Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 14 de junh 0 260 2508878 2457832 2026-09-19T14:05:34Z Mistico Dois 45295 2508878 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Junh}} == Eveniments == * [[1777]] - Lo Congrès dels [[Estats Units d'America]] adòpta la bandièra del país. * [[1846]] - Proclamacion de la [[republica]] en [[Califòrnia]]. * [[1900]] - [[Hawaii]] deven territòri american. == Naissenças == * [[1864]] - [[Alois Alzheimer]], mètge alemand (m. [[1915]]) * [[1868]] - [[Karl Landsteiner]], biològ austrian, [[Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina]] (m.[[1943]]) * [[1899]] - [[Yasunari Kawabata]], escrivan japonés, [[Prèmi Nobel de Literatura]] (m.[[1972]]) * [[1928]] - [[Che Guevara|Ernesto "Che" Guevara]], revolucionari [[cuba]]n, n. en [[Argentina]] (m.[[1967]]) * [[1945]] - [[Jörg Immendorff]], pintre, escultor e professor d'art alemand * [[1946]] - [[Donald Trump]], president dels [[Estats Units d'America]] * [[1969]] - [[Steffi Graf]], jogaira de [[tennis]] alemanda == Decèsses == * [[1837]] - [[Giacomo Leopardi]], poèta italian (n. [[1798]]) * [[1909]] - [[Afonso Pena]], president de Brasil (n.[[1847]]) * [[1920]] - [[Max Weber]], sociològ alemand (n.[[1864]]) * [[1968]] - [[Salvatore Quasimodo]], escrivan italian, Prèmi Nobel de Literatura (n.[[1901]]) * [[1969]] - [[Cacilda Becker]], actritz brasilièra (n.[[1921]]) * [[1986]] - [[Jorge Luis Borges]], escrivan [[Argentina|argentin]] (n.[[1899]]) * [[1994]] – [[Henry Mancini]], compositor american (n.[[1924]]) * [[2007]] - [[Kurt Waldheim]], Secretari General de las [[Nacions Unidas]] (n.[[1918]]) ---- Vejatz tanben: * [[13 de junh]] | [[15 de junh]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] 3b77b6u66vufg7r0c4de3komhie5e0t 28 de mai 0 389 2508879 2501909 2026-09-19T14:05:59Z Mistico Dois 45295 2508879 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{mai}} == Eveniments == == Naissenças == * [[1886]] &ndash; [[José Linhares]], president de Brasil (m. [[1957]]) * [[1944]] &ndash; [[Gladys Knight]], cantaira americana * [[1945]] &ndash; [[John Fogerty]], cantaire american * [[1968]] &ndash; [[Kylie Minogue]], actritz, cantaira e dançaira australiana * [[1971]] &ndash; [[Isabelle Carré]], actritz francesa * [[1991]] &ndash; [[Alexandre Lacazette]], fotbolaire francés * [[1999]] &ndash; [[Cameron Boyce]], actor american (m. [[2019]]) == Decèsses == * [[1849]] – [[Anne Brontë]], escrivana e poetessa anglesa (n. [[1820]]) * [[1864]] – [[Joan Rebolh]], poèta e fornier occitan (n. 1796) * [[2007]] – [[Jörg Immendorff]], pintre, escultor e professor d'art alemand (n. [[1945]]) ---- Veire tanben : * [[27 de mai]] | [[29 de mai]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] 9xht4z6pdclzjhvfv01b9gvffsrzp5f Arnaut Danièl 0 2659 2508896 2506580 2026-09-20T00:38:17Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2508896 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Dialècte Lengadocian}} [[Imatge:Arnaut Daniel - BN MS fr 12473.jpg|vinheta|Arnaut Daniel - Bibliotèca Nacionala, MS cod. fr. 12473, 13.]] '''Arnaut Danièl''' (''Arnaud Danièl'' en [[nòrma mistralenca]]<ref name=TdF>''[https://books.google.com/books?id=3OHY-dlYveMC&newbks=1&newbks_redir=0&dq=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Daniel%22&pg=PA697#v=onepage&q=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Daniel%22&f=false Danièl]'' dins lo [[Tresaur dau Felibritge]]</ref>; ''Arnaut Daniel'' en [[occitan ancian]]), nascut en [[Rabairac]]<ref name=TdF2>[[Frederic Mistral]], ''[https://books.google.com/books?id=yYx--JBqDX4C&newbks=1&newbks_redir=0&dq=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Ribeirac%22&pg=PA788#v=onepage&q=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Ribeirac%22&f=false Lo Tresaur dau Felibritge]'', [[segle XIX]].</ref> devers 1150, èra un [[trobador]] occitan de [[Peiregòrd]] de la fin del [[sègle XII]]. Foguèt membre de la cort de [[Ricard Còr de Leon]] e d'[[Anfós II d'Aragon|Anfós lo Cast]]. == Biografia== Se sabon pas tròp de causas de la vida d'Arnaut Danièl, es conegut mai que mai per los comentaris ulteriors. Segon una [[vida]], Danièl èra nascut dins una familha nòbla al castèl de Rabairac, pr'aquò las fonts contemporanèas semblan indicar qu'èra sovent desmonedat. [[Raimond de Durfòrt]] diguèt d'el que menava la mala vida d'un jogaire: "''Arnautz l'escoliers, Cui coffondon dat e tauliers E vay coma penedensiers Paupres de draps e de deniers''". Las criticas se limitèron pas a son biais de viure mas ataquèron tanben son estil. Aital lo [[monge de Montaudon]] critiquèt son biais tròp fosc de compausar e afirmèt dins una de sas òbras: "us fols motz c'om non enten". Èra un dels del [[trobar clus]]. S'es pas conservada cap de melodia dels dètz-e-uèch poèmas qu'escriguèt entre 1180 e 1200. Pasmens se considera qu'es lo creador de la [[sestina]], una formula estrofica emplegada puèi per [[Dante]] o mai recentament [[Ezra Pound]]. Sa mestressa èra ''Audierna''<ref>''Audierno'' dins [https://books.google.com/books?id=6RsiKl5wNr4C&newbks=1&newbks_redir=0&dq=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Audierno%22&pg=PA175#v=onepage&q=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Audierno%22&f=false Lo Tresaur dau Felibritge]</ref>. == L'influéncia d'Arnaut Danièl == Delai la celebritat que foguèt seuna long de sa vida, l’influéncia d’Arnaut Daniel foguèt fòrça granda dins la literatura pòstmedievala coma per exemple dins los escriches d'autors de lenga catalana coma [[Cerverí de Girona]], [[Andreu Febrer]] e [[Jordi de Sant Jordi]]. Lo trobador de Rabairac foguèt mai que mai remirat per los poetas italians de la fin de l'Edat Mejana e de la Renaissença. D'el, [[Dante]] e [[Petrarca]] escriguèron que "''grand mestre d’amor''", foguèt "''lo melhor faure del parlar mairal''", que son estil "''fai encara onor al país que lo vegèt nàisser''". == Divulgacion de l'òbra d'Arnaut Danièl == Segon [[Martí de Riquer]]<ref>[http://books.google.com/books?id=89p0bMDHPZkC&pg=PA614&lpg=PA614&dq=%22Arnaut+Daniel%22&source=bl&ots=3r4ASxMBWq&sig=twsejQrGuYdKW8VE0DMQBGoiKm4&hl=ca&ei=ZcEyTf-kDaqAhAe2-L2uCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBcQ6AEwADg8#v=onepage&q=%22Arnaut%20Daniel%22&f=false Los trovadores: historia literaria y textos, Volum 2], per Martín de Riquer</ref>, l'òbra del trobador èra pas agradiva pels primièrs [[romanista]]s formats segon un "esperit francés tradicional". Foguèt un estudiós italian [[U. A. Canello]] qu'en 1883 publiquèt una edicion critica de las poesias de l'autor lemosin. Puèi, en 1910, una segonda edicion nasquèt, elaborada per [[Pierre Lavaud]] que faguèt conéisser e apreciar la produccion d'aqueste trobador. == Òbras == Son estadas servadas solament 17 composicions d'aqueste trobador. Arnaut daissèt de poemas erotics (que los manuscrits son gardats a la Bibliotèca Nacionala de França). Arnaut passa per èsser l’inventaire de la ''sextina'', cap-d’òbra d’acrobacia literària plan adoptat a sa seguida. La sextina impausa que los sieis vers de cada coblada s'acaban per sieis rimas dispausadas alternativament segon la combinason 6-1-5-2-4-3. La setesma e darriera coblada, compausada de sonque tres vers, deu comportar los sieis mots clau del poema. N'en vaiquí un extrach: ''Quand me soveni de la cambra'' ''Ont a mon dam sai que nulhs òm non intra'' ''Ans me son tots plus que fraire ni oncle,'' ''Non ai membre non fremisca, neis l'ongla'' ''Aicí com' fai l'enfant denant la verga'' ''Tal paur ai no'l siá tròp de l'arma'' ''Del cors li fos, non de l'arma'' ''E consentis m'a celat dins sa cambra !'' ''Que plus me nafra'l còr que còps de verga'' ''Car lo sieus sers lai ont ilh es non de intra'' ''Tots temps serai amb lieis com' carns e ongla'' ''E non creirai chastic d'amic ni d'oncle'' ''Arnaut trasmet sa chanson d'ongla e d'oncle'' ''A grat de lieis que de sa verga a l'arma,'' ''Son Desirat, qui pretz en cambra intra'' ==Veire tanben== ===Bibliografia=== ===Articles connèxes=== *[[Lista de trobadors e trobairises]] ===Liames externes=== * [https://web.archive.org/web/20070927051251/http://www.trobar.org/troubadours/arnaut_daniel/index.php Sas òbras a Trobar.org] * [http://www.youtube.com/watch?v=ArrbdR_l4eo Interpretacion de ''Lo ferm voler qu'el cor m'intra'' per Andrea von Ramm e Thomas Binkley] ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group=N/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Autoritats}} [[Categoria:Escrivan occitan|Danièl, Arnaut]] [[Categoria:Trobador occitan|Danièl, Arnaut]] r0yvm8blvlvde6rvi3533hcvzc7w3f5 Pintura 0 5267 2508906 2508872 2026-09-20T08:47:51Z Nicolas Eynaud 6858 /* Supòrts e materiaus */ 2508906 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetalia|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigment sintetic. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interracions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'acceleracion sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] erdkw1r9vp5hyapnrhnvsn15n0l1ho7 2508907 2508906 2026-09-20T08:48:18Z Nicolas Eynaud 6858 /* Supòrts e materiaus */ 2508907 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigment sintetic. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interracions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'acceleracion sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] n1uaybybbi5zcnvjfxcvou3s440klej 2508908 2508907 2026-09-20T08:49:58Z Nicolas Eynaud 6858 /* Supòrts e materiaus */ 2508908 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] rk7jmdo7ogitmkaixy3tnk9l0oub1kh Ans 2000 0 14127 2508880 2486658 2026-09-19T14:06:36Z Mistico Dois 45295 2508880 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} <center>[[Ans 1960|../..]] | [[Ans 1970]] | [[Ans 1980]] | [[Ans 1990]] | ''' Ans 2000''' | [[Ans 2010]] | [[Ans 2020]] | [[Ans 2030]] | [[Ans 2040|../..]]</center> == Istòria == '''2003''' : de junh a aost, importanta canicula en [[Euròpa]] qu'entraïnèt la mòrt d'au mens {{formatnum:70000}} personas. <br/> '''2008''' : en [[Russia]], eleccion de [[Dmitrii Medvedev]] coma president de [[Russia]] amb 70,28% dei votz. Dins lei fachs, [[Vladimir Putin]] demorèt lo cap de la politica russa. <br/> '''2008''' : en [[Espanha]], eleccions legislativas en [[Espanha]] e victòria dau govèrn [[José Luis Rodriguez Zapatero|Zapatero]]. <br/> '''2008''' : en [[Itàlia]], victòria de la drecha de [[Silvio Berlusconi]] ais eleccions legislativas. <br/> [[File:Cyclone Nargis -Myanmar-3May2008.jpg|thumb|right|Fotografia de la [[Ciclòn Nargis|tempèsta Nargis]] en [[Birmania]].]] {{veire|Ciclòn Nargis}} '''2008''' : en mai, [[Birmania]] foguèt tocada per un important [[ciclòn tropicau]]. La tempèsta passèt dins lei regions litoralas onte causèt de destruccions grèvas ({{formatnum:138000}} mòrts). <br/> '''2008''' : [[segonda guèrra d'Ossetia]] entre [[Georgia (Caucàs)|Georgia]] e una aliança compausada de [[Russia]] e dei províncias ''de facto'' independentas d'[[Ossetia dau Sud]] e d'[[Abkhazia]]. Iniciada per una ataca georgiana en Ossetia, lo conflicte entraïnèt una viva reaccion russa qu'ocupèt una partida dau territòri georgian e destruguèt la màger part de l'armada georgiana a l'eissida d'una brèva còntra-ataca. Après aqueu succès, lei Rus reconoguèron oficialament l'independéncia dei doas regions secessionistas e i installèron de basas militaras. <br/> '''2008''' : ais [[USA|Estats Units]], eleccion dau democrata [[Barack Obama]] coma president. Lei democratas ganhèron tanben leis eleccions legislativas amb un programa relativament progressista, especialament en matèria de seguretat sociala. == Cultura == == Sciéncias e tecnicas == '''2000''' : premiera observacion d'un [[plasma de quarks-gluons]] dins un [[accelerator de particulas]] dau [[CERN]]. Es un [[estat de la matèria]], caracterizat per de [[temperatura]]s extrèmas, que son estudi presenta un interès per descriure l'[[Univèrs]] a sa naissença. <br/> '''2000''' : introduccion dau [[linezolid]], premier [[antibiotic]] de la classa deis [[oxazolidinona]]s. Es destinat a tractar de gèrmes resistents ais antibiotics tradicionaus. <br/> [[Fichièr:2M1207b - First image of an exoplanet.jpg|thumb|right|Fotografia de l'exoplaneta [[2M1207 b]] e de la nana bruna [[2M1207]].]] '''2004''' : premiera fotografia d'una [[exoplaneta]], realizada amb lo [[VLT]]. <br/> '''2005''' : descubèrta d'una activitat [[criovolcanisme|criovolcanica]] dins la region dau Pòl Sud d'[[Encelada (luna)|Encelada]], lo seisen satellit pus important dau Sistèma [[Saturne (planeta)|Saturnian]]. Aqueu fenomèn sembla d'explicar lo temps relativament recent de la superficia d'aquel objècte. <br/> '''2005''' : descubèrta de la planeta nana [[Èris]] que foguèt brèvament considerada coma la 10{{e}} planeta avans l'adopcion d'una definicion pus estricta de la nocion de planeta per l'UAI. <br/> {{veire|Planeta}} '''2006''' : per clarificar l'estructura dau [[Sistèma Solar]], adopcion d'una definicion oficiala de la nocion de planeta per l'[[Union Astronomica Internacionala]]. Segon aqueu tèxte, una planeta es un objècte en rbita a l'entorn dau Soleu, amb una massa sufisenta per que sa gravitat venca lei fòrças de coesion intèrna e que l'objècte adòpte una forma (quasi redona) en equilibri idrostatic e amb una massa sufisenta per aver netetjat lo vesinatge de son orbita. [[Pluton (planeta nana)|Pluton]] perdiguèt donc son estatut de planetas per venir una planeta nana amb [[(1) Ceres]], [[Èris]], [[Haumea]] e [[Makemake]]. <br/> [[Fichièr:Viewing the South Pole of Vesta.jpg|thumb|Fotografia dau Pòl Sud de [[(4) Vesta|Vesta]].]] '''2007''' : capitada de la mesa en orbita de la sonda espaciala [[USA|estatsunidenca]] ''[[Dawn (sonda espaciala)|Dawn]]'' a l'entorn de l'[[asteroïde]] [[(4) Vesta|Vesta]] onte demorèt fins a [[2011]]. Lei mesuras e leis observacions permetèron de descubrir un còrs craterizat mai amb una estructura diferenciada e una superficia remodelada per un procès geologic actiu dins lo corrent de la formacion de l'asteroïde. <br/> '''2009''' : acabament de la premiera cartografia complèta de [[Mercuri (planeta)|Mercuri]] gràcias a la sonda estatsunidenca ''[[MESSENGER]]''. == Decès == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Michelangelo Antonioni]], cineasta italian. * [[John Backus]], informatician [[USA|estatsunidenc]]. * [[Pina Bausch]], dançaira, coregrafa e professora de dança alemanda. * [[Andrieu Benedetto]], autor e director de teatre occitan. * [[Hans Bethe]], fisician germanoestatsunidenc. * [[Aage Niels Bohr]], fisician danés. * [[Andrew Donald Booth]], scientific, fisician e engenhaire anglés. * [[Norman Borlaug]], biologista estatsunidenc. * [[George Carlin]], umorista estatsunidenc. * [[Arthur C. Clarke]], escrivan anglés. * [[Cyd Charisse]], actritz e dançairitz estatsunidenca. * [[Jean Dausset]], mètge francés. * [[Ferran Delèris]], escrivan roergàs. * [[Pepita Caubet Delseny]], escrivana aranesa. * [[Farrah Fawcett]], actritz estatsunidenca. * [[Ernst Otto Fischer]], quimista alemand. * [[Roberto Fontanarrosa]], autor e dessenhaire argentin. * [[Robert Francis Furchgott]], bioquimista estatsunidenc. * [[Pierre Gamarra]], escrivan francés. * [[Vitaly Ginzburg]], fisician rus. * [[Peter Gould]], [[geografia|geograf]] angloestatsunidenc. * [[Clive Granger]], economista galés. * [[Isaac Hayes]], musician estatsunidenc. * [[Norman Heatley]], [[biologia|biologista]] [[Reialme Unit|britanic]]. * [[Charlton Heston]], actor estatsunidenc. * [[Edmund Hillary]], alpinista neozelandés. * [[Leonid Hurwicz]], economista estatsunidenc. * [[Jörg Immendorff]], pintre, escultor e professor d'art alemand. * [[Michael Jackson]], cantaire e compositor estatsunidenc. * [[Maurice Jarre]], compositor francés. * [[Edward Kennedy]], òme politic estatsunidenc. * [[Arthur Kornberg]], bioquista estatsunidenc. * [[Edwin Gerhard Krebs]], biologista estatsunidenc. * [[Robèrt Lafont]], lingüista, escrivan e istorian occitan. * [[Willis Lamb]], fisician estatsunidenc. * [[Paul Lauterbur]], biologista estatsunidenc. * [[Claude Lévi-Strauss]], antropològ francés. * [[Félix Luna]], istorian argentin. * [[Alberto Lysy]], violonista argentin. * [[Alan MacDiarmid]], quimista neozelandés. * [[Norman Mailer]], escrivan estatsunidenc. * [[Robert McNamara]], òme politic estatsunidenc. * [[Carles Molin]], jornalista, escrivan e autor de teatre occitan. * [[Ricardo Montalbán]], actor mexicanoestatsunidenc. * [[Brittany Murphy]], actritz estatsunidenc. * [[Les Paul]], musician e inventor estatsunidenc. * [[Luciano Pavarotti]], cantaire italian. * [[Milorad Pavic]], escrivan sèrbe. * [[Albèrt Peirotet]], escrivan, contaire e ensenhaire bearnés. * [[Laurence Pernoud]], jornalista e escrivana francesa. * [[Robert Rauschenberg]], artista [[pop]] estatsunidenc. * [[Grote Reber]], engenhaire estatsunidenc. * [[Mstislav Rostropovich]], violoncelista sovietic. * [[Paul Samuelson]], economista estatsunidenc. * [[Aleksandr Solzhenitzyn]], escrivan rus. * [[Mercedes Sosa]], cantaira argentina. * [[Patrick Swayze]], actor e dançaire estatsunidenc. * [[Ike Turner]], cantaire e musician estatsunidenc. * [[John Updike]], escrivan estatsunidenc. * [[Kurt Waldheim]], cancelier austrian e Secretari Generau dei [[Nacions Unidas]]. </div> == Liames intèrnes == == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> fd6rt4eokj753sen7rffclolvy56pcj Nòuvic (País d'Ussèl) 0 47066 2508888 2269273 2026-09-19T22:12:46Z Alaric 506 44932 còssol 2026, etc 2508888 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Omon|Nòu Vic (omonimia)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Nòuvic | nom2 = ''Neuvic'' | imatge = Neuvic_Eglise.JPG | descripcion = La glèisa de Nòuvic | lògo = cap | escut = Blason ville fr Neuvic (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19148 | cp = 19160 | cònsol = Dominique Miermont | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.2719 | latitud = 45.3822 | alt mej = | alt mini = 321 | alt maxi = 698 | km² = 72.88 | gentilici = |}} '''Nòuvic''' (''Neuvic'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 19148.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Nòuvic | nòrd = [[Paliça]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[Chirac (Corresa)|Chirac]] | èst = [[Liginhac]], </br> [[Serendon]], </br> ''lac de la Triosona'' | sud-èst = [[Archas]]<small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud = [[Chalvinhac]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-oèst = [[La Troncha]] | oèst = [[Sent Alari al Luc]] | nòrd-oèst = [[La Masiera Bassa]] }} ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19148 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=(Dòna) Dominique Miermont |Partit=divers mança |Qualitat=retirada de l'ensenhament (anciana cossolessa de [[La Troncha]] (2008-20) }} {{Elegit |Debuta= novembre [[2012]] |Fin= 2020 |Identitat=Jean Stöhr |Partit=[[UMP|LR]] |Qualitat= conselhier departementau (2015-2021)}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= octobre 2012 |Identitat=Henri Roy|Partit= |Qualitat= conselhier generau (1998-2015), president de la CC (2002-2008)}} {{Elegit |Debuta= [[1986]] |Fin= 2001 |Identitat=Raymond Chaumeil |Partit=RPR |Qualitat= conselhier generau (1979-1998)}} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= ? |Identitat= Roger Serve |Partit= |Qualitat= metge}} {{Elegit |Debuta= [[1912]], [[1945]] |Fin= [[1941]], [[1965]] |Identitat= Henri Queuille |Partit= radicau|Qualitat= senator (1935-1941), deputat (1914-1936), (1946-1958), conselhier generau (1913-1943), (1945-1965), president dau Conselh Generau (1921-1942), president dau Conselh (1948-1949, 1950, 1951), ministre d'Etat (1948-1952)}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1912 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19148 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=1882 |1968=1959 |1975=1848 |1982=1844 |1990=1829 |1999=1852 |2004= |2005= |2006=1905 |2007=1887 |2008= |2009= |2015= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|148}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|148}}/72.88) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== * [[Enric Cuèlha]], politician, nascut a Nòuvic lo 31 de març de 1884. ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 1dooyelxbe7ykn25idq9z27u1prwgoj 2508897 2508888 2026-09-20T04:09:18Z Alaric 506 44932 2508897 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Omon|Nòu Vic (omonimia)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Nòuvic | nom2 = ''Neuvic'' | imatge = Neuvic_-_église_(2).JPG | descripcion = La glèisa Sent Estefe de Nòuvic | lògo = cap | escut = Blason ville fr Neuvic (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19148 | cp = 19160 | cònsol = Dominique Miermont | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.2719 | latitud = 45.3822 | alt mej = | alt mini = 321 | alt maxi = 698 | km² = 72.88 | gentilici = |}} '''Nòuvic''' (''Neuvic'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 19148.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Nòuvic | nòrd = [[Paliça]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[Chirac (Corresa)|Chirac]] | èst = [[Liginhac]], </br> [[Serendon]], </br> ''lac de la Triosona'' | sud-èst = [[Archas]]<small> ([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud = ''[[Chalvinhac]]'' <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-oèst = [[La Troncha]] | oèst = [[Sent Alari al Luc]] | nòrd-oèst = [[La Masiera Bassa]] }} ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19148 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=(Dòna) Dominique Miermont |Partit=divers mança |Qualitat=retirada de l'ensenhament, anciana cossolessa de [[La Troncha]] (2008-20) }} {{Elegit |Debuta= novembre [[2012]] |Fin= 2020 |Identitat=Jean Stöhr |Partit=[[UMP|LR]] |Qualitat= conselhier departementau (2015-2021)}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= octobre 2012 |Identitat=Henri Roy|Partit= |Qualitat= conselhier generau (1998-2015), president de la CC (2002-2008)}} {{Elegit |Debuta= [[1986]] |Fin= 2001 |Identitat=Raymond Chaumeil |Partit=RPR |Qualitat= conselhier generau (1979-1998)}} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= ? |Identitat= Roger Serve |Partit= |Qualitat= metge}} {{Elegit |Debuta= [[1912]], [[1945]] |Fin= [[1941]], [[1965]] |Identitat= [[Enric Cuèlha]] (Henri Queuille) |Partit= radicau|Qualitat= senator (1935-1941), deputat (1914-1936), (1946-1958), conselhier generau (1913-1943), (1945-1965), president dau Conselh Generau (1921-1942), president dau Conselh (1948-1949, 1950, 1951), ministre d'Etat (1948-1952)}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1912 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19148 |1793=1665 |1800=2037 |1806=2251 |1821=2369 |1831=2619 |1836=2808 |1841=2918 |1846=3161 |1851=3350 |1856=3394 |1861=3376 |1866=3425 |1872=3199 |1876=3274 |1881=3321 |1886=3400 |1891=3364 |1896=3406 |1901=3081 |1906=2958 |1911=2801 |1921=3006 |1926=3030 |1931=3089 |1936=3112 |1946=2630 |1954=2400 |1962=2036 |1968=1959 |1975=1848 |1982=1844 |1990=1829 |1999=1852 |cassini=24831 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|148}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|148}}/72.88) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== <gallery> 19148-Neuvic-Sols.png|Plan d'ocupacion dau sòu. Neuvic_-_mairie.JPG|La mairariá. Bienvenue_à_Neuvic.JPG|A totas les entradas de Nòuvic. Neuvic_Eglise.JPG|La glèisa Sent Estefe de Nòuvic. Neuvic_Tour_Saint_Mexant.JPG|La tor Sent ''Maissenç''. 20240823_Tour_Veilhan_Neuvic.jpg|La tor Velhan. 20240823_La_tour_des_Cinq_Pierres_Neuvic.jpg|La tor de las Cinc Peiras. Neuvic_Pont_Saint-Projet_1.jpg|Lo pont (de) Sent ''Prech''. Neuvic_Pont_Saint-Projet_2.jpg </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== * [[Enric Cuèlha]], politician, nascut a Nòuvic lo 31 de març de 1884. ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] mwfmkjibrvj0cfryo3hw6tqfmcthbkr 2508898 2508897 2026-09-20T04:19:25Z Alaric 506 44932 2508898 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Omon|Nòu Vic (omonimia)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Nòuvic | nom2 = ''Neuvic'' | imatge = Neuvic_-_église_(2).JPG | descripcion = La glèisa Sent Estefe de Nòuvic | lògo = cap | escut = Blason ville fr Neuvic (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19148 | cp = 19160 | cònsol = Dominique Miermont | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.2719 | latitud = 45.3822 | alt mej = | alt mini = 321 | alt maxi = 698 | km² = 72.88 | gentilici = |}} '''Nòuvic''' (''Neuvic'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 19148.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Nòuvic | nòrd = [[Paliça]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[Chirac (Corresa)|Chirac]] | èst = [[Liginhac]], </br> [[Serendon]], </br> ''lac de la Triosona'' | sud-èst = [[Archas]]<small> ([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud = ''[[Chalvinhac]]'' <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-oèst = [[La Troncha]] | oèst = [[Sent Alari al Luc]] | nòrd-oèst = [[La Masiera Bassa]] }} ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19148 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=(Dòna) Dominique Miermont |Partit=divers mança |Qualitat=retirada de l'ensenhament, anciana cossolessa de [[La Troncha]] (2008-20) }} {{Elegit |Debuta= novembre [[2012]] |Fin= 2020 |Identitat=Jean Stöhr |Partit=[[UMP|LR]] |Qualitat= conselhier departementau (2015-2021)}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= octobre 2012 |Identitat=Henri Roy|Partit= |Qualitat= conselhier generau (1998-2015), president de la CC (2002-2008)}} {{Elegit |Debuta= [[1986]] |Fin= 2001 |Identitat=Raymond Chaumeil |Partit=RPR |Qualitat= conselhier generau (1979-1998)}} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= ? |Identitat= Roger Serve |Partit= |Qualitat= metge}} {{Elegit |Debuta= [[1912]], [[1945]] |Fin= [[1941]], [[1965]] |Identitat= [[Enric Cuèlha]] (Henri Queuille) |Partit= radicau|Qualitat= senator (1935-1941), deputat (1914-1936), (1946-1958), conselhier generau (1913-1943), (1945-1965), president dau Conselh Generau (1921-1942), president dau Conselh (1948-1949, 1950, 1951), ministre d'Etat (1948-1952)}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1912 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19148 |1793=1665 |1800=2037 |1806=2251 |1821=2369 |1831=2619 |1836=2808 |1841=2918 |1846=3161 |1851=3350 |1856=3394 |1861=3376 |1866=3425 |1872=3199 |1876=3274 |1881=3321 |1886=3400 |1891=3364 |1896=3406 |1901=3081 |1906=2958 |1911=2801 |1921=3006 |1926=3030 |1931=3089 |1936=3112 |1946=2630 |1954=2400 |1962=2036 |1968=1959 |1975=1848 |1982=1844 |1990=1829 |1999=1852 |cassini=24831 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|148}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|148}}/72.88) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== <gallery> 19148-Neuvic-Sols.png|Plan d'ocupacion dau sòu. Neuvic_-_mairie.JPG|La mairariá. Bienvenue_à_Neuvic.JPG|A totas les entradas de Nòuvic. Neuvic_Eglise.JPG|La glèisa Sent Estefe de Nòuvic. Neuvic_Tour_Saint_Mexant.JPG|La tor Sent ''Maissenç''. 20240823_Tour_Veilhan_Neuvic.jpg|La tor Velhan. 20240823_La_tour_des_Cinq_Pierres_Neuvic.jpg|La tor de las Cinc Peiras. Neuvic_Pont_Saint-Projet_1.jpg|Lo pont (de) Sent ''Prech''. Neuvic_Pont_Saint-Projet_2.jpg Pont_de_Saint-Projet-1791.jpg Triouzoune_barrage_(1).JPG|Barratge de Nòuvic sus la ''Triosona'' (?). Lac_de_la_Triouzoune.JPG|Lac de Nòuvic. Le_château_de_Neuvic_d'Ussel.jpg|Lo chasteu de Nòuvic e son arboretum. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== * [[Enric Cuèlha]], politician, nascut a Nòuvic lo 31 de març de 1884. ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] nu26mvuyjj3phxah76x34owym66x64q Jacqueline du Pré 0 56486 2508875 1920595 2026-09-19T14:02:57Z Mistico Dois 45295 2508875 wikitext text/x-wiki <!---{{Infobox |tematica= |carta= }}---> [[Imatge:Jaqueline dupre wedding portrait.jpg|200px|thumb|Jacqueline du Pré dab lo Davidov]] '''Jacqueline du Pré''' ([[Oxford]], lo [[26 de genèr]] de [[1945]] - [[Londres]] lo [[19 d'octobre]] de [[1987]]) foguèt una [[violoncèl|violoncelista]] virtuòsa [[Reiaume Unit|britanica]], esposa e collaboratora deu cap d'orquèstra [[argentina|argentino]] [[Israèl|israelian]] [[Daniel Barenboim]]. Foguèt decorada de l'[[Òrdi de l'Empèri Britanic]] en [[1976]]. Qu'ei morta d'ua [[escleròsi multipla]]. Que joguè suber lo [[stradivarius de Davidov]] que la ho auhert per la soa mairina Ismena Holland puish suber un estradivari aute, estradivari desempuish conegut com lo de du Pré. {{multibendèl|musica|vriulon}} {{DEFAULTSORT:Pre, Jacqueline du}} [[Categoria:Violoncelista anglés]] [[Categoria:Violoncelista classic]] [[Categoria:Musician britanic]] [[Categoria:Musiciana]] [[Categoria:Naissença en 1945]] [[Categoria:Decès en 1987]] kcit16hprgd24vvmzkvrikkj2whx61t 2508876 2508875 2026-09-19T14:03:21Z Mistico Dois 45295 2508876 wikitext text/x-wiki <!---{{Infobox |tematica= |carta= }}---> [[Imatge:Jaqueline dupre wedding portrait.jpg|200px|thumb|Jacqueline du Pré]] '''Jacqueline du Pré''' ([[Oxford]], lo [[26 de genèr]] de [[1945]] - [[Londres]] lo [[19 d'octobre]] de [[1987]]) foguèt una [[violoncèl|violoncelista]] virtuòsa [[Reiaume Unit|britanica]], esposa e collaboratora deu cap d'orquèstra [[argentina|argentino]] [[Israèl|israelian]] [[Daniel Barenboim]]. Foguèt decorada de l'[[Òrdi de l'Empèri Britanic]] en [[1976]]. Qu'ei morta d'ua [[escleròsi multipla]]. Que joguè suber lo [[stradivarius de Davidov]] que la ho auhert per la soa mairina Ismena Holland puish suber un estradivari aute, estradivari desempuish conegut com lo de du Pré. {{multibendèl|musica|vriulon}} {{DEFAULTSORT:Pre, Jacqueline du}} [[Categoria:Violoncelista anglés]] [[Categoria:Violoncelista classic]] [[Categoria:Musician britanic]] [[Categoria:Musiciana]] [[Categoria:Naissença en 1945]] [[Categoria:Decès en 1987]] 4npslf04zboin13gui4mdi7hxo9j9un Ròcha d'a Peirós 0 76532 2508900 2281471 2026-09-20T05:22:56Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508900 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Ròcha d'a Peirós | nom2 = ''Roche-le-Peyroux'' | imatge = Roche-le-Peyroux_L'église_2.JPG | descripcion = L'egleisa Sent Pardó de Garait. