * mejauvent V. Maujauvent * melh: milh, fr. millet * memet: mamet, mameta * meneit, -a, menet, -a: fals(a) devòt(a), devòt(a) supersticiós e minuciós * menesplier: nesplier (tanben emplegat) * menina (Cruesa): grand-maire * mercier: gròs grapaud ventrut. sin. sabatier * mèrende V. Marendar * mèrende V. Marende * merendon V. Marendon * merfondre (se) * merlata: merle femèla * merlaton: merle mainatge * mermilhon: det pichon; sexe masculin * meschaent [meytsen/meychen] [mey(t)san]: marrit, dolent * meseis: mesme, meteis, meteus * mesme: meteis, meteus * mestiu: remedi * mestiva: meisson * mestivar v. meissonar * mestivurza-baturza : fr. moissonneuse-batteuse * mestura: fr. méteil (mescla de farina de blat e d'una pichona part d'òrdi o segal) * mia-tastons (a ") : a palpas * mianadís : ?? * miaulan: milan, mialan, mielon, fr. milan * miaunar: miaular * micha: pan de forment * mielhs adv. melhor * migrar: s'enrabiar; s'inquietar. Migrar pas (de quicòm) : pas aver enveja (de quicòm) * migrar (se) : se desolar, se plànger en se-mesme, se far repròche * mijon : migon ("las moschas se permenen sus la taula d'un mijon a l'autre") * mina: fr. chatte (minou) * minaud: minòt, mainatge ("Creurias qu'eu (= lo chastenh) fai de la lumiera talament eu a de minauds") * minhard: manhac, gentil; polit * minjadoira: fr. garde-manger * minin f.: menina * minon: cat?? * miràudia: miracle * miroelh, -a : brilhant, -a * mistra: asnessa, borrica, sauma * mochaespija: idea favorida * mochanàs: mocador * modelon: molon, fr. monceau, tas * moens (nontronés) : mens * moira f. : ?? * molada: molhièra, terrenh umid * montador: ascensor * morisca: masca, careta * moscla : fr. moule * móstie, móstia adj. : mosti, móstia * mòure, mòudre : molinar * museu, morral, morrilhon : fr. muselière * musir: fr. moisir * nhaca: dent? * nainai: brèç * naistre: nàisser * nastre ['na:tre] opiniastre, testut * nauça : ?? * nauva: fr. ruisseau? * naveu: nap * negra: nèira, piusa * neiar (lat negare) : negar fr. nier * neinar: V. ninar fr. * neir, neira: negre, negra * nejar (lat necare) : negar fr. noyer * n'es!, n-es! : que non! * nespla: fr. nèfle * neteiar, netiar, neitiar: netejar * névia, nèvia ? : nèu * nhòrla, viòrla: istòria comica, galejada un pauc cruda, de còps en vèrs o pròsa * nibla f., nible m./f. : nivol gròs cargat de pluèja (nivol f. s'i ditz tanben) * niela: ?? * ninadoira [ninadoeira] : breç * ninar : breçar, fr. se balancer; dandiner * niure: sadol, -a (qu’a tròp begut; qu’a lo ventre ben plen, qu’a plan o tròp minjat) * nivol f. * nivós: nivolós * noblalhon : petit nòble * nojalh: nogalh; ametla * nonmàs: solament * nosilha f. avelana * nuble m. : nivol * nuèch, nuèit ? [nè(t)] [né] [nè] [nüè] [nüé] [në] * nuirir (?), nurir: noirir * ò, iò, zo: o (article neutre) * ò! ò! : anèm! (per far avançar los buòus) * obludar: oblidar * oblueda: oblit? * obrant (jorn ") : jorn trabalhat * òc-ben [a bej], òc-plan [o plo]/[a-pla] : òc, reforçat * o-ben-tòst [obeto] (òc-ben-tot?) * olhar : emplenar, comblar, ben unflar * ona/onòr? (estar en l') : non pas bolegar * onglon: ongla del pè del pòrc * onte: ont * òps (per '') : per necessitat? (oc. lem. anc. aver òps de: fr. avoir besoin de; aver òps a : fr. faire besoin, être utile à. ''Las òbras qui aurien òps al molí'' : fr. les bois d’œuvre qui feraient besoin au moulin). cat. anc. ops, it. uopo, cast. anc. uebo * orbalutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l') * òrge: òrdi (tanben emplegat) * orlutz: orizont. V. Orbalutz * ortolalha: fr. légumes * ortruja: ortiga * òs: nogalh d'un fruch * òssas f. pl. : fr. ossements * ostièra m./f. : fr. casanier * ostieira m. : pauc-val, libertin * ovelha, oelha (Cruesa): oelha * paela: padèla * pagun, paguna, p'un, pen: cap (pas un(a)) * paier (Sent Iries la Montanha) : morceau de pain, de crêpe, etc., que l'on donne au chien pour le « payer » de sa peine quand il a ramené un animal écarté; herbe, fourrage, etc., que l'on donne à la vache pour qu'elle se laisse traire (del latin Panarius) * pairolhièr: estamaire o refachaire (ambulant) * palenc: palissada; fr. palis (facha d'estacas de castanhièr) * palhissa : clujada (fr. toit de chaume) * palisson, palhasson: panièr redond per metre lo pan a levar abans la coccion * palhassona: casal, fr. chaumière * pam (de l’autre ~) expr. : de l’autre costat, de l’autre biais * panolha: fr. panouille, épi de maïs * panturlar (se ) : trular, se promener sans but précis. * papulon m. pibol * paradèla: grande oseille * parchar: ?? * parcir: esparnhar : fr. épargner. Se parcir de: s'estar de, s'empachar de. Lo Parciriam est le surnom qu'on donne à l'enfant non désiré, dont on se serait bien passé. * parelh: fr. paire; couple * parròfia, paròfia : parròquia * parpalh [porpar], [parpai/perpai] : peitrina; corsatge; sen (partida del còs del bas del còl fins al ventre), fr. pourpoint * parquenada: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse * parsilh, persilh, peiressilh m. : jolvèrd * part-qu'a-part: fr. de part en part * pasmens: totun * passador: fr. défilé, endroit où passe une route entre une falaise et un cours d’eau (du latin médiéval passus (pas, passage, chemin, défilé) * passat deman: deman passat * passerau: fr. moineau * patolhier: gassòt (region d'Ussel) *pau: baston * paucha: sirventa * paun: paon, pavon * paupanhar, paupinhar : paupar? * pautut (Cruesa): grapal * pavan: pavon, paon * peciar: petaçar * pedoira [pedwejro] : veissiga * peirejadís o peirissadís: tàpia, fr. pisé * peis, pest? ([pejst]>[pejs]??) : la pesta * pejar: pegar * pejar?? , 'pejar ?? : apuejar, apiejar * pelh m. pesolh * pelhaire: fr. déguenillé; pelharòt, pelharotaire * pelharaud/pelharòu (metatèsi: peralhòu) m. pelharòt, pelharotaire (tanben s'i emplega pelhaire o pelharet?); creatura fantastica (portar a peralhòu/au pelharaud: portar (un enfant) sus l'eschina, los braces entorn del còl e las gambas altorn de la talha del portaire) * pelhaud : persona paubre, vestida de guenilhas, maladiva * pelissa : femna publica * pelisson: fr. paillasse ?? * peluca: ussa?; parpèla? * pelucar: pampaluguejar * peluja: ?? * pen, pena V. P'un * pena, penau m. : ginesta * penau: fr. lande de genêts et donc par extension une terre pauvre où pousse naturellement cette plante * pendaulha: fr. balançoire * pendaulhar: fr. pendiller * pendolhar: pendre, penjar * penlan: fr. voyou * pensivós,-osa adj. : pensatiu,-iva, pensativós,-osa * peput f. : puput * per m. : pereir, aubre que mena las peras, los perons. * perinqueta: baudufa * permenar (se) v. passejar (non es pas un francisme) * peròt, -òta (Marcha lemosina, Charanta occitana, nòrd de la Nauta Vinhana): piòt, dindon * perpai (perpalh) : V. Parpalh * per tot aquò: malgrat acò * pès (d'en "), dempès : drech * pès (aus quatre ~) : en córrer plan regde * peschier: lavador (se ditz tanben) * peschièra : endrech aigadós