Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 2960 2508608 2504544 2026-09-12T12:50:22Z ~2026-49632-82 65214 /* */ 2508608 wikitext text/x-wiki {{Infobox País | nom_local = ''República Federativa do Brasil'' ([[portugués|pt]]) | devisa = ''Ordem e Progresso''<br>«Òrdre e Progrès» | imne_naiconal = ''Hino Nacional Brasileiro''<br>«Imne Nacional Brasilièr» | imatge_mapa = Brazil (orthographic projection).svg | lengas oficialas = [[Portugués]]<ref>{{Ref-publicacion|url=https://books.google.com/books?id=B8VE92tDqEEC&pg=PA148&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|títol=Encyclopedia of Global Warming and Climate Change, Second Edition|pagina=148|volum=Vol. 1 (2a ed.)|isbn=978-1-4129-9261-9|oclc=970592418|autor=Philander, S. George|an=2012}}</ref> | lengas regionalas = | capitala = [[Brasília]] | longitud = -15.783333 | latitud = -47.866667 | mai_granda_vila = [[São Paulo (ciutat)|São Paulo]] | coordenadas mai granda = {{coord|23|32|51|S|46|38|10|W}} | tipe_govèrn = [[Republica]] [[Federalisme|federala]] [[President|presidencialista]] | cap_títol1 = President | cap_títol2 = Vicepresident | cap1 = [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | cap2 = [[Geraldo Alckmin]] | grops_etnics = {{Bes | 45,3% [[Pardo]]s | 43,5% [[Blanc (uman)|Blancs]] | 10,2% [[Negre (uman)|Negres]] | 0,6% [[Pòbles indigènas d'America|Indigènas]] | 0,4% [[Asiatic (uman)|Asiatics]] }} | grops_etnics_ref = <ref>{{Ref-web |títol=Censo 2022: Pela 1ª vez, Brasil se declara mais pardo que branco; populações preta e indígena também crescem |url=https://g1.globo.com/economia/censo/noticia/2023/12/22/censo-2022-cor-ou-raca.ghtml |consulta=2 de genièr de 2025}}</ref> | grops_etnics_an = 2022 | religion = {{Lista en arbre| *79% [[Cristianisme]] **51% [[Glèisa Catolica Romana|Catolicisme]] **28% [[Protestantisme]] *16% [[Ateïsme|Descresença]] *3% [[Espiritisme]] *2% autras religions }} | religion_ref = <ref>{{Ref-web |títol=022 Report on International Religious Freedom: Brazil |url=https://www.state.gov/wp-content/uploads/2023/05/441219-BRAZIL-2022-INTERNATIONAL-RELIGIOUS-FREEDOM-REPORT.pdf |autor=United States Department of State |url-archiu=https://web.archive.org/web/20240312161743/https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/brazil/#:~:text=Religious%20Demography,-The%20U.S.%20government&text=Datafolha's%202022%20electoral%20polls%20also,do%20not%20specify%20a%20religion. |data-archiu=12 de març de 2024 |consulta=2 de genièr de 2024}}</ref> | religion_an = 2022 | superfícia_totala = 8510417.771 | superfícia_reng = 5 | percentatge_aiga = 0.65 | populacion_totala = 202768562 | populacion_annada = 2014 | populacion_reng = 5 | densitat = 23.8 | tipe_independéncia = | país_independéncia = Reialme de Portugal, Brasil e los Algarves | data_independéncia = 7 de setembre de 1822 | gentilici = Brasilièr, Brasilièra<ref>{{Ref-web |url=https://www.jornalet.com/opinion/16692/brasil-brasilier-brasiliera |títol=Brasil, brasilièr, brasilièra |nom=Domergue |cognòm=Sumien |òbra=Jornalet |data=24 de junh de 2013 |consulta=2 de genièr de 2025}}</ref> | IDH = 0.744 | IDH_annada = 2013 | IDH_categoria = elevat | IDH_reng = 79 | còde_país = BR | fus_orari = UTC−05:00 a UTC−02:00 | domeni_internet = [[.br]] | indicatiu_telefonic = 55 | organizacions_internacionalas = | nòtas = }} '''Brasil''' (en [[portugués]]: ''o Brasil'' {{AFI|[bɾaˈziw]}}),<ref name=":0">{{P-CLO|p=122}}</ref> oficialament la '''Republica Federala de Brasil''' (en portugués: ''República Federativa do Brasil'', {{AFI|[ʁeˈpublikɐ fedeɾaˈtʃivɐ du bɾaˈziw]|Pt-br-República Federativa do Brasil.ogg|afi}}),<ref>{{Ref-web|url=https://web.archive.org/web/20111208061954/http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/constituicao/constitui%C3%A7ao.htm|url-archiu=https://web.archive.org/web/20111208061954/http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/constituicao/constitui%C3%A7ao.htm|títol=Constituição da República Federativa do Brasil de 1988|an=1988|autor=Govèrn de Brasil|data-archiu=8 de decembre de 2011|consulta=2 de genièr de 2025}}</ref> es un [[estat sobeiran]] de l'[[America del Sud]]. La capitala n'es [[Brasília]], fondada en 1960, mentre que la ciutat mai granda es [[São Paulo (ciutat)|São Paulo]]. Lo gentilici es '''brasilièr''', '''brasilièra''' (var. brasilèir, -èira, brasilèr, -èra, brasier, -iera).<ref name=":0" /> Amb una superfícia de {{unitat|8510417.771|km²}},<ref>{{Ref-web|url=https://biblioteca.ibge.gov.br/visualizacao/livros/liv101998.pdf|títol=Malha Municipal Digital e Áreas Territoriais|autor=Institut Brasilièr de Geografia e Estatistica|an=2022|url-archiu=https://web.archive.org/web/20230518062619/https://biblioteca.ibge.gov.br/visualizacao/livros/liv101998.pdf|data-archiu=18 de mai de 2023}}</ref> e lo cinquen país mai grand del mond, aprèp [[Russia]], [[Canadà]], los [[Estats Units d'America]] e [[China]]. Confronta al nòrd [[Veneçuèla]], [[Guyana]], [[Surinam]] e la [[Guaiana francesa]], al nòrd-oèst [[Colómbia]], a l'oèst [[Bolívia]] e [[Peró]], al sud [[Uruguai]], al sud-oèst [[Argentina]] e [[Paraguai]]. Limita a l'èst amb l'[[ocean Atlantic]], Brasil possedís una linha de còsta de {{unitat|7491|km}}.<ref>{{Ref-libre|url=https://www.google.com/books/edition/Fronti%C3%A8res/kRhEEAAAQBAJ?hl=oc&gbpv=0|títol=Frontières|isbn=9782340043992|nom=Philippe|cognòm=Sierra|editor=Éllipse|capítol=Entre politiques publiques de développement et difficile contrôle des frontières}}</ref> [[Chile]] e [[Eqüator]] son los unics païses que non partejan cap de frontièras amb Brasil. En defòra del continent, Brasil possedís qualques pichòtas illas de l'ocean Atlantic: [[Penedos de São Pedro e São Paulo]], [[Fernando de Noronha]], e [[Trindade (illa)|Trindade]] e [[Martim Vaz (illa)|Martim Vaz]] e las pichòtas illas coralianas sonadas [[Atol das Rocas]]. == Istòria == === Lo començament de la colonizacion === L'[[istòria]] de Brasil avans l'arribada deis [[Euròpa|Europèus]] es fòrça mau coneguda en causa de l'abséncia de documents [[escritura|escrichs]]. La premiera expedicion europèa dins la region arribèt en [[1500]]. Dirigida per lo [[Portugal|Portugués]] [[Pedro Alvares Cabral]], descurbiguèt la region de Santa Cruz. En [[1514]], tot lo [[litorau]] èra reconegut. Lo [[tractat de Tordesillas]] signat en [[1494]] permetèt a [[Portugal|Portugau]] d'i establir sa [[sobeiranetat]]. Lo nom « Brasil » vèn d'un [[aubre]] tinctoriau [[roge]] qu'interessèt de marchands portugués e [[França|francés]]. D'aventuriers de nacionalitats variadas s'installèron tanben lòng dau [[litorau]] onte se mesclèron ai populacions localas. Au començament dau sègle XVI, Brasil èra pas la prioritat de [[Portugal|Portugau]] mai l'aumentacion de l'interès francés cambièt la situacion. Lo rèi [[Joan III de Portugal|Joan III]] ([[1521]]-[[1557]]) ordonèt d'establir una colonia permanenta que foguèt fondada en [[1532]] per [[Martim Afonso de Sousa]] dins la region de [[Santos]]. [[Recife|Pernambuc]] foguèt fondada cinc ans pus tard per [[Duarte Coelho]]<ref>En revènge, 13 autrei temptativas d'installar de colonias permanentas mau capitèron durant aqueu periòde.</ref>. La produccion de [[sucre]] s'i desvolopèt rapidament e [[Recife|Pernambuc]] aguèt ansin de relacions frequentas amb la [[metropòli]]. En [[1548]], un governador generau foguèt nomat. S'installèt en [[1549]] dins la region de Bahia onte fondèt una [[capitala]] dicha [[Salvador (Bahia)|Salvador]]. Puei, dins lo corrent deis annadas seguentas, lei marchands francés foguèron marginalizats e expulsats. === Lo Brasil sucrier e lo periòde dei « bandeirantes » === Durant la segonda mitat dau sègle XVI, Brasil foguèt largament colonizat per lei [[Portugal|Portugués]]. Pasmens, aquela [[colonialisme|colonizacion]] aguèt pas la meteissa forma dins lei diferentei regions. Lo [[litorau]] [[sucre|sucrier]] èra la zòna pus poblada. Una societat coloniala basada sus l'[[esclavatge]] s'i formèt. L'interior dei tèrras demorèt mau contraròtlat. I apareguèt una societat autonòma dominada per de norriguiers e per lei ''bandeirantes''. Enfin, dins lo nòrd, se fondèt l'Estado de Maranhão qu'èra una colonia portuguesa distinta dau rèsta de Brasil. ==== La question indiana ==== Au començament dau periòde coloniau, lei relacions entre Portugués e Indians èran generalament pacificas. En cambi d'otís de [[metal|metau]], leis Indians ajudavan lei marchands europèus de tombar d'[[aubre]]s tinctoriaus. En revènge, refusèron de venir trabalhar dins lei plantacions de [[cana de sucre]], çò que marquèt lo començament d'una lònga epòca de conflictes. D'efèct, lei Portugués comencèron de capturar d'Indians per leis utilizar coma [[esclavatge|esclaus]]. En [[1548]], la corona portuguesa s'inquietèt dei tractaments infligits ais Indians e mandèt de missions [[jesuista]]s per leis evangelizar. Aquò empachava de lei redurre a l'esclavatge. Pasmens, lei jesuistas gropèron leis Indians dins de vilatges novèus que favorizèron leis epidemias de [[malautiá]]s importadas d'[[Euròpa]]. Puei, lo govèrn portugués esitèt entre sostèn ai jesuistas ò ai plantaires. La caça ais Indians durèt donc fòrça lòngtemps (fins ais annadas 1620) en despiech de l'arribada massisa d'esclaus [[africa]]ns. ==== L'utilizacion d'esclaus africans ==== Leis esclaus [[africa]]ns comencèron d'èsser importats en Brasil a partir de la fin deis annadas 1530. Vèrs [[1570]], aqueu trafec èra vengut fòrça important e aperaquí {{formatnum:50000}} esclaus foguèron desbarcats dins la [[colonialisme|colonia]] [[Portugal|portuguesa]] durant lo periòde [[1570]]-[[1600]]. Puei, durant lo sègle XVII, foguèron {{formatnum:560000}} Africans que foguèron menats en Brasil per trabalhr dins lei plantacions. La condicion d'esclaus en Brasil èra particularament dura car lei condicacions de vida dins lei plantacions èran atròças, compres a respèct deis autrei colonias americanas. D'efèct, lei plantaires portugués podián aisament remplaçar leis esclaus perduts e se preocupavan donc unicament d'esplechar per lo mielhs la fòrça de trabalh dei captius. Ansin, en [[1700]], la populacion servila de Brasil èra estimada a solament {{formatnum:160000}} personas que la màger part èra nascuda en [[Africa]]. Mai d'un esclau capitèt de s'enfugir dei plantacions e de s'escondre dins lei [[selva|seuvas]] dei regions interioras. De comunautats d'esclaus marrons, dichas ''quilombos'' ò ''mocambos''<ref>Lo tèrme ''quilombos'' es un tèrme portugués èra utilizada per designar lei comunautats pus importantas. Lo tèrme ''mocambos'' èra d'origina indigèna e designava puslèu una escondalha.</ref>, se formèron ansin a cha pauc. Certanei venguèron d'estats vertadiers coma lo ''quilombos'' de [[Palmares]] que durèt de [[1605]] a [[1694]], formèt una economia independenta e agantèt una populacion de {{formatnum:30000}} abitants a son apogèu. ==== L'ocupacion olandesa ==== Dins lo corrent dau sègle XVII, una partida significativa dei [[colonialisme|colonialas]] brasilieras foguèt ocupada per leis [[Províncias Unidas|Olandés]]. D'efèct, après l'union de [[Portugal|Portugau]] e d'[[Espanha]] en [[1580]], leis Olandés, en revòuta còntra leis Espanhòus, ataquèron lei colonias portuguesas. En [[1621]], creèron la [[Companhiá Olandesa deis Índias Occidentalas]] que concentrèt de mejans importants còntra Brasil. En [[1630]], prenguèt [[Recife]]. Au començament deis annadas 1640, ocupava {{formatnum:1800}} km de [[litorau]]. Pasmens, son administracion èra pas un empache : lei plantacions foguèron laissadas ai colons portugués, lo comèrci de [[sucre]] foguèt mantengut (mai dirigit vèrs lei [[Províncias Unidas]]) e la libertat religiosa assegurada. Portugau retrobèt son [[independéncia]] en [[1640]]. La reconquista de Brasil acomencèt en [[1644]]. Tre [[1648]], leis Olandés foguèron expulsats de totei lei colonias franc dau [[pòrt]] de [[Recife]]. Ne gardèron lo contraròtle fins a [[1654]]. Pasmens, l'ocupacion olandesa aviá permes de crear de plantacions de [[cana de sucre]] dins lei colonias antilhesas. Lei beneficis dau comèrci sucrier demeniguèron donc e lei Portugués acomencèron de cercar de ressorsas novèlas en Brasil, çò qu'anava menar a la descubèrta dei jaciments d'[[aur]] de [[Minas Gerais]]. ==== Lei ''bandeirantes'' ==== Lei ''bandeirantes'' son un autre aspèct important de la colonizacion portuguesa de Brasil. Èran de grops d'aventuriers en cèrca de jaciments de metaus preciós e d'esclaus. Dins lei fachs, la màger part èra subretot interessada per lo segond ponch e de conflictes recurrents opausèron ''bandeirantes'' e indigèns. Sa basa principala èra [[São Paulo (ciutat)|São Paulo]] que foguèt fondada en [[1560]] per gropar dins un meteis endrech lei colons de la region interiora de [[Santos]]. Lei ''bandeirantes'' aguèron un ròtle important dins l'expansion portuguesa car explorèron lei regions interioras e i establiguèron de pòstes. S'ataquèron regularament ai [[Guaraní]] de la region de [[Paraná]]. Pasmens, au començament dau sègle XVII, aqueu pòble foguèt plaçat per leis Espanhòus sota la proteccion dei jesuistas qu'organizèron de « reduccions » capablas de se protegir còntra leis incursions dei ''bandeirantes''. Ansin, dins la segonda mitat dau sègle XVII, l'interès per lei metaus preciós tornèt aparéisser au sen dei ''bandeirantes''. Seis esfòrç se concentrèron alora mai sus [[Minas Gerais]], [[Goias]] e [[Mato Grosso]]. ==== L'avançada dei colons en Sertão ==== En Sertão, lei colons portugués trobèron una region tròp eissucha per i cultivar la [[cana de sucre]]. En plaça, i desvolopèron lo norrigatge dei bovins, activitat extensiva qu'entraïnèt una expansion vèrs lei tèrras interioras. A partir de la segonda mitat dau sègle XVII, leis Indians assaièron de s'opausar a aquela progression que menaçava sei territòris [[agricultura|agricòla]]s. Pasmens, lei colons prenguèron pauc a pauc l'avantatge. ==== L'Estado de Maranhão ==== Dins lo [[nòrd]] de Brasil, de colons arribèron en [[1620]] sus l'illa de [[Maranhão]]. Tre [[1621]], i fondèron una colonia amb [[São Luis]] coma [[capitala]]. Coma lei corrents marins i rendon lei comunicacions pus aisadas amb Portugau qu'amb [[Recife]], aquela colonia recebèt un estatut distint e lo gardèt fins a [[1772]]. Lei colons i desvolopèron de culturas de [[tabac]] e de [[coton]]. Mens rentablas que lo [[sucre]], aquelei produchs permetèron pas ais abitants de crompar d'esclaus [[africa]]ns. En consequéncia, la caça ais esclaus indians contunièt dins lo nòrd de Brasil. Lei [[jesuista]]s assaièron de s'i opausar. Dins lo corrent dau sègle XVII, creèron un cinquantenau d'''aldeias'' per i gropar leis indigèns. Pasmens, aquò favorizèt leis epidemias ([[vairòla]]) e entraïnèt de revòutas entre lei colons. En [[1661]], una insureccion fòrça importanta capitèt ansin d'obtenir l'expulsion dei jesuistas. ==== L'exploracion de la Seuva Amazonica ==== Dins lo corrent deis annadas 1630, l'exploracion de la Seuva Amazonica venguèt una prioritat importanta per lei Portugués, especialament lòng d'[[Amazonas (fluvi)|Amazonas]]. D'efèct, en [[1637]], dos franciscans capitèron d'agantar lei bòcas dau fluvi a partir de [[Quito]]. Un an pus tard, lei Portugués organizèron una expedicion, dirigida per [[Pedro Teixeira]], que realizèt lo camin invèrs. En [[1639]], [[Pedro Teixeira|Teixeira]] fondèt [[Tabatinga]] per marcar lo limit entre lei domenis portugués e [[Espanha|espanhòu]]. Puei, lei Portugués acomencèron d'esplachar lei ressorsas d'[[Amazonas (fluvi)|Amazonas]] ([[cacau]], [[fusta]], [[espècia (cosina)|espècias]]... etc.) e de missionaris assaièron d'evangelizar la region e de protegir leis indigèns còntra lei colons. ==== Lo desvolopament demografic de Brasil ==== [[File:Brasil - Colonizacion vèrs 1690.png|thumb|Colonizacion de Brazil vèrs 1690.]] Durant lo periòde dau Brasil sucrier, lo país conoguèt un important desvolopament demografic. La capitala, [[Salvador (Brasil)|Salvador]] agantava {{formatnum:40000}} abitants en [[1700]] e [[Recife]] {{formatnum:10000}} abitants. Pasmens, en causa de la superficia colossala dei territòris portugués e de l'autonòmia laissada a cada capitanariá, la densitat de populacion èra febla e lei colonias fòrça dispersadas. L'ensems èra dirigit per un governador generau, principalament cargat deis afaires militars, que son autoritat foguèt completada au començament dau sègle XVII amb la creacion d'una cort de [[justícia]]. === La ronçada vèrs l'aur === ==== La descubèrta de jaciments d'aur e de diamants ==== En [[1698]], de ''bandeirantes'' descurbiguèron de jaciments d'[[aur]] fòrça important dins la region de [[Minas Gerais]]. Puei, dins lo corrent deis annadas 1710-1720, d'autrei trobalhas permetèron l'esplecha de jaciments en [[Mato Grosso]] e en [[Goias]]. Brasil venguèt un important productor d'[[aur]] fins ais annadas 1750. ==== La creissença demografica ==== Leis autoritats colonias organizèron rapidament la produccion d'[[aur]]. Organizèron de capitanariás novèlas ([[Minas Gerais]] en [[1720]], [[Goias]] en [[1744]] e [[Mato Grosso]] en [[1748]]) e creèron una administracion per collectar lei taxas e leis impòsts sus l'aur extrach. En [[1734]], un sistèma similar foguèt creat per menar la region [[diamant]]ifèra dau [[nòrd]]-[[oèst]] de [[Minas Gerais]]. Aquò entraïnèt un renfòrçament dau poder dei foncionaris reiaus dins lei tèrras interioras. La descubèrta d'[[aur]] entraïnèt l'arribada d'abitants novèus e una fòrta aumentacion demografica. Entre [[1700]] e [[1760]], aperaquí {{formatnum:500000}} Portugués venguèron s'installar en Brasil. Un nombre fòrça important d'esclaus foguèron tanben desbarcats car lei minas avián besonh de man d'òbra ({{formatnum:150000}} esclaus negres en Minas Gerais en [[1776]]). En causa de la manca de fremas blancas, lo mestissatge èra important, especialament dins lei regions minieras. ==== L'unificacion dei colonias portuguesas brasilièras ==== La descubèrta dei minas de [[Minas Gerais]] aguèt per consequéncia de favorizar l'unificacion dei colonias portuguesas aperavans dispersadas lòng dau [[litorau]]. D'efèct, la region miniera aviá de besonhs d'avitalhament fòrça importants e de cambis economics s'establiguèron donc rapidament amb leis autrei regions brasilièras. Lei Paulistas assaièron sensa succès de prendre lo contraròtle dei sectors miniers mai ne foguèron expulsats en [[1708]]-[[1709]] per una revòuta. Pasmens, ne demorèron de partenaris economics importants (muòlas, bovins... etc.). Lòng dau [[riu]] [[São Francisco]], de rotas foguèron tanben bastidas per liar Minas Gerais a la region de [[Bahia]]. Enterin, s'afirmèt la poissança de [[Rio de Janeiro]] que venguèt lo pòrt d'exportacion dei produchs miniers e lo pòrt d'importacion deis esclaus. La [[capitala]] i foguèt transferida en [[1763]]. ==== L'expansion portuguesa vèrs lo sud ==== Au començament dau sègle XVIII, lei territòris au sud de [[São Paulo]] èran pauc colonizats maugrat l'establiment en [[1680]] d'un pòste portugués, dich [[Colonia do Sacramento]], a l'origina de l'[[Uruguai]] actuau. Après son expulsion de [[Minas Gerais]], lei Paulistas s'interessèron a la region e i establiguèron divèrsei pòstes amb lo sostèn deis autoritats colonialas. Tre [[1737]], un camin permetiá d'anar de [[São Paulo]] a [[São Pedro de Rio Grande do Sul]]. Pasmens, aquela expansion entraïnèt de conflictes amb leis [[Espanha|Espanhòus]] e amb lei reduccions jesuistas de [[Paraguai]]. === La fin dau periòde portugués === ==== La transicion economica ==== A partir deis annadas 1750, la produccion d'[[aur]] acomencèt de declinar, çò que necessitèt de transformar l'economia de Brasil. Aquò entraïnèt un reviure d'interès per lei plantacions. Lo sector de [[sucre]] aprofichèt lei guèrras francoanglesas que desorganizèron la produccion antilhesa per aumentar sa produccion e sei beneficis. Lo [[tabac]], lo [[ris]] e lo [[coton]] dins lo [[nòrd]], lo [[cacau]] dins la region de Para e lo [[cafè]] dins tot lo territòri conoguèron tanben una creissença importanta. Aquela transicion modifiquèt la demografica brasilièra. La populacion se concentrèt tornarmai dins lei regions [[ocean]]icas e aumentèt d'un biais important. De [[1770]] a [[1808]], passèt de 1,9 milion d'abitants a 2,5-3,0 milions. Amb 1,8 milions d'esclaus importats pendent lo sègle XVIII, lei Negres ne representavan lei dos tèrç. ==== La societat coloniala ==== [[File:Brasil - Periòde coloniau vèrs 1790.png|thumb|Colonizacion de Brasil vèrs 1790.]] Coma dins totei lei [[colonialisme|colonias]] [[Euròpa|europèas]], la societat coloniala brasilièra èra fòrça inegalitària e ierarquizada. A sa cima, se trobavan lei grands proprietaris terrencs (''senhores de engenho''). Lei grands marchands avián un prestigi mens important, especialament lei [[judaïsme|jusieus]] convertits relativament nombrós, mai formavan un elèit economic non negligibla. La categoria inferiora èra formada per lei plantaires proprietaris de tèrras e d'esclaus. Son nombrós dins lo sector de la [[cana de sucre]]. Dins la region de [[São Paulo (ciutat)|São Paulo]], lei proprietaris de tenements e lei norriguiers proprietaris d'esclaus èran pas rars e avián tanben un certan prestigi. Après aquelei grops, se trobavan lei plantaires de [[tabac)] ò de [[coton]] qu'avián rarament una man d'òbra servila e lei comerçants. Leis artesans èran gaire consideradas car aquela classa sociala èra sovent compausada de mestís e mai de Negres afranquits. Lei Blancs paures èran sovent desclassats e mespresats. Enfin, en bas de l'escala sociala, i avián leis esclaus (aperaquí un tèrç de la populacion en [[1800]]). Leis esclaus èran fòrça mautractats — compres segon lei critèris deis autrei societats esclavagistas dau periòde — e destinats ai trabalhs agricòlas. Pasmens, lo nombre d'afranquits aumentèt a cha pauc. De confrariás fondadas per la Glèisa tenguèron un ròtle major dins aquela emancipacion. D'efèct, aqueleis organizacions se preocupavan de respèct de l'òrdre establit, de proteccion sociala e d'organizacion d'eveniments sociaus (organizacion de fèstas... etc.). Aquel enquadrament sociau permetiá de mantenir l'òrdre coloniau en plaça mai autorizava pasmens de donar mai d'autonòmia a sei sòcis. ==== Lo mantement de liames importants amb Portugau ==== A la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, lo territòri brasilier aviá gardat de liames fòrça importants amb sa metropòli. Premier, lei corrents oceanics permetián un viatge rapide e aisat entre Brasil e Portugau. De mai, l'equilibri economic entre lei dos país èra estable : Brasil exportava sei produccions vèrs Portugau que s'ocupava de lei distribuir sus lo mercat europèu. Enfin, lei colons avián una autonòmia certana e sei drechs èran gaire atacats per leis autoritats. === Lo periòde imperiau === ==== L'independéncia ==== En despiech dei rapòrts bòns entre Brasil e [[Portugal|Portugau]] a la fin dau sègle XVIII, la situacion se desgradèt rapidament au començament dau sègle XIX e entraïnèt l'[[independéncia]] de la colonia en [[1822]]. Son començament foguèt l'exili a [[Rio de Janeiro]] dau prince [[Joan VI de Portugal|Joan]] — lo futur [[Joan VI de Portugal|Joan VI]] — qu'assegurava la regéncia. D'efèct, Portugau èra estat ocupat per [[França]] e [[Espanha]] dins l'enquastre dei guèrras napoleonencas. La vila venguèt alora una [[capitala]] vertadiera amb l'installacion de l'administracion reiala, la creacion d'una Banca de Brasil ò d'una escòla militara. En [[1815]], Brasil venguèt un reiaume distint de Portugau e l'empèri coloniau portugués venguèt oficialament lo « Reiaume Unit de Portugau, de Brasil e d'Algarve ». Aquò contentèt la màger part dei Brasilièrs mai de movements d'oposicion, en partida influenciats per leis idèas novèlas, se formèron dins lo [[nòrd]]. Lo motiu principau d'aqueu maucontentament èra l'importància donada a [[Rio de Janeiro]] e au sud au detriment dei regions septentrionalas. En [[1817]], l'oligarquia de [[Pernambuc]] proclamèt la [[republica]]. Maugrat una desfacha rapida, sa temptativa laissèt de traças. Obligat de s'entornar en Portugau en [[1821]] en causa d'una revolucion liberala, [[Joan VI de Portugal|Joan VI]] donèt la regéncia de Brasil a son fiu [[Pèire Ièr de Brasil|Pèire]]. En genier de [[1822]], lei Cortes liberaus de [[Lisbona]] ordonèron au prince de tornar venir en Portugau a son torn. Pasmens, [[Pèire Ièr de Brasil|Pèire]] refusèt e, après una segonda convocacion, proclamèt l'independéncia de Brasil lo 7 de setembre. En decembre, èra coronat emperaire de Brasil. ==== Lo rèine de Pèire I{{èr}} ==== Lo rèine de [[Pèire Ièr de Brasil|Pèire I{{èr}}]] durèt de [[1822]] a [[1831]]. Permetèt de donar au país un poder estable e legitim qu'empachèt lei còps d'estat multiples que se debanèron dins leis estats eissits de l'[[Empèri Espanhòl|Empèri Espanhòu]]. Pasmens, lo periòde foguèt pas exempt de trèbols grèus. La formacion dau regime durèt de [[1822]] a [[1824]]. Après la dissolucion d'una assemblada constituenta per l'emperaire que jutjava son trabalh tròp lent, una [[constitucion]] foguèt redigida en [[1824]] per una commission. Instaurèt un regime bicamerau amb un sufragi censitari fòrça reduch. Laissèt tanben un poder important a l'emperaire que nomava lo [[govèrn]] e sei ministres, teniá un drech de vetò e podiá dissòudre l'assemblada. Sostengut per la Glèisa e per la legitimitat reconegut a [[Pèire Ièr de Brasil|Pèire I{{èr}}]], aqueu sistèma permetèt d'arbitrar lei conflictes intèrnes de l'[[oligarquia]]. Dins aquò, de trèbols sociaus e politics toquèron lo país en causa dau declin progressiu dei revenguts agricòlas. En [[1824]], una revòuta de pichons plantaires entraïnèt una novèla insureccion [[republica]]na en Pernambuc. Gràcias a sa superioritat navala, lo govèrn imperiau poguèt desbarcar de tropas e reprimir aisament l'insureccion. Puei, en [[1826]], la signatura d'un tractat enebissent lo comèrci negrier entraïnèt un conflicte entre l'emperaire e lei plantaires (dins lei fachs, la tracta negriera contunièt en Brasil fins a [[1850]]). L'abandon d'[[Uruguai]] foguèt tanben mau ressentit per lei Brasilièrs. Enfin, en [[1831]], d'esmogudas aguèron luòc còntra lei Portugués que son influéncia a la Cort èra jutjada tròp importanta. [[Pèire Ièr de Brasil|Pèire I{{èr}}]] refusèt d'alunchar sei conselhiers, abdiquèt e s'entornèt en Portugau. ==== La regéncia de Pèire II ==== En [[1831]], l'emperaire [[Pèire II de Brasil|Pèire II]] èra un enfant de cinc ans e una [[regéncia]] foguèt donc formada per dirigir l'Empèri. Durant aqueu periòde, se formèron tres corrents politics : lei conservadors, lei liberaus desirós d'establir una republica federala e lei liberaus moderats. En [[1834]], lei darriers capitèron d'obtenir la formacion d'assembladas províncialas. Pasmens, lei trèbols sociaus e politics contunièron dins tot lo país. Lei revòutas socialas opausèron sustot lei classas pauras a l'[[aristocracia]]. Lei pus importantas se debanèron en [[Pernambuc]] ([[1832]]-[[1835]]), dins la region de [[Belém]] ([[1835]]-[[1836]], {{formatnum:30000}} mòrts) e en Maranhão ([[1838]]-[[1841]]). Leis insureccions politicas apareguèron puslèu dins lei regions perifericas ò dins lei vilas importantas coma [[Salvador (Brasil)|Salvador]] ([[1837]]-[[1838]]) ò lo [[Rio Grande do Sul]] ([[1836]]-[[1842]]). ==== Lo rèine de Pèire II fins a 1870 ==== [[File:Brasil - Evolucion territòriala.png|thumb|Evolucion territòriala de Brasil après l'independéncia.]] Espaurida per lei trèbols deis annadas 1830, l'oligarquia dau sud sostenguèt la fin de la regéncia (en [[1840]]) e una recentralizacion dau poder imperiau amb la supression deis assembladas províncialas. Aquò entraïnèt una insureccion liberala novèla dins lei regions de [[São Paulo]] e de [[Minas Gerais]]. Pasmens, leis insurgents foguèron rapidament amnistiats. [[Pèire II de Brasil|Pèire II]] acomencèt alora una politica de conciliacion entre lei doas brancas de l'oligarquia que dirigiguèron alternativament lo [[govèrn]]. Aquò amaisèt lei tensions politicas au sen de l'elèit e permetèt d'estabilizar la vida politica. Ansin, Brasil poguèt adoptar una politica estrangiera pus activa e participar au reversament dau ''caudillo'' [[Argentina|argentin]] [[Juan Manuel de Rosas]] en [[1852]] ò tenir un ròtle fòrça actiu durant la [[Guèrra de Paraguai|Guèrra de la Tripla Aliança]] ([[1865]]-[[1870]]) que li permetèt d'eliminar un rivau economic perilhós. Pasmens, la question principala de la vida politica brasiliera èra aquela de l'[[esclavatge]]. En [[1823]], i aviá dins l'Empèri 1,15 milion d'esclaus sus una populacion estimada a 4 milions d'abitants. Lo comèrci negrier èra en declin en causa de l'ostilitat dau [[Reialme Unit|Reiaume Unit]] a la perseguida d'una activitat d'ara endavant condamnada. Pasmens, maugrat aquelei dificultats, {{formatnum:700000}} esclaus foguèron desbarcats en Brasil entre [[1823]] e [[1850]]. D'efèct, se lo govèrn aviá enebit la tracta en [[1826]] per contentar lei Britanics, la [[lei|lèi]] èra jamai estada aplicada car la creissença dei culturas de [[cafè]] necessitavan totjorn mai de man d'òbra. La situacion cambièt en [[1850]]. Aquela annada, la pression britanica venguèt pus importanta e l'emperaire deguèt abolir lo comèrci negrier e aplicar la lèi. Aquò menacèt l'economia de plantacions car coma lo tractament deis esclaus se melhorèt pas, la natalitat de la populacion servila èra fòrça febla. Au començament d'aquela crisi, lei plantaires dau sud crompèron d'esclaus dins lei regions dau nòrd en declin economic. Pasmens, aquò reglèt pas lo fons dau problema que tornèt venir d'actualitat après la guèrra còntra [[Paraguai]]. ==== L'abolicion de l'esclavatge e la fin de l'Empèri ==== Après [[1870]], [[Pèire II de Brasil|Pèire II]] deguèt faciar de dificultats novèlas que menèron a la fin de l'Empèri en [[1889]]. Una partida èra liada a l'emperaire eu meteis qu'èra vengut pus autoritari. Pasmens, lo sistèma qu'aviá permes d'estabilizar Brasil dempuei lei trèbols deis annadas 1830 èra tanben en crisi. L'oligarquia èra tornarmai devesida en causa de la question esclavagista e l'armada victoriosa de [[Paraguai]] voliá obtenir mai de reconóissença e d'autonòmia. Dins aquò, lo problema pus grèu èra aqueu de l'esclavatge car devesiá l'oligarquia. Lei liberaus èran a progressar au sen de la societat e de l'armada e l'idèa d'abolir l'esclavatge venguèt majoritària. En [[1871]], una lèi foguèt adoptada que prevesiá sa disparicion progressiva. Dicha lèi dau « ventre liure », donava automaticament la libertat ais enfants d'esclaus a sa majoritat. Lei conservadors e lei plantaires assaièron de s'i opausar, çò que suscitèt de tensions vivas amb lei liberaus. En [[1887]], l'armada refusèt d'ara endavant per perseguir leis esclaus en fugida e donèt lo còp de gràcia au sistèma esclavagista. Un an pus tard, lo Congrès votiá oficialament l'abolicion. Aquelei tensions tirèron fòrça sus lo regime imperiau que perdiguèt a cha pauc lo sostèn de l'elèit. En [[1889]], la volontat de [[Pèire II de Brasil|Pèire II]] de fisar lo govèrn ai conservadors entraïnèt un còp d'estat organizat per lei militars e sostengut per lei [[republica]]ns. Fatigat, l'emperaire renoncièt au poder sensa combatre e s'exilèt. Lo [[manescau]] [[Manuel Deodoro da Fonseca]] proclamèt la « Republica deis Estats Units de Brasil ». === La « Republica Vielha » === ==== L'establiment de la republica ==== Lo [[manescau]] [[Manuel Deodoro da Fonseca|Deodoro da Fonseca]] e lei [[republica]]ns moderats establiguèron un regime [[federalisme|federau]] inspirat per leis [[USA|Estats Units d'America]]. Desseparèron tanben la Glèisa e l'Estat en [[1890]] e adoptèron una constitucion en [[1891]]. Cada província venguèt un estat federat amb la sieuna constitucion e lo sieu govèrn. Au nivèu federau, lo president èra elegit per un mandat de quatre ans e èra pas reeligible. Leis analfabèts perdiguèron lo drech de vòte — çò que permetiá d'exclure lei Negres deis eleccions. Vengut autoritari, [[Manuel Deodoro da Fonseca|Deodoro da Fonseca]] ordonèt la dissolucion dau Congrès e deguèt faciar una mutinariá de la flòta. Foguèt remplaçat per lo [[manescau]] [[Floriano Peixoto]]. Capitèt de restablir la patz dins lo país. ==== Lo periòde « café com leite » ==== En [[1894]], [[Marais Barros]] foguèt elegit president de la Republica. Prudent, foguèt a l'origina de la politica dicha « café com leite » (« cafè amb de lach » en [[occitan]]) que permetèt de dirigir lo país fins a [[1930]]. Segon aqueu sistèma, renfòrçat per [[Manuel de Campos Sales]] ([[1898]]-[[1902]]), lo president federau passava d'acòrds amb lei presidents d'Estats que s'ocupavan de contraròtlar lei parlamentaris elegits au Congrès. En cambi, lo president favorizava pas l'oposicion dins leis Estats. Aquò favorizèt l'emergéncia d'una classa de captaus locaus dichs ''coroneis'' qu'avián pron d'influéncia per contraròtlar lo vòte de la populacion. Autonòms dins lo nòrd, èran organizats au sen dei declinasons dau Partit republican (d'inspiracion liberala) dins lo sud. Ansin, dos estats dau sud dominèron lo periòde : São Paulo qu'èra economicament lo pus poderós e Minas Gerais qu'èra lo pòl electorau principau<ref>Aquela dominacion es a l'origina dau tèrme « cafè amb de lach » car lei productors de cafè èran nombrós dins l'Estat de São Paulo e lei norriguiers de bovins nombrós dins aqueu de Minas Gerais.</ref>. Lo [[Rio Grande do Sud]] venguèt pauc a pauc la tresena fòrça dau sistèma e sei caps poguèron de còps arbitrar lei conflictes entre Paulistas e Mineiros. ==== L'imigracion ==== Dins lo corrent dau sègle XIX, l'[[agricultura]] brasiliera, basa de l'economia nacionala, foguèt obligada de s'adaptar au declin de sei produccions tradicionalas ([[sucre]] e [[coton]]). Lei remplacèt per lo [[cacau]] e, subretot, lo [[cafè]] (aperaquí 50% deis exportacions en [[1870]]). Lo sistèma de plantacions se mantenguèt mai l'abolicion de l'esclavatge entraïnèt d'adaptacions de part dei proprietaris que favorizèron a partir deis annadas 1880 l'imigracion d'una man d'òbra pus qualificada originària d'[[Euròpa]]. De [[1890]] a [[1930]], aperaquí 3,5 milions d'Europèus arribèron dins lo país<ref>Lei país d'origina principaus èran Portugau ({{formatnum:1000000}}), Itàlia ({{formatnum:1000000}}), Espanha ({{formatnum:500000}}) e Alemanha ({{formatnum:100000}}). Se fau tanben nòtar l'arribada de {{formatnum:100000}} Japonés entre [[1925]] e [[1933]].