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Roche-le-Peyroux_(Corrèze).svg | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19175 | cp = 19160 | cònsol = Monique Jabiol | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 45.4233 | longitud = 2.3817 | alt mini = 400 | alt mej = | alt maxi = 657 | km² = 7.15 |}} '''Ròcha d'a Peirós'''<ref>https://web.archive.org/web/20120902052750/http://www.lemosin.net/communes.htm</ref> (''Roche-le-Peyroux'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Ròcha d'a Peirós | nòrd = [[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]] | nòrd-èst = [[Marjarida (Corresa)|Marjarida]] | èst = [[Sarron e Sent Julian]] | sud-èst = | sud = ''[[Sant Pèire (Chantal)|Sant Pèire]]'' <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-oèst = | oèst = [[Senta Maria la Panosa]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta |insee=19175 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Monique Jabiol |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat=Francis Roques |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat=Denis Galleyrand|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat=}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=19175 |1793=390 |1800=345 |1806=419 |1821=412 |1831=416 |1836=452 |1841=456 |1846=471 |1851=477 |1856=458 |1861=446 |1866=427 |1872=444 |1876=377 |1881=406 |1886=431 |1891=453 |1896=446 |1901=507 |1906=509 |1911=442 |1921=617 |1926=885 |1931=300 |1936=269 |1946=203 |1954=168 |1962=153 |1968=124 |1975=77 |1982=93 |1990=79 |1999=84 |2004=81 |cassini=29362 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|175}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|175}}/7.15) round 2}}}} ab/km². == Luòcs e monuments == <gallery> Roche-le-Peyroux_Mairie.JPG|La mairariá. 19175-Roche-le-Peyroux-Sols.png|Plan de la comuna. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] bajxc9mw03t950br1sxohee02zxv3wm Raigadas 0 76536 2508910 2166193 2026-09-20T10:56:17Z Poiuytrell 61256 2508910 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Raigadas | nom2 = ''Reygade'' | imatge = Reygade église.JPG | descripcion = L'egleisa de Sent Estròpi | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Reygade_(Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment de Tula|Tula]] | canton = [[Canton de Mercoeur]] | cp = 19430 | insee = 19171 | cònsol = Lucien Delpeuch | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 45.0158 | longitud = 1.91 | alt mini = 160 | alt mej = | alt maxi = 526 | km² = 13.94 |}} '''Raigadas''' (''Reygade'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Toponimia== Aqueste nom poiriá venir del vèrb occitan ''rasicar'', que significa « enrasigar », e poiriá aital correspondre a una plantacion, en particular de vinha, çò es un [[malhòl]].<ref>[[Albert Dauzat|A. Dauzat]] e [[Charles Rostaing|Ch. Rostaing]], Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, 2a edicion, Librairie Guénégaud, 1989, 1ièra edicion en 1963, ISBN 2-85023-076-6, p. 565.</ref> ==Geografia== == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 19171 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Lucien Delpeuch|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 19171 |1962=192 |1968=226 |1975=210 |1982=202 |1990=172 |1999=161 |2006=182 |2007=185 |cassini= |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|171}} abitants. == Luòcs e monuments == ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] n6fucuybzzy8dcz3b5vnborolgh475b Paliça 0 76548 2508899 2166157 2026-09-20T04:53:15Z Alaric 506 44932 2508899 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Paliça | nom2 = ''Palisse'' | imatge = Palisse_Eglise_1.JPG | descripcion = L'egleisa. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Palisse_(Corrèze).svg | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19157 | cp = 19160 | cònsol = Marie Herteman | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.2067 | latitud = 45.4197 | alt mini = 511 | alt mej = | alt maxi = 706 | km² = 32.89 | gentilici = |}} '''Paliça''' (''Palisse'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Paliça | nòrd = [[Sent Angiau]] | nòrd-èst = [[Valhergas]] | èst = [[Chirac (Corresa)|Chirac]] | sud-èst = [[Nòuvic (País d'Ussèl)|Nòuvic]] | sud = | sud-oèst = [[La Masiera Bassa]] | oèst = [[Darnet]] | nòrd-oèst = ''[[Combrossòl]]'' }} ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19157 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Marie Herteman |Partit= |Qualitat= mestierala }} {{Elegit |Debuta=julhet [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat= Stéphanie Gautier |Partit=[[PCF]] |Qualitat= charjada de comunicacion }} {{Elegit |Debuta= decembre [[1995]] |Fin= 2020 |Identitat=Daniel Gaye|Partit= |Qualitat= retirat foncion publica }} {{Elegit |Debuta= març [[1971]] |Fin= 27 de novembre 1995 (mòrt en foncions) |Identitat= Albert Ouzoulias|Partit=[[PCF]] |Qualitat= resistent, conselhier de París, conselhier general de la Sèina }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1971 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19157 |1793=700 |1800=673 |1806=742 |1821=774 |1831=889 |1836=915 |1841=952 |1846=989 |1851=1021 |1856=1041 |1861=1028 |1866=1021 |1872=942 |1876=1015 |1881=989 |1886=1068 |1891=1004 |1896=923 |1901=941 |1906=867 |1911=879 |1921=668 |1926=652 |1931=641 |1936=580 |1946=455 |1954=365 |1962=342 |1968=293 |1975=277 |1982=260 |1990=256 |1999=226 |2004=230 |cassini=26081 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|157}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|157}}/32.89) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 9lumqbsqrxowzpxpgv8kln72ufqz61f Sent Estefe la Genesta 0 76609 2508904 2166247 2026-09-20T08:07:33Z Alaric 506 44932 2508904 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Estefe la Genesta | nom2 = ''Saint-Étienne-la-Geneste'' | imatge = Saint-Etienne-la-Geneste Eglise.JPG | descripcion = L'egleisa romanica Sent Estefe. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Saint-Etienne-la-Geneste_(Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | cp = 19160 | insee = 19200 | cònsol = Christophe Tur | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 45.4472 | longitud = 2.3464 | alt mini = 545 | alt mej = | alt maxi = 637 | km² = 5.01 |}} '''Sent Estefe la Genesta''' (''Saint-Étienne-la-Geneste'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Estefe la Genesta | nòrd = | nòrd-èst = [[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]] | èst = | sud-èst = [[Ròcha d'a Peirós]] | sud = [[Senta Maria la Panosa]] | sud-oèst = | oèst = | nòrd-oèst = [[Chirac (Corresa)|Chirac]] }} ==Toponimia== == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta |insee=19200 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Christophe Tur|Partit= |Qualitat=comerçant }} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Chantal Guivarch-Paisnel |Partit=divers mança |Qualitat= emplejada }} {{Elegit |Debuta= setembre [[1999]] |Fin= 2014 |Identitat=Anne Escurat|Partit= |Qualitat= secretària comptable }} {{Elegit |Debuta= [[1962]] |Fin= 1999 |Identitat= Henri Escurat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1920]] |Fin= 1962 |Identitat=Félix Porte |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1888]] |Fin=1920 |Identitat=Antoine Montlouis |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1888 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=19200 |1793=220 |1800=225 |1806=232 |1821=271 |1831=282 |1836=300 |1841=310 |1846=307 |1851=323 |1856=270 |1861=254 |1866=301 |1872=283 |1876=288 |1881=320 |1886=328 |1891=320 |1896=272 |1901=291 |1906=269 |1911=255 |1921=210 |1926=214 |1931=191 |1936=154 |1946=182 |1954=121 |1962=99 |1968=85 |1975=58 |1982=55 |1990=62 |1999=61 |2004=71 |cassini=31684 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|200}} abitants. == Luòcs e monuments == <gallery> Église_Saint-Étienne_de_Saint-Étienne-la-Geneste_06.jpg Église_Saint-Étienne_de_Saint-Étienne-la-Geneste_10.jpg </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] hdj8173v5o1435mbcby1qxyat98943d Sent Alari al Luc 0 76615 2508905 2295761 2026-09-20T08:15:30Z Alaric 506 44932 2508905 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Alari al Luc | nom2 = ''Saint-Hilaire-Luc'' | imatge = 029_St_Hilaire-Luc_(_19160_).JPG | descripcion = Lo borg de Sent Alari al Luc. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Saint-Hilaire-Luc (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19210 | cp = 19160 | cònsol = Barbara Vimon | mandat = [[2020]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 45.3631 | longitud = 2.205 | alt mini = 398 | alt mej = | alt maxi = 641 | km² = 10.84 |}} '''Sent Alari al Luc''' (en [[francés]]: ''Saint-Hilaire-Luc'') es una [[comuna]] [[França|francesa]] situada al [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Nòva Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Alari al Luc | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta |insee=19210 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Barbara Vimon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat=Bernard Maupomé|Partit= aparentat [[PCF]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=19210 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=100 |1968=103 |1975=90 |1982=91 |1990=88 |1999=87 |2004= |2005= |2006=79 |2007=78 |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|210}} abitants. == Luòcs e monuments == <gallery> 026_St_Hilaire-Luc_(_19160_).JPG|L'egleisa Sent Alari. 043_St_Hilaire-Luc_(_19160_).JPG|La mairaria. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 2h50i7j6wbo4tnze02zys1pe886ssnx Ròchafòrt (Charanta Maritima) 0 90761 2508887 2378776 2026-09-19T19:29:34Z ~2026-50709-19 65307 /* */ 2508887 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Ròchafòrt | nomcomuna2= ''Rochefort'' | imatge=Rochefort_corderie_2.jpg | descripcion= Vuda de la Cordaria Reiala de Rochefort (costat sud) | lògo=Logo_ville_de_rochefort.svg | escut=Blason ville fr Rochefort (Charente-Maritime).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Ròchafòrt|Ròchafòrt]] <br />([[sous-préfecture]]) | canton= | insee = 17299 | cp = 17300 | cònsol = Hervé Blanché | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = Ròchafortés, Ròchafortesa,</br>''Rochefortais'' (en [[francés]]) | longitud= -0.958786 | latitud= 45.942111 | alt mini = 0 | alt mej = | alt maxi = 29 | km² = 21.95 }} '''Ròchafòrt'''<ref>https://web.archive.org/web/20170905005716/https://opinion.jornalet.com/lenga/blog/158/lo-peitavin-santonges-una-lenga-sorre-e-emergenta</ref> (''Rochafort'' en [[occitan ancian]]<ref>https://www.persee.fr/doc/roma_0035-8029_1925_num_51_201_4223</ref>, ''Rochefort'' en [[francés]]), o '''Ròchafòrt de Mar''', es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Charanta Maritima]] e la [[regions francesas|region]] de {{NovAq}}. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 17299 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= [[2026]] |Identitat=Hervé Blanché |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= [[Bernard Grasset (politique)|Bernard Grasset]]|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 17299 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |2006= |2007= |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} ==Luecs e monuments== * [[Glèisa Sant Loís de Ròchafòrt]] ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams externes== ==Nòtas e referéncias== {{reflist}} {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 17299 }} [[Categoria:Comuna de Charanta Maritima]] bv2l4nem8dl0y0cjl7cyeb8ro081yq1 Biencourt (Sòma) 0 105927 2508901 2391568 2026-09-20T07:05:00Z Ziv 56933 ([[c:GR|GR]]) [[File:Biencourt (2).JPG]] → [[File:Biencourt (FR-80), mairie-école.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise 2508901 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna=Biencourt | nomcomuna2= | imatge=Biencourt (FR-80), mairie-école.jpg | descripcion= | lògo= | escut= Biencourt (80) Somme France.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment d'Abbeville|Abbeville]] | canton= [[Canton de Gamaches|Gamaches]] | insee = 80104 | sitweb= | cp = 80140 | cònsol = Régis Caulier | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 1.69333333333 | latitud= 49.9763888889 | alt mini = 98 | alt mej = | alt maxi = 129 | km² = 2.22 }} '''Biencourt''' en [[picard]] (''Biencourt'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Sòma (departament)|Somme]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Nauts de França]]. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 80104 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Régis Caulier|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 80104 |1793=208 |1800=239 |1806=227 |1821=219 |1831=238 |1836=246 |1841=230 |1846=203 |1851=204 |1856=207 |1861=209 |1866=230 |1872=227 |1876=224 |1881=204 |1886=208 |1891=190 |1896=175 |1901=162 |1906=161 |1911=157 |1921=130 |1926=138 |1931=129 |1936=129 |1946=144 |1954=134 |1962=113 |1968=137 |1975=115 |1982=114 |1990=120 |1999=116 |2004= |2005= |2006=120 |2007=123 |2008=125 |2009=127 |cassini=4207 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== ===Bibliografia=== ===Articles connèxes=== ===Ligams extèrnes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group=N/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Comunas}} {{Comunas de Sòma}} [[Categoria:Comuna de Sòma]] 6le4p6tiih0ouiswswf0r60ckom05yb Lengas de França 0 106887 2508911 2386747 2026-09-20T11:50:35Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2508911 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Langues de la France.svg|thumb|right|300px|Distribucion geografica de las lengas parladas en França continentala europèa.]] Las '''lengas de França''' son l'ensems de las lengas parladas sul [[França|territòri francés]], en mai del [[francés]], qu'es l'unica lenga oficiala de l'estat e, en consequéncia, mai parlada. En França se nomenan abitualment "lengas regionalas", e de còps qui a son consideradas coma [[dialècte]]s, per insistir dins lo caractèr local, o encara [[patés]] amb una significacion pejorativa.<ref>[https://web.archive.org/web/20121111154016/http://www.cnrtl.fr/lexicographie/patois Dintrada "''patois''" al CNRTL] {{fr}}</ref> Actualament i a vint lengas que son objècte d'un ensenhament public en França, e son a aquelas que se referís normalament coma "lengas regionalas": *Dins l'encastre de la [[lei Deixonne]] ([[1951]]): lo [[basc]], lo [[breton]], lo [[catalan]] e l'[[occitan]] *dempuèi 1974: lo [[còrs (lenga)|còrs]] *dempuèi 1981: lo [[tahitian]] *dempuèi 1992: quatre [[Lengas austronesianas]] (l'[[ajië]], lo [[drehu]], lo [[nengone]] e lo [[paicî]]) *dempuèi 2006: lo [[galò]], lo [[Lengas francicas|francic]] e l'[[alsacian]] *Dempuèi 2013: lo walisian e lo futunian *dempuèi 2021: lo [[francoprovençal]], lo [[picard]], lo flamenc occidental e doas lengas de [[Maiòta]] (lo shibushí e lo shimaoré). Al [[Burèu Europèu per las Lengas Minorizadas]], la branca francesa compta 10 comunautats linguisticas: breton, catalan, còrs, lengas [[Creòl (lenga)|creolas]], [[alemand]]/alsacian, basc, [[luxemborgés]]/[[mosellan]], [[neerlandés]]/[[flamenc occidental]], occitan e [[lengas d'oïl]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080701014936/http://www.eblul-france.eu/www/eblul/langues.asp Burèu Europèu per las Lengas Minorizadas. ''Lengas de França''] {{fr}}</ref> A la fin del [[sègle XX]], qualques comentadors franceses parlan de qualques desenas de lengas regionalas en França.<ref> cerquiglini {{fr}} "Mas de setanta cinc lengas": dins [http://www.culture.gouv.fr/culture/dglf/ ''Les langues de France : un patrimoine méconnu, une réalité vivante'']</ref> Aquel chifra ven d'una enquesta ordenada pel govèrn de [[Lionel Jospin]] en [[1999]] e realizada per [[Bernard Cerquiglini]], de la ''[[Delegacion Generala a la Lenga Francesa e las Lengas de França]]'', que faguèt un recolleccion de las lengas regionalas francesas per que se seriá pogut aplicar la [[Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minorizadas]].<ref>{{fr}}[http://www.culture.gouv.fr/culture/dglf/lang-reg/rapport_cerquiglini/langues-france.html ''Las Lengas de la França'', enquèsta al ministre de l'''Educacion Nacionala, de la Recerca e de la Tecnologia'']</ref> Aquela enquèsta inclusís per exemple l'[[armèni]] occidental, lo [[judeocastelhan]] e la [[lenga dels signes]] pels [[Sorditge|sords]] dins la categoria de las lengas de França.<ref> id cerquiglini</ref> == Situacion oficiala == Segon l'article 2 de la [[Constitucion]] francesa de [[1958]], modificat per la [[lei constitucionala]] del [[25 de junh]] de [[1992]]:<ref>{{fr}} "cofr"[https://web.archive.org/web/20110604145028/http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm ''La Constitution du 4 Octobre 1958'' a legifrance.gouv.fr] {{fr}}</ref> ;;{{Cita|''La lenga de la Republica es lo francés''.}}<br/><small>Constitucion del 4 d'octobre de 1958, art. 2</small> En consequéncia, en França cap lenga regionala o minorizada a l'estatut de lengua oficiala. França signèt 39 dels 98 articles de la Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minorizadas, mas sens los ratificar; lo processus de ratificacion s'interrompèt en junh de 1999 quand lo [[Conselh Constitucional (França)|Conselh Constitucional]] francés estimèt qu'aquela carta conteniá clausulas inconstitucionalas, incompatiblas amb l'article 2 de la Constitucion, que calriá, doncas, modificar aquela per permetre aquela ratificacion. L'[[Acadèmia Francesa]], alara, s'opausèt a quina que siál mencion de las lengas regionalas dins la Constitucion, segon sa declaracion fecha publica lo [[12 de junh]] de [[2008]].<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20110907090050/http://www.lemonde.fr/web/recherche_breve/1,13-0,37-1040405,0.html ''L'Acadèmia francesa vòl pas de las lengas regionalas dins la Constitucion''. Le Monde, 18.06.08.]</ref> En [[2001]], la Delegacion Generala per la Lenga Francesa adoptèt lo nom de [[Delegacion Generala per la Lenga Francesa e las Lengas de França]] e apondèt los objectius de promòure las mai de setanta cinc lengas de França. Mai tard, la lei constitucionala del [[23 de julhet]] de [[2008]] introdusís una mencion de la valor patrimoniala de las lengas regionalas:<ref> id "cofr"</ref> ;;{{Cita|''Las lengas regionalas apartenon al patrimòni de França''.}}<br/><small>República francesa Constitucion del 4 d'octobre de 1958, art. 75-1</small> L'Acadèmia Francesa demandèt de retirar la mencion, que considerava coma un atemptat a la identitat nacionala francesa.<ref>{{es}}[http://www.elpais.com/articulo/cultura/lenguas/regionales/atentan/identidad/nacional/elpepucul/20080616elpepucul_10/Tes "Las lengas regionalas atentan a l'identidad nacionala": L'Acadèmia Francesa demanda que siá pas inclusits breton, vasco o catalan dins la reforma constitucionala], ''[[El País]]'', Madrid, 16 de junh de 2008 }</ref> Malgrat aquò, segon l'[[Atlas interactiu UNESCO de las lengas del monde en perilh]], 34 lengas de França son actualament en divèrses gras de perilh d'extincion, 26 dins la [[França metropolitana|França europèa]] e las autras 8 otramar.<ref>{{en}}[http://www.unesco.org/culture/ich/UNESCO-EndangeredLanguages-Statistics-20090217.xls UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger. ''Statistics by country or area'']</ref> ==Vejatz tanben== *''[[Vergonha]]'' ==Referéncias== <references/> [[Categoria:Lenga de França|*]] iiayzwplkzqi2ais1oamuewt5emvwkn Renaud Lavillenie 0 137331 2508893 1942594 2026-09-19T23:38:46Z Dostojewskij 20932 Fichièr:Renaud Lavillenie Portland 2016.jpg 2508893 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Renaud Lavillenie Portland 2016.jpg|thumb|Renaud Lavillenie (2016)]] '''Renaud Lavillenie''', nascut lo [[18 de setembre]] de [[1986]] a [[Barbezieux-Saint-Hilaire]] (Charenta), es un [[atletisme|atleta]] [[França|francés]], especialista del [[Saut amb pèrga]]. Obtenguèt lo recòrd del monde de sa categoria lo [[15 de febrier]] de [[2014]], en passar {{Unitat|6.16|m}} en sala a [[Donetsk]] en [[Ucraïna]]. {{DEFAULTSORT:Lavillenie, Renaud}} [[Categoria:Atlèta francés]] [[Categoria:Naissença en 1986]] ayph4jcilfvncepgna26ydhw69j9hru Hippie 0 156013 2508909 2503941 2026-09-20T09:34:47Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2508909 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Psychedelic dingbats.png|alt=Composition psychédélique|thumb|Una composicion psiquedelica.]] Lo movement '''hippie''' es un corrent de contracultura aparegut dins los ans 1960 als [[Estats Units d'America]], abans de s'escampar dins lo rèste del mond occidental. Los hippies, eissits en granda partida de la jovença nombrosa del [[baby boom]] de la postguèrra, rebutavan las valors tradicionalas, lo biais viure de la generacion pairala e la [[societat de consomacion]]. L'obertura a d'autres culturas, un besonh d'emancipacion, la recerca de novèlas percepcions sensorialas e d'estats de consciéncia modificats, menèron los hippies cap a las expressions artisticas del [[psiquedelisme]]. Dins lors comunautats, esperavan viure libres, dins de rapòrts umans que serián mai autentics. Trencant las normas de las generacions precedentas, lo movement aguèt una influéncia culturala màger, subretot dins lo [[Musica|domèni musical]]. La difusion d'una partida de las valors eissidas d'aquel movement faguèt avençar aviat l'evolucion de las mors de la societat occidentala tota, alara que lo quita movement perdava pauc a pauc son amplor. == Definicion == Lo lexicograf Jesse Sheidlower, principal editor de l’''[[Oxford English Dictionary]]'', considèra que los tèrmes <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''hipster''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> e <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''hippie''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> derivan del mot ''hip'', que l'origina es mal coneguda. Pasmens, segon el, lo tèrme « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''hippie''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> » auriá son origina dins un mot african « ''hip'' », deribat del tèrme [[Wolòf|wolof]] « ''hipi'' » significant « dobrir los uèis »<ref><span class="ouvrage" id="Sheidlower" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Jesse_Sheidlower"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Jesse Sheidlower, [http://www.slate.com/id/2110811/ « <cite style="font-style: normal">L'histoire de « hip »</cite> »], sur ''Slate.com'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2004-12-08">8 décembre 2004</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">11 septembre 2010</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Sheidlower" contenteditable="false"></span></ref>, tanben utilizat dins lo mot anglés « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''hipster''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> », fabregat per Harry Gibson en 1940<ref><span class="ouvrage" id="Gibson1986" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Harry_Gibson1986"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Harry Gibson, <cite class="italique" lang="en">Everybody's Crazy But Me</cite>, Progressive Records,&#x200E; <time>1986</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.hyzercreek.com/harryautobio.htm lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Gibson1986" contenteditable="false"></span></ref> e designant les amators de [[bebop]] dels ans 1940. Tanben poiriá èsser un jòc de mot amb « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''hype''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> » significant « adaise, al fach »<ref>McCleary, The hippie dictionary<span>, </span><abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;<span>247</span>.</ref>. [[Fichièr:Haight_Ashbury10.JPG|alt=Haight-Ashbury, ancien quartier hippie de San Francisco (photographie)|thumb|Haight-Ashbury, ancian quartièr hippie de [[San Francisco]], als Estats Units d'America.]] Una autra origina del tèrme a vegadas donada es una derivacion de l'[[acronim]] « H.I.P. », fasent referéncia a un quartièr de [[San Francisco]], l'<span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Haight-Ashbury Independant Property''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>, ocupat pels hippies, mas la primièra utilizacion del mot dins los medias, anteriora a aquel epòca, sembla se trapar dins un numero del ''[[Time (revista)|Time]]'' de novembre de [[1964]] evocant l'usatge de dròga d'un gojat de 20 ans qu'aviá fach un escandal<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [https://web.archive.org/web/20111214003812/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,871410,00.html « <cite style="font-style: normal">Youth: Darien's Dolce Vita</cite> »], sur ''Time magazine'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="1964-11-27">27 novembre 1964</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">11 septembre 2010</span>)</small></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. Es dins aquela revista que segon l'istorian [[Ronald Creagh]] « fixa l'epicentre del movement dins lo quartièr d'Haight-Ashbury » e en [[1967]], lo ''San Francisco Chronicle'' anóncia a la una que cent mila hippies anavan envasir San Francisco l'estiu venent<ref>Ronald Creagh, ''Utopies américaines. ''</ref>. Pasmens, los hippies utilisavan pas aquel tèrme per se nomenar d'espreles. Se disian puslèu « ''flower children'' » (« enfants flors »), « ''beautiful people'' » (« bèlas personas » ou « bèla gents »), o mai ironicament « ''freaks'' » o « ''heads'' » encara « ''acid heads'' » (respectivament<span></span>: « los monstres », « las tèstas » o encara « las tèstas d'acid »)<ref>McCleary, The hippie dictionary<span>, </span><abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;<span>246–247</span>.</ref>. De biais general, los hippies contestavan lo [[materialisme]] e lo [[consumerisme]] de las societats industrialas e tanben tot çò que s'i ligava. Subretot rebutavan las valors associadas al trabalh, a la capitada professionala e la primautat dels bens tecnologics al prejudici dels bens naturals. Esperavan una mena de fraternitat universala amb que pensavan trobar d'idèas e de tecnicas dins de societats tradicionalas<ref name="Time67"><span class="ouvrage" contenteditable="false"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [https://archive.today/20120604205919/http://www.time.com/time/printout/0,8816,899555,00.html « <cite style="font-style: normal">The Hippies</cite> »], sur ''Time magazine'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="1967-07-07">7 juillet 1967</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">11 septembre 2010</span>)</small></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. Aquel complèxe ideologic, subretot constituit en una ''[[praxis]]'', foguèt pas vertadierament teorizat e jamai faguèt l'objècte d'una omogeneïtat practica entre aqueles e aquelas se reconeissent coma hippies. Força èran d'estudiants de la classa mejana<ref name="unisexe"><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/comm_0588-8018_1987_num_46_1_1699?_Prescripts_Search_isPortletOuvrage=false « <cite style="font-style: normal">L'unisexe d'Olivier Burgelin et Marie-Thérèse Basse</cite> »], sur ''persee.fr'',&#x200E; 1987</span></ref>, eissits de la generacion nombrosa del baby boom de la postguèrra. Jack Weinberg, membre del « [[Free Speech Movement]] » dins los ans 1960, èra l'autor de la frasa celèbra<span> </span>: <nowiki>''</nowiki>Fisetz pas de qualcun que passèt trenta ans<nowiki>''</nowiki><ref><span class="indicateur-langue" contenteditable="false">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> <span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.berkeleydailyplanet.com/issue/2000-04-06/article/759?headline=Don-t-trust-anyone-over-30-unless-it-s-Jack-Weinberg « <cite style="font-style: normal">Don't trust anyone over 30, unless it's Jack Weinberg</cite> »], sur ''berkeleydailyplanet.com'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2000-04-06">6 avril 2000</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">11 septembre 2010</span>)</small></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref> que mòstra sens equivòca la volontat de se destriar de la generacion precedenta. == Istòria == === Davancièrs === [[Fichièr:Gerome_-_Diogenes.jpg|alt=Le philosophe grec Diogène de Sinope représenté par Jean-Léon Gérôme (1860)|thumb|[[Diogènes de Sinope]], lo primièr vertadièr [[Cinisme|Cinic]], es a vegada presentat coma un davancièr de la filosofia hippie<ref name="Time67"/> (tela de [[Jean-Léon Gérôme]], 1860).]] De segur que se lo quite fenomèn nais vertadierament als [[Estats Units d'America]] al començament dels ans 1960, existís de similituds amb los filosofes [[Cinisme|cinics]], coma lo Grèc [[Diogènes de Sinope]], al sègle IV AbC.<ref>McCleary, The hippie dictionary<span>, </span><abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;<span>136</span>.</ref>. Lo movement hippie tanben a de raïces comunas amb l'amor liure del [[mazdaquisme]] iranian del sègle [[Sègle VI]]<ref><span class="ouvrage" id="Crone1991" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Patricia_Crone1991"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Patricia Crone, <cite class="italique" lang="en">Iran</cite>,&#x200E; <time>1991</time>, <abbr class="abbr" title="chapitre(s)">chap.</abbr>&nbsp;29<span class="lang-en" lang="en"> (« Kavad’s Heresy and Mazdak’s Revolt »)</span>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;21–40</span></span><span class="ouvrage" id="Crone1991" contenteditable="false"></span></ref> e tanben se poiriá citar [[Jean-Jacques Rousseau]] d'entre aqueles que l'influencièron<ref>Voir Tanguy L'Aminot, "Rousseau et les hippies", ''La Pensée'', n° 370, avril-juin 2012, p. 141-152.