ont i a daus peissons per la consomacion ; se ditz per lo vivier, la serva * peseu m. pese; mongeta * pestelar (se) : (se) batre * pestelariá : causa pauc importanta, babiòla * pesteu: batedor, de bugadeira * pestrir: pastar, fr. pétrir * peta-raba: bleta-raba; fr. pétoire * petairòla: escopeta, fusilh * petaron n. ciclomotor * petinar [pitinà] : apetitir * petiòt: petit, pichòt * petoira: veissiga * petonar: s'enervar, repotegar * petrilhar: petilhar * peu f.: pel; femna publica * pia: còrna, bana * pialar: pelar * piardon: fr. serfouette * piau: pèl * piaular: siular * picassat, picat: V. Pigat * picatau, picatal, pichatal, pichatau: picòt (auseu) * pièg [pjej], piei: pièg * piela, peila, padela, padena n. padena, padela * pietat (a") : de genolhs? * pieuna : ?? * pifrar: chimar * pigassa : fr. moucheture * pigassajar, pijassar: picassar, pigalhar (fr. tacheter; bigarrer; chatoyer) * pigat, picassat, pigassajat, pijassat, picassonat : fr. tacheté, esp. de negre (qui a des tâches de rousseur) * pigonhar (/se): picar còntra qualqu'un, se quichar * pigòt : fr. pie (color) * piguet : fr. chardonnet * pija adj. : bigarrat * pija n. : taca sus la pel * pijassada : fr. moucheture * pijassar: V. Pigassajar * pilaud: aucat, mascle de l’aucha * pilhonar : fr. cligner des yeux * pimpaunhar: fr. peloter, tâter * pinambor: fr. topinambor * pinar, pinard??, pinalh?? : òme ric * pinara: vin * pinarar: chimar de tròp * pinat, - ada: plen, emplit, tot cobèrt * pincar: plantar * pincat,-da part. pass. : dreçat (-da), levat (-a), en l’aer. Estar pincat: estar drech a esperar * pindolhar o pingolhar: pendre * pingraula: espingada * pringralhar: ?? * pinhie(i)r: pin (arbre) * pipeiaire: aucelaire * pirca: pista * pissa-rata [pisa rato/piso ròto] : rata penada * piunar: pinçar * piuse m. : piusa f. Remudar los piuses: mudar d'ostal * plafond, plafons ? * plaidiar: plaidejar * plais: broa * planchon n. taula, seccion, departament (d'un comerç) * planben: encara, tanben * planger: plànger, plànher * plangier: planièr (tanben emplegat), plan, plat * planher: plànger, plànher * plantar (/se) : arrestar (/s') * platussar: charrar * plegut: p.p. de pleure/plòure * ploia: pluèja * ploiós: plujós * plòure a giblas, plòure a raissas plòure a vojadas, plòure a plenas selhas, plòure coma qui la vòja (bòtja?) : plòure a semaladas * plueviós, -osa adj. pluejós, -osa * plòia/plueia: pluèja * pluiau: Occident, colcant, vent de pluèja * plujada: fr. averse * plumadís (de frucha) : pèl, pelalha * plunhar: plenhar, emplenar. fr. remplir; fr. serrer (l'un contre l'autre) * plusiors franc. : plusors * pofar (se) : fr. se piquer, se dépiter * polhar: reprimandar * polon f. asnessa, borrica, sauma * pols f. pl. : milhàs; milhassina, farinetas (fr. bouillie de mais) * pom: poma; pomièr * pom/poma de tèrra: patata (tanben emplegat) * poma ar tèrra: patata (tanben emplegat) * pomairòu: luòc plantat de pomièrs * poma-pòrc: patata (tanben emplegat) * pomeitèrra: patata (tanben emplegat) * pompira f. patata * ponar (se): acatar (s') (tanben emplegat) * poner, póner: pondre * ponhada: fr. poignée * popin: popada?? * pòrc de mar n. pòrc marin * pòrcs singliers: pòrc singlar * portament: biais d'anar?? * portar pena: migrar, se far dau meschant sang * pòrta-tetons: sostens * pos f. pl. V. Pols * poschar?, possar (>polsar) : tossir * pòst f. : fr. planche * potareu: camparòl (cèps en particular) * pòus f. pl. : fr. bouillie