</ref>. Coma lei condicions de trabalh èran inicialament gaire diferentas d'aquelei deis esclaus, solament dos tèrç i restèron. ==== L'emergéncia de contestacions intèrnas ==== Au començament dau sègle XX, lo desvolopament dei premiereis [[industria]]s brasilieras e l'arribada deis idèas socialistas veïculadas per leis imigrants europèus entraïnèron l'emergéncia de movements poderós de contestacions intèrnas. Per exemple, tre [[1917]], se debanèt la premiera [[grèva generala]] deis obriers de la region de [[São Paulo (ciutat)|São Paulo]]. Pasmens, lei movements de contestacion pus importants se desvolopèron au sen de l'armada. D'efèct, la generacion novèla d'[[oficier]]s es sovent originària deis estats pus paures e èra relativament ostila a l'oligarquia de [[São Paulo (ciutat)|São Paulo]] e de [[Minas Gerais]]. En [[1922]], una premiera mutinariá toquèt la garnison dau fòrt de Copacabana. Foguèt rapidament reprimida. En revènge, dos ans pus tard, una insureccion pus importanta aguèt luòc dins la capitala e lei rebèls capitèron de se retirar dins leis estats dau sud. I formèron una colona mobila que realizèt un camin de {{formatnum:25000}} km en Brasil avans de s'enfugir en [[Bolívia]]. Son cap, [[Luis Carlos Prestes]], venguèt una figura dau progressisme brasilier. ==== La fin de la « Republica Vielha » ==== En [[1930]], una crisi grèva entraïnèt la rompedura de l'aliança entre leis oligarquias de [[São Paulo (ciutat)|São Paulo]] e de [[Minas Gerais]] e la fin dau premier periòde republican. L'origina dei tensions foguèt la chausida per lo president [[Washington Luis]], un Paulista, de [[Julio Prestes]], un autre Paulista, per li succedir. L'oligarquia de [[Minas Gerais]] refusèt de sostenir aqueu candidat e formèt una aliança amb lei captaus dau [[Rio Grande do Sul]] e de [[Paraiba]]. Aquela aliança designèt [[Gertulio Vargas]] coma candidat. L'escrutinh foguèt organizat dins de condicions marridas e lei dos camps organizèron de fraudas massivas. [[Julio Prestes|Julio Prestes]] ganhèt l'eleccion mai l'assassinat de [[João Pessoa]], candidat a la vice-presidéncia per l'aliança, entraïnèt una guèrra civila. Sostengut per de tropas venguts dau sud, [[Gertulio Vargas]] capitèt d'ocupar [[Rio de Janeiro|Rio]] e [[Washington Luis]] li laissèt lo poder. === Lo periòde de Getulio Vargas === {{veire|Varguisme}} [[Getulio Vargas]] dirigiguèt Brasil de [[1930]] a [[1954]] (franc dau periòde [[1945]]-[[1950]]) durant tres fasas fòrça diferentas : president d'un regime republican mai e mai autoritari de [[1930]] a [[1937]], dictator dau regime mai ò mens faissista de l'''Estado Novo'' de [[1937]] a [[1945]] e president intervencionista e pròche dei partits de senèstra de [[1950]] a [[1954]]. Sa politica, relativament complèxa e cambiadissa, es dicha [[varguisme]]. Aguèt una influéncia considerabla sus la vida politica brasiliera fins au començament dau sègle XXI. ==== La presa dau poder ==== De [[1930]] a [[1937]], [[Getulio Vargas]] establiguèt pauc a pauc un poder dictatoriau mai ò mens inspirat per lo [[faissisme]] [[Euròpa|europèu]]. Per aquò, li fauguèt eliminar ò neutralizar lei diferentei faccions politicas brasilieras a cha una gràcias au sostèn de l'elèit militar. Ansin, en [[1930]], [[Getulio Vargas|Vargas]] acomencèt de dirigir lo país amb lei ''tenentes'', un grop de militars ostils au regime precedent. En [[1932]], lei liberaus reclamèron una restauracion de la « [[democracia]] liberala » avans de se revòutar. L'insureccion foguèt vencuda mai lo president aprofichèt la situacion per se conciliar seis enemics. En [[1933]], una assemblada constituenta foguèt elegida e lei ''tenentes'' i foguèron batuts per leis elèits regionaus. En [[1934]], permetèt l'adopcion d'una constitucion federala. Leis analfabèts (75% de la populacion) i avián totjorn pas lo drech de vòte mai lei fremas — alfabetizadas — podián d'ara endavant vòtar (èra ja estat lo cas en [[1933]]). [[Getulio Vargas|Vargas]] foguèt tornat elegir president en [[1935]] per un mandat de quatre ans non renovelable. Un axe major de sa politica foguèt de sostenir lo prètz de [[cafè]] que s'èra afondrat après la [[crisi economica de 1929]] (destruccion dei resèrvas... etc.). Pasmens, lo periòde veguèt una aumentacion dei tensions socialas e la naissença d'un movement [[faissisme|faissista]] dirigit per [[Plinio Salgado]]. En decembre de [[1935]], una insureccion militara [[comunisme|comunista]] foguèt esquichada dins la region de Natal après l'enebiment d'un « frònt popular » dirigit per [[Luis Carlos Prestes]]. La repression permetèt a [[Getulio Vargas]] d'afirmar son poder amb de miliers d'arrestacions d'opausants politics e la proclamacion de l'[[estat de sètge]] fins a [[1937]]. Puei, gràcias au sostèn de l'armada, poguèt dissòudre lo Congrès en novembre de [[1937]] e promulgar una constitucion novèla li permetent de gardar lo poder. ==== L'''Estado Novo'' ==== La dictatura de [[Getulio Vargas]] es dicha ''Estado Novo'' en referéncia au regime corporatista d'[[António de Oliveira Salazar]] en [[Portugal|Portugau]]. [[Getulio Vargas|Vargas]] i teniá lei plens poders e seis opausants foguèron sistematicament arrestats. En parallèl, se creèt un culte de la personalitat dau cap presentant coma « l'Apòstol de la Nacion » ò lo « Paire dei Paures ». D'inspiracion [[faissisme|faissista]], aqueu regime s'adreiçava a l'oligarquia, ai classas mejanas e ais obriers urbans. Lo [[proletariat]] rurau e la màger part dei paures dei vilas foguèron negligits. L'''Estado Novo'' favorizèt donc la modernizacion dau país amb la creacion d'un burocràcia pus eficaç, un programa de construccion d'infrastructuras novèlas (pònts, rotas, restancas... etc.), un sostèn afirmat au desvolopament de l'[[industria]] e l'adopcion d'una legislacion sociala relativament avançada dins lo sector industriau. Diplomaticament, lo Brasil de [[Getulio Vargas|Vargas]] se raprochèt dau [[Tresen Reich|III{{e}} Reich]] e de l'[[Itàlia]] de [[Benito Mussolini|Mussolini]] mai se preocupèt de gardar de relacions bònas amb [[Washington]]. Ansin, après l'intrada en guèrra deis [[USA|Estats Units]], Brasil poguèt jónher lo camp deis Aliats sensa dificultat. Un còrs expedicionari de {{formatnum:40000}} òmes foguèt mandat en [[Euròpa]] e combateguèt en [[Itàlia]]. ==== La fin de l'''Estado Novo'' ==== A partir de [[1944]], [[Getulio Vargas|Vargas]] perdiguèt lo sostèn de plusors [[generau]]s e son regime deguèt faciar divèrsei problemas economics. En febrier de [[1945]], foguèt obligat d'organizar l'eleccion d'una novèla assemblada constituenta e d'autorizar la creacion de [[partit politic|partits politics]]. Lei tres pus importants foguèron lo [[Partit Sociau-Democrata (Brasil)|Partit Sociau-Democrata]] (PSD) que gropava lei partisans de [[Getulio Vargas|Vargas]], lo [[Partit Trabalhista Brasilier]] (PTB) qu'èra pròche dei [[sindicat]]s e pas tròp alunchat dau poder e l'[[Union Democratica Nacionala]] (UDN) que gropava leis oposicions liberalas. Per leis eleccions presidencialas, [[Getulio Vargas|Vargas]] chausiguèt de sostenir son ministre de la Guèrra, [[Eurico Dutra]], abandonèt sei posicions [[faissisme|faissistas]] e se raprochèt dei partits de senèstra. En particular, liberèt lei presoniers comunistas arrestats en [[1935]] e obtenguèt lo sostèn de [[Luis Carlos Prestes]]. Pasmens, inquiets d'aquela evolucion, l'armada, [[Eurico Dutra|Dutra]] e lo candidat de l'[[Union Democratica Nacionala|UDN]], [[Eduardo Gomes]], trobèron un acòrd per reversar [[Getulio Vargas|Vargas]] en octòbre de [[1945]]. [[Eurico Dutra|Dutra]] e lo [[Partit Sociau-Democrata (Brasil)|PSD]] ganhèron leis eleccions presidencialas e legislativas. La constitucion novèla intrèt en vigor en [[1946]]. Lo [[federalisme]] e l'exclusion deis analfabèts de la vida politica i èran mantenguts. L'[[Union Democratica Nacionala|UDN]] acceptèt de participar au govèrn fòrça conservador de [[Eurico Dutra|Dutra]]. Tre [[1946]], sa politica entraïnèt d'importantei grèvas generalas organizadas per lo Partit Comunista que foguèt enebit l'annada seguenta. Aquò permetèt a [[Getulio Vargas]] d'èsser tornarmai elegit president dau país en octòbre de [[1950]]. Tornèt lançar l'intervencionisme de l'Estat amb d'investiments publics importants e la creacion de [[Petrobras]] per gerir la produccion nacionala d'[[idrocarbur]]s. Se turtèt a una oposicion acarnada de part dei liberaus de l'[[Union Democratica Nacionala|UDN]] e de [[Carlos Lacerda]]. Aqueu darrier foguèt victima d'una temptativa d'assassinat organizada en [[1954]] per un conselhier dau president. Somat de demissionar, [[Getulio Vargas|Vargas]] refusèt e se suicidiguèt lo 24 d'aost. === Lo Brasil contemporanèu === ==== La presidéncia de Juscelino Kubitschek ==== Après lo lòng periòde de [[Getulio Vargas]], son partit contunièt de dirigir lo país. Pasmens, deguèt tenir còmpte deis interès dei militars e de l'oligarquia que s'opausèron regularament a sa politica jutjada tròp intervencionista. Après un brèu intermèdi [[conservatisme|conservador]] assegurat per lo vice-president [[João Fernandes Campos Café Filho|Café Filho]], [[Juscelino Kubitschek]] ([[Partit Sociau-Democrata (Brasil)|PSD]]) foguèt elegit a la presidéncia. La drecha assaièt de s'i opausar amb un còp d'estat militar mai un segond còp d'estat, legalista, restabliguèt lo poder legitim. Dins aquò, [[Juscelino Kubitschek]] deguèt èsser prudent dins sei chausidas politicas. Nomèt lo cap dei militars legalistas, lo [[generau]] [[Henrique Teixeira Lott]], coma ministre de la Guèrra per tenir l'armada e assaièt de rassegurar l'oligarquia. Centrada sus d'investiments publics importants dins lei sectors de l'[[energia]], dei transpòrts, de l'alimentacion e de l'[[industria]], sa politica economica creèt una creissença fòrça importanta que li permetèt d'estabilizar lo regime, de transferir la [[capitala]] de [[Rio de Janeiro]] a [[Brasilia]] e de favorizar l'industrializacion dau sud. En revènge, lei relacions dau govèrn amb leis institucions internacionalas se desgradèron en causa de l'inflacion e dei deficits dei finanças publicas. En particular, Brasil rompèt amb lo [[FMI]] en [[1959]]. ==== Lei presidéncias de Janio Quadros e de João Goulart ==== En octòbre de [[1960]], [[Janio Quadros]], un Paulista de l'[[Union Democratica Nacionala|UDN]], foguèt elegit a la presidéncia. Au contrari de [[Juscelino Kubitschek|Kubitschek]], la basa de son programa èra de redurre lei despensas e de restablir de relacions bònas amb leis institucions financieras internacionalas. Pasmens, aviá ges de majoritat parlamentària per menar sa politica e sei projèctes finiguèron per irritar una partida deis elegits de drecha. Ansin, foguèt obligat de demissionar en aost de [[1961]]. [[Janio Quadros|Quadros]] foguèt remplaçat per son vice-president [[João Goulart]], pròche dei partits de senèstra. Pasmens, lei militars èran ostils ai partits progressistas e afirmèron son poder amb l'impausicion de plusors reformas [[constitucion]]alas decididas per l'Estat-Major : limitacion dei poders presidenciaus, creacion d'un pòste de Premier Ministre... etc. Per complicar la posicion de [[João Goulart|Goulart]], lei partits de senèstra se devesiguèron entre moderats e radicaus, çò que privèt lo president d'una majoritat establa. Incapable de dirigir lo país, [[João Goulart|Goulart]] adoptèt una politica populista per ganhar lo sostèn dau pòble. En particular, organizèt d'importantei manifestacions de sei partisans per demostrar sa fòrça. Aquò li permetèt d'annular lei reformas impausadas per lei militars en [[1963]] mai inquietèt l'oligarquia e leis [[USA|Estats Units]]. Ansin, après una campanha de destabilizacion organizada per la [[CIA]] e l'armada, un còp d'estat militar prenguèt lo poder lo 31 de març de [[1964]]. ==== Lo regime militar ==== Lei militars dirigiguèron Brasil de [[1964]] a [[1985]]. Reprimiguèron lei movements de senèstra e eliminèron divèrsei guerilhas [[comunisme|comunistas]]. En economia, adoptèron una politica fòrça liberala que conoguèt de succès importants fins a [[1974]] avans d'intrar en crisi e d'entraïnar l'afondrament dau regime. En abriu de [[1964]], lo pensament principau dei militars èra de luchar còntra lo « perilh comunista ». Organizèron donc un aparelh repressiu per eliminar seis opausants e susvelhar la [[premsa]]. Pasmens, mantenguèron una façada constitucionala e organizèron un sistèma de rotacion dei generaus-presidents que se succediguèron a la tèsta de l'Estat. Lei partits politics foguèron tornats organizar a l'entorn de l'[[Aliança Renovatritz Nacionala]] (Aréna, pro-governamentala) e dau [[Movemement Democratic Brasilier]] (MDB, gropament deis oposicions toleradas). Puei, una constitucion legitimèt lo regime novèu en [[1967]]. Entre [[1968]] e [[1972]], plusors sindicats ò movements politics organizèron de grèvas generalas ò de guerilhas que foguèron esquichadas. En matèria d'economia, lei militars laissèron la direccion deis afaires a de liberaus que se preocupèron de redurre lei despensas e lei deficits. De [[1968]] a [[1974]], aquela politica conoguèt un succès flamejaire amb de taus de creissença anuaus superiors a 10% en despiech d'una aumentacion d'inegalitats ja fòrça importantas. Pasmens, a partir de [[1974]], aquela politica mau capitèt de sostenir lo desvolopament dau país que conoguèt una tiera de crisis. Lei militars assaièron de resòuvre aqueu problema amb un retorn deis investiments publics mai aquò mau capitèt. A partir de [[1980]], lo [[caumatge]], l'[[inflacion]] e lo deute public aumentèron tornarmai. En parallèl, lei metòdes de contestacion de l'oposicion s'adaptèron a la dictatura e un sindicalisme pus dinamic capitèt d'organizar tornarmai de grèvas generalas per melhorar lei condicions de trabalh, especialament dins l'industria en [[1978]]-[[1979]]. [[Luiz Inácio Lula da Silva]] dich Lula ne foguèt una dei figuras majoras. Tre [[1979]], lei militars deguèron acceptar d'aleujar lei limits impausats au país, liberar lei presoniers politics e autorizar la formacion de partits novèus coma lo [[Partit dei Trabalhaires]]. De mai, lei partits dau periòde militar cambièron de nom : l'Aréna venguèt lo [[Partit Democratic Sociau]] (PDS) e lo MDB lo [[Partit dau Movement Democratic Brasilier]] (PMDB). Après de resultats encoratjants en [[1982]], l'oposicion capitèt de se regropar en [[1983]]. En [[1984]], lei manifestacions còntra lo regime se multipliquèron e reüniguèron mai d'un milion de personas dins lei vilas pus grandas. En mai d'aquò, d'escandòls de corupcion impliquèron plusors caps importants dau regime militar. Aquò entraïnèt una scission au sen dau [[Partit Democratic Sociau|PDS]] menada per [[José Sarney]] que jonhèt l'oposicion. Sensa sostèn politic, lei militars laissèron lo poder. En genier de [[1985]], acceptèron l'organizacion d'una eleccion presidenciala e i presentèron ges de candidat. ==== Lo retorn de la democracia ==== Leis eleccions presidencialas de genier de [[1985]] foguèron ganhadas per un ancian ministre de [[Getulio Vargas]], [[Tancredo Neves]], que moriguèt avans son investidura. Foguèt remplaçat per son vice-president [[José Sarney]] que s'ocupèt de restablir la democracia. Una [[constitucion]] novèla, adoptada en [[1988]], reafirmèt lo [[federalisme]] e lo ròtle economic de l'Estat dins lei sectors estrategics, establiguèt lo sufragi universau e reconoguèt lo drech de grèva. En revènge, lo rèsta dau mandat Sarney foguèt endecat per d'escandòls recurrents de corupcion. ==== Lei presidéncias de Fernando Collor e de Fernando Henrique Cardoso ==== De [[1990]] a [[2002]], Brasil foguèt dirigit per tres presidents de drecha que menèron de politicas liberalas basadas sus una reduccion dei despensas e una demenicion de l'importància economica dau sector public. Lo premier foguèt [[Fernando Collor de Mello]] que lancèt un plan « reconstruccion nacionala » per arrestar l'[[inflacion]]. Agantèt son objectiu mai entraïnèt una recession economica e una aumentacion dau [[caumatge]]. Puei, tocat per d'escandòls de corupcion, foguèt obligat de demissionar en [[1992]]. Son vice-president, [[Itamar Franco]], li succediguèt. Lancèt un segond plan d'estabilizacion de l'inflacion. En [[1994]], foguèt batut per lo sociau-democrata [[Fernando Henrique Cardoso]]. Pasmens, sensa majoritat establa, [[Fernando Henrique Cardoso|Cardoso]] deguèt se contentar d'obtenir lo sostèn dei conservador en favor de lèis destinadas a redurre lo nombre de foncionaris. ==== La presidéncia de Lula ==== En [[2002]], lo candidat dau [[Partit dei Trabalhaires]], [[Luiz Inácio Lula da Silva|Lula]], foguèt elegit a la presidéncia amb 61,3% dei sufragis exprimits au segond torn. Leis inegalitats fòrça importantas de la societat brasiliera aguèron un ròtle major dins sa victòria car lei politicas de sei predecessors leis avián agravadas. Pasmens, batuts en [[1989]], en [[1994]] e en [[1998]] per lei candidats de drecha sostenguts per l'oligarquia, [[Luiz Inácio Lula da Silva|Lula]] deguèt adoptar una politica prudenta. Fins a [[2003]], lo president novèu contunièt de respectar leis exigéncias dau [[FMI]]. Donèt un aspèct pus sociau a sa presidéncia a partir de [[2004]]. En particular, creèt d'importants programas nacionaus destinats a redurre leis inegalitats e a melhorar l'educacion au sen dei classas pus pauras. Pasmens, sa politica economica s'adreicèt finalament largament ai classas mejanas que veguèron son nivèu de vida aumentar d'un biais important durant son mandat. Tornat elegir en [[2006]] sensa dificultat mai son segond mandat foguèt ensornit per d'afaires de corupcion. ==== Brasil dempuei 2010 ==== En [[2010]], [[Luiz Inácio Lula da Silva|Lula]] laissèt lo poder a sa cap de gabinet, [[Dilma Rousseff]], que foguèt aisament elegida a la presidéncia amb 56% dei votz au segond torn. Contunièt la politica de son predecessor mai la multiplicacion deis afaires de corupcion tocant son partit e leis efècts de la [[crisi economica de 2008]] minèron son autoritat. En [[2014]], foguèt tornada elegir just just dins un contèxte economic fòrça malaisat (baissa dei prètz dei matèrias premieras, aumentacion dau caumatge, ges de creissença... etc.). Decidiguèt alora d'adoptar una politica de rigor e de suprimir la màger part dei programas sociaus creats durant lo periòde Lula. Pasmens, aquelei mesuras an agravat la situacion e devesit la majoritat presidenciala. Sensa sostèn parlamentari e tocada per d'escandòls de corupcion novèus ([[afaire Petrobras]]), es en cors de destitucion. == Politica == {{Veire|Lista dels presidents de Brasil}} Segon la [[Constitucion]] de [[1988]], Brasil es una republica federativa presidencialista. La constitucion de [[1988]] dona d{{'}}amples poders al govèrn federal, e lo [[Lista dels presidents de Brasil|president]] e lo vicepresident<ref>http://www.presidencia.gov.br/espanhol/Estructura/</ref> son elegits amassa per [[vòte popular]] per un periòde de quatre ans. Lo president a un poder executiu important qu{{'}}es a l{{'}}encòp [[cap d'Estat|cap d{{'}}Estat]] e [[cap de govèrn]], e a la facultat de designar lo govèrn. Lo sistèma es inspirat pel modèl [[Estats Units d'America|nòrd-american]]. Malgrat aiçò, lo sistèma legal brasilièr seguís la tradicion romana-germanica. Actualament Brasil es governat per [[Luiz Inácio Lula da Silva]],<ref>http://www.presidencia.gov.br/presidente/</ref> la primièra femna president del país. Lo vicepresident es [[Geraldo Alckmin]]. De manièra simultànea a las eleccions presidencialas, son elegits los membres del Congrès Nacional de Brasil, sèti del [[poder legislatiu]], dividit en doas cambras parlamentàrias: la Cambra dels Deputats,<ref>http://www2.camara.gov.br/conheca</ref> que sos membres an mandat de quatre ans,<ref>http://www2.camara.gov.br/internet/conheca/comofunciona.html</ref> e lo Senat Federal,<ref>http://www.senado.gov.br/sf/senado/senado.asp</ref> que sos membres an de mandats de uèch ans e son renovats en un tèrç e dos tèrces alternativament cada quatre ans. S{{'}}elegisson actualament 81 senadors (tres per cada [[Estats de Brasil|estat]] e tres per lo Districte Federal) e 513 deputats. Los deputats son elegits mejançant la representacion proporcionala e los senadors segon lo metòde de l{{'}}escrutinh uninominal majoritari. Finalament, i a lo [[poder judiciari]], que son instància maximala es lo Tribunal Federal Suprèm, responsable d{{'}}interpretar la Constitucion Federala,<ref>https://web.archive.org/web/20110107102633/http://www.constitution.org/cons/brazil.htm</ref> e integrat per onze ministres a vida designats pel president, amb aprobacion del Senat. La carga de ministre del Suprèm Tribunal es vitalícia. Lo poder judicial compren tanben lo Tribunal Superior de Justícia, lo Tribunal Superior del Trabalh, lo Tribunal Superior Electoral e lo Tribunal Superior Militar. Totes jutjan en darrièra instància las matèrias de las siás qualificacions. <gallery mode="packed"> Palácio da Alvorada, Presidential residence, 1957.jpg|Lo '''Palácio da Alvorada''', residéncia oficiala dau president. Brazilian National Congress.jpg|Lo '''Congresso Nacional''', lo parlament bicameral de Brasil. Supremo Brasil.jpg|Lo '''Supremo Tribunal Federal''', lo cort major de Brasil. </gallery> == Geografia == {{veire|Estats de Brasil}} [[Fichièr:Brazil in South America (relief) (-mini map).svg|thumb|Carta de Brasil.]] La [[geografia]] es divèrsa, amb païsatges [[clima semiàrid|semiàrids]], [[montanha|montanhoses]], [[clima tropical|tropicals]], subtropicals, e amb climas que vàrian del sec al pus umid [[clima eqüatorial]]. Contrastan tanben lo clima mai doç de la [[Region Sud (Brasil)|Region Sud]] amb son [[clima subtropical]] e [[gelada]]s frequentas. Al Brasil se tròban divèrses recòrds de la geografia mondiala, coma la region del [[Pantanal]] en [[Mato Grosso do Sul]] e [[Mato Grosso]], un dels màgers airals immergits del mond, considerada per l{{'}}[[UNESCO]] coma resèrva de la [[biosfèra]]; l{{'}}[[illa del Bananal]], al [[riu Araguaia]], la pus granda illa fluviala del mond; l{{'}}[[illa de Marajó]], la pus granda illa maritimo-fluviala del mond; las [[illas Anavilhanas]], l{{'}}[[archipèla]] fluvial pus grand del mond, localizadas dins lo [[fluvi]] d{{'}}[[Amazonas]], qu{{'}}es lo pus grand en volum d{{'}}aiga e lo pus long del mond.<ref>http://noticias.uol.com.br/ultnot/cienciaesaude/ultnot/reuters/2007/06/01/ult4296u177.jhtm</ref>{{,}}<ref>http://opovo.uol.com.br/opovo/brasil/704392.html</ref> '''Ciutats mai grandas''' - (abitants en [[2005]]) * [[São Paulo (ciutat)|São Paulo]] - (10 927 985) * [[Rio de Janeiro (ciutat)|Rio de Janeiro]] - (6 094 183) * [[Salvador (Brasil)|Salvador]] - (2 673 560) * [[Belo Horizonte]] - (2 375 329) * [[Fortaleza]] - (2 374 944) * [[Brasília]] - (2 333 108) * [[Curitiba]] - (1 757 904) {{-}} == Economia == Brasiu possedìs la principau economia d'America de Sud. La majoritat de l’industria se concentra à S., sustot dins las provìncias de Sant-Paul, Parana e Minas. Lo Nòrd-Èst e l’Amazone son mens desvolopats, quitament se aver recebut d'inversions. Un programa d'estabilizacion foguèt realizat en 1990-2002 per mestrejar l'inflacion. Lo païs es un productor màger de cana de sucre (sustot pau produccion de biocombustible) e lo sossòu fornìs de fèrre, manganesa, petròli e diamants. Lo sector deus servicis se desvolopa gràcias au torisme e tecnologias novèlas (competèncias avançadas dins lo domeni medicau e lo clonatge de bèstias). Exportacions : equipaments de transport, minerau de fèrre, sòja, cauçaduras, cafè, automobilas... Per redusir la dependència deu petròli importat, lo govèrn federau a desvolopat la production d'energia idroelectrica (grands paissièras) ò nucleara (Estat de Rio de Janeiro). {{Veire|Economia de Brasil}} == Cultura == [[Fichièr:Roda de capoeira1.jpg|thumb|right|[[Brasilièrs]] practicant la [[capoeira]].]] A causa de las siás dimensions [[continent]]alas, Brasil es un país amb una rica diversitat de culturas, que sintetizan las divèrsas [[etnia]]s que forman lo pòble brasilièr. Per aquela rason, existís pas una cultura brasilièra omogenèa, mas un mosaïc de divèrses corrents culturals que forman, amassa, la cultura de Brasil. Es de notar que, après mai de tres sègles de [[colonizacion]] [[Portugal|portuguesa]], la [[cultura de Brasil]] es, majoritàriament, de raiç lusitana. Es justament aquel eiretatge cultural lusitan que compausa l{{'}}unitat de Brasil: son d{{'}}etnias diferentas, malgrat aiçò, totes parlan la meteissa lenga<ref>{{en}} [[Gilberto Freyre|Freyre, Gilberto]]. [https://web.archive.org/web/20080411100849/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_1986_May-June/ai_4375022 L{{'}}experiéncia afrobrasilièra - l{{'}}influéncia africana en la cultura brasilièra]. [[UNESCO]], mai–junh de 1986. Obtengut lo [[16 d'agost|16 d{{'}}agost]], [[2007]].</ref> (es a dire portugués) e, gaireben totes, son [[cristianisme|crestians]], amb ampla predominança de [[catolicisme|catolics]]. Aquela egalitat lingüistica e [[religion|religiosa]] es un fach rar per un país immens coma Brasil. E mai siá un país de colonizacion portuguesa, d{{'}}autres grops etnics daissèron d{{'}}influéncias prigondas dins la cultura nacionala, en se destacant los pòbles [[indigèna]]s, los [[Africa|africans]], los d{{'}}[[Itàlia|italians]] e los d{{'}}[[Alemanha|alemands]]. Las influéncias indigènas e africanas daissèron de marcas dins lo domeni de la [[musica]], de la [[cosina]], del [[folclòre]], dins los caractèrs emocionals e dins las fèstas popularas de Brasil. Es evident que qualques regions recebèron una màger contribucion d{{'}}aqueles pòbles: los estats del [[Region Nòrd de Brasil|Nòrd]] an fòrta influéncia de las culturas indigènas, mentre que de regions del [[Region Nòrd-èst de Brasil|Nòrd-èst]] an una cultura fòrça africanizada. Mentre que mai al sud de Brasil, la cultura es mai europeïzada. Dins lo [[Region sud de Brasil|Sud]] del país las influéncias de l{{'}}immigracion italiana e alemanda son evidentas, que siá dins la cosina, la musica, las abituds e l{{'}}aparéncia fisica de las personas. D{{'}}autras etnias, coma los [[arabi]]s, [[Espanha|espanhòls]], [[Polonha|poloneses]] e [[Japon|japoneses]] contribuiguèron tanben a la cultura de Brasil, malgrat aiçò, d{{'}}un biais pus limitat. === Patrimòni istoric === {{ortografia}} [[Fichièr:Ouro Preto November 2009-11.jpg|thumb|[[Ouro Preto]] es un [[Patrimòni de l'Umanitat|Patrimòni de l{{'}}Umanitat]] segon l{{'}}[[UNESCO]].]] L{{'}}interès oficial per la preservacion del patrimòni istoric e artistic en Brasil comencèt amb l{{'}}institucion en [[1934]] de l{{'}}« Inspeccion del Monuments Nacionals ». Puèi lo « Servici del Patrimòni Istoric e Artistic Nacional » i succediguèt, e uèi lo sector es administrat nacionalament pel [[Institut del Patrimòni Istoric e Artistic Nacional]] (IPHAN), que possedís ja mai de {{formatnum:20000}} bastissas tombados, 83 ostals de camp e conjunts urbans, {{formatnum:12517}} ostals de camp arqueologic donat de nauta, mai d{{'}}un milion d{{'}}objèctes arrolados, en comprenent l{{'}}acervo museológico, près de {{formatnum:250000}} volums bibliográficos e vasta documentacion arquivística.<ref>[http://www.cultura.gov.br/web/?p=719 Ministèri de la Cultura.]</ref> Tradicions imateriais coma lo samba de ròda del [[Recôncavo Baiano]] e l{{'}}art grafic e pintura corporala dels indians [[Wajapi]] de l{{'}}Amapá tanben ja foguèron reconegudas coma [[Patrimòni de l'Umanitat|Patrimòni de l{{'}}Umanitat]] per l{{'}}[[UNESCO]]. Tanben los estats e qualques municipalitats possedisson ja d{{'}}instàncias pròprias de preservacion e l{{'}}interès dins aquel airal a crescut los darrièrs ans. Encara amb l{{'}}intensa activitat dels organs oficials, lo patrimòni nacional sofrís encara frequent depredação e a la siá proteccion e sustentabilidade limitadas per l{{'}}escassesa de budgèts e per la fauta de consciéncia de la populacion envèrs la riquesa de la siá eiretatge culturala e artistica e envèrs lo besonh d{{'}}un despartiment de responsabilitats per la siá salvaguarda efectiva a tèrme long.<ref>de Almeida, Luiz Fernando. ''O Brasil e os Desafios do Patrimônio'' (''Brasil i los Desafiaments del Patrimòni''). Portal del Ministèri de la Cultura, 13 de genièr de 2007.</ref> Lo patrimòni istoric brasilièr es un dels pus ancians d{{'}}[[America]], en essent risi mai que mai en relíquias d{{'}}art e arquitectura barròcas, concentradas sustot dins l{{'}}estat de [[Minas Gerais]] ([[Ouro Preto]], [[Diamantina]], [[São João del Rei]], [[Sabará]], [[Congonhas]], etc.) e en de centres istorics de [[Recife]], [[São Luís (Brasil)|São Luís]], [[Salvador (Bahia)|Salvador]], [[Olinda]], [[Santos]], entre d{{'}}autras vilas. Possedís tanben dins los grands capitals nombroses e d{{'}}importantas bastissas d{{'}}[[arquitectura eclectica]], de la transicion entre los sègles {{s|XIX}} e {{s|XX}}, e de [[Arquitectura modèrna en Brasil|arquitectura modernista]], ont [[Brasilia]], lo sieu exemple màger, es l{{'}}unica vila modèrna del mond reconeguda per l{{'}}UNESCO coma Patrimòni Cultural de l{{'}}Umanitat en foncion de la siá arquitectura, expression de la cultura brasilièra avalorada internacionalament. I a tanben diversitat dins d{{'}}ostals de camp arqueologic, coma lo trobat en lo sud de l{{'}}estat del [[Piauí]]: [[Parque Nacional da Ressèga de la Capivara|Serra da Capivara]]. Los problèmas afrontats per la majoritat dels ostals de camp arqueologic brasilièrs afèctan pas los mai de 600 ostals de camp que son en lo [[Parque Nacional da Ressèga da Capivara]], en lo [[Piauí]]. Localizat dins un airal de {{unitat|130000|ha}} lo Parque Nacional da Ressèga da Capivara es un exemple de conservacion del patrimòni istoric e artistic nacional. En [[1991]], foguèt consagrat Patrimòni Mondial per l{{'}}Unesco. La [[Ressèga da Capivara]] es una dels airals mai protegits de Brasil, doncas es jos la gàrdia de l{{'}}Iphan, Ministèri del Mitan ambient (MMA), Fundahm e del [[Ibama]] local, qu{{'}}a poder de polícia. En aquel meteis airal se localiza lo Musèu de l{{'}}Òme American, ont se tròba çò de mès de vièlh [[fossil]] uman trobat en America e lo segond mai vièlh del mond. === Espòrt === [[Fichièr:Abertura_Jogos_Panamericanos_1_13072007.jpg|thumb|Cerimônia De Dubertura dels [[de Jòcs de Pan-american de 2007]].]] Lo [[fotbòl]] es l{{'}}espòrt pus important en Brasil. La seleccion brasilièra de fotbòl es considerada la melhora del mond en detenent cinc còps lo títol de campion. Autres espòrts a grand pes dins lo país coma lo basketeball, lo volleyball, lo tennis, lo futsal, d{{'}}espòrts radicales, entre unes autres. Brasil aculhís ja divèrses eveniments esportius d{{'}}ample escalièr: lo país organizèt a [[Copa del Mond FIFA de 1950]] e foguèt causit per aculhir a [[Copa del Mond FIFA de 2014]]. [[São Paulo]] organizèt los [[de Jòcs de Pan-american de 1963]] e lo [[Rio de Janeiro]] recebèt los [[de Jòcs de Pan-american de 2007]]. Brasil ensaja a l{{'}}ora d{{'}}ara pel quatren còp lo drech de recebre los [[de Jòcs Olimpics d{{'}}Estiu de 2016]]. {{-}} === Lenga oficiala === [[Fichièr:Detailed SVG map of the Lusophone world.svg|center|thumb|upright=3|Païses e de regions ont la lenga portuguesa es parlada lo possedís status oficiala.]] La lenga oficiala de Brasil es lo [[lenga portuguesa|portugués]], idiòma parlat e escrit per l{{'}}immensa majoritat de la populacion. Lo portugués es la lenga usada dins las institucions d{{'}}ensenhament, dins los mejans de comunicacion e dins los negòcis. Brasil es l{{'}}unic país de [[lenga portuguesa]] de las [[Americas]]. L{{'}}idiòma parlat e escrit en Brasil diferís leugièrament de l{{'}}utilizat en [[Portugau]] e dins los autres païses [[lusofòn]]s. En rason de las diferéncias geograficas e culturalas entre Brasil e Portugau, e tanben de las divèrsas politicas lingüisticas bastidas pels dels païses a l{{'}}ample dels ans, lo [[portugués brasilièr]] e lo [[portugués europèu]] ne l{{'}}evolucionèron de forma uniformi. I a fòrça divergéncias entre las nòrmas cultas de las de las variantas de la lenga, sustot que se fa referéncia en el la la fonética, a l{{'}}ortografia e al sistèma pronominal. Encara aital, de talas diferéncias en lo comprometon la compreneson mutuau. I a encara divèrsas [[Portugués brasilièr|variacions dialectalas intèrnas al portugués brasilièr]], que se connèctan sustot la diferéncia regionala e sociala. Lo [[LIBRAS|lengatge brasilièr de senhals]] es tanben considerat un mejan legal de comunicacion dins lo país. === Lengas indigènas e d{{'}}immigrants === S{{'}}estima qu{{'}}a l{{'}}epòca del Descobrimento, se parlava mai de mila lengas en Brasil. A l{{'}}ora d{{'}}ara, aqueles idiòmas son redusits a 180 lengas. De las 180 lengas, sonque 24—o 13 %—an mai de mila locutors; 108 lengas—o 60 %—an entre cent e mila locutors; del temps que 50 lengas—o 27 %—an mens de 100 locutors e la mitat d{{'}}aquelas—o 13 %—an mens de 50 locutors, çò que mòstra qu{{'}}una granda part d{{'}}aqueles idiòmas son en risc seriós d{{'}}escandilhament. Los primièrs ans de colonizacion, las lengas indigènas èran parladas inclusivament pels colons portugueses, qu{{'}}adoptèron un idiòma mixte basat en la lenga tupi. Per èsser parlada per gaireben totes los abitants de Brasil, demorèt coneguda coma [[lenga generala]]. Malgrat aiçò, al sègle {{s|XVIII}}, la lenga portuguesa se faguèt oficiala de Brasil, çò que culminèt en la gaireben desaparicion d{{'}}aquela lenga comuna. Amb lo transcórrer dels sègles, los indians foguèron exterminats o aculturats per l{{'}}accion colonizadora e, amb aiçò, de centenats dels sieus idiòmas foguèron extints. A l{{'}}ora d{{'}}ara, los idiòmas indigènas son parlats sustot en lo [[Região Norte don Brasil|Nòrd]] e [[Região Centri-Oeste don Brasil|Centri-Oèst]]. Las lengas pus parladas son del tronc [[Tupi-guarani]]. De mai de las desenas de lengas autoctònas, de [[dialècte]]s d{{'}}origina alloctònas son parlats en de colònias ruralas mai isoladas del [[Sud de Brasil|Brasil meridional]], sustot lo [[hunsrückisch]] e lo [[talian]] (o [[vènet|vènet brasilièr]]), d{{'}}originas [[Lenga alemanda|alemanda]] e [[Lenga italiana|italiana]], respectivament.<ref>DW-World.de, ''[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,1174391,00.html L{{'}}alemand lusitano del Sud de Brasil]''</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20110915175634/http://www.labeurb.unicamp.br/elb/europeias/talian.htm Lo Talian.]</ref> == Referéncias == {{referéncias}} == Ligams extèrnes == * [http://www.brasil.gov.br Govèrn de Brasil], en portugués. * [http://www.turismo.gov.br/ Ministèri de Torisme de Brasil] en portugués, anglés, francés, castelhan, italian, alemand <div class="Boita de fusion"> {{boita de navigacion Estats membres OAS}} {{America del Sud}} </div> {{Portal Brasil}} {{1000 fondamentals}} [[Categoria:Brasil|*]] 0u8hggrsvd4bciy72ldei7nfeioc4no 0 5267 2508612 2426071 2026-09-12T13:46:58Z Nicolas Eynaud 6858 2508612 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|thumb|[[La Gioconda|''Mona Lisa'']] es una de las mai conegudas pinturas artisticas occidentalas.]] La '''pintura''' (var. '''pintrura''') es la practica que consistís a aplicar de colors sus una superfícia (supòrt) coma [[papièr]], tela, canavàs, [[fusta]], [[veire]], laca, betum o autre. Çaquelà, utilizat al sens artistic , lo tèrme de "pintura" significa l'usatge d'aquela activitat combinada al dessenh, composicion e autras consideracions esteticas per fin d'exprimir l'intencion expressiva e conceptuala del practicant. == Descripcion generala == [[Fichièr:Chinesischer Maler von 1238 001.jpg|thumb|233x233px|Retrait del chinés [[Zen]] Buddhist [[Wuzhun Shifan]], pintrat en 1238, Dinastia Song.]] Çò que permet de pénher es la percepcion e representacion de l'intensitat. Cada punt dins l'espaci a una intensitat diferenta, que se pòt representar en pénher en negre e blanc e totas las nuanças de gris entremièg negre e blanc. En practica, los pintors ne pòdon articular de fòrmas en juxtapausar de superfícias de diferentas intensitats; en usar just la color (de la meteissa intensitat) ne pòt l'òm se representar sonque d'unas formas simbolicas. Aladoncas la compreneson basica de la pintura es diferenta de significacions ideologicas, coma ne son las figuras simbolicas o las figuras geometricas, mantun punt de vista, d'organizacion (perspectiva) e simbòls. Per exemple, un pintor se ne percep qu'un mur blanc particular a una intensitat diferenta a cada punt, deguda a de blasiduras e de rebats d'objèctes vesins mas idealament un mur blanc es e demòra encara un mur blanc quitament dintre la foscor. En tecnica de dessenh, la finor del trait o de la linha, dels contorns, es encara ideala, en tot se ne sompartir las linhas idealas d'un objècte sens cap quadre de percepcion diferent d'aquel utilizat pels pintors. == Articles connèxes == * [[Graffiti]] * [[Pintura occitana]] {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] kfpv479vnzuz4velo1jchi8ttq5xob0 2508613 2508612 2026-09-12T13:49:58Z Nicolas Eynaud 6858 2508613 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] ay45gag0sdnmsmg0juxbafdlwleohkg 2508614 2508613 2026-09-12T13:51:22Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508614 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == === De la Preïstòria a l'Antiquitat === === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] juq9qey81vavxslo4pjzemm1qnzsb1b 2508616 2508614 2026-09-12T13:58:00Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508616 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == ''Avertiment : un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura sabenta occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] easswaz5tuct9dn1ks6544pe5eh3n1p 2508617 2508616 2026-09-12T13:58:45Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508617 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == ''A<u>vertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura sabenta occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] e83ho430rqkihnetjwqk4bnw8xqnz58 2508618 2508617 2026-09-12T13:58:56Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508618 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura sabenta occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 3741ex0qjr6gfn0th74rb7srx649izi 2508619 2508618 2026-09-12T13:59:59Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508619 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 133t7nyx72jf9i1e5c9uzh8kra3tlf1 2508621 2508619 2026-09-12T14:17:14Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508621 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref>. === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] tbebp5szmyrceakcdrs116mz3mtlqe7 2508622 2508621 2026-09-12T14:28:58Z Nicolas Eynaud 6858 /* De la Preïstòria a l'Antiquitat */ 2508622 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es ansin a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] l9ioajge28ifd67upal0nj31ebymid6 2508623 2508622 2026-09-12T14:29:31Z Nicolas Eynaud 6858 /* De la Preïstòria a l'Antiquitat */ 2508623 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] my8oifvtpjp0p6ws9nfxxwps696orb9 2508624 2508623 2026-09-12T14:36:27Z Nicolas Eynaud 6858 /* De la Preïstòria a l'Antiquitat */ 2508624 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.). === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] rl530ayah41inpq3c99lwut1et2hywn 2508625 2508624 2026-09-12T14:37:53Z Nicolas Eynaud 6858 /* De la Preïstòria a l'Antiquitat */ 2508625 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] glz1cdc190dela9x9do6p3phxe64lx6 2508626 2508625 2026-09-12T14:44:16Z Nicolas Eynaud 6858 /* De la Preïstòria a l'Antiquitat */ 2508626 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De règlas similaras son estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 3r6bfw2bkd7abjsup930sfecnt7iukj 2508628 2508626 2026-09-12T14:57:36Z Nicolas Eynaud 6858 /* De la Preïstòria a l'Antiquitat */ 2508628 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De règlas similaras son estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vist coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus impoortants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 3iyhvfgbpc6rhbndbyob5l7okzeb1sb 2508629 2508628 2026-09-12T15:02:01Z Nicolas Eynaud 6858 /* De la Preïstòria a l'Antiquitat */ 2508629 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De règlas similaras son estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] l6j6z8v3vol8oaol8iq1l0tzjovhwyy 2508630 2508629 2026-09-12T15:04:59Z Nicolas Eynaud 6858 /* De la Preïstòria a l'Antiquitat */ 2508630 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 5sbdc5d3l9mi5t4pi73vo39mbrjbj79 2508631 2508630 2026-09-12T15:12:47Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde medievau */ 2508631 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai a transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] ikncoylxrpyqlu1ksuqiru1etead4pv 2508660 2508631 2026-09-13T07:15:20Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde medievau */ 2508660 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai a transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èra la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejan]]. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]. === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 6q7bhk4rhp6pe9yrezqizw52bcx91r7 2508661 2508660 2026-09-13T07:15:30Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde medievau */ 2508661 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai a transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èra la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]. === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 78bkz4i1l2xullt5crwqouqeuq6ovsg 2508662 2508661 2026-09-13T07:34:23Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde medievau */ 2508662 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai a transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èra la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 2s7ma0mlhx3u8sby2glfv7b17ubhibd 2508664 2508662 2026-09-13T07:39:59Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde medievau */ 2508664 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai a transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èra la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] exswsrlk95m1h1u43xn9qp5l7n8e7il 2508667 2508664 2026-09-13T07:57:02Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde medievau */ 2508667 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai a transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èra la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. A la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occident que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] pbn4sqa1bsio2mqmojghkmlo2qgms7e 2508668 2508667 2026-09-13T07:57:16Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde medievau */ 2508668 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai a transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èra la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occident que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 1bfwougewbo9trvpdk8jfjjmnk4fczv 2508669 2508668 2026-09-13T07:59:10Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo periòde medievau */ 2508669 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. === La Renaissença === === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] ktnwejcam5zq6mruuac3u7tjkgzdi86 2508670 2508669 2026-09-13T08:48:38Z Nicolas Eynaud 6858 /* La Renaissença */ 2508670 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]]), <ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. === Dau manierisme au sègle XIX === === La pintura modèrna e contemporanèa === === Lei tradicions picturalas non occidentalas === == Tecnicas e materiaus == == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] k8im7sha2i1mcaneoxwqifxq3kl5uh1 10 7001 2508652 1848980 2026-09-13T03:34:14Z Minorax 38088 2508652 wikitext text/x-wiki [[Imatge:25%.svg|Article void o contenent un esbòs de resumit]]<!