</ref>. Mas las premicias las mai claras se manifestan al [[Sègle XIX]]. En [[Alemanha]], a partir de 1896, la <span class="lang-de" lang="de" contenteditable="false">''Lebensreform''</span><span class="lang-de" lang="de" contenteditable="false"></span>, inspirada del [[paganisme]] ancian, amb los <span class="lang-de" lang="de" contenteditable="false">''wandervogel''</span><span class="lang-de" lang="de" contenteditable="false"></span> e los <span class="lang-de" lang="de" contenteditable="false">''naturmensch''</span><span class="lang-de" lang="de" contenteditable="false"></span>, precedèron los hippies d'unas decenias. Adolf Just dobriguèt son primièr centre en 1896 dins los monts de [[Harz|l'Harz]] e publiquèt son libre màger titulat ''Tornar a la natura !'', que venguèt lo modèl dels « enfants de la natura » lo meteis an<ref><span class="ouvrage" id="Just" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Adolf_Just"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Adolf Just, [https://web.archive.org/web/20100619121642/http://soilandhealth.org/02/0201hyglibcat/020162.Just.pdf « <cite style="font-style: normal">Return to nature</cite> »] <abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF) d'Adobe">&#x5B;PDF&#x5D;</abbr>, sur ''soilandhealth.org'',&#x200E; 1903 <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">11 septembre 2010</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Just" contenteditable="false"></span></ref>. Las fotografias de l’epòca, s'avián pas estat en blanc e negre, poirián donar l’impression d’aver èsser presas dins una comunautat hippie dels ans 1960 als EUA<ref name="lebensreform"><span class="indicateur-langue" contenteditable="false">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> <span class="ouvrage" id="Kennedy_et_Kody_Ryan" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Gordon_Kennedy_et_Kody_Ryan">Gordon Kennedy et Kody Ryan, [http://www.hippy.com/article-243.html « <cite style="font-style: normal">Hippie Roots & The Perennial Subculture</cite> »], sur ''hippy.com'',&#x200E; 2003 <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">11 septembre 2010</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Kennedy_et_Kody_Ryan" contenteditable="false"></span></ref>. Un migrant alemand, Bill Pester, s'installèt en 1906 a [[Palm Canyon]] en [[Califòrnia]] dins una cabana per viure dins un biais tot parièr a aquel qu'anava sorgir dins la societat americana seissenta ans mai tard<ref name="lebensreform"/>. Un autre Allemand, Maximillian Sikinger, s'installèt a [[Santa Monica Mountains]] a partir de [[1935]] per inspirar los Estatsunians a venir de « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''nature boys''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> » (de « garçons de la natura ») e foguèt  fòrça actiu al sen del movement hippie dels ans 1960<ref name="lebensreform"/>. Los davancièrs dirèctes dins los ans 1950 son los membres del movement literari de la [[Beat generation]], que las figuras emblematicas [[William S. Burroughs|William Burroughs]], [[Allen Ginsberg]] e [[Jack Kerouac]] foguèron de referéncias pel movement hippie. Lo movement hippie es considerat par l'istorian de l'anarquisme Ronald Creagh coma la darrièra ressorgéncia espectaculara del [[socialisme utopic]]<ref><span class="ouvrage" id="Creagh1983" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Ronald_Creagh1983">Ronald Creagh, <cite class="italique">Laboratòris de l’utopia. </cite></span></span></ref>, que se caracteriza per una volontat de transformacion de la societat non pas mejans una revolucion politica, nimai sus una accion reformista iniciada per l'Estat, mas sus la creacion d'una contrasocietat socialista dins lo quita sistèma, realizant de comunautats idealas mai o mens libertàrias. Aquela filiacion es de mai revendicada per d'unes<ref group="a">Segon Patrick Rambaud, un dels pilars d<span contenteditable="false">'</span>''Actuel'', actor e observator del movement soixante-huitard francés<span> </span>: <span class="citation" contenteditable="false">« Las comunautats son pas nacudas dins los ans 1960 als Estats Units d'America en França e en 70 en França. Existissiá al sègle XIX amb [[Charles Fourier|Fourier]], Cabet que partís en Florida fondar l'Icaria, e quitament los piratas del sègle XVI ! »</span> citat <span style="white-space:nowrap" contenteditable="false"><abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;158</span>.</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref group="a">Bernard Thésée, ''Les Aventures communautaires de Wao le laid'', 1974, citat <span style="white-space:nowrap" contenteditable="false"><abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;160</span>.</ref>, coma los [[Diggers (San Francisco)|Diggers de San Francisco]] que lo nom es una referéncia a un collectiu d'esquataires del [[Sègle XVII]]. ''La Desobesisença civila'' (1849), òbra d'[[Henry David Thoreau]] teorizant aquel radicalisme, foguèt una referéncia pels pacifistas dels ans 1960<ref name="Nouvelle gauche"/>. === Començaments als EUA === [[Fichièr:Joan_Baez_Bob_Dylan.jpg|alt=Joan Baez et Bob Dylan lors de la Marche vers Washington pour le travail et la liberté en 1963 (photographie)|left|thumb|[[Joan Baez]] e [[Bob Dylan]] a la Marcha cap a Washington pel trabalh e la libertat en 1963.]] Als Estats Units d'America, lo movement comença a l'entorn dels ans 1960<ref>En partida a causa que los jornals e revista de l'epòca començant a utilizar lo tèrme « hippie » (vejatz [https://archive.today/20120604205919/http://www.time.com/time/printout/0,8816,899555,00.html les archives du Times de 1967<span> </span>: Los hippies]) e perque de presas de posicion mai afirmadas contra las decisions del govèrn començan a paréisser aquel quita an (en oposicion al viradís dins la [[Guèrra de Vietnam]] que provòca de reaccions mai vivas a partir de 1964).</ref> dins un contèxte de contestacion e de refús de l'òrdre establit; las manifestacions contra la [[guèrra de Vietnam]] e las revòltas dels Negres dins las grandas vilas dels EUA fedèran de fach una partida de la jovença. Mas aquela generacion, nascuda just après la [[Dusau Guèrra Mondiau|Segonda Guèrra mondiala]], rebutava tanben l'« <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''American way of life''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> » e son conformisme, la somission al poder e als canons de l'art. Cercava a fugir la societat de consomacion potant la valors [[Ecologia|ecologistas]] e egalitàrias inspiradas de las [[Filosofia|filosofias]] orientalas<ref name="Time67"/>. Fòrça de las aspiracions hippies son eritadas dels escrivans de la <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''[[Beat generation|Beat Generation]]''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>, tanben considerats coma davancièrs del movement car del meteis biais exprimissián una trencadura amb la societat de massas. Vivián una vida liberada, facha de desplaçaments de contunh: ''[[Sus la rota]]'' (''On the Road'', 1957) foguèt un libre emblematic d'aquela quista e o demora pels hippies, pasmens se [[Jack Kerouac|Kerouac]] se desinteressava dels hippies. [[Allen Ginsberg]] al contrari ne demorèt pròche, e inspirèt entre autres [[Bob Dylan]]. [[Gary Snyder]], mejans los seus escrichs e la seuna experiéncia, contribuiguèt fòrça a promòure la filosofia orientala e bodista qu'èran pas encara popularas a aquel epòca. [[Fichièr:Furthur_02.jpg|alt=Further, le bus des Merry Pranksters (photographie)|thumb|<span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Further''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>, lo bus dels <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Merry Pranksters''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>.]] A l'ideal d'una vida centrada sus la libertat, una sexualitat sens tabó e la musica, los hippies apondèron lo psiquedelisme e sa recerca de percepcions novèlas per l'usatge de drògas. [[Timothy Leary]], per sa formula ''« turn on, tune in, drop out»'' <ref><span class="ouvrage" id="Timothy_Leary1965" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Par_Timothy_Leary1965">Per Timothy Leary, <cite class="italique">Turn on, tune in, drop out.</cite></span></span> (Connecta, gaita, daissar anar)</ref>, presicava la revolucion psiquedelica mejans lo LSD - a aquel epòca encara legal - e en 1964 l'escrivan [[Ken Kesey]] fondèt las <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Merry Pranksters''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> amb qui percorriá los Estats Units d'America dins un bus ornat d'esperel e d'organizar d'<span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''acid tests''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> banhat dins lo ròck psiquelic dels [[Grateful Dead]]. La mediatizacion dels Merry Pranksters faguèt naícer de comunautats coma l'[[East Village]] a [[Nòva York]] o [[Haight-Ashbury]] a [[San Francisco]]<ref name="larousse"><span class="ouvrage" id="2004" contenteditable="false">Denis Richard, Jean-Louis Senon, Marc Valleur, <cite class="italique">Dictionnaire des drogues et des dépendances</cite>, Larousse,&#x200E; <time>2004</time> <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;2-03-505431-1)</small></span><span class="ouvrage" id="2004" contenteditable="false"></span></ref> ont, a partir de 1965, fòrça hippies comencèron a s'installar. Los [[diggers (San Francisco)|diggers]], un grop de teatre de carrièra, n'assuravan l'intendéncia, fasent entre autre la recuperacion dels demais de la vila, e distribuïguèron gratuitament manjar, sonhs e LSD. Lo vam de las comunautats hippies, lor consomacion de drògas, e l'atrach qu'avián jols minors en fuga, inquietèron las autoritats. La [[Califòrnia]] interdiguèt l'usatge del LSD lo 6 d'octobre de 1966, lèu seguèt lo rèste del país. L'imatge populara del LSD cambièt e venguèt aquela d'un produch dangierós<ref name="larousse"><span class="ouvrage" id="2004" contenteditable="false">Denis Richard, Jean-Louis Senon, Marc Valleur, <cite class="italique">Dictionnaire des drogues et des dépendances</cite>, Larousse,&#x200E; <time>2004</time> <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;2-03-505431-1)</small></span><span class="ouvrage" id="2004" contenteditable="false"></span></ref>. === <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Summer of Love''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> === [[Fichièr:Be-In_poster.jpg|alt=Affiche de l'assemblée hippie Human Be-In par Michael Bowen|left|thumb|L’aficha de l’[[Human Be-In]] per Michael Bowen.]] En [[1967]], de grandas reünions o <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''love-in''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> (o tanben <span class="lang-en" lang="en">''be-in''</span><span class="lang-en" lang="en"></span>) e de concèrts gratuits foguèron organizats al Golden Gate Park, près d'Haight-Ashbury, un quartièr de [[San Francisco]]. Al mes de genièr d'aquel an, la performança giganta de l'[[Human Be-In]]<span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> foguèt considerada coma l'instant de gràcia del movement, amassant centenats de personas, eissidas de las diferentas « tribús » de la contracultura de l'epòca, vengudas legir de [[poesia]], èsser ensems e ecotar la [[musica]] de grops coma los [[Grateful Dead]], [[Jefferson Airplane]] o [[Country Joe and the Fish]]<ref name="Rolling Stone HS 2009"><span class="ouvrage" id="Cuesta" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Stan_Cuesta">Stan Cuesta, « <cite style="font-style:normal;">Los festenals davancièrs</cite> », ''Rolling Stone'', <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;hors-série spécial Woodstock,&#x200E; julhet agost de 2009</span></span><span class="ouvrage" id="Cuesta" contenteditable="false"></span>.</ref>. Al solelh colcar, la fola camina cap a la plaja per i passar la serada. Al metais temps, la [[polícia]] profiècha de l'abséncia dels abitants de Haight-Ashbury per arrestar cinquanta personas, ço qu'inogurèt un periòde de percaç dels dealers de drògas doças<ref>Barry Miles.</ref>. Los estudiants dels <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''colleges''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> (las universitats) e <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''high schools''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> (los licèus) comencèron a arribar sul site pendent lors vacanças de prima de 1967. Pasmens se los dirigents de la municipalitat avián estat determinats a arrestar l'afluéncia dels joves daissats liures per lors escolas per l'estiu, atirèron sens lo voler l’atencion sus l'eveniment. Una seriá d'articles d'actualitat dins los jornals locals alertèt los medias nacionals sul movement hippie que s'espandissá<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [https://web.archive.org/web/20150519032723/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/sfeature/timeline_council.html « <cite style="font-style: normal">Council for the Summer of Love</cite> »], ''PBS.org'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">14 septembre 2010</span>)</small></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span>.</ref>. De membres de la comunautat d'Haight Ashbury i respondèron formant lo <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Council of the Summer of Love''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>, donant atal un nom oficial a un movement creat pels çò diches<ref name="PBS timeline"><span class="ouvrage" contenteditable="false"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [https://web.archive.org/web/20150516004110/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/sfeature/timeline.html « <cite style="font-style: normal">The Year of the Hippie: Timeline</cite> »], ''PBS.org'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">24 avril 2007</span>)</small></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span>.</ref>. L'eveniment de l'estiu foguèt lo [[festenal internacional de musica pop de Monterey]] qu'amassèt <span>200 000</span> personas e ont [[Jimi Hendrix]] e [[The Who]] joguèron pel primièr còp. L'evolucion personala e artistica dels [[The Beatles|Beatles]] a aquel epòca tanben joguèt un ròtle dins la portada del <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Summer of Love''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span><span> </span>: ''All You Need Is Love'', escochat pel mond entièr, insistava suls ideals d'amor, de patz e d'unitat carrejat per la contracultura. Lo disc ''Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band'', sortit en junh de 1967, sintetisava per sas influéncias psiquedelicas, l'usatge dels instruments indians, son estug de colors vivas, la quita esséncia del <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Summer of Love''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span><ref name="turner"><span class="ouvrage" id="Turner1999" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Steve_Turner1999">Steve Turner, <cite class="italique">L’Integrala Beatles: los secrets de totas lors cançons</cite> [« A Hard Day’s Write »], Hors Collection,&#x200E; <time>1999</time> <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;2-258-06585-2)</small>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;133-156</span></span><span class="ouvrage" id="Turner1999" contenteditable="false"></span>.</ref>. Pendent l'estiu, pas mens de <span>100 000</span> joves originaris del mond entièr convergèron dins lo quartièr d'Haight-Ashbury, a San Francisco, a Berkeley, e dins d'autras vilas de la region, per se jònher a una version populara de l'experiéncia hippie<ref><span class="ouvrage" id="Cohen" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Ann_Cohen"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Ann Cohen, [https://web.archive.org/web/20100503214306/http://www.lucsala.nl/cohen/ « <cite style="font-style: normal">San Francisco Oracle, Human-Be-IN, History of the Haight-Ashbury</cite> »], sur ''lucsala.nl'',&#x200E; 2004 <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">11 septembre 2010</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Cohen" contenteditable="false"></span>.</ref>. Haight-Ashbury foguèt alara victima de son succés<span></span>: alara que d'hippies, totjorn mai joves, contunhavan d'afluir, las [[Dròga|drògas duras]] i apareguèron e las davaladas de polícia se multipliquèron<ref>Barry Miles<span>, </span><abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;<span>195-206</span>.</ref>. Los hippies serián alara fins a <span>300 000</span> pel país entièr<ref name="Time67"/>. === Revolucions de 1968 === Dins los ans 1960, lo movement hippie èra encara pauc present en Euròpa continentala, ont pasmens cemençava a s'introduire pels bias de la musica<ref group="a"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp;86</ref>. En [[França]], los relais del corrent hippie al començament de la deceniá èran la revista'' [[Rock & Folk]]'' e lo [[Pop Club]] sus [[France Inter]]<ref name="babas"><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://paris70.free.fr/babas.htm « <cite style="font-style: normal">Les babas (témoignage d'un hippie)</cite> »], sur ''paris70.free.fr'',&#x200E; 2003</span></ref>. La revista ''Actuel'', la referéncia del movement en França, foguèt creat sonque [[1970]]. Las paraulas d'un jove hippie francés d'aquels ans reculhidas per Bernard Plossu èran pas diferentas d'aquelas d'otratlantic<span></span> <ref>Ainsi vont les choses dans nos sociétés dites de consommation : passée l’adolescence, âge irrécupérable mais dont on sait qu’il n’a qu’un temps, une certaine image de vous-même vous attend, tirée d’ailleurs à plusieurs millions d’exemplaires ; elle vous guette d’autant plus tôt que votre famille ne dispose pas des ressources financières qui, quelques années encore, vous garantiraient le droit à l’irresponsabilité. Gare à vous si vous ne marchez pas ensuite. On vous culpabilisera d’abord ; quelques bonnes lois feront le reste in Pourquoi n'êtes-vous pas hippie ? Bernard Plossu; ed:La Palatine; 1970{{ASIN|B001D32BCS}}</ref>. Alara qu'als EUA, jos l'influéncia d'activistas coma [[Jerry Rubin]] e [[Abbie Hoffman]], una partida del movement hippie se radicalisava e parlava de revolucion<ref name="Hippies-révolution">Barry Miles<span>, </span><abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;<span>286-290</span>.</ref>, dins fòrça autres païses del mond, los ans 1960 vegèron tanben florir una contestacion de l'òrdre establit mai vasta e mai violenta qu'aquela presicada pels hippies. Atal, en Euròpa, alara que la proporcion de la populacion nascuda après 1945 passava lo 25 %, la Segonde Guèrra mondiala semblava aver èsser pas qu'una parentèsi: los mèsmes dirigents èran totjorn presents al poder dins d'unes païses, coma l'Espanha franquista. L'ambiant èra plan pesuc en Alemanha, ont pesava un tabó sul passat de la generacion del [[nazisme]]<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.courrierinternational.com/article/2007/12/20/la-revolte-contre-les-peres « <cite style="font-style: normal">Allemagne - La révolte contre les pères</cite> »], sur ''courrierinternational.com'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2007-12-20">20 décembre 2007</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. [[Fichièr:Estudiantes_sobre_cammión_quemado_(A68).JPG|alt=Manifestations étudiantes au Mexique de 1968 (photographie)|thumb|Las manifestacions estudiantas al Mexic s'acabrèron pel chasple de Tlateloco en 1968.]] Als [[Païses Basses]], los ''provos'' d'[[Amsterdam]] se faguèron remarcar en organizant de manifestacions a l'ocasion del mariadatge de la reina [[Beatritz dels Païses Basses|Beatrix]] amb [[Claus von Amsberg]], ancian membre de las Jovenças hitlerianas. Aquel movement d'esquèrra presicava la gratuitat e invitava cadun a pénher sa [[bicicleta]] de blanc e de la daissar a la liura disposicion dels abitants<ref><span class="ouvrage" id="Zeman1998" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Kry.C5.A1tof_Zeman1998"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Kryštof Zeman, <cite class="italique" lang="en">Provo movement and it’s influence on the City of Amsterdam</cite>,&#x200E; <time>1998</time></span></span><span class="ouvrage" id="Zeman1998" contenteditable="false"></span></ref>. Mai provocators, mai politizats e militants que los hippies, son a vegadas creditats de cambiaments arribats a aquel epòca en Euròpa<ref><span class="ouvrage" id="Pas2008" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Niek_Pas2008">Niek Pas, <cite class="italique">La France des années 1968</cite>, Syllepse,&#x200E; <time>2008</time> <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;978-2-84950-15-66)</small>, Provos</span></span><span class="ouvrage" id="Pas2008" contenteditable="false"></span></ref>. Per [[Daniel Cohn-Bendit]], <span class="citation" contenteditable="false">« sens los ''provos'' e l'exemple que donèron als joves dels autres païses, l'Euròpa d'ara seriá pas çò que venguèt »</span><ref name="DCB"><span class="ouvrage" id="Cohn-Bendit1988" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Daniel_Cohn-Bendit1988">Daniel Cohn-Bendit, <cite class="italique">Nous l'avons tant aimée, la révolution</cite>, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr>&nbsp;</span></span></ref>. En França, los [[Internacionala situacionista|situacionistas]] presicavan l'autogestion e la revolucion de la vida quotidiana, projècte libertari e [[Edonisme|edonista]] resumit per l'eslogan<span></span>: « Viure sens temps mòrt e gausir sens empachament ». L'an 1968 fuguèt marcat, dins un contèxte del bolh general de cada costat del [[Ridèl de fèrre]], par l'espeliment d"aqueles movements de revòlta dins los mitans estudiants e obrièrs d'un grand nombre de païses coma en Alemanha, en França, en Itàlia, als EUA, al Japon, al Mexic e al Brasil e tanben dans la Checoslovaquia de la [[prima de Praga]]. En França, mai de 1968 espeliguèt una contestacion de tot bias d'autoritat. Una partida activa del movement licean e estudiant revendica entre autre la « liberalizacion de las mors » e, al delà, contesta la « vièlha [[Universitat]] », la societat de consomacion, lo [[capitalisme]] e gaireben totas las institucions e valors tradicionalas. S'aquelas revendicacions èran pròchas de las lors, l'obrierisme e los arguments ligats a la « [[lucha de las classas]] » los coneguèron pas la contracultura hippie que se situa mai dins çò qu'[[Edgar Morin]] nomenará un « esquerrisme existencial » menant a cambiar la vida vidanta mai que lo sistèma politic<ref name="Nouvelle gauche"/>. Respondent a aquelas contestacions violentas, lo retorn a l'òrdre venguèt subte, e de militants virèron dins l'accion armada. D'autres renoncièron a cambiar la societat e adoptèron lo principi hippie, explicant que <span class="citation" contenteditable="false">« çò personal es politic »</span><ref name="Nouvelle gauche"><span class="ouvrage" id="Granjon" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Marie-Christine_Granjon">Marie-Christine Granjon, « <cite style="font-style:normal;">Révolte des campus et nouvelle gauche américaine</cite> », ''Matériaux pour l'histoire de notre temps'', <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;11, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;1,&#x200E; 1988, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;10 - 17 <small style="line-height:1em;">([http://www.persee.fr/articleAsPDF/mat_0769-3206_1988_num_11_1_403819/article_mat_0769-3206_1988_num_11_1_403819.pdf?mode=light lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Granjon" contenteditable="false"></span> </ref> ; aqueles prenguèron la rota o rejonguèron de comunautats fòra de las vilas. Es, per exemple, après lo chaple de Tlateloco en 1968 que nasquèt lo movement hippie mexican, los <span class="lang-es" lang="es" contenteditable="false">''Jipitecas''</span><span class="lang-es" lang="es" contenteditable="false"></span><ref>''De jóvenes, bandas y tribus'', Carles Feixa, 1998</ref>. A partir de 1968, los joves europèus prenguèron tanben la rota, d'en primièrs cap a [[Eivissa]], e [[Amsterdam]] que venguèt la capitala europèa dels hippies. Alà [[Yoko Ono]] e [[John Lennon]] organizèron en 1969 lo primier « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Bed-in for Peace''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> ». === Apogèu del movement === En agost de 1969 se debanèt lo festenal de Woodstock, un festenal de musica e un acamp emblematic de la cultura hippie. Lo luòc èra [[Bethel]] sus las tèrras del bordièr Max Yasgur<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">« <cite style="font-style:normal;">Farmer With Soul:Max Yasgur</cite> », ''The New York Times'',&#x200E; <time class="nowrap date-lien" datetime="1969-08-17">[[17 d'agost]] de [[1969]]</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span>.</ref>, a unes seissentas quilomètres de [[Woodstock]] dins l'[[Nòva York (estat)|Estat de Nòva York]]. [[Fichièr:Woodstock_redmond_crowd.JPG|alt=La foule au festival de Woodstock (photographie)|thumb|La fola al festenal de Woodstock.]] Organizat per se debanar del <time class="nowrap date-lien" datetime="1969-08-15" contenteditable="false">[[15 d'agost|15]] août [[1969]]</time> al <time class="nowrap date-lien" datetime="1969-08-17" contenteditable="false">[[17 d'agost|17]] août [[1969]]</time>, e amassar <span>50 000</span> espectators, aculhiguèt fin finala mai de <span>500 000</span>, e fòrça espectators paguèron pas lor plaça; contunhèt un jorn de mai, es a dire fins al <time class="nowrap date-lien" datetime="1969-08-18" contenteditable="false">[[18 d'agost|18]] août [[1969]]</time> al matin. Lo festenal preposava de concèrts de 32 grops e solistas de musicas pop, fòlk, [[Musica Rock|ròck]], sol e [[blues]]<ref name="Rolling Stone 2004"><span class="ouvrage" contenteditable="false"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [https://web.archive.org/web/20070209163601/http://www.rollingstone.com/news/story/6085488/woodstock_in_1969 « <cite style="font-style: normal">Woodstock in 1969</cite> »],&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2004-06-24">24 juin 2004</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. Malgrat la pluèja e una organizacion totalament despassada pels eveniments, lo festenal demora dins las memòrias coma un moment excepcional, estalivat de tota violéncia, e venguèt un mite. [[Joe Cocker]] sortiguèt de scèna disent: <span class="citation" contenteditable="false">« Pas cap d'aqueles qu'èran aicí tendrá pas jamai besonh de se sentir sol »</span><ref group="a"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp;95</ref> e quaranta ans mai tard, [[Arlo Guthrie]] evòca encara son <span class="citation" contenteditable="false">« sentiment d’aver tornat trobat fe en l’individú »</span><ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20090818093553/http://www.liberation.fr/culture/0101585388-woodstock-histoires-de-veterans-de-la-paix « <cite style="font-style: normal">Woodstock - Histoire de vétérans de la paix</cite> »], sur ''liberation.fr'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2009-08-15">15 août 2009</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. Una setmana mai tard, lo [[festenal de l'illa de Wight]], amb [[Bob Dylan]] en vedeta e <span>250 000</span> espectators aguèt una amplor comparabla. Fòrça hippies èran presents pendent los acampases dins lo causse de Larzac<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.ouestfrance-ecole.com/commun/scripts/blocsmetiers/com_frame.asp?lien=/mondialisation2.asp&param=IdArt=2702 « <cite style="font-style: normal">Larzac, trente ans de contestation<span> </span>: 1973 à 2000</cite> »], sur ''ouestfrance-ecole.com'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2003-08-07">7 août 2003</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span> </ref> del 25 e <time class="nowrap date-lien" datetime="1973-08-26" contenteditable="false">[[26 d'agost|26]] août [[1973]]</time> e del 17 e <time class="nowrap date-lien" datetime="1974-08-18" contenteditable="false">[[18 d'agost|18]] août [[1974]]</time> qu'amassèron cadun près de <span>100 000</span> participants, e la marcha cap a París del <time class="nowrap date-lien" datetime="1978-12-02" contenteditable="false">[[2 de decembre|2]] décembre [[1978]]</time> qu'amassèt a l'arribada <span>40 000</span> manifestants. Aqueles acamps èran ligats a una resisténcia de païsans contra una vasta expropriacion de lors tèrras del [[Larzac]] e èran diferents dels festenals estasunians. Sedugèron los hippies car centrats, çò pensavan, a l'entorn de tèmas del pacifisme, de l'emancipacion sexuala e del retorn cap a la tèrra. [[José Bové]] ne parlèt coma d'un « Woodstock francés »<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.lemonde.fr/festival-de-cannes/article/2011/04/15/tous-au-larzac-de-christian-rouaud_1508020_766360.html « <cite style="font-style: normal">"Tous au Larzac", de Christian Rouaud</cite> »], sur ''lemonde.fr'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2011-04-15">15 avril 2011</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span> </ref> Los festenals de Nambassa en [[Nòva Zelanda]] amassèron de desenas de miliers de personas entre [[1976]] e [[1981]]. === Reaccions === La revòlta contra l'òrdre establit aguèt de consequéncias sul movement hippie. En mai dels percaces per usatges o possessions de drògas, de condamnacions per otratge a la mors repondiguèon a las provocacions. De personalitats hippies faisián escandal, coma [[Grace Slick]] reputada « capabla de tot », coma cantar lo pitre nud puslèu que molhar sa camisa quand pluviá, levar lo ponh amb las [[Black Panthers]], o de portar de l'LSD a una invitacion a l'[[Ostal Blanc]]<ref><span class="ouvrage" id="Kuczynski" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Alex_Kuczynski">Alex Kuczynski, « <cite style="font-style:normal;">White Rabbit</cite> », ''[[New York Times]]'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="1998-09-20">20 septembre 1998</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.nytimes.com/books/98/09/20/reviews/980920.20kuczy.html lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Kuczynski" contenteditable="false"></span></ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>[https://archive.is/20130407064829/http://vids.myspace.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&VideoID=9157834 NY Times Reportage vidéo sur l'affaire]</ref>. [[Jim Morrison|Jim Morisson]] pel meteis genre « d'otratge a las bonas mors » e « de mòstra indecenta » fuguèt condamnat en 1970 a uèit meses de prison ferma<ref>Faguèt apèl e morriguèt abans la revision del procés<span> </span>: <span class="ouvrage" id="Stevenson" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Salli_Stevenson">Salli Stevenson, « <cite style="font-style:normal;">A ship of fools<span> </span>: Interview de Jim Morisson</cite> », ''Le Circus'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="1970">hiver 1970</time> <small style="line-height:1em;">([https://web.archive.org/web/20111025031853/http://www.crystal-ship.com/entrevues.php?int=05 lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Stevenson" contenteditable="false"></span>.