de maïs. gasc. cruishada * poussiera, pouvera: pols, polvera * pradelar (se) v. se passejar en perdent son temps * premier: primièr * préner, prener ['prenei] ['prene:] : prene, préner. Préner lo chamin per poncha: anar tot drech, d’un biais decidit. Préner las vias: s’enrotar, se botar en rota * pres: prèp ("Pres lo mur") * pretz (per <nowiki>''</nowiki> que) : a mesura que, a proporcion que * progiet: projècte * propchen fr. : propchan, propdan; venidor, que ven * prosseja, pressuja: persega * priun, -a, prund, -a: pregond, -a, prigon, -a, prefond, -a, fons, -a * puat: otís, qual?? * pudentor: pudor, pudessina * pudin: fr. bourdaine ou bois puant, qui dégage une odeur forte sous son écorce * pudinhard V. Chat-pitoir * puèg [pei], puég, peug, puig, pug: puèg * puescher, puesser : poder (tanben emplegat) * p'un, p'una, p'unpiau: cap (pas un(a)) * punhar: fr. répugner à faire quelque chose, tarder * purar: plorar * purir, puresir: poirir (tanben emplegat) * purnai(s?), putnais, pudnais: catpudre, (gat-)pudís * quante (Alt lemosin) : quand (Bas lemosin) * quauquarren/quauqua ren adv. quicòm. quauqua ren mai: quicòm mai * quauqu'un: qualque * queraque, queriaque (creiaque) (de 'creiriatz que'?) adv. sens dobte * qu'es que qu'es? : qu'es acò? * quincalhar: fr. carcailler (la caille) * quincaròla: partida mai nauta d'un aubre. fr. faîte * quintar (/se) : fr. pencher * quò: aquò, çò; quò es [kej], [kwej]: (aquò) es; quò pleu/plòu: plòu * raba: fr. rave * rabiaud: mena de rabe?? ("Totas doas venina d'eisserbar las racinas e 'las portavan chascuna un panier de rabiauds, aurelhas de lebre, erba dau lach per los lapins) * rabator : fr. rabat * rabilha: fr. fâne * rabin: fr. champ de navets * rabusar: repapiar * raca: misèria * rachar (se) : anar, se rendre a * racina: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * racroquilhar : fr. recroqueviller * rafe m. rave (fr. radis ou raifort) * raiar: brilhar * raiç: pastenaga, carròta (tanben emplegat). raiç blancha : panais * raissas (plòure a '') : plòure a semaladas * raleta: fr. faîte de la maison * raletar (se): s'engulhar * ramada f. fr. averse * ramalhaud: fr. têtard * rana: fr. crécelle; fr. courtilière (Nauta Vinhana e Cruesa) * ranar: renar, marronar, se plànger en parlar entre sas dents * randa (a ") [ronda] : a rand de, prèp de * ranhós: ernhós? * rantela, rantiala: fr. toile d’araignée * rantela dau ventre: diafragme * rapieta: fr. lézard gris * ras (èsser bon '') : tot prèp * rasís adv. : tot prèp de * raucenós: ?? * raucha: ratja?? * rauche: rauc * rauchós: enraucat * rauja: ràbia * raunament: renament??, fr. grognement??, bougonnement?? * ravalha (Cruesa): fr. rave * rebombar: fr.rebondir * rebondre : rescondre, amagar; fr. rebondir; apondre * rebusar: repapiar * rechanar, rechinar: arroganhar * rechinat adj. : en colèra * reclana V. Areclana * recorson : ?? * recroquilhar (se ") : fr. se recroqueviller *refaufinhar (se ') : se galar, se regalar; fr. se régaler * reganhar: fr. rechigner, montrer les dents, grommeler * regolar: vomir, regantar * regolhonar: fr. faire des rejets * rei daus auseus, reibelet, reibenet, rebeineu, reibelet (HM), reibetau (23), traucaplais (24), l'uelh de buòu (87S), lo pitit buòu : fr. troglodyte * reir-còr (a ") : a racacòr * reir-grandpair, reina-grandamair : reire-grandpaire * rejauvir (/se) : (/se) regaudir * rejauvit,-da, adj. : plan content, plan aürós, que mostra sa jòia * rejonar, rejonhar?? : ?? * relh: fr. fourgon d'un four * relhar v. grimpar * remudar : remenar * renconhar (se "): fr. se cogner * rencurar, rancurar: regretar, èsser enfelonit d'una pèrda; se plànher, esp. de la dolor. "rencura lo ventre" : li fa mal lo ventre * renmàs: solament * rentrar: tornar, tornar entrar * repastar: repàisser * reprosimar [reprozimà], reprueismar ? : fr. rapprocher * recoquilhonar : fr. recroqueviller? * resmas: pas que * respóner, responer: respondre *resvelhar, revelhar?: desvelhar * retrum: bedoceta, fr. poubelle * ribiera: riba; per ext. fr. marécage * ricancoina f. : un refranh, una chançoneta (pejoratiu) * ridòrta: corona de pan * rifanfara, refanfara ? : refranh * rigalhon: fr. ruisseau * rigolar: vomir * ringueta: baudufa (Sarlat, Peiregòrd lengadocian) * ripar: fr. glisser * risolar: sorire? * rison m. : rire, riseta * rit: guit (fr. canard) * riu [ri], [riew] bas lem. : fr. ruisseau * riufe adj. : rufe, fr. rude au toucher?? ("'na chamisa pròpa de cherbe riufa") * robiera: molhièra, terrenh umid * ròcha: ròc * ròcmòrt: fr. marne * rodelar : redolar * rodelon: rotlada * rodilha: bar(r)iòta, boreta, carriòl(a) * roge, roja: de pèl rog * roia, roja f. : papach-rog * ròla: glaça (element natural) * romar: romegar * romeu: romec (lo romeu de la mòrt) * romde, romdre, ròmdre f. : fr. ronce. V. rumec * rondelhon: fr. grognement, ronchonnement * rondinada: ronde n. ? * ronhament: fr. grognement?? * ronhar, ronjar?, rosjar: rosigar * roquilha: fiòla * ros, -ssa, rosseu, rossela: blond, -a * rosin: candela * rosjar: rosigar * ròure? : rove, rore * rufar : fr. gercer * rufe adj. : dur fig. * rumec, romec, romen ?, romde, romdre, ròmdre, romze, rumze n. f. : fr. ronce * rundir (lat. Grundire) : sens diferent de Brundir * sabat : fr. vacarme * sabatier: gròs grapaud ventrut. sin. mercier * sablon: sabon * sabor (de bona ~) loc. : de bona gràcia * saborau: codena del lard * sabranada: fr. ragoût aux haricots * sabrondar (<subre+abondar) : desbordar (un liquid?, una ribièra) * sadolaud: alcolic * saïn [sei]: sagim, lard * saion: vestit. fr. habit * sancier: san, sanitós * sangí! : sacredieu! (eufemisme per 'sang de Dieu') * sangolhar (Cruesa): se divertir amb aiga dins un recipient o un gassòt * sapcher: saber * saquetar: batre * sarcel, sarceu: fr. sarcloir * sargata: lausèrt * sargòlha: ?? * saubre: saber * saüc [suéy(k)], [swéy], [se-ü], [sèy], [sòy(k)], saücau, saücal (bas+lemosins) [sue(i)cau/siejcà/shuejcà]: sambuc, saüc * saude: saule, sause * saular, saumar (metatèsis de Salvar) : ?? * sautareu: sautarèl * sauticar: fr. sautiller * se: fr. soi (ex: chas se) * se: el/ela; eles/elas ('quò es se' : es el/ela) * sebelir: sepultar * sechiera: sequièra; endrech sec * secodre v. : secotre v. * secoduda : branlada * sedon: fr. lacet; trapa, trapèla * seguela: seguida * sela: cadièra, seti * selh : selha, ferrat * selhe, selh (Cruesa): segle (cereal) * semenalha: semença (tanben emplegat) * sement f. : gra, grana. de tots " : de totas menas * semnar v. semenar * sensena: fiau, sens (d’una istòria, d’un eveniment, logica) * senzilha: mesenga * ser [sey]: ser (coma préner [preney], valer [valey] etc). de ser: aqueste ser. en ser: lo ser * serenada: ?? * sernada (serenada?): serada * serrar, sarrar: rengar; gelar fòrt * sèrva f. estanh petit; reserva d’aiga per l’irrigacion dels camps * seschiera: airal de seschas (fr. roseau des étangs) * si: (ai)tant, talament * sibar : absorbir fig. * sicliar: V. eissublar, eissiular * sicliar: assetar (tanben emplegat) * sinar: sentir amb lo nas * sindraina: ?? * singlarda: singlar femèla * sislar: giscar, guiscar * si us platz [siwpla]: se vos plai/platz * sobechar: ?? * sobrar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * soc, soch (pl. sochs), suchas: sabot * sogolar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * sòla f.: sòl * sole adj: sol, solet * solha: fr. paillasse du lit * solombrilha: penòmbra? * somelhejar: començar de s’endormir ; s’endurmelar * somnhe n. : sòmi (tanben emplegat) * sopena: ?? * sòr n. sòrre * sorcelatge: devinha, devinalha * sorniera: obscuritat * sorniaud: ?? * suausa adj. : suauda (f. de suau) * subransida (de ") : subran * subrondar V. Sabrondar * sucha: esclòp, sòca (sòca es de cuer emb una sòla de fusta. sucha o sòcs, o daus esclòps (dins una partida de la Corresa) quand es tot de fusta. L'i a tanben los bolauds (que son daus gròs sòcs, de las gròssas suchas). Los sòcs claus son de fusta emb una brida de cuer) * sumnhar: somjar * sumcir [sunsí] (lat. subcidere) : fr. saisir, transir (lo freg); somcir/somsir (englotir) ; susprener, plan estonar * sundir: sospirar * suspurar: purar plan fòrt * susvestit: fr. survêtement * tabiraud: lo que vau ren, paubre baliraud * tabustar: picar? * taconar: picar * tainar (/se) : pressar, tardar * tainós: tinhós? * talhon d'Adam: fr. pomme d'Adam * talòs (de pan) : fr. quignon de pan * tandis que (dau '') : dau temps que * tanha: fr. bourbier * tant mai... tant mai... : dont mai... dont mai... (tanben emplegat) * tantarar: charrar * tant-parlar f. : pinta (mesura de 1 a 2 litres) * tapon: pilòt, fr. tas * tarabasteu: fr. claquoir (instrument de musica) * taravelar: sollicitar longament, en insistent. * tartifla: patata * tech, teit: establa * teissut de còu: folat, mocador * telhòu, telhaud m. telh * temps (ben de '') : longtemps * tendilhon: cavilha de fusta d'una charrue; sexe masculin * tèrme: fr. tertre, talus, éminence pouvant servir dans certains cas de terme, borne, limite. * terrassa: grasala granda de tèrra, fr. grande terrine * terrauds pl. (Cruesa) nom donat als dos enfants d'un vilatge que son nascuts lo meteis jorn * test: clesc (d'un uòu) * testut: maça * teula: fr. tuile * tia-tia: fr. litorne (grive) * timplat m.: fr. giffle, claque * tirusa: automata per tirar d'argent * tombareu: fr. charrette ?? * tonar: tronar (tamben emplegat) * tonedre: troneire * tòni m. nesci, pèc * torilhon: taure pichon?? * torilhonar (/se) : la vaca montar una autra vaca?? * tornada (una) n. un fum de * torrin: sop d'alh, ceba o tomata, ben pebrada (que se portava als novèls maridats l'endeman de lor nuèit de nòça) * torrinar : faire son torrin, faire pauca causa * torton: crèspa de blat negre * tortre f. tortora. fr. tourterelle * tòstat m. : tòsta F., fr. toast * tot aura, totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment) * tot-parier, tot parier: egalament; fr. quand même * Tots-sents: Tots-sants * tram: sòl (d'un ostal) * tramalh: mena de filat * trança: fr. trance; angoissa * tranuja: fr. chiendent * trasconeitre: fr. reconnaître * tràser: traire * trasfojau: fôc de Sant Joab * trasluc, traslutz: plena luna; jorn nefast, accident; agitacion, eveniments malaürós * trassauta: fr. éclabousser ?, tressauter?, regisclar? * trau: biga (fr. poutre) * trauca-sac: fr. brome stérile * trauchar: traucar ?? * traulhar: s'espaterrar dins l'èrba ja nauta; fr. pietiner, fouler, écraser au pressoir * travelar V. Taravelar * traversós: fr. espiègle * treblant: susprenent? * treblar: trebolar * trefa, trefla (Cruesa e endacòm mai), truefla, tròfla, trofla, tofla: trufa; patata * tremuelh: tremol (arbre) * tren. en " de : fr. en train de * trenc, tr(i)an(c) m. fr. croc à fumier * trencha f., trenche m.?: fr. faux; houe, pioche courbe dont le fer est large et mince * trepar : fr. trépinier * trespassar: desobeïr, refusar d’entendre rason * trevar: barrutlar, fr. errer; fr. hanter * tribe: selha, ferrar, fr. seau * tribolar: trebolar, fremir * trifolet: fr. trèfle rampant * troçar/trossar (se) : se (tornar) botar los vestiments * tròia, treuia/trueuia, trueja : truèia (tanben emplegat) * troncar: trencar?? * truelh: pè de cabra (aisina). fr. pied-de-biche * trufa, tofla, tròfla, trofla, truefla: patata * trular: fr. errer; fenhantejar? * trule, trula f. ? (Cruesa): persona bèstia; fug-l'òbra, fenhant * trundiment: retentiment *trundir: fr. résonner * tuar: atudar * tucar: tocar, trucar * tudelar: brotar (una planta * tundir: enflar al punt d'aver la pèl tirada (e al fig. de vanitat p. e.); tondir * tunlar: tossir * turlaud, trulaud: idiòta * tustadís: fait de tustar * tutar v. fr. débusquer * uchar, unlar, udlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * udlar, ular, unlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * ueitantivol: qu'a ueitanta ans * uerge (Cruesa): òrdi * ufada: crit * uistra: ustra * ujan [yˈz̪ɔm] : ongan * ulhauç: fr. éclair * um (varianta de ''òm'') o un(?) : òm, un òm * unflar lo fetge (far) : esfeunir, eissorlar quauqu'un d'aiciá a l'esmalir * unlament: udolament * unlar: V. Udlar * urosadament: aürosament * ustilh : ostilh, aisina * utlar: V. Udlar * vachas negras (Cruesa): nivols gròsses grises e pluevioses * vaisselar v. faire la vaissèla * valhent adj. : valent * vances, vancès: V. Avances * vaque! : vèni!, ven! (tanben emplegats), gasc. çai! * vargier: V. Vergier * varrau, verrau : verrat * varroelh: varrolh * vaslet [vàle] : varlet * verdera: fr. oseille * veren m. verin * verenós, -osa: verinós, -osa * vergier [vargié], verdier: òrt (tanben emplegat) * vernhau: vern * vesaquí : veiquí (tanben emplegat) * veschada: vesc(a), visc(ada) * vessa: f. pet, vent * vetz adv. : còp, vegada * veüda, vuda: vista * via: camin * vianelon: androna * viatge: còp (p. e. de beure) * viau, viauda, viaus, viausa: marrit, marrida * viena: fr. vielle * vimzela V. Vinzela * vinheta f. fr. oseille * vinhau: vinha gròssa? * vinhon m. ceba * vinzela: flinga (gauleta, bagueta, lata o branca pichona, de vime o d’un autre arbrisson) * viòrla: V. Nhòrla * virason: vertige * vironar: virar entorn * vironseu: fr. virevolte * 'visar V. Avisar. 'Visa la via! (per fòragitar qualqu'un)- Visar lo bornat: Faire la culhida de la mèl * visda, vusda: vista * vispolar: ?? * vistar: regardar * vita: vida * vitoira: vitualhas, fr. victuailles * vojadas (o botjadas?) (plòure ") : plòure a semaladas * vojar: vuejar * volada n. voleibòl * volha: oelha, aolha * vonvonar : zonzonar? * vorilh [vurí], voriu [vuriw/vwejriw, bwejriw/ bujriw] : fr. regain V. Borilh * v-òs : òs * vuda (>veüda>vesuda), vusda (>visda>vista) : vista * vuelher: voler * vulhença: volontat * v-uèi: uèi * zo, zò, zu: o (article neutre) == Vejatz tanben == [[lexic auvernhat]] 39tltlbr0juv9o6tyz4jidw62zje567