-- coma : * {{1/4}} = void o esbòs de resumit ; * {{2/4}} = {{m|1/2}} : resumit clar ; * {{3/4}} = resumit + esbòs d'article ; * {{4/4}} = resumit + article consistent e seriós. --> <noinclude> [[Categoria:Modèl per l'avaloracion dels articles|/]] </noinclude> 63ifruvsuk61xvdqyfek3ls5azx1vmd 10 7002 2508653 1848981 2026-09-13T03:34:16Z Minorax 38088 2508653 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:50%.svg|Article contenent un resumit]]<!-- coma : * {{1/4}} = void o esbòs de resumit ; * {{2/4}} = {{m|1/2}} : resumit clar ; * {{3/4}} = resumit + esbòs d'article ; * {{4/4}} = resumit + article consistent e seriós. --> <noinclude> [[Categoria:Modèl per l'avaloracion dels articles|/]] </noinclude> qzt86oviwbv7vflunwb4uuucx3oerhy 10 7003 2508654 1848983 2026-09-13T03:34:17Z Minorax 38088 2508654 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:75%.svg|Article contenent un resumit e un esbòs d'article]]<!-- coma : * {{1/4}} = void o esbòs de resumit ; * {{2/4}} = {{m|1/2}} : resumit clar ; * {{3/4}} = resumit + esbòs d'article ; * {{4/4}} = resumit + article consistent e seriós. --> <noinclude>[[Categoria:Modèl per l'avaloracion dels articles|/]] </noinclude> lgdywmhxozo8sipzx4di4dvdaa692rr 10 7004 2508655 2202346 2026-09-13T03:34:19Z Minorax 38088 2508655 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:100 percent.svg|Article contenent un resumit e un article consistent]]<!-- coma : * {{1/4}} = void o esbòs de resumit ; * {{2/4}} = {{m|1/2}} : resumit clar ; * {{3/4}} = resumit + esbòs d'article ; * {{4/4}} = resumit + article consistent e seriós. --> <noinclude>[[Categoria:Modèl per l'avaloracion dels articles|/]] </noinclude> 95fp9vq3tf9vg6peuaoa6d5xzekpww1 0 22695 2508610 2478438 2026-09-12T13:23:56Z Nicolas Eynaud 6858 /* La question de l'estatut de la mar */ 2508610 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|right|Mar Caspiana, vista per satellit ([[NASA]])]] La '''mar Caspiana''' es una [[mar]] tancada situada entre [[Asia]] e [[Euròpa]]. Es la massa d'aiga interiora mai granda del mond, amb una superficia de {{unitat|371000|km²}} e un volum de {{unitat|78200|km³}} ; a de caracteristicas comunas tan amb las mars coma amb los [[lac]]s. Sovent es considerada coma lo lac pus grand del mond, emai que contenga pas d'aiga doça mas salada. == Geografia == La mar Caspiana a una superficia totala de {{formatnum:371000}} km². Es bordada per [[Russia]] a l'oèst, per [[Azerbaitjan]] al sud-oèst, per [[Iran]] al sud, per [[Turcmenistan]] al sud-èst e per [[Cazacstan]] al nòrd e a l'èst, ont se trapan las estèpas de l'[[Asia Centrala]]. Al sud-oèst de la Caspiana se tròban las montanhas de [[Caucàs]], e al sud lo massís d'[[Elborz]]. Sus la còsta orientala, en Turcmenistan, ten una larga lòna en forma de golf nomenada [[Karabogazgöl]]. === Geologia === Coma la [[mar Negra]] o la [[mar d'Aral]], la mar Caspiana es [[geologia|geologicament]] una mar residuala de la [[mar Paratètis]]. Durant lo [[Pliocèn]] (5,3-2,6 Ma), aquela mar se subdividiguèt en divèrsas mars interioras. La màger part d'aquelas estendudas d'[[aiga]] s'assequèron lentament e desapareguèron abans la fin del [[Plèistocèn]] (2,58-0,011 Ma). Totun, la mar Caspiana subrevisquèt malgrat de periòdes d'assecament mai o mens complèt<ref>[[anglés|'''(en)''']] Christiaan G. C. van Baak, Arjen Grothe, Keith Richards, Marius Stoica, Elmira Aliyeva, Gareth R. Davies, Klaudia F. Kuiper e Wout Krijgsman, « Flooding of the Caspian Sea at the intensification of Northern Hemisphere Glaciations », ''Global and Planetary Change'', n° 174, 2019, pp. 153-163.</ref>. Al jorn de uèi, ocupa lo fons d'un important bacin [[Endoreïsme|endoreïc]] que s'espandís sus una partida importanta de l'[[Asia Centrala]]. A causa d'aquela particularitat, son nivèl es pas connectat al nivèl de l'[[ocean mondial]] e la superficia de la mar Caspiana se tròba donc a 27,6 m en dejós del nivèl mejan dels [[ocean|oceans]]. La mar actuala es organizada al torn de tres regions diferentas. Lo tèrç nòrd es ocupat per una zòna pauc prigonda (de 0 a 15 m) que recep las aigas e los sediments dels fluvis [[Vòlga]] e [[Oral (flume)|Oral]]. Dins aquela region, s'espandís en realitat sus una partida de l'[[estèpa]] [[Eurasia|eurasiatica]] e la superficia ocupada pòu variar rapidament en foncion de l'umiditat. L'[[aiga]] i es quasi doça pr'amor que los apòrts dels dos cors d'aiga alunhan las aigas saladas. D'ivèrn, lo nòrd pòt aital facilament gelar. Lo tèrç central es constituït per la [[depression de Derbent]], un vestigi de l'ocean Paratètis que sa prigondor pòt passar 700 m. Geologicament, son sòl es aital compausat pels restes d'una [[placa oceanica]] [[basalt|basaltica]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] V. G. Kaz'min e E. V. Verzhbitskii, « Age and origin of the South Caspian Basin », ''Oceanology'', vol. 51, n° 1, 2011, pp. 131-140.</ref>. Enfin, lo tèrç ocupa la depression dau sud de la Caspiana qu'es la region mai prigonda de la mar ({{formatnum:1025}} m). Es tanben un vestigi oceanic. Los dos bacins son separats per un pas oceanic d'origina [[tectonica de las placas|tectonica]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] V. E. Khain, A. N. Gadjiev e T. N. Kengerli, « Tectonic origin of the Apsheron Threshold in the Caspian Sea », ''Doklady Earth Sciences'', vol. 414, n° 1, 2007, pp. 552-556.</ref>. L'aiga i es [[aiga saumastra|saumastra]] pr'amor que la prigondor permet de concentrar la [[sal alimentària|sal]]. A l'èst, la lòna de [[Karabogazgöl]] comunica amb la mar Caspiana per un pichon estrech. Pauc prigonda (de 4 a 10 m segon las sasons), es una estenduda d'aiga fòrça salada. === Idrografia === [[Vòlga]] (que i pòrta 80 % de l'aiga de riu) e [[Oral]] s'escampan dins la Caspiana, qu'es [[endoreïc]]a, valent a dire qu'a pas d'[[emissari]] e que las pèrdas naturalas d'aiga son degudas unicament a l'[[evaporacion]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] V. Lagutov, ''Rescue of Sturgeon Species in the Ural River Basin'', Spriger, 2008, p. 198.</ref>. D'aquel biais, l'[[ecosistèma]] caspian es lo d'una conca tancada, amb lo sieu pròpri nivèl de mar, independent del nivèl [[eustatisme|eustatic]] dels oceans del mond. La mar Caspiana se tanquèt fa {{formatnum:5500000}} ans. Son nivèl es anat baissant e pujant, sovent rapidament, mantun còp al cors dels sègles. D'[[Istòria|istorians]] [[Russia|rus]] sostenon qu'una de las butadas [[Edat Mejana|medievalas]] de la mar Caspiana ocasionèt l'[[Inondacion|aigat]] de cèrtas [[Vila|ciutats]] costièiras dels [[Cazars]], coma [[Atil]]. En [[2004]], lo nivèl de las aigas èra de {{unitat|-27,16|m}}, es a dire {{unitat|27,16|m}} jos lo [[nivèl de la mar]]<ref>[[rus|'''(ru)''']] М. Г. Деев, В. Е. Хаин, « Каспи́йское мо́ре », ''Большая российская энциклопедия'', vol. 13, 2004-2017, p. 275.</ref>. Al cors dels sègles, lo nivèl de la Caspiana a variat en relacion amb la quantitat d'aiga regetada per Vòlga, que depend del sieu costat de las [[Precipitacion (meteorologia)|precipitacions]] que tomban dins sa vasta conca idrografica. Las precipitacions son en relacion amb las depressions de l'Atlantic Nòrd qu'arriban a l'interior del [[continent]] e que son afectadas elas meteissas pels divèrses cicles de l'[[oscillacion de l'Atlantic Nòrd]]. Lo nivèl de la Caspiana es doncas en relacion amb las condicions [[atmosfèra (Tèrra)|atmosfericas]] de l'Atlantic Nòrd, a qualques milierats de quilomètres al nòrd e a l'oèst enlà. Aqueles factors fan de la mar Caspiana un endrech important per l'estudi de las causas e dels efièches del [[Cambiament climatic|cambiament climatic global]]. Lo darrièr cicle a tèrme cort del nivèl de la mar a començat amb una baissa de {{unitat|3|m}} entre [[1929]] e [[1977]], seguida per una pujada de {{unitat|3|m}} de 1977 fins a [[1995]]. Puèi se son succedidas d'oscillacions pichonas. Aquestes cambiaments an causat de problèmas environamentals serioses. === Demografia e vilas costièiras === La demografia de la mar Caspiana es largament dictada pel climat. Las regions deserticas del nòrd e de l'èst son pauc pobladas e las ribas oèst e sud, que benefician de condicions mai temperadas son mai pobladas. A causa de sa posicion de caireforc, la mar Caspiana se situa a l'interseccion de mantun airal cultural e etnic : * al nòrd, se tròban de Cazacs, mai que mai a l'entorn de la vila de [[Guriev]] ({{formatnum:315000}} abitants en 2022). * la màger de las ribas orientalas son deserticas e pauc pobladas. * al sud-èst, a l'entorn de [[Krasnovodsk]] ({{formatnum:86000}} abitants en 2022), se tròban de Turcmèns. * al sud, predominan de populacions iranianas locutritz del [[mazandarani]] e del [[guilaki]]. Aquelas lengas son encara vivas, mas sos locutors parlan tanben lo [[persan]] qu'es la [[lenga oficiala]] d'[[Iran]]. Las vilas principalas de la region son [[Astara (Iran)|Astara]] ({{formatnum:40000}} abitants en 2006), [[Bandar-e Anzali]] ({{formatnum:114000}} abitants en 2012) e [[Chalus]] ({{formatnum:75000}} abitants en 2008). * a l'oèst e al sud-oèst, las ribas son pobladas per d'Azèris. Pasmens, se destrian los Azèris d'Irans e los Azèris d'[[Azerbaitjan]]. [[Bakó]] (2,3 milions d'abitants en 2020) es la vila mai importanta d'aquel ensemble. Es tanben la vila mai granda de la region. * al nòrd-oèst, se tròban respectivament de [[Daguestan|Daguestanés]], de [[Russia|Rus]] e d'[[Ozbècs]] que vivon sul territòri de la [[Russia|Federacion de Russia]]. [[Derbent]] ({{formatnum:125000}} abitants en 2020) e [[Makhachcalà]] ({{formatnum:622000}} abitants en 2024) son las doas aglomeracions mai grandas de Daguestan. [[Astrakhan]] es lo centre de la preséncia russa dins la region ({{formatnum:529000}} abitants en 2020). == Istòria == [[Fichièr:Stenka Razin by Vasily Surikov 1906.jpg|thumb|right|[[Stenka Razin]] en la Mar Caspiana ([[Vasily Surikov]])]] Dins l'[[antiquitat]], la mar Caspiana èra nomenada l'''ocean [[Ircània|Ircan]]''. Puèi foguèt tanben nomenada ''mar de [[Mazandaran]]'', ''mar [[Khàzars|Khàzar]]'' e ''mar Khvalissian''. A la broa de la Caspiana i aguèt las ciutats istoricas d'[[Ircània]], [[Tamisheh]], [[Atil]] e [[Khazaran]]. === La question de l'estatut de la mar === {{veire|Convencion sus l'Estatut de la Mar Caspiana}} La question de l'estatut de la mar venguèt importanta après la [[Primièra Guèrra Mondiala]]. En 1921, los dos païses ribairencs, l'[[Union Sovietica]] e [[Iran]], adoptèron de règlas comunas de navigacion pertocant los [[naviri|naviris]] comercials<ref name="Mehdiyoun 2000">[[anglés|'''(en)''']] Kamyar Mehdiyoun, « Ownership of Oil and Gas Resources in the Caspian Sea », ''The American Journal of International Law'', vol. 94, n° 1, genièr de 2000, pp. 179-189.</ref>. En 1940, un segond tractat definiguèt de règlas complementàrias pels [[naviri de pesca|naviris de pesca]] e enebiguèt l'intrada de naviris non sovietics o non iranians sus la mar a partir dels territòris dels dos estats signataris. Pasmens, aquel acòrdi definiguèt pas las règlas d'atribucion de las ressorsas sosmarinas<ref name="Mehdiyoun 2000">[[anglés|'''(en)''']] Kamyar Mehdiyoun, « Ownership of Oil and Gas Resources in the Caspian Sea », ''The American Journal of International Law'', vol. 94, n° 1, genièr de 2000, pp. 179-189.</ref>. Dins los ans 1940, aquela question èra pauc importanta, mas prenguèt una importància novèla après l'explosion de l'URSS. En efièch, l'espleitacion de las resèrvas d'[[idrocarbur|idrocarburs]] necessitava de definir los limits de sobeiranetat d'[[Iran]] e dels quatre estats eissits de l'Union Sovietica. Las negociacions comencèron en 1996, mas doas visions s'opausèron. La primièra consistissiá a considerar la mar Caspiana coma una mar ordinària. Dins aqueu cas, los estats ribairens aurián dispausat de dreits sus las ressorsas situadas prèp del litoral, d'una zòna d'exclusivitat economica mai estenduda e las regions centralas aurián agut l'estatut d'[[aigas internacionalas]]. Aquela solucion permetiá lo desplaçament liure de las flòtas militaras dins la màger part de la mar. La segonda consistissiá a considerar la mar coma un lac. Dins aqueu cas, los estats ribairens èran liures de se partejar la totalitat de la mar, mas la circulacion dels naviris militars d'un estat donat èra d'ara endavant limitada a la porcion de mar tenguda per aquel estat. Lo compromés trobat es intermediari entre las doas opcions. Lo sossòl marin es dividit coma un lac, mas las aigas centralas an l'estatut d'aigas internacionalas. En 2018, [[Russia]], [[Cazacstan]], [[Turcmenistan]], [[Iran]] e [[Azerbaitjan]] signèron aital la [[Convencion sus l'Estatut de la Mar Caspiana]], tèxte que permet de finalizar aquel acòrdi. Permet als estats ribairencs de perseguir l'espleitacion dels idrocarburs e de començar la construccion d'oleoductes per permetre d'exportar mai facilament lo [[petròli]] e lo [[gas natural|gas]] cap a [[Euròpa]]. Mantèn tanben la libertat de circulacion de las flòtas militaras russas e iranianas. == Fauna == La mar Caspiana conten un grand nombre d'[[esturion]]s, que lors uòus son transformats en [[caviar]]. Çaquelà, la subrepesca afècta talament la populacion d'esturions que los ecologistas ne reclaman l'interdiccion totala fins que la populacion d'aqueste peis se recobre. == Petròli == La region es rica en fonts d'[[energia]]. En mai dels camps [[petròli|petrolifèrs]] descobèrts recentament, i a tanben las pròvas de l'existéncia de grandas resèrvas de gas natural. Pasmens caldriá una exploracion a fons per ne definir lo futur potencial. Los estats que costejan la mar Caspiana an obtengut una granda importància geopolitica, especialament a causa de l'inestabilitat de l'[[Orient Mejan]], que pòt afectar las politicas energeticas de fòrça païses occidentals. Un autre factor que cal prendre en compte es lo novèl desplegament militar [[Estats Units|nòrd-american]] dins la region centreasiatica. [[imatge:caspienne.jpg|thumb|250px|La mar Caspiana e los Estats ribairencs]] Un problèma clau es l'estatut de la mar Caspiana e l'establiment de las frontièiras maritimas entre los cinc estats del litoral. Russia, Azerbaitjan e Cazacstan an signat un acòrd en [[2003]] per se partejar la Caspiana septentrionala (64%), malgrat que los autres dos païses ribairencs, Iran e Turcmenistan, s'i foguèsson pas aponduts. L'acòrd entre los tres estats, qu'a influït la produccion de petròli, segurament influirà lo sieu desenvolopament futur, que pòt demorar atudat dins los cas iranian e turcmèn. A l'ora d'ara, Azerbaitjan e Cazacstan an experimentat lo màger acreissement dins la produccion petrolièra (+70%) dempuèi [[1992]]. Malgrat aquò, la region produtz pas encara tot son potencial, que la produccion regionala totala es de 1,6 milions de barrils ({{unitat|250000|m|3}}) jornalièrs, çò qu'es mens que la produccion de [[Brasil]]. S'estima qu'aquesta produccion se triplarà cap a 2010. == Transpòrts == I a divèrses servicis de [[transbordador]] qu'opèran sus la mar Caspiana, comprés la linha entre [[Türkmenbaşy]] e [[Bakó]]. == Annèxas == === Ligams intèrnes === * [[Convencion sus l'Estatut de la Mar Caspiana]]. * [[Karabogazgöl]]. * [[Mar d'Aral]]. * [[Mar Negra]]. === Bibliografia === * {{en}} A. G. Kostianoi e A. Kosarev, ''The Caspian Sea Environment'', Birkhäuser, 2005. === Ligams extèrnes === * {{en}} [http://www.netiran.com/?fn=artd(2277) Informacion sus l'istòria e los noms de la mar Caspiana] * {{en}} [http://www.caspianenvironment.org/ Programa environamental de la Caspiana] ** {{en}} [http://www.caspianenvironment.org/reports/Framework_Convention.zip Convencion Marc per la Proteccion de l'environament maritim de la Caspiana] (2003) * {{en}} [https://web.archive.org/web/20090828084055/http://globalguerrillas.typepad.com/globalguerrillas/2004/07/long_term_gg_ta.html Objectiu: lo petròli de la mar Caspiana] John Robb, 2004 * {{en}} [https://web.archive.org/web/20110724171008/http://www.caspage.citg.tudelft.nl/project.html Los cambiaments de nivèls de la mar Caspiana] === Nòtas e referéncias === <references/> [[Categoria:Mar]] q21dcskyx8rkw8o56gwcb83q0tbcycs 2508611 2508610 2026-09-12T13:24:56Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geologia */ 2508611 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|right|Mar Caspiana, vista per satellit ([[NASA]])]] La '''mar Caspiana''' es una [[mar]] tancada situada entre [[Asia]] e [[Euròpa]]. Es la massa d'aiga interiora mai granda del mond, amb una superficia de {{unitat|371000|km²}} e un volum de {{unitat|78200|km³}} ; a de caracteristicas comunas tan amb las mars coma amb los [[lac]]s. Sovent es considerada coma lo lac pus grand del mond, emai que contenga pas d'aiga doça mas salada. == Geografia == La mar Caspiana a una superficia totala de {{formatnum:371000}} km². Es bordada per [[Russia]] a l'oèst, per [[Azerbaitjan]] al sud-oèst, per [[Iran]] al sud, per [[Turcmenistan]] al sud-èst e per [[Cazacstan]] al nòrd e a l'èst, ont se trapan las estèpas de l'[[Asia Centrala]]. Al sud-oèst de la Caspiana se tròban las montanhas de [[Caucàs]], e al sud lo massís d'[[Elborz]]. Sus la còsta orientala, en Turcmenistan, ten una larga lòna en forma de golf nomenada [[Karabogazgöl]]. === Geologia === Coma la [[mar Negra]] o la [[mar d'Aral]], la mar Caspiana es [[geologia|geologicament]] una mar residuala de la [[mar Paratètis]]. Durant lo [[Pliocèn]] (5,3-2,6 Ma), aquela mar se subdividiguèt en divèrsas mars interioras. La màger part d'aquelas estendudas d'[[aiga]] s'assequèron lentament e desapareguèron abans la fin del [[Plèistocèn]] (2,58-0,011 Ma). Totun, la mar Caspiana subrevisquèt malgrat de periòdes d'assecament mai o mens complèt<ref>[[anglés|'''(en)''']] Christiaan G. C. van Baak, Arjen Grothe, Keith Richards, Marius Stoica, Elmira Aliyeva, Gareth R. Davies, Klaudia F. Kuiper e Wout Krijgsman, « Flooding of the Caspian Sea at the intensification of Northern Hemisphere Glaciations », ''Global and Planetary Change'', n° 174, 2019, pp. 153-163.</ref>. Al jorn de uèi, ocupa lo fons d'un important bacin [[Endoreïsme|endoreïc]] que s'espandís sus una partida importanta de l'[[Asia Centrala]]. A causa d'aquela particularitat, son nivèl es pas connectat al nivèl de l'[[ocean mondial]] e la superficia de la mar Caspiana se tròba donc a 27,6 m en dejós del nivèl mejan dels [[ocean|oceans]]. La mar actuala es organizada al torn de tres regions diferentas. Lo tèrç nòrd es ocupat per una zòna pauc prigonda (de 0 a 15 m) que recep las aigas e los sediments dels fluvis [[Vòlga]] e [[Oral (flume)|Oral]]. Dins aquela region, s'espandís en realitat sus una partida de l'[[estèpa]] [[Eurasia|eurasiatica]] e la superficia ocupada pòu variar rapidament en foncion de l'umiditat. L'[[aiga]] i es quasi doça pr'amor que los apòrts dels dos cors d'aiga alunhan las aigas saladas. D'ivèrn, lo nòrd pòt aital facilament gelar. Lo tèrç central es constituït per la [[depression de Derbent]], un vestigi de l'ocean Paratètis que sa prigondor pòt passar 700 m. Geologicament, son sòl es aital compausat pels restes d'una [[placa oceanica]] [[basalt|basaltica]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] V. G. Kaz'min e E. V. Verzhbitskii, « Age and origin of the South Caspian Basin », ''Oceanology'', vol. 51, n° 1, 2011, pp. 131-140.</ref>. Enfin, lo tèrç meridional ocupa la depression dau sud de la Caspiana qu'es la region mai prigonda de la mar ({{formatnum:1025}} m). Es tanben un vestigi oceanic. Los dos bacins son separats per un pas oceanic d'origina [[tectonica de las placas|tectonica]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] V. E. Khain, A. N. Gadjiev e T. N. Kengerli, « Tectonic origin of the Apsheron Threshold in the Caspian Sea », ''Doklady Earth Sciences'', vol. 414, n° 1, 2007, pp. 552-556.</ref>. L'aiga i es [[aiga saumastra|saumastra]] pr'amor que la prigondor permet de concentrar la [[sal alimentària|sal]]. A l'èst, la lòna de [[Karabogazgöl]] comunica amb la mar Caspiana per un pichon estrech. Pauc prigonda (de 4 a 10 m segon las sasons), es una estenduda d'aiga fòrça salada. === Idrografia === [[Vòlga]] (que i pòrta 80 % de l'aiga de riu) e [[Oral]] s'escampan dins la Caspiana, qu'es [[endoreïc]]a, valent a dire qu'a pas d'[[emissari]] e que las pèrdas naturalas d'aiga son degudas unicament a l'[[evaporacion]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] V. Lagutov, ''Rescue of Sturgeon Species in the Ural River Basin'', Spriger, 2008, p. 198.</ref>. D'aquel biais, l'[[ecosistèma]] caspian es lo d'una conca tancada, amb lo sieu pròpri nivèl de mar, independent del nivèl [[eustatisme|eustatic]] dels oceans del mond. La mar Caspiana se tanquèt fa {{formatnum:5500000}} ans. Son nivèl es anat baissant e pujant, sovent rapidament, mantun còp al cors dels sègles. D'[[Istòria|istorians]] [[Russia|rus]] sostenon qu'una de las butadas [[Edat Mejana|medievalas]] de la mar Caspiana ocasionèt l'[[Inondacion|aigat]] de cèrtas [[Vila|ciutats]] costièiras dels [[Cazars]], coma [[Atil]]. En [[2004]], lo nivèl de las aigas èra de {{unitat|-27,16|m}}, es a dire {{unitat|27,16|m}} jos lo [[nivèl de la mar]]<ref>[[rus|'''(ru)''']] М. Г. Деев, В. Е. Хаин, « Каспи́йское мо́ре », ''Большая российская энциклопедия'', vol. 13, 2004-2017, p. 275.</ref>. Al cors dels sègles, lo nivèl de la Caspiana a variat en relacion amb la quantitat d'aiga regetada per Vòlga, que depend del sieu costat de las [[Precipitacion (meteorologia)|precipitacions]] que tomban dins sa vasta conca idrografica. Las precipitacions son en relacion amb las depressions de l'Atlantic Nòrd qu'arriban a l'interior del [[continent]] e que son afectadas elas meteissas pels divèrses cicles de l'[[oscillacion de l'Atlantic Nòrd]]. Lo nivèl de la Caspiana es doncas en relacion amb las condicions [[atmosfèra (Tèrra)|atmosfericas]] de l'Atlantic Nòrd, a qualques milierats de quilomètres al nòrd e a l'oèst enlà. Aqueles factors fan de la mar Caspiana un endrech important per l'estudi de las causas e dels efièches del [[Cambiament climatic|cambiament climatic global]]. Lo darrièr cicle a tèrme cort del nivèl de la mar a començat amb una baissa de {{unitat|3|m}} entre [[1929]] e [[1977]], seguida per una pujada de {{unitat|3|m}} de 1977 fins a [[1995]]. Puèi se son succedidas d'oscillacions pichonas. Aquestes cambiaments an causat de problèmas environamentals serioses. === Demografia e vilas costièiras === La demografia de la mar Caspiana es largament dictada pel climat. Las regions deserticas del nòrd e de l'èst son pauc pobladas e las ribas oèst e sud, que benefician de condicions mai temperadas son mai pobladas. A causa de sa posicion de caireforc, la mar Caspiana se situa a l'interseccion de mantun airal cultural e etnic : * al nòrd, se tròban de Cazacs, mai que mai a l'entorn de la vila de [[Guriev]] ({{formatnum:315000}} abitants en 2022). * la màger de las ribas orientalas son deserticas e pauc pobladas. * al sud-èst, a l'entorn de [[Krasnovodsk]] ({{formatnum:86000}} abitants en 2022), se tròban de Turcmèns. * al sud, predominan de populacions iranianas locutritz del [[mazandarani]] e del [[guilaki]]. Aquelas lengas son encara vivas, mas sos locutors parlan tanben lo [[persan]] qu'es la [[lenga oficiala]] d'[[Iran]]. Las vilas principalas de la region son [[Astara (Iran)|Astara]] ({{formatnum:40000}} abitants en 2006), [[Bandar-e Anzali]] ({{formatnum:114000}} abitants en 2012) e [[Chalus]] ({{formatnum:75000}} abitants en 2008). * a l'oèst e al sud-oèst, las ribas son pobladas per d'Azèris. Pasmens, se destrian los Azèris d'Irans e los Azèris d'[[Azerbaitjan]]. [[Bakó]] (2,3 milions d'abitants en 2020) es la vila mai importanta d'aquel ensemble. Es tanben la vila mai granda de la region. * al nòrd-oèst, se tròban respectivament de [[Daguestan|Daguestanés]], de [[Russia|Rus]] e d'[[Ozbècs]] que vivon sul territòri de la [[Russia|Federacion de Russia]]. [[Derbent]] ({{formatnum:125000}} abitants en 2020) e [[Makhachcalà]] ({{formatnum:622000}} abitants en 2024) son las doas aglomeracions mai grandas de Daguestan. [[Astrakhan]] es lo centre de la preséncia russa dins la region ({{formatnum:529000}} abitants en 2020). == Istòria == [[Fichièr:Stenka Razin by Vasily Surikov 1906.jpg|thumb|right|[[Stenka Razin]] en la Mar Caspiana ([[Vasily Surikov]])]] Dins l'[[antiquitat]], la mar Caspiana èra nomenada l'''ocean [[Ircània|Ircan]]''. Puèi foguèt tanben nomenada ''mar de [[Mazandaran]]'', ''mar [[Khàzars|Khàzar]]'' e ''mar Khvalissian''. A la broa de la Caspiana i aguèt las ciutats istoricas d'[[Ircània]], [[Tamisheh]], [[Atil]] e [[Khazaran]]. === La question de l'estatut de la mar === {{veire|Convencion sus l'Estatut de la Mar Caspiana}} La question de l'estatut de la mar venguèt importanta après la [[Primièra Guèrra Mondiala]]. En 1921, los dos païses ribairencs, l'[[Union Sovietica]] e [[Iran]], adoptèron de règlas comunas de navigacion pertocant los [[naviri|naviris]] comercials<ref name="Mehdiyoun 2000">[[anglés|'''(en)''']] Kamyar Mehdiyoun, « Ownership of Oil and Gas Resources in the Caspian Sea », ''The American Journal of International Law'', vol. 94, n° 1, genièr de 2000, pp. 179-189.</ref>. En 1940, un segond tractat definiguèt de règlas complementàrias pels [[naviri de pesca|naviris de pesca]] e enebiguèt l'intrada de naviris non sovietics o non iranians sus la mar a partir dels territòris dels dos estats signataris. Pasmens, aquel acòrdi definiguèt pas las règlas d'atribucion de las ressorsas sosmarinas<ref name="Mehdiyoun 2000">[[anglés|'''(en)''']] Kamyar Mehdiyoun, « Ownership of Oil and Gas Resources in the Caspian Sea », ''The American Journal of International Law'', vol. 94, n° 1, genièr de 2000, pp. 179-189.</ref>. Dins los ans 1940, aquela question èra pauc importanta, mas prenguèt una importància novèla après l'explosion de l'URSS. En efièch, l'espleitacion de las resèrvas d'[[idrocarbur|idrocarburs]] necessitava de definir los limits de sobeiranetat d'[[Iran]] e dels quatre estats eissits de l'Union Sovietica. Las negociacions comencèron en 1996, mas doas visions s'opausèron. La primièra consistissiá a considerar la mar Caspiana coma una mar ordinària. Dins aqueu cas, los estats ribairens aurián dispausat de dreits sus las ressorsas situadas prèp del litoral, d'una zòna d'exclusivitat economica mai estenduda e las regions centralas aurián agut l'estatut d'[[aigas internacionalas]]. Aquela solucion permetiá lo desplaçament liure de las flòtas militaras dins la màger part de la mar. La segonda consistissiá a considerar la mar coma un lac. Dins aqueu cas, los estats ribairens èran liures de se partejar la totalitat de la mar, mas la circulacion dels naviris militars d'un estat donat èra d'ara endavant limitada a la porcion de mar tenguda per aquel estat. Lo compromés trobat es intermediari entre las doas opcions. Lo sossòl marin es dividit coma un lac, mas las aigas centralas an l'estatut d'aigas internacionalas. En 2018, [[Russia]], [[Cazacstan]], [[Turcmenistan]], [[Iran]] e [[Azerbaitjan]] signèron aital la [[Convencion sus l'Estatut de la Mar Caspiana]], tèxte que permet de finalizar aquel acòrdi. Permet als estats ribairencs de perseguir l'espleitacion dels idrocarburs e de començar la construccion d'oleoductes per permetre d'exportar mai facilament lo [[petròli]] e lo [[gas natural|gas]] cap a [[Euròpa]]. Mantèn tanben la libertat de circulacion de las flòtas militaras russas e iranianas. == Fauna == La mar Caspiana conten un grand nombre d'[[esturion]]s, que lors uòus son transformats en [[caviar]]. Çaquelà, la subrepesca afècta talament la populacion d'esturions que los ecologistas ne reclaman l'interdiccion totala fins que la populacion d'aqueste peis se recobre. == Petròli == La region es rica en fonts d'[[energia]]. En mai dels camps [[petròli|petrolifèrs]] descobèrts recentament, i a tanben las pròvas de l'existéncia de grandas resèrvas de gas natural. Pasmens caldriá una exploracion a fons per ne definir lo futur potencial. Los estats que costejan la mar Caspiana an obtengut una granda importància geopolitica, especialament a causa de l'inestabilitat de l'[[Orient Mejan]], que pòt afectar las politicas energeticas de fòrça païses occidentals. Un autre factor que cal prendre en compte es lo novèl desplegament militar [[Estats Units|nòrd-american]] dins la region centreasiatica. [[imatge:caspienne.jpg|thumb|250px|La mar Caspiana e los Estats ribairencs]] Un problèma clau es l'estatut de la mar Caspiana e l'establiment de las frontièiras maritimas entre los cinc estats del litoral. Russia, Azerbaitjan e Cazacstan an signat un acòrd en [[2003]] per se partejar la Caspiana septentrionala (64%), malgrat que los autres dos païses ribairencs, Iran e Turcmenistan, s'i foguèsson pas aponduts. L'acòrd entre los tres estats, qu'a influït la produccion de petròli, segurament influirà lo sieu desenvolopament futur, que pòt demorar atudat dins los cas iranian e turcmèn. A l'ora d'ara, Azerbaitjan e Cazacstan an experimentat lo màger acreissement dins la produccion petrolièra (+70%) dempuèi [[1992]]. Malgrat aquò, la region produtz pas encara tot son potencial, que la produccion regionala totala es de 1,6 milions de barrils ({{unitat|250000|m|3}}) jornalièrs, çò qu'es mens que la produccion de [[Brasil]]. S'estima qu'aquesta produccion se triplarà cap a 2010. == Transpòrts == I a divèrses servicis de [[transbordador]] qu'opèran sus la mar Caspiana, comprés la linha entre [[Türkmenbaşy]] e [[Bakó]]. == Annèxas == === Ligams intèrnes === * [[Convencion sus l'Estatut de la Mar Caspiana]]. * [[Karabogazgöl]]. * [[Mar d'Aral]]. * [[Mar Negra]]. === Bibliografia === * {{en}} A. G. Kostianoi e A. Kosarev, ''The Caspian Sea Environment'', Birkhäuser, 2005. === Ligams extèrnes === * {{en}} [http://www.netiran.com/?fn=artd(2277) Informacion sus l'istòria e los noms de la mar Caspiana] * {{en}} [http://www.caspianenvironment.org/ Programa environamental de la Caspiana] ** {{en}} [http://www.caspianenvironment.org/reports/Framework_Convention.zip Convencion Marc per la Proteccion de l'environament maritim de la Caspiana] (2003) * {{en}} [https://web.archive.org/web/20090828084055/http://globalguerrillas.typepad.com/globalguerrillas/2004/07/long_term_gg_ta.html Objectiu: lo petròli de la mar Caspiana] John Robb, 2004 * {{en}} [https://web.archive.org/web/20110724171008/http://www.caspage.citg.tudelft.nl/project.html Los cambiaments de nivèls de la mar Caspiana] === Nòtas e referéncias === <references/> [[Categoria:Mar]] qa1azpvwua137zdckdhbwzh9vrkc1fi 0 25319 2508607 2454620 2026-09-12T12:48:09Z ~2026-49632-82 65214 /* */ 2508607 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} [[Fichièr:IceBlockNearJoekullsarlon.jpg|vinheta|281x281px|Blòc de glaç sus la plaja prèp de [[Jökulsárlón]] en [[Islàndia]].]] Lo '''glaç''',<ref name=":0">{{Dicodòc|Gel}}</ref><ref>{{DicoCA|glaç|tèxt=glaç}}</ref> '''gèu''' (var. '''gèl''', '''geu'''),<ref name=":0" /><ref>{{DicoCA|geu|tèxt=gèu}}</ref><ref>{{DGLO|pagina=351}}</ref> o '''tòr''',<ref name=":0" /> es l'[[estat solid]] de l'[[aiga]] (de formula H₂O). A la pression atmosferica normala ({{unitat|101325|[[pascal (unitat)|Pa]]}}), l'aiga es jos forma de '''glaç''' quand sa [[temperatura]] es inferiora a sa [[temperatura de fusion]] ({{unitat|0|[[°C]]}}, {{unitat|273.15|K}}). Pasmens, d'aiga tranquilla (se contèn ges de cristau de glaç) pòt èsser refrejada en de temperaturas inferioras a {{unitat|0|°C}} sensa se congelar, en un estat d'equilibri inestable nomenat [[subrefusion]], fins en de temperaturas de {{unitat|−20|°C}}. La temperatura de fusion dau '''glaç''' serviguèt de ponch fixe per la definicion originala de l'escala de temperaturas [[Gra Celsius|Celsius]]. == Fisica dau glaç == [[Fichièr:Ice crystals on glass.jpg|thumb|200px|right|Cristaus de glaç]] Lo glaç presenta mai d'11 varietats [[allotropia|allotropicas]] que sei domenis d'existéncia son representats dins lo [[diagrama de fasa]] çai sota. Existís tanben a l'estat [[amòrf]]. [[Imatge:diag_phase_glace.png|diagramme de phase de la glace|thumb|337px| Diagrama de fasa dau glaç — pressions en escala logaritmica ({{unitat|1|GPa}} = {{unitat|10000|bar}})]] A la pression atmosferica (e fins a una pression d'aperaquí {{unitat|0.2|GPa}} o 2000&nbsp;bar), lei [[molecula]]s d'aiga dau glaç ordinari forman una [[estructura cristallina]] segon un malhum exagonau (''a''&nbsp;=&nbsp;4,52&nbsp;[[mètre|Å]], ''c''&nbsp;=&nbsp;7,37&nbsp;Å), que son estabilitat es assegurada per de [[liason idrogèn|liasons idrogèn]] ; aquela varietat allotropica es nomenada « glaç 1_h » o « glaç I_h » ('''h''' per [h]exagonau). Aquela estructura presenta una febla compacitat, e la densitat dau glaç ordinari es inferiora a aquela de l'aiga liquida ({{unitat|917|kg||m|-3}} per de glaç pur a {{unitat|0|°C}}, a la pression atmosferica normala) : lo glaç flòta subre l'aiga. Aiçò explica que la temperatura dau ponch de fusion dau glaç ordinari baisse quand creis la pression (es una anomalia : en generau, lei temperaturas de fusion creisson amb la pression) fins a un minimum de {{unitat|−22|°C}} (cf. lo diagrama de fasa) per una pression d'aperaquí {{unitat|0.2|GPa}} (aicí comença lo domeni dau glaç&nbsp;III). En foncion dei condicions de temperatura e de pression, lo glaç pòt adoptar d'autreis estructuras cristallinas, generalament pus compactas que lo glaç ordinari ; d'unei d'aquelei varietats de glaç se pòdon trobar dins lei condicions extrèmas que rèinan a la superfícia d'autrei [[planeta]]s, o de [[satellit naturau|satellits]], dau [[Sistèma Solar]] : * glaç I_c (temperatura bassa, cubica de fàcias centradas, densitat aproximativa 0,9)&nbsp;; * glaç II (temperatura bassa, ortorombica centrada, densitat aproximativa 1,2)&nbsp;; * glaç III o Iii (temperatura bassa, tetragonala, densitat aproximativa 1,1)&nbsp;; * glaç V (auta pression, temperatura bassa, monoclinica de basa centrada, densitat aproximativa 1,2)&nbsp;; * glaç VI (auta pression, temperatura bassa, tetragonala, densitat aproximativa 1,3)&nbsp;; * glaç VII (auta temperatura, auta pression, cubica simpla, densitat aproximativa 1,7)&nbsp;; * glaç VIII (auta pression, tetragonala centrada, densitat aproximativa 1,6)&nbsp;; * glaç IX (auta pression, tetragonala, densitat aproximativa 1,2)&nbsp;; * glaç XII (auta pression, temperatura bassa, tetragonala, densitat aproximativa 1,3)&nbsp;; * glaç XIII (obtengut a 130&nbsp;K e 0,5&nbsp;GPa)&nbsp;; * glaç XIV (obtengut a 118&nbsp;K e 1,2&nbsp;GPa). === Proprietats fisicas dau glaç ordinari (I_h) === [[Fichièr:DSC 6183-MR 227-glaç.jpg|rigth|thumbnail|250px|[[Canèu]]s pres dins lo glaç près d'una sèrra freja. Amb lo gròs freg, leis agricultors polverizan d'aiga sus la sèrra per aparar lei culturas en formant una mena d'[[igloo]].]] La massa volumica dau glaç es de 917&nbsp;kg/m³ a {{unitat|0|°C}}, e son coeficient de dilatacion lineara es aperaquí 9·10^-5/K, totjorn a 0&nbsp;°C. ==== Proprietats mecanicas ==== Lo coeficient de dilatacion lineara dau glaç es aperaquí 9·10^-5/K a {{unitat|0|°C}}. La [[compressibilitat]] dau glaç es de l'òrdre de 12·10^-12/Pa. Lo limit d'elasticitat dau glaç varia que non sai segon la qualitat dau glaç utilizat : 10&nbsp;kPa per lo glaç de [[glacier]], 60&nbsp;kPa per de glaç artificiau. Lei valors admesas per lo [[modul d'Young]] dau glaç son compresas entre 2500&nbsp;MPa e 3000&nbsp;MPa. Son limit de plasticitat es de 3,5&nbsp;MPa (en compression) ; lo repòrt '''limit de plasticitat/limit d'elasticitat''' dau glaç se plaça entre lei pus grands de totei lei solids coneguts (aperaquí 2 per l'acier, e fins a 10 per lo fèrre doç). ==== Proprietats termicas ==== A {{unitat|0|°C}}, la [[calor|calor latenta de fusion]] dau glaç es de 333&nbsp;kJ/kg e sa [[calor|calor massica]] es de 2,06&nbsp;kJ·kg^-1·K^-1 ; aquesta es que la mitat de la calor massica de l'aiga a {{unitat|0|°C}} (4,217 kJ·kg^-1·K^-1), e varia quasi linearament en foncion de la temperatura (+0,17%/K). La [[conductivitat termica]] dau glaç es de 2,1 W·m^-1·K^-1 a {{unitat|0|°C}}, e aumenta quand la temperatura descreis (coeficient de variacion de l'òrdre de −0,57%/K) ; es donc totjorn ben superiora a la conductivitat termica de l'aiga a {{unitat|0|°C}}, egala a 0,55 W·m^-1·K^-1. == Glaç a temperatura ambienta == En 2005, la còla [[Corèa|coreana]] de Heon Kang, de l'Universitat de [[Seol]], a pogut obtenir un glaç d'aiga a temperatura ambienta ({{unitat|20|°C}}). Per aquò faire, s'aplica un [[camp electric]] entre la poncha d'un [[microscòpi d'efècte tunèl]] e una superfícia d'[[aur]], ont se dispausa una pellicula d'aiga liquida que son espessor es de l'òrdre dau [[mètre|nanomètre]]. Dins aquela experiéncia, l'aiga se transforma en glaç car lei [[dipòl]]s dei moleculas d'aiga s'alinhan sus lo camp electric. L'intensitat dau camp electric ont aqueu cambiament apareis (10⁶ V·m^-1) es mila còps mens importanta que çò qu'èra predich per lei modèls. Maugrat l'espessor fòrça febla dau jaç d'aiga utilizat, aqueu fenomèn poiriá, d'après leis autors, intervenir au dintre de nívols de [[chavana]] o de microfendilhas de ròcas, e mai dins d'equipaments [[nanotecnologia|nanotecnologics]]. == Mesclas == === Fusion eutectica === D'ivèrn, se sala lei rotas per far fondre lo glaç. En fach, es pas lo glaç que se fond, mai un [[eutectic]] glaç-sau (la sau utilizada es pas constituida de clorur de sòdi pur, mai lo paragraf que sèc balha una explicacion simplificada dau fenomèn). Quand la sau NaCl (Na⁺, Cl^-) intra en contacte amb lo glaç, leis [[Ion|ions]] s'asegan a l'entorn dei moleculas d'aiga, que son polaras (H₂^δ+, O^δ-) e vènon formar un compausat (H₂O).