</ref>. Las comunautats d'hippies mai anonimas coneguèron tanben d'embestiament, que sián o non d'esquats. La quita « societat de consomacion » tant criticada pels hippies s'accomodèt fòrça plan d'aquel movement que vegèt tot aquò coma un efièch de mòda. Las produccions descrivant los hippies faguèron succés commercial, coma la comèdia musicala ''[[Hair (comedia musicala)|Hair]]'' o, pel liure, ''L'Antiviatge'' de Muriel Cerf<ref group="a"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp;244-245</ref>. Après s'èsser trufat dels « pel long, idèas cortas » lo quite Johnny Hallyday se mostrava un temps vestit coma hippie per cantar ''Jésus Christ est un hippie''. Las grandas companhiás del disc èran plan presentas a Woodstock<ref name="Delanoy-Reuzeau"><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.lemonde.fr/culture/article/2009/08/14/pierre-delannoy-woodstock-marque-le-debut-de-la-recuperation-de-l-ideologie-hippie_1227139_3246.html#ens_id=1228073 « <cite style="font-style: normal">Woodstock marca lo començament de la recuperacion de l'ideologia hippie, entrevista de Pierre Delanoy e [[Jean-Yves Reuzeau]], sus ''lemonde.fr'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2009-08-14">14 août 2009</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref> ; lo film del festenal foguèt presentat a Canas, e los idòls pop coneguèron la glòria a Hollywood. Aquela utilizacion comerciala èra vist pels hippies coma contrari a lors ideals<ref group="a"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp;245</ref> ; a partir dels festenal de Monterey, [[Grateful Dead]] la refusava disent<span></span>: <span class="citation" contenteditable="false">« Degun sap pas exactament cossí, mas savèm per experiéncia que qualqu'un, endacòm, va ganhar d'argent amb tota aquela musica gratuita e tot aquel amor liure (.</span><span class="citation" contenteditable="false">..</span><span class="citation" contenteditable="false">) »</span><ref name="Rolling Stone HS 2009"><span class="ouvrage" id="Cuesta" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Stan_Cuesta">Stan Cuesta, « <cite style="font-style:normal;">Les festivals précurseurs</cite> », ''Rolling Stone'', <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;hors-série spécial Woodstock,&#x200E; juillet-août 2009</span></span><span class="ouvrage" id="Cuesta" contenteditable="false"></span>.</ref>. === Declin === [[Fichièr:PereLachaise20072.jpg|left|thumb|Sus la tomba de [[Jim Morrison]], al [[Cementèri del Paire Lachaise|cimentèri del Paire Lachaise]] a París, una inscripcion en grèc, ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΔΑΙΜΟΝΑ ΕΑΥΤΟΥ, traducha per « fidèl al seus demònis » o « fidèl al seu esperit ».]] Lo concèrt gratuit dels [[The Rolling Stones|Rolling Stones]] a [[Altamont]] en decembre de 1969, qu'auriá podut èsser second Woodstock, amassèt <span>300 000</span> personas a l'èst de San Francisco. Tanbem mal organizat coma Woodstock, aquel còp se debanèt de biais catastrofic<span></span>: lo servici d'òrdre constituit d'[[Hells Angels]] provoquèt de batèstas amb los espectators e n'escotelèron un, Meredith Hunter, gojat de 18 ans, qu'auriá puntat un revolver contra [[Mick Jagger]]<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.morethings.com/music/rolling_stones/images/hells_angels/index.html « <cite style="font-style: normal">Rolling Stones Photo Galleries, Hell's Angels at Altamont par Al Barger (1969)</cite> »], sur ''morethings.com''</span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. A meteis epòca, l'adopcion de l'estil hippie per de personalitats coma [[Charles Manson]] e sa « familha » de criminals, condamnats per murtres (coma aquel de [[Sharon Tate]]) près de [[Los Angeles]], acabèron amb lo « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Peace and Love''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> » movement. L'America ofensada e una bona partida dels quita hippies comencèron a se n'alunhar sens pasmens que lo movement desaparesca plenament. Lo passatge a las « drògas duras » e la mòrt de [[Jimi Hendrix]], de [[Janis Joplin]] puèi de [[Jim Morrison]], entre autres, après abús d'alcoòl, de medicaments o per subredòsi, contribuiguèt fòrça al sentiment de casuda. [[Neil Young]] escriguèt ''The Needle and the Damage Done'' (''L'Agulha e los domatges causats'') per evocar, mai tard, lo problèma. Amb la fin de la [[Guèrra de Vietnam|guèrre del Vietnam]] en [[1975]]. Lo [[Punk|movement punk]] que seguís es un autre tipe de revòlta que revendica son desesper mejans l'expression [[Niilisme|niilista]][[Niilisme|<nowiki/>]] « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''no future''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> ». Pasmens, « la fin del movement hippie » degun la datèt precision. D'unes penson l'aver vista en 1967, d'autres a la fin dels [[ans 1970]]<ref>[http://books.google.fr/books?id=jftMif7b3acC&pg=PA413&dq=%22end+hippy+movement%22&hl=fr&sa=X&ei=TtCyUs2uHIXW0QWOooHIDg&ved=0CDUQ6AEwAA#v=onepage&q=%22end%20hippy%20movement%22&f=false Beyond the Missouri: The Story of the American West de Richard W. ]</ref> == Contracultura hippie == === Refús de l'autoritat === [[Fichièr:A female demonstrator offers a flower to military police on guard at the Pentagon during an anti-Vietnam demonstration. Arlington, Virginia, USA.jpg|alt=Le 21 octobre 1967, lors de la grande marche sur le Pentagone pour protester contre la guerre du Viêt Nam, une manifestante offre une fleur à un militaire|thumb|Lo <time class="nowrap date-lien" datetime="1967-10-21" contenteditable="false">[[21 d'octobre|21]] octobre [[1967]]</time>, pendent la granda marcha cap al Pentagòn per protestar contra la [[Guèrra de Vietnam|guèrra del Vietnam]], una manifestanta ofrís una flor a un militar.]] Los hippies tornèron sus l'idèa d'autoritat, e subretot la pairala<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">« <cite style="font-style:normal;">Cambièt lo mond la revolucion hippie?</cite> </span></ref>, e tot çò que l'acompanhava: tota dominacion de l'un sus l'autre. Cercant a crear d'autres rapòrts amb los lor enfants, los hippies adoptèron las pedagogias antiautoritària; nasquèron dins las comunautats d'« escòlas salvatjas » o « escòlas parallelas »<ref group="a"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp; 142 et 185</ref>, e lo libre ''Liures enfants de Summerhill'', foguèt un succés pendant tots los ans 1970<ref>[https://web.archive.org/web/20160304022609/http://bat8.inria.fr/~lang/ecrits/latrive/www.lemonde.fr/article_impression/0,2322,43294,00.html ''Les beaux jours de Summerhill''], [[Le Monde]], 20 février 2000</ref>. Refusavan tanben las frontièras e la violéncia en general; lo mot « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''pigs''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> » (« pòrcs ») èra sovent utilisat contra las fòrças de l'òrdre<ref>[https://web.archive.org/web/20160304073221/http://www.school-for-champions.com/history/cops_pigs.htm Cops=Pigs]<span> </span>: <span class="citation" contenteditable="false">« Per manifestar lor mesprés de la politica, los manifestants avián menats un pòrc que presentèron coma lor candidat, quand las fòrças de l'òrdre ensajèron de los dispersar, los pòrta parauae, a l'adreça dels agents de polícia, digèron « Mas, vos, siatz los pòrc vertadièrs ! </span></ref>. Los hippies avián pas lo desir de contraròtlar la societat, al contrari de la rebellions de las generacions precedentas, coma los [[wobblies]]<span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> o los « activistas de l'esquèrranovèla ». Quitament se segon fòrça critics, èran vists coma prepausant pas d'alternativa a la societat, amb per eslogan <span class="citation" contenteditable="false">« fasètz çò que volatz far e preocupetz pas d'aquò que pesan los autres »</span> (<span class="citation" contenteditable="false">« ''<span class="lang-en" lang="en">do your own thing and never mind what everyone else thinks</span>'' »</span><ref name="Time67"/>. Segon Chuck Hollander, expèrt en drògas per la <span class="lang-en" lang="en">''National Student Association''</span><span class="lang-en" lang="en"></span> al començament dels ans 1960<span> </span>: <span class="citation">« S'aviá existit un còde hippie, atal se seriá presentat<span></span>: fasètz çò que vos tòca, ont o volètz e quand o volètz. </span><span class="citation">Largatz la societat qu'aviáis coneguda. </span><span class="citation">Exploratz l'esperit de totas las personas rèctas qu'encontratz, connectatz las, senon per la dròga, al mens per la beutat, l'amor, l'onestat e la espofada »</span><ref name="Time67"/>. Pels hippies, la revolucion de la vida privada passava abans la luta per la reforma de la societat<ref name="Nouvelle gauche"/> ; consideravan que los politicians, quitament « d'esquèrra », èran abans de tot <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''straight''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>, conformistas. Los <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''yippies''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> son de representants coneguts d'aquel engatjament. Un de lors fondators, [[Jerry Rubin]], organizaire de las manifestacions contra la [[Guèrra de Vietnam|guèrra del Vietnam]], foguèt arrestat e condamnat per conspiracion e incitacion a l'insurreccion, escriguèten subretot ''Fasètz lo! escenaris de la revolucion''<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false"><span class="ouvrage">Jerry Rubin, <cite class="italique">Do it! scénarios de la révolution</cite>, Seuil,&#x200E; <time>1973</time></span></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref> en 1973, es a vegada qualificat de « manifèst » del movement hippie<ref>Rebels: Youth and the Cold War Origins of Identity Par Leerom Medovoi, p. 210</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>, Between Marx and Coca-Cola: Youth Cultures in Changing European Societies, de Axel Schildt, p. 61</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>Tout est bruit pour qui a peur, Pierre Albert Castanet, 1999</ref>. Vists coma los « hippies amb de fusilhs », èran al EUA la partida mai radicala del movement<ref group="a"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp;90</ref>. === Pacifisme<span> </span>: « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''peace and love''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> » === [[Fichièr:Hippie_memorial_peace_sign.jpg|alt=Partie de la sculpture « Hippie memorial » (photographie)|thumb|Partida de l'escultura « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Hippie memorial''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> » situada dins l'[[Illinois]] ([[Estats Units d'America|EUA)]], e representant lo simbòl de la patz.]] <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Peace and love''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>, « patz e amor », es l'expression del [[pacifisme]] hippie dels ans 1960. Un autre eslogan, eissit de la [[Guèrra de Vietnam|guèrra del Vietam]], <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Make Love, not War''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span><ref>George Alexander Legman serait le créateur de la formule, lors d'une conférence à l'Université de l'Ohio. </ref>, « fasètz l'amor, pas la guèrra » foguèt utilizat pels hippies per las meteissas rasons; l'expression aparéis en 1974 dins la cançon ''Mind Games'' de [[John Lennon]]. <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Flower Power''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>, « lo poder de la flor », es una autra expression pacifica que son origina ven de'' l'estiu de l'amor<span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>'' de 1967 a [[San Francisco]]. La consigna èra alara donada de « portar de flors dins lo pèl », coma l'illustra la cançon d'[[Scott McKenzie]] [[San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)]]. Los hippies foguèron alara chafrats <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''flower children''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>, los « enfants flors ». L'ensems d'aquelas expressions cercavan a traduire una oposicion a la guèrra e a la violéncia en general, pasmens sens que las revendicacions sián pas mai elaboradas o vertadierament teorizadas. === Comunautats === Segon Jean-Pierre Bouyxou e Pierre Delannoy, <span class="citation" contenteditable="false">« las comunautats son l'expression per excelléncia del ''movement'': son infrastructura, l'ancoratge social sens que seriá lèu redusit a una simpla mòda tan extravaganta coma efemèra. </span><span class="citation" contenteditable="false">Las comunautats son sa signatura al bas de l'istòria del sègle XX. </span><span class="citation" contenteditable="false">»</span> Aquelas comunautats èran de milliers als Estats Units d'America vèrs 1969, fins a que dins las [[Montanhas Rocosas]] los hippies manquèron d'elegir un dels lors coma sherif. En França, èran près 500 al començament dels [[ans 1970]]<ref group="a" name="communautes1"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp; 141 et 166.</ref>. [[Fichièr:Hippie_bug!_(1043753793).jpg|alt=Photographie d'une coccinelle peinte aux couleurs du Flower Power.|thumb|Referéncia al <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Flower Power''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>.]] Aguèt pas d'unitat d'organizacion entre aquelas comunautats; d'unas èran de comunautats urbanas, d'autras ensagèron de viure d'agricultura e d'elevatge e encara d'autras èran pas que de luòcs de passatge<ref group="a" name="communautes1"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp; 141 et 166.</ref>. Enfrentant de problèmas de subsisténcia, e de dificultats d'una vida comuna basada sus de relacions interpersonalas novèlas, fòrça aguèron una durada d'existéncia fòrça corta<ref group="a"><span class="citation" contenteditable="false">« Treize mois, six jours, durée moyenne d'une communauté rurale »</span>, <abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp; 175-176</ref>. L'experiéncia europèa mai longa es aquela de la comuna liure de Christiania, a [[Copenaga]]<span></span>: creada en setembre de 1971, existís fins ara<ref>Le monde hippie: de l'imaginaire psychédélique à la révolution informatique, Frédéric Monneyron, Martine Xiberras, Imago, 2008 « les hippies aménagent des ruines, des fermes, des squats, des villages, des quartiers entiers, comme Christiana à Copenhague »</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>''A short history of Denmark in the 20th century'', par Bo Lidegaard « the spirit of Christiania became synonymous with the hippy and squatter movements » <span style="white-space:nowrap" contenteditable="false"><abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;283</span></ref>. Al començament del [[Sègle XXI]], existissiá encara una quarantena de comunautats hippies en Alemanha<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20090311140030/http://www.arte.tv/fr/Echappees-culturelles/tracks/Cette-semaine/1626968,CmC=1627926.html « <cite style="font-style: normal">Que sont devenues les communautés hippies (en 2007) ?</cite> »], sur ''arte.tv'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2007-07-12">12 juillet 2007</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. En Occitània, ne demora una a [[Charlaval|Charleval]], en Provença<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.dailymotion.com/video/x5g6sd_derniere-communaute-hippie-en-franc_creation « <cite style="font-style: normal">La dernière communauté hippie en France (RTBF)</cite> »], sur ''dailymotion.com'',&#x200E; 2008</span> </ref>. === Retorn a la natura === Après las premièras manifestacions pacificas contra la [[Pollucion|pollution]] en 1968 a San Francisco, e lor repression, fòrça hippies se n'anèron per de comunautats ruralas<ref group="a">''Je veux regarder Dieu en face'', Michel Lancelot, cité <abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp; 90.</ref>. Aquel retorn a la tèrra donèt l'idèa d'un respècte mai grand de la planèta inclusissent de produchs biologics, utilizacion d'[[Energia renovelabla|energias renovelablas]] e reciclatge<ref>''Les hippies avaient raison sur toute la ligne'', San Francisco Chronicle, repris dans ''Courrier international'' <abbr class="abbr" title="numéro" contenteditable="false">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;<span contenteditable="false">894</span>-895 du 20 décembre 2007</ref>. Lo <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Whole Earth Catalog''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>, un guida creat per [[Stewart Brand]], un dels [[Merry Pranksters]], descriu las tecnicas per tot far d'esperse, en privilegiant la recuperacion e los mejans non polluents<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20130704132112/http://www.liberation.fr/culture/0101585686-le-guide-pratique-du-hippie-ecolo « <cite style="font-style: normal">Le guide pratique du hippie écolo</cite> »], sur ''liberation.fr'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2009-08-17">17 août 2009</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. Segon Timothy Leary, los hippies son a l'origina du movement [[Ecologia|ecologic]] pel mond<ref>Timothy Leary, Michael Horowitz, Vicki Marshall Chaos and Cyberculture, 1994</ref>. Dins la filiacion de l'[[ipotèsi Gaïa]], formulada per [[James Lovelock]] a aquel periòde ont las primièras crenchas per l'environament comencèron a espelir<ref>McIntosh, R. (1985) ''The Background of Ecology. ''</ref>, se bastiguèron de cresenças ecologistas misticas, nomenadas las « [[teorias Gaïa]] » per [[Lynn Margulis]]. === Libertat sexuala === [[Fichièr:Oz_Mag_Number_28.png|left|thumb|Oz revista « psiquedelica hippie » fuguèt mai d'un còp en procés per obscenitat en Austràlia e en Anglatèrra]] La [[amor liure|libertat sexuala]] fa partida integranta de l'« utopia hippie ». Foguèt pendent aqueles ''annadas hippies'' que progressa la legalizacion de la pilula contraceptiva e que l'accés a l'[[avortament]] se generaliza<ref><span class="ouvrage" id="Bassett_McCleary2002" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="John_Bassett_McCleary2002">John Bassett McCleary, <cite class="italique">The hippie dictionary: a cultural encyclopedia (and phraseicon) of the 1960s</cite>, Ten Speed Press,&#x200E; <time>2002</time> <small style="line-height:1em;">([http://books.google.fr/books?id=vYvL4yFI2AQC&pg=PA53&lpg=PA53&dq=hippy+pill+sex&source=bl&ots=5gJjiNemF8&sig=0TfWZBSXwWuK97o-YJlarWlVzmw&hl=fr&ei=q8q2TIiLBIW64QbkwuDKCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CB0Q6AEwAQ#v=onepage&q&f=false présentation en ligne])</small>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;53 « Pendent l'èra hippie, lo planning parental e las clinicas gratuïtas permetavan a aquelas opcions d'èsser mai accessibles al grand public »</span></span><span class="ouvrage" id="Bassett_McCleary2002" contenteditable="false"></span> </ref>, alara que la « libertat de causida » es una idèa fòrta de la contracultura<ref><span class="ouvrage" id="Miller1991" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Timothy_Miller1991">Timothy Miller, <cite class="italique">The hippies and American values</cite>, University of Tennessee,&#x200E; <time>1991</time> <small style="line-height:1em;">([http://books.google.fr/books?id=e7F31yYxOMAC&pg=PA64&dq=hippy+birth+control&hl=fr&ei=98-2TJ7iMMq6jAfb8cXrCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CEAQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false présentation en ligne])</small>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;64 « Es la defensa de la libertat de causida que dominava<span> </span>: a partir de devcembre de 1968, una femna de la contracultura comencèt a escriure çò qu'anava venir la posicion del movement de las femnas naissent »</span></span><span class="ouvrage" id="Miller1991" contenteditable="false"></span> </ref>, çò que s'opposava, als [[Estats Units d'America|EUA]], a l'ideologia conservatritz d'unes corrents religioses eissits del [[cristianisme]], combattant entre autre l'« imoralitat » e l'« obscenitat » dempuèi la fin del [[Sègle XIX]]<ref><span class="ouvrage" id="of_South_California" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="University_of_South_California">University of South California, [https://web.archive.org/web/20110821045036/http://www-scf.usc.edu/~nicoleg/history.htm « <cite style="font-style: normal">The birth of the pill</cite> »], sur ''scf.usc.edu'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">14 octobre 2010</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="of_South_California" contenteditable="false"></span><span contenteditable="false">, « Anthony Comstock was the early force behind restrictions on birth control. </span></ref>. Los hippies vivián alara en comunautat e avián de practicas sexualas diversas s'inspirant a vegada del [[Kamasutra]] indó<ref><span class="ouvrage" id="Rai2007" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Vinay_Rai2007">Vinay Rai, <cite class="italique">Think India</cite>, Penguin,&#x200E; <time>2007</time> <small style="line-height:1em;">([http://books.google.fr/books?id=Q8GaSqyZBE0C&pg=PT179&dq=hippie+kamasutra&hl=fr&ei=XwT0TPnKCYzl4gaLpYzIAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CFMQ6AEwCDgU#v=onepage&q&f=false présentation en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Rai2007" contenteditable="false"></span> « Los hippies venguèron en Índia en massa, e de joves liberats, gojatas coma gojats, desplegavan lors exemplars del Kama Sutra, lo manual de l’amor illustrat, que lor ofrissián de discussions sul poton, los preliminaris, l’acte sexual, l’art de cortesar, lo maridatge, e sa famosa lista de 64 posicions per l’acte sexual » </ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref><span class="ouvrage" id="Miller2003" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Scott_Miller2003">Scott Miller, <cite class="italique">Let the sun shine in</cite>, Heinemann,&#x200E; <time>2003</time> <small style="line-height:1em;">([http://books.google.fr/books?id=aW4IAQAAMAAJ&q=Let+the+sun+shine+in&dq=Let+the+sun+shine+in&hl=fr&ei=QYv0TJn7L86d4Qb8xuiDBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA présentation en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Miller2003" contenteditable="false"></span>« Lo Kama Sutra connectava l’amor e l'espiritualitat d’un biais que l’Occident podava pas comprendre mas que los hippies trobavan revolucionari »<sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup></ref> <ref><span class="ouvrage" id="Lewis2008" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Steven_Lewis2008">Steven Lewis, <cite class="italique">A Hippies Guide to the Second Sixties</cite>, Quill Driver Books,&#x200E; <time>2008</time> <small style="line-height:1em;">([http://books.google.fr/books?id=E5XLio8tr90C&pg=PA85&dq=hippies+kama+sutra&hl=fr&ei=n822TL3jOJSB4QaJ9JDACg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CEcQ6AEwBQ#v=onepage&q=hippies%20kama%20sutra&f=false en linha])</small>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;85 « La cultura sexuala que descriu lo Kama Sutra es fòrça pròche d'aquela dels ans 1960 e 80 »</span></span><span class="ouvrage" id="Lewis2008" contenteditable="false"></span> </ref>, rebutant lo maridatge tradicional<ref><span class="ouvrage" id="Landis.2C_Mary_G._Landis1977" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Judson_T._Landis.2C_Mary_G._Landis1977">Judson T. </span></span></ref> e, coma las utopias de la contracultura, l'institucion de la familha<ref>Danielle Rozenberg, ''Tourisme et utopie aux Baléares<span> </span>: Ibiza, une île pour une autre vie'', éd. </ref>. Lo mot d'òrdre èra « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">Free Love</span> » (« amor liure »)<ref group="a" name="communautes1"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp; 141 et 166.</ref>, que lo nom de l'estiu « <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Summer of Love''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> », amassada après que las valors e lo biais de viure del movement hippie començan a difusar<ref>Éric de Bellefroid, ''Les hippies au pouvoir'', in ''La Libre Belgique'', 11/08/2004, [http://www.lalibre.be/debats/opinions/article/178585/les-hippies-au-pouvoir.html article en ligne]</ref>. Simbòl del refús de la disciplina, l'amor liure hippie es cantada pel [[Musica Rock|ròck]]<ref><span class="ouvrage" id="Rouyer1995" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Marie-Claire_Rouyer1995">Marie-Claire Rouyer, <cite class="italique">Le corps dans tous ses états</cite>, Presses Universitaires de Bordeaux,&#x200E; <time>1995</time> <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;9782867811678)</small>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;112</span></span><span class="ouvrage" id="Rouyer1995" contenteditable="false"></span>.</ref>. En mai de la libertat exprimida dins las relacions amorosas, los primièrs sex shops vendent de jogets sexuals (las boticas Good Vibrations a San Francisco èran las primièras) coma de la difusion dels films pornografics e lors projeccions en sala de cinema apareguèron, dins la comunautat hippie<ref group="a"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp;308-309</ref>, a una epòca ont la [[masturbacion]] èra publicament condamnada e ont degun se seriá riscat a promòure lo [[plaser]]<ref name="Phillips"><span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20150919134149/http://phillips.blogs.com/goc/2006/01/hippy_history.html « <cite style="font-style: normal">Blog de Michael Phillips, fondateur de MasterCard et auteur de 12 livres sur le commerce, qui fait l'inventaire de l'influence du mouvement hippie sur le monde occidental</cite> »], sur ''phillips.blogs.com'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2006-01-05">5 janvier 2006</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. Los hippies consideravan las relacions entre personas de mateis sèxe coma una experimentacion d'entre autres pas mai coma un tabó<ref group="a"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp;322-324</ref> ; A aquel epòca la primièra <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Gay Pride''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> se debanèt a Nòva York, e San Francisco demorará la capitala de las doas tendéncias. === Rota === L'expression « La rota dels hippies » (<span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Hippie trail''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> en anglés) designa las viradas de la generacion hippie per de continents<ref name="McLean"><span class="ouvrage" id="MacLean2009" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Rory_MacLean2009">Rory MacLean, <cite class="italique">Magic Bus:On the Hippie Trail from Istanbul to India</cite>, Ig Publishing,&#x200E; <time>2009</time> <small style="line-height:1em;">([http://books.google.fr/books?id=r7iMMwAACAAJ&dq=Hippie+trail&hl=fr&ei=YNO2TMWPKYm6jAf2p_2KCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC4Q6AEwAA présentation en ligne])</small>, « Hundreds of thousands of young westerners in search of enlightenment blazed the “hippie trail” that ran through Turkey, Iran, Afghanistan, Pakistan, India, and Nepal »</span></span><span class="ouvrage" id="MacLean2009" contenteditable="false"></span></ref>. Aqueles viatges se fasent mai sovent per bus o en [[autoestòp]], las etapas obligadas essent [[Amsterdam]], [[Londres]], [[Istambol|Istanbol]] coma [[Goa]] (Índe), [[Katmandó]] (Nepal), la Turquia, l’[[Iran]] et l'[[Afganistan|Afghanistan]]. Un dels objectius declarats d'aqueles viatges èra la « quista de se » o « la recerca de Dieu » e, mai simplament, la recerca de totas experiences novèlas<ref><span class="ouvrage" id="Tomory1996" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="David_Tomory1996">David Tomory, <cite class="italique">A Season in Heaven</cite>, HarperCollins Publishers Ltd,&#x200E; <time>1996</time>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;37 témoignages de l'expérience spirituelle sur l'Overland Trail</span></span><span class="ouvrage" id="Tomory1996" contenteditable="false"></span></ref> <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref name="McLean"/>. D'obratges coma ''[[Sus la rota]]'' e ''Los Vagabonds celèstes'' de [[Jack Kerouac]], obratges fondators de la ''[[Beat generation|Beat Generation]]''<ref>Jack Kerouac, On the Road.</ref> a vegadas èran de guides o de pretèxte a lor caminada esperitala<ref group="a"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp;258-259</ref>. Lo roman [[Los Camins de Katmandó]] de [[René Barjavel]] a per subjècte un d'aqueles viatages initiatics, acompanhats de drògas, cap al Nepal. == ''Pòrtas de la percepcion'' e influéncia orientala == [[Fichièr:Aldous_Huxley.JPG|alt=Aldous Huxley (photographie)|thumb|[[Aldous Huxley]], autor de ''[[Las Pòrtas de la percepcion]]''.]] === Messatge d'Aldous Huxley === Los hippies cercavan un sens a la vida dins d'[[Espiritualitat|esperitualitats]] que jutjavan mai autenticas que las practicas religiosas qu'avián eritats, s'ajudant a vegadas de substéncias psicotropicas<ref>MacFarlane, The hippie narrative<span>, </span><abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;<span>49</span>.</ref>. Lo libre ''[[Las Pòrtas de la percepcion]]'' (''The Doors of Perception'') d'[[Aldous Huxley]] (1954) fuguèt una inspiracion per fòrça gents (entre autres, inspirèt lo nom del grop [[The Doors]]). Huxley presica l'usatge de las drògas per aténher una novèla percepcion del mond, preliminari a un sentiment de plenitud e de comunion amb l'[[Univèrs|espaci]]. Sa contribucion es tanben etica e es ligada a la critica del [[positivisme]] scientific: ::''{{cita|Uèi, après doas guèrras mondialas e tres revolucions majoras, savèm qu'i a pas de correlacion necessària entre la tecnologia mai avançada e la morala mai avançada.|[[Aldous Huxley]]}}''<ref>Aldous Huxley, ''Las Pòrtas de la percepcion''</ref> === Psicotròps === L'[[LSD]] (comunament nomenat « acid ») fuguèt descobèrt en [[1938]] per [[Albert Hofmann]]<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> [http://www.hofmann.org/lsd/index.html « <cite style="font-style: normal">Discovery of LSD sur le site de la Hofmann Fondation</cite> »], sur ''hofmann.org'',&#x200E; 1999 <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">13 septembre 2010</span>)</small></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref> dins lo laboratòri soís [[Sandoz]] mas foguèt declarat illegal als Estats Units d'America lo <time class="nowrap date-lien" datetime="1966-10-06" contenteditable="false">[[6 d'octobre]] de [[1966]]</time>, e coma estupefiant per l'[[Organizacion de las Nacions Unidas|ONU]] dins una convencion de 1971. Fins a qu'aquela interdiccion sul sol americain, la firma Sandoz metèt lo LSD a disposicion dels cercaires jos la forma d'una preparacion nomenada <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''delysid''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span>. Lo LSD èra vist d'en primièr coma prometèire dins la cura d'unas malautias psiquiatricas fins a èsser popularizat coma un tractament miraculós pels medias a partir de la mitat dels ans 1950. A partir dels ans 1960, venguèt un ingredient del corrent hippie. [[Fichièr:Sharing_a_joint.jpg|alt=Groupe de hippies partageant un « joint » (photographie)|left|thumb|Un grop d'hippies partejant un « junt », en 1969, en Califòrnia.]] L'estetica psiquedelica, <span class="citation" contenteditable="false">« vertadièra insurreccion de l'imaginari »</span><ref>Monneyron et Xiberras, Le Monde hippie.</ref> nais dins las visions provocadas per l'LSD qu'induch una deformacion de la vision e provòca un estat dormilhós ont realitat e sòmi son mesclats (ipnagogia). Lo psicològ [[Timothy Leary]], lo quimista [[Augustus Owsley Stanley III]] e l'escrivan [[Ken Kesey]], e mai d'autres, encouratjèron la consomacion de l'LSD. A l'epòca, « l'acid » èra distribuit gratuitament dins los <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''acid tests''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> dels Merry Pranksters. L'escrivan [[William S. Burroughs|William S. ]][[William S. Burroughs|Burroughs]] es considerat coma un dels teoricians de la practica ''junkie'' ligada a la mentalitat hippie. Dins ''Junky'' (1953, explica en que la dròga es una filosofia que mena a obrir las pòrtas de la percepcion e a descobrir l'<span class="citation" contenteditable="false">« equacion de la cama »</span>. Lo somalh de l'usatge de l'LSD als EUA  se passèt l'estiu de 1967, pendent lo <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''Summer of Love''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> (« l'estiu de l'amor »). Es possible de ligar fórça corrents artistics a la consomacion de psicotròpis, que siá en music (ròck psiquedelic, acid ròck) o dins lo dessenh e la mòda. En mai de l'LSD, lo [[cannabis]] èra tanben massissament consomats pels hippies, subretot  jos sa forma mai espandida, la [[Marijuana]] (que nomenavan « ''maryjane'' » o « té »)<ref name="Time67"/>. Pels hippies, la tòca d'aquela consomacion de psicotropis èra presentat coma una volontat d'obertura d'esperit e d'abolicion de las frontièras mentalas, seguent lo precèpte d'Aldous Huxley. Un estudi dels ans 1960 de l'Universitat de Califòrnia del Sud aviá mostrat tres tendéncias dins la comunautat hippie de l'epòca: los « <span class="lang-en" lang="en">''groovers''</span><span class="lang-en" lang="en"></span> » (« los festejaires »), que prenavan de l'LSD per festejar e encontrar de partenaris, los « <span class="lang-en" lang="en">''mind trippers''</span><span class="lang-en" lang="en"></span> » (« los toristas de l'esperit »), que portavan de vestits de flors e cercavan una terapia, e los « <span class="lang-en" lang="en">''cosmic conscious''</span><span class="lang-en" lang="en"></span> » (« los mistics »), « planant », que la consomacion de dròga èra « per natura eucaristica »<ref name="Time67"/>. === Tartalhs del New Age === [[Fichièr:Tao_symbol.svg|thumb|Lo simbòl del [[Yin e Yang|yin e del yang]], associat au tao, que los hippies contribuiguèron a popularizar.]] Segon d'unes testimònis de l'epòca, seriá estat pendent l'estiu de l'amor <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> de 1967 que foguèron fondadas las premícias del New Age<ref><span class="ouvrage" id="Rey_Echt2001" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="David_Rey_Echt2001"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> David Rey Echt, <cite class="italique" lang="en">Messenger from the Summer of Love<span> </span>: A spiritual journey</cite>, Robert D. </span></span></ref>. Los hippies avián començats a explorar las tradicions orientalas — lo [[Bodisme]], l'[[Indoïsme]] e lo [[taoïsme]] — e qualques obratges populars ensejan de ne far un analisi sincretic « liure »<ref>Vejatz <span class="ouvrage" id="Gaskin1978" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Stephen_Gaskin1978"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Stephen Gaskin, <cite class="italique" lang="en">This Season's People: A Book of Spiritual Teachings</cite>, Book Publishers,&#x200E; <time>1978</time> <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;978-0913990056)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Gaskin1978" contenteditable="false"></span></ref>, un biais d'abordar l'[[Espiritualitat]] que vendrá la marca del New Age. Los hippies trobavan lor inspiracion esperitala mejans de personalitats coma [[Boda|Gautama Boda]] (que, incarnant la negacion del mond materialista coma sola via possibla d'aténher lo bonaür permanent, aviá virat l'esquina al rei, son paire, e de viatjar coma un mendicant), [[Francés d'Assisi]], que tanben abandonèt una familha rica per viure en pauretat e dins la natura, e plan segur del [[Jèsus|Crist]] e tanben [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], [[Aldous Huxley]] e [[John Ronald Reuel Tolkien|J. R. R. Tolkien]]<ref name="Time67" />. Escolan d'Alan Watts, introductor de la pensada orientala a [[San Francisco]], Gary Snyder, que [[Jack Kerouac]] rejonh puèi mai tard per [[Allen Ginsberg]], tanben popularizèron la practica de la meditacion, e mai generalament del [[tao]] e del [[Zen|bodisme zen]]. == Estetica hippie == === Fisiologia e vestits === [[Fichièr:RussianRainbowGathering_4Aug2005.jpg|alt=Homme habillé à la façon hippie et jouant de la guitare (photographie)|thumb|Un participant al rainbow gathering de Russia en 2005 avent l'apparéncia tradicionela de l'hippie.]] En partida per rebellion contra los usatges, l'hippie portava lo cabel long, òmes e femnas, per tòca de denonciar la guèrra al Vietnam ont los soldats avián totes lo crani rasat. Los portavan mai sovent desfachs, sens cap d'aprèst; la libertat del còs (body freedom) essent complementària de la libertat de l'esperit que presicavan. Las relacions sexualas liberadas e lo naturisme èran valorats dins lo biais de vida hippie<ref><span class="ouvrage" id="Ward" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Stuart_Ward"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Stuart Ward, <cite class="italique" lang="en">Strange days indeed</cite>, Desert Sage books <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;978-0977175413)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Ward" contenteditable="false"></span></ref>. Anant pés nuds dins la posca, aquel biais de viure ofensava tanben las valors d'igièna presicat pel modèl american<ref name="Barthes"><span class="ouvrage" id="Barthes" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Roland_Barthes">Roland Barthes, « <cite style="font-style:normal;">Un cas de critique culturelle</cite> », ''Communications'', <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;14,&#x200E; 1969, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;97-99 <small style="line-height:1em;">([http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/comm_0588-8018_1969_num_14_1_1197 lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Barthes" contenteditable="false"></span> </ref>.<span class="cx-segment" data-segmentid="835"></span> [[Fichièr:TieDyeShirtMpegMan.jpg|left|thumb|Camisa ''tie and dye''.]] Los vestits de l'hippie, de colors vivas, èran contrastats e a vegadas escandalós per aquela epòca que los vetsits èran pro uniformes e escurs. Lors pantalons èran de « patas d’elefants », estil lançat pels hippies californians e l’influéncia de l’Orient d'ont ven lo gost de las espardelhas, dels gilets afgans, de las tunicas indienas amb motius plan florits e colorats. Tanben podavan anar nuds quand la situacion o permetava<ref>« Vivre nu » dans l'émission ''Temps présent'' du 14 septembre 1972 par Yvan Butler</ref>,<ref group="a"><abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp;303-304</ref>. En coeréncia amb l'idèa d'anticonsomacion, los hippies crompavan sovent lors vestits dins de botigas de fardas o se los fabricavan. Per exemple, lo Tie-dye, una tecnica per ténher los teissuts de color viva en forma de ronds e mai o mens aleatòri, èra plan espandida. Los [[jeans]], pantalon tradicional dels obrièrs americans als sègle XX ja populariats pels beats e los personatges de sacamands dins de films ([[James Dean]] o [[Marlon Brando]]), tanben foguèt un vesti emblematic de la generacion hippie que lo faguèt evoluar; èra sovent portat pintats, brodat, cosut, cobert de coquilhas, d'estràs, de jòias, de flors, e totjorn amb las patas d'elefant. Lo vestit ven un biais d'expression de la personalitat<ref name="unisexe"/>. <span class="cx-segment" data-segmentid="858"></span> Quand portavan pas de minijupas o de jupas, las femnas adoptavan sovent lo mèsme tipe d'abilhament. Aquel caractèr androgin tornat actual dins la cultura hippie<ref><span class="ouvrage" id="Mayertchyk2004.2F2" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Mari.C3.AFa_Mayertchyk2004.2F2">Mariïa Mayertchyk, « <cite style="font-style:normal;">L'androgynie<span> </span>: inversion des sexes et des rôles dans les rituels du cycle familial</cite> », ''Ethnologie française'', <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;34,&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2004-02">février 2004</time>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;254</span></span><span class="ouvrage" id="Mayertchyk2004.2F2" contenteditable="false"></span>.</ref>, subretot pel vestit, èra tanben surprenent per l'epòca, òmes coma femnas portant de bendèls dins lo cabel, de colars e des braçalets de perlas, e se perfumavan de [[patcholí]]<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20160303210734/http://www.bille.ch/hippie/chap2/index.htm « <cite style="font-style: normal">Tenues vestimentaires du hippie américain (chapitre 2 du livre de Julie Chabloz)</cite> »], sus ''bille.ch'',&#x200E; 2001</span></ref>,<ref name="unisexe" />. A la fin dels [[ans 1970]], fòrça aspècte vestimentaris hippies serán recuperats per la mòda [[disco]], adaptats dins una forma mai urbana. Enseguida, las tunicas indianas o vestits brodats de flors tornèron periodicament. Fin finala, lo pantalon de [[jeans]] es benlèu lo sol atribut vestimentari hippie que resistèt al temps e a las mòdas seguentas, perque es totjorn demorat plan present dempuèi 40 ans. Mas es subretot la decontraccion dins lo biais de se vestir qu'es lo cambiament marcant eritat d'aquela epòca, coma tanben la personalizacion del vestit<ref name="unisexe" />.<span class="cx-segment" data-segmentid="870"></span> === Musica === Lo fenomèn hippie foguèt un periòde d'experimentacion musicala (l'estil de [[The Doors]], per exemple, emprunta a l'encòp al [[blues]], al [[jazz]] mas tanben al [[flamenco]] e a la musicas de banda) e de creativitat. Gaireben totes los corrents musicals eissits d'aquela generacion prospèran encara ara. La libertat d'aquelas creacions musicalas es considerada coma una revolucion dins l'istòria de la musica<ref name="Delanoy-Reuzeau"/>. [[Fichièr:SteveHillage1974.jpg|thumb|[[Steve Hillage]] en 1974.]] Lo [[festenal de Woodstock]] en 1969 demora un dels moments mai grand de l'istòria de la musica populara e foguèt classat d'entre los « 50 Moments que cambièron l'istòria del rock and roll »<ref name="Rolling Stone 2004"/>. Acampèt fòrça musicians celebres de l'epòca coma [[Jimi Hendrix]] e [[Janis Joplin]]. A [[Custrin]], en [[Polonha]], a la frontièra de l'[[Alemanha]], lo festenal Przystanek Woodstock es organizat cada an depuèi 1995. Amassèt un public tant important coma lo primièr del nom, siá <span>500 000</span>, en 2009<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20131216041004/http://www.rue89.com/2009/08/07/quarante-ans-apres-500-000-personnes-a-woodstock-en-pologne « <cite style="font-style: normal">Quarante ans après, 500 000 personnes à Woodstock… en Pologne</cite> »], sur ''rue89.com'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2009-08-07">7 août 2009</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. D'autres festenals foguèron tanben de vertadièrs eveniments<span></span>: Monterey en 1967, l'[[Festenal de l'illa de Wight|illa de Wight]] en 1970, acampant de centenas de milliers d'espectators cada còp. Una novèla generacion de cantaires aparéis a la seguida de [[Bob Dylan]], fasent lo novelum del genre musical de la ''protest song'' e creant una novèla musica populara cantant lors revòltas<ref name="Knabb">[http://infokiosques.net/spip.php?article250 ''De la misère en milieu hippie''], Ken Knabb, grop Contradiction, 1972</ref>, lor refús del racisme, lor refús de la guèrra al Vietnam, lor refús de la repression o lor desir d'un mond nòu. La represa jos la forma de mescladís de doas cançons d'[[Hair (comedia musicala)|Hair]]<span> </span>: ''Aquarius/Let the sunshine in'' per [[The 5th Dimension]] aguèt un succés considerable en 1969, las paraulas annonciant un edat nòu por venir. [[Blowin' in the Wind]] de [[Bob Dylan]], inspirat d'un [[negro spiritual]], lo cantèron los <span>250 000</span> manifestants de la [[marcha cap a Washington]] organizada pels menaires dels drechs civics; mai tard venguèron ''Ohio'' de [[Crosby]], Stills & Nash (and Young), o ''Alice's Restaurant'' d'[[Arlo Guthrie]]. Es dins las annadas hippies qu'apareguèron l'[[space rock]], l'[[hard rock]] e lo [[rock progressiu]]. Lo quita grop Gong, creat en França, modèl d'space rock e de free jazz,  es constituit en forma d'una comunautat hippie (dins l'[[Aude (departament)|Aude]] pendant un temps, après un refús de visá de Daevid Allen, cap del grop, per tornar en Anglatèrra). A la meteissa epòca, lo rock psiquedelic e mai especificament l'acid rock accompanha los <span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false">''acid tests''</span><span class="lang-en" lang="en" contenteditable="false"></span> organizats per las Merry Pranksters a partir de 1966; inspirat per l'usatge de [[Dròga|drògas]] allucinogènas e subretot de l'[[LSD]], ensaja de ne tornar los efièchs. Se caracteriza per una construccion [[ritmica]] pauc complèxa e ipnotica, de [[Melodia|melodias]] repetitivas e penetrantas, dels solós instrumentals longs e bestòrts, modelats d'efièch sonors conma la [[wah-wah]] e la distorsion, dins de longas improvizacions. Los hippies aprecian lo folk rock de [[Bob Dylan]] e [[Crosby]], Stills & Nash (and Young) o lo rock psiquedelic de [[Janis Joplin]], de [[Grateful Dead]] o [[Jefferson Airplane]]. S'aqueles darrièrs pòdon èsser considerats coma hippies, d'autres musicians popular a l'epòca s'alunhèron del corrent. [[Frank Zappa]], subretot, èra conegut per las seunas criticas causticas del movement hippie, a partie de 1968 amb ''Who Needs the Peace Corps ?''<ref><span class="ouvrage" id="Fisher2007" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Kelly_Fisher2007"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Kelly Fisher, <cite class="italique" lang="en">The Words and Music of Frank Zappa</cite>, University of Nebraska Press,&#x200E; <time>2007</time> <small style="line-height:1em;">([http://books.google.fr/books?id=uAYfqgGf4yYC&dq=frank+zappa+criticism+hippie&source=gbs_navlinks_s lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Fisher2007" contenteditable="false"></span></ref>. == Eritatge de las valors hippies == === Festenals === [[Fichièr:Oregon_Country_Fair_2009_Food.jpg|left|thumb|Una barraca del Café Lafayette a l'edicion de 2009 de l'Oregon Country Fair.]] Aqueles que se dison hippies ara<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20160303181001/http://www.bille.ch/hippie/chap5/index.htm « <cite style="font-style: normal">5.3. </cite>]</span></ref> o « neohippies »<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.franceculture.fr/emission-tout-un-monde-contre-culture-et-culture-globale-12-travellers-punks-neo-hippies-la-route-co « <cite style="font-style: normal">Contre-culture et culture globale (1/2)<span> </span>: travellers, punks, néo-hippies - la route comme horizon et comme dissidence</cite> »], sur ''franceculture.fr'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2010-05-30">30 mai 2010</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>{{Modèl:,}}<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20150912040650/http://www.aufeminin.com/dossiers/tendance-de-l-ete-2009-d7377c148884.html « <cite style="font-style: normal">Comment être tendance tout l'été en 7 leçons</cite> »], sur ''auféminin.com''</span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref> contunhan la tradicion dels festenals musicals e ecofestivals, coma aquel del Burg Herzberg<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20150526034018/http://www.burgherzberg-festival.de/index_d.html « <cite style="font-style: normal">Burg-Herzberg-Festival</cite> »], sur ''burgherzberg-festival.de'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2011-04-12">12 avril 2011</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>, après un periòde void, l'acampada pels « ''Freaks, Hippies und Blumenkinder'' »<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.osthessen-news.de/beitrag_C.php?id=1126620 « <cite style="font-style: normal">Freaks, Hippies und Blumenkinder - BILDERSERIE vom Herzbergfestival</cite> »], sur ''osthessen-news.de'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2006-07-22">22 juillet 2006</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>, interromput entre 1973 e los ans 1990, se tenon dempuèi cada an près de [[Breitenbach am Herzberg]] en Alemanha. D'autres acabèron pas d'existir dempuèi los ans 1970, lo mai celèbre es [[Rainbow Gatherings]]<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20140815173729/http://legacy.utsandiego.com/news/state/20040703-1716-rainbowfamily.html « <cite style="font-style: normal">Counterculture 'Rainbow Family' gathers in California forest to promote world peace</cite> »], sur ''signonsandiego.com'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2004-07-03">3 juillet 2004</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. Creats en 1972 als EUA, « los acamps arc de Sant Martin », organizats per la ''Rainbow Family of Love and Living Light'', son d'encontras efemèrs en plena natura que dempuèi se multipliquèron en Euròpa e dins lo mond. Lo tèrme « [[Babilònia]] »<ref><span class="ouvrage" id="Niman1997" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Michael_I._Niman1997">Michael I. </span></span></ref> i es utilizat per descriure lo mond convencional dels ''straights''. Als EUA, fòrça municipalitats abrigan una comunautat hippie que per eles son tolerantas<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false"><span class="ouvrage">Skip Stone, <cite class="italique">Hippies From A to Z: Their Sex, Drugs, Music and Impact From the Sixties to the Present</cite>, Hip,&#x200E; <time>1999</time> <small style="line-height:1em;">([https://web.archive.org/web/20150709205139/http://www.hipplanet.com/books/atoz/havens.htm présentation en ligne])</small>, « The following is a list of places where there exists a sizable hippy population, where there is tolerance towards hippies, where hippies are free to pursue their lifestyle with community support. </span></span></ref>. [[Eugene]] dins l'[[Oregon]], que la devisa es « la vila mai granda del mond pels arts e la natura », prepausa cada an l'[[Oregon Country Fair]], un festenal que se debana dins la selva dempuèi 1969 e qu'ensaja tornar trobar « lo ''[[Zeitgeist]]'' dels ans 60 »<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.huliq.com/10282/oregon-country-fair-homage-hippies-and-sixties-now-2011 « <cite style="font-style: normal">Oregon Country Fair homage to hippies and the Sixties now in 2011</cite> »], sur ''huliq.com'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2011-07-07">7 juillet 2011</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. === Mors === Es malaisit de determinar quines son los cambiaments de mors arribats dins los ans 1960 e 1970 que se pòdon atribuir als hippies, a la jovença en general, o al [[Feminisme|movement feminista]]. Mas joguèron un ròtle considerable a l'epòca dins l'evolucion de las mentalitats al subjècte de la sexualitat<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false"><span class="ouvrage">Timothy Miller, <cite class="italique">The hippies and american values</cite>, The University of Tennessee,&#x200E; <time>1991</time> <small style="line-height:1em;">([http://books.google.fr/books?id=e7F31yYxOMAC&pg=PA65&dq=role+hippies+sexual+life&hl=fr&ei=cxm3TIDKA9fPjAfCzOz-CQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDEQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false présentation en ligne])</small>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;66 « La Sexual Freedom League (SFL) aviá una orientacion ''hip'', se mocant de « (...) leis sul sèxe passadas de mòda, e de la continuitat d'una morala ipocrita e de l'abséncia d'educacion sul subjècte del sèxe ». </span></span></ref>. Segon una enquesta de l'[[institut Gallup]], lo nombre d'estatsunians pensant qu'èra « mal de far l'amor abans lo maridatge » aviá casut de 68 % en 1969 a 48 % en 1973<ref>Enquèsta pareguda dins l' ''Hartford Courant'' del 12 d'agost de 1973, citat dins <span class="ouvrage" id="Shorter" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Edward_Shorter">Edward Shorter, <cite class="italique">Naissance de la famille moderne</cite>, Points histoire, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;145</span></span><span class="ouvrage" id="Shorter" contenteditable="false"></span></ref>, un cambiament mai sovent atribuida als revolums iniciats pel corrent hippie{{Modèl:,}}<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false"><span class="ouvrage">Timothy Miller, <cite class="italique">The hippies and American values</cite>, University of Tennessee,&#x200E; <time>1991</time> <small style="line-height:1em;">([http://books.google.fr/books?id=e7F31yYxOMAC&pg=PA130&dq=hippie+sex+poll&hl=fr&ei=I_nWTJ6VH-CX4gal2JTZBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q=hippie%20sex%20poll&f=false présentation en ligne])</small>, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;130 « ''Une nouvelle attitude à l’égard du sexe se répandait. ''</span></span></ref>. [[Fichièr:FrenchHippie.jpg|alt=Jeune hippie d'aujourd'hui|thumb|Una gojata contemporanèa que lo vestit vol evocar aquel dels hippies]] === Societat umana e de son rapòrt amb la natura === Lo « movement hippie », pasmens se pauc estructurat, portava en el los grelhs d'un tresvirament del biais de viure dels ans de postguèrra que, a la fin de las [[Trenta Gloriosas]], mancava de buf subretot perceptible per la jovença. Dins diferents domènis, de las idèas novelas espelissian coma l'autogestion, l'[[ecologia]] e lo rebut, atitud rarament mostrat a aquel epòca als Estats Units d'America, de las [[religions]] tradicionalas. Es malaisit de determinar precisament quina influéncia pòt èsser exclusivament atribuida als hippies, mas son, entre autres, creditats de l'emergéncia de las comunautats ecologicas e de las cooperativas<ref name="Phillips"/>. Lo collectiu « ''Don't make a wave'' », que venguèt [[Greenpeace]], foguèt fondat per d'hippies a Vancouver en 1971<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://ecorev.org/spip.php?article473 « <cite style="font-style: normal">Greenpeace, des hippies au lobby</cite> »], sur ''Ecorev, revue critique d'écologie politique'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2006-05-03">3 mai 2006</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">22 septembre 2010</span>)</small></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref> e los ecovillatges pòdon èsser vists coma la realizacion d'unas de las lors proposicions<ref>« The Farm », premier écovillage aux États-Unis dans <span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20190326145216/http://www.gmagazine.com.au/features/993/ecovillages-hippy-town-or-way-future « <cite style="font-style: normal">Eco-villages: hippy town, or way of the future?</cite> »], sur ''G magazine'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2009-02-16">16 février 2009</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">22 septembre 2010</span>)</small></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. === Dels hippies cap als yuppies === Gaireben totes los hippies acabèron per abandonar lor enveja de regenerar lo « monde vièlh » e se recaptèron a la fin dels [[ans 1970]] e pendent los ans 1980. La trentena venguda, trobèron de trabalh, fondèron una familha e s'integrèron dins la societat de consomacion qu'avià denonciat de per abans. Un estudi estatsuniana estimèt que 40 % d'hippies californians s'èran recampats, mens de 30 % demrant encara « en marge »<ref group="a">Enquèsta de l'Institut nacional d'igièna mentala, citat <abbr class="abbr" title="page(s)" contenteditable="false">p.</abbr>&nbsp; 352</ref>. [[Jerry Rubin]], vengut un dels primièrs accionnaris d'[[Apple Inc.|Apple]]<ref>[https://web.archive.org/web/20080820113819/http://www.the-utopian.org/2008/05/000026.html The Utopian]</ref>, declarava en 1985<span> </span>: {{Modèl:Citacion|Non, luti pas mai contra l'Estat. Val pas mai la pena, tampauc es lo bon combat (...). Lo melhor, lo sol biais uèi de combatre l'Estat, es de lo remplaçar. E siam pro nombroses per o far.}}<ref name="DCB"><span class="ouvrage" id="Cohn-Bendit1988" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Daniel_Cohn-Bendit1988">Daniel Cohn-Bendit, <cite class="italique">Nous l'avons tant aimée, la révolution</cite>, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr>&nbsp;</span></span></ref> Segon d'analisis, la « revolucion hippie », lèu atudada malgrat los seus apòrts a la societat de l'epòca, auriá patit subretot d'una manca de discerniment dins son ataca en blòt de las institucions<ref name="atlantic"><span class="ouvrage" contenteditable="false">[http://www.theatlantic.com/issues/67sep/harris.htm « <cite style="font-style: normal">The Flowering of The Hippies par Mark Harris (The Atlantic Monthly)</cite> »], sur ''theatlantic.com/'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="1967-09">septembre 1967</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. Se trencant atal de las possiblas ressorças, a causa d'aquò podava èsser percebut coma una mena de [[paranòia]], lo movement èra condamnat a desaparéisser. La predominança de las drògas dins la cultura e las comunautats hippies e tanben los mòrts ne resultant contribuiguèron a desencantar l'ideal dels primièrs temps<ref name="atlantic"/>. L'explosion de libertat s'èra fach al prejudici d'un projècte estructurat que l'abséncia acabèt per provocar la dissolucion del movement<ref><span class="ouvrage" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20100627161802/http://www.worldsocialism.org/spgb/centenary/hippies%281969%29.pdf « <cite style="font-style: normal">Hippies, an abortion of socialisme</cite> »], sur ''worldsocialism.org'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="1999-12">décembre 1999</time></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span></ref>. Lo senator de [[Nòva York]], [[Robert Francis Kennedy|Robert Kennedy]], presentava en 1967 la revendicacion hippie d'aquel biais: {{Cita|Vòlon èsser reconeguts coma d'individús dins una societat ont l'individú joga un ròtle totjorn mens important. Vaquí una combinason dificila}}<ref name="Time67"/>. Aquel individualisme es pasmens passat dins las mors e l'arribada del neoliberalisme auriá per d'unes recuperat, los desnaturant, las valors hippies. Segon [[Charles Shaar Murray]], {{Modèl:Citacion|Lo camin que mena dels hippies cap als yuppies es pas tant bestòrt que fòrça aman o creire. Una bona partida de la vielha retorica hippie podavat parfièchament èsser utilizada per la drecha pseudolibertària, çò que vertadièrament se realizèt. Rebut de l'Estat, libertat per cadun de far çò que vòl, aquò se traduch plan aisidament per un yuppisme « daissatz far ». Vaquí çò que nos leguèt aquela epòca.}}<ref>Citat dins <span class="ouvrage" contenteditable="false">« <cite style="font-style:normal;">Cashing in on the 60sCashing in on the 60s</cite> », ''[[The Guardian]]'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2007-05-27">27 mai 2007</time> <small style="line-height:1em;">([http://www.guardian.co.uk/theguardian/2007/may/25/guardianweekly lire en ligne])</small></span><span class="ouvrage" contenteditable="false"></span> - ins ''Thatcher, héritière des hippies'', ''Courrier international'', <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;894-895.</ref> Se cal constatar que de fòrça líders hippies venguèron dins los ans 1980 de vertadièrs ''[[yuppies]]'', coma [[Jerry Rubin]], vengut militant [[Ronald Reagan|reaganian]] e republican neoliberal convencut<ref><span class="ouvrage" id="Stanley2008" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Timothy_Stanley2008"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span> Timothy <span class="nom_auteur">Stanley</span>, <span lang="en">« <cite style="font-style:normal;">The Long Haired Conservatives: the Children of '68 Reconsidered</cite> »</span>, ''<span class="lang-en" lang="en">The Utopian</span>'',&#x200E; <time class="nowrap" datetime="2008-05-14">14 mai 2008</time> <small style="line-height:1em;">([http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.the-utopian.org/2008/05/000026.html&title=The%20Utopian lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Stanley2008" contenteditable="false"></span></ref>. [[Michel Clouscard]] foguèt lo principal pensaire a aver predich aquela transformacion, vesent dins lo movement hippie una simpla crisi intèrna del capitalisme americain, que al contrari de se trobar menaçat deviá sortir encara mai fòrt d'aqueles eveniments. Cristallizèt entre autre l'idèa dins son concèpte de "liberal libertari". == Annèxes == === Articles connèxes === * [[Beat generation|Beatniks]] * Rock psiquedelic * Youth International Party * [[Diggers (San Francisco)]] === Ligams extèrnes === * {{Modèl:Fr}} [http://infokiosques.net/spip.php?article250 ''De la misère en milieu hippie'' par Ken Knabb, du groupe Contradiction, 1972] * {{Modèl:Fr}} [https://web.archive.org/web/20150910231206/http://www.bille.ch/hippie/ ''Hippie WebSite''] * {{Modèl:En}} [http://www.hippy.com/hippyquotes.htm Une collection de citations de personnalités autour du mouvement hippie] === Bibliografia === <span title="Document utilisé pour la rédaction de l’article">[[Fichièr:Nuvola_apps_ksig_horizonta.png|link=|alt=Document utilisé pour la rédaction de l’article|30x30px]]</span><span title="Document utilisé pour la rédaction de l’article"></span><span> </span><span>: document utilizat coma font per la redaccion d'aquel article.