(NaCl) ; aqueu reasegatge exigís solament de pichons movements deis atòms, e se fa donc en fasa solida. Quand se respècta lei proporcions exactas (siá aperaquí 22 % de sau en massa), la mescla se compòrta coma un produch pur, qualificat d'« eutectic ». La temperatura de fusion d'aquel eutectic aiga-NaCl es aperaquí {{unitat|−21|°C}}. Lo [[diagrama de fasa]] seguent representa la temperatura de fusion de la mescla en foncion de la proporcion aiga/sau. [[Fichièr:diag_phase_eau_sel.png|thumb|541px|Diagrama de fasa aiga/sau a pression atmosferica ; l'eutectic se forma per una proporcion de sau de 0,2331 en massa (23,31 % de sau e 76,69 % d'aiga en massa)]] Ansin, per de taus de sau inferiors a la proporcion de l'eutectic, s'obtèn una mescla aiga+eutectic que se fond a una temperatura superiora a {{unitat|−21|°C}}. Per de taus de sau superiors a aquela proporcion, s'obtèn una mescla sau+eutectic que se fond tanben a una temperatura pus auta. Lo reasegatge aiga+sau&nbsp;→&nbsp;eutectic se pòt faire qu'ai ponchs de contacte entre lei cristaus de glaç e de sau, donc a la superfícia dau glaç. Ansin, i a formacion d'un jaç superficiau d'eutectic que se fond (se la temperatura es superiora a {{unitat|−21|°C}}) ; coma la sau es en subresaturacion, se dissòuv dins l'eutectic fondut, e pòt reagir amb lo glaç que se tròba sota la pellicula liquida. Lo fenomèn se propaga donc, fins que l'aiga o la sau defaute per formar un novèl eutectic. En teoria, seriá donc possible de prevenir la formacion de glaç fins a {{unitat|−21|°C}}; mai en fach, es impossible de dosar la quantitat de sau que fau metre. == Istòria == Lei pus ancianei bastissas conegudas qu'an servit per conservar lo glaç datan de 4000 ans e se tròban en [[Mesopotamia]]. Son de construccions de tèrra de forma conica invertida. == Autreis accepcions == Lo mot de ''glaç'' designa tanben : * l'estat solid dau [[dioxid de carbòni]], dins l'expression de '''glaç carbonic''' * en [[:categoria:construccion mecanica|construccion mecanica]], lo '''glaç''' designa una pèça de distribucion de fluid de certanei [[pompa]]s o certans motors idraulics. == Vejatz tanben == * [[banquisa]] * [[glacier]] * [[iceberg]] * [[nèu]] * [[verglaç]] * [[glaçon]] == Biografia == * Eun-Mi Choi, Young-Hwan Yoon, Sangyoub Lee, Heon Kang, ''[http://link.aps.org/abstract/PRL/v95/e085701 Freezing Transition of Interfacial Water at Room Temperature under Electric Fields]'', Physical Review Letters, n°95, agost de 2005. == Referéncias == [[Categoria:Aiga]] [[Categoria:Aiga a l'estat solid]] [[Categoria:Forma de l'aiga]] [[Categoria:Refrigeracion]] [[Categoria:Glaciologia]] 34alyfrolt1oahxifqx5jtwa17w804e 0 57505 2508627 2477914 2026-09-12T14:46:15Z François Fontan 58351 Tambornet dins lo Benin, per lo François Fontan. 2508627 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Tambourin01.png|thumb|300px|right|Partida de tambornet a [[Londras]], [[Occitània]]]] Lo '''jòc del tambornet''' es un [[espòrt collectiu]] de doas còlas de cinc jogaires (tamborinièrs). La version mai anciana del jòc data dels ans 1860 e se practica defòra sus un terren de 80 m sus 18 a cinc contra cinc. Coma dins lo jòc de pauma o de tenis, los jogaires devon mandar la pelòta dins lo camp opausat. Los ponches se comptan coma dins lo jòc de pauma (o de tenis): 15, 30, 45 e jòc. La primièra còla que capita 13 jòcs (o 16 segon las formulas) ganha e i a egalitat quand las doas còlas son a 12 ponches. Dempuèi los ans 1980, un jòc de sala se desvolopa. Lo terren mesura 34 m sus 16 , se jòga tres contra tres. Los occitans e italians, que practican dempuèi mai d'un sègle, dominan la disciplina que se practica ara en [[Àustria]], [[Ongria]], [[Espanha]], [[Irlanda]], [[Norvègia]], [[Benin]], [[Brasil]] e [[Japon]]. Existís mai d'una variantas del jòc, coma ''lo tambeach'' que se practica sus l'arena amb una ret entre los dos camps, o de variantas defòra sus pisat coma ''le tambourelli'' escocés e ''lo tamboreu'' brasilian. == Istòria == ==== Naissença ==== [[Image:History main pic.jpg|300px|right|thumb|Tambornets ancians]] Lo jòc del tambornet es un jòc de longa pauma. Es lo descendent dirècte del jòc de balon practicat en Lengadòc, entre lo mitan del sègle XVI e [[1861]]. Aquest an, un barricaire de [[Mesa]] fabrega los primièrs tambornets (cercle de fusta sus lo qual es tibat una pèl pergaminada). Los jogaires daissan caire los braçals de fusta utilizats al jòc de balon, e jògan amb los tambornets. Servan los meteisses terrens, e las ancianas règlas. Lo document mai ancian que parla de tambornet es una consulta del conselh municipal de [[Floreçac]] de 1871, enebissent lo jòc per la passejada. ==== Revalorisacion per los [[Felibritge|felibres]] e [[Max Roqueta]] ==== Max Roqueta, escriban occitan e membre fondator de l'[[Institut d'Estudis Occitans]] joguèt un ròtle important dins la renavida del tambornet dins lo [[Lengadòc]]. Roqueta practicava aqueste espòrt dempuèi sa joenessa e èra contrariat de véser autes espòrts préner progressivament la plaça dels espòrts tradicionals occitans e volguèt tornar popularisar la practica del tambornet. En novembre de 1922, se creèt una primièra fedracion a l'iniciativas de personalitats de Montpelhèr pròchas del Felibritge mes serà de mens en mens activa al briu de las annadas 1930. La federacion actuala se fondèt en 1938 a l'iniciativa de Max Roqueta e menèt una granda capanha de propaganda per valorisar la practica d'aquel espòrt occitan : publicacion d'articles dins la premsa locala, organisacion de grands concorses, se raprochèren de las ligas de tamburello italianas e obtenguèren la reconeissença del tambornet com un espòrt per las autoritats francesas<ref>https://occitanica.eu/items/show/698</ref>. Mai tard, en [[1954]] es [[Max Roqueta]] que permetrà un raprochament e de rescontres amb las còlas italianas, ont lo tambornet i es un espòrt mièg-professional. ==== Periòde actual ==== Uei lo dia, aqueste espòrt se practica totjorn, mai que mai dins un espaci entre lo Montpelherenc e las Bocas De Ròse. I a totjorn un campionat de França e un campionat d'Euròpa e la federacion francesa de tambornet es totjorn activa<ref>http://www.ffsport-tambourin.fr/index.php</ref>. [[Image:Tambourin02.png|thumb|right|205px|Pelòta e tambornet]] ===Equipament=== *Lo terren defòra : un rectangle en pisat, de quitran o sintetic de 80 m de long sus 18 m de larg (20 m ancianament). Dins la longor, lo terren es devesit en dos camps per una linha nomenada ''còrda''. Las linhas de confront de 10 cm de larg apertenon al terren. Mas, una pelòta que tòca la còrda serà totjorn jutjada falsa per la còla que la mandèt. En jòc de sala, lo terren mesura 34 m sus 16. *La pelòta : roja o blanca es en [[cauchó]] e d’un diamètre de 6,1 cm e pesa 78 g. *Lo tambornet : un cercle, autrecòps de fusta, uèi de plastic enrodat per un fial de coire e tibat d'una tela sintetica per tal que la pelòta rebomba. Se pòt téner lo tambornet amb la man per una manilha de [[cuèr]]. *Lo bacèl : D’un diamètre de 18 cm al cap d’un margue de 70 cm a un mètre. S'utiliza per engatjar la pelòta e permetre de la lançar a granda velocitat. Lo bacèl es de mens en mens utilizat. *La mandolina : es un tambornet que sa forma sembla una gota d'aiga. La manilha se situa del costat mai fin. La mandolina s'utiliza pas que per l'engatjament e permetre a la pelòta d'anar mai luènh pus aisidament e per li balhar un efièch. Es pauc utilizada en França mas sovent pels italians. === Los tamborinièrs === [[Image:Tambourin05.png|right]]Doas còlas de cinc jogaires s’afrontan, caduna sus una part del terren. Los tamborinièrs son despartits sul terren segon tres ròtles. Dos ''fons'' que mandan la pelòta lo pus luènh possible dins lo camp opausat. Un dels dos ''fons'' es lo ''tambornièr'' : engatja la pelòta amb son tambornet, bacèl o mandolina e contunha lo jòc amb son tambornet. Dos ''cordièrs'' que tornan mandar las pelòtas cortas de l’adversari (autres còps la linha centrala èra materializada per una còrda). Lo seu ròtle es malaisit: fòrça pelòtas fusan al dessús d'eles. Lo cas ideal es quand ''un fons'' o ''lo terç'' advèrsa manca. Al mitan, ''lo terç'' manda lo mai bas possible las pelòtas que ''los cordièrs'' manquèron. Manda tanben las pelòtas un pauc cortas per ''los fons''. Idealament, jòga de pelòtas d'ataca. === Règlas === [[Image:Tambourin06.png|right|300px|thumb|]] Descompte dels ponches : sabent que la pelòta pòt rebombar un còp abans d’èsser tambornada, una còla pèrd un ponch se : * la pelòta es pas mandada dins lo camp opausat. * la pelòta aterrís fòra del terren (las linhas son dins lo terren). Se la pelòta que tòca la linha centrala (la còrda), es tanben mancada. * Lo tamborinièr tòca la pelòta amb una autra part de son còs que l’avantbraç que tend lo tambornet. * dos tamborinièrs de la meteissa còla tòcan consecutivament la pelòta. * un tamborinièr va dins lo camp opausat. Lo descompte sa fa coma al [[tennis]] : La partida es ganhada quand una còla ganha 13 o 16 jòcs segon las categorias. Cada tres jòcs, las còlas càmbian de costat e lo servici càmbia a cada jòc. ==Ligams extèrnes== *{{oc}} [https://www.youtube.com/watch?v=i8kxDyaXOeg Ginhac : Lo Tambornet VOSTFR - Occitanica eAnem / CIRDOC ] [[Categoria:Tambornet]] <references /> [[Categoria:Espòrt occitan]] [[Categoria:Espòrt]] [[Categoria:Espòrt collectiu]] 4seab7hu795hr6lgu1fg9jrv6cwcgox 0 65805 2508615 2435183 2026-09-12T13:56:09Z Alaric 506 44932 referéncia 2508615 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox vila occitana |nom=La Sostrana | lògo=cap |nom2=''La Souterraine'' | imatge=View over La Souterraine.jpg | descripcion=Vuda de La Sostrana despeu la pòrta ''Sent Jan'' |escut=Blason_La_Souterraine_23.svg | parçan = [[País de La Sostrana]]<ref>https://www.jornalet.com/editorial/7560/lo-trabalh-de-recuperacion-de-las-encontradas-doccitania-contunha</ref> |ist={{Lemosin}} |region= [[Novela Aquitània]] |departament={{Cruesa}} |arrondiment= |canton= |insee=23176 |cp=23300 |cònsol=Étienne Lejeune |mandat=[[2020]]-[[2026]] |intercom= |longitud=1.4862 |latitud=46.2374 |alt mini=284 |alt maxi=456 |km²=37.07 |gentilici= sostranhier |}} '''La Sostrana''' <ref name = ilav>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 212</ref> , (en [[marchés]], ''La Sostrane'' [la su'tranə]<ref name = ilav/>) o ''La Sosterrana''<ref>[http://www.oocities.org/toponimiaoccitana/23.html] en la web Toponimiaoccitana.</ref>, '''La Sotrana'''<ref>Christian Laux, ''Dictionnaire Occitan-Français, Languedocien'', ''Noms Propres'', par Serge Granier, p. 620</ref>, (en [[borbonés]] ''La Soutraine'' o ''La Soutrane'', en [[francés]] ''La Souterraine'') es una vila [[Occitània|occitana]] situada dins lo [[Creissent]] [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]] e es la [[capitala]] dau [[País de La Sostrana]]. Administrativament, se tròba dins lo [[Departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[Region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[File:Carta dau Lemosin.svg|left|thumb|''La Sostrana'' dins l'anciana region Lemosina, sas vilas e borgs principaus]] [[File:Carta_occitan_lemosin.pdf|thumb|left|350px|''La Sostrana'' e los espacis dialectaus de l'occitan Lemosin e dau Marchés]] {{clr}} ==Toponimia== Doas grafias, per un resultat fonetic semblable, son a considerar : ''La Sotrana'' e ''La Sostrana'' (''La Sotarrana'' es una fantasiá pseudo-etimologica e ''La Sostrane'' es l'equivalent de [[Baiona]] escrit ''*Baione''). Lo Petit Levy pòrta l'adjectiu ''sotran'' coma sinonimes de ''soteiran'' o ''sotiran'', emb la traduccion « inferieur, bas » (en occitan : inferior, bas/baish). L'antonime es ''sobeiran'' o ''sobiran'' <ref>Emil Levy, ''Petit Dictionnaire Provençal-Français, reedicion Culture Provençale et Méridionale, Raphèle-lès-Arles, 1980</ref>. Sembla pas, pasmens, que lo sens siá topografic, maugrat que la vila es dins una depression. Lo nom (atestacion de 1268, ''Subterranea'') se referís a la cripta de l'anciana abadiala, o egleisa bassa, de grandas dimensions <ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France : étymologie de 35 000 noms de lieux'', vol. 3 : ''Formations dialectales (suite)'' ; ''formations françaises'', Genève, Librairie Droz, coll. « Publications romanes et françaises » (no 195), 1991, 1852 p. 1520, legir en linha https://books.google.fr/books?redir_esc=y&hl=fr&id=AdAYRLukKUcC&q=La+Souterraine#v=snippet&q=La%20Souterraine&f=false</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 383</ref>. Donc, chau considerar, puslèu que lo mot ''soteiran'' > ''sotran'', una contraccion dau mot lemosin ''sosterran(h)a'' : '''La Sostrana''', socializada en francés per la ''Communauté de Comunes du Pays Sostranien'' e lo gentilici ''Sostranien''. Dins lo parlar, ''-st-'' se pronóncia coma ''-t-'' e ''La Sostrana'' se pronóncia coma ''La Sotrane'' (ambe ''-e'' francés). ==Istòria== {{...}} Vers [[1017]], Geraud, [[Comtat de Crosenc|comte de Crosenc]], [[Vescomtat de Bridiers|vescomte de Bridiers]], vassau dau [[duchat d'Aquitània]], balha quela ''Villa Sosterranea'' a l'[[abadiá de Sent Marçau de Limòtges]]. En seguida de quela donacion, s'entrepren tre 1019 la construccion de l'egleisa, que, començada en estil romanic, es terminada en [[1220]] en estil gotic. La Sostrana annèxa ''La Souterraine-Paroisse (Limousin)'' (en francés), entre 1790 e 1794. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23176 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat=Jean-François Muguay|Partit=[[PS]] |Qualitat=retirat foncion publica }} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2008 |Identitat=Yves Furet |Partit=[[PS]] |Qualitat=provisor, conselhièr general (mòrt en foncion lo 3 d'aost 2008) }} {{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin= 1995 |Identitat=Fernand Villard |Partit=aparentat [[PCF]]|Qualitat=ensenhaire }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1977 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== * En 2015, lo [[canton de La Sostrana]] demoret tau coma èra. ==Demografia== {{Demografia |insee=23176 |1793=2966 |1800=2665 |1806=2607 |1821=2698 |1831=2921 |1836=3148 |1841=3092 |1846=3385 |1851=3680 |1856=3953 |1861=3754 |1866=4029 |1872=4131 |1876=4356 |1881=4562 |1886=4929 |1891=4773 |1896=4586 |1901=4648 |1906=4705 |1911=4308 |1921=4129 |1926=4205 |1931=4106 |1936=4482 |1946=5074 |1954=5090 |1962=4718 |1968=5104 |1975=5302 |1982=5690 |1990=5459 |1999=5320 |2004= |2006=5309 |2007= |2008=5435 |2009=5496 |2013=5366 |cassini=36764 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|176}} abitants. ==Luecs e monuments== <gallery> File:F09.N.-D. de La Souterraine.0108.jpg|L'egleisa Nòstra Dama de La Sostrana Tower_of_La_Porte_St_Jean_at_La_Souterraine.jpg|La Pòrta Sent Jan, sa tor. Image:TourDeBridiers.JPG|Tor de Bridiers. </gallery> La lanterna aus mòrts (pas d'imatge) ==Personalitats liadas a la comuna== * Marcel Rémy, escrivaire de La Sostrana. ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== * [http://www.jornalet.com/actualitats/parcan/pais-de-la-sotarrana Paja d'informacions en occitan dau ''Jornalet'' sus lo País de La Sotrane.] ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] cmc5uw34hhtgu0llz7ug0y1hko0x1i5 0 68011 2508673 2348320 2026-09-13T09:45:11Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg]] per [[:Imatge:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] ([[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · The arms have changed) 2508673 wikitext text/x-wiki {{Cap d'estat o govèrn | Nom= Thomas Isidore Noël Sankara | Imatge= |Títol_politic= President | Nacion= de {{Burkina Faso}} |Periòde_govèrn1= [[4 d'agost]] de [[1983]] - [[15 d'octobre]] de [[1987]] |Predecessor1= [[Jean-Baptiste Ouédraogo]] |Successor1 = [[Blaise Compaoré]] | Periòde_govèrn2= |Jorn_Naissença= [[21 de decembre]] de [[1949]] |Luòc_Naissença= Yako, [[Burkina Faso]] |Jorn_Mòrt= [[15 d'octobre]] de [[1987]] | Luòc_Mòrt= [[Ouagadougou]], [[Burkina Faso]] | Maridat_amb= Mariam Sankara | Profession= militar (capitani) | Partit= }} '''Thomas Isidore Noël Sankara''', militar (capitani), foguèt [[president]] de [[Burkina Faso]] entre [[1983]] e [[1987]]. {{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Jean-Baptiste Ouédraogo]] | aprèp = [[Blaise Compaoré]] | nom=[[Fichièr:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg|50px]]<br />[[Lista dels presidents de Burkina Faso|President de Burkina Faso]]<br />[[1983]] - [[1987]]}} {{DEFAULTSORT:Sankara, Thomas}} [[Categoria:president de Burkina Faso]] [[Categoria:Naissença en 1949]] [[Categoria:Decès en 1987]] rd019irshwp54vvr48gyb2dnik1n1jp 0 74477 2508609 2139406 2026-09-12T12:55:51Z Jiròni 239 2508609 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna=Saint-Amand-les-Eaux | nomcomuna2= | imatge=Saint-Amand-les-Eaux - Échevinage.JPG | descripcion= | lògo= Logo Saint-Amand-les-Eaux.svg | escut=Blason ville fr Saint-Amand-les-Eaux (Nord).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Valenciennes|Valenciennes]] | canton=[[Canton de |Canton de]] | insee =59526 | sitweb=http://www.saint-amand-les-eaux.fr/ | cp =59230 | cònsol =[[Fabien Roussel]] ([[Parti communiste français|PCF]]) | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici =Amandinois (en [[francés]]) |alt mej= |longitud=3.42805555556 |latitud=50.4486111111 | alt mini =14 | alt mej = | alt maxi =39 | km² =33.81 }} '''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Nòrd (departament)|Nòrd]] e de la region dels [[Nauts de França]]. ==Geografia== {{...}} ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=59526 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=[[Alain Bocquet]] ([[Parti communiste français|PCF]])|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=59526 |1793= |1800=8039 |1806=8178 |1821=8516 |1831=8734 |1836=8956 |1841=9118 |1846=9453 |1851=9527 |1856=9520 |1861=10210 |1866=10369 |1872=10574 |1876=10716 |1881=11184 |1886=12187 |1891=12043 |1896=13038 |1901=13705 |1906=14454 |1911=14828 |1921=13394 |1926=14809 |1931=14720 |1936=14762 |1946=14218 |1954=14718 |1962=16674 |1968=17170 |1975=16692 |1982=16199 |1990=16776 |1999=17175 |2004= |2005= |2006=16590 |2007=16612 |2008=16692 |2009=16732 |cassini=30314 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =59526 }} [[Categoria:Comuna del Nòrd]] {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} gpik64m6qg4ul6b03i89474mkgg4esf 0 76371 2508606 2508604 2026-09-12T12:18:11Z Alaric 506 44932 2508606 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} Lista de las 260 '''[[comuna francesa|comunas]]''' deu [[departament francés|departament]] de '''{{Cruesa}}''' per òrdre alfabetic, amb lor còde INSEE e lor còde postau principau. Vejatz tanben la [[Cantons de Cruesa|lista dels cantons]] e la [[Ancianas comunas de Cruesa|lista de las ancianas comunas]]. {| class="sortable wikitable" |----- ! Còde INSEE ! Còde Postal ! Comuna |----- | 23001 || 23150 || [[Aiun]] |----- | 23002 || 23380 || [[Ajanh]] |----- | 23003 || 23200 || [[Alairac (Cruesa)|Alairac]] |----- | 23004 || 23000 || [[Anzesme]] |----- | 23005 || 23700 || [[Arfuelha Chastenh]] |----- | 23006 || 23210 || [['Rena]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23007 || 23480 || [[Arç]] |----- | 23008 || 23200 || [[Lo Buçon]] |----- | 23009 || 23170 || [[Auja]] |----- | 23010 || 23210 || [[Augieras]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23011 || 23210 || [[N-Aulon]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23012 || 23400 || [[Auriac (Cruesa)|Auriac]] |----- | 23013 || 23700 || [[Ausança]] |----- | 23014 || 23210 || [[Asac Chastanèt]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23015 || 23160 || [[Adrable|Drable]] |----- | 23016 || 23120 || [[Banisa]] |----- | 23017 || 23260 || [[Basvila]] |----- | 23018 || 23160 || [[Balasac|Baselac]] |----- | 23019 || 23260 || [[Bèiçac|Baissac]] |----- | 23020 || 23190 || [[Belagarda (Cruesa)|Belagarda]] |----- | 23021 || 23210 || [[Benavent]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23022 || 23270 || [[Beteste]] |----- | 23023 || 23140 || [[Blaudés]] |----- | 23024 || 23200 || [[Blaçac]] |----- | 23025 || 23220 || [[Bònac|Bonac]] |----- | 23026 || 23230 || [[Bòrn Sent Jòrge]] |----- | 23027 || 23400 || [[Bòsc Morèl|Lo Bosc Moreu]] |----- | 23028 || 23200 || [[Bòsc Rogier]] |----- | 23030 || 23400 || [[Borgonuòu]] |----- | 23029 || 23220 || [[Le Borg d'Hem|Le Borg d'Ent]] |----- | 23031 || 23600 || [[Boçac (Nauta Marcha)|Boçac]] |----- | 23032 || 23600 || [[Boçac Borg|Boçac las Egliesas]] |----- | 23033 || 23000 || [[La Briòne|La Briona]] |----- | 23034 || 23700 || [[Brossa (Cruesa)|Brossa]] |----- | 23035 || 23170 || [[Budeliere|Budeliéra]] |----- | 23036 || 23320 || [[Bussiera de Dun|Bussiéra Dunèsa]] |----- | 23037 || 23700 || [[Bussiera Novela]] |----- | 23038 || 23600 || [[Bussiera Sent Jòrge]] |----- | 23039 || 23800 || [[La Cela de Dun|La Cèla]] |----- | 23040 || 23230 || [[La Cela de Gosom]] |----- | 23041 || 23350 || [[La Celeta]] |----- | 23042 || 23210 || [[Ceiron]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23043 || 23480 || [[Chambareu]] |----- | 23046 || 23110 || [[Chambonchard|Chambonchar]] |----- | 23044 || 23220 || [[Chambon Senta Crotz]] |----- | 23045 || 23170 || [[Chambon de Vóusia|Chambon de Voisa]] |----- | 23047 || 23240 || [[Chamborent]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23048 || 23190 || [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]] |----- | 23049 || 23220 || [[Champ Sanglard|Champs Anglard]] |----- | 23050 || 23160 || [[La Chapèle|La Chapèla Balú]] |----- | 23051 || 23250 || [[La Chapela Sent Marçau]] |----- | 23052 || 23000 || [[La Chapela Talhafer]] |----- | 23053 || 23700 || [[Chàrd|Char]] |----- | 23054 || 23700 || [[Charoms|Charon]] |----- | 23055 || 23700 || [[Chastelar|Lo Chastelar]] |----- | 23056 || 23430 || [[Chasteluç lo Marchés]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23057 || 23270 || [[Chasteluç Malvalés]] |----- | 23058 || 23130 || [[Lo Chauchèt]] |----- | 23059 || 23200 || [[La Chauçada]] |----- | 23060 || 23250 || [[Chavanac (Cruesa)|Chavanac]] |----- | 23061 || 23130 || [[Charnalhas]] |----- | 23062 || 23220 || [[Chamniers|Champnhéc]] |----- | 23063 || 23500 || [[Claravau]] |----- | 23064 || 23270 || [[Clunhac]] |----- | 23065 || 23800 || [[Colonzanas|Clondanes]] |----- | 23066 || 23700 || [[Lo Compàs]] |----- | 23067 || 23100 || [[La Cortina]] |----- | 23068 || 23140 || [[Cressac]] |----- | 23069 || 23260 || [[Cròc (vila)|Cròc]] |----- | 23070 || 23160 || [[Crosenc]] |----- | 23071 || 23500 || [[Cròsa]] |----- | 23072 || 23140 || [[Domeiròt|Demairác]] |----- | 23073 || 23700 || [[Dontrés]] |----- | 23074 || 23480 || [[Sent Saupise le Donselh|Le Domzél]] |----- | 23075 || 23800 || [[Dun]] |----- | 23076 || 23110 || [[Eváun]] |----- | 23077 || 23340 || [[Faus (Cruesa)|Faus]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23078 || 23400 || [[Faus Masuras]] |----- | 23079 || 23500 || [[Falatin]] |----- | 23080 || 23100 || [[Feniers]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23081 || 23260 || [[Flaiac (Marcha)|Flaiac]] |----- | 23082 || 23320 || [[Fleurac (Cruesa)|Fleurac]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23083 || 23110 || [[Fontanieras|Fontasniera]] |----- | 23084 || 23360 || [[La Forest dau Temple]] |----- | 23086 || 23480 || [[Franceschas]] |----- | 23087 || 23450 || [[Fraisselinas]] |----- | 23088 || 23320 || [[Gartempa]] |----- | 23089 || 23350 || [[Genolhac (Cruesa)|Genolhac]] |----- | 23090 || 23340 || [[Genciòus e Pijairòu]] |----- | 23091 || 23500 || [[Juòus]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23092 || 23380 || [[Glenic]] |----- | 23093 || 23230 || [[Gosom|Gosom o Gosum]] |----- | 23095 || 23240 || [[Le Grand Borg]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23096 || 23000 || [[Garait]] |----- | 23097 || 23130 || [[Eissodun|Eissoudun]] (''L'Autriér'' : luòc) |----- | 23098 || 23270 || [[Jalesches|Jaleschas]] |----- | 23099 || 23250 || [[Janalhac (Cruesa)|Janalhac]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23100 || 23140 || [[Jarnajas|Jarnaja]] |----- | 23101 || 23220 || [[Jolhac|Joulhac]] |----- | 23102 || 23270 || [[Ladapeira]] |----- | 23103 || 23800 || [[La Fag]] |----- | 23104 || 23600 || [[La Vau Francha]] |----- | 23105 || 23150 || [[La Vavetz|La Vave]] |----- | 23106 || 23170 || [[L'Espaud]] |----- | 23107 || 23150 || [[L'Espinaç]] |----- | 23108 || 23600 || [[Lairac (Cruesa)|Lairac]] |----- | 23109 || 23220 || [[Linard|Linar]] |----- | 23110 || 23700 || [[Lion las Monjas]] |----- | 23111 || 23240 || [['Lisieras]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23112 || 23360 || [[L'Ordoir|L'Ordoir Sent Peire]] |----- | 23113 || 23190 || [[Luperçac|Libarçac]] |----- | 23114 || 23170 || [[Luçac (Cruesa)|Luçac]] |----- | 23115 || 23260 || [[Manhac (Cruesa)|Manhac]] |----- | 23116 || 23700 || [[Mançac|Minçac]] |----- | 23117 || 23800 || [[Maison Feine|Moaisòn Faina]] |----- | 23118 || 23150 || [[Maisoniças|Maisuniças]] |----- | 23119 || 23260 || [[Malerèt|Malarèt]] |----- | 23120 || 23600 || [[Malerèt de Boçac|Malarèt de Boçac]] |----- | 23121 || 23220 || [[Malaval|Malavau]] |----- | 23122 || 23400 || [[Mançac la Corriéra|Mançac]] |----- | 23123 || 23700 || [[Los Març]] |----- | 23124 || 23210 || [[Marçac (Cruesa)|Marçac]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23126 || 23400 || [[Mas Barèu e Mairinhac|Le Mas Barreu Mairinhac]] |----- | 23125 || 23100 || [[Lo Mas de L'Artija|Lo Mas d'Artija]] |----- | 23127 || 23190 || [[Mautas]] |----- | 23128 || 23150 || [[Masèirac|Maseirac]] |----- | 23129 || 23260 || [[La Masèira|La Masièra]] |----- | 23130 || 23360 || [[Mesnes|Menas]] |----- | 23131 || 23420 || [[Mairinchal]] |----- | 23132 || 23320 || [[Montagut (Marcha)|Montagut lo Blanc]] |----- | 23133 || 23400 || [[Montbochier (Marcha)|Montbochier]] |----- | 23134 || 23460 || [[Grand Montelh|Lo Montelh]] |----- | 23136 || 23220 || [[Mortròu]] |----- | 23137 || 23210 || [[Moriòu Vielhavila|Moriòulh]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23138 || 23150 || [[Mostier d'Aiun|Lo Mostier d'Aiun]] |----- | 23139 || 23220 || [[Mostier Malcard]] (''-d'' non etimologic) |----- | 23140 || 23200 || [[Mostier Roselha|Mostier Roseliá]] |----- | 23141 || 23800 || [[Nalhac (Marcha)|'Niac]] |----- | 23142 || 23200 || [[Neon (Cruesa)|Neon]] |----- | 23143 || 23300 || [[Nòt|Nò]] |----- | 23144 || 23500 || [[La Noalha (Cruesa)|La Noalha]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23145 || 23170 || [[Noent]] |----- | 23146 || 23600 || [[Noserines|Noserinas]] |----- | 23147 || 23360 || [[Noseròles|Noseròlas]] |----- | 23148 || 23350 || [[Nosiers]] |----- | 23149 || 23140 || [[Parçac (Marcha)|Parçac]] |----- | 23150 || 23000 || [[Peirabon]] |----- | 23151 || 23130 || [[Peirac|Pairac]] |----- | 23152 || 23130 || [[Peirafita (Marcha)|Peirafita]] |----- | 23154 || 23140 || [[Piònac]] |----- | 23155 || 23250 || [[Pont a Riom|Pont a Riòm]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23156 || 23260 || [[Pontcharrau]] |----- | 23157 || 23250 || [[La Poja]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23158 || 23500 || [[Possanjas|Pocenjas]] |----- | 23159 || 23130 || [[Pueg Malsinhac|Pueg Mausinhat]] |----- | 23160 || 23110 || [[Retèrra|Retiarra]] |----- | 23161 || 23140 || [[Rimondés]] |----- | 23162 || 23270 || [[Ròches|Ròchas]] |----- | 23164 || 23700 || [[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] |----- | 23165 || 23460 || [[Roièra]] |----- | 23166 || 23800 || [[Sanhac|Sinhac]] |----- | 23177 || 23300 || [[Sent Anhan (Cruesa)|Sent Anhan de Vercilhac]] |----- | 23178 || 23260 || [[Sent Anhan de Cròc]] |----- | 23179 || 23200 || [[Sent Auprian]] |----- | 23180 || 23200 || [[Sent Amand (Cruesa)|Sent Amand]] |----- | 23181 || 23400 || [[Sent Amand Jartodés]] |----- | 23182 || 23200 || [[Sent Avit de Tarda]] |----- | 23183 || 23480 || [[Sent Avit le Paubre]] |----- | 23184 || 23260 || [[Sent Bard|Sent Bar]] |----- | 23185 || 23130 || [[Sent Chabrés|Sent Chabrais]] |----- | 23186 || 23000 || [[Sent Cristòu|Sent Cristòu de Drolhas]] |----- | 23187 || 23130 || [[Sent Desíer la Tor|Sent Desier la Tor]] |----- | 23188 || 23270 || [[Sent Desíer (Cruesa)]] |----- | 23189 || 23400 || [[Sent Desíer de Lairena|Sent Desíer lès Rena]] |----- | 23190 || 23190 || [[Sent Domèt]] |----- | 23193 || 23000 || [[Sent Afeiran]] [sen fɛr] |----- | 23194 || 23500 || [[Sent Afeiran la Montanha|Sent Aféiran la Montanha]] |----- | 23191 || 23000 || [[Sent Alei|Sent Alèg]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23192 || 23290 || [[Furçac]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23195 || 23000 || [[Sent Fiel]] |----- | 23196 || 23500 || [[Sent Frion|Sent Friòu]] |----- | 23197 || 23250 || [[Sent Jòrgi de la Poja|Sent Jòrge la Poja]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23198 || 23500 || [[Sent Jòrgi e Negremont|Sent Jòrge Negremont]] |----- | 23199 || 23160 || [[Sent German]] |----- | 23200 || 23430 || [[Sent Gossaud]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23201 || 23150 || [[Sent Alari la Plana]] |----- | 23202 || 23250 || [[Sent Alari lo Chasteu|Sent Alari]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23203 || 23110 || [[Sent Julian la Genesta]] |----- | 23204 || 23130 || [[Sent Julian lo Chastel]] |----- | 23205 || 23400 || [[Sent Ginhan|Sent Junian la Brugiéra]] |----- | 23206 || 23000 || [[Sent Laurenç (Cruesa)|Sent Laurenç]] |----- | 23207 || 23300 || [[Sent Legèr (Cruesa)|Sent Legíer]] [sen lgi] |----- | 23208 || 23000 || [[Sent Legèr (Garaitós)|Sent Leger de Drolhas]] |----- | 23209 || 23130 || [[Sent Lop (Cruesa)|Sent Lup]] |----- | 23210 || 23200 || [[Sent Maissenç (Cruesa)|Sent Maissenç]] |----- | 23211 || 23200 || [[Sent Marc a Frongier]] |----- | 23212 || 23460 || [[Sent Marc a Lobaud]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23213 || 23600 || [[Sent Marien]] |----- | 23214 || 23150 || [[Sent Marçau lo Mont]] |----- | 23215 || 23100 || [[Sent Marçau lo Vielh]] |----- | 23216 || 23460 || [[Sent Martin Chasteu]] |----- | 23217 || 23430 || [[Sent Martin Senta Catarina]] ? |----- | 23219 || 23300 || [[Sent Maurici]] |----- | 23218 || 23260 || [[Sent Maurici de Cròc|Sent Maurzís]] |----- | 23220 || 23200 || [[Sent Medard e la Rocheta|Sent Medard La Rochita]] |----- | 23221 || 23100 || [[Sent Mèrd la Bruelha|Sent Miard la Brolha]] |----- | 23222 || 23480 || [[Sent Micheu de Veissa|Sent Micháu de Vaissa]] ? |----- | 23223 || 23400 || [[Sent Maurèlh]] |----- | 23224 || 23100 || [[Sent Orador de Chirosa]] |----- | 23225 || 23260 || [[Sent Orador de Cròc]] |----- | 23226 || 23260 || [[Sent Pardós d'Arnèt]] ? |----- | 23228 || 23200 || [[Sent Pardós lo Nuòu]] |----- | 23229 || 23150 || [[Sent Pardós los Cars]] |----- | 23227 || 23400 || [[Sent Pardós Morteiròu]] |----- | 23232 || 23460 || [[Sent Peir]] ? |----- | 23230 || 23430 || [[Sent Peir Charnhac|Chernhac]] |----- | 23231 || 23290 || [[Sant Peir]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23233 || 23600 || [[Sent Peir dau Bòsc|Sent Peire le Bòsc]] |----- | 23234 || 23110 || [[Sent Priech]] |----- | 23235 || 23300 || [[Sent Prich la Feulhe]] |----- | 23236 || 23240 || [[Sent Príech]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23237 || 23400 || [[Sent Priech Paluç]] (sic) |----- | 23238 || 23500 || [[Sent Quentin (Cruesa)|Sent Quentin]] |----- | 23239 || 23160 || [[Sent Sebastian (Marcha)]] |----- | 23240 || 23600 || [[Sent Silvan (Cruesa)|Sent Sàuvan de Barlòt]] |----- | 23241 || 23190 || [[Sent Sauve de Bèlagarda|Sent Sàuvan de Belagarda]] |----- | 23242 || 23320 || [[Sant Sauve Montagut]] (sic, ''Sant'') |----- | 23243 || 23140 || [[Sant Sauve de Tol|Sent Sauve de Tol]] |----- | 23244 || 23800 || [[Sent Sepise (Dun)|Sent Spise de Dun]] |----- | 23245 || 23000 || [[Sent Sepise (Garaitós)|Sent Spise de Garait]] |----- | 23246 || 23480 || [[Sent Soupise las Chams]] |----- | 23247 || 23320 || [[Sent Vauric]] |----- | 23248 || 23000 || [[Sent Victòr]] |----- | 23249 || 23460 || [[Sant Ariei la Montanha|Sent Iriés la Montanha]] |----- | 23250 || 23150 || [[Sent Iriès lo Bòsc|Sent Iriés lòs Bòscs]] |----- | 23167 || 23110 || [[Sannat (Cruesa)|Sannat]] |----- | 23168 || 23250 || [[Sarden]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23169 || 23000 || [[La Saunière]] |----- | 23170 || 23000 || [[Savennes (Cruesa)|Savennes]] |----- | 23171 || 23700 || [[Sermur]] |----- | 23172 || 23190 || [[La Serre-Bussière-Vieille]] |----- | 23173 || 23250 || [[Soubrebost]] |----- | 23174 || 23600 || [[Soumans]] |----- | 23175 || 23150 || [[Sous-Parsat]] |----- | 23176 || 23300 || [[La Sostrana]] |----- | 23251 || 23170 || [[Tardes]] |----- | 23252 || 23350 || [[Tercillat]] |----- | 23253 || 23250 || [[Tauron]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23254 || 23600 || [[Tol Senta Crotz]] |----- | 23255 || 23230 || [[Tres Fonts]] |----- | 23257 || 23120 || [[Valièra]] |----- | 23258 || 23300 || [[Varelhes]] |----- | 23259 || 23170 || [[Vernejes]] |----- | 23260 || 23250 || [[Vidalhac]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23261 || 23170 || [[Viersac]] |----- | 23262 || 23140 || [[Vijavila]] |----- | 23263 || 23800 || [[Vilar (Cruesa)|Vilar]] |----- | 23264 || 23340 || [[La Viala-Diau]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23265 || 23260 || [[La Vila Nueva]] |----- | 23266 || 23260 || [[La Vialatèla]] |} <references/> {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa|*]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)| Cruesa]] [[Categoria:Còde postal francés|Cruesa]] 1p3bj8wxn6e0v5z72gwuysi0y7vq9w2 2508620 2508606 2026-09-12T14:13:24Z Alaric 506 44932 2508620 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} Lista de las 260 '''[[comuna francesa|comunas]]''' deu [[departament francés|departament]] de '''{{Cruesa}}''' per òrdre alfabetic, amb lor còde INSEE e lor còde postau principau. Vejatz tanben la [[Cantons de Cruesa|lista dels cantons]] e la [[Ancianas comunas de Cruesa|lista de las ancianas comunas]]. {| class="sortable wikitable" |----- ! Còde INSEE ! Còde Postal ! Comuna |----- | 23001 || 23150 || [[Aiun]] |----- | 23002 || 23380 || [[Ajanh]] |----- | 23003 || 23200 || [[Alairac (Cruesa)|Alairac]] |----- | 23004 || 23000 || [[Anzesme]] |----- | 23005 || 23700 || [[Arfuelha Chastenh]] |----- | 23006 || 23210 || [['Rena]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23007 || 23480 || [[Arç]] |----- | 23008 || 23200 || [[Lo Buçon]] |----- | 23009 || 23170 || [[Auja]] |----- | 23010 || 23210 || [[Augieras]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23011 || 23210 || [[N-Aulon]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23012 || 23400 || [[Auriac (Cruesa)|Auriac]] |----- | 23013 || 23700 || [[Ausança]] |----- | 23014 || 23210 || [[Asac Chastanèt]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23015 || 23160 || [[Adrable|Drable]] |----- | 23016 || 23120 || [[Banisa]] |----- | 23017 || 23260 || [[Basvila]] |----- | 23018 || 23160 || [[Balasac|Baselac]] |----- | 23019 || 23260 || [[Bèiçac|Baissac]] |----- | 23020 || 23190 || [[Belagarda (Cruesa)|Belagarda]] |----- | 23021 || 23210 || [[Benavent]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23022 || 23270 || [[Beteste]] |----- | 23023 || 23140 || [[Blaudés]] |----- | 23024 || 23200 || [[Blaçac]] |----- | 23025 || 23220 || [[Bònac|Bonac]] |----- | 23026 || 23230 || [[Bòrn Sent Jòrge]] |----- | 23027 || 23400 || [[Bòsc Morèl|Lo Bosc Moreu]] |----- | 23028 || 23200 || [[Bòsc Rogier]] |----- | 23030 || 23400 || [[Borgonuòu]] |----- | 23029 || 23220 || [[Le Borg d'Hem|Le Borg d'Ent]] |----- | 23031 || 23600 || [[Boçac (Nauta Marcha)|Boçac]] |----- | 23032 || 23600 || [[Boçac Borg|Boçac las Egliesas]] |----- | 23033 || 23000 || [[La Briòne|La Briona]] |----- | 23034 || 23700 || [[Brossa (Cruesa)|Brossa]] |----- | 23035 || 23170 || [[Budeliere|Budeliéra]] |----- | 23036 || 23320 || [[Bussiera de Dun|Bussiéra Dunèsa]] |----- | 23037 || 23700 || [[Bussiera Novela]] |----- | 23038 || 23600 || [[Bussiera Sent Jòrge]] |----- | 23039 || 23800 || [[La Cela de Dun|La Cèla]] |----- | 23040 || 23230 || [[La Cela de Gosom]] |----- | 23041 || 23350 || [[La Celeta]] |----- | 23042 || 23210 || [[Ceiron]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23043 || 23480 || [[Chambareu]] |----- | 23046 || 23110 || [[Chambonchard|Chambonchar]] |----- | 23044 || 23220 || [[Chambon Senta Crotz]] |----- | 23045 || 23170 || [[Chambon de Vóusia|Chambon de Voisa]] |----- | 23047 || 23240 || [[Chamborent]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23048 || 23190 || [[Champanhac (Cruesa)|Champanhac]] |----- | 23049 || 23220 || [[Champ Sanglard|Champs Anglard]] |----- | 23050 || 23160 || [[La Chapèle|La Chapèla Balú]] |----- | 23051 || 23250 || [[La Chapela Sent Marçau]] |----- | 23052 || 23000 || [[La Chapela Talhafer]] |----- | 23053 || 23700 || [[Chàrd|Char]] |----- | 23054 || 23700 || [[Charoms|Charon]] |----- | 23055 || 23700 || [[Chastelar|Lo Chastelar]] |----- | 23056 || 23430 || [[Chasteluç lo Marchés]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23057 || 23270 || [[Chasteluç Malvalés]] |----- | 23058 || 23130 || [[Lo Chauchèt]] |----- | 23059 || 23200 || [[La Chauçada]] |----- | 23060 || 23250 || [[Chavanac (Cruesa)|Chavanac]] |----- | 23061 || 23130 || [[Charnalhas]] |----- | 23062 || 23220 || [[Chamniers|Champnhéc]] |----- | 23063 || 23500 || [[Claravau]] |----- | 23064 || 23270 || [[Clunhac]] |----- | 23065 || 23800 || [[Colonzanas|Clondanes]] |----- | 23066 || 23700 || [[Lo Compàs]] |----- | 23067 || 23100 || [[La Cortina]] |----- | 23068 || 23140 || [[Cressac]] |----- | 23069 || 23260 || [[Cròc (vila)|Cròc]] |----- | 23070 || 23160 || [[Crosenc]] |----- | 23071 || 23500 || [[Cròsa]] |----- | 23072 || 23140 || [[Domeiròt|Demairác]] |----- | 23073 || 23700 || [[Dontrés]] |----- | 23074 || 23480 || [[Sent Saupise le Donselh|Le Domzél]] |----- | 23075 || 23800 || [[Dun]] |----- | 23076 || 23110 || [[Eváun]] |----- | 23077 || 23340 || [[Faus (Cruesa)|Faus]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23078 || 23400 || [[Faus Masuras]] |----- | 23079 || 23500 || [[Falatin]] |----- | 23080 || 23100 || [[Feniers]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23081 || 23260 || [[Flaiac (Marcha)|Flaiac]] |----- | 23082 || 23320 || [[Fleurac (Cruesa)|Fleurac]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23083 || 23110 || [[Fontanieras|Fontasniera]] |----- | 23084 || 23360 || [[La Forest dau Temple]] |----- | 23086 || 23480 || [[Franceschas]] |----- | 23087 || 23450 || [[Fraisselinas]] |----- | 23088 || 23320 || [[Gartempa]] |----- | 23089 || 23350 || [[Genolhac (Cruesa)|Genolhac]] |----- | 23090 || 23340 || [[Genciòus e Pijairòu]] |----- | 23091 || 23500 || [[Juòus]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23092 || 23380 || [[Glenic]] |----- | 23093 || 23230 || [[Gosom|Gosom o Gosum]] |----- | 23095 || 23240 || [[Le Grand Borg]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23096 || 23000 || [[Garait]] |----- | 23097 || 23130 || [[Eissodun|Eissoudun]] (''L'Autriér'' : luòc) |----- | 23098 || 23270 || [[Jalesches|Jaleschas]] |----- | 23099 || 23250 || [[Janalhac (Cruesa)|Janalhac]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23100 || 23140 || [[Jarnajas|Jarnaja]] |----- | 23101 || 23220 || [[Jolhac|Joulhac]] |----- | 23102 || 23270 || [[Ladapeira]] |----- | 23103 || 23800 || [[La Fag]] |----- | 23104 || 23600 || [[La Vau Francha]] |----- | 23105 || 23150 || [[La Vavetz|La Vave]] |----- | 23106 || 23170 || [[L'Espaud]] |----- | 23107 || 23150 || [[L'Espinaç]] |----- | 23108 || 23600 || [[Lairac (Cruesa)|Lairac]] |----- | 23109 || 23220 || [[Linard|Linar]] |----- | 23110 || 23700 || [[Lion las Monjas]] |----- | 23111 || 23240 || [['Lisieras]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23112 || 23360 || [[L'Ordoir|L'Ordoir Sent Peire]] |----- | 23113 || 23190 || [[Luperçac|Libarçac]] |----- | 23114 || 23170 || [[Luçac (Cruesa)|Luçac]] |----- | 23115 || 23260 || [[Manhac (Cruesa)|Manhac]] |----- | 23116 || 23700 || [[Mançac|Minçac]] |----- | 23117 || 23800 || [[Maison Feine|Moaisòn Faina]] |----- | 23118 || 23150 || [[Maisoniças|Maisuniças]] |----- | 23119 || 23260 || [[Malerèt|Malarèt]] |----- | 23120 || 23600 || [[Malerèt de Boçac|Malarèt de Boçac]] |----- | 23121 || 23220 || [[Malaval|Malavau]] |----- | 23122 || 23400 || [[Mançac la Corriéra|Mançac]] |----- | 23123 || 23700 || [[Los Març]] |----- | 23124 || 23210 || [[Marçac (Cruesa)|Marçac]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23126 || 23400 || [[Mas Barèu e Mairinhac|Le Mas Barreu Mairinhac]] |----- | 23125 || 23100 || [[Lo Mas de L'Artija|Lo Mas d'Artija]] |----- | 23127 || 23190 || [[Mautas]] |----- | 23128 || 23150 || [[Masèirac|Maseirac]] |----- | 23129 || 23260 || [[La Masèira|La Masièra]] |----- | 23130 || 23360 || [[Mesnes|Menas]] |----- | 23131 || 23420 || [[Mairinchal]] |----- | 23132 || 23320 || [[Montagut (Marcha)|Montagut lo Blanc]] |----- | 23133 || 23400 || [[Montbochier (Marcha)|Montbochier]] |----- | 23134 || 23460 || [[Grand Montelh|Lo Montelh]] |----- | 23136 || 23220 || [[Mortròu]] |----- | 23137 || 23210 || [[Moriòu Vielhavila|Moriòulh]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23138 || 23150 || [[Mostier d'Aiun|Lo Mostier d'Aiun]] |----- | 23139 || 23220 || [[Mostier Malcard]] (''-d'' non etimologic) |----- | 23140 || 23200 || [[Mostier Roselha|Mostier Roseliá]] |----- | 23141 || 23800 || [[Nalhac (Marcha)|'Niac]] |----- | 23142 || 23200 || [[Neon (Cruesa)|Neon]] |----- | 23143 || 23300 || [[Nòt|Nò]] |----- | 23144 || 23500 || [[La Noalha (Cruesa)|La Noalha]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23145 || 23170 || [[Noent]] |----- | 23146 || 23600 || [[Noserines|Noserinas]] |----- | 23147 || 23360 || [[Noseròles|Noseròlas]] |----- | 23148 || 23350 || [[Nosiers]] |----- | 23149 || 23140 || [[Parçac (Marcha)|Parçac]] |----- | 23150 || 23000 || [[Peirabon]] |----- | 23151 || 23130 || [[Peirac|Pairac]] |----- | 23152 || 23130 || [[Peirafita (Marcha)|Peirafita]] |----- | 23154 || 23140 || [[Piònac]] |----- | 23155 || 23250 || [[Pont a Riom|Pont a Riòm]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23156 || 23260 || [[Pontcharrau]] |----- | 23157 || 23250 || [[La Poja]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23158 || 23500 || [[Possanjas|Pocenjas]] |----- | 23159 || 23130 || [[Pueg Malsinhac|Pueg Mausinhat]] |----- | 23160 || 23110 || [[Retèrra|Retiarra]] |----- | 23161 || 23140 || [[Rimondés]] |----- | 23162 || 23270 || [[Ròches|Ròchas]] |----- | 23164 || 23700 || [[Ronhac (Cruesa)|Ronhac]] |----- | 23165 || 23460 || [[Roièra]] |----- | 23166 || 23800 || [[Sanhac|Sinhac]] |----- | 23177 || 23300 || [[Sent Anhan (Cruesa)|Sent Anhan de Vercilhac]] |----- | 23178 || 23260 || [[Sent Anhan de Cròc]] |----- | 23179 || 23200 || [[Sent Auprian]] |----- | 23180 || 23200 || [[Sent Amand (Cruesa)|Sent Amand]] |----- | 23181 || 23400 || [[Sent Amand Jartodés]] |----- | 23182 || 23200 || [[Sent Avit de Tarda]] |----- | 23183 || 23480 || [[Sent Avit le Paubre]] |----- | 23184 || 23260 || [[Sent Bard|Sent Bar]] |----- | 23185 || 23130 || [[Sent Chabrés|Sent Chabrais]] |----- | 23186 || 23000 || [[Sent Cristòu|Sent Cristòu de Drolhas]] |----- | 23187 || 23130 || [[Sent Desíer la Tor|Sent Desier la Tor]] |----- | 23188 || 23270 || [[Sent Desíer (Cruesa)]] |----- | 23189 || 23400 || [[Sent Desíer de Lairena|Sent Desíer lès Rena]] |----- | 23190 || 23190 || [[Sent Domèt]] |----- | 23193 || 23000 || [[Sent Afeiran]] [sen fɛr] |----- | 23194 || 23500 || [[Sent Afeiran la Montanha|Sent Aféiran la Montanha]] |----- | 23191 || 23000 || [[Sent Alei|Sent Alèg]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23192 || 23290 || [[Furçac]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23195 || 23000 || [[Sent Fiel]] |----- | 23196 || 23500 || [[Sent Frion|Sent Friòu]] |----- | 23197 || 23250 || [[Sent Jòrgi de la Poja|Sent Jòrge la Poja]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23198 || 23500 || [[Sent Jòrgi e Negremont|Sent Jòrge Negremont]] |----- | 23199 || 23160 || [[Sent German]] |----- | 23200 || 23430 || [[Sent Gossaud]]<ref>Les noms de lieux du canton de Bénévent-l'Abbaye, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23201 || 23150 || [[Sent Alari la Plana]] |----- | 23202 || 23250 || [[Sent Alari lo Chasteu|Sent Alari]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23203 || 23110 || [[Sent Julian la Genesta]] |----- | 23204 || 23130 || [[Sent Julian lo Chastel]] |----- | 23205 || 23400 || [[Sent Ginhan|Sent Junian la Brugiéra]] |----- | 23206 || 23000 || [[Sent Laurenç (Cruesa)|Sent Laurenç]] |----- | 23207 || 23300 || [[Sent Legèr (Cruesa)|Sent Legíer]] [sen lgi] |----- | 23208 || 23000 || [[Sent Legèr (Garaitós)|Sent Leger de Drolhas]] |----- | 23209 || 23130 || [[Sent Lop (Cruesa)|Sent Lup]] |----- | 23210 || 23200 || [[Sent Maissenç (Cruesa)|Sent Maissenç]] |----- | 23211 || 23200 || [[Sent Marc a Frongier]] |----- | 23212 || 23460 || [[Sent Marc a Lobaud]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23213 || 23600 || [[Sent Marien]] |----- | 23214 || 23150 || [[Sent Marçau lo Mont]] |----- | 23215 || 23100 || [[Sent Marçau lo Vielh]] |----- | 23216 || 23460 || [[Sent Martin Chasteu]] |----- | 23217 || 23430 || [[Sent Martin Senta Catarina]] ? |----- | 23219 || 23300 || [[Sent Maurici]] |----- | 23218 || 23260 || [[Sent Maurici de Cròc|Sent Maurzís]] |----- | 23220 || 23200 || [[Sent Medard e la Rocheta|Sent Medard La Rochita]] |----- | 23221 || 23100 || [[Sent Mèrd la Bruelha|Sent Miard la Brolha]] |----- | 23222 || 23480 || [[Sent Micheu de Veissa|Sent Micháu de Vaissa]] ? |----- | 23223 || 23400 || [[Sent Maurèlh]] |----- | 23224 || 23100 || [[Sent Orador de Chirosa]] |----- | 23225 || 23260 || [[Sent Orador de Cròc]] |----- | 23226 || 23260 || [[Sent Pardós d'Arnèt]] ? |----- | 23228 || 23200 || [[Sent Pardós lo Nuòu]] |----- | 23229 || 23150 || [[Sent Pardós los Cars]] |----- | 23227 || 23400 || [[Sent Pardós Morteiròu]] |----- | 23232 || 23460 || [[Sent Peir]] ? |----- | 23230 || 23430 || [[Sent Peir Charnhac|Chernhac]] |----- | 23231 || 23290 || [[Sant Peir]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23233 || 23600 || [[Sent Peir dau Bòsc|Sent Peire le Bòsc]] |----- | 23234 || 23110 || [[Sent Priech]] |----- | 23235 || 23300 || [[Sent Prich la Feulhe]] |----- | 23236 || 23240 || [[Sent Príech]]<ref>Les noms de lieux du canton du Grand-Bourg, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23237 || 23400 || [[Sent Priech Paluç]] (sic) |----- | 23238 || 23500 || [[Sent Quentin (Cruesa)|Sent Quentin]] |----- | 23239 || 23160 || [[Sent Sebastian (Marcha)]] |----- | 23240 || 23600 || [[Sent Silvan (Cruesa)|Sent Sàuvan de Barlòt]] |----- | 23241 || 23190 || [[Sent Sauve de Bèlagarda|Sent Sàuvan de Belagarda]] |----- | 23242 || 23320 || [[Sant Sauve Montagut]] (sic, ''Sant'') |----- | 23243 || 23140 || [[Sant Sauve de Tol|Sent Sauve de Tol]] |----- | 23244 || 23800 || [[Sent Sepise (Dun)|Sent Spise de Dun]] |----- | 23245 || 23000 || [[Sent Sepise (Garaitós)|Sent Spise de Garait]] |----- | 23246 || 23480 || [[Sent Soupise las Chams]] |----- | 23247 || 23320 || [[Sent Vauric]] |----- | 23248 || 23000 || [[Sent Victòr]] |----- | 23249 || 23460 || [[Sant Ariei la Montanha|Sent Iriés la Montanha]] |----- | 23250 || 23150 || [[Sent Iriès lo Bòsc|Sent Iriés lòs Bòscs]] |----- | 23167 || 23110 || [[Sanac|Sannac]] |----- | 23168 || 23250 || [[Sarden]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23169 || 23000 || [[La Saunièra]] |----- | 23170 || 23000 || [[Savenas (Cruesa)|Savenas]] |----- | 23171 || 23700 || [[Sermur|Sarmur]] |----- | 23172 || 23190 || [[La Serra e Bussiera Vielha]] |----- | 23173 || 23250 || [[Sobrebòsc|Sobrebuòsc]] |----- | 23174 || 23600 || [[Solmans]] |----- | 23175 || 23150 || [[Sos Parçac]] |----- | 23176 || 23300 || [[La Sostrana]] |----- | 23251 || 23170 || [[Tardas|Tarda]] |----- | 23252 || 23350 || [[Tercilhac|Tarcilhac]] |----- | 23253 || 23250 || [[Tauron]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> o Tauront<ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 214</ref> |----- | 23254 || 23600 || [[Tol Senta Crotz]] |----- | 23255 || 23230 || [[Tres Fonts]] |----- | 23257 || 23120 || [[Valièra|Valiera]] |----- | 23258 || 23300 || [[Varelhes]] |----- | 23259 || 23170 || [[Vernejes]] |----- | 23260 || 23250 || [[Vidalhac (Cruesa)|Vidalhac]]<ref>Les noms de lieux du canton de Pontarion, Yves Lavalade, 2014</ref> |----- | 23261 || 23170 || [[Viersac|Viarçac]] |----- | 23262 || 23140 || [[Vijavila]] |----- | 23263 || 23800 || [[Vilar (Cruesa)|Vilars]] |----- | 23264 || 23340 || [[La Viala-Diau]]<ref>Les noms de lieux du canton de Gentioux, Yves Lavalade, 2008</ref> |----- | 23265 || 23260 || [[La Vila Nueva|La Viala Nuèva]] |----- | 23266 || 23260 || [[La Vialatèla]] |} <references/> {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa|*]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)| Cruesa]] [[Categoria:Còde postal francés|Cruesa]] krtoco84p5ubpztnb1a42iy4xslp8wn 0 84985 2508649 2220426 2026-09-13T02:09:02Z François Fontan 58351 Manhoué fotografia per ieu, François Fontan ! 2508649 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Manhoué | nomcomuna2=Manhoué | imatge=Manhoué l'église Saint-Georges.JPG | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Château-Salins|Château-Salins]] | canton= [[Canton de Château-Salins|Château-Salins]] | insee = 57440 | sitweb= | cp = 57590 | cònsol = Christian Noël | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 6.34 | latitud= 48.8267 | alt mini = 190 | alt mej = | alt maxi = 271 | km² = 4.1 }} [[Fichièr:Manhoué l'église Saint-Georges.JPG|vinheta]] '''Manhoué''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mosèla (departament)|Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Manhoué]]'''Manhoué'''}} {{Image label|x=0.497544624064|y=0.633306213814|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 70 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aboncourt-sur-Seille]] (1,1km)}}}} {{Image label|x=0.394978843516|y=0.427304073286|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 333 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Arraye-et-Han]] (1,3km)}}}} {{Image label|x=0.428106156624|y=0.711151605283|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 123 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lanfroicourt]] (1,9km)}}}} {{Image label|x=0.673492396572|y=0.302584178006|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 125 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Malaucourt-sur-Seille]] (2,2km)}}}} {{Image label|x=0.511398174483|y=0.788199855762|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 157 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bey-sur-Seille]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.198186727126|y=0.635749908325|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 216 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Armaucourt]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.377395162763|y=0.176505222676|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 162 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fossieux]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.914243714844|y=0.320199687104|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 159 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Jallaucourt]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.708591471939|y=0.920930364601|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 311 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bioncourt]] (3,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} * Domeni del &eacute;v&ecirc;ch&eacute; en lo ban de Delme. * Totalament destruit al cors de la gu&egrave;rra de Trenta ans. * En 1635, reconstruit a un autre endroit. * I a un ban trucat "Vi&egrave;lh Manhou&eacute;". * Destruccions l'an 1914-1918 e en 1939-1945. {{Original|fr}} * Domaine de l'évêché dans le ban de Delme. * Entièrement détruit au cours de la guerre de Trente ans. * En 1635, reconstruit à un autre endroit. * Il y a un ban appelé "Vieux Manhoué". * Destructions en 1914-1918 et en 1939-1945. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 57440 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Christian Noël|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 57440 |1793=247 |1800=261 |1806=259 |1821=310 |1831=316 |1836=316 |1841=341 |1846=368 |1851=391 |1856=356 |1861=350 |1866= |1872=350 |1876=341 |1881=310 |1886=331 |1891=275 |1896=275 |1901=244 |1906=219 |1911=199 |1921=183 |1926=185 |1931=172 |1936=150 |1946=142 |1954=138 |1962=117 |1968=117 |1975=130 |1982=122 |1990=134 |1999=146 |2004= |2005= |2006=136 |2007= 135 |2008=132 |2009=129 |cassini=20898 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 57440 }} [[Categoria:Comuna de Mosèla]] 7r8bvcblp48mwqvgyn00xdrfggzs17x 0 107080 2508643 2289836 2026-09-12T18:13:02Z Alaric 506 44932 toponimia, divèrs, tot... 2508643 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Baissac | nom2 = ''Beissat'' | imatge = Beissat_église_(1).jpg | descripcion = L'egleisa Sent Peir e Sent Pau (segle XIII) | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[Canton d'Ausança|Ausança]] ([[Canton de la Cortina|La Cortina]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 23019 | cònsol = Pierrick Louradour | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.27694444444 | latitud = 45.7738888889 | alt mini = 690 | alt mej = | alt maxi = 886 | km² = 14.49 |}} '''Bèiçac''' o '''Baissac'''<ref name = ilav>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 41</ref> (''Beissat'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Lemosin]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23019.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Baissac | nòrd = [[Manhac (Cruesa)|Manhac]] | nòrd-èst = | èst = [[Malerèt|Malarèt]] | sud-èst = | sud = [[Sent Orador de Chirosa]] | sud-oèst = | oèst = [[La Cortina]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== La prononciacion es [bej'sa]. Las fòrmas ancianas son ''de Beyssaco'' au segle XIV, ''Baissac'' en 1353, ''Beissac'' en 1462, etc <ref name = ilav/>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat]], ''Baissac'' ven del nom latin d'òme ''Baccius'' o ''Bassius'' emb lo sufixe ''-acum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 44</ref>. Segon Ives Lavalada, ''Baissac'' ven de ''Bassus'' (?), emb ''-iacum'', o del celtic ''Bascius'', emb ''-acon''. La grafia es ''Baissac'' <ref name = ilav/>. </br> Ren justifica pas la grafia ''Bèiçac'', per'mor que l'accent tonic es sus la sillaba finala. Los etimes prepausats son en ''Ba-'' e l'evolucion a la pretonica ''ai'' > ''ei'' es regulara en [[Lemosin (dialecte)|lemosin]]. La proposicion d'Ives Lavalada es impecabla. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23019 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Pierrick Louradour |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Gérard Rougier|Partit= divers mança |Qualitat= retirat}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23019 |1793=515 |1800=389 |1806=500 |1821=526 |1831=901 |1836=522 |1841=518 |1846=502 |1851=472 |1856=439 |1861=438 |1866=436 |1872=450 |1876=438 |1881=423 |1886=448 |1891=436 |1896=431 |1901=408 |1906=337 |1911=279 |1921=211 |1926=192 |1931=161 |1936=170 |1946=145 |1954=130 |1962=110 |1968=94 |1975=75 |1982=62 |1990=41 |1999=31 |cassini=3041 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|019}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|019}}/14.49) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== <gallery> Rozeille_Beissat_vallée_(2).jpg|La vau de la Roseliá en amont del borg. Beissat_église_cloches.jpg|Las clòchas de l'egleisa. Beissat_croix_à_côté_portail_église_(1).jpg|La crotz de peira a costat dau portau. Beissat_croix_devant_façade_église_(1).jpg|La crotz metallica davant la façada occidentala. Beissat_retenue.jpg|La retenguda dau barratge de Baissac. Roches_de_Murat.jpg|Las ròchas de Murat, que surplomban lo borg e la retenguda. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 7xsscbt2oxlxqtdpo2zbww8n105sobq 2508644 2508643 2026-09-12T18:18:09Z Alaric 506 44932 Alaric 506 a desplaçat la pagina [[Bèiçac]] cap a [[Baissac (Cruesa)]] : Títol mal escrit : L'accent tonic es sus la finala. Segon Lavalada, après estudi. 2508643 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Baissac | nom2 = ''Beissat'' | imatge = Beissat_église_(1).jpg | descripcion = L'egleisa Sent Peir e Sent Pau (segle XIII) | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[Canton d'Ausança|Ausança]] ([[Canton de la Cortina|La Cortina]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 23019 | cònsol = Pierrick Louradour | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.27694444444 | latitud = 45.7738888889 | alt mini = 690 | alt mej = | alt maxi = 886 | km² = 14.49 |}} '''Bèiçac''' o '''Baissac'''<ref name = ilav>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 41</ref> (''Beissat'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Lemosin]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23019.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Baissac | nòrd = [[Manhac (Cruesa)|Manhac]] | nòrd-èst = | èst = [[Malerèt|Malarèt]] | sud-èst = | sud = [[Sent Orador de Chirosa]] | sud-oèst = | oèst = [[La Cortina]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== La prononciacion es [bej'sa]. Las fòrmas ancianas son ''de Beyssaco'' au segle XIV, ''Baissac'' en 1353, ''Beissac'' en 1462, etc <ref name = ilav/>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat]], ''Baissac'' ven del nom latin d'òme ''Baccius'' o ''Bassius'' emb lo sufixe ''-acum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 44</ref>. Segon Ives Lavalada, ''Baissac'' ven de ''Bassus'' (?), emb ''-iacum'', o del celtic ''Bascius'', emb ''-acon''. La grafia es ''Baissac'' <ref name = ilav/>. </br> Ren justifica pas la grafia ''Bèiçac'', per'mor que l'accent tonic es sus la sillaba finala. Los etimes prepausats son en ''Ba-'' e l'evolucion a la pretonica ''ai'' > ''ei'' es regulara en [[Lemosin (dialecte)|lemosin]]. La proposicion d'Ives Lavalada es impecabla. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23019 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Pierrick Louradour |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Gérard Rougier|Partit= divers mança |Qualitat= retirat}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23019 |1793=515 |1800=389 |1806=500 |1821=526 |1831=901 |1836=522 |1841=518 |1846=502 |1851=472 |1856=439 |1861=438 |1866=436 |1872=450 |1876=438 |1881=423 |1886=448 |1891=436 |1896=431 |1901=408 |1906=337 |1911=279 |1921=211 |1926=192 |1931=161 |1936=170 |1946=145 |1954=130 |1962=110 |1968=94 |1975=75 |1982=62 |1990=41 |1999=31 |cassini=3041 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|019}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|019}}/14.49) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== <gallery> Rozeille_Beissat_vallée_(2).jpg|La vau de la Roseliá en amont del borg. Beissat_église_cloches.jpg|Las clòchas de l'egleisa. Beissat_croix_à_côté_portail_église_(1).jpg|La crotz de peira a costat dau portau. Beissat_croix_devant_façade_église_(1).jpg|La crotz metallica davant la façada occidentala. Beissat_retenue.jpg|La retenguda dau barratge de Baissac. Roches_de_Murat.jpg|Las ròchas de Murat, que surplomban lo borg e la retenguda. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 7xsscbt2oxlxqtdpo2zbww8n105sobq 0 107248 2508648 2492193 2026-09-12T21:01:02Z Alaric 506 44932 toponimia, divèrs, tot... 2508648 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Claravau | nom2 = ''Clairavaux'' | imatge = Clairavaux église.jpg | descripcion = La façada nòrd de l'egleisa e lo paisatge marchés | lògo = | escut = Blason_ville_FR_Clairavaux_(Creuse).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[Canton d'Ausança|Ausança]] ([[Canton de la Cortina|La Cortina]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 23063 | cp = 23500 | cònsol = Jean-Luc Follezou | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.16777777778 | latitud = 45.7838888889 | alt mini = 595 | alt maxi = 876 | km² = 27.55 |}} '''Claravau''' (''Clairavaux'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23063.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Claravau | nòrd = [[Cròsa]] | nòrd-èst = [[Possanjas|Pocenjas]] | èst = [[Manhac (Cruesa)|Manhac]] | sud-èst = [[La Cortina]] | sud = [[Lo Mas d'Artija]] | sud-oèst = [[Feniers]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Juòus]] }} ==Toponimia== Segon [[Albèrt Dauzat]], ''Claravau'' a lo sens de « vau clara », emb l'adjectiu latin ''clarus'', « clar » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 193</ref>. </br> La prononciacion es [,klarɔ'vaw]. Las fòrmas ancianas son ''Claravalle'' en 1097, ''Clarisvallisbus'' au segle XIV, ''Clarasvaulx'' en 1462, ''Cleravaux'' en 1481, ''Claravaux'' en 1679, etc. Lo borg es jucat sus un pendent solelhós; s'i durbís la larja e brava vau de Cruesa, çò que justifica lo nom <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 72</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23063 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Luc Follezou |Partit= |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat= Laurence Boyer |Partit= sens |Qualitat= emplejada }} {{Elegit |Debuta= març [[1977]] |Fin= 2014 |Identitat= René Forest |Partit= |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= mai [[1953]] |Fin= 1977 |Identitat= Anselme Florand |Partit=[[SFIO]], puei PSA, puei PSU, puei divers mança |Qualitat= Cultivator e expert agricòla, deputat (1950-1956)}} {{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1953 |Identitat=Marcel Lecout |Partit= |Qualitat= molinier e cultivator}} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1944 |Identitat= Maurice Labas |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1880]] |Fin= 1904 |Identitat= Hypollythe Desfemmes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1880 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23063 |1793=777 |1800=658 |1806=706 |1821=738 |1831=825 |1836=798 |1841=838 |1846=857 |1851=870 |1856=838 |1861=778 |1866=692 |1872=772 |1876=767 |1881=790 |1886=812 |1891=815 |1896=746 |1901=780 |1906=681 |1911=668 |1921=564 |1926=512 |1931=513 |1936=417 |1946=372 |1954=347 |1962=298 |1968=247 |1975=204 |1982=148 |1990=171 |1999=152 |2004=159 |cassini=9673 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|063}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|063}}/27.55) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== <gallery> Clairavaux_bourg.jpg|L'entrada dau borg. Creuse_et_affluent_Clairavaux_3_ponts_amont.jpg|Los ajustants entre Cruesa, que ven de la drecha, e lo riu dau Bruelh, au luec ''Los Tres Ponts''. Clairavaux_mairie.jpg|La mairaria. Clairavaux_carrière.jpg|La peiriera de fregelaud (gneiss). Clairavaux_église_nef_(1).jpg|La nau de l'egleisa. Clairavaux_croix_Grande_(1).jpg|La crotz granda. Clairavaux_3_ponts_stèle.jpg|L'estela comemorativa daus resistants mòrts lo 14 de julhet 1944. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] gsy0s8rzhapijl86gqfle473f46vetp 2508656 2508648 2026-09-13T03:58:36Z Alaric 506 44932 2508656 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Claravau | nom2 = ''Clairavaux'' | imatge = Clairavaux église.jpg | descripcion = La façada nòrd de l'egleisa e lo paisatge marchés | lògo = | escut = Blason_ville_FR_Clairavaux_(Creuse).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[Canton d'Ausança|Ausança]] ([[Canton de la Cortina|La Cortina]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 23063 | cp = 23500 | cònsol = Jean-Luc Follezou | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.16777777778 | latitud = 45.7838888889 | alt mini = 595 | alt maxi = 876 | km² = 27.55 |}} '''Claravau''' (''Clairavaux'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23063.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Claravau | nòrd = [[Cròsa]] | nòrd-èst = [[Possanjas|Pocenjas]] | èst = [[Manhac (Cruesa)|Manhac]] | sud-èst = [[La Cortina]] | sud = [[Lo Mas d'Artija]] | sud-oèst = [[Feniers]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Juòus]] }} ==Toponimia== Segon [[Albèrt Dauzat]], ''Claravau'' a lo sens de « vau clara », emb l'adjectiu latin ''clarus'', « clar » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 193</ref>. </br> La prononciacion es [,klarɔ'vaw]. Las fòrmas ancianas son ''Claravalle'' en 1097, ''Clarisvallibus'' au segle XIV, ''Clarasvaulx'' en 1462, ''Cleravaux'' en 1481, ''Claravaux'' en 1679, etc. Lo borg es jucat sus un pendent solelhós; s'i durbís la larja e brava vau de Cruesa, çò que justifica lo nom <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 72</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23063 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Luc Follezou |Partit= |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat= Laurence Boyer |Partit= sens |Qualitat= emplejada }} {{Elegit |Debuta= març [[1977]] |Fin= 2014 |Identitat= René Forest |Partit= |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= mai [[1953]] |Fin= 1977 |Identitat= Anselme Florand |Partit=[[SFIO]], puei PSA, puei PSU, puei divers mança |Qualitat= Cultivator e expert agricòla, deputat (1950-1956)}} {{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1953 |Identitat=Marcel Lecout |Partit= |Qualitat= molinier e cultivator}} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1944 |Identitat= Maurice Labas |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1880]] |Fin= 1904 |Identitat= Hypollythe Desfemmes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1880 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23063 |1793=777 |1800=658 |1806=706 |1821=738 |1831=825 |1836=798 |1841=838 |1846=857 |1851=870 |1856=838 |1861=778 |1866=692 |1872=772 |1876=767 |1881=790 |1886=812 |1891=815 |1896=746 |1901=780 |1906=681 |1911=668 |1921=564 |1926=512 |1931=513 |1936=417 |1946=372 |1954=347 |1962=298 |1968=247 |1975=204 |1982=148 |1990=171 |1999=152 |2004=159 |cassini=9673 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|063}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|063}}/27.55) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== <gallery> Clairavaux_bourg.jpg|L'entrada dau borg. Creuse_et_affluent_Clairavaux_3_ponts_amont.jpg|Los ajustants entre Cruesa, que ven de la drecha, e lo riu dau Bruelh, au luec ''Los Tres Ponts''. Clairavaux_mairie.jpg|La mairaria. Clairavaux_carrière.jpg|La peiriera de fregelaud (gneiss). Clairavaux_église_nef_(1).jpg|La nau de l'egleisa. Clairavaux_croix_Grande_(1).jpg|La crotz granda. Clairavaux_3_ponts_stèle.jpg|L'estela comemorativa daus resistants mòrts lo 14 de julhet 1944. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] izat2vqzc0i2pkzbu8r1b5r3c46se31 2508657 2508656 2026-09-13T04:42:54Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2508657 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Claravau | nom2 = ''Clairavaux'' | imatge = Clairavaux église.jpg | descripcion = La façada nòrd de l'egleisa e lo paisatge marchés | lògo = | escut = Blason_ville_FR_Clairavaux_(Creuse).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[Canton d'Ausança|Ausança]] ([[Canton de la Cortina|La Cortina]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 23063 | cp = 23500 | cònsol = Jean-Luc Follezou | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.16777777778 | latitud = 45.7838888889 | alt mini = 595 | alt maxi = 876 | km² = 27.55 |}} '''Claravau''' (''Clairavaux'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 23063.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Claravau | nòrd = [[Cròsa]] | nòrd-èst = [[Possanjas|Pocenjas]] | èst = [[Manhac (Cruesa)|Manhac]] | sud-èst = [[La Cortina]] | sud = [[Lo Mas d'Artija]] | sud-oèst = [[Feniers]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Juòus]] }} ==Toponimia== Segon [[Albèrt Dauzat]], ''Claravau'' a lo sens de « vau clara », emb l'adjectiu latin ''clarus'', « clar » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 193</ref>. </br> La prononciacion es [,klarɔ'vaw]. Las fòrmas ancianas son ''Claravalle'' en 1097, ''Clarisvallibus'' au segle XIV, ''Clarasvaulx'' en 1462, ''Cleravaux'' en 1481, ''Claravaux'' en 1679, etc. Lo borg es jucat sus un pendent solelhós; s'i durbís la larja e brava vau de Cruesa, çò que justifica lo nom <ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 72</ref>. Una partida de las atestacions es au plurau. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23063 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Jean-Luc Follezou |Partit= |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat= Laurence Boyer |Partit= sens |Qualitat= emplejada }} {{Elegit |Debuta= març [[1977]] |Fin= 2014 |Identitat= René Forest |Partit= |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= mai [[1953]] |Fin= 1977 |Identitat= Anselme Florand |Partit=[[SFIO]], puei PSA, puei PSU, puei divers mança |Qualitat= Cultivator e expert agricòla, deputat (1950-1956)}} {{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1953 |Identitat=Marcel Lecout |Partit= |Qualitat= molinier e cultivator}} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1944 |Identitat= Maurice Labas |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1880]] |Fin= 1904 |Identitat= Hypollythe Desfemmes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1880 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23063 |1793=777 |1800=658 |1806=706 |1821=738 |1831=825 |1836=798 |1841=838 |1846=857 |1851=870 |1856=838 |1861=778 |1866=692 |1872=772 |1876=767 |1881=790 |1886=812 |1891=815 |1896=746 |1901=780 |1906=681 |1911=668 |1921=564 |1926=512 |1931=513 |1936=417 |1946=372 |1954=347 |1962=298 |1968=247 |1975=204 |1982=148 |1990=171 |1999=152 |2004=159 |cassini=9673 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|063}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|063}}/27.55) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== <gallery> Clairavaux_bourg.jpg|L'entrada dau borg. Creuse_et_affluent_Clairavaux_3_ponts_amont.jpg|Los ajustants entre Cruesa, que ven de la drecha, e lo riu dau Bruelh, au luec ''Los Tres Ponts''. Clairavaux_mairie.jpg|La mairaria. Clairavaux_carrière.jpg|La peiriera de fregelaud (gneiss). Clairavaux_église_nef_(1).jpg|La nau de l'egleisa. Clairavaux_croix_Grande_(1).jpg|La crotz granda. Clairavaux_3_ponts_stèle.jpg|L'estela comemorativa daus resistants mòrts lo 14 de julhet 1944. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Cruesa]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] hy8ekqz042euhbra8vw5t89i6wipat7 0 107255 2508658 2290431 2026-09-13T05:46:31Z Alaric 506 44932 toponimia, divèrs 2508658 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = La Cortina | nom2 = ''La Courtine'' | imatge = La Courtine mairie-école.jpg | descripcion = Maison comuna, escòla e monument aus mòrts | lògo = | escut = Blason_ville_fr_La_Courtine_(23).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Aubuçon]] | canton = [[Canton d'Ausança|Ausança]] ([[chapluec]] dau [[Canton de la Cortina|La Cortina]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 23067 | cp = 23100 | cònsol = Suzanne Lacroix-Besse | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 2.26416666667 | latitud = 45.7016666667 | alt mini = 714 | alt maxi = 895 | km² = 41.42 |}} '''La Cortina''' (''La Courtine'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = La Cortina | nòrd = [[Manhac (Cruesa)|Manhac]] | nòrd-èst = [[Baissac (Cruesa)|Baissac]] | èst = [[Sent Orador de Chirosa]] | sud-èst = [[Sent Marçau lo Vielh]] | sud = [[Sant Remei]] <small>([[Corresa (departament)|Corresa]])</small> | sud-oèst = [[Saurnac]] <small>([[Corresa (departament)|Corresa]])</small> | oèst = [[Lo Mas d'Artija]] | nòrd-oèst = [[Claravau]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son ''Cortina'' en 1314, vas 1374, ''La Cortine'' en 1462. Ven de l'occitan ''cortina'', « cortina » (de fortificacions). I aguet un chasteu fòrt e sos barris fugueren deschastelats dau temps de [[Loís XIII de França|Loís XIII]] <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 222</ref>{{,}}<ref>Yves Lavalade, ''Dictionnaire des communes de la Creuse'', ed. la Geste, 2022, p. 75, 76</ref>. ==Istòria== La Cortina era una anciana vila fortificada que sos barris fugueren destruchs a l'epòca de [[Loís XIII de França|Loís XIII]], pasmens, la glèisa èra una annexa de quela de Sent Danís (nom supausat) e dusc'a la revolucion lo [[chapluec]] èra a Sent Danís. Per exemple, Sent Danís era chapluec de canton en 1790 e en 1801, lo canton era aqueu de la Cortina. Un camp militar important i fuguet creat en 1901. </br> En [[1965]], la comuna dau [[Lo Truc|Truc]] fuguet incorporada a la comuna, que prenguet lo nom oficiau de ''La Courtine-Le Trucq'' d'aicianta [[1981]] <ref>http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=10800</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=23067 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Suzanne Lacroix-Besse |Partit= |Qualitat= retirada de quadra}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Jean-Marc Michelon |Partit= divers drecha |Qualitat= emplejat }} {{Elegit |Debuta= [[1990]] |Fin= 2001 |Identitat= Jean Michelon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1990 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23067 |1793=819 |1800=558 |1806=670 |1821=796 |1831=842 |1836=1092 |1841=1030 |1846=970 |1851=989 |1856=1037 |1861=1028 |1866=1034 |1872=1029 |1876=1010 |1881=1028 |1886=978 |1891=1080 |1896=1033 |1901=1147 |1906=1431 |1911=1586 |1921=1266 |1926=1181 |1931=1242 |1936=1309 |1946=1315 |1954=1187 |1962=1151 |1968=1233 |1975=1164 |1982=986 |1990=1057 |1999=971 |cassini=10800 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion era de {{popfr23|067}} abitants e la densitat era de {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|067}}/41.42) round 2}}}} ab/km². ==Luecs e monuments== L'anciana egleisa Sent Geli dau [[Lo Truc|Truc]] es en roina <ref>https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/IA00030661</ref>. N'es entau de l'anciana egleisa Sent Danís de Sent Danís <ref>https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/IA00030659</ref>. <gallery> Champ_de_foire_La_Courtine.jpg|Lo feirau. Liège_vallée_La_Courtine.jpg|La vau de ''Liège'' (nom francés) La_Courtine_église_(2).jpg|La glèisa de l'Assompcion. La_Courtine_église_portail.jpg|Son portau dau sègle XIII La_Courtine_monument_aux_morts_ancien.jpg|L'ancian monument aus mòrts. La_Courtine_fontaine_à_côté_église.jpg|Font a costat de l'egleisa. La_Courtine_gare_(1).jpg|L'ancian bastiment daus viatjaires. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 31e65u924bwxgddk8ike6kacdkyufqx 0 131967 2508650 2472702 2026-09-13T02:14:22Z François Fontan 58351 Categoria ??? François Fontan. 