</span> ==== Estudis del movement hippie ==== * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Jean-Pierre Bouyxou]] e Pierre Delannoy|títol = L'Aventure hippie|editor = 10/18|an = 2004|Nb p = 416|isbn = 2-264-03970-1}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Alain Dister]]|títol = Oh, hippie days !|editor = Fayard|an = 2001|isbn = 978-2213598833}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Rory Maclean]]|títol = Magic Bus : sur la route des hippies d'Istanbul à Katmandou|traduccion = Béatrice Vierne|editor = Hoëbeke|an = 2008|isbn = 978-2842303136}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|id = Miles|autor = [[Barry Miles]]|títol = Hippies|editor = Octopus/Hachette|annada = 2004|traductor = Denis Montagnon|isbn = 978-2012602106}} * {{en}}{{Modèl:Obratge|títol = The Hippie Trip: A Firsthand Account of the Beliefs and Behaviors of Hippies in America|autor = Lewis Yablonsky|editor = iUniverse|an = 2000|isbn = 978-0595001163}} * {{en}}{{Modèl:Obratge|títol = Hippies From A to Z: Their Sex, Drugs, Music and Impact From the Sixties to the Present|autor = Skip Stone|editor = Hip|annada = 1999|isbn = 978-1930258013}} * {{Fr}} {{Modèl:Article|en linha = http://www.persee.fr/articleAsPDF/mat_0769-3206_1988_num_11_1_403819/article_mat_0769-3206_1988_num_11_1_403819.pdf?mode=light|títol = Révolte des campus et nouvelle gauche américaine|autor = Marie-Christine Granjon|periodic = Matériaux pour l'histoire de notre temps|annada = 1988|volum = 11|numero = 1|Nb p = 10-17}} * {{en}}{{Modèl:Obratge|id = McCleary|títol = The hippie dictionary: a cultural encyclopedia (and phraseicon) of the 1960s and 1970s|autor = John Bassett McCleary|editor = Ten Speed Press|annada = 2004|isbn = 9781580085472|Nb p = 704}} * {{en}}{{Modèl:Obratge|id = MacFarlane|títol = The hippie narrative: a literary perspective on the counterculture|autor = Scott MacFarlane|editor = McFarland|annada = 2007|isbn = 9780786429158|Nb p = 255}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|id = Monneyron et Xiberras|títol = Le Monde hippie|sostítol = De l'imaginaire psychédélique à la révolution informatique|autor = Frédéric Monneyron e Martine Xiberras|editor = Imago|Nb p = 168|annada = 2008|isbn = 978-2-84952-061-1}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Michel Lancelot]]|títol = Je veux regarder Dieu en face : le phénomène hippie|editor = Albin Michel|annada = 1968}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Edgar Morin]]|títol = Journal de Californie|annada = 1970}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Jacques Pessis]] e Émilie Leduc|títol = Les Années hippies|editor = Dargaud|annada = 2005|isbn = 978-2205057782}} * {{En}} {{Modèl:Obratge|autor = Nicholas Von Hoffman|títol = We Are the People Our Parents Warned Us Against|editor = Quadrangle Books|annada = 1968}} ==== Obratges màgers ==== * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|id = Kerouac|títol = [[Sus la rota|Sur la route]]|autor = [[Jack Kerouac]]|editor = Gallimard|annada = 1997|isbn = 9782070394036}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Tom Wolfe]]|títol = Acid test|editor = Le Seuil|annada = 1975|isbn = 978-2020306492}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Aldous Huxley]]|títol = Les Portes de la perception|editor = 10X18|annada = 2001|collection = Domaine étranger|isbn = 978-2264034076|id = Huxley}} <span title="Document utilizat per la redaccion de l’article">[[Fichièr:Nuvola_apps_ksig_horizonta.png|link=|alt=Document utilizat per la redaccion de l’article|30x30px]]</span><span title="Document utilizat per la redaccion de l’article"></span> * {{En}} {{Modèl:Obratge|autor = Garrett De Bell|títol = The Environmental Handbook; First National Environmental Teach-In|editor = Ballantine Books|annada = 1970}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Jerry Rubin]]|títol = Do It|editor = Seuil|annada = 1973}} * {{En}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Abbie Hoffman]]|títol = Steal this book|editor = 4th printing|annada = 1971}} * {{En}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Jack Rosenberg]]|títol = Total orgasm|editor = Wildwood House|annada = 1973}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = Boston Women's Health Book Collective|títol = Notre corps, nous-mêmes|editor = Albin Michel|annada = 1977}} ==== Romans ==== * {{Fr}} Angus Wilson, ''As if by Magic'', 1973 * {{en}}{{Modèl:Obratge|autor = Isadora Tast|títol = Mother India. Searching For a Place|editor = Peperoni Books|luòc = Berlin|annada = 2009|isbn = 978-3-941825-00-0}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|títol = Magic Bus : sur la route des hippies d'Istanbul à Katmandou|autor = Rory MacLean|annada = 2008|traduccion = Béatrice Vierne|isbn = 9782842303136}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[René Barjavel]]|títol = Les Chemins de Katmandou|editor = Hachette|annada = 1969}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Charles Duchaussois]]|títol = Flash ou le grand voyage|editor = Livre de poche}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = [[Jean-Pierre Martin]]|títol = Sabots suédois|editor = Fayard|annada = 2004}} * {{Fr}} {{Modèl:Obratge|autor = Jan Kerouac filha de [[Jack Kerouac]]|títol = Girl Driver|editor = Denoël|annada = 1983}} * {{En}} {{Modèl:Obratge|autor = Reeve Lindbergh e Abby Carter|títol = My Hippie Grandmother|editor = Candlewick Press|annada = 2003}} ==== Articles ==== * {{fr}}{{Modèl:Article|nom1 = Vincent Ostria|títol = Les [[Diggers (San Francisco)|Diggers]] (1966-1968), des [[anars]] chez les hippies|periodic = [[Les Inrocks]]|annada = 6 d'octobre de 2014|pages = |url= http://www.lesinrocks.com/2014/10/06/livres/1966-1968-printemps-californien-diggers-11528176/}}. == Notas e referéncias == === Notas === <references group="Notas" /> === Referéncia de traduccion === === Obratges utilizats === <div data-cx-draft="true" data-cx-weight="784" data-cx-state="source" data-source="1262" class="references-small decimal" id="cx1262" style="column-count: 2; -moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2" contenteditable="true"> <references group="a" /></div> === Autras referéncias utilizadas === <div data-cx-draft="true" data-cx-weight="15255" data-cx-state="source" data-source="1326" class="references-small decimal" id="cx1326" style="-moz-column-count: 2; min-height: 13782px;" contenteditable="true"> <references /></div> 2zmuhd56j1195gyi2hv65i4xpsgnawc Jörg Immendorff 0 198273 2508877 2496173 2026-09-19T14:05:15Z Mistico Dois 45295 2508877 wikitext text/x-wiki {{Infobox Persona}} '''Jörg Immendorff''' ([[Briva]], [[14 de junh]] [[1945]] - [[París]], [[28 de mai]] [[2007]]) foguèt un pintre, escultor e professor d'art [[Alemanha|alemand]]. Èra considerat coma un artista neoexpressionista. Immendorff crèet sovent de "grands cicles de pinturas" de natura politica, a vegadas inspirats de l'[[Alemanha]] modèrna. Sos cicles mai celèbres inclusián ''Cafè Deutschland'' e ''The Rake's Progress''. {{DEFAULTSORT:Immendorff, Jörg}} [[Categoria:Naissença en 1945]] [[Categoria:Decès en 2007]] [[Categoria:Pintre alemand]] [[Categoria:Escultor alemand]] pwozsdxpqpfpq7psozbhe3gmmfa6dpa Florent Mercadier 0 199280 2508903 2476283 2026-09-20T08:05:37Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2508903 wikitext text/x-wiki {{supression|Lo prenom de la persona es Florant (e pas Florent). La pagina corrècta es estada creada amb la meteissa informacion.}}'''Florant Mercadier''', nascut lo 16 de mai 1981 a [[La Sala]] dins [[Departament d'Avairon|Avairon]], es un contaire, musician, cantaire, comedian, cronicaire, animator, escrivan e professor [[occitan]]. Es un actor de la scèna culturala occitana, construtz dempuèi son enfància d’òbras a la crosada de la tradicion orala, de la musica e de l’engatgament lingüistic. Es tanben connegut jol pseudonime Sarg, dins lo mitan gotic ont fa fòrça representacions. Perfièchament bilingüe, Mercadier practica un [[occitan]] ric e plural. Son [[occitan]] natural es lo de [[Roergue]], qu’utiliza dins sas creacions personalas o dins la familha, mas parla tanben amb fòrça aise l’[[occitan]] [[lengadocian]] normatiu, qu’emplega dins sas intervencions publicas e dins l’ensenhament. Mercés a sa maire, pòt tanben passar al [[gascon]] [[bearnés]], e adapta alara sa lenga a sos interlocutors coma a sos contèxtes professionals. Actualament tolosan, Mercadier se ganha la vida per mitat mercés a sa vida artistica e per l’autra mitat coma professor d’[[occitan]] al [https://web.archive.org/web/20250626111023/https://saint-sernin.mon-ent-occitanie.fr/ licèu Sant Sarnin]. A tanben dubèrt lo primièr ensenhament d’especialitat (EDS) Occitan. Mercadier es engatjat dins la causa occitana mas es tanben un grand participant a la vida associativa.   == Biografia == [[Florant Mercadier]] nasquèt lo 16 de mai de 1981 a La Sala, dins [[Avairon]], dins una familha d’ensenhaires engatjats dins lo militantisme [[occitan]]. Foguèt fòrça lèu immergit dins la cultura orala occitana del conte, que ne descobrís l’art de contar dins lo quadre de las velhadas ruralas de son enfància, de seradas festivas organizadas en fin de trabalhs agricòlas, ont s’improvisa sovent sus de taulas botadas per formar una scèna : cants, danças, devinalhas e racontes. Tre l’atge de tres o quatre ans, i prend part, desvolopant un aise natural per l’oralitat e son futur mestièr de contaire. Es alara qu’un jorn, una jornalista de [[Ràdio Albigés]] esvelha en el l’enveja de contunhar çò que fasiá quora la jornalista qualifiquèt Mercadier de «one man velhada show», formula que reivindica encara uèi coma la melhora definicion de son mestièr e qu’inscriu de bon grat en omenatge a la jornalista. Se soven d’un episòdi marcant a l’atge de uèit ans, quora un apèl telefonic a son paire evòca pel primièr còp l’idèa d’èsser remunerat per contar. Aquel sovenir prefigura una vocacion confirmada qualques annadas pus tard, quora una contaira de la bibliotèca municipala èra absenta al moment d’un rodatge per [[France 3]], e es Mercadier que contèt lo conte entièrament en occitan fàcia a las camèras per remplaçar la contaira. Una prestacion que serà la vertadièra debuta de sa carrièra. Per perfeccionar sa pratica de la scèna, intègra per la seguida lo [https://conservatoire.toulouse.fr/theatre/ conservatòri de teatre] de [[Tolosa]]. S’i forma per noirir son jòc e son interpretacion teatrala, en ligam dirècte amb son art de contaire. Son apròchi de la musica e del raconte demòra prigondament ligat a la tradicion occitana, quitament se garda una certa distància critica dels quadres institucionals de l’ensenhament, que jutja de còps coma constrenhent a la creativitat. Entamena tanben una carrièra dins l’ensenhament segondari. Aprèp una tentativa initiala per venir jornalista professional, efectua a l’atge de 19 ans un remplaçament dins un establiment escolar, experiéncia decisiva que l’incita a s’orientar cap a l’ensenhament. Obten lo [[:fr:Certificat_d'aptitude_au_professorat_de_l'enseignement_du_second_degré|CAPES]] en 2002 e ven professor d’occitan. En mai de sas activitats professionalas, Mercadier s’investís dins una vida associativa màger, especialament dins l’associacion de l’[https://www.unadfi.org/ UNADFI] (Union nacionala de las assocacions de defensa de las familhas e de l’individú), ont consacra una granda partida de son temps liure. Foguèt egalament benevòl dotze ans al festenal de l'[[Estivada de Rodés]], un eveniment màger de la cultura contemporanèa, que considèra coma un periòde important de sa vida. == Vida professionala == La vida professionala de Mercadier es marcada per son implicacion coma professor mas subretot per sa vida artistica coma contaire, musician, cronicaire e comedian a l’encòp. Comencèt amb d’espectacles formals dempuèi 1999 ont es quasiment a cada còp el meteis autor, meteire en scèna e interprèt de sas òbras. Es acompanhat dempuèi 2007 per l’agéncia [https://www.sirventes.com/ Sirventés]. Prepausa tanben de visitas istoricas coma al castèl de [[Castèl de Montsegur|Montsegur]] ont conta l’istòria sens cap de ressorsa a l’imaginacion, ne fasent una vulgarizacion istorica. Pel costat musical, comença sa carrièra amb [[:fr:Guillaume_Lopez|Guillaume Lopez]] dins lo grop Los d’Enlòc. Es tanben convidat sus l’album ''Duel de tchatche'' dels [[Fabulous Trobadors]] en 2003, e contribuís al cantadís dins ''Danse avec ta grand-mère'' del grop Les [[Bombes 2 bal]] en 2004. Collabòra regularament amb lo duo [[Brotto-Lopez]] per l’escritura dels tèxtes e de las musicas. Son implicacion musicala se manifèsta tanben dins lo metal occitan : es paraulièr del grop de fòlc metal Antaoma, per los quals escriguèt l’essencial dels tèxtes. Faguèt tanben partida del grop Stille.Volk de 2009 a 2019, participant a d’albums coma ''Pèira Nègra'' e ''Milharis''. Amb l’un dels ancians membres de Stille Volk, Samuel Meric, fonda lo grop Gofannon. Foguèt tanben membre de mantuns grops non exclusivament occitans coma Lysart de 2004 a 2009, Black Hills de 2009 a 2012 e [[Eydolon]], son projècte personal en [[occitan]], actiu dempuèi 2005, ont faguèt ''Mai de mila ans'' en 2007, ''L’insulta'' en 2009, ''Non-lei'' en 2012 e ''Lo libre de l’escur'' en 2018. Compausa egalament de musicas per de companhiás de mariòtas, coma Chat perché, e s’illustra dins la cronica e l’animacion, domenis ont bota sa votz e sa cultura al servici de la vulgarizacion e del partatge. == Publicacion == En 2024, Florant Mercadier publica ''Quatre vidas, una mòrt'', un recuèlh de novèlas bilingüe en [[occitan]] [[lengadocian]] e en francés en autotraduccion, editat per Edita-me. L’òbra nais pendent lo periòde del confinament sus la demanda de son editritz, a partir d’anecdòtas e d’istòrias vertadièras reculhidas quora foguèt en viradas. Mercadier cèrca alara a fixar per l’escrich aquestes racontes orals del quotidian, per que se pèrdan pas o que vengan pas, segon sos pròpris mots, de simples «i a un còp èra». Pensat a l’origina coma un recuèlh de contes, lo projècte evoluís cap a un format de novèlas, çò que considèra retrospectivament coma un escart per rapòrt a son intencion primièra. Assumís una frustracion cap al resultat, e mai lo libre siá plan aculhit pel public e plan vendut. Participa egalament al projècte collectiu ''L’Òbra vida'', òbra que fa un omenatge a [[Robèrt Martí]], figura marcanta de la cultura occitana. Dins lo recuèlh a mantunas voses, Mercadier pren un apròchi mai literari e analitic que non pas personal o emocional, balhant un testimoniatge singular demest las contribucions. == Òbras principalas e collaboracions == === Espectacles de contes : === - Contes de l’ors (1999) - Tèrras del ponent (2001) – avec [[:fr:Guillaume_Lopez|Guillaume Lopez]] - Contes enluernats (2005) - Contes del país d’enlòc (2006) - Contes del placard (2007) - Contes entre doas aigas (2010) - Contes òrres e mai atrocitats (2011) - L’Occitania pels nuls (2016) - De çò mèu a çò mèu (2021) === Publicacions : === - ''Quatre vidas, una mòrt'' (2024) – recueil de nouvelles, Édita-me - Contribution à ''L’Òbra vida'' en omatge a [[Robèrt Martí]] === Musica : === ==== Amb [[Eydolon]] : ==== - Mai de mil ans (2007) – album - L’Insulta (2009) – EP - Non-lei (2012) – EP - Lo libre de l’escur (2018) – album ==== Amb Stille Volk : ==== - Peira nègra (2014) – album - Milharis (2019) – album ==== Amb Gofannon : ==== - Prosodie (2016) – album - Lo vilatge (2017) – single - Craft (2019) – album === Autras participacions e collaboracions musicalas : === - Los d'Enlòc – amb [[:fr:Guillaume_Lopez|Guillaume Lopez]] (debuta de carrièra) - ''Duel de tchatche'' – invitat dels [[Fabulous Trobadors]] (2003) - ''Danse avec ta grand-mère'' – invitat pel cantadís (Les [[Bombes 2 bal|Bombes 2 Bal]], 2004) - Autor de las paraulas per lo [[Brotto-Lopez|Duo Brotto-Lopez]] - Autor principal dels textes per lo grop de fòlc metal Antaoma (''Malamòrt'') - Membre de Lysart de 2004 a 2009 - Membre de Black Hills de 2009 a 2012 ==== Autras creacions : ==== Composicions musicalas per de companhiás de mariòtas, notadament Chat perché. {{ORDENA:Mercadier, Florent}} [[Categoria:Naissença en 1981]] elg1t967sw4lhyjpz875caj978135q7 Florant Mercadier 0 199479 2508902 2498055 2026-09-20T08:05:35Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2508902 wikitext text/x-wiki '''Florant Mercadier''', nascut lo 16 de mai 1981 a [[La Sala]] dins [[Departament d'Avairon|Avairon]], es un contaire, musician, cantaire, comedian, cronicaire, animator, escrivan e professor [[occitan]]. Es un actor de la scèna culturala occitana, construtz dempuèi son enfància d’òbras a la crosada de la tradicion orala, de la musica e de l’engatgament lingüistic. Es tanben connegut jol pseudonime Sarg, dins lo mitan gotic ont fa fòrça representacions. Perfièchament bilingüe, Mercadier practica un [[occitan]] ric e plural. Son [[occitan]] natural es lo de [[Roergue]], qu’utiliza dins sas creacions personalas o dins la familha, mas parla tanben amb fòrça aise l’[[occitan]] [[lengadocian]] normatiu, qu’emplega dins sas intervencions publicas e dins l’ensenhament. Mercés a sa maire, pòt tanben passar al [[gascon]] [[bearnés]], e adapta alara sa lenga a sos interlocutors coma a sos contèxtes professionals. Actualament tolosan, Mercadier se ganha la vida per mitat mercés a sa vida artistica e per l’autra mitat coma professor d’[[occitan]] al [https://web.archive.org/web/20250626111023/https://saint-sernin.mon-ent-occitanie.fr/ licèu Sant Sarnin]. A tanben dubèrt lo primièr ensenhament d’especialitat (EDS) Occitan. Mercadier es engatjat dins la causa occitana mas es tanben un grand participant a la vida associativa.   == Biografia == [[Florant Mercadier]] nasquèt lo 16 de mai de 1981 a La Sala, dins [[Avairon]], dins una familha d’ensenhaires engatjats dins lo militantisme [[occitan]]. Foguèt fòrça lèu immergit dins la cultura orala occitana del conte, que ne descobrís l’art de contar dins lo quadre de las velhadas ruralas de son enfància, de seradas festivas organizadas en fin de trabalhs agricòlas, ont s’improvisa sovent sus de taulas botadas per formar una scèna : cants, danças, devinalhas e racontes. Tre l’atge de tres o quatre ans, i prend part, desvolopant un aise natural per l’oralitat e son futur mestièr de contaire. Es alara qu’un jorn, una jornalista de [[Ràdio Albigés]] esvelha en el l’enveja de contunhar çò que fasiá quora la jornalista qualifiquèt Mercadier de «one man velhada show», formula que reivindica encara uèi coma la melhora definicion de son mestièr e qu’inscriu de bon grat en omenatge a la jornalista. A l'atge de sèt ans, quora una contaira de la bibliotèca municipala èra absenta al moment d’un rodatge per [[France 3]], es Mercadier que contèt lo conte entièrament en occitan fàcia a las camèras per remplaçar la contaira. Una prestacion que serà la vertadièra debuta de sa carrièra. Se soven d’un episòdi marcant a l’atge de detz ans, quora un apèl telefonic a son paire evòca pel primièr còp l’idèa d’èsser remunerat per contar e que li apren que pòt èsser un mestièr. Per perfeccionar sa pratica de la scèna, intègra per la seguida lo [https://conservatoire.toulouse.fr/theatre/ conservatòri de teatre] de [[Tolosa]]. S’i forma per noirir son jòc e son interpretacion teatrala, en ligam dirècte amb son art de contaire. Son apròchi de la musica e del raconte demòra prigondament ligat a la tradicion occitana, quitament se garda una certa distància critica dels quadres institucionals de l’ensenhament, que jutja de còps coma constrenhent a la creativitat. Entamena tanben una carrièra dins l’ensenhament segondari. Aprèp una tentativa initiala per venir jornalista professional, efectua a l’atge de 19 ans un remplaçament dins un establiment escolar, experiéncia decisiva que l’incita a s’orientar cap a l’ensenhament. Obten lo [[:fr:Certificat_d'aptitude_au_professorat_de_l'enseignement_du_second_degré|CAPES]] en 2002 e ven professor d’occitan. En mai de sas activitats professionalas, Mercadier s’investís dins una vida associativa màger, especialament dins l’associacion de l’[https://www.unadfi.org/ UNADFI] (Union nacionala de las assocacions de defensa de las familhas e de l’individú), ont consacra una granda partida de son temps liure. Foguèt tanben benevòl dotze ans al festenal de l'[[Estivada de Rodés]], un eveniment màger de la cultura contemporanèa, que considèra coma un periòde important de sa vida. == Vida professionala == La vida professionala de Mercadier es marcada per son implicacion coma professor mas subretot per sa vida artistica coma contaire, musician, cronicaire e comedian a l’encòp. Comencèt amb d’espectacles formals dempuèi 1999 ont es quasiment a cada còp el meteis autor, meteire en scèna e interprèt de sas òbras. Es acompanhat dempuèi 2007 per l’agéncia [https://www.sirventes.com/ Sirventés]. Prepausa tanben de visitas istoricas coma al castèl de [[Castèl de Montsegur|Montsegur]] ont conta l’istòria sens cap de ressorsa a l’imaginacion, ne fasent una vulgarizacion istorica. Pel costat musical, comença sa carrièra ambe lo grop de bal Lo Jaç de Claudi Romerò, puèi subretot amb [[:fr:Guillaume_Lopez|Guillaume Lopez]] dins lo grop Los d’Enlòc. Es tanben convidat sus l’album ''Duel de tchatche'' dels [[Fabulous Trobadors]] en 2003, e contribuís al cantadís dins ''Danse avec ta grand-mère'' del grop Les [[Bombes 2 bal]] en 2004. Collabòra regularament amb lo duo [[Brotto-Lopez]] per l’escritura dels tèxtes e de las musicas. Son implicacion musicala se manifèsta tanben dins lo metal occitan : es paraulièr del grop de fòlc metal Antaoma, per los quals escriguèt l’essencial dels tèxtes del segond album. Faguèt tanben partida del grop Stille.Volk de 2009 a 2019, participant a d’albums coma ''Pèira Nègra'' e ''Milharis''. Amb l’un dels ancians membres de Stille Volk, Samuel Meric, fonda lo grop Gofannon. Foguèt tanben membre de mantuns grops non exclusivament occitans coma Lysart de 2004 a 2009, Black Hills de 2009 a 2012 e [[Eydolon]], son projècte personal en [[occitan]], actiu dempuèi 2005, ont faguèt ''Mai de mila ans'' en 2007, ''L’insulta'' en 2009, ''Non-lei'' en 2012 e ''Lo libre de l’escur'' en 2018. Compausa tamben de musicas per de companhiás de mariòtas, coma Chat perché, e s’illustra dins la cronica e l’animacion, domenis ont bota sa votz e sa cultura al servici de la vulgarizacion. == Publicacion == En 2024, Florant Mercadier publica ''Quatre vidas, una mòrt'', un recuèlh de novèlas bilingüe en [[occitan]] [[lengadocian]] e en francés en autotraduccion, editat per Edita-me. L’òbra nais pendent lo periòde del confinament sus la demanda de son editritz, a partir d’anecdòtas e d’istòrias vertadièras reculhidas quora foguèt en viradas. Mercadier cèrca alara a fixar per l’escrich aquestes racontes orals del quotidian, per que se pèrdan pas o que vengan pas, segon sos pròpris mots, de simples « un còp èra ». Pensat a l’origina coma un recuèlh de contes, lo projècte evoluís cap a un format de novèlas, çò que considèra retrospectivament coma un escart per rapòrt a son intencion primièra. Assumís una frustracion cap al resultat, e mai lo libre siá plan aculhit pel public e plan vendut. Participa tanben al projècte collectiu ''L’Òbra vida'', que fa un omenatge a [[Robèrt Martí]], figura marcanta de la cultura occitana. Dins lo recuèlh a mantunas voses, Mercadier pren un apròchi mai literari e analitic que non pas personal o emocional, balhant un testimoniatge singular demest las contribucions. Escriu tanben jos l'escais de Sarg dins lo magazine musical Twice[http://.twicezine.net] dempuèi 2009. == Òbras principalas e collaboracions == === Espectacles de contes : === - Contes de l’ors (1999) - Tèrras del ponent (2001) – avec [[:fr:Guillaume_Lopez|Guillaume Lopez]] - Contes enluernats (2005) - Contes del país d’enlòc (2006) - Contes del placard (2007) - Contes entre doas aigas (2010) - Contes òrres e mai atrocitats (2011) - L’Occitania pels nuls (2016) - De çò mèu a çò mèu (2021) - Las fadas, lo lavador e l'aifòna (2026) === Publicacions : === - ''Quatre vidas, una mòrt'' (2024) – recueil de nouvelles, Édita-me - Contribution à ''L’Òbra vida'' en omatge a [[Robèrt Martí]] === Musica : === ==== Amb [[Eydolon]] : ==== - Mai de mil ans (2007) – album - L’Insulta (2009) – EP - Non-lei (2012) – EP - Lo libre de l’escur (2018) – album ==== Amb Stille Volk : ==== - Peira nègra (2014) – album - Milharis (2019) – album ==== Amb Gofannon : ==== - Prosodie (2016) – album - Lo vilatge (2017) – single - Craft (2019) – album === Autras participacions e collaboracions musicalas : === - Los d'Enlòc – amb [[:fr:Guillaume_Lopez|Guillaume Lopez]] (debuta de carrièra) - ''Duel de tchatche'' – invitat dels [[Fabulous Trobadors]] (2003) - ''Danse avec ta grand-mère'' – invitat pel cantadís (Les [[Bombes 2 bal|Bombes 2 Bal]], 2004) - Compositor o paraulièr per [[Brotto-Lopez|Duo Brotto-Lopez]] - Autor principal dels textes per lo grop de fòlc metal [[Hantaoma]] (''Malamòrt'') - Membre de Lysart de 2004 a 2009 - Membre de Black Hills de 2009 a 2012 ==== Autras creacions : ==== Composicions musicalas per de companhiás de mariòtas, notadament Chat perché. j1x9m9fcouyheu5v9gda4vfeul1nfcx Ducat de la Pentapòli 0 201531 2508889 2508873 2026-09-19T22:34:47Z Briantin de Montrei 37340 /* Istòria */ 2508889 wikitext text/x-wiki {{Omon|Pentapòli}} [[File:La Pentapoli della costa Adriatica.png|vinheta|En [[roge]], las cinc ciutats de la pentapòli adriatica. En [[irange]], autres ciutats de l'[[Exarcat de Ravena]].]] En [[Itàlia bizantina]], lo '''Ducat de la Pentapòli'''<ref group=Nt>Variacion dialectala:<br/>*'''Ducat dera Pentapòli''' en [[gascon]];<br/>*'''Duchat de la Pentapòli''' en [[nòrd-occitan]], [[gavaudanés (sosdialècte)|gavaudanés]], e [[Bas-vivarés (parlar)|bas-vivarés]].</ref> èra una circonscripcion militara governada per un [[duc]] (''dux'') nomenat per e jos l'autoritat de l'[[Exarcat de Ravena|exarca de Ravena]] (584-751). En realitat lo ducat comprenguèt doas pentapòlis (del grèc "πεντάπολις", "cinc ciutats"): quala maritima (comprenent las ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e quala annonària o montana (comprenent las ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]). Per aquesta rason, lo ducat de còps s'anomena "doble pentapòli" o "decapòli". ==La pentapòli maritima== Aqueste districte compreniá los territòris de cinc importants [[diocèsi|ciutats episcopalas]]: [[Diocèsi de Rimini|Rimini]], [[Diocèsi de Pesaro|Pesaro]], [[Archidiocèsi d'Ancona-Osimo|Ancona]], [[Diocèsi de Fano-Fossombrone-Cagli-Pergola|Fano]], e [[Diocèsi de Senigallia|Senigallia]]. Inicialament èra subjècte al govèrn de l'[[exarca]] de Ravena. Mai tard ganhèt una cèrta autonomia. Auèi los territòris de la Pentapòli son incluses entre [[Romanha]] e las [[Marchas]]. A l'epòca de sa constitucion confinava al nòrd amb lo nuclèu central de l'exarcat governat directament per l'exarca (lo Ravenat). Lo confinh èra lo cors del flume [[Marecchia]]<ref>Paola Novara, ''La Romagna delle pievi'', Il Ponte Vecchio, Cesena 2020, pag. 240.</ref>. Los autres confinhs: a l'èst la [[mar Adriatica]]; a l'oèst, lo long de la crèsta [[Apenins|apenina]], lo [[Ducat de Tuscia]] (establit pels [[Langobards]] en [[570]]); al sud-oèst lo [[Ducat de Perosa]] o lo [[Corredor Bizantin]], es a dire, aquela franja montanhosa de territòris [[Empèri Bizantin|bizantins]] que religava Ravena a [[Roma]]; e al sud, sul lièch del flume [[Musone (Marchas)|Misco]] (ara Musone), lo [[Ducat d'Espolet]], establit per los [[Langobards]] en [[570]]. La Pentapòli maritima s'estendiá probablament a l'interior fins als [[Apenins|montanhas apeninas]], e benlèu al delà. Sa ciutat mai meridionala èra Humana ([[Numana]]) sus la riba nòrd del Misco. Lo ''[[Dux]]'' de la Pentapòli residava probablament a [[Rimini]]<ref>Enciclopedia Treccani, voce ''[http://www.treccani.it/enciclopedia/pentapoli_%28Enciclopedia-Italiana%29/ Pentapoli]'', da cui si cita: ''È probabile, ma non certo, che Rimini ne fosse la capitale''.</ref>. Lo ''Dux'' èra a l'encòp l'autoritat civila e militara; jos son comandament aviá un ''numerus'', la garnison permanenta compausada de circa 500 infantariás. Lo Papa [[Gregòri Ier|Gregòri lo Grand]] menciona lo ''Numerus Ariminiensis'' en [[591]]. En la ciutat existiá un quartièr fortificat près del [[pont de Tibèri|pont roman de Tibèri]]; de mai lo pòrt maritim, a l'embocadura del flume [[Marecchia]], èra nomenat Cort dels Ducs (''Curtis ducibus''), mai tard popularament dicha "la Castellaccia". ==La Pentapòli annonària o montana== La Pentapòli annonària, dicha tanben montana, èra constituïda de las ciutats episcopalas de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]], de las qualas Cagli e Fossombrone èran situadas al long de la [[Via Flaminia]] consulara, es a dire, la partida septentrionala de l'anomenat [[Corredor Bizantin]], la franja de tèrra que religava [[Ravena]] a [[Roma]], las doas vilas principalas de l'Exarcat d'Itàlia. Divèrses estudioses modèrnes identifican la Pentapòli annonària, que constituïssiá la part intèrna del ducat de la Pentapòli e èra densament fortificat, amb la ''Provincia castellorum'' atestada per la [[Cosmografia de Ravena]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}.