2508650 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Composition_equipe_rugby.svg|right|400px]] '''Una equipa de [[rugbi de XV]] es compausada de quinze jogaires''' avent de pòstes plan definits. Uèit d'entre eles son los ''avants'', repartis en tres linha: dos [[pilar (rugbi de XV)|pilars]] e un [[talonaire (rugbi de XV)|talonaire]] en primièra linha, dos [[segonda linha (rugbi de XV)|segonda linha]], dos [[tresena linha ala (rugbi de XV)|tresena linha ala]] e un [[tresena linha centre (rugbi de XV)|tresena linha centre]] en tresena linha. Los sèt autres son los arrièrs amb une ''nosada'' compausada del [[mièg de mesclada (rugbi de XV)|mièg de mesclada]] e del [[Mièg de dubertura (rugbi de XV)|mièg de dubertura]], quatre tres quarts (dos al [[centre (rugbu de XV)|centre]] e dos a las [[alièr (rugbi de XV)|alas]]) e un [[arrièr (rugbi de XV)|arrièr]]. == Los avants == === Primièra linha (1, 2 e 3) === Los jogaires numerotats 1 e 3 son los '''[[pilar (rugbi de XV)|pilars]]''' esquèrra e drech. Dins las [[Mesclada|mescladas]], acòstan lo '''[[talonaire (rugbi de XV)|talonaire]]''' e constituisson la primièra linha. Lor ròtle principal es de butar en mesclada e de "desencombrar" pendent regropaments o mesclanhas per aparar o recobrar lo [[Balon de rugbi de XV|balon]]. Pendent las [[Tòca (rugbi de XV)|tòcas]], se vei mai sovent lo talonaire lançar lo balon e los pilars portar los sautaires. Mas dins lo rugbi modèrne, es totjorn mai rare de vire los jogaires de primièra linha lo balon a la man, mas subretot de placar de contunh. Son los jogaires dels mai pesucs de l'equipa; la seuna velocitat e tecnica de passa son tanben d'avantatges. Lo talonaire es a l'ora d'ara sovent considerat coma un quatren tresena linha. Mai aviat e explosiu, se vei sovent crear de brècas aprèp las terriblas cargas dins lo ridèl defensiu advèrs. Per jogar talonaire, a quin que siá nivèl, lo coratge es una valor de primièra. En efècte, amb las seuna postura de sacrificat pendent las dintradas en mesclada, s'a de ligar amb los seus dos pilars, drech e esquèrra, puèi que la confisança dins aqueles darrièrs es importanta. Mas lo ròtle primièr d'un talonaire es, de segur, de talonar lo balon quand es introduch dins la mesclada. Aquel gèste deu èsser aviat e biaisut per que lo balon atenga aviadament los pès del tresena linha centre, sens trebolar lo trabalh de las segonda linha. Lo talonaire es doncas sovent un menaire d'òmes que deu saber metre en confisança los seus avants. Es doncas pas rare que lo talonaire capiteneja l'equipa. Qualques pilars: [[Jason Leonard]]^(ANG), [[Wilson Whineray]]^(N-Z), [[Os du Randt]]^(AFS), [[Nicolas Mas]]^(FRA), [[Jean-Pierre Garuet-Lempirou]]^(FRA), [[Christian Califano]]^(FRA), [[Sebastian Bozzi]]^(ARG), [[Tendai Mtawarira]]^(FJI), [[Sylvain Marconnet]]^(FRA), [[Martin Castrogiovanni]]^(ITÀ). Quelques jogaires al pòste de talonaire: [[Sean Fitzpatrick]]^(NZ), [[Keith Wood]]^(IRL), [[John Smit]]^(AFS), [[Brian Moore (rugby à XV)|Brian Moore]]^(ENG), [[Anton Oliver]]^(NZ), [[William Servat]]^(FRA), [[Keven Mealamu]]^(NZ), [[Camille Chat]]^(FRA), [[Raphaël Ibañez]]^(FRA) [[Dimitri Szarzewski]]^(FRA). === Segonda linha (4 e 5) === Los '''[[segonda linha (rugbi de XV)|segonda linha]]''' (numèros 4 e 5) son tradicionalament los mai grands jogaires de l'equipa. Participan activament a la butada pendent las [[Mescalada]]s, desencombran dins los regropaments per aparar o recobrar lo [[Balon de rugbi de XV|balon]], e saltan mai sovent en [[Tòca (rugbi de XV)|tòca]]. Los cinc de devant representant la poténcia de combat de l'equipa. Se pòt remarcar un jòc diferent del N°4, e del N°5. En efècte, lo numèro 5 es considerat coma un vertadièr motor en mesclada, qu'utiliza la seuna poténcia per far avançar lo seu molon, e se trapa mai sovent arrancar de balons a l'adversari que lo numèro 4. Aquel darrièr es puslèu considerat coma un jogaire mobil, capable de jogar balon a la man, e es doncas mai tecnic que le numèro 5. Pasmens, aquelas diferéncias son pas encora plan marcadas. Lo pòste de segonda linha es sovent considerat coma un pòste ingrat perqu'es rare de veire un segonda linha marcar d'ensags, o simplament aver un balon dins las mans. Pasmens son essencials al sen d'una equipa, tanben al nivèl psicologic que fisic. Qualques segonda linha: [[Fabien Pelous]]^(FRA), [[Colin Meads]]^(NZ), [[John Eales]]^(AUS), [[Martin Johnson]]^(ANG), [[Frik Du Preez]]^(AFS), [[Willie-John McBride]]^(IRL), [[Malcolm O'Kelly]]^(IRL), [[Lionel Nallet]]^(FRA), [[Ali Williams]]^(NZ), [[Rimas Alvarez Kairelis]]^(ARG), [[Bakkies Botha]]^(AFS), [[Victor Matfield]]^(AFS). === Tresena linha (6,7 e 8) === En '''tresena linha''', i a dos [[tresena linha ala (rugbi de XV)|tresena linha ala]] e un [[tresena linha centre (rugbi de XV)|tresena linha centre]]. Los [[tresena linha ala (rugbi de XV)|tresena linha ala]], (numèros 6 e 7), son de jogaires a l'encòp poderoses e mobils, fòrça aisits pels placatges per defendre eficaçament sus l'adversari. Lo parelh d'alièr es sovent compausat d'un jogaire long de talha sautaire en tòca e d'un autre, mai balès, que lo ròtle, en mai de placar, es de gratar o d'alentir las sortidas de balon de l'equipa advèrsa dins las mesclanhas. Lo pòste de [[tresena linha centre (rugbi de XV)|tresena linha centre]] es mai sovent tengut per un jogaire d'experiença e de granda talha, possedant pron de reculada e d'autoritat per orientar lo trabalh dels seus equipièrs pendent las mesladas. Lo "''neorugbi''" privilegiant los jogiares totjorn mai denses, los tresenas linhas se fan sovent remarcar pendent la partidas pels seus placatges sovent destructors e las cargas suspoderosas. Es per aquò de jogaires se revelèron a l'escala internacionala, a causa de lor fisic puslèu de lor tecnica. Pensam alara a [[Sebastian Chabal|Sebastien Chabal]] o [[Henry Tuilagi]]. Qualques tresena linha ala: [[Francois Pienaar]]^(AFS), [[John Jeffrey]]^(ESC), [[Jerry Collins]]^(NZ), [[Neil Back]]^(ANG), [[Michael Jones (rugby)|Michael Jones]]^(NZ), [[Michel Crauste]]^(FRA), [[Fergus Slattery]]^(IRL), [[Josh Kronfeld]]^(NZ), [[Richie McCaw]]^(NZ), [[Thierry Dusautoir]]^(FRA), [[Graham Mourie]]^(NZ), [[Jean-Pierre Rives]]^(FRA). Qualques jogaires al pòste de tresena linha centre: [[Buck Shelford]]^(NZ), [[Zinzan Brooke]]^(NZ), [[Lawrence Dallaglio]]^(ANG), [[Morne du Plessis]]^(AFS), [[Walter Spanghero]]^(FRA), [[Brian Lochore]]^(NZ), [[Hennie Muller]]^(AFS), [[Abdelatif Benazzi]]^(FRA), [[Imanol Harinordoquy]]^(FRA), [[Charles Ollivon]]^(FRA). == Los arrièrs == === Mièg de mescalada (9) === Lo '''[[mièg de mesclada (rugbi de XV)|mièg de mescalda]]''' (numèro 9) anima lo jòc: es mai sovent aquel que recupèra lo [[Balon de rugbi a XV|balon]] a la sortida de la [[tòca (rugbi de XV)|tòca]], de [[mescalda]] o de mesclanhas. Causís de jogar a drecha o a esquèrra cap als arrièrs, de passar lo balon a l'un dels avants per ensejar d'avançar en percussion al ras du regropament, o, mai rarament, de frapar al pé al dessís de la defense advèrsa. Tanben introduch lo balon dins la mesclada. Destricat e viu, es capable de far de passas aviadas e precisas per dinamizar lo jòc. Qualques jogaires a aquel pòste: [[Jérôme Gallion]]^(FRA), [[Morgan Parra]]^(FRA), [[Dimitri Yachvili]]^(FRA), [[Byron Kelleher]]^(NZ), [[Pierre Mignoni]]^(FRA), [[Danie Craven]]^(AFS), [[Joost van der Westhuizen]]^(AFS), [[Nick Farr-Jones]]^(AUS), [[George Gregan]]^(AUS), [[Jacques Fouroux]]^(FRA), [[Gareth Edwards]]^(GAL), [[Justin Marshall]]^(NZ), [[Sid Going]]^(NZ), [[Agustin Pichòt|Agustin Pichot]]^(ARG), [[Piri Weepu]]^(NZ). === Mièg de dubertura (10) === Lo '''[[Mièg de dubertura (rugbi de XV)|mièg de dubertura]]''' (o ''obreire'', numèro 10) dirigís lo jòc: mai sovent, aprèp un regropament, una mesclada o una tòca, recèp lo [[Balon de rugbi de XV|balon]] del ''mièg de mesclada'' e, mercé a la seuna posidion mai reculada, possèda una melhora vision del jòc que li permet de causir cossí utilizar lo balon. Li cal decidir se frapa del pé, pòrte lo balon o lo passa. Possedís mai sovent un bon jòc al pé que li permet de trapar de [[tòca (rugbi de XV)|tòcas]] o de metre en dificultat l'adversari, mas es pas totjorn el que frapa las penalitats e transformacions dins una equipa. La transmission 9-10 (mesclada-dubertura) es sovent la clau du bon foncionament d'una equipa. 9 e 10 forman la ''nosada''. Qualques mièg de dubertura: [[Phil Bennett]]^(GAL), [[Naas Botha]]^(AFS), [[Mark Ella]]^(AUS), [[Barry John]]^(GAL), [[Diego Dominguez]]^(ITÀ), [[Jack Kyle]]^(IRL), [[Michael Lynagh]]^(AUS), [[Ian McGeechan]]^(ECS), [[Cliff Morgan]]^(GAL), [[Bennie Osler]]^(AFS), [[Hugo Porta]]^(ARG), [[Jonny Wilkinson]]^(ANG), [[Stephen Larkham]]^(AUS), [[Carlos Spencer]]^(NZ), [[Grant Fox]]^(NZ), [[Ronan O'Gara]]^(IRL), [[Daniel Carter]]^(NZ), [[Alan Williams]]^(BEL), [[Francois Trinh-Duc]] ^(FRA). === Tresens quarts centre (12 e 13) === Los '''[[Centre (rugbi de XV)|centres]]''' (12 e 13): primièr e segond centres, en foncion de lor proximitat amb l'obreire, ensajon de perforar la defense advèrsa combinant tecnica, velocitat e poténcia, o de fixar lors adversaris per servir los ''tres quarts ala''. Lo primièr centre pòt tanben, s'es performant al pé, agir coma un segond obreire. Lo second centre mai sovent un pauc mens rapid e mens poderós; fa la transition amb los alièrs. Qualques exemples de jogaires de centre: [[Aurélien Rougerie]]^(FRA), [[Jo Maso]]^(FRA), [[Brian O'Driscoll]]^(IRL), [[Danie Gerber]]^(AFS), [[Tana Umaga]]^(NZ), [[Yannick Jauzion]]^(FRA), [[Mike Gibson]]^(IRL), [[Tim Horan]]^(AUS), [[Philippe Sella]]^(FRA), [[Ashley Cooper]]^(AUS), [[André Boniface|André]] e [[Guy Boniface]]^(FRA), [[Maxime Mermoz]]^(FRA), [[Gonzalo Canale]]^(ITÀ). === Tres quarts ala o alièrs (11 e 14) === Los '''[[Alièr (rugbi de XV)|alièrs]]''' esquèrra (11) e drech (14) son al tèrme de linha d'ataca. Son sovent d'una talha mai pichona, lor velocitat deu lor permetre de contornar la defense advèrsa. Son tanben de finissors, generalament los melhors marcaires d'ensags. En defensa, constituisson lo tresen ridèl e ajudan l'"arrièr" a contraatacar. Qualques alièrs: [[Jonah Lomu]]^(NZ), [[David Campese]]^(AUS), [[Vincent Clerc|Damian Penaud]]^(FRA), [[Gerald Davies]]^(GAL), [[Bryan Habana]]^(AFS), [[John Kirwan]]^(NZ), [[Rory Underwood]]^(ANG), [[Christophe Dominici]]^(FRA), [[Vincent Clerc]]^(FRA), [[Shane Williams]]^(GAL). === Arrièr (15) === L''''[[Arrièr (rugbi de XV)|arrièr]]''' (15) deu aligar de capacitats de defendeire amb aquelas d'atacant. En defensa, es lo darrièr barri avant la linha dels pals e demòra sovent en arrièr per recèbre los balons frapats del pé per l'equipa advèrsa e començar la contrataca. En ataca, pòt judar l'ofensiva de l'equipa venguent en susnombre entre los tres quarts: se dich alara que ''s'intercala''. Qualques arrièrs: [[Christian Cullen]]^(NZ), [[Don Clarke]]^(NZ), [[George Nepia]]^(NZ), [[John Peter Rhys Williams|JPR Williams]]^(GAL), [[Gavin Hastings]]^(ESC), [[Andy Irvine]]^(ECS), [[Serge Blanco]]^(FRA), [[Pierre Villepreux]]^(FRA), [[Jason Robinson]]^(ANG), [[André Joubert]]^(AFS), [[Thierry Ruet]]^(FRA), [[Maxime Médard]]^(FRA). == De notar == Las denominacions « mièg » e « tres quarts » venon de la division originala del prat en uèit linhas: los avants constituián las tres primièras linhas, los « miègs » constituián los quatren e cinquen que la nocion de mièg (4/8), puuèi venián los « tres quarts » (6/8), e fin fanala l'arrièr (quatren quart, o « quart arrièr »). Los resultats d'una equipa dependon sovent de las performanças dels jogaires que ne compausant la colomna vertebrala (se dich ''pòstes claus''), es a dire l'axe central 2-8-9-10-15. == Ligams extèrnes == * {{en}}[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rules_and_equipment/6332057.stm Guida de posicionament al rugbi (BBC)] * {{oc}}[https://web.archive.org/web/20140805230250/http://opinion.jornalet.com/leclercq/blog/259/lart-de-la-revirada sul vocabulari del rugbi en occitan] == Legenda == {| | width=200px| * AFS : [[Equipa d'Africa del Sud de rugbi de XV|Sud-Africa]] * ANG : [[Equipa d'Anglatèrra de rugbi de XV|Anglatèrra]] * ARG : [[Equipa d'Argentina de rugbi de XV|Argentina]] * AUS : [[Equipa d'Austràlia de rugbi de XV|Austràlia]] * ESC : [[Equipa d'Escòcia de rugbi de XV|Escòcia]] | width=200px| * FRA : [[Equipa de França de rugbi de XV|França]] * GAL : [[Equipa de Galas de rugbi de XV|Galas]] * IRL : [[Equipa d'Irlanda de rugbi de XV|Irlanda]] * ITÀ : [[Equipa d'Itàlia de rugbi de XV|Itàlia]] * NZ : [[Equipa de Nòva Zelanda de rugbi de XV|Nòva Zelanda]] |} [[Categoria:Rugbi de XV]] [[Categoria:Pòste al rugby de XV]] [[Categoria:Terminologia del rugbi de XV]] 77l3wcx5f500n318y8mmticfa7aw3bc 0 135237 2508642 2508599 2026-09-12T17:50:51Z Jiròni 239 2508642 wikitext text/x-wiki {{Infobox}} [[Fichièr:Arion rufus on rhubarb.jpg|right|thumb|Limac terrèstre sobre una fuèlha]] Los '''limacs''' o las '''limaucas''' son de [[Mollusca|mollusques]] [[Gasteropoda|gasteropòde]]s sens [[clòsca]] apartent a l'[[infraòrdre]] ''[[Stylommatophora]]''. Las limaucas mesuran entre 1 e 30cm. Coma los autres gasteropòdes,tenon quatre [[tentacul]]s que doas an d'[[uèlh]]s. Los autres son utilizats per captar las odors e son sensiblas al gost. Pòdon èsser [[fitofag]]s o carnivòrs. [[categoria:Gastropoda]] [[Categoria:Mollusc (nom vernacular)]] hdjw7yhhsecs0a2rvzmh0bgyhblpx2x 0 149312 2508632 2506218 2026-09-12T16:11:37Z Raymond Trencavel 26125 2508632 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organizacion |imatge=Logo del movement "Bastir Occitània" dempuèi octobre de 2016|tipe=[[movement politic]] |adesion=[[Pays unit]] |ideologia=[[regionalisme]]<br>[[occitanisme]]}} '''Bastir!''', de'n primièr lo "Manifèste Occitanista" (de la fin de 2011 fins en abriu de 2013), es un projècte que se definís coma [[occitanisme|occitanista]] e qu'aviá per tòca de situar la [[lenga occitana]] dins los enjòcs de las [[eleccions municipalas francesas de 2014]]. Es capitanejat per divèrses elegits occitans coma [[Dàvid Grosclaude]] o [[Guilhèm Latruvèrsa]]. A la debuta, '''Bastir!''' se voliá pas un partit politic, quitament pas un movement, mas puslèu una mena de labèl atribuït als candidats a las eleccions, de quina etiqueta politica coneguda que siá, manca los del [[Front Nacional (partit francés)|Front Nacional]]. Per obtenir l'investitura, lo candidat se diviá engatjar un còp elegit a privilegiar a mai de l'occitan, l'interregionalitat, l'educacion e la cultura. ==Las eleccions municipalas de 2014== La causida dels candidats se faguèt aprèp de negociacions menadas localament. La lista de las candidaturas a las municipalas de 2014 es estada aprovada a l'amassada del comitat de pilotatge<ref>http://www.sudouest.fr/2014/01/07/gers-les-occitanistes-inaugurent-les-debats-de-la-campagne-municipale-1421813-2277.php</ref> nacional que se faguèt lo 9 de novembre de 2013. Anteriorament divèrsas reunions se faguèron dins mantunas vilas occitanas. Fin finala, '''Bastir!''' obtenguèt 54 elegits.<ref>31/03/2014 - Municipales et occitan : de que ne cal pensar? https://france3-regions.blog.franceinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2014/03/31/municipales-et-occitan-de-que-ne-cal-pensar.html</ref> ==Las eleccions departamentalas de 2015== A las eleccions departamentalas en França de 2015, i aguèt un vintenant de candidaturas etiquetadas "Bastir!", quasi totas en aligança ambe d'ecologistas. Dins lo departamant de [[Gers (departament)|Gers]], las 6 candidaturas de "Bastir" èran recampadas jos l'apelacion « Libres et Indépendants pour le Gers » (includent una candidatura independenta en mai, la del parelh Sylvie Theye e [[Romain Duport]]<ref>Cantonales : Sylvie Theye et Romain Duport se déclarent https://www.ladepeche.fr/2015/02/11/-7050094.php</ref>). Aqueste còp, '''Bastir!''' obtenguèt pas nat elegit. ==La causida de "Occitanie" coma nom per la novèla region de Tolosa e Montpelhièr== En seguida de las municipalas de 2014 e de las departamentalas de 2015, los de Bastir! faguèron d'accions localas o espontanèas quora aguèron escadenças de convidar lo subjècte "occitan" dins l'actualitat, per exemple en participar activament au mès de mai de 2016 a la campanha del cambiament de nom de la region Lengadòc-Rosselhon-Mieijorn-Pirenèus en "Occitanie"<ref>https://web.archive.org/web/20160624083821/https://www.politicregion.fr/article/nom-de-la-region-pour-bastir-cest-loccitanie-qui-prime</ref>. Atal, menats per Joan-Luc Davezac, nombroses militants de "Bastir!" encara actius en Gasconha tolosana se mobilizèren au moment de la consultacion ciutadana per causir un nom a la region administrativa d'Occitània Centrala ([[Tolosa]] e [[Montpelhièr]]) gessida de la fusion de [[Miègjorn-Pirenèus|Mièijorn-Pirenèus]] ambe [[Lengadòc-Rosselhon]], en preconizar entremièi los cinq prepausats pel conselh regional los dus mès istorics e identitàris : "Occitanie" o "Occitanie - Pays Catalan". Aquesta campanha foguèt una capitada : "Occitanie" foguèt la prumèra causida ambe 44,90 % de las votacions lo 24 de junh (nom validat per las institucions francesas lo 29 de setembre de 2016)<ref>[https://web.archive.org/web/20160830171556/http://7seizh.info/2016/08/29/bastir-occitania-merci-aux-habitants-d-occitanie/ 7Seizh - Bastir Occitania : Merci aux habitants d’ Occitanie]</ref>. Dempuèi, a l'Amassada Constitutiva "Bastir!" d'octobre de 2016 de [[L'Isla de Baish]] (Gasconha tolosana)<ref>[http://www.occitanie-tribune.com/articles/331/gers-bilan-de-l-assemblee-constitutive-de-bastir-occitanie/ GERS - Bilan de l'assemblée constitutive de "Bastir Occitanie"] </ref>, se decidèc de cambiar lo nom '''"Bastir!"''' en "'''Bastir Occitanie'''" (varianta occitana : ''Bastir Occitània''), e per la meteissa ocasion foguèt decidit de l'estructurar coma un movement vertadièr. ==2016 : L'androna macronista== Mentre que menava las accions "Bastir!" en favor del nom novèl de la region administrativa francesa d'[[Occitània (region administrativa)|Occitània centrala]], Joan-Luc Davezac s'engatgèc dins lo moviment "[[En marche !|En Marcha!]]" de l'ancian ministre de l'economia [[Emmanuel Macron]]<ref>[http://france3-regions.blog.francetvinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2017/05/05/emmanuel-macron-repond-aux-occitans-sur-la-question-des-langues-regionales.html Emmanuel Macron répond aux occitans sur la question des langues régionales]</ref>. Atal, nombroses sòcis de "Bastir!" capvath [[Occitània]] tota seguissèren Davezac dins aquesta dralha e te dintrèren dins aqueste moviment e, solide, menèren la campanha de las presidencialas en favor del Macron, qu'estèc elegit President de la Republica Francesa lo 7 de mai de 2017<ref>[http://france3-regions.blog.francetvinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2017/05/09/et-maintenant-les-legislatives.html Et maintenant, les législatives !]</ref>. ==Las eleccions legislativas de 2017== Mès tre las eleccions legislativas de 2017, Davezac e los autres sòcis de "Bastir Occitània" prenèron distàncias ambe lo moviment "En Marcha!", sia en sosténguer al primièr torn candidaturas "macronistas" dissidentas ("majoritat presidenciala")<ref>[https://www.lepetitjournal.net/82-tarn-et-garonne/2017/06/07/je-tiens-a-faire-part-de-mon-indignation/ Le Petit Journal - Tarn-et-Garonne « JE TIENS À FAIRE PART DE MON INDIGNATION… »]</ref> contra los investits pel moviment, sia en presentar candidaturas occitanistas autonòmas<ref>[https://www.lepetitjournal.net/31c-comminges/2017/05/30/elections-legislatives-parti-de-la-nation-occitane/ Le Petit Journal, Haute-Garonne - ELECTIONS LÉGISLATIVES : PARTI DE LA NATION OCCITANE]</ref>. Au segond torn, "Bastir Occitània" comuniquèc pels fialats socials de far barratge a tres candidats "En Marcha!" ont lo moviment èra fòrça plan implantat en Occitània : atal, sus la segonda circonscripcion de Gèrs, sus la primièra circonscripcion de [[Tarn e Garona]] e sus la uèitena circonscripcion de [[Nauta Garona]], en partida benlèu gràcias a la comunicacion dels sòcis de "Bastir Occitània", los candidats pr'aquò favorits "En Marcha!" d'aquestas circonscripcions estèren batuts pels candidats del Partit Socialista<ref>[http://www.lefigaro.fr/politique/2017/07/07/01002-20170707ARTFIG00292-dans-les-rangs-macronistes-des-marcheurs-en-colere-reclament-plus-de-democratie.php LE FIGARO : Dans les rangs macronistes, des «marcheurs en colère» réclament plus de démocratie]</ref>. [[Fichièr:BASTIR OCCITANIE.jpg|vinheta|"Bastir" a Tolosa, lo 4 de junh de 2016. En jaune : [[Joan-Luc Davezac]].]] [[Fichièr:Bastir Occitanie, PNO et POC, législatives 2017.jpg|vinheta|Candidaturas occitanistas a las eleccions legislativas francesas de junh de 2017]] En seguida de l'anullacion de l'eleccion del socialista Joel Aviragnet sus la uèitena circonscripcion ''[[Comenge]]-[[Savés]]'' de Garona Nauta, los electors tornèren votar los 11 e 18 de març de 2018. Aqueste còp, lo comitat "[[Comenge]] e [[Savés]]" de Bastir Occitània demandèc après soscadissa intèrna a sosténguer publicament Joel Aviragnet<ref>https://www.toulouse7.com/2018/02/26/legislatives-partielles-bastir-occitanie-soutient-joel-aviragnet-3/</ref><ref>http://www.occitanie-tribune.com/articles/6681/haute-garonne-legislative-8eme-circ-bastir-occitanie-appelle-a-voter-pour-joel-aviragnet/</ref><ref>http://lasetmana.fr/index.php/oc/politica/item/3615-legislativas-parcialas-la-renaissenca-del-parti-socialiste</ref> identifiat coma "''lo mès pròishe de las ideas de Bastir''". Aqueste te ganhèc aisidament l'eleccion cap au candidat [[La République en marche !|LaREM]] - UDI Miquèu Montsarrat. Mentre, los autres de "Bastir Occitània" que son çaquelà demoratz macronistas compausèron dincas au mes de gènier de 2019 una branca dissidenta a [[La République en marche !|LaREM]], grop puslèu d'esquèrra e regionalista "girondin", opausat cap a la tendéncia de dreta, francofila e centralista "jacobina" pro-parisenca d'aqueste moviment. A la debuta de 2019, "Bastir" s'aluènha donc encara mai del macronisma per'mor de la refòrma Blanquèr identificada coma marrida per l'ensenhament de l'occitan dins l'educacion nacionala, viscuda alavetz coma una traïson de las promessas del Macron rapòrt a la promocion de las lengas regionalas. ==Las eleccions municipalas de 2020 : "Occitània País Nòstre"== Lo dètz de novembre de 2018, sòcis e elegits de "Bastir" se son amassats a Tolosa per aprestar las eleccions municipalas venentas e afortir la preséncia del moviment dins las comunas. "Bastir" anonça alavetz una demarcha similara a la de 2014<ref>https://www.lejournaltoulousain.fr/politique/municipales-occitanistes-bastir-60262</ref>, una dubertura a tota mena de listas compatiblas ambe l'occitanisma segon la ''Charta Bastir'' (a part solide las de l'extrèma-dreta)<ref>https://www.occitanie-tribune.com/articles/9989/occitanie-toulouse-31-elections-municipales-le-mouvement-bastir-s-engage-sur-le-territoire-la-charte-bastir/</ref>. Pr'aquò foguèt [[Occitània País Nòstre]], nascut del maridatge de '''Bastir Occitània''' ambe l'associacion [[País Nòstre]] (octobre-novembre de 2019), que prenguèt en carga las labellizacions jos aquel nom de gaireben un cinquantenat de candidaturas occitanistas a n'aquestas eleccions municipalas de 2020. Per las eleccions europèas del 26 de mai de 2019, una majoritat de comitats de "Bastir" t'an estimat que la tièra la mès pròisha de las valors del moviment èra la de l'aligança ecologista-regionalista [[Euròpa Ecologia Los Verds|EELV]] - [[Regions e Pòbles Solidaris|RPS]] menada pel Yannick Jadot<ref>https://france3-regions.blog.francetvinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2019/05/18/francois-alfonsi-a-lostal-occitan-de-nabona.html</ref>. ==Las eleccions regionalas de 2021 : aligança ambe Joan Lassala== A las eleccions regionalas del 20 de junh de 2021, dins la region administrativa [[Occitània (region administrativa)|Occitanie]], gràcias al sosteng del malhum del moviment [[Occitània País Nòstre]], Joan-Luc Davezac te monta la lista "'''Bastir Occitània 2021'''" ambe lo sosten de [[Joan Lassala]]. Obten sonque 0,76 % dels sufratges exprimits. ==2022 : la Federacion dels Païses Units (FPU)== Lo 15 de genièr de 2022, "Bastir Occitanie" junta la Federacion dels Païses Units, una aligança entre cinq partits regionalistas de França. ==Las eleccions legislativas de 2022== [[Fichièr:Législatives 2022.png|vinheta|Candidaturas "Bastir Occitanie" a las eleccions legislativas francesas de junh de 2022]] A las eleccions legislativas del 12 de junh de 2022, "Bastir Occitanie" te presentèc 14 candidaturas, 13 dins la region administrativa [[Occitània (region administrativa)|Occitanie]], e una de la [[Diaspòra occitana|diaspòra]] a [[París (França)|París]].{{-}} ==Las eleccions europencas de 2024== [[Imatge:Governatori.jpg|200px|thumb|right|Afichatge en Occitània per las eleccions europèas de 2024 de la lista ''Écologie au centre".]] "Bastir Occitanie" participa a las eleccions europencas de junh 2024 dins l'encastre d'una lista ecologista menada per [[Jean-Marc Governatori]]. Lo president de "Bastir Occitanie", Joan-Luc Davezac, es posicionat en cinquena posicion d'aqueste liste dicha ''Écologie au centre'' (ecologia au centre).<ref>https://lejournaldugers.fr/article/75230-au-centre-du-monde-les-regionalistes-entrent-en-campagne</ref><ref>Européennes : J. L. Davezac 5éme sur la liste Governatori https://pais-nostre.eu/2024/04/20/europeennes/</ref><ref>Européennes 2024 : le Gersois Jean-Luc Davezac en lice pour l’écologie et une "Europe des régions" https://www.ladepeche.fr/2024/06/05/europeennes-2024-le-gersois-jean-luc-davezac-en-lice-pour-lecologie-et-une-europe-des-regions-11994698.php</ref> ==Las eleccions legislativas de 2024== A las eleccions legislativas del 30 de junh de 2024, "Bastir Occitanie" te presentèc 7 candidaturas.<ref>Resultats de l’occitanisme al primièr torn de les eleccions legislativas francesas https://www.jornalet.com/nova/22286/resultats-de-loccitanisme-al-primer-torn-de-les-eleccions-legislativas-francesas</ref> ==Las eleccions senatorialas de 2026== "Bastir Occitanie" presenta tanben candidaturas a las senatorialas de 2026, en particular una lista de 7 personas "Bastir Occitanie 31" (cap de lista : [[Joan-Luc Davezac]]) en Garona Nauta, e la candidatura de Patrice Cuquel (remplaçanta : [[Claire Daugé]]) dins Gers.<ref>Patrice Cuquel entre en campagne https://lejournaldugers.fr/article/93607-patrice-cuquel-entre-en-campagne</ref> ==Vejatz tanben== * [[País Nòstre]] * [[Occitània País Nòstre]] == Referéncias == <references /> == Ligams extèrns == * [https://web.archive.org/web/20200113005622/http://bastir-occitanie.fr/ Siti web] (essencialament en francés a l'ora d'ara amb qualques causòtas en occitan) {{Partits politics occitans}} [[Categoria:Partit politic francés]] [[Categoria:Partit politic occitan]] [[Categoria:Occitanisme]] [[Categoria:Movements politics]] i3j12t8ft6ix453yg6fn7ofwx2xydjf 2508633 2508632 2026-09-12T16:12:39Z Raymond Trencavel 26125 /* Las eleccions senatorialas de 2026 */ 2508633 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organizacion |imatge=Logo del movement "Bastir Occitània" dempuèi octobre de 2016|tipe=[[movement politic]] |adesion=[[Pays unit]] |ideologia=[[regionalisme]]<br>[[occitanisme]]}} '''Bastir!''', de'n primièr lo "Manifèste Occitanista" (de la fin de 2011 fins en abriu de 2013), es un projècte que se definís coma [[occitanisme|occitanista]] e qu'aviá per tòca de situar la [[lenga occitana]] dins los enjòcs de las [[eleccions municipalas francesas de 2014]]. Es capitanejat per divèrses elegits occitans coma [[Dàvid Grosclaude]] o [[Guilhèm Latruvèrsa]]. A la debuta, '''Bastir!''' se voliá pas un partit politic, quitament pas un movement, mas puslèu una mena de labèl atribuït als candidats a las eleccions, de quina etiqueta politica coneguda que siá, manca los del [[Front Nacional (partit francés)|Front Nacional]]. Per obtenir l'investitura, lo candidat se diviá engatjar un còp elegit a privilegiar a mai de l'occitan, l'interregionalitat, l'educacion e la cultura. ==Las eleccions municipalas de 2014== La causida dels candidats se faguèt aprèp de negociacions menadas localament. La lista de las candidaturas a las municipalas de 2014 es estada aprovada a l'amassada del comitat de pilotatge<ref>http://www.sudouest.fr/2014/01/07/gers-les-occitanistes-inaugurent-les-debats-de-la-campagne-municipale-1421813-2277.php</ref> nacional que se faguèt lo 9 de novembre de 2013. Anteriorament divèrsas reunions se faguèron dins mantunas vilas occitanas. Fin finala, '''Bastir!''' obtenguèt 54 elegits.<ref>31/03/2014 - Municipales et occitan : de que ne cal pensar? https://france3-regions.blog.franceinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2014/03/31/municipales-et-occitan-de-que-ne-cal-pensar.html</ref> ==Las eleccions departamentalas de 2015== A las eleccions departamentalas en França de 2015, i aguèt un vintenant de candidaturas etiquetadas "Bastir!", quasi totas en aligança ambe d'ecologistas. Dins lo departamant de [[Gers (departament)|Gers]], las 6 candidaturas de "Bastir" èran recampadas jos l'apelacion « Libres et Indépendants pour le Gers » (includent una candidatura independenta en mai, la del parelh Sylvie Theye e [[Romain Duport]]<ref>Cantonales : Sylvie Theye et Romain Duport se déclarent https://www.ladepeche.fr/2015/02/11/-7050094.php</ref>). Aqueste còp, '''Bastir!''' obtenguèt pas nat elegit. ==La causida de "Occitanie" coma nom per la novèla region de Tolosa e Montpelhièr== En seguida de las municipalas de 2014 e de las departamentalas de 2015, los de Bastir! faguèron d'accions localas o espontanèas quora aguèron escadenças de convidar lo subjècte "occitan" dins l'actualitat, per exemple en participar activament au mès de mai de 2016 a la campanha del cambiament de nom de la region Lengadòc-Rosselhon-Mieijorn-Pirenèus en "Occitanie"<ref>https://web.archive.org/web/20160624083821/https://www.politicregion.fr/article/nom-de-la-region-pour-bastir-cest-loccitanie-qui-prime</ref>. Atal, menats per Joan-Luc Davezac, nombroses militants de "Bastir!" encara actius en Gasconha tolosana se mobilizèren au moment de la consultacion ciutadana per causir un nom a la region administrativa d'Occitània Centrala ([[Tolosa]] e [[Montpelhièr]]) gessida de la fusion de [[Miègjorn-Pirenèus|Mièijorn-Pirenèus]] ambe [[Lengadòc-Rosselhon]], en preconizar entremièi los cinq prepausats pel conselh regional los dus mès istorics e identitàris : "Occitanie" o "Occitanie - Pays Catalan". Aquesta campanha foguèt una capitada : "Occitanie" foguèt la prumèra causida ambe 44,90 % de las votacions lo 24 de junh (nom validat per las institucions francesas lo 29 de setembre de 2016)<ref>[https://web.archive.org/web/20160830171556/http://7seizh.info/2016/08/29/bastir-occitania-merci-aux-habitants-d-occitanie/ 7Seizh - Bastir Occitania : Merci aux habitants d’ Occitanie]</ref>. Dempuèi, a l'Amassada Constitutiva "Bastir!" d'octobre de 2016 de [[L'Isla de Baish]] (Gasconha tolosana)<ref>[http://www.occitanie-tribune.com/articles/331/gers-bilan-de-l-assemblee-constitutive-de-bastir-occitanie/ GERS - Bilan de l'assemblée constitutive de "Bastir Occitanie"] </ref>, se decidèc de cambiar lo nom '''"Bastir!"''' en "'''Bastir Occitanie'''" (varianta occitana : ''Bastir Occitània''), e per la meteissa ocasion foguèt decidit de l'estructurar coma un movement vertadièr. ==2016 : L'androna macronista== Mentre que menava las accions "Bastir!" en favor del nom novèl de la region administrativa francesa d'[[Occitània (region administrativa)|Occitània centrala]], Joan-Luc Davezac s'engatgèc dins lo moviment "[[En marche !|En Marcha!]]" de l'ancian ministre de l'economia [[Emmanuel Macron]]<ref>[http://france3-regions.blog.francetvinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2017/05/05/emmanuel-macron-repond-aux-occitans-sur-la-question-des-langues-regionales.html Emmanuel Macron répond aux occitans sur la question des langues régionales]</ref>. Atal, nombroses sòcis de "Bastir!" capvath [[Occitània]] tota seguissèren Davezac dins aquesta dralha e te dintrèren dins aqueste moviment e, solide, menèren la campanha de las presidencialas en favor del Macron, qu'estèc elegit President de la Republica Francesa lo 7 de mai de 2017<ref>[http://france3-regions.blog.francetvinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2017/05/09/et-maintenant-les-legislatives.html Et maintenant, les législatives !]</ref>. ==Las eleccions legislativas de 2017== Mès tre las eleccions legislativas de 2017, Davezac e los autres sòcis de "Bastir Occitània" prenèron distàncias ambe lo moviment "En Marcha!", sia en sosténguer al primièr torn candidaturas "macronistas" dissidentas ("majoritat presidenciala")<ref>[https://www.lepetitjournal.net/82-tarn-et-garonne/2017/06/07/je-tiens-a-faire-part-de-mon-indignation/ Le Petit Journal - Tarn-et-Garonne « JE TIENS À FAIRE PART DE MON INDIGNATION… »]</ref> contra los investits pel moviment, sia en presentar candidaturas occitanistas autonòmas<ref>[https://www.lepetitjournal.net/31c-comminges/2017/05/30/elections-legislatives-parti-de-la-nation-occitane/ Le Petit Journal, Haute-Garonne - ELECTIONS LÉGISLATIVES : PARTI DE LA NATION OCCITANE]</ref>. Au segond torn, "Bastir Occitània" comuniquèc pels fialats socials de far barratge a tres candidats "En Marcha!" ont lo moviment èra fòrça plan implantat en Occitània : atal, sus la segonda circonscripcion de Gèrs, sus la primièra circonscripcion de [[Tarn e Garona]] e sus la uèitena circonscripcion de [[Nauta Garona]], en partida benlèu gràcias a la comunicacion dels sòcis de "Bastir Occitània", los candidats pr'aquò favorits "En Marcha!" d'aquestas circonscripcions estèren batuts pels candidats del Partit Socialista<ref>[http://www.lefigaro.fr/politique/2017/07/07/01002-20170707ARTFIG00292-dans-les-rangs-macronistes-des-marcheurs-en-colere-reclament-plus-de-democratie.php LE FIGARO : Dans les rangs macronistes, des «marcheurs en colère» réclament plus de démocratie]</ref>. [[Fichièr:BASTIR OCCITANIE.jpg|vinheta|"Bastir" a Tolosa, lo 4 de junh de 2016. En jaune : [[Joan-Luc Davezac]].]] [[Fichièr:Bastir Occitanie, PNO et POC, législatives 2017.jpg|vinheta|Candidaturas occitanistas a las eleccions legislativas francesas de junh de 2017]] En seguida de l'anullacion de l'eleccion del socialista Joel Aviragnet sus la uèitena circonscripcion ''[[Comenge]]-[[Savés]]'' de Garona Nauta, los electors tornèren votar los 11 e 18 de març de 2018. Aqueste còp, lo comitat "[[Comenge]] e [[Savés]]" de Bastir Occitània demandèc après soscadissa intèrna a sosténguer publicament Joel Aviragnet<ref>https://www.toulouse7.com/2018/02/26/legislatives-partielles-bastir-occitanie-soutient-joel-aviragnet-3/</ref><ref>http://www.occitanie-tribune.com/articles/6681/haute-garonne-legislative-8eme-circ-bastir-occitanie-appelle-a-voter-pour-joel-aviragnet/</ref><ref>http://lasetmana.fr/index.php/oc/politica/item/3615-legislativas-parcialas-la-renaissenca-del-parti-socialiste</ref> identifiat coma "''lo mès pròishe de las ideas de Bastir''". Aqueste te ganhèc aisidament l'eleccion cap au candidat [[La République en marche !|LaREM]] - UDI Miquèu Montsarrat. Mentre, los autres de "Bastir Occitània" que son çaquelà demoratz macronistas compausèron dincas au mes de gènier de 2019 una branca dissidenta a [[La République en marche !|LaREM]], grop puslèu d'esquèrra e regionalista "girondin", opausat cap a la tendéncia de dreta, francofila e centralista "jacobina" pro-parisenca d'aqueste moviment. A la debuta de 2019, "Bastir" s'aluènha donc encara mai del macronisma per'mor de la refòrma Blanquèr identificada coma marrida per l'ensenhament de l'occitan dins l'educacion nacionala, viscuda alavetz coma una traïson de las promessas del Macron rapòrt a la promocion de las lengas regionalas. ==Las eleccions municipalas de 2020 : "Occitània País Nòstre"== Lo dètz de novembre de 2018, sòcis e elegits de "Bastir" se son amassats a Tolosa per aprestar las eleccions municipalas venentas e afortir la preséncia del moviment dins las comunas. "Bastir" anonça alavetz una demarcha similara a la de 2014<ref>https://www.lejournaltoulousain.fr/politique/municipales-occitanistes-bastir-60262</ref>, una dubertura a tota mena de listas compatiblas ambe l'occitanisma segon la ''Charta Bastir'' (a part solide las de l'extrèma-dreta)<ref>https://www.occitanie-tribune.com/articles/9989/occitanie-toulouse-31-elections-municipales-le-mouvement-bastir-s-engage-sur-le-territoire-la-charte-bastir/</ref>. Pr'aquò foguèt [[Occitània País Nòstre]], nascut del maridatge de '''Bastir Occitània''' ambe l'associacion [[País Nòstre]] (octobre-novembre de 2019), que prenguèt en carga las labellizacions jos aquel nom de gaireben un cinquantenat de candidaturas occitanistas a n'aquestas eleccions municipalas de 2020. Per las eleccions europèas del 26 de mai de 2019, una majoritat de comitats de "Bastir" t'an estimat que la tièra la mès pròisha de las valors del moviment èra la de l'aligança ecologista-regionalista [[Euròpa Ecologia Los Verds|EELV]] - [[Regions e Pòbles Solidaris|RPS]] menada pel Yannick Jadot<ref>https://france3-regions.blog.francetvinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2019/05/18/francois-alfonsi-a-lostal-occitan-de-nabona.html</ref>. ==Las eleccions regionalas de 2021 : aligança ambe Joan Lassala== A las eleccions regionalas del 20 de junh de 2021, dins la region administrativa [[Occitània (region administrativa)|Occitanie]], gràcias al sosteng del malhum del moviment [[Occitània País Nòstre]], Joan-Luc Davezac te monta la lista "'''Bastir Occitània 2021'''" ambe lo sosten de [[Joan Lassala]]. Obten sonque 0,76 % dels sufratges exprimits. ==2022 : la Federacion dels Païses Units (FPU)== Lo 15 de genièr de 2022, "Bastir Occitanie" junta la Federacion dels Païses Units, una aligança entre cinq partits regionalistas de França. ==Las eleccions legislativas de 2022== [[Fichièr:Législatives 2022.png|vinheta|Candidaturas "Bastir Occitanie" a las eleccions legislativas francesas de junh de 2022]] A las eleccions legislativas del 12 de junh de 2022, "Bastir Occitanie" te presentèc 14 candidaturas, 13 dins la region administrativa [[Occitània (region administrativa)|Occitanie]], e una de la [[Diaspòra occitana|diaspòra]] a [[París (França)|París]].{{-}} ==Las eleccions europencas de 2024== [[Imatge:Governatori.jpg|200px|thumb|right|Afichatge en Occitània per las eleccions europèas de 2024 de la lista ''Écologie au centre".]] "Bastir Occitanie" participa a las eleccions europencas de junh 2024 dins l'encastre d'una lista ecologista menada per [[Jean-Marc Governatori]]. Lo president de "Bastir Occitanie", Joan-Luc Davezac, es posicionat en cinquena posicion d'aqueste liste dicha ''Écologie au centre'' (ecologia au centre).<ref>https://lejournaldugers.fr/article/75230-au-centre-du-monde-les-regionalistes-entrent-en-campagne</ref><ref>Européennes : J. L. Davezac 5éme sur la liste Governatori https://pais-nostre.eu/2024/04/20/europeennes/</ref><ref>Européennes 2024 : le Gersois Jean-Luc Davezac en lice pour l’écologie et une "Europe des régions" https://www.ladepeche.fr/2024/06/05/europeennes-2024-le-gersois-jean-luc-davezac-en-lice-pour-lecologie-et-une-europe-des-regions-11994698.php</ref> ==Las eleccions legislativas de 2024== A las eleccions legislativas del 30 de junh de 2024, "Bastir Occitanie" te presentèc 7 candidaturas.<ref>Resultats de l’occitanisme al primièr torn de les eleccions legislativas francesas https://www.jornalet.com/nova/22286/resultats-de-loccitanisme-al-primer-torn-de-les-eleccions-legislativas-francesas</ref> ==Las eleccions senatorialas de 2026== "Bastir Occitanie" presenta tanben candidaturas a las senatorialas de 2026, en particular una lista de 7 personas "Bastir Occitanie 31" (cap de lista : [[Joan-Luc Davezac]]) en [[Departament de la Nauta Garona|Nauta Garona]], e la candidatura de Patrice Cuquel (remplaçanta : [[Claire Daugé]]) dins [[Gers (departament)|Gers]].<ref>Patrice Cuquel entre en campagne https://lejournaldugers.fr/article/93607-patrice-cuquel-entre-en-campagne</ref> ==Vejatz tanben== * [[País Nòstre]] * [[Occitània País Nòstre]] == Referéncias == <references /> == Ligams extèrns == * [https://web.archive.org/web/20200113005622/http://bastir-occitanie.fr/ Siti web] (essencialament en francés a l'ora d'ara amb qualques causòtas en occitan) {{Partits politics occitans}} [[Categoria:Partit politic francés]] [[Categoria:Partit politic occitan]] [[Categoria:Occitanisme]] [[Categoria:Movements politics]] qctxkbc19oegps3evuwecbkalk8k4p3 2508665 2508633 2026-09-13T07:42:31Z Raymond Trencavel 26125 /* Las eleccions senatorialas de 2026 */ 2508665 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organizacion |imatge=Logo del movement "Bastir Occitània" dempuèi octobre de 2016|tipe=[[movement politic]] |adesion=[[Pays unit]] |ideologia=[[regionalisme]]<br>[[occitanisme]]}} '''Bastir!''', de'n primièr lo "Manifèste Occitanista" (de la fin de 2011 fins en abriu de 2013), es un projècte que se definís coma [[occitanisme|occitanista]] e qu'aviá per tòca de situar la [[lenga occitana]] dins los enjòcs de las [[eleccions municipalas francesas de 2014]]. Es capitanejat per divèrses elegits occitans coma [[Dàvid Grosclaude]] o [[Guilhèm Latruvèrsa]]. A la debuta, '''Bastir!''' se voliá pas un partit politic, quitament pas un movement, mas puslèu una mena de labèl atribuït als candidats a las eleccions, de quina etiqueta politica coneguda que siá, manca los del [[Front Nacional (partit francés)|Front Nacional]]. Per obtenir l'investitura, lo candidat se diviá engatjar un còp elegit a privilegiar a mai de l'occitan, l'interregionalitat, l'educacion e la cultura. ==Las eleccions municipalas de 2014== La causida dels candidats se faguèt aprèp de negociacions menadas localament. La lista de las candidaturas a las municipalas de 2014 es estada aprovada a l'amassada del comitat de pilotatge<ref>http://www.sudouest.fr/2014/01/07/gers-les-occitanistes-inaugurent-les-debats-de-la-campagne-municipale-1421813-2277.php</ref> nacional que se faguèt lo 9 de novembre de 2013. Anteriorament divèrsas reunions se faguèron dins mantunas vilas occitanas. Fin finala, '''Bastir!''' obtenguèt 54 elegits.<ref>31/03/2014 - Municipales et occitan : de que ne cal pensar? https://france3-regions.blog.franceinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2014/03/31/municipales-et-occitan-de-que-ne-cal-pensar.html</ref> ==Las eleccions departamentalas de 2015== A las eleccions departamentalas en França de 2015, i aguèt un vintenant de candidaturas etiquetadas "Bastir!", quasi totas en aligança ambe d'ecologistas. Dins lo departamant de [[Gers (departament)|Gers]], las 6 candidaturas de "Bastir" èran recampadas jos l'apelacion « Libres et Indépendants pour le Gers » (includent una candidatura independenta en mai, la del parelh Sylvie Theye e [[Romain Duport]]<ref>Cantonales : Sylvie Theye et Romain Duport se déclarent https://www.ladepeche.fr/2015/02/11/-7050094.php</ref>). Aqueste còp, '''Bastir!''' obtenguèt pas nat elegit. ==La causida de "Occitanie" coma nom per la novèla region de Tolosa e Montpelhièr== En seguida de las municipalas de 2014 e de las departamentalas de 2015, los de Bastir! faguèron d'accions localas o espontanèas quora aguèron escadenças de convidar lo subjècte "occitan" dins l'actualitat, per exemple en participar activament au mès de mai de 2016 a la campanha del cambiament de nom de la region Lengadòc-Rosselhon-Mieijorn-Pirenèus en "Occitanie"<ref>https://web.archive.org/web/20160624083821/https://www.politicregion.fr/article/nom-de-la-region-pour-bastir-cest-loccitanie-qui-prime</ref>. Atal, menats per Joan-Luc Davezac, nombroses militants de "Bastir!" encara actius en Gasconha tolosana se mobilizèren au moment de la consultacion ciutadana per causir un nom a la region administrativa d'Occitània Centrala ([[Tolosa]] e [[Montpelhièr]]) gessida de la fusion de [[Miègjorn-Pirenèus|Mièijorn-Pirenèus]] ambe [[Lengadòc-Rosselhon]], en preconizar entremièi los cinq prepausats pel conselh regional los dus mès istorics e identitàris : "Occitanie" o "Occitanie - Pays Catalan". Aquesta campanha foguèt una capitada : "Occitanie" foguèt la prumèra causida ambe 44,90 % de las votacions lo 24 de junh (nom validat per las institucions francesas lo 29 de setembre de 2016)<ref>[https://web.archive.org/web/20160830171556/http://7seizh.info/2016/08/29/bastir-occitania-merci-aux-habitants-d-occitanie/ 7Seizh - Bastir Occitania : Merci aux habitants d’ Occitanie]</ref>. Dempuèi, a l'Amassada Constitutiva "Bastir!" d'octobre de 2016 de [[L'Isla de Baish]] (Gasconha tolosana)<ref>[http://www.occitanie-tribune.com/articles/331/gers-bilan-de-l-assemblee-constitutive-de-bastir-occitanie/ GERS - Bilan de l'assemblée constitutive de "Bastir Occitanie"] </ref>, se decidèc de cambiar lo nom '''"Bastir!"''' en "'''Bastir Occitanie'''" (varianta occitana : ''Bastir Occitània''), e per la meteissa ocasion foguèt decidit de l'estructurar coma un movement vertadièr. ==2016 : L'androna macronista== Mentre que menava las accions "Bastir!" en favor del nom novèl de la region administrativa francesa d'[[Occitània (region administrativa)|Occitània centrala]], Joan-Luc Davezac s'engatgèc dins lo moviment "[[En marche !|En Marcha!]]" de l'ancian ministre de l'economia [[Emmanuel Macron]]<ref>[http://france3-regions.blog.francetvinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2017/05/05/emmanuel-macron-repond-aux-occitans-sur-la-question-des-langues-regionales.html Emmanuel Macron répond aux occitans sur la question des langues régionales]</ref>. Atal, nombroses sòcis de "Bastir!" capvath [[Occitània]] tota seguissèren Davezac dins aquesta dralha e te dintrèren dins aqueste moviment e, solide, menèren la campanha de las presidencialas en favor del Macron, qu'estèc elegit President de la Republica Francesa lo 7 de mai de 2017<ref>[http://france3-regions.blog.francetvinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2017/05/09/et-maintenant-les-legislatives.html Et maintenant, les législatives !]</ref>. ==Las eleccions legislativas de 2017== Mès tre las eleccions legislativas de 2017, Davezac e los autres sòcis de "Bastir Occitània" prenèron distàncias ambe lo moviment "En Marcha!", sia en sosténguer al primièr torn candidaturas "macronistas" dissidentas ("majoritat presidenciala")<ref>[https://www.lepetitjournal.net/82-tarn-et-garonne/2017/06/07/je-tiens-a-faire-part-de-mon-indignation/ Le Petit Journal - Tarn-et-Garonne « JE TIENS À FAIRE PART DE MON INDIGNATION… »]</ref> contra los investits pel moviment, sia en presentar candidaturas occitanistas autonòmas<ref>[https://www.lepetitjournal.net/31c-comminges/2017/05/30/elections-legislatives-parti-de-la-nation-occitane/ Le Petit Journal, Haute-Garonne - ELECTIONS LÉGISLATIVES : PARTI DE LA NATION OCCITANE]</ref>. Au segond torn, "Bastir Occitània" comuniquèc pels fialats socials de far barratge a tres candidats "En Marcha!" ont lo moviment èra fòrça plan implantat en Occitània : atal, sus la segonda circonscripcion de Gèrs, sus la primièra circonscripcion de [[Tarn e Garona]] e sus la uèitena circonscripcion de [[Nauta Garona]], en partida benlèu gràcias a la comunicacion dels sòcis de "Bastir Occitània", los candidats pr'aquò favorits "En Marcha!" d'aquestas circonscripcions estèren batuts pels candidats del Partit Socialista<ref>[http://www.lefigaro.fr/politique/2017/07/07/01002-20170707ARTFIG00292-dans-les-rangs-macronistes-des-marcheurs-en-colere-reclament-plus-de-democratie.php LE FIGARO : Dans les rangs macronistes, des «marcheurs en colère» réclament plus de démocratie]</ref>. [[Fichièr:BASTIR OCCITANIE.jpg|vinheta|"Bastir" a Tolosa, lo 4 de junh de 2016. En jaune : [[Joan-Luc Davezac]].]] [[Fichièr:Bastir Occitanie, PNO et POC, législatives 2017.jpg|vinheta|Candidaturas occitanistas a las eleccions legislativas francesas de junh de 2017]] En seguida de l'anullacion de l'eleccion del socialista Joel Aviragnet sus la uèitena circonscripcion ''[[Comenge]]-[[Savés]]'' de Garona Nauta, los electors tornèren votar los 11 e 18 de març de 2018. Aqueste còp, lo comitat "[[Comenge]] e [[Savés]]" de Bastir Occitània demandèc après soscadissa intèrna a sosténguer publicament Joel Aviragnet<ref>https://www.toulouse7.com/2018/02/26/legislatives-partielles-bastir-occitanie-soutient-joel-aviragnet-3/</ref><ref>http://www.occitanie-tribune.com/articles/6681/haute-garonne-legislative-8eme-circ-bastir-occitanie-appelle-a-voter-pour-joel-aviragnet/</ref><ref>http://lasetmana.fr/index.php/oc/politica/item/3615-legislativas-parcialas-la-renaissenca-del-parti-socialiste</ref> identifiat coma "''lo mès pròishe de las ideas de Bastir''". Aqueste te ganhèc aisidament l'eleccion cap au candidat [[La République en marche !|LaREM]] - UDI Miquèu Montsarrat. Mentre, los autres de "Bastir Occitània" que son çaquelà demoratz macronistas compausèron dincas au mes de gènier de 2019 una branca dissidenta a [[La République en marche !|LaREM]], grop puslèu d'esquèrra e regionalista "girondin", opausat cap a la tendéncia de dreta, francofila e centralista "jacobina" pro-parisenca d'aqueste moviment. A la debuta de 2019, "Bastir" s'aluènha donc encara mai del macronisma per'mor de la refòrma Blanquèr identificada coma marrida per l'ensenhament de l'occitan dins l'educacion nacionala, viscuda alavetz coma una traïson de las promessas del Macron rapòrt a la promocion de las lengas regionalas. ==Las eleccions municipalas de 2020 : "Occitània País Nòstre"== Lo dètz de novembre de 2018, sòcis e elegits de "Bastir" se son amassats a Tolosa per aprestar las eleccions municipalas venentas e afortir la preséncia del moviment dins las comunas. "Bastir" anonça alavetz una demarcha similara a la de 2014<ref>https://www.lejournaltoulousain.fr/politique/municipales-occitanistes-bastir-60262</ref>, una dubertura a tota mena de listas compatiblas ambe l'occitanisma segon la ''Charta Bastir'' (a part solide las de l'extrèma-dreta)<ref>https://www.occitanie-tribune.com/articles/9989/occitanie-toulouse-31-elections-municipales-le-mouvement-bastir-s-engage-sur-le-territoire-la-charte-bastir/</ref>. Pr'aquò foguèt [[Occitània País Nòstre]], nascut del maridatge de '''Bastir Occitània''' ambe l'associacion [[País Nòstre]] (octobre-novembre de 2019), que prenguèt en carga las labellizacions jos aquel nom de gaireben un cinquantenat de candidaturas occitanistas a n'aquestas eleccions municipalas de 2020. Per las eleccions europèas del 26 de mai de 2019, una majoritat de comitats de "Bastir" t'an estimat que la tièra la mès pròisha de las valors del moviment èra la de l'aligança ecologista-regionalista [[Euròpa Ecologia Los Verds|EELV]] - [[Regions e Pòbles Solidaris|RPS]] menada pel Yannick Jadot<ref>https://france3-regions.blog.francetvinfo.fr/le-blog-de-viure-al-pais-france3/2019/05/18/francois-alfonsi-a-lostal-occitan-de-nabona.html</ref>. ==Las eleccions regionalas de 2021 : aligança ambe Joan Lassala== A las eleccions regionalas del 20 de junh de 2021, dins la region administrativa [[Occitània (region administrativa)|Occitanie]], gràcias al sosteng del malhum del moviment [[Occitània País Nòstre]], Joan-Luc Davezac te monta la lista "'''Bastir Occitània 2021'''" ambe lo sosten de [[Joan Lassala]]. Obten sonque 0,76 % dels sufratges exprimits. ==2022 : la Federacion dels Païses Units (FPU)== Lo 15 de genièr de 2022, "Bastir Occitanie" junta la Federacion dels Païses Units, una aligança entre cinq partits regionalistas de França. ==Las eleccions legislativas de 2022== [[Fichièr:Législatives 2022.png|vinheta|Candidaturas "Bastir Occitanie" a las eleccions legislativas francesas de junh de 2022]] A las eleccions legislativas del 12 de junh de 2022, "Bastir Occitanie" te presentèc 14 candidaturas, 13 dins la region administrativa [[Occitània (region administrativa)|Occitanie]], e una de la [[Diaspòra occitana|diaspòra]] a [[París (França)|París]].{{-}} ==Las eleccions europencas de 2024== [[Imatge:Governatori.jpg|200px|thumb|right|Afichatge en Occitània per las eleccions europèas de 2024 de la lista ''Écologie au centre".]] "Bastir Occitanie" participa a las eleccions europencas de junh 2024 dins l'encastre d'una lista ecologista menada per [[Jean-Marc Governatori]]. Lo president de "Bastir Occitanie", Joan-Luc Davezac, es posicionat en cinquena posicion d'aqueste liste dicha ''Écologie au centre'' (ecologia au centre).<ref>https://lejournaldugers.fr/article/75230-au-centre-du-monde-les-regionalistes-entrent-en-campagne</ref><ref>Européennes : J. L. Davezac 5éme sur la liste Governatori https://pais-nostre.eu/2024/04/20/europeennes/</ref><ref>Européennes 2024 : le Gersois Jean-Luc Davezac en lice pour l’écologie et une "Europe des régions" https://www.ladepeche.fr/2024/06/05/europeennes-2024-le-gersois-jean-luc-davezac-en-lice-pour-lecologie-et-une-europe-des-regions-11994698.php</ref> ==Las eleccions legislativas de 2024== A las eleccions legislativas del 30 de junh de 2024, "Bastir Occitanie" te presentèc 7 candidaturas.<ref>Resultats de l’occitanisme al primièr torn de les eleccions legislativas francesas https://www.jornalet.com/nova/22286/resultats-de-loccitanisme-al-primer-torn-de-les-eleccions-legislativas-francesas</ref> ==Las eleccions senatorialas de 2026== "Bastir Occitanie" presenta tanben candidaturas a las senatorialas de 2026, en particular una lista de 7 personas "Bastir Occitanie 31" (cap de lista : [[Joan-Luc Davezac]]) en [[Departament de la Nauta Garona|Nauta Garona]]. Dins [[Departament de Gers|Gers]], "Bastir Occitània" crida a votar pel candidat independent Patrice Cuquel qu'a prés coma remplaçanta [[Clara Daugé]] (copresidenta d'[[Occitània País Nòstre]]).<ref>Patrice Cuquel entre en campagne https://lejournaldugers.fr/article/93607-patrice-cuquel-entre-en-campagne</ref> ==Vejatz tanben== * [[País Nòstre]] * [[Occitània País Nòstre]] == Referéncias == <references /> == Ligams extèrns == * [https://web.archive.org/web/20200113005622/http://bastir-occitanie.fr/ Siti web] (essencialament en francés a l'ora d'ara amb qualques causòtas en occitan) {{Partits politics occitans}} [[Categoria:Partit politic francés]] [[Categoria:Partit politic occitan]] [[Categoria:Occitanisme]] [[Categoria:Movements politics]] ab6iwm2w6eqop95yn9hwmt4zp39a5lh 0 180636 2508672 2391891 2026-09-13T09:45:09Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg]] per [[:Imatge:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] ([[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · The arms have changed) 2508672 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg|thumb|200px|Blason de Burkina Faso.]] Lo '''president''' es lo [[cap d'Estat]] e [[cap de govèrn]] di [[Burkina Faso]]. Lo país devenèt region autonoma de la [[Comunautat Francesa]] lo [[6 de setembre]] de [[1958]], e aprèp lo [[5 d'agost]][[1960]], país independent. Vaquí la lista dels caps d’Estat de Burkina Faso de [[1958]] (territòri francés autonòm) fins a uèi. {| class="wikitable" style="font-size:85%;text-align:center" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" |Nom ! rowspan="2" |Imatge ! colspan="2" |Periòde de govèrn ! rowspan="2" |Eleccion ! colspan="2" rowspan="2" | Partit ! rowspan="2" |Primièr(s) ministre(s) |- ! Començament ! Final |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="9" align="center" |'''Republica d’Alta Vòlta''' |- !1 ![[Maurice Yaméogo]]<br><small>(1921–1993) | [[Fichièr:Maurice_Yaméogo,_1960.jpg|60px]] | [[5 d'agost]] de [[1960]] | [[3 de genièr]] de [[1966]]<br><small>(depausat) | 1959<br>1965 ! style="background: Black;" | | UDV-RDA |''carga non creada'' |- !2 ![[Sangoulé Lamizana]]<br><small>(1916–2005) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[3 de genièr]] de [[1966]] | [[25 de novembre]] de [[1980]]<br><small>(depausat) | 1978 ! style="background: #D3D3D3;" | | militar / sense partit | [[Gérard Kango Ouédraogo]]<br>el pròpri<br>[[Joseph Conombo]] |- !3 ![[Saye Zerbo]]<br><small>(1932–2013) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[25 de novembre]] de [[1980]] | [[7 de novembre]] de [[1982]]<br><small>(depausat) |– ! style="background: #808000;" | | militar | el pròpri |- !4 ![[Jean-Baptiste Ouédraogo]]<br><small>(1941–) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[9 de novembre]] de [[1982]] | [[4 d'agost]] de [[1983]]<br><small>(depausat) |– ! style="background: #808000;" | | militar | [[Thomas Sankara]] |- !5 ![[Thomas Sankara]]<br><small>(1949–1987) | | [[4 d'agost]] de [[1983]] | [[4 d'agost]] de [[1984]] |– ! style="background: #808000;" | | militar | ''Carga abolida'' |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="9" align="center" |'''[[Burkina Faso]]''' |- ! <small>(5)</small> ![[Thomas Sankara]]<br><small>(1949–1987) | | [[4 d'agost]] de [[1984]] | [[15 d'octobre]] de [[1987]]<br><small>(assassinat) |– ! style="background: #808000;" | | militar |''Carga abolida'' |- !6 ! [[Blaise Compaoré]]<br><small>(1951–) | [[Fichièr:Blaise_Compaoré_2014_White_House.png|60px]] | [[15 d'octobre]] de [[1987]] | [[31 d'octobre]] de [[2014]]<br><small>(depausat) | 1991<br>1998<br>2005<br>2010 ! style="background: Red;" | | militar / FP /ODP-MT / CDP | [[Youssouf Ouédraogo]] [[Roch Marc Christian Kaboré]]<br>[[Kadré Désiré Ouedraogo]]<br>[[Paramanga Ernest Yonli]]<br>[[Tertius Zongo]]<br>[[Luc-Adolphe Tiao]] |- style="background:#e6e6aa;" |– |'''[[Honoré Traoré]]'''<br><small>(1957–)<br>(postulant a lo poder) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[31 d'octobre]] de [[2014]] | [[1 de novembre]] de [[2014]] |– ! style="background: #808000;" | |militar |''Vacant'' |- style="background:#e6e6aa;" |– |'''[[Yacouba Isaac Zida]]'''<br><small>(1964–) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[1 de novembre]] de [[2014]] | [[18 de novembre]] de [[2014]] |– ! style="background: #808000;" | | Militar<br>(RSP) |''Vacant'' |- style="background:#e6e6aa;" |– |'''[[Michel Kafando]]'''<br><small>(1942–) | | [[18 de novembre]] de [[2014]] | [[17 de setembre]] de [[2015]]<br><small>(depausat) |– ! style="background: #D3D3D3;" | | sense partit |''[[Yacouba Isaac Zida]]'' |- !7 ![[Gilbert Diendéré]]<br><small>(c. 1960–) | [[Fichièr:Gilbert_Diendéré_2010-05-01.jpg|60px]] | [[17 de setembre]] de [[2015]] | [[23 de setembre]] de [[2015]]<br><small>(cedèt lo poder) |– ! style="background: #808000;" | | militar<br>(RSP) |''Vacant'' |- style="background:#c0c0c0;" | |'''[[Chérif Sy]]'''<br><small>(1960–)<br>(en oposicion a Diendéré) | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[17 de setembre]] de [[2015]] | [[23 de setembre]] de [[2015]] |– ! style="background: #D3D3D3;" | | sense partit |''Vacant'' |- style="background:#e6e6aa;" |– |'''[[Michel Kafando]]'''<br><small>(1942–) | | [[23 de setembre]] de [[2015]]<br><small>(assumiguèt nòvament lo poder) | [[29 de decembre]] de [[2015]] |– ! style="background: #D3D3D3;" | | sense partit |''[[Yacouba Isaac Zida]]'' |- !8 ! [[Roch Marc Christian Kaboré]]<br><small>(1957–) | [[Fichièr:Roch_Marc_Christian_Kaboré_MSC_2018_(cropped).jpg|60px]] | [[29 de decembre]] de [[2015]] | [[24 de genièr]] de [[2022]]<br><small>(depausat) | 2015 ! style="background: Orange;" | | ''Mouvement du peuple pour le progrès'' - MPP | [[Paul Kaba Thieba]]<br>[[Christophe Joseph Marie Dabiré]]<br>[[Lassina Zerbo]] |- !9 ![[Paul-Henri Sandaogo Damiba]]<br><small>(1981–) | [[Fichièr:No image.png|60px]] | [[24 de genièr]] de [[2022]] | [[30 de setembre]] de [[2022]]<br><small>(depausat) |– ! style="background: #808000;" | | militar<br>(RSP) | [[Albert Ouédraogo]] |- !10 ![[Ibrahim Traoré]]<br><small>(1988–) | [[Fichièr:No image.png|60px]] | [[30 de setembre]] de [[2022]] | uèi |– ! style="background: #808000;" | | militar<br>(RSP) | [[Apollinaire de Tambèla]] |} == Vejatz tanben == * [[lista dels primièrs ministres Burkina Faso]] [[Categoria:President de Burkina Faso| ]] 4fbdcfpsfoe85z4uuh84knra82e1kzi 0 181729 2508674 2246154 2026-09-13T10:47:48Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:San_Martino_in_Valla_Aurina.JPG]] per [[:Imatge:San_Martino_in_Valle_Aurina.jpg]] ([[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · typo) 2508674 wikitext text/x-wiki {{Comuna italiana |nom= Valle Aurina<br />Ahrntal<br />Toul |nomItalian= |imatge=San Martino in Valle Aurina.jpg |blason= |reg=TAA |prov=BZ |istat=021108 |cp=39030 |tel= |latitudgrad=47 |latitudminuta=00 |latitudsegonda=00 |longitudgrad=11 |longitudminuta=59 |longitudsegonda=00 |mej= |km²= |pop=5 977 |date-pop=2020 |dens=31,81 |code_cadastre= |Gentilici= |Patron= |Fèsta_patronala= |sit_web= }} '''Valle Aurina''' (''Ahrntal'' en [[alemand]], ''Toul'' en dialècte del Sud-Tiròl) es una val e una comuna [[Itàlia|italiana]] de 5 977 abitants dins la [[província del Sud-Tiròl]] dins la region del [[Trentin e Aut Adige|Trentin e Naut Adige]]. Fa partida de la [[Val Pusteria]] (''Pustertal'') e tanben de la [[Valle di Tures]] (''Tauferer Tal''). Es considerada coma una de las vals pus preservada de tot lo Sud-Tiròl, perque enrodada de mai de 80 montanhas qu'atenhon e despassan los 3000 mètres d'altitud (Alpi dei Tauri occidentali), a conservada las costumas e tradicions des populacions alpencas. [[Categoria:Comuna del Sud-Tiròl]] [[Categoria:Val del Sud-Tiròl]] 1dojdx4vx89qx3xbow6nvmyk00qfoke 0 189905 2508646 2508594 2026-09-12T18:25:22Z Philippe DELLASANTA contacts 9 65222 bien 2508646 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Hubert Félix Thiéfaine, 24° Festival chorus, photo F. Loock (16).JPG|thumb|250px|Thiéfaine]] '''Hubert-Félix Thiéfaine''', o de còps dit simplament '''Thiéfaine''', nascut lo [[28 de julhet]] de [[1948]] a [[Dole]] ([[Franca Comtat]]), es un cantaire pop [[Musica Rock|rock]] [[França|francés]]. Quand èra jove, es estat intèrn al pensionat ''Mont Rolland'' de [[Dole]] a la meteissa epòca que dos autres futurs cantaires, [[Cookie Dingler|Christian "Cookie" Dingler]] e [[Laroche-Valmont]]. Musicalament, a començat per enregistrar en 1978 un primièr album retrospectivament devengut culte per èsser dins un estili unenc (encara uèi), una mena de musica nau-fòlc avangardista (qu'èra l'estili de son primièr grop, ''Machin'', que per una part an participat a l'enregistrament del dit album, ''...tout corps vivant branché sur le secteur étant appelé à s'émouvoir...''), e que conten un tròç devengut au fil de las annadas la cançon indisociabla del nom de '''Thiéfaine''' : ''La fille du coupeur de joints''. Aital, quitament s'encontrèt pas còp-sèc lo succès (a avut son primièr disc d'aur pendent las annadas 80 sonque), foguèt pr'aquò tre la debuta remarcat tan per sa musica sosprenenta que per l'originalitat dels tèxtes, a l'encòp provocators (que l'allusion au consum de drògas èra tras qu'evident), umoristics e onirics. Puèi s'es un pauc virat cap au [[Musica Rock|rock]] (''Psychanalyse du Singe'', ''113e cigarette sans dormir'', ''Narcisse 81'', ''Bipède à station verticale'') e a la new wave (''Sweet amanite phalloïde queen'', ''Stalag-tilt'') pendent las annadas 80 e 90, l'estili musical de la màger part de sas cançons demorant çaquelà entre [[blues]] e [[Musica Rock|rock]] (''La Vierge au Dodge 51'', ''Was ist das rock'n'roll'', ''Crépuscule transfert'', ''Les mouches bleues'', ''Zone chaude môme'', ''Le vieux Bluesman et la bimbo''<ref>http://www.rocknreviews.fr/Album/Thiefaine-Personne/Amicalement-Blues.html</ref>), baladas pop (''Groupie 89 Turbo 6'', ''Lorelei Sebasto Cha'', ''Septembre rose'', ''La Ruelle des morts'') e cançon francesa poetica, sia romanticas (''Mathématiques souterraines'', ''Je t'en remets au vent'', ''Affaire Rimbaud'', ''Un automne à Tanger'', ''Animal en quarantaine''), sia d'una negror e d'un pessimisme pregon (''Alligators 427'', ''La Dèche le twist et le reste'', ''Les Dingues et les Paumés''). ==Discografia== * 1978: ''...tout corps vivant branché sur le secteur étant appelé à s'émouvoir...'' * 1979: ''Autorisation de délirer'' * 1980: ''De l'amour, de l'art ou du cochon'' * 1981: ''Dernières balises (avant mutation)'' * 1983: ''Soleil cherche futur'' * 1984: ''Alambic / Sortie Sud'' * 1986: ''Météo für nada'' * 1988: ''Eros über alles'' * 1990: ''Chroniques bluesymentales'' * 1993: ''Fragments d'hébétude'' * 1996: ''La Tentation du bonheur'' * 1998: ''Le Bonheur de la tentation'' * 2001: ''Défloration 13'' * 2005: '' Scandale mélancolique'' * 2007: ''Amicalement blues'' (ambe [[Paul Personne]]) * 2011: ''Suppléments de mensonge'' * 2014: ''Stratégie de l'inespoir'' * 2021: ''Géographie du vide'' == Titres de Hubert-Félix Thiéfaine * ''La fille du coupeur de joints'' (1978) * ''La Cancoillotte'' (1978) * ''Je t'en remets au vent'' (1978) * ''22 mai'' (1978) * ''La Maison Borniol'' (1978) * ''La Dèche, le twist et le reste'' (1978) * ''La Vierge au Dodge 51'' (1979) * ''Enfermé dans les cabinets (avec la fille mineure des 80 chasseurs)'' (1979) * ''Alligators 427'' (1979) * ''Psychanalyse du singe'' (1980) * ''Groupie 89 Turbo 6'' (1980) * ''L'agence des amants de madame Müller'' (1980) * ''113e cigarette sans dormir'' (1981) * ''Narcisse 81'' (1981) * ''Mathématiques souterraines'' (1981) * ''Exil sur planète fantôme'' (1981) * ''Les Dingues et les Paumés'' (1982) * ''Soleil cherche futur'' (1982) * ''Loreleï sébasto cha'' (1982) * ''Autoroute jeudi d’automne'' (1982) * ''Stalag-tilt'' (1984) * ''Chambre 2023 (& des poussières)'' (1984) * ''Affaire Rimbaud'' (1986) * ''Errer humanum est'' (1986) * ''Sweet amanite phalloïde queen'' (1986) * ''Bipède à station verticale'' (1986) * ''Zone chaude, môme'' (1986) * ''Was ist das rock'n'roll'' (1988) * ''Pulque, mescal y tequila'' (1988) * ''Septembre rose'' (1988) * ''Un automne à Tanger (antinous nostalgia)'' (1991) * ''542 lunes et 7 jours environ'' (1991) * ''Animal en quarantaine'' (1993) * ''Crépuscule transfert'' (1993) * ''Les Mouches bleues'' (1993) * ''La Philosophie du chaos'' (1996) * ''La Ballade d'Abdallah Géronimo Cohen'' (1998) * ''Le Chaos de la philosophie'' (1998) * ''Exercice de simple provocation avec 33 fois le mot « coupable »'' (1998) * ''Confessions d'un never been'' (2005) * ''Le vieux Bluesman et la bimbo'' (2007, en duo ambe [[Paul Personne]]) * ''La Ruelle des morts'' (2011) * ''Angélus'' (2014) * ''Karaganda (Camp 99)'' (2014) * ''Stratégie de l'inespoir '' (2014) == Referéncias == {{O||Thiéfaine, Hubert-Félix}} [[Categoria:Cantaire francés|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Naissença en 1948|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire de rock francés|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1970|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1980|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2010]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2020]] gt9q5jt0flnx6yqdmmhsipepc9xfy4k 2508647 2508646 2026-09-12T18:25:58Z Philippe DELLASANTA contacts 9 65222 2508647 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Hubert Félix Thiéfaine, 24° Festival chorus, photo F. Loock (16).JPG|thumb|250px|Thiéfaine]] '''Hubert-Félix Thiéfaine''', o de còps dit simplament '''Thiéfaine''', nascut lo [[28 de julhet]] de [[1948]] a [[Dole]] ([[Franca Comtat]]), es un cantaire pop [[Musica Rock|rock]] [[França|francés]]. Quand èra jove, es estat intèrn al pensionat ''Mont Rolland'' de [[Dole]] a la meteissa epòca que dos autres futurs cantaires, [[Cookie Dingler|Christian "Cookie" Dingler]] e [[Laroche-Valmont]]. Musicalament, a començat per enregistrar en 1978 un primièr album retrospectivament devengut culte per èsser dins un estili unenc (encara uèi), una mena de musica nau-fòlc avangardista (qu'èra l'estili de son primièr grop, ''Machin'', que per una part an participat a l'enregistrament del dit album, ''...tout corps vivant branché sur le secteur étant appelé à s'émouvoir...''), e que conten un tròç devengut au fil de las annadas la cançon indisociabla del nom de '''Thiéfaine''' : ''La fille du coupeur de joints''. Aital, quitament s'encontrèt pas còp-sèc lo succès (a avut son primièr disc d'aur pendent las annadas 80 sonque), foguèt pr'aquò tre la debuta remarcat tan per sa musica sosprenenta que per l'originalitat dels tèxtes, a l'encòp provocators (que l'allusion au consum de drògas èra tras qu'evident), umoristics e onirics. Puèi s'es un pauc virat cap au [[Musica Rock|rock]] (''Psychanalyse du Singe'', ''113e cigarette sans dormir'', ''Narcisse 81'', ''Bipède à station verticale'') e a la new wave (''Sweet amanite phalloïde queen'', ''Stalag-tilt'') pendent las annadas 80 e 90, l'estili musical de la màger part de sas cançons demorant çaquelà entre [[blues]] e [[Musica Rock|rock]] (''La Vierge au Dodge 51'', ''Was ist das rock'n'roll'', ''Crépuscule transfert'', ''Les mouches bleues'', ''Zone chaude môme'', ''Le vieux Bluesman et la bimbo''<ref>http://www.rocknreviews.fr/Album/Thiefaine-Personne/Amicalement-Blues.html</ref>), baladas pop (''Groupie 89 Turbo 6'', ''Lorelei Sebasto Cha'', ''Septembre rose'', ''La Ruelle des morts'') e cançon francesa poetica, sia romanticas (''Mathématiques souterraines'', ''Je t'en remets au vent'', ''Affaire Rimbaud'', ''Un automne à Tanger'', ''Animal en quarantaine''), sia d'una negror e d'un pessimisme pregon (''Alligators 427'', ''La Dèche le twist et le reste'', ''Les Dingues et les Paumés''). Titres de Hubert-Félix Thiéfaine * 1978: ''...tout corps vivant branché sur le secteur étant appelé à s'émouvoir...'' * 1979: ''Autorisation de délirer'' * 1980: ''De l'amour, de l'art ou du cochon'' * 1981: ''Dernières balises (avant mutation)'' * 1983: ''Soleil cherche futur'' * 1984: ''Alambic / Sortie Sud'' * 1986: ''Météo für nada'' * 1988: ''Eros über alles'' * 1990: ''Chroniques bluesymentales'' * 1993: ''Fragments d'hébétude'' * 1996: ''La Tentation du bonheur'' * 1998: ''Le Bonheur de la tentation'' * 2001: ''Défloration 13'' * 2005: '' Scandale mélancolique'' * 2007: ''Amicalement blues'' (ambe [[Paul Personne]]) * 2011: ''Suppléments de mensonge'' * 2014: ''Stratégie de l'inespoir'' * 2021: ''Géographie du vide'' == Titres de Hubert-Félix Thiéfaine * ''La fille du coupeur de joints'' (1978) * ''La Cancoillotte'' (1978) * ''Je t'en remets au vent'' (1978) * ''22 mai'' (1978) * ''La Maison Borniol'' (1978) * ''La Dèche, le twist et le reste'' (1978) * ''La Vierge au Dodge 51'' (1979) * ''Enfermé dans les cabinets (avec la fille mineure des 80 chasseurs)'' (1979) * ''Alligators 427'' (1979) * ''Psychanalyse du singe'' (1980) * ''Groupie 89 Turbo 6'' (1980) * ''L'agence des amants de madame Müller'' (1980) * ''113e cigarette sans dormir'' (1981) * ''Narcisse 81'' (1981) * ''Mathématiques souterraines'' (1981) * ''Exil sur planète fantôme'' (1981) * ''Les Dingues et les Paumés'' (1982) * ''Soleil cherche futur'' (1982) * ''Loreleï sébasto cha'' (1982) * ''Autoroute jeudi d’automne'' (1982) * ''Stalag-tilt'' (1984) * ''Chambre 2023 (& des poussières)'' (1984) * ''Affaire Rimbaud'' (1986) * ''Errer humanum est'' (1986) * ''Sweet amanite phalloïde queen'' (1986) * ''Bipède à station verticale'' (1986) * ''Zone chaude, môme'' (1986) * ''Was ist das rock'n'roll'' (1988) * ''Pulque, mescal y tequila'' (1988) * ''Septembre rose'' (1988) * ''Un automne à Tanger (antinous nostalgia)'' (1991) * ''542 lunes et 7 jours environ'' (1991) * ''Animal en quarantaine'' (1993) * ''Crépuscule transfert'' (1993) * ''Les Mouches bleues'' (1993) * ''La Philosophie du chaos'' (1996) * ''La Ballade d'Abdallah Géronimo Cohen'' (1998) * ''Le Chaos de la philosophie'' (1998) * ''Exercice de simple provocation avec 33 fois le mot « coupable »'' (1998) * ''Confessions d'un never been'' (2005) * ''Le vieux Bluesman et la bimbo'' (2007, en duo ambe [[Paul Personne]]) * ''La Ruelle des morts'' (2011) * ''Angélus'' (2014) * ''Karaganda (Camp 99)'' (2014) * ''Stratégie de l'inespoir '' (2014) == Referéncias == {{O||Thiéfaine, Hubert-Félix}} [[Categoria:Cantaire francés|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Naissença en 1948|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire de rock francés|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1970|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1980|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2010]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2020]] sjubc8gvv1b4hm9s13e17r7x33uxjpg 2508659 2508647 2026-09-13T07:04:55Z Jiròni 239 2508659 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Hubert Félix Thiéfaine, 24° Festival chorus, photo F. Loock (16).JPG|thumb|250px|Thiéfaine]] '''Hubert-Félix Thiéfaine''', o de còps dit simplament '''Thiéfaine''', nascut lo [[28 de julhet]] de [[1948]] a [[Dole]] ([[Franca Comtat]]), es un cantaire pop [[Musica Rock|rock]] [[França|francés]]. Quand èra jove, es estat intèrn al pensionat ''Mont Rolland'' de [[Dole]] a la meteissa epòca que dos autres futurs cantaires, [[Cookie Dingler|Christian "Cookie" Dingler]] e [[Laroche-Valmont]]. Musicalament, a començat per enregistrar en 1978 un primièr album retrospectivament devengut culte per èsser dins un estili unenc (encara uèi), una mena de musica nau-fòlc avangardista (qu'èra l'estili de son primièr grop, ''Machin'', que per una part an participat a l'enregistrament del dit album, ''...tout corps vivant branché sur le secteur étant appelé à s'émouvoir...''), e que conten un tròç devengut au fil de las annadas la cançon indisociabla del nom de '''Thiéfaine''' : ''La fille du coupeur de joints''. Aital, quitament s'encontrèt pas còp-sèc lo succès (a avut son primièr disc d'aur pendent las annadas 80 sonque), foguèt pr'aquò tre la debuta remarcat tan per sa musica sosprenenta que per l'originalitat dels tèxtes, a l'encòp provocators (que l'allusion au consum de drògas èra tras qu'evident), umoristics e onirics. Puèi s'es un pauc virat cap au [[Musica Rock|rock]] (''Psychanalyse du Singe'', ''113e cigarette sans dormir'', ''Narcisse 81'', ''Bipède à station verticale'') e a la new wave (''Sweet amanite phalloïde queen'', ''Stalag-tilt'') pendent las annadas 80 e 90, l'estili musical de la màger part de sas cançons demorant çaquelà entre [[blues]] e [[Musica Rock|rock]] (''La Vierge au Dodge 51'', ''Was ist das rock'n'roll'', ''Crépuscule transfert'', ''Les mouches bleues'', ''Zone chaude môme'', ''Le vieux Bluesman et la bimbo''<ref>http://www.rocknreviews.fr/Album/Thiefaine-Personne/Amicalement-Blues.html</ref>), baladas pop (''Groupie 89 Turbo 6'', ''Lorelei Sebasto Cha'', ''Septembre rose'', ''La Ruelle des morts'') e cançon francesa poetica, sia romanticas (''Mathématiques souterraines'', ''Je t'en remets au vent'', ''Affaire Rimbaud'', ''Un automne à Tanger'', ''Animal en quarantaine''), sia d'una negror e d'un pessimisme pregon (''Alligators 427'', ''La Dèche le twist et le reste'', ''Les Dingues et les Paumés''). ==Discografia== * 1978: ''...tout corps vivant branché sur le secteur étant appelé à s'émouvoir...'' * 1979: ''Autorisation de délirer'' * 1980: ''De l'amour, de l'art ou du cochon'' * 1981: ''Dernières balises (avant mutation)'' * 1983: ''Soleil cherche futur'' * 1984: ''Alambic / Sortie Sud'' * 1986: ''Météo für nada'' * 1988: ''Eros über alles'' * 1990: ''Chroniques bluesymentales'' * 1993: ''Fragments d'hébétude'' * 1996: ''La Tentation du bonheur'' * 1998: ''Le Bonheur de la tentation'' * 2001: ''Défloration 13'' * 2005: '' Scandale mélancolique'' * 2007: ''Amicalement blues'' (ambe [[Paul Personne]]) * 2011: ''Suppléments de mensonge'' * 2014: ''Stratégie de l'inespoir'' * 2021: ''Géographie du vide'' ==Cançons mai conegudas== * ''La fille du coupeur de joints'' (1978) * ''La Cancoillotte'' (1978) * ''Je t'en remets au vent'' (1978) * ''22 mai'' (1978) * ''La Maison Borniol'' (1978) * ''La Dèche, le twist et le reste'' (1978) * ''La Vierge au Dodge 51'' (1979) * ''Enfermé dans les cabinets (avec la fille mineure des 80 chasseurs)'' (1979) * ''Alligators 427'' (1979) * ''Psychanalyse du singe'' (1980) * ''Groupie 89 Turbo 6'' (1980) * ''L'agence des amants de madame Müller'' (1980) * ''113e cigarette sans dormir'' (1981) * ''Narcisse 81'' (1981) * ''Mathématiques souterraines'' (1981) * ''Exil sur planète fantôme'' (1981) * ''Les Dingues et les Paumés'' (1982) * ''Soleil cherche futur'' (1982) * ''Loreleï sébasto cha'' (1982) * ''Autoroute jeudi d’automne'' (1982) * ''Stalag-tilt'' (1984) * ''Chambre 2023 (& des poussières)'' (1984) * ''Affaire Rimbaud'' (1986) * ''Errer humanum est'' (1986) * ''Sweet amanite phalloïde queen'' (1986) * ''Bipède à station verticale'' (1986) * ''Zone chaude, môme'' (1986) * ''Was ist das rock'n'roll'' (1988) * ''Pulque, mescal y tequila'' (1988) * ''Septembre rose'' (1988) * ''Un automne à Tanger (antinous nostalgia)'' (1991) * ''542 lunes et 7 jours environ'' (1991) * ''Animal en quarantaine'' (1993) * ''Crépuscule transfert'' (1993) * ''Les Mouches bleues'' (1993) * ''La Philosophie du chaos'' (1996) * ''La Ballade d'Abdallah Géronimo Cohen'' (1998) * ''Le Chaos de la philosophie'' (1998) * ''Exercice de simple provocation avec 33 fois le mot « coupable »'' (1998) * ''Confessions d'un never been'' (2005) * ''Le vieux Bluesman et la bimbo'' (2007, en duo ambe [[Paul Personne]]) * ''La Ruelle des morts'' (2011) * ''Angélus'' (2014) * ''Karaganda (Camp 99)'' (2014) * ''Stratégie de l'inespoir '' (2014) == Referéncias == {{O||Thiéfaine, Hubert-Félix}} [[Categoria:Cantaire francés|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Naissença en 1948|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire de rock francés|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1970|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1980|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000|Thiéfaine, Hubert-Félix]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2010]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2020]] awuw1jqsynhchak8apbbx2mtq2j86e9 0 192113 2508651 2379384 2026-09-13T03:01:52Z François Fontan 58351 Catéga per François Fontan 2508651 wikitext text/x-wiki Ronan O'Gara era un jogaire de rugbi [[Republica d'Irlanda|Irlandés]], uéi venguet entrainaire de l'[[Estadi Rochelés|Estadi Rocheles]]. [[Categoria:Jogaire internacional de rugbi]] oiz1rniceulkb5arln646he0u7dkkf0 0 195743 2508671 2425687 2026-09-13T09:45:06Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg]] per [[:Imatge:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] ([[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · The arms have changed) 2508671 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg|thumb|220px|Blason de Burkina Faso]] Lo [[primièr ministre]] de [[Burkina Faso]] es solament lo cap del Consèlh de Ministres del país. Vaquí la lista dels primièrs ministres de Burkina Faso, aprèp l'[[independéncia]]. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" | Imatge ! rowspan="2" | Nom<br><small>(Naissença-Decès)</small> ! colspan="2" | Periòde de govèrn ! rowspan="2" | Partit ! rowspan="2" | Cap d'Estat |- ! Començament ! Final |- ! colspan="8" |Republica de Nauta Vòlta |- ! style="background:Black; color:white;"| 1 | [[Fichièr:Gérard_Ouédraogo_(cropped).jpg|60px]] | [[Gérard Kango Ouédraogo]]<br><small>(1925–2014) | [[13 de febrièr]] de [[1971]] | [[8 de febrièr]] de [[1974]] | ''Rassemblement Démocratique Africain'' - RDA | [[Sangoulé Lamizana|Lamizana]] |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 2 | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[Sangoulé Lamizana]]<br><small>(1916–2005) | [[8 de febrièr]] de [[1974]] | [[7 de julhet]] de [[1978]] | sense partit | lu propra |- ! style="background:Black; color:white;"| 3 | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[Joseph Conombo]]<br><small>(1917–2008) | [[7 de julhet]] de [[1978]] | [[25 de novembre]] de [[1980]]<br><small>(''depausat.'')</small> | ''Rassemblement Démocratique Africain'' | Lamizana |- ! style="background:beige; color:black;"| 4 | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[Saye Zerbo]]<br><small>(1932–2013) | [[25 de novembre]] de [[1980]] | [[7 de novembre]] de [[1982]]<br><small>(''depausat.'')</small> | militar | lu propra |- | colspan="8" | ''cap'', de la [[7 de novembre]] de [[1982]] fins a [[10 de genièr]] de [[1983]] |- ! style="background:beige; color:black;"| 5 | | [[Thomas Sankara]]<br><small>(1949–1987) | [[10 de genièr]] de [[1983]] | [[17 de mai]] de [[1983]]<br><small>(''Demissionèt e arrestèt.'')</small> | militar | [[Jean-Baptiste Ouédraogo|Ouédraogo]] |- | colspan="8" |Carga abolida entre lo [[17 de mai]] de [[1983]] fins a [[4 d'agost]] de [[1984]] |- ! colspan="8" |[[Burkina Faso]] |- | colspan="8" |Carga abolida entre lo [[4 d'agost]] de [[1984]] fins a [[16 de junh]] de [[1992]] |- ! style="background:Red; color:white;"| 6 | [[Fichièr:Youssouf Ouédraogo (cropped).jpg|60px]] | [[Youssouf Ouédraogo]]<br><small>(1952–2017) | [[16 de junh]] de [[1992]] | [[22 de març]] de [[1994]] | ''Organisation pour la Démocratie Populaire - Mouvement du Travail'' | [[Blaise Compaoré|Compaoré]] |- ! style="background:Red; color:white;"| 7 | [[Fichièr:Roch Marc Christian Kaboré.jpg|60px]] | [[Roch Marc Christian Kaboré]]<br><small>(n. 1957) | [[22 de març]] de [[1994]] | [[6 de febrièr]] de [[1996]] | ''Organisation pour la Démocratie Populaire - Mouvement du Travail'' | Compaoré |- ! style="background:Red; color:white;"| 8 | [[Fichièr:Kadré Désiré Ouédraogo 2015-03-10.jpg|60px]] | [[Kadré Désiré Ouédraogo]]<br><small>(n. 1953) | [[6 de febrièr]] de [[1996]] | [[7 de novembre]] de [[2000]] | ''Congrès pour la Démocratie et le Progrès'' - CDP | Compaoré |- ! style="background:Red; color:white;"| 9 | [[Fichièr:Paramanga Ernest Yonli 2006-05-12.jpg|60px]] | [[Paramanga Ernest Yonli]]<br><small>(n. 1956) | [[7 de novembre]] de [[2000]] | [[11 de junh]] de [[2007]] | ''Congrès pour la Démocratie et le Progrès'' - CDP | Compaoré |- ! style="background:Red; color:white;"| 10 | [[Fichièr:TertiusZongo.jpg|60px]] | [[Tertius Zongo]]<br><small>(n. 1957) | [[11 de junh]] de [[2007]] | [[18 d'abril]] de [[2011]]<br><small>(''Demissionèt'')</small> | ''Congrès pour la Démocratie et le Progrès'' - CDP | Compaoré |- ! style="background:Red; color:white;"| 11 | [[Fichièr:Luc-Adolphe_Tiao_2012.jpg|60px]] | [[Luc-Adolphe Tiao]]<br><small>(n. 1954) | [[18 d'abril]] de [[2011]] | [[30 d'octobre]] de [[2014]]<br><small>(''Demissionèt'')</small> | ''Congrès pour la Démocratie et le Progrès'' - CDP | Compaoré |- | colspan="8" |''cap, de la [[30 d'octobre]] fins a [[19 de novembre]] de [[2014]]'' |- ! style="background:beige; color:black;"| 12 | [[Fichièr:Yacouba_Isaac_Zida_2015.jpg|60px]] | [[Yacouba Isaac Zida]]<br><small>(n. 1965) | [[19 de novembre]] de [[2014]] | [[17 de setembre]] de [[2015]]<br><small>(''depausat en 2015.'')</small> | militar | ''[[Michel Kafando|Kafando]]'' |- | colspan="8" |''cap, entre lo 17 e lo [[23 de setembre]] de [[2015]]'' |- ! style="background:beige; color:black;"| <small>(12) | [[Fichièr:Yacouba_Isaac_Zida_2015.jpg|60px]] | [[Yacouba Isaac Zida]]<br><small>(n. 1965) | [[23 de setembre]] de [[2015]]<br><small>(''restaurita.'')</small> | [[29 de decembre]] de [[2015]] | militar | ''Kafando'' |- | colspan="8" |''cap'', de la [[29 de decembre]] de [[2015]] fins a [[6 de genièr]] de [[2016]]) |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 13 | [[Fichièr:Paul Kaba Thieba (cropped).jpg|60px]] | [[Paul Kaba Thieba]]<br><small>(n. 1960) | [[6 de genièr]] de [[2016]] | [[19 de genièr]] de [[2019]]<br><small>(''renoncièt.'')</small> | sense partit | [[Roch Marc Christian Kaboré|Kaboré]] |- | colspan="8" |''cap'', entre lo 19 e lo [[24 de genièr]] de [[2019]] |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 14 | [[Fichièr:Christophe Joseph Marie Dabiré 2019-02-11.jpg|60px]] | [[Christophe Joseph Marie Dabiré]]<br><small>(n. 1948) | [[24 de genièr]] de [[2019]] | [[10 de decembre]] de [[2021]] | sense partit | Kaboré |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 15 | [[Fichièr:Portrait_Dr_Lassina_Zerbo_CTBTO_2015_(19492357036)_(cropped).jpg|60px]] | [[Lassina Zerbo]] | [[10 de decembre]] de [[2021]] | [[24 de genièr]] de [[2022]] | sense partit | Kaboré |- |colspan=7 align=center| ''cap'', de la [[24 de genièr]] fins a [[3 de març]] de [[2022]] |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 16 | [[Fichièr:Albert_Ouédraogo_(cropped).jpg|60px]] | [[Albert Ouédraogo]] | [[3 de març]] de [[2022]] | [[30 de setembre]] de [[2022]] | sense partit | [[Paul-Henri Sandaogo Damiba|Damiba]] |- |colspan=7 align=center| ''cap'', de la [[30 de setembre]] fins a [[21 d'octobre]] de [[2022]] |- ! style="background:LightGray; color:black;"| 17 | [[Fichièr:Apollinaire_Kyelem_de_Tambèla_(cropped).png|60px]] | [[Apollinaire de Tambèla]] | [[21 d'octobre]] de [[2022]] | uèi | sense partit | [[Ibrahim Traoré|Traoré]] |} ==Vejatz tanben == * [[Lista dels presidents de Burkina Faso]] [[Categoria:Burkina Faso|primièrs ministres]] 7foy5xibe97k7nf1530ll6hi3lqrc7o 0 198645 2508635 2506316 2026-09-12T16:56:37Z Raymond Trencavel 26125 2508635 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Logo_Occitanie_País_Nòstre.jpg|vignette|Logo de '''Occitània País Nòstre'''.]] '''Occitània País Nòstre''' es una amassada politica [[Occitània|occitana]] fondada al mes de novembre de 2019 per de militants eissits de la plataforma [[occitanisme|occitanista]] [[Bastir!]] e en particular d'aderents de l'associacion [[País Nòstre]]. [[Fichièr:Jean-Pierre Laval.jpg|vignette|Joan Pèire Laval (a esquèrra), president e fondator de l'associacion '''País Nòstre''', còsta Clara Daugé (a dreta), devenguda copresidenta de '''Occitània País Nòstre''' lo 5 de decembre de 2021 ([[Narbona]], [[Lengadòc]])]] [[Fichièr:Le réseau ("comitats") de Occitanie País Nòstre dans la Grande Occitanie au 1er mars 2021.jpg|vignette|Lo malhum ("comitats") de '''Occitània País Nòstre''' en [[Occitània]] au primièr de març de 2021.]] [[Fichièr:Stéphane Albert.jpg|vinheta|Stéphane Albert, copresident en 2021 de '''Occitània País Nòstre''']] ==Cronologia== Aquel nom '''Occitània País Nòstre''' es estat causit sul cort tèrme en prevision de la campanha de las eleccions municipalas de 2020 en [[França]] en remplaçament de [[Bastir!]] qu'èra lo nom causit per las de 2014. La causida del nom '''Occitània País Nòstre''' marcava per la meteissa escasença lo maridatge oficial de l'associacion [[País Nòstre]], que fòrça militants avián aderit tre sa naissença a la plataforma [[Bastir!]], ambe lo movement [[Bastir!|Bastir Occitània]], qui el regropava dempuèi 2016 de militants demorats actius de la dicha plataforma [[Bastir!]]. En realitat, de nombroses militants occitanistas èran de tot biais encartats dins las doas associacions, a l'encòp [[Bastir!|Bastir Occitània]] e [[País Nòstre]]. ===Municipalas 2020=== A las eleccions municipalas de 2020 en [[França]], '''Occitània País Nòstre''' a donc labellisat jos aquel nom un cinquantenat de listas en [[Occitània]]. Pendent los debats a prepaus del projècte de [[LGV]] en [[Occitània (region administrativa)|region Occitània]], '''Occitània País Nòstre''' pren posicion en sa favor. Fin 2020, '''Occitània País Nòstre''' reivindica una ret de 200 comitats dins 40 [[departaments franceses]], tanben a [[Barcelona]] e a [[Brussèlas]]. ===Regionalas de 2021=== Lo 31 de març de 2021, '''Occitània País Nòstre''' anóncia sostenir la lista « '''Bastir Occitània''' » a las eleccions regionalas en [[Occitània (region administrativa)|Region Occitània]] (cap de lista : Joan-Luc Davezac) en aligança ambe [[Résistons !|Resistim]], lo partit de [[Joan de Lassala]]. Aquela coalicion compren tanben d'aderents del [[Partit de la Nacion Occitana]], del [[Partit republican solidariste]], del movement [[Ecologisme|ecologista]] ''Democracia éco-ciutadana (DEC)'' e de l'associacion [[MGO]]. Pendent lo congrès del 5 de decembre de 2021 lo movement òpta per una copresidéncia partejada entre Claire Daugé e Stéphane Albert. ===Legislativas 2022=== Lo 1èr de junh de 2022, « '''Bastir Occitània''' » desvèla 14 candidaturas per las eleccions legislativas en França, 13 en [[Occitània]] e una a [[París]]. Al marge d'aqueles candidats oficials estampilhats « '''Bastir Occitània''' », lo labèl [[País Nòstre]] es tanben atribuït en [[Occitània (region administrativa)|Region Occitània]] a tres candidaturas de [[Résistons !|Resistim]], lo partit de [[Joan de Lassala]]. ===Legislativas 2024=== A las eleccions legislativas de 2024 en [[França]], en seguida de 2022, « '''Bastir Occitània''' » a presentat 7 candidaturas en [[Occitània]]. ===Sentorialas 2026=== A las eleccions senatorialas de 2026, Joan-Luc Davezac presenta la lista "Bastir Occitània 31" dins Nauta Garona en orientant sa campanha sus la tematica de la question agricòla. Aquela lista compren en particular Sylvie Bonnemaison (candidata a las eleccions legislativas de 2022 e de 2024 sostenguda per [[Joan de Lassala]] e lo [[Partit de la Nacion Occitana|PNO]]) e Stéphane Albert, lo copresident d'Occitània País Nòstre. Dins Gèrs, es Patrice Cuquel que se presenta jos l'etiqueta "bastir Occitània", ambe coma suplenta Claire Daugé, l'autra copresidenta d'Occitània País Nòstre. ==Vejatz tanben== * [[Bastir!]] * [[País Nòstre]] [[Categoria:Partit politic francés]] [[Categoria:Partit politic occitan]] [[Categoria:Occitanisme]] lh6v3yszaep6hex9zqzipdf4gcsv5mm 2508636 2508635 2026-09-12T17:05:00Z Raymond Trencavel 26125 /* Sentorialas 2026 */ 2508636 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Logo_Occitanie_País_Nòstre.jpg|vignette|Logo de '''Occitània País Nòstre'''.]] '''Occitània País Nòstre''' es una amassada politica [[Occitània|occitana]] fondada al mes de novembre de 2019 per de militants eissits de la plataforma [[occitanisme|occitanista]] [[Bastir!]] e en particular d'aderents de l'associacion [[País Nòstre]]. [[Fichièr:Jean-Pierre Laval.jpg|vignette|Joan Pèire Laval (a esquèrra), president e fondator de l'associacion '''País Nòstre''', còsta Clara Daugé (a dreta), devenguda copresidenta de '''Occitània País Nòstre''' lo 5 de decembre de 2021 ([[Narbona]], [[Lengadòc]])]] [[Fichièr:Le réseau ("comitats") de Occitanie País Nòstre dans la Grande Occitanie au 1er mars 2021.jpg|vignette|Lo malhum ("comitats") de '''Occitània País Nòstre''' en [[Occitània]] au primièr de març de 2021.]] [[Fichièr:Stéphane Albert.jpg|vinheta|Stéphane Albert, copresident en 2021 de '''Occitània País Nòstre''']] ==Cronologia== Aquel nom '''Occitània País Nòstre''' es estat causit sul cort tèrme en prevision de la campanha de las eleccions municipalas de 2020 en [[França]] en remplaçament de [[Bastir!]] qu'èra lo nom causit per las de 2014. La causida del nom '''Occitània País Nòstre''' marcava per la meteissa escasença lo maridatge oficial de l'associacion [[País Nòstre]], que fòrça militants avián aderit tre sa naissença a la plataforma [[Bastir!]], ambe lo movement [[Bastir!|Bastir Occitània]], qui el regropava dempuèi 2016 de militants demorats actius de la dicha plataforma [[Bastir!]]. En realitat, de nombroses militants occitanistas èran de tot biais encartats dins las doas associacions, a l'encòp [[Bastir!|Bastir Occitània]] e [[País Nòstre]]. ===Municipalas 2020=== A las eleccions municipalas de 2020 en [[França]], '''Occitània País Nòstre''' a donc labellisat jos aquel nom un cinquantenat de listas en [[Occitània]]. Pendent los debats a prepaus del projècte de [[LGV]] en [[Occitània (region administrativa)|region Occitània]], '''Occitània País Nòstre''' pren posicion en sa favor. Fin 2020, '''Occitània País Nòstre''' reivindica una ret de 200 comitats dins 40 [[departaments franceses]], tanben a [[Barcelona]] e a [[Brussèlas]]. ===Regionalas de 2021=== Lo 31 de març de 2021, '''Occitània País Nòstre''' anóncia sostenir la lista « '''Bastir Occitània''' » a las eleccions regionalas en [[Occitània (region administrativa)|Region Occitània]] (cap de lista : Joan-Luc Davezac) en aligança ambe [[Résistons !|Resistim]], lo partit de [[Joan de Lassala]]. Aquela coalicion compren tanben d'aderents del [[Partit de la Nacion Occitana]], del [[Partit republican solidariste]], del movement [[Ecologisme|ecologista]] ''Democracia éco-ciutadana (DEC)'' e de l'associacion [[MGO]]. Pendent lo congrès del 5 de decembre de 2021 lo movement òpta per una copresidéncia partejada entre Claire Daugé e Stéphane Albert. ===Legislativas 2022=== Lo 1èr de junh de 2022, « '''Bastir Occitània''' » desvèla 14 candidaturas per las eleccions legislativas en França, 13 en [[Occitània]] e una a [[París]]. Al marge d'aqueles candidats oficials estampilhats « '''Bastir Occitània''' », lo labèl [[País Nòstre]] es tanben atribuït en [[Occitània (region administrativa)|Region Occitània]] a tres candidaturas de [[Résistons !|Resistim]], lo partit de [[Joan de Lassala]]. ===Legislativas 2024=== A las eleccions legislativas de 2024 en [[França]], en seguida de 2022, « '''Bastir Occitània''' » a presentat 7 candidaturas en [[Occitània]]. ===Sentorialas 2026=== A las eleccions senatorialas de 2026, Joan-Luc Davezac presenta la lista "Bastir Occitània 31" dins Nauta Garona en orientant sa campanha sus la tematica de la question agricòla. Aquela lista compren en particular Sylvie Bonnemaison (candidata a las eleccions legislativas de 2022 e de 2024 sostenguda per [[Joan de Lassala]] e lo [[Partit de la Nacion Occitana|PNO]]) e Stéphane Albert, lo copresident d'Occitània País Nòstre. Dins Gèrs, es Patrice Cuquel que se presenta jos l'etiqueta "Bastir Occitània", ambe coma suplenta Claire Daugé, l'autra copresidenta d'Occitània País Nòstre. ==Vejatz tanben== * [[Bastir!]] * [[País Nòstre]] [[Categoria:Partit politic francés]] [[Categoria:Partit politic occitan]] [[Categoria:Occitanisme]] 4tjo02meq5vk13jzud5156ns25pviyz 2508637 2508636 2026-09-12T17:05:55Z Raymond Trencavel 26125 /* Sentorialas 2026 */ 2508637 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Logo_Occitanie_País_Nòstre.jpg|vignette|Logo de '''Occitània País Nòstre'''.]] '''Occitània País Nòstre''' es una amassada politica [[Occitània|occitana]] fondada al mes de novembre de 2019 per de militants eissits de la plataforma [[occitanisme|occitanista]] [[Bastir!]] e en particular d'aderents de l'associacion [[País Nòstre]]. [[Fichièr:Jean-Pierre Laval.jpg|vignette|Joan Pèire Laval (a esquèrra), president e fondator de l'associacion '''País Nòstre''', còsta Clara Daugé (a dreta), devenguda copresidenta de '''Occitània País Nòstre''' lo 5 de decembre de 2021 ([[Narbona]], [[Lengadòc]])]] [[Fichièr:Le réseau ("comitats") de Occitanie País Nòstre dans la Grande Occitanie au 1er mars 2021.jpg|vignette|Lo malhum ("comitats") de '''Occitània País Nòstre''' en [[Occitània]] au primièr de març de 2021.]] [[Fichièr:Stéphane Albert.jpg|vinheta|Stéphane Albert, copresident en 2021 de '''Occitània País Nòstre''']] ==Cronologia== Aquel nom '''Occitània País Nòstre''' es estat causit sul cort tèrme en prevision de la campanha de las eleccions municipalas de 2020 en [[França]] en remplaçament de [[Bastir!]] qu'èra lo nom causit per las de 2014. La causida del nom '''Occitània País Nòstre''' marcava per la meteissa escasença lo maridatge oficial de l'associacion [[País Nòstre]], que fòrça militants avián aderit tre sa naissença a la plataforma [[Bastir!]], ambe lo movement [[Bastir!|Bastir Occitània]], qui el regropava dempuèi 2016 de militants demorats actius de la dicha plataforma [[Bastir!]]. En realitat, de nombroses militants occitanistas èran de tot biais encartats dins las doas associacions, a l'encòp [[Bastir!|Bastir Occitània]] e [[País Nòstre]]. ===Municipalas 2020=== A las eleccions municipalas de 2020 en [[França]], '''Occitània País Nòstre''' a donc labellisat jos aquel nom un cinquantenat de listas en [[Occitània]]. Pendent los debats a prepaus del projècte de [[LGV]] en [[Occitània (region administrativa)|region Occitània]], '''Occitània País Nòstre''' pren posicion en sa favor. Fin 2020, '''Occitània País Nòstre''' reivindica una ret de 200 comitats dins 40 [[departaments franceses]], tanben a [[Barcelona]] e a [[Brussèlas]]. ===Regionalas de 2021=== Lo 31 de març de 2021, '''Occitània País Nòstre''' anóncia sostenir la lista « '''Bastir Occitània''' » a las eleccions regionalas en [[Occitània (region administrativa)|Region Occitània]] (cap de lista : Joan-Luc Davezac) en aligança ambe [[Résistons !|Resistim]], lo partit de [[Joan de Lassala]]. Aquela coalicion compren tanben d'aderents del [[Partit de la Nacion Occitana]], del [[Partit republican solidariste]], del movement [[Ecologisme|ecologista]] ''Democracia éco-ciutadana (DEC)'' e de l'associacion [[MGO]]. Pendent lo congrès del 5 de decembre de 2021 lo movement òpta per una copresidéncia partejada entre Claire Daugé e Stéphane Albert. ===Legislativas 2022=== Lo 1èr de junh de 2022, « '''Bastir Occitània''' » desvèla 14 candidaturas per las eleccions legislativas en França, 13 en [[Occitània]] e una a [[París]]. Al marge d'aqueles candidats oficials estampilhats « '''Bastir Occitània''' », lo labèl [[País Nòstre]] es tanben atribuït en [[Occitània (region administrativa)|Region Occitània]] a tres candidaturas de [[Résistons !|Resistim]], lo partit de [[Joan de Lassala]]. ===Legislativas 2024=== A las eleccions legislativas de 2024 en [[França]], en seguida de 2022, « '''Bastir Occitània''' » a presentat 7 candidaturas en [[Occitània]]. ===Sentorialas 2026=== A las eleccions senatorialas de 2026, Joan-Luc Davezac presenta la lista "Bastir Occitània 31" dins Nauta Garona en orientant sa campanha sus la tematica de la question agricòla. Aquela lista compren en particular Sylvie Bonnemaison (candidata a las eleccions legislativas de 2022 e de 2024 sostenguda per [[Joan de Lassala]] e lo [[Partit de la Nacion Occitana|PNO]]) e Stéphane Albert, lo copresident d'Occitània País Nòstre. Dins Gèrs, es Patrice Cuquel que se presenta jos l'etiqueta "Bastir Occitània", ambe coma suplenta Clara Daugé, l'autra copresidenta d'Occitània País Nòstre. ==Vejatz tanben== * [[Bastir!]] * [[País Nòstre]] [[Categoria:Partit politic francés]] [[Categoria:Partit politic occitan]] [[Categoria:Occitanisme]] m2j2jhj2t9hsze4sf0w3phoemmff1fu 2508663 2508637 2026-09-13T07:39:32Z Raymond Trencavel 26125 /* Sentorialas 2026 */ 2508663 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Logo_Occitanie_País_Nòstre.jpg|vignette|Logo de '''Occitània País Nòstre'''.]] '''Occitània País Nòstre''' es una amassada politica [[Occitània|occitana]] fondada al mes de novembre de 2019 per de militants eissits de la plataforma [[occitanisme|occitanista]] [[Bastir!]] e en particular d'aderents de l'associacion [[País Nòstre]]. [[Fichièr:Jean-Pierre Laval.jpg|vignette|Joan Pèire Laval (a esquèrra), president e fondator de l'associacion '''País Nòstre''', còsta Clara Daugé (a dreta), devenguda copresidenta de '''Occitània País Nòstre''' lo 5 de decembre de 2021 ([[Narbona]], [[Lengadòc]])]] [[Fichièr:Le réseau ("comitats") de Occitanie País Nòstre dans la Grande Occitanie au 1er mars 2021.jpg|vignette|Lo malhum ("comitats") de '''Occitània País Nòstre''' en [[Occitània]] au primièr de març de 2021.]] [[Fichièr:Stéphane Albert.jpg|vinheta|Stéphane Albert, copresident en 2021 de '''Occitània País Nòstre''']] ==Cronologia== Aquel nom '''Occitània País Nòstre''' es estat causit sul cort tèrme en prevision de la campanha de las eleccions municipalas de 2020 en [[França]] en remplaçament de [[Bastir!]] qu'èra lo nom causit per las de 2014. La causida del nom '''Occitània País Nòstre''' marcava per la meteissa escasença lo maridatge oficial de l'associacion [[País Nòstre]], que fòrça militants avián aderit tre sa naissença a la plataforma [[Bastir!]], ambe lo movement [[Bastir!|Bastir Occitània]], qui el regropava dempuèi 2016 de militants demorats actius de la dicha plataforma [[Bastir!]]. En realitat, de nombroses militants occitanistas èran de tot biais encartats dins las doas associacions, a l'encòp [[Bastir!|Bastir Occitània]] e [[País Nòstre]]. ===Municipalas 2020=== A las eleccions municipalas de 2020 en [[França]], '''Occitània País Nòstre''' a donc labellisat jos aquel nom un cinquantenat de listas en [[Occitània]]. Pendent los debats a prepaus del projècte de [[LGV]] en [[Occitània (region administrativa)|region Occitània]], '''Occitània País Nòstre''' pren posicion en sa favor. Fin 2020, '''Occitània País Nòstre''' reivindica una ret de 200 comitats dins 40 [[departaments franceses]], tanben a [[Barcelona]] e a [[Brussèlas]]. ===Regionalas de 2021=== Lo 31 de març de 2021, '''Occitània País Nòstre''' anóncia sostenir la lista « '''Bastir Occitània''' » a las eleccions regionalas en [[Occitània (region administrativa)|Region Occitània]] (cap de lista : Joan-Luc Davezac) en aligança ambe [[Résistons !|Resistim]], lo partit de [[Joan de Lassala]]. Aquela coalicion compren tanben d'aderents del [[Partit de la Nacion Occitana]], del [[Partit republican solidariste]], del movement [[Ecologisme|ecologista]] ''Democracia éco-ciutadana (DEC)'' e de l'associacion [[MGO]]. Pendent lo congrès del 5 de decembre de 2021 lo movement òpta per una copresidéncia partejada entre Claire Daugé e Stéphane Albert. ===Legislativas 2022=== Lo 1èr de junh de 2022, « '''Bastir Occitània''' » desvèla 14 candidaturas per las eleccions legislativas en França, 13 en [[Occitània]] e una a [[París]]. Al marge d'aqueles candidats oficials estampilhats « '''Bastir Occitània''' », lo labèl [[País Nòstre]] es tanben atribuït en [[Occitània (region administrativa)|Region Occitània]] a tres candidaturas de [[Résistons !|Resistim]], lo partit de [[Joan de Lassala]]. ===Legislativas 2024=== A las eleccions legislativas de 2024 en [[França]], en seguida de 2022, « '''Bastir Occitània''' » a presentat 7 candidaturas en [[Occitània]]. ===Sentorialas 2026=== A las eleccions senatorialas de 2026, Joan-Luc Davezac presenta la lista "Bastir Occitània 31" dins Nauta Garona en orientant sa campanha sus la tematica de la question agricòla. Aquela lista compren en particular Sylvie Bonnemaison (candidata a las eleccions legislativas de 2022 e de 2024 sostenguda per [[Joan de Lassala]] e lo [[Partit de la Nacion Occitana|PNO]]) e Stéphane Albert, lo copresident d'Occitània País Nòstre. Dins Gèrs, Patrice Cuquel se presenta coma candidat independaent, pasmens "Bastir Occitània" crida a votar per aquesta candidatura ; en mai d'aquò, Patrice Cuquel a prés coma suplenta Clara Daugé, ela tanben copresidenta d'Occitània País Nòstre. ==Vejatz tanben== * [[Bastir!]] * [[País Nòstre]] [[Categoria:Partit politic francés]] [[Categoria:Partit politic occitan]] [[Categoria:Occitanisme]] eg2lo39dmenta8l494rejvvvf0lfrs8 2508666 2508663 2026-09-13T07:50:36Z Raymond Trencavel 26125 /* Sentorialas 2026 */ 2508666 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Logo_Occitanie_País_Nòstre.jpg|vignette|Logo de '''Occitània País Nòstre'''.]] '''Occitània País Nòstre''' es una amassada politica [[Occitània|occitana]] fondada al mes de novembre de 2019 per de militants eissits de la plataforma [[occitanisme|occitanista]] [[Bastir!]] e en particular d'aderents de l'associacion [[País Nòstre]]. [[Fichièr:Jean-Pierre Laval.jpg|vignette|Joan Pèire Laval (a esquèrra), president e fondator de l'associacion '''País Nòstre''', còsta Clara Daugé (a dreta), devenguda copresidenta de '''Occitània País Nòstre''' lo 5 de decembre de 2021 ([[Narbona]], [[Lengadòc]])]] [[Fichièr:Le réseau ("comitats") de Occitanie País Nòstre dans la Grande Occitanie au 1er mars 2021.jpg|vignette|Lo malhum ("comitats") de '''Occitània País Nòstre''' en [[Occitània]] au primièr de març de 2021.]] [[Fichièr:Stéphane Albert.jpg|vinheta|Stéphane Albert, copresident en 2021 de '''Occitània País Nòstre''']] ==Cronologia== Aquel nom '''Occitània País Nòstre''' es estat causit sul cort tèrme en prevision de la campanha de las eleccions municipalas de 2020 en [[França]] en remplaçament de [[Bastir!]] qu'èra lo nom causit per las de 2014. La causida del nom '''Occitània País Nòstre''' marcava per la meteissa escasença lo maridatge oficial de l'associacion [[País Nòstre]], que fòrça militants avián aderit tre sa naissença a la plataforma [[Bastir!]], ambe lo movement [[Bastir!|Bastir Occitània]], qui el regropava dempuèi 2016 de militants demorats actius de la dicha plataforma [[Bastir!]]. En realitat, de nombroses militants occitanistas èran de tot biais encartats dins las doas associacions, a l'encòp [[Bastir!|Bastir Occitània]] e [[País Nòstre]]. ===Municipalas 2020=== A las eleccions municipalas de 2020 en [[França]], '''Occitània País Nòstre''' a donc labellisat jos aquel nom un cinquantenat de listas en [[Occitània]]. Pendent los debats a prepaus del projècte de [[LGV]] en [[Occitània (region administrativa)|region Occitània]], '''Occitània País Nòstre''' pren posicion en sa favor. Fin 2020, '''Occitània País Nòstre''' reivindica una ret de 200 comitats dins 40 [[departaments franceses]], tanben a [[Barcelona]] e a [[Brussèlas]]. ===Regionalas de 2021=== Lo 31 de març de 2021, '''Occitània País Nòstre''' anóncia sostenir la lista « '''Bastir Occitània''' » a las eleccions regionalas en [[Occitània (region administrativa)|Region Occitània]] (cap de lista : Joan-Luc Davezac) en aligança ambe [[Résistons !|Resistim]], lo partit de [[Joan de Lassala]]. Aquela coalicion compren tanben d'aderents del [[Partit de la Nacion Occitana]], del [[Partit republican solidariste]], del movement [[Ecologisme|ecologista]] ''Democracia éco-ciutadana (DEC)'' e de l'associacion [[MGO]]. Pendent lo congrès del 5 de decembre de 2021 lo movement òpta per una copresidéncia partejada entre Claire Daugé e Stéphane Albert. ===Legislativas 2022=== Lo 1èr de junh de 2022, « '''Bastir Occitània''' » desvèla 14 candidaturas per las eleccions legislativas en França, 13 en [[Occitània]] e una a [[París]]. Al marge d'aqueles candidats oficials estampilhats « '''Bastir Occitània''' », lo labèl [[País Nòstre]] es tanben atribuït en [[Occitània (region administrativa)|Region Occitània]] a tres candidaturas de [[Résistons !|Resistim]], lo partit de [[Joan de Lassala]]. ===Legislativas 2024=== A las eleccions legislativas de 2024 en [[França]], en seguida de 2022, « '''Bastir Occitània''' » a presentat 7 candidaturas en [[Occitània]]. ===Sentorialas 2026=== A las eleccions senatorialas de 2026, Joan-Luc Davezac presenta la lista "Bastir Occitània 31" dins Nauta Garona en orientant sa campanha sus la tematica de la question agricòla. Aquela lista compren en particular Sylvie Bonnemaison (candidata a las eleccions legislativas de 2022 e de 2024 sostenguda per [[Joan de Lassala]] e lo [[Partit de la Nacion Occitana|PNO]]) e Stéphane Albert, lo copresident d'Occitània País Nòstre. Dins Gèrs, Patrice Cuquel se presenta coma candidat independent, pasmens "Bastir Occitània" crida a votar per aquesta candidatura ; en mai d'aquò, Patrice Cuquel a prés coma suplenta Clara Daugé, ela tanben copresidenta d'Occitània País Nòstre. ==Vejatz tanben== * [[Bastir!]] * [[País Nòstre]] [[Categoria:Partit politic francés]] [[Categoria:Partit politic occitan]] [[Categoria:Occitanisme]] gzytmas67ym64erqih8duq8fveqdnfd 0 201521 2508634 2508603 2026-09-12T16:33:46Z Jiròni 239 2508634 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta|animal|Gastropoda|Apogastropoda various.jpg|Gasteropòdes de diferentas formas e espècias.}} {{Taxobox|sosrègne|Bilateria}} {{Taxobox|infrarègne|Protostomia}} {{Taxobox|superembrancament|Lophozoa}} {{Taxobox|embrancament|Mollusca}} {{Taxobox taxon|animal|classa|Gastropoda|[[Georges Cuvier|Cuvier]], [[1795 en science|1795]]}} {{Taxobox fin}} Los '''gasteropòdes''' (''Gastropoda''), del [[grèc ancian]] γαστήρ, gastếr, « ventre » e πούς, poús, « pe » : son una [[Classa (biologia)|classa]] de [[Mollusca|mollusques]] caracterizats per la torsion de sa [[Viscèr|massa viscerala]]. Presentan una granda diversitat de formas mas se pòdon reconéisser generalament per sa [[Clòsca de gastéropode|clòsca]] dorsala torcida e [[Univalva|univalva]], caracteristica quand es presenta. Los gasteropòdes constituisson lo pus grand grop animal après los [[insècte]]s : Se'n denombra aperaquí 40000 espècias viventas, regropadas en 409 familhas reconegudas, a las qualas s'apondon 202 familhas desaparegudas, conegudas a l'estat [[fossil]] dempuèi lo [[Cambrian]]. S'encontran per tot lo globe, dins totes los mitans levat dins las regions polaras. Los pus pichons gasteropòdes son de talha millimetrica e las larvas [[plancton]]icas de las espècias aqüaticas son microscopicas ; lo pus grand gasteropòde conegut es la « [[Syrinx aruanus|Trompeta australiana]] » que passa los 90 cm e pòt pesar duscas 18 kg<ref>« Un grand ''Syrinx aruanus'' de longor de clòsca 36 poces (91.4cm) » in : ''Hawaiian Shell News'' n° 30 (7), 1982, p.12.</ref>. Tenon un pe e un cap distints. Son pe es esclafada en una [[Sole pédieuse|sòla]] ventrala larga, que servís a la [[natacion]] o la [[reptacion]], mentre que son cap comporta d'uèlhs e una [[radula (anatomia)|radula]]. L'[[ecologia]] dels gastéropodes es fòrça variada e las espècias pòdon èstre marinas, d'aiga doça o terrèstras. Entre los gasteropòdes terrèstres se trapan especialament los [[cagaròl]]s e las [[limauca]]s. [[categoria:Gastropoda]] ahfu6wx4psgzx7fhu5zqxm1a1v3p0j0 2508638 2508634 2026-09-12T17:35:28Z Jiròni 239 Jiròni a desplaçat la pagina [[Gasteropoda]] cap a [[Gastropoda]] 2508634 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta|animal|Gastropoda|Apogastropoda various.jpg|Gasteropòdes de diferentas formas e espècias.}} {{Taxobox|sosrègne|Bilateria}} {{Taxobox|infrarègne|Protostomia}} {{Taxobox|superembrancament|Lophozoa}} {{Taxobox|embrancament|Mollusca}} {{Taxobox taxon|animal|classa|Gastropoda|[[Georges Cuvier|Cuvier]], [[1795 en science|1795]]}} {{Taxobox fin}} Los '''gasteropòdes''' (''Gastropoda''), del [[grèc ancian]] γαστήρ, gastếr, « ventre » e πούς, poús, « pe » : son una [[Classa (biologia)|classa]] de [[Mollusca|mollusques]] caracterizats per la torsion de sa [[Viscèr|massa viscerala]]. Presentan una granda diversitat de formas mas se pòdon reconéisser generalament per sa [[Clòsca de gastéropode|clòsca]] dorsala torcida e [[Univalva|univalva]], caracteristica quand es presenta. Los gasteropòdes constituisson lo pus grand grop animal après los [[insècte]]s : Se'n denombra aperaquí 40000 espècias viventas, regropadas en 409 familhas reconegudas, a las qualas s'apondon 202 familhas desaparegudas, conegudas a l'estat [[fossil]] dempuèi lo [[Cambrian]]. S'encontran per tot lo globe, dins totes los mitans levat dins las regions polaras. Los pus pichons gasteropòdes son de talha millimetrica e las larvas [[plancton]]icas de las espècias aqüaticas son microscopicas ; lo pus grand gasteropòde conegut es la « [[Syrinx aruanus|Trompeta australiana]] » que passa los 90 cm e pòt pesar duscas 18 kg<ref>« Un grand ''Syrinx aruanus'' de longor de clòsca 36 poces (91.4cm) » in : ''Hawaiian Shell News'' n° 30 (7), 1982, p.12.</ref>. Tenon un pe e un cap distints. Son pe es esclafada en una [[Sole pédieuse|sòla]] ventrala larga, que servís a la [[natacion]] o la [[reptacion]], mentre que son cap comporta d'uèlhs e una [[radula (anatomia)|radula]]. L'[[ecologia]] dels gastéropodes es fòrça variada e las espècias pòdon èstre marinas, d'aiga doça o terrèstras. Entre los gasteropòdes terrèstres se trapan especialament los [[cagaròl]]s e las [[limauca]]s. [[categoria:Gastropoda]] ahfu6wx4psgzx7fhu5zqxm1a1v3p0j0 2508640 2508638 2026-09-12T17:47:22Z Jiròni 239 2508640 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta|animal|Gastropoda|Apogastropoda various.jpg|Gasteropòdes de diferentas formas e espècias.}} {{Taxobox|sosrègne|Bilateria}} {{Taxobox|infrarègne|Protostomia}} {{Taxobox|superembrancament|Lophozoa}} {{Taxobox|embrancament|Mollusca}} {{Taxobox taxon|animal|classa|Gastropoda|[[Georges Cuvier|Cuvier]], [[1795 en science|1795]]}} {{Taxobox fin}} Los '''gasteropòdes''' (''Gastropoda''), del [[grèc ancian]] γαστήρ, gastếr, « ventre » e πούς, poús, « pe » : son una [[Classa (biologia)|classa]] de [[Mollusca|mollusques]] caracterizats per la torsion de sa [[Viscèr|massa viscerala]]. Presentan una granda diversitat de formas mas se pòdon reconéisser generalament per sa [[Clòsca de gastéropode|clòsca]] dorsala torcida e [[Univalva|univalva]], caracteristica quand es presenta. Los gasteropòdes constituisson lo pus grand grop animal après los [[insècte]]s : Se'n denombra aperaquí 40000 espècias viventas, regropadas en 409 familhas reconegudas, a las qualas s'apondon 202 familhas desaparegudas, conegudas a l'estat [[fossil]] dempuèi lo [[Cambrian]]. S'encontran per tot lo globe, dins totes los mitans levat dins las regions polaras. Los pus pichons gasteropòdes son de talha millimetrica e las larvas [[plancton]]icas de las espècias aqüaticas son microscopicas ; lo pus grand gasteropòde conegut es la « [[Syrinx aruanus|Trompeta australiana]] » que passa los 90 cm e pòt pesar duscas 18 kg<ref>« Un grand ''Syrinx aruanus'' de longor de clòsca 36 poces (91.4cm) » in : ''Hawaiian Shell News'' n° 30 (7), 1982, p.12.</ref>. Tenon un pe e un cap distints. Son pe es esclafada en una [[Sole pédieuse|sòla]] ventrala larga, que servís a la [[natacion]] o la [[reptacion]], mentre que son cap comporta d'uèlhs e una [[radula (anatomia)|radula]]. L'[[ecologia]] dels gastéropodes es fòrça variada e las espècias pòdon èstre marinas, d'aiga doça o terrèstras. Entre los gasteropòdes terrèstres se trapan especialament los [[cagaròl]]s e las [[limauca]]s. [[categoria:Gastropoda]] [[fr:Gastropoda]] g8irqvhhvdsbka96yb9pee9wxraqf7t 2508641 2508640 2026-09-12T17:49:57Z Jiròni 239 2508641 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta|animal|Gastropoda|Apogastropoda various.jpg|Gasteropòdes de diferentas formas e espècias.}} {{Taxobox|sosrègne|Bilateria}} {{Taxobox|infrarègne|Protostomia}} {{Taxobox|superembrancament|Lophozoa}} {{Taxobox|embrancament|Mollusca}} {{Taxobox taxon|animal|classa|Gastropoda|[[Georges Cuvier|Cuvier]], [[1795 en science|1795]]}} {{Taxobox fin}} Los '''gasteropòdes''' (''Gastropoda''), del [[grèc ancian]] γαστήρ, gastếr, « ventre » e πούς, poús, « pe » : son una [[Classa (biologia)|classa]] de [[Mollusca|mollusques]] caracterizats per la torsion de sa [[Viscèr|massa viscerala]]. Presentan una granda diversitat de formas mas se pòdon reconéisser generalament per sa [[Clòsca de gastéropode|clòsca]] dorsala torcida e [[Univalva|univalva]], caracteristica quand es presenta. Los gasteropòdes constituisson lo pus grand grop animal après los [[insècte]]s : Se'n denombra aperaquí 40000 espècias viventas, regropadas en 409 familhas reconegudas, a las qualas s'apondon 202 familhas desaparegudas, conegudas a l'estat [[fossil]] dempuèi lo [[Cambrian]]. S'encontran per tot lo globe, dins totes los mitans levat dins las regions polaras. Los pus pichons gasteropòdes son de talha millimetrica e las larvas [[plancton]]icas de las espècias aqüaticas son microscopicas ; lo pus grand gasteropòde conegut es la « [[Syrinx aruanus|Trompeta australiana]] » que passa los 90 cm e pòt pesar duscas 18 kg<ref>« Un grand ''Syrinx aruanus'' de longor de clòsca 36 poces (91.4cm) » in : ''Hawaiian Shell News'' n° 30 (7), 1982, p.12.</ref>. Tenon un pe e un cap distints. Son pe es esclafada en una [[Sole pédieuse|sòla]] ventrala larga, que servís a la [[natacion]] o la [[reptacion]], mentre que son cap comporta d'uèlhs e una [[radula (anatomia)|radula]]. L'[[ecologia]] dels gastéropodes es fòrça variada e las espècias pòdon èstre marinas, d'aiga doça o terrèstras. Entre los gasteropòdes terrèstres se trapan especialament los [[cagaròl]]s e las [[limac|limauca]]s. [[categoria:Gastropoda]] [[fr:Gastropoda]] 4pikbr0uv9pkt07sfjmcbn6ci6hkm5n 0 201522 2508639 2026-09-12T17:35:28Z Jiròni 239 Jiròni a desplaçat la pagina [[Gasteropoda]] cap a [[Gastropoda]] 2508639 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Gastropoda]] nglgpz2pi0zp6sq8z3e20sgyjntgufi 0 201523 2508645 2026-09-12T18:18:10Z Alaric 506 44932 Alaric 506 a desplaçat la pagina [[Bèiçac]] cap a [[Baissac (Cruesa)]] : Títol mal escrit : L'accent tonic es sus la finala. Segon Lavalada, après estudi. 2508645 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Baissac (Cruesa)]] k65wod9dut6xngsmmbl2kz6n41gk3y4 0 201524 2508675 2026-09-13T10:56:03Z Marcosigm 60059 Crèa en tradusissent la pagina « [[:ca:Special:Redirect/revision/38402385|Catalogne (Catalunya Napoleònica)]] » 2508675 wikitext text/x-wiki [[Fitxer:Catalogne_(Napoleonic_Empire).png|vinheta|Division administrativa en departaments jos l'Empèri Napoleonic.]] [[Fitxer:Departaments_de_la_Catalunya_Napoleònica.jpg|alt=Divisió administrativa en departaments sota l'Imperi Napoleònic.|vinheta|Departaments dera Catalonha Napoleonica.]] '''Catalogne''', era Catalonha napoleonica, constituïc era part mès meridionau dera airau dirèctament administrat per Empèri Napoleonic, que comprénia la region istorica de [[Comunautat Autonòma de Catalonha|Catalonha]]. Administratiuament ère dividida en cinc departaments: de Boques der Ebre (sud), Montserrat (centre), Segre (nòrd-oèst), Ter (nòrd-èst) e [[Pirenèus Orientals]] (nòrd-èst ultrapirinenc). Era [[Val d'Aran]] siguec integrada ath departament dera [[Departament de la Nauta Garona|Nauta Garona]] (''Haute-Garonne''), [[Andòrra]] ac siguec ath deth Segre e es municipis dera [[Franja de Ponent]] de [[Fraga]], [[Mequinenza]], [[Torrente de Cinca|Torrent de Cinca]] (comarca de Baish Cinca), [[Favara (Saragossa)|Favara de Matarranya]], [[Faió]] e [[Nonasp]] (comarca de Baish Aragon - Casp) ac sigueren ath des Boques der Ebre.<ref>{{Ref-web|url=https://www.segre.com/ca/comarques/250909/quan-fraga-va-ser-francesa-napoleo-va-incloure-la-ciutat-a-la-provincia-imperial-de-les-boques-de-lebre_945285.html|títol=Quan Fraga va ser francesa: Napoleó va incloure la ciutat a la província imperial de les Boques de l’Ebre|consulta=13 setembre 2026|lenga=Català|data=9 setembre 2025}}</ref> Dempús deth 1810 es quate departaments prumèrs hègen part d'ua republica catalana instaurada per [[Napoleon Bonaparte|Napoleon Bonapart]]. Damb era Restauracion absolutista a Espanha aguesti quate departaments tornarien a èster part deth reiaume d'Espanha a compdar de 1814. Per contra eth departament [[Pirenèus Orientals|de Pirenèus Orientals]], que auie estat annexionat per França eth 1649 e que tanben ei part deth principat de Catalonha, contunhèc d'èster part dera França borbònica. França restanquèc era sobeiranetat dera Val d'Aran enquiar an 1815, quan siguec reintegrada ath reiaume d'Espanha.<ref>{{Ref-web|títol=Le SPLAF - Les départements de l'empire|url=http://splaf.free.fr/empire.html|consulta=2020-03-22}}</ref> == Referéncias == {{Referéncias}} k4boct0fhn8l7dbttyaw752ncffuqed 2508676 2508675 2026-09-13T10:57:14Z Marcosigm 60059 2508676 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Departaments de la Catalunya Napoleònica.jpg|vinheta|Departaments dera Catalonha Napoleonica.]] '''Catalogne''', era Catalonha napoleonica, constituïc era part mès meridionau dera airau dirèctament administrat per Empèri Napoleonic, que comprénia la region istorica de [[Comunautat Autonòma de Catalonha|Catalonha]]. Administratiuament ère dividida en cinc departaments: de Boques der Ebre (sud), Montserrat (centre), Segre (nòrd-oèst), Ter (nòrd-èst) e [[Pirenèus Orientals]] (nòrd-èst ultrapirinenc). Era [[Val d'Aran]] siguec integrada ath departament dera [[Departament de la Nauta Garona|Nauta Garona]] (''Haute-Garonne''), [[Andòrra]] ac siguec ath deth Segre e es municipis dera [[Franja de Ponent]] de [[Fraga]], [[Mequinenza]], [[Torrente de Cinca|Torrent de Cinca]] (comarca de Baish Cinca), [[Favara (Saragossa)|Favara de Matarranya]], [[Faió]] e [[Nonasp]] (comarca de Baish Aragon - Casp) ac sigueren ath des Boques der Ebre.<ref>{{Ref-web|url=https://www.segre.com/ca/comarques/250909/quan-fraga-va-ser-francesa-napoleo-va-incloure-la-ciutat-a-la-provincia-imperial-de-les-boques-de-lebre_945285.html|títol=Quan Fraga va ser francesa: Napoleó va incloure la ciutat a la província imperial de les Boques de l’Ebre|consulta=13 setembre 2026|lenga=Català|data=9 setembre 2025}}</ref> Dempús deth 1810 es quate departaments prumèrs hègen part d'ua republica catalana instaurada per [[Napoleon Bonaparte|Napoleon Bonapart]]. Damb era Restauracion absolutista a Espanha aguesti quate departaments tornarien a èster part deth reiaume d'Espanha a compdar de 1814. Per contra eth departament [[Pirenèus Orientals|de Pirenèus Orientals]], que auie estat annexionat per França eth 1649 e que tanben ei part deth principat de Catalonha, contunhèc d'èster part dera França borbònica. França restanquèc era sobeiranetat dera Val d'Aran enquiar an 1815, quan siguec reintegrada ath reiaume d'Espanha.<ref>{{Ref-web|títol=Le SPLAF - Les départements de l'empire|url=http://splaf.free.fr/empire.html|consulta=2020-03-22}}</ref> == Referéncias == {{Referéncias}} dhslbqcb46mqfi9ta02dsqh8cac40vt