</ref><ref>Nella Cosmografia Ravennate, redatta tra la fine del VII e gli inizi dell'VIII secolo, viene affermato ''item Annonaria Pentapolensis est super ipsam Pentapolim, id est Provincia Castellorum'', cfr. {{Obratge|autor=Anonimo Ravennate|títol=Anonymi Ravennatis qui circa saeculum VII vixit De geographia|an=1688|pp=199-200|url=https://www.google.it/books/edition/Anonymi_Ravennatis_qui_circa_saeculum_VI/0jVpAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq}} Diversi studiosi moderni sostengono, sulla base di questo passo della Cosmografia Ravennate, che la parte interna della Pentapoli, quella Annonaria, fosse anche nota come ''Provincia Castellorum'' (cfr. {{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}). Altri studiosi, sulla base della testimonianza dell'autore del XII secolo Guido di Ravenna (che nella ''Geographica'' scrive: ''Quinta provinciarum Italiae Annonica Pentapolensis est, super quam regio est quae castellanorum appellata est ab antiquis'') identificano la ''Provincia Castellorum'' con una provincia contigua alla Pentapoli da identificare con le Alpi Appennine ({{cita|Paroli|p. 16}}).</ref> ==Istòria== L'istoriografia modèrna sosten que lo ducat de la Pentapòli foguèt establit al meteis temps que l'exarcat en 584, o al maximun qualques ans mai tard, e mai se las fonts contemporanèas (coma l'Epistolari Gregorian) o mencionan pas explicitament, atestant al maximum la preséncia d'un ''dux'' permanent a Rimini (Gregòri menciona un cèrt Arsicino o Ursicino) a partir de 591: se crei que lo territòri jos sa jurisdiccion, nomenat la "Pentapòli" per de fonts posterioras, inclusiá tanben las ciutats intèrnas d'Urbino, Fossombrone, Jesi, Cagli, e Gubbio.<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 82}}.</ref> En 598 lo ''[[magister militum]]'' Bahan, probablament per èsser identificat amb lo duc de la Pentapòli, envasiguèt lo Piceno longobardo, butant sas conquistas fins a [[Osimo]] abans que son avançada foguèsse arrestada pels langobards d'[[Ducat d'Espolet|Espolet]], menat pel duc [[Ariulf d'Espolet|Ariulf]], près de [[Camerino (Itàlia)|Camerino]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 100}}.</ref> La primièra mencion explicita dins de fonts contemporanèas a la Pentapòli se troba en [[649]] en la letra de Maure, arquevesque de Ravena, al Papa [[Martin Ier (papa)|Martin I]] concernent la controversia sobre lo [[monotelisme]].<ref>{{Obratge|autor=Maure (arquevesque de Ravena)|títol=Epistola unica ad Martinum Ponteficem Romanum adversus monothelitarum haeresim|url=https://documentacatholicaomnia.eu/02m/0648-0648,_Maurus_Ravennatensis_Episcopus,_Epistola_Ad_Martinum_Ponteficem_Romanum,_MLT.pdf}}</ref> Los actes del concili de 680 atestan que [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Fano]], [[Numana]], [[Osimo]] e [[Ancona]] fasián part de la "província de la Pentapòli" (''provinciae Pentapolim'').<ref>{{Obratge|títol=Concilii Actiones I - XI|pagina=155-157|url=https://books.google.it/books?id=wVrAggUFxq8C&printsec=frontcover&hl}} L'inserimento di Altino nella Pentapoli al posto di Rimini nella versione latina del testo è un errore di traduzione dal greco emendato in edizioni critiche successive. Vedasi PBE, [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F37.htm Paulos 13] e [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F38.htm Paulos 14].</ref> La primièra mencion d'un ducat de la Pentapòli apareis dins la biografia del papa [[Sèrgi Ier|Sèrgi I]] del ''[[Liber pontificalis]]'', ont s'indica qu'en [[692]], a la notícia que l'emperaire [[Justinian II]] aviá enviat lo [[protospatari]] Zacarias a Italia amb d'òrdres per deportar lo pontife a Constantinòble per lo punir per aver pas aprovat las decisions adoptadas al [[Concili in Trullo|Concili ''in Trullo'']], las tropas del ducat pentapolitan (''ducatus etiam Pentapolitani''), amassa amb de solats de Ravena e de los territòris limitròfas, prenguèron la defènsa del Papa Sèrgi I en marchant sus Roma: Zacarias foguèt aital incapable de completar sa mission deguèt puslèu implorar la proteccion del pontife contra las armadas revoltadas.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=París|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=373}}</ref> En qualques fonts del sègle VIII, coma lo ''Liber Pontificalis'' (que dins la biografia del papa [[Zacàrias (papa)|Zacarias I]] utiliza l'expression ''utrarumque Pentapolim'') e una letra de papa [[Adrian I (papa)|Adrian]] a [[Carlesmanhe]] datada de novembre de [[775]] (ont l'expression ''utrarumque Pentapoleos'' es utilizada), es afirmat que i aviá doas Pentapòlis.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=Parígs|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=429}}</ref><ref>{{Obratge|títol=Codex Carolinus|pagina=580|url=https://www.dmgh.de/mgh_epp_3/index.htm#page/580/mode/1up}}</ref> Dins una letra del papa [[Gregòri II]] a l'emperaire [[Leon III l'Isaurian]] una "decapòli" (''decapolim'') menaçada pels Langobards es mencionada.<ref>{{Obratge|editor=Migne|títol=Patrologia Latina|volum=89|pagina=519|url=https://books.google.it/books?redir_esc=y&hl=it}}</ref> Sus la basa d'aquestas fonts, los studioses utilizan de còps lo tèrme "dobla pentapòli" o "decapòli" per se referir al ducat dins son ensemble, fasent distincion entre una pentapòli maritima (constituïda de las cinc ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e una pentapòli intèrna o annonària (constituïda de las cinc ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]).<ref>{{Obratge<!--IT: cita conferenza-->|autor=Roberto Bernacchia|títol=Ascoli e le Marche tra tardoantico e altomedioevo|colleccion=<!--conferenza-->=Atti del Convegno di studio; Ascoli Piceno, 5-7 dicembre 2002|an=2004|pagina=294}}</ref> Lo papa Estève II decidiguèt alara de cridar ajuda a Pepin lo Cort, lo cònsol del palais del rei dels Francs. Rei coronat, en 754 Pepin davalèt en Itàlia pel primièr còp, desfaguèt los Lombards en batalha e forcèt lo rei Astolfo a cedir totes los territòris conquistats. Posteriorament lo rei dels Francs liurèt aqueles territòris al papa (Promissio Carisiaca), que passèt a formar - amassa amb lo Ducat Roman - l'Estat Papal naissent. Lo nom de « Pentapolis » e tanben lo ducat amb lo sieu sèti a Rimini demorèt pendent qualque temps: las fonts mencionan Maurici (770); Julian (806, Iulianus Gloriosus Dux); Martin (893, que son arca funerària qu'èra dins la catedrala de Santa Colomba es conservada al Musèu de Rimini); benlèu Orso (905). Las doas províncias foguèron conquistadas pels [[Langobards]] entre [[727]] e [[729]]. En [[742]] lo rei [[Liutprand]] arribèt a un acòrdi ambe lo papa [[Zacarias Ier|Zacarias]], acceptant de cedir una part de sas territòris. Mas son successor [[Aistulf (rei)|Aistulf]] trenquèt l'acòrdi. Lo papa [[Estève II (papa)|Estève II]] decidiguèt alara de cridar ajuda a [[Pepin lo Brèu]], lo [[majordòme de palais]] del [[rei dels Francs]]. Coronat rei, en [[754]] Pepin davalèt en Itàlia pel primièr còp, desfaguèt los Langobards en batalha e forcèt lo re Aistulf a cedir totes los territòris conquistats. Posteriorament lo re dels Francs liurèt aqueles territòris al papa (''[[Promissio Carisiaca]]''), que passèt a formar - amassa amb lo [[Ducat de Roma]] - los [[Estats Pontificaus|Estats de la Glèisa]] naissents. Lo nom de "Pentapòli" e tanben lo ducat amb son sèti a Rimini demorèt penndent qualque temps: las fonts mencionan Maurici (770); Julian (806, ''Iulianus Gloriosus Dux''); Martin (893, dont l'arca funèbra del qual, qu'èra en la [[catedrala de Santa Colomba]], es uèi conservada al [[Rimini#Musèus|Musèu de Rimini]]); benlèu Ors (905). ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== {{Traduccion/Referéncia|it|Pentapoli bizantina}} <references group=Nt/> ===Referéncias=== {{Referéncias}} {{Multibendèl|Portal istòria|Portal Edat Mejana|Portal Itàlia}} [[Categoria:Exarcat de Ravena]] [[Categoria:Istòria d'Itàlia]] [[Categoria:Empèri Bizantin]] hdmvvfkksmfwngnryffhw77oorcpajn 2508890 2508889 2026-09-19T22:35:40Z Briantin de Montrei 37340 /* Istòria */ 2508890 wikitext text/x-wiki {{Omon|Pentapòli}} [[File:La Pentapoli della costa Adriatica.png|vinheta|En [[roge]], las cinc ciutats de la pentapòli adriatica. En [[irange]], autres ciutats de l'[[Exarcat de Ravena]].]] En [[Itàlia bizantina]], lo '''Ducat de la Pentapòli'''<ref group=Nt>Variacion dialectala:<br/>*'''Ducat dera Pentapòli''' en [[gascon]];<br/>*'''Duchat de la Pentapòli''' en [[nòrd-occitan]], [[gavaudanés (sosdialècte)|gavaudanés]], e [[Bas-vivarés (parlar)|bas-vivarés]].</ref> èra una circonscripcion militara governada per un [[duc]] (''dux'') nomenat per e jos l'autoritat de l'[[Exarcat de Ravena|exarca de Ravena]] (584-751). En realitat lo ducat comprenguèt doas pentapòlis (del grèc "πεντάπολις", "cinc ciutats"): quala maritima (comprenent las ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e quala annonària o montana (comprenent las ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]). Per aquesta rason, lo ducat de còps s'anomena "doble pentapòli" o "decapòli". ==La pentapòli maritima== Aqueste districte compreniá los territòris de cinc importants [[diocèsi|ciutats episcopalas]]: [[Diocèsi de Rimini|Rimini]], [[Diocèsi de Pesaro|Pesaro]], [[Archidiocèsi d'Ancona-Osimo|Ancona]], [[Diocèsi de Fano-Fossombrone-Cagli-Pergola|Fano]], e [[Diocèsi de Senigallia|Senigallia]]. Inicialament èra subjècte al govèrn de l'[[exarca]] de Ravena. Mai tard ganhèt una cèrta autonomia. Auèi los territòris de la Pentapòli son incluses entre [[Romanha]] e las [[Marchas]]. A l'epòca de sa constitucion confinava al nòrd amb lo nuclèu central de l'exarcat governat directament per l'exarca (lo Ravenat). Lo confinh èra lo cors del flume [[Marecchia]]<ref>Paola Novara, ''La Romagna delle pievi'', Il Ponte Vecchio, Cesena 2020, pag. 240.</ref>. Los autres confinhs: a l'èst la [[mar Adriatica]]; a l'oèst, lo long de la crèsta [[Apenins|apenina]], lo [[Ducat de Tuscia]] (establit pels [[Langobards]] en [[570]]); al sud-oèst lo [[Ducat de Perosa]] o lo [[Corredor Bizantin]], es a dire, aquela franja montanhosa de territòris [[Empèri Bizantin|bizantins]] que religava Ravena a [[Roma]]; e al sud, sul lièch del flume [[Musone (Marchas)|Misco]] (ara Musone), lo [[Ducat d'Espolet]], establit per los [[Langobards]] en [[570]]. La Pentapòli maritima s'estendiá probablament a l'interior fins als [[Apenins|montanhas apeninas]], e benlèu al delà. Sa ciutat mai meridionala èra Humana ([[Numana]]) sus la riba nòrd del Misco. Lo ''[[Dux]]'' de la Pentapòli residava probablament a [[Rimini]]<ref>Enciclopedia Treccani, voce ''[http://www.treccani.it/enciclopedia/pentapoli_%28Enciclopedia-Italiana%29/ Pentapoli]'', da cui si cita: ''È probabile, ma non certo, che Rimini ne fosse la capitale''.</ref>. Lo ''Dux'' èra a l'encòp l'autoritat civila e militara; jos son comandament aviá un ''numerus'', la garnison permanenta compausada de circa 500 infantariás. Lo Papa [[Gregòri Ier|Gregòri lo Grand]] menciona lo ''Numerus Ariminiensis'' en [[591]]. En la ciutat existiá un quartièr fortificat près del [[pont de Tibèri|pont roman de Tibèri]]; de mai lo pòrt maritim, a l'embocadura del flume [[Marecchia]], èra nomenat Cort dels Ducs (''Curtis ducibus''), mai tard popularament dicha "la Castellaccia". ==La Pentapòli annonària o montana== La Pentapòli annonària, dicha tanben montana, èra constituïda de las ciutats episcopalas de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]], de las qualas Cagli e Fossombrone èran situadas al long de la [[Via Flaminia]] consulara, es a dire, la partida septentrionala de l'anomenat [[Corredor Bizantin]], la franja de tèrra que religava [[Ravena]] a [[Roma]], las doas vilas principalas de l'Exarcat d'Itàlia. Divèrses estudioses modèrnes identifican la Pentapòli annonària, que constituïssiá la part intèrna del ducat de la Pentapòli e èra densament fortificat, amb la ''Provincia castellorum'' atestada per la [[Cosmografia de Ravena]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}.</ref><ref>Nella Cosmografia Ravennate, redatta tra la fine del VII e gli inizi dell'VIII secolo, viene affermato ''item Annonaria Pentapolensis est super ipsam Pentapolim, id est Provincia Castellorum'', cfr. {{Obratge|autor=Anonimo Ravennate|títol=Anonymi Ravennatis qui circa saeculum VII vixit De geographia|an=1688|pp=199-200|url=https://www.google.it/books/edition/Anonymi_Ravennatis_qui_circa_saeculum_VI/0jVpAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq}} Diversi studiosi moderni sostengono, sulla base di questo passo della Cosmografia Ravennate, che la parte interna della Pentapoli, quella Annonaria, fosse anche nota come ''Provincia Castellorum'' (cfr. {{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}). Altri studiosi, sulla base della testimonianza dell'autore del XII secolo Guido di Ravenna (che nella ''Geographica'' scrive: ''Quinta provinciarum Italiae Annonica Pentapolensis est, super quam regio est quae castellanorum appellata est ab antiquis'') identificano la ''Provincia Castellorum'' con una provincia contigua alla Pentapoli da identificare con le Alpi Appennine ({{cita|Paroli|p. 16}}).</ref> ==Istòria== L'istoriografia modèrna sosten que lo ducat de la Pentapòli foguèt establit al meteis temps que l'exarcat en 584, o al maximun qualques ans mai tard, e mai se las fonts contemporanèas (coma l'Epistolari Gregorian) o mencionan pas explicitament, atestant al maximum la preséncia d'un ''dux'' permanent a Rimini (Gregòri menciona un cèrt Arsicino o Ursicino) a partir de 591: se crei que lo territòri jos sa jurisdiccion, nomenat la "Pentapòli" per de fonts posterioras, inclusiá tanben las ciutats intèrnas d'Urbino, Fossombrone, Jesi, Cagli, e Gubbio.<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 82}}.</ref> En 598 lo ''[[magister militum]]'' Bahan, probablament per èsser identificat amb lo duc de la Pentapòli, envasiguèt lo Piceno longobardo, butant sas conquistas fins a [[Osimo]] abans que son avançada foguèsse arrestada pels langobards d'[[Ducat d'Espolet|Espolet]], menat pel duc [[Ariulf d'Espolet|Ariulf]], près de [[Camerino (Itàlia)|Camerino]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 100}}.</ref> La primièra mencion explicita dins de fonts contemporanèas a la Pentapòli se troba en [[649]] en la letra de Maure, arquevesque de Ravena, al Papa [[Martin Ier (papa)|Martin I]] concernent la controversia sobre lo [[monotelisme]].<ref>{{Obratge|autor=Maure (arquevesque de Ravena)|títol=Epistola unica ad Martinum Ponteficem Romanum adversus monothelitarum haeresim|url=https://documentacatholicaomnia.eu/02m/0648-0648,_Maurus_Ravennatensis_Episcopus,_Epistola_Ad_Martinum_Ponteficem_Romanum,_MLT.pdf}}</ref> Los actes del concili de 680 atestan que [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Fano]], [[Numana]], [[Osimo]] e [[Ancona]] fasián part de la "província de la Pentapòli" (''provinciae Pentapolim'').<ref>{{Obratge|títol=Concilii Actiones I - XI|pagina=155-157|url=https://books.google.it/books?id=wVrAggUFxq8C&printsec=frontcover&hl}} L'inserimento di Altino nella Pentapoli al posto di Rimini nella versione latina del testo è un errore di traduzione dal greco emendato in edizioni critiche successive. Vedasi PBE, [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F37.htm Paulos 13] e [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F38.htm Paulos 14].</ref> La primièra mencion d'un ducat de la Pentapòli apareis dins la biografia del papa [[Sèrgi Ier|Sèrgi I]] del ''[[Liber pontificalis]]'', ont s'indica qu'en [[692]], a la notícia que l'emperaire [[Justinian II]] aviá enviat lo [[protospatari]] Zacarias a Italia amb d'òrdres per deportar lo pontife a Constantinòble per lo punir per aver pas aprovat las decisions adoptadas al [[Concili in Trullo|Concili ''in Trullo'']], las tropas del ducat pentapolitan (''ducatus etiam Pentapolitani''), amassa amb de solats de Ravena e de los territòris limitròfas, prenguèron la defènsa del Papa Sèrgi I en marchant sus Roma: Zacarias foguèt aital incapable de completar sa mission deguèt puslèu implorar la proteccion del pontife contra las armadas revoltadas.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=París|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=373}}</ref> En qualques fonts del sègle VIII, coma lo ''Liber Pontificalis'' (que dins la biografia del papa [[Zacàrias (papa)|Zacarias I]] utiliza l'expression ''utrarumque Pentapolim'') e una letra de papa [[Adrian I (papa)|Adrian]] a [[Carlesmanhe]] datada de novembre de [[775]] (ont l'expression ''utrarumque Pentapoleos'' es utilizada), es afirmat que i aviá doas Pentapòlis.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=Parígs|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=429}}</ref><ref>{{Obratge|títol=Codex Carolinus|pagina=580|url=https://www.dmgh.de/mgh_epp_3/index.htm#page/580/mode/1up}}</ref> Dins una letra del papa [[Gregòri II]] a l'emperaire [[Leon III l'Isaurian]] una "decapòli" (''decapolim'') menaçada pels Langobards es mencionada.<ref>{{Obratge|editor=Migne|títol=Patrologia Latina|volum=89|pagina=519|url=https://books.google.it/books?redir_esc=y&hl=it}}</ref> Sus la basa d'aquestas fonts, los studioses utilizan de còps lo tèrme "dobla pentapòli" o "decapòli" per se referir al ducat dins son ensemble, fasent distincion entre una pentapòli maritima (constituïda de las cinc ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e una pentapòli intèrna o annonària (constituïda de las cinc ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]).<ref>{{Obratge<!--IT: cita conferenza-->|autor=Roberto Bernacchia|títol=Ascoli e le Marche tra tardoantico e altomedioevo|colleccion=<!--conferenza-->=Atti del Convegno di studio; Ascoli Piceno, 5-7 dicembre 2002|an=2004|pagina=294}}</ref> Lo papa Estève II decidiguèt alara de cridar ajuda a Pepin lo Cort, lo cònsol del palais del rei dels Francs. Rei coronat, en 754 Pepin davalèt en Itàlia pel primièr còp, desfaguèt los Lombards en batalha e forcèt lo rei Astolfo a cedir totes los territòris conquistats. Posteriorament lo rei dels Francs liurèt aqueles territòris al papa (Promissio Carisiaca), que passèt a formar - amassa amb lo Ducat Roman - l'Estat Papal naissent. Lo nom de « Pentapolis » e tanben lo ducat amb lo sieu sèti a Rimini demorèt pendent qualque temps: las fonts mencionan Maurici (770); Julian (806, Iulianus Gloriosus Dux); Martin (893, que son arca funerària qu'èra dins la catedrala de Santa Colomba es conservada al Musèu de Rimini); benlèu Orso (905). Las doas províncias foguèron conquistadas pels [[Langobards]] entre [[727]] e [[729]]. En [[742]] lo rei [[Liutprand]] arribèt a un acòrdi ambe lo papa [[Zacarias Ier|Zacarias]], acceptant de cedir una part de sas territòris. Mas son successor [[Aistulf (rei)|Aistulf]] trenquèt l'acòrdi. Lo papa [[Estève II (papa)|Estève II]] decidiguèt alara de cridar ajuda a [[Pepin lo Brèu]], lo [[majordòme de palais]] del [[rei dels Francs]]. Coronat rei, en [[754]] Pepin davalèt en Itàlia pel primièr còp, desfaguèt los Langobards en batalha e forcèt lo rei Aistulf a cedir totes los territòris conquistats. Posteriorament lo re dels Francs liurèt aqueles territòris al papa (''[[Promissio Carisiaca]]''), que passèt a formar - amassa amb lo [[Ducat de Roma]] - los [[Estats Pontificaus|Estats de la Glèisa]] naissents. Lo nom de "Pentapòli" e tanben lo ducat amb son sèti a Rimini demorèt penndent qualque temps: las fonts mencionan Maurici (770); Julian (806, ''Iulianus Gloriosus Dux''); Martin (893, dont l'arca funèbra del qual, qu'èra en la [[catedrala de Santa Colomba]], es uèi conservada al [[Rimini#Musèus|Musèu de Rimini]]); benlèu Ors (905). ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== {{Traduccion/Referéncia|it|Pentapoli bizantina}} <references group=Nt/> ===Referéncias=== {{Referéncias}} {{Multibendèl|Portal istòria|Portal Edat Mejana|Portal Itàlia}} [[Categoria:Exarcat de Ravena]] [[Categoria:Istòria d'Itàlia]] [[Categoria:Empèri Bizantin]] kn8m0c8jdmtt1pmrrzybolsww2d6gi1 2508891 2508890 2026-09-19T22:36:37Z Briantin de Montrei 37340 /* Istòria */ Complecion de la traduccion del wiki italian. 2508891 wikitext text/x-wiki {{Omon|Pentapòli}} [[File:La Pentapoli della costa Adriatica.png|vinheta|En [[roge]], las cinc ciutats de la pentapòli adriatica. En [[irange]], autres ciutats de l'[[Exarcat de Ravena]].]] En [[Itàlia bizantina]], lo '''Ducat de la Pentapòli'''<ref group=Nt>Variacion dialectala:<br/>*'''Ducat dera Pentapòli''' en [[gascon]];<br/>*'''Duchat de la Pentapòli''' en [[nòrd-occitan]], [[gavaudanés (sosdialècte)|gavaudanés]], e [[Bas-vivarés (parlar)|bas-vivarés]].</ref> èra una circonscripcion militara governada per un [[duc]] (''dux'') nomenat per e jos l'autoritat de l'[[Exarcat de Ravena|exarca de Ravena]] (584-751). En realitat lo ducat comprenguèt doas pentapòlis (del grèc "πεντάπολις", "cinc ciutats"): quala maritima (comprenent las ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e quala annonària o montana (comprenent las ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]). Per aquesta rason, lo ducat de còps s'anomena "doble pentapòli" o "decapòli". ==La pentapòli maritima== Aqueste districte compreniá los territòris de cinc importants [[diocèsi|ciutats episcopalas]]: [[Diocèsi de Rimini|Rimini]], [[Diocèsi de Pesaro|Pesaro]], [[Archidiocèsi d'Ancona-Osimo|Ancona]], [[Diocèsi de Fano-Fossombrone-Cagli-Pergola|Fano]], e [[Diocèsi de Senigallia|Senigallia]]. Inicialament èra subjècte al govèrn de l'[[exarca]] de Ravena. Mai tard ganhèt una cèrta autonomia. Auèi los territòris de la Pentapòli son incluses entre [[Romanha]] e las [[Marchas]]. A l'epòca de sa constitucion confinava al nòrd amb lo nuclèu central de l'exarcat governat directament per l'exarca (lo Ravenat). Lo confinh èra lo cors del flume [[Marecchia]]<ref>Paola Novara, ''La Romagna delle pievi'', Il Ponte Vecchio, Cesena 2020, pag. 240.</ref>. Los autres confinhs: a l'èst la [[mar Adriatica]]; a l'oèst, lo long de la crèsta [[Apenins|apenina]], lo [[Ducat de Tuscia]] (establit pels [[Langobards]] en [[570]]); al sud-oèst lo [[Ducat de Perosa]] o lo [[Corredor Bizantin]], es a dire, aquela franja montanhosa de territòris [[Empèri Bizantin|bizantins]] que religava Ravena a [[Roma]]; e al sud, sul lièch del flume [[Musone (Marchas)|Misco]] (ara Musone), lo [[Ducat d'Espolet]], establit per los [[Langobards]] en [[570]]. La Pentapòli maritima s'estendiá probablament a l'interior fins als [[Apenins|montanhas apeninas]], e benlèu al delà. Sa ciutat mai meridionala èra Humana ([[Numana]]) sus la riba nòrd del Misco. Lo ''[[Dux]]'' de la Pentapòli residava probablament a [[Rimini]]<ref>Enciclopedia Treccani, voce ''[http://www.treccani.it/enciclopedia/pentapoli_%28Enciclopedia-Italiana%29/ Pentapoli]'', da cui si cita: ''È probabile, ma non certo, che Rimini ne fosse la capitale''.</ref>. Lo ''Dux'' èra a l'encòp l'autoritat civila e militara; jos son comandament aviá un ''numerus'', la garnison permanenta compausada de circa 500 infantariás. Lo Papa [[Gregòri Ier|Gregòri lo Grand]] menciona lo ''Numerus Ariminiensis'' en [[591]]. En la ciutat existiá un quartièr fortificat près del [[pont de Tibèri|pont roman de Tibèri]]; de mai lo pòrt maritim, a l'embocadura del flume [[Marecchia]], èra nomenat Cort dels Ducs (''Curtis ducibus''), mai tard popularament dicha "la Castellaccia". ==La Pentapòli annonària o montana== La Pentapòli annonària, dicha tanben montana, èra constituïda de las ciutats episcopalas de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]], de las qualas Cagli e Fossombrone èran situadas al long de la [[Via Flaminia]] consulara, es a dire, la partida septentrionala de l'anomenat [[Corredor Bizantin]], la franja de tèrra que religava [[Ravena]] a [[Roma]], las doas vilas principalas de l'Exarcat d'Itàlia. Divèrses estudioses modèrnes identifican la Pentapòli annonària, que constituïssiá la part intèrna del ducat de la Pentapòli e èra densament fortificat, amb la ''Provincia castellorum'' atestada per la [[Cosmografia de Ravena]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}.</ref><ref>Nella Cosmografia Ravennate, redatta tra la fine del VII e gli inizi dell'VIII secolo, viene affermato ''item Annonaria Pentapolensis est super ipsam Pentapolim, id est Provincia Castellorum'', cfr. {{Obratge|autor=Anonimo Ravennate|títol=Anonymi Ravennatis qui circa saeculum VII vixit De geographia|an=1688|pp=199-200|url=https://www.google.it/books/edition/Anonymi_Ravennatis_qui_circa_saeculum_VI/0jVpAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq}} Diversi studiosi moderni sostengono, sulla base di questo passo della Cosmografia Ravennate, che la parte interna della Pentapoli, quella Annonaria, fosse anche nota come ''Provincia Castellorum'' (cfr. {{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}). Altri studiosi, sulla base della testimonianza dell'autore del XII secolo Guido di Ravenna (che nella ''Geographica'' scrive: ''Quinta provinciarum Italiae Annonica Pentapolensis est, super quam regio est quae castellanorum appellata est ab antiquis'') identificano la ''Provincia Castellorum'' con una provincia contigua alla Pentapoli da identificare con le Alpi Appennine ({{cita|Paroli|p. 16}}).</ref> ==Istòria== L'istoriografia modèrna sosten que lo ducat de la Pentapòli foguèt establit al meteis temps que l'exarcat en 584, o al maximun qualques ans mai tard, e mai se las fonts contemporanèas (coma l'Epistolari Gregorian) o mencionan pas explicitament, atestant al maximum la preséncia d'un ''dux'' permanent a Rimini (Gregòri menciona un cèrt Arsicino o Ursicino) a partir de 591: se crei que lo territòri jos sa jurisdiccion, nomenat la "Pentapòli" per de fonts posterioras, inclusiá tanben las ciutats intèrnas d'Urbino, Fossombrone, Jesi, Cagli, e Gubbio.<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 82}}.</ref> En 598 lo ''[[magister militum]]'' Bahan, probablament per èsser identificat amb lo duc de la Pentapòli, envasiguèt lo Piceno longobardo, butant sas conquistas fins a [[Osimo]] abans que son avançada foguèsse arrestada pels langobards d'[[Ducat d'Espolet|Espolet]], menat pel duc [[Ariulf d'Espolet|Ariulf]], près de [[Camerino (Itàlia)|Camerino]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 100}}.</ref> La primièra mencion explicita dins de fonts contemporanèas a la Pentapòli se troba en [[649]] en la letra de Maure, arquevesque de Ravena, al Papa [[Martin Ier (papa)|Martin I]] concernent la controversia sobre lo [[monotelisme]].<ref>{{Obratge|autor=Maure (arquevesque de Ravena)|títol=Epistola unica ad Martinum Ponteficem Romanum adversus monothelitarum haeresim|url=https://documentacatholicaomnia.eu/02m/0648-0648,_Maurus_Ravennatensis_Episcopus,_Epistola_Ad_Martinum_Ponteficem_Romanum,_MLT.pdf}}</ref> Los actes del concili de 680 atestan que [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Fano]], [[Numana]], [[Osimo]] e [[Ancona]] fasián part de la "província de la Pentapòli" (''provinciae Pentapolim'').<ref>{{Obratge|títol=Concilii Actiones I - XI|pagina=155-157|url=https://books.google.it/books?id=wVrAggUFxq8C&printsec=frontcover&hl}} L'inserimento di Altino nella Pentapoli al posto di Rimini nella versione latina del testo è un errore di traduzione dal greco emendato in edizioni critiche successive. Vedasi PBE, [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F37.htm Paulos 13] e [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F38.htm Paulos 14].</ref> La primièra mencion d'un ducat de la Pentapòli apareis dins la biografia del papa [[Sèrgi Ier|Sèrgi I]] del ''[[Liber pontificalis]]'', ont s'indica qu'en [[692]], a la notícia que l'emperaire [[Justinian II]] aviá enviat lo [[protospatari]] Zacarias a Italia amb d'òrdres per deportar lo pontife a Constantinòble per lo punir per aver pas aprovat las decisions adoptadas al [[Concili in Trullo|Concili ''in Trullo'']], las tropas del ducat pentapolitan (''ducatus etiam Pentapolitani''), amassa amb de solats de Ravena e de los territòris limitròfas, prenguèron la defènsa del Papa Sèrgi I en marchant sus Roma: Zacarias foguèt aital incapable de completar sa mission deguèt puslèu implorar la proteccion del pontife contra las armadas revoltadas.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=París|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=373}}</ref> En qualques fonts del sègle VIII, coma lo ''Liber Pontificalis'' (que dins la biografia del papa [[Zacàrias (papa)|Zacarias I]] utiliza l'expression ''utrarumque Pentapolim'') e una letra de papa [[Adrian I (papa)|Adrian]] a [[Carlesmanhe]] datada de novembre de [[775]] (ont l'expression ''utrarumque Pentapoleos'' es utilizada), es afirmat que i aviá doas Pentapòlis.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=Parígs|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=429}}</ref><ref>{{Obratge|títol=Codex Carolinus|pagina=580|url=https://www.dmgh.de/mgh_epp_3/index.htm#page/580/mode/1up}}</ref> Dins una letra del papa [[Gregòri II]] a l'emperaire [[Leon III l'Isaurian]] una "decapòli" (''decapolim'') menaçada pels Langobards es mencionada.<ref>{{Obratge|editor=Migne|títol=Patrologia Latina|volum=89|pagina=519|url=https://books.google.it/books?redir_esc=y&hl=it}}</ref> Sus la basa d'aquestas fonts, los studioses utilizan de còps lo tèrme "dobla pentapòli" o "decapòli" per se referir al ducat dins son ensemble, fasent distincion entre una pentapòli maritima (constituïda de las cinc ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e una pentapòli intèrna o annonària (constituïda de las cinc ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]).<ref>{{Obratge<!--IT: cita conferenza-->|autor=Roberto Bernacchia|títol=Ascoli e le Marche tra tardoantico e altomedioevo|colleccion=<!--conferenza-->=Atti del Convegno di studio; Ascoli Piceno, 5-7 dicembre 2002|an=2004|pagina=294}}</ref> Las doas províncias foguèron conquistadas pels [[Langobards]] entre [[727]] e [[729]]. En [[742]] lo rei [[Liutprand]] arribèt a un acòrdi ambe lo papa [[Zacarias Ier|Zacarias]], acceptant de cedir una part de sas territòris. Mas son successor [[Aistulf (rei)|Aistulf]] trenquèt l'acòrdi. Lo papa [[Estève II (papa)|Estève II]] decidiguèt alara de cridar ajuda a [[Pepin lo Brèu]], lo [[majordòme de palais]] del [[rei dels Francs]]. Coronat rei, en [[754]] Pepin davalèt en Itàlia pel primièr còp, desfaguèt los Langobards en batalha e forcèt lo rei Aistulf a cedir totes los territòris conquistats. Posteriorament lo re dels Francs liurèt aqueles territòris al papa (''[[Promissio Carisiaca]]''), que passèt a formar - amassa amb lo [[Ducat de Roma]] - los [[Estats Pontificaus|Estats de la Glèisa]] naissents. Lo nom de "Pentapòli" e tanben lo ducat amb son sèti a Rimini demorèt penndent qualque temps: las fonts mencionan Maurici (770); Julian (806, ''Iulianus Gloriosus Dux''); Martin (893, dont l'arca funèbra del qual, qu'èra en la [[catedrala de Santa Colomba]], es uèi conservada al [[Rimini#Musèus|Musèu de Rimini]]); benlèu Ors (905). ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== {{Traduccion/Referéncia|it|Pentapoli bizantina}} <references group=Nt/> ===Referéncias=== {{Referéncias}} {{Multibendèl|Portal istòria|Portal Edat Mejana|Portal Itàlia}} [[Categoria:Exarcat de Ravena]] [[Categoria:Istòria d'Itàlia]] [[Categoria:Empèri Bizantin]] 07hxn1qktuoalpjrasf1ligi2nfitv2 2508892 2508891 2026-09-19T22:38:21Z Briantin de Montrei 37340 /* Istòria */ Piceno longobardo -> Picen langobard... 2508892 wikitext text/x-wiki {{Omon|Pentapòli}} [[File:La Pentapoli della costa Adriatica.png|vinheta|En [[roge]], las cinc ciutats de la pentapòli adriatica. En [[irange]], autres ciutats de l'[[Exarcat de Ravena]].]] En [[Itàlia bizantina]], lo '''Ducat de la Pentapòli'''<ref group=Nt>Variacion dialectala:<br/>*'''Ducat dera Pentapòli''' en [[gascon]];<br/>*'''Duchat de la Pentapòli''' en [[nòrd-occitan]], [[gavaudanés (sosdialècte)|gavaudanés]], e [[Bas-vivarés (parlar)|bas-vivarés]].</ref> èra una circonscripcion militara governada per un [[duc]] (''dux'') nomenat per e jos l'autoritat de l'[[Exarcat de Ravena|exarca de Ravena]] (584-751). En realitat lo ducat comprenguèt doas pentapòlis (del grèc "πεντάπολις", "cinc ciutats"): quala maritima (comprenent las ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e quala annonària o montana (comprenent las ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]). Per aquesta rason, lo ducat de còps s'anomena "doble pentapòli" o "decapòli". ==La pentapòli maritima== Aqueste districte compreniá los territòris de cinc importants [[diocèsi|ciutats episcopalas]]: [[Diocèsi de Rimini|Rimini]], [[Diocèsi de Pesaro|Pesaro]], [[Archidiocèsi d'Ancona-Osimo|Ancona]], [[Diocèsi de Fano-Fossombrone-Cagli-Pergola|Fano]], e [[Diocèsi de Senigallia|Senigallia]]. Inicialament èra subjècte al govèrn de l'[[exarca]] de Ravena. Mai tard ganhèt una cèrta autonomia. Auèi los territòris de la Pentapòli son incluses entre [[Romanha]] e las [[Marchas]]. A l'epòca de sa constitucion confinava al nòrd amb lo nuclèu central de l'exarcat governat directament per l'exarca (lo Ravenat). Lo confinh èra lo cors del flume [[Marecchia]]<ref>Paola Novara, ''La Romagna delle pievi'', Il Ponte Vecchio, Cesena 2020, pag. 240.</ref>. Los autres confinhs: a l'èst la [[mar Adriatica]]; a l'oèst, lo long de la crèsta [[Apenins|apenina]], lo [[Ducat de Tuscia]] (establit pels [[Langobards]] en [[570]]); al sud-oèst lo [[Ducat de Perosa]] o lo [[Corredor Bizantin]], es a dire, aquela franja montanhosa de territòris [[Empèri Bizantin|bizantins]] que religava Ravena a [[Roma]]; e al sud, sul lièch del flume [[Musone (Marchas)|Misco]] (ara Musone), lo [[Ducat d'Espolet]], establit per los [[Langobards]] en [[570]]. La Pentapòli maritima s'estendiá probablament a l'interior fins als [[Apenins|montanhas apeninas]], e benlèu al delà. Sa ciutat mai meridionala èra Humana ([[Numana]]) sus la riba nòrd del Misco. Lo ''[[Dux]]'' de la Pentapòli residava probablament a [[Rimini]]<ref>Enciclopedia Treccani, voce ''[http://www.treccani.it/enciclopedia/pentapoli_%28Enciclopedia-Italiana%29/ Pentapoli]'', da cui si cita: ''È probabile, ma non certo, che Rimini ne fosse la capitale''.</ref>. Lo ''Dux'' èra a l'encòp l'autoritat civila e militara; jos son comandament aviá un ''numerus'', la garnison permanenta compausada de circa 500 infantariás. Lo Papa [[Gregòri Ier|Gregòri lo Grand]] menciona lo ''Numerus Ariminiensis'' en [[591]]. En la ciutat existiá un quartièr fortificat près del [[pont de Tibèri|pont roman de Tibèri]]; de mai lo pòrt maritim, a l'embocadura del flume [[Marecchia]], èra nomenat Cort dels Ducs (''Curtis ducibus''), mai tard popularament dicha "la Castellaccia". ==La Pentapòli annonària o montana== La Pentapòli annonària, dicha tanben montana, èra constituïda de las ciutats episcopalas de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]], de las qualas Cagli e Fossombrone èran situadas al long de la [[Via Flaminia]] consulara, es a dire, la partida septentrionala de l'anomenat [[Corredor Bizantin]], la franja de tèrra que religava [[Ravena]] a [[Roma]], las doas vilas principalas de l'Exarcat d'Itàlia. Divèrses estudioses modèrnes identifican la Pentapòli annonària, que constituïssiá la part intèrna del ducat de la Pentapòli e èra densament fortificat, amb la ''Provincia castellorum'' atestada per la [[Cosmografia de Ravena]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}.</ref><ref>Nella Cosmografia Ravennate, redatta tra la fine del VII e gli inizi dell'VIII secolo, viene affermato ''item Annonaria Pentapolensis est super ipsam Pentapolim, id est Provincia Castellorum'', cfr. {{Obratge|autor=Anonimo Ravennate|títol=Anonymi Ravennatis qui circa saeculum VII vixit De geographia|an=1688|pp=199-200|url=https://www.google.it/books/edition/Anonymi_Ravennatis_qui_circa_saeculum_VI/0jVpAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq}} Diversi studiosi moderni sostengono, sulla base di questo passo della Cosmografia Ravennate, che la parte interna della Pentapoli, quella Annonaria, fosse anche nota come ''Provincia Castellorum'' (cfr. {{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}). Altri studiosi, sulla base della testimonianza dell'autore del XII secolo Guido di Ravenna (che nella ''Geographica'' scrive: ''Quinta provinciarum Italiae Annonica Pentapolensis est, super quam regio est quae castellanorum appellata est ab antiquis'') identificano la ''Provincia Castellorum'' con una provincia contigua alla Pentapoli da identificare con le Alpi Appennine ({{cita|Paroli|p. 16}}).</ref> ==Istòria== L'istoriografia modèrna sosten que lo ducat de la Pentapòli foguèt establit al meteis temps que l'exarcat en 584, o al maximun qualques ans mai tard, e mai se las fonts contemporanèas (coma l'Epistolari Gregorian) o mencionan pas explicitament, atestant al maximum la preséncia d'un ''dux'' permanent a Rimini (Gregòri menciona un cèrt Arsicino o Ursicino) a partir de 591: se crei que lo territòri jos sa jurisdiccion, nomenat la "Pentapòli" per de fonts posterioras, inclusiá tanben las ciutats intèrnas d'Urbino, Fossombrone, Jesi, Cagli, e Gubbio.<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 82}}.</ref> En 598 lo ''[[magister militum]]'' Bahan, probablament per èsser identificat amb lo duc de la Pentapòli, envasiguèt lo [[Picen]] langobard, butant sas conquistas fins a [[Osimo]] abans que son avançada foguèsse arrestada pels langobards d'[[Ducat d'Espolet|Espolet]], menat pel duc [[Ariulf d'Espolet|Ariulf]], près de [[Camerino (Itàlia)|Camerino]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 100}}.</ref> La primièra mencion explicita dins de fonts contemporanèas a la Pentapòli se troba en [[649]] en la letra de Maure, arquevesque de Ravena, al Papa [[Martin Ier (papa)|Martin I]] concernent la controversia sobre lo [[monotelisme]].<ref>{{Obratge|autor=Maure (arquevesque de Ravena)|títol=Epistola unica ad Martinum Ponteficem Romanum adversus monothelitarum haeresim|url=https://documentacatholicaomnia.eu/02m/0648-0648,_Maurus_Ravennatensis_Episcopus,_Epistola_Ad_Martinum_Ponteficem_Romanum,_MLT.pdf}}</ref> Los actes del concili de 680 atestan que [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Fano]], [[Numana]], [[Osimo]] e [[Ancona]] fasián part de la "província de la Pentapòli" (''provinciae Pentapolim'').<ref>{{Obratge|títol=Concilii Actiones I - XI|pagina=155-157|url=https://books.google.it/books?id=wVrAggUFxq8C&printsec=frontcover&hl}} L'inserimento di Altino nella Pentapoli al posto di Rimini nella versione latina del testo è un errore di traduzione dal greco emendato in edizioni critiche successive. Vedasi PBE, [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F37.htm Paulos 13] e [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F38.htm Paulos 14].</ref> La primièra mencion d'un ducat de la Pentapòli apareis dins la biografia del papa [[Sèrgi Ier|Sèrgi I]] del ''[[Liber pontificalis]]'', ont s'indica qu'en [[692]], a la notícia que l'emperaire [[Justinian II]] aviá enviat lo [[protospatari]] Zacarias a Italia amb d'òrdres per deportar lo pontife a Constantinòble per lo punir per aver pas aprovat las decisions adoptadas al [[Concili in Trullo|Concili ''in Trullo'']], las tropas del ducat pentapolitan (''ducatus etiam Pentapolitani''), amassa amb de solats de Ravena e de los territòris limitròfas, prenguèron la defènsa del Papa Sèrgi I en marchant sus Roma: Zacarias foguèt aital incapable de completar sa mission deguèt puslèu implorar la proteccion del pontife contra las armadas revoltadas.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=París|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=373}}</ref> En qualques fonts del sègle VIII, coma lo ''Liber Pontificalis'' (que dins la biografia del papa [[Zacàrias (papa)|Zacarias I]] utiliza l'expression ''utrarumque Pentapolim'') e una letra de papa [[Adrian I (papa)|Adrian]] a [[Carlesmanhe]] datada de novembre de [[775]] (ont l'expression ''utrarumque Pentapoleos'' es utilizada), es afirmat que i aviá doas Pentapòlis.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=Parígs|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=429}}</ref><ref>{{Obratge|títol=Codex Carolinus|pagina=580|url=https://www.dmgh.de/mgh_epp_3/index.htm#page/580/mode/1up}}</ref> Dins una letra del papa [[Gregòri II]] a l'emperaire [[Leon III l'Isaurian]] una "decapòli" (''decapolim'') menaçada pels Langobards es mencionada.<ref>{{Obratge|editor=Migne|títol=Patrologia Latina|volum=89|pagina=519|url=https://books.google.it/books?redir_esc=y&hl=it}}</ref> Sus la basa d'aquestas fonts, los studioses utilizan de còps lo tèrme "dobla pentapòli" o "decapòli" per se referir al ducat dins son ensemble, fasent distincion entre una pentapòli maritima (constituïda de las cinc ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e una pentapòli intèrna o annonària (constituïda de las cinc ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]).<ref>{{Obratge<!--IT: cita conferenza-->|autor=Roberto Bernacchia|títol=Ascoli e le Marche tra tardoantico e altomedioevo|colleccion=<!--conferenza-->=Atti del Convegno di studio; Ascoli Piceno, 5-7 dicembre 2002|an=2004|pagina=294}}</ref> Las doas províncias foguèron conquistadas pels [[Langobards]] entre [[727]] e [[729]]. En [[742]] lo rei [[Liutprand]] arribèt a un acòrdi ambe lo papa [[Zacarias Ier|Zacarias]], acceptant de cedir una part de sas territòris. Mas son successor [[Aistulf (rei)|Aistulf]] trenquèt l'acòrdi. Lo papa [[Estève II (papa)|Estève II]] decidiguèt alara de cridar ajuda a [[Pepin lo Brèu]], lo [[majordòme de palais]] del [[rei dels Francs]]. Coronat rei, en [[754]] Pepin davalèt en Itàlia pel primièr còp, desfaguèt los Langobards en batalha e forcèt lo rei Aistulf a cedir totes los territòris conquistats. Posteriorament lo re dels Francs liurèt aqueles territòris al papa (''[[Promissio Carisiaca]]''), que passèt a formar - amassa amb lo [[Ducat de Roma]] - los [[Estats Pontificaus|Estats de la Glèisa]] naissents. Lo nom de "Pentapòli" e tanben lo ducat amb son sèti a Rimini demorèt penndent qualque temps: las fonts mencionan Maurici (770); Julian (806, ''Iulianus Gloriosus Dux''); Martin (893, dont l'arca funèbra del qual, qu'èra en la [[catedrala de Santa Colomba]], es uèi conservada al [[Rimini#Musèus|Musèu de Rimini]]); benlèu Ors (905). ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== {{Traduccion/Referéncia|it|Pentapoli bizantina}} <references group=Nt/> ===Referéncias=== {{Referéncias}} {{Multibendèl|Portal istòria|Portal Edat Mejana|Portal Itàlia}} [[Categoria:Exarcat de Ravena]] [[Categoria:Istòria d'Itàlia]] [[Categoria:Empèri Bizantin]] r7jibt6o8uxbaikgxtghw9zkycb2p5d 2508894 2508892 2026-09-19T23:53:15Z Briantin de Montrei 37340 2508894 wikitext text/x-wiki {{Omon|Pentapòli}} [[File:La Pentapoli della costa Adriatica.png|vinheta|En [[roge]], las cinc ciutats de la pentapòli adriatica. En [[irange]], autres ciutats de l'[[Exarcat de Ravena]].]] En [[Itàlia bizantina]], lo '''Ducat de la Pentapòli'''<ref group=Nt>Variacion dialectala:<br/>*'''Ducat dera Pentapòli''' en [[gascon]];<br/>*'''Duchat de la Pentapòli''' en [[nòrd-occitan]], [[gavaudanés (sosdialècte)|gavaudanés]], e [[Bas-vivarés (parlar)|bas-vivarés]].</ref> èra una circonscripcion militara governada per un [[duc]] (''dux'') nomenat per e jos l'autoritat de l'[[Exarcat de Ravena|exarca de Ravena]] (584-751). En realitat lo ducat comprenguèt doas pentapòlis (del grèc "πεντάπολις", "cinc ciutats"): quala maritima (comprenent las ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e quala annonària o montana (comprenent las ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]). Per aquesta rason, lo ducat de còps s'anomena "doble pentapòli" o "decapòli". ==La pentapòli maritima== Aqueste districte compreniá los territòris de cinc importants [[diocèsi|ciutats episcopalas]]: [[Diocèsi de Rimini|Rimini]], [[Diocèsi de Pesaro|Pesaro]], [[Archidiocèsi d'Ancona-Osimo|Ancona]], [[Diocèsi de Fano-Fossombrone-Cagli-Pergola|Fano]], e [[Diocèsi de Senigallia|Senigallia]]. Inicialament èra subjècte al govèrn de l'[[exarca]] de Ravena. Mai tard ganhèt una cèrta autonomia. Auèi los territòris de la Pentapòli son incluses entre [[Romanha]] e las [[Marchas]]. A l'epòca de sa constitucion confinava al nòrd amb lo nuclèu central de l'exarcat governat directament per l'exarca (lo Ravenat). Lo confinh èra lo cors del flume [[Marecchia]]<ref>Paola Novara, ''La Romagna delle pievi'', Il Ponte Vecchio, Cesena 2020, pag. 240.</ref>. Los autres confinhs: a l'èst la [[mar Adriatica]]; a l'oèst, lo long de la crèsta [[Apenins|apenina]], lo [[Ducat de Tuscia]] (establit pels [[Langobards]] en [[570]]); al sud-oèst lo [[Ducat de Perosa]] o lo [[Corredor Bizantin]], es a dire, aquela franja montanhosa de territòris [[Empèri Bizantin|bizantins]] que religava Ravena a [[Roma]]; e al sud, sul lièch del flume [[Musone (Marchas)|Misco]] (ara Musone), lo [[Ducat d'Espolet]], establit per los [[Langobards]] en [[570]]. La Pentapòli maritima s'estendiá probablament a l'interior fins als [[Apenins|montanhas apeninas]], e benlèu al delà. Sa ciutat mai meridionala èra Humana ([[Numana]]) sus la riba nòrd del Misco. Lo ''[[Dux]]'' de la Pentapòli residava probablament a [[Rimini]]<ref>Enciclopedia Treccani, voce ''[http://www.treccani.it/enciclopedia/pentapoli_%28Enciclopedia-Italiana%29/ Pentapoli]'', da cui si cita: ''È probabile, ma non certo, che Rimini ne fosse la capitale''.</ref>. Lo ''Dux'' èra a l'encòp l'autoritat civila e militara; jos son comandament aviá un ''numerus'', la garnison permanenta compausada de circa 500 infantariás. Lo Papa [[Gregòri Ier|Gregòri lo Grand]] menciona lo ''Numerus Ariminiensis'' en [[591]]. En la ciutat existiá un quartièr fortificat près del [[pont de Tibèri|pont roman de Tibèri]]; de mai lo pòrt maritim, a l'embocadura del flume [[Marecchia]], èra nomenat Cort dels Ducs (''Curtis ducibus''), mai tard popularament dicha "la Castellaccia". ==La Pentapòli annonària o montana== La Pentapòli annonària, dicha tanben montana, èra constituïda de las ciutats episcopalas de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]], de las qualas Cagli e Fossombrone èran situadas al long de la [[Via Flaminia]] consulara, es a dire, la partida septentrionala de l'anomenat [[Corredor Bizantin]], la franja de tèrra que religava [[Ravena]] a [[Roma]], las doas vilas principalas de l'Exarcat d'Itàlia. Divèrses estudioses modèrnes identifican la Pentapòli annonària, que constituïssiá la part intèrna del ducat de la Pentapòli e èra densament fortificat, amb la ''Provincia castellorum'' atestada per la [[Cosmografia de Ravena]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}.</ref><ref>Nella Cosmografia Ravennate, redatta tra la fine del VII e gli inizi dell'VIII secolo, viene affermato ''item Annonaria Pentapolensis est super ipsam Pentapolim, id est Provincia Castellorum'', cfr. {{Obratge|autor=Anonimo Ravennate|títol=Anonymi Ravennatis qui circa saeculum VII vixit De geographia|an=1688|pp=199-200|url=https://www.google.it/books/edition/Anonymi_Ravennatis_qui_circa_saeculum_VI/0jVpAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq}} Diversi studiosi moderni sostengono, sulla base di questo passo della Cosmografia Ravennate, che la parte interna della Pentapoli, quella Annonaria, fosse anche nota come ''Provincia Castellorum'' (cfr. {{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}). Altri studiosi, sulla base della testimonianza dell'autore del XII secolo Guido di Ravenna (che nella ''Geographica'' scrive: ''Quinta provinciarum Italiae Annonica Pentapolensis est, super quam regio est quae castellanorum appellata est ab antiquis'') identificano la ''Provincia Castellorum'' con una provincia contigua alla Pentapoli da identificare con le Alpi Appennine ({{cita|Paroli|p. 16}}).</ref> ==Istòria== L'istoriografia modèrna sosten que lo ducat de la Pentapòli foguèt establit al meteis temps que l'exarcat en 584, o al maximun qualques ans mai tard, e mai se las fonts contemporanèas (coma l'Epistolari Gregorian) o mencionan pas explicitament, atestant al maximum la preséncia d'un ''dux'' permanent a Rimini (Gregòri menciona un cèrt Arsicino o Ursicino) a partir de 591: se crei que lo territòri jos sa jurisdiccion, nomenat la "Pentapòli" per de fonts posterioras, inclusiá tanben las ciutats intèrnas d'Urbino, Fossombrone, Jesi, Cagli, e Gubbio.<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 82}}.</ref> En 598 lo ''[[magister militum]]'' Bahan, probablament per èsser identificat amb lo duc de la Pentapòli, envasiguèt lo [[Picen]] langobard, butant sas conquistas fins a [[Osimo]] abans que son avançada foguèsse arrestada pels langobards d'[[Ducat d'Espolet|Espolet]], menat pel duc [[Ariulf d'Espolet|Ariulf]], près de [[Camerino (Itàlia)|Camerino]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 100}}.</ref> La primièra mencion explicita dins de fonts contemporanèas a la Pentapòli se troba en [[649]] en la letra de Maure, arquevesque de Ravena, al Papa [[Martin Ier (papa)|Martin I]] concernent la controversia sobre lo [[monotelisme]].<ref>{{Obratge|autor=Maure (arquevesque de Ravena)|títol=Epistola unica ad Martinum Ponteficem Romanum adversus monothelitarum haeresim|url=https://documentacatholicaomnia.eu/02m/0648-0648,_Maurus_Ravennatensis_Episcopus,_Epistola_Ad_Martinum_Ponteficem_Romanum,_MLT.pdf}}</ref> Los actes del concili de 680 atestan que [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Fano]], [[Numana]], [[Osimo]] e [[Ancona]] fasián part de la "província de la Pentapòli" (''provinciae Pentapolim'').<ref>{{Obratge|títol=Concilii Actiones I - XI|pagina=155-157|url=https://books.google.it/books?id=wVrAggUFxq8C&printsec=frontcover&hl}} L'inserimento di Altino nella Pentapoli al posto di Rimini nella versione latina del testo è un errore di traduzione dal greco emendato in edizioni critiche successive. Vedasi PBE, [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F37.htm Paulos 13] e [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F38.htm Paulos 14].</ref> La primièra mencion d'un ducat de la Pentapòli apareis dins la biografia del papa [[Sèrgi Ier|Sèrgi I]] del ''[[Liber pontificalis]]'', ont s'indica qu'en [[692]], a la notícia que l'emperaire [[Justinian II]] aviá enviat lo [[protospatari]] Zacarias a Italia amb d'òrdres per deportar lo pontife a Constantinòble per lo punir per aver pas aprovat las decisions adoptadas al [[Concili in Trullo|Concili ''in Trullo'']], las tropas del ducat pentapolitan (''ducatus etiam Pentapolitani''), amassa amb de solats de Ravena e de los territòris limitròfas, prenguèron la defènsa del Papa Sèrgi I en marchant sus Roma: Zacarias foguèt aital incapable de completar sa mission deguèt puslèu implorar la proteccion del pontife contra las armadas revoltadas.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=París|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=373}}</ref> En qualques fonts del sègle VIII, coma lo ''Liber Pontificalis'' (que dins la biografia del papa [[Zacàrias (papa)|Zacarias I]] utiliza l'expression ''utrarumque Pentapolim'') e una letra de papa [[Adrian I (papa)|Adrian]] a [[Carlesmanhe]] datada de novembre de [[775]] (ont l'expression ''utrarumque Pentapoleos'' es utilizada), es afirmat que i aviá doas Pentapòlis.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=París|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=429}}</ref><ref>{{Obratge|títol=Codex Carolinus|pagina=580|url=https://www.dmgh.de/mgh_epp_3/index.htm#page/580/mode/1up}}</ref> Dins una letra del papa [[Gregòri II]] a l'emperaire [[Leon III l'Isaurian]] una "decapòli" (''decapolim'') menaçada pels Langobards es mencionada.<ref>{{Obratge|editor=Migne|títol=Patrologia Latina|volum=89|pagina=519|url=https://books.google.it/books?redir_esc=y&hl=it}}</ref> Sus la basa d'aquestas fonts, los studioses utilizan de còps lo tèrme "dobla pentapòli" o "decapòli" per se referir al ducat dins son ensemble, fasent distincion entre una pentapòli maritima (constituïda de las cinc ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e una pentapòli intèrna o annonària (constituïda de las cinc ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]).<ref>{{Obratge<!--IT: cita conferenza-->|autor=Roberto Bernacchia|títol=Ascoli e le Marche tra tardoantico e altomedioevo|colleccion=<!--conferenza-->=Atti del Convegno di studio; Ascoli Piceno, 5-7 dicembre 2002|an=2004|pagina=294}}</ref> Las doas províncias foguèron conquistadas pels [[Langobards]] entre [[727]] e [[729]]. En [[742]] lo rei [[Liutprand]] arribèt a un acòrdi ambe lo papa [[Zacarias Ier|Zacarias]], acceptant de cedir una part de sas territòris. Mas son successor [[Aistulf (rei)|Aistulf]] trenquèt l'acòrdi. Lo papa [[Estève II (papa)|Estève II]] decidiguèt alara de cridar ajuda a [[Pepin lo Brèu]], lo [[majordòme de palais]] del [[rei dels Francs]]. Coronat rei, en [[754]] Pepin davalèt en Itàlia pel primièr còp, desfaguèt los Langobards en batalha e forcèt lo rei Aistulf a cedir totes los territòris conquistats. Posteriorament lo re dels Francs liurèt aqueles territòris al papa (''[[Promissio Carisiaca]]''), que passèt a formar - amassa amb lo [[Ducat de Roma]] - los [[Estats Pontificaus|Estats de la Glèisa]] naissents. Lo nom de "Pentapòli" e tanben lo ducat amb son sèti a Rimini demorèt penndent qualque temps: las fonts mencionan Maurici (770); Julian (806, ''Iulianus Gloriosus Dux''); Martin (893, dont l'arca funèbra del qual, qu'èra en la [[catedrala de Santa Colomba]], es uèi conservada al [[Rimini#Musèus|Musèu de Rimini]]); benlèu Ors (905). ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== {{Traduccion/Referéncia|it|Pentapoli bizantina}} <references group=Nt/> ===Referéncias=== {{Referéncias}} {{Multibendèl|Portal istòria|Portal Edat Mejana|Portal Itàlia}} [[Categoria:Exarcat de Ravena]] [[Categoria:Istòria d'Itàlia]] [[Categoria:Empèri Bizantin]] jqakjpet49ntjbos7zjtj6faudkv9tl 2508895 2508894 2026-09-19T23:54:03Z Briantin de Montrei 37340 /* Istòria */ 2508895 wikitext text/x-wiki {{Omon|Pentapòli}} [[File:La Pentapoli della costa Adriatica.png|vinheta|En [[roge]], las cinc ciutats de la pentapòli adriatica. En [[irange]], autres ciutats de l'[[Exarcat de Ravena]].]] En [[Itàlia bizantina]], lo '''Ducat de la Pentapòli'''<ref group=Nt>Variacion dialectala:<br/>*'''Ducat dera Pentapòli''' en [[gascon]];<br/>*'''Duchat de la Pentapòli''' en [[nòrd-occitan]], [[gavaudanés (sosdialècte)|gavaudanés]], e [[Bas-vivarés (parlar)|bas-vivarés]].</ref> èra una circonscripcion militara governada per un [[duc]] (''dux'') nomenat per e jos l'autoritat de l'[[Exarcat de Ravena|exarca de Ravena]] (584-751). En realitat lo ducat comprenguèt doas pentapòlis (del grèc "πεντάπολις", "cinc ciutats"): quala maritima (comprenent las ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e quala annonària o montana (comprenent las ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]). Per aquesta rason, lo ducat de còps s'anomena "doble pentapòli" o "decapòli". ==La pentapòli maritima== Aqueste districte compreniá los territòris de cinc importants [[diocèsi|ciutats episcopalas]]: [[Diocèsi de Rimini|Rimini]], [[Diocèsi de Pesaro|Pesaro]], [[Archidiocèsi d'Ancona-Osimo|Ancona]], [[Diocèsi de Fano-Fossombrone-Cagli-Pergola|Fano]], e [[Diocèsi de Senigallia|Senigallia]]. Inicialament èra subjècte al govèrn de l'[[exarca]] de Ravena. Mai tard ganhèt una cèrta autonomia. Auèi los territòris de la Pentapòli son incluses entre [[Romanha]] e las [[Marchas]]. A l'epòca de sa constitucion confinava al nòrd amb lo nuclèu central de l'exarcat governat directament per l'exarca (lo Ravenat). Lo confinh èra lo cors del flume [[Marecchia]]<ref>Paola Novara, ''La Romagna delle pievi'', Il Ponte Vecchio, Cesena 2020, pag. 240.</ref>. Los autres confinhs: a l'èst la [[mar Adriatica]]; a l'oèst, lo long de la crèsta [[Apenins|apenina]], lo [[Ducat de Tuscia]] (establit pels [[Langobards]] en [[570]]); al sud-oèst lo [[Ducat de Perosa]] o lo [[Corredor Bizantin]], es a dire, aquela franja montanhosa de territòris [[Empèri Bizantin|bizantins]] que religava Ravena a [[Roma]]; e al sud, sul lièch del flume [[Musone (Marchas)|Misco]] (ara Musone), lo [[Ducat d'Espolet]], establit per los [[Langobards]] en [[570]]. La Pentapòli maritima s'estendiá probablament a l'interior fins als [[Apenins|montanhas apeninas]], e benlèu al delà. Sa ciutat mai meridionala èra Humana ([[Numana]]) sus la riba nòrd del Misco. Lo ''[[Dux]]'' de la Pentapòli residava probablament a [[Rimini]]<ref>Enciclopedia Treccani, voce ''[http://www.treccani.it/enciclopedia/pentapoli_%28Enciclopedia-Italiana%29/ Pentapoli]'', da cui si cita: ''È probabile, ma non certo, che Rimini ne fosse la capitale''.</ref>. Lo ''Dux'' èra a l'encòp l'autoritat civila e militara; jos son comandament aviá un ''numerus'', la garnison permanenta compausada de circa 500 infantariás. Lo Papa [[Gregòri Ier|Gregòri lo Grand]] menciona lo ''Numerus Ariminiensis'' en [[591]]. En la ciutat existiá un quartièr fortificat près del [[pont de Tibèri|pont roman de Tibèri]]; de mai lo pòrt maritim, a l'embocadura del flume [[Marecchia]], èra nomenat Cort dels Ducs (''Curtis ducibus''), mai tard popularament dicha "la Castellaccia". ==La Pentapòli annonària o montana== La Pentapòli annonària, dicha tanben montana, èra constituïda de las ciutats episcopalas de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]], de las qualas Cagli e Fossombrone èran situadas al long de la [[Via Flaminia]] consulara, es a dire, la partida septentrionala de l'anomenat [[Corredor Bizantin]], la franja de tèrra que religava [[Ravena]] a [[Roma]], las doas vilas principalas de l'Exarcat d'Itàlia. Divèrses estudioses modèrnes identifican la Pentapòli annonària, que constituïssiá la part intèrna del ducat de la Pentapòli e èra densament fortificat, amb la ''Provincia castellorum'' atestada per la [[Cosmografia de Ravena]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}.</ref><ref>Nella Cosmografia Ravennate, redatta tra la fine del VII e gli inizi dell'VIII secolo, viene affermato ''item Annonaria Pentapolensis est super ipsam Pentapolim, id est Provincia Castellorum'', cfr. {{Obratge|autor=Anonimo Ravennate|títol=Anonymi Ravennatis qui circa saeculum VII vixit De geographia|an=1688|pp=199-200|url=https://www.google.it/books/edition/Anonymi_Ravennatis_qui_circa_saeculum_VI/0jVpAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq}} Diversi studiosi moderni sostengono, sulla base di questo passo della Cosmografia Ravennate, che la parte interna della Pentapoli, quella Annonaria, fosse anche nota come ''Provincia Castellorum'' (cfr. {{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}). Altri studiosi, sulla base della testimonianza dell'autore del XII secolo Guido di Ravenna (che nella ''Geographica'' scrive: ''Quinta provinciarum Italiae Annonica Pentapolensis est, super quam regio est quae castellanorum appellata est ab antiquis'') identificano la ''Provincia Castellorum'' con una provincia contigua alla Pentapoli da identificare con le Alpi Appennine ({{cita|Paroli|p. 16}}).</ref> ==Istòria== L'istoriografia modèrna sosten que lo ducat de la Pentapòli foguèt establit al meteis temps que l'exarcat en 584, o al maximun qualques ans mai tard, e mai se las fonts contemporanèas (coma l'Epistolari Gregorian) o mencionan pas explicitament, atestant al maximum la preséncia d'un ''dux'' permanent a Rimini (Gregòri menciona un cèrt Arsicino o Ursicino) a partir de 591: se crei que lo territòri jos sa jurisdiccion, nomenat la "Pentapòli" per de fonts posterioras, inclusiá tanben las ciutats intèrnas d'Urbino, Fossombrone, Jesi, Cagli, e Gubbio.<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 82}}.</ref> En 598 lo ''[[magister militum]]'' Bahan, probablament per èsser identificat amb lo duc de la Pentapòli, envasiguèt lo [[Picen]] langobard, butant sas conquistas fins a [[Osimo]] abans que son avançada foguèsse arrestada pels langobards d'[[Ducat d'Espolet|Espolet]], menat pel duc [[Ariulf d'Espolet|Ariulf]], près de [[Camerino (Itàlia)|Camerino]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 100}}.</ref> La primièra mencion explicita dins de fonts contemporanèas a la Pentapòli se troba en [[649]] en la letra de Maure, arquevesque de Ravena, al Papa [[Martin Ier (papa)|Martin I]] concernent la controversia sobre lo [[monotelisme]].<ref>{{Obratge|autor=Maure (arquevesque de Ravena)|títol=Epistola unica ad Martinum Ponteficem Romanum adversus monothelitarum haeresim|url=https://documentacatholicaomnia.eu/02m/0648-0648,_Maurus_Ravennatensis_Episcopus,_Epistola_Ad_Martinum_Ponteficem_Romanum,_MLT.pdf}}</ref> Los actes del concili de 680 atestan que [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Fano]], [[Numana]], [[Osimo]] e [[Ancona]] fasián part de la "província de la Pentapòli" (''provinciae Pentapolim'').<ref>{{Obratge|títol=Concilii Actiones I - XI|pagina=155-157|url=https://books.google.it/books?id=wVrAggUFxq8C&printsec=frontcover&hl}} L'inserimento di Altino nella Pentapoli al posto di Rimini nella versione latina del testo è un errore di traduzione dal greco emendato in edizioni critiche successive. Vedasi PBE, [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F37.htm Paulos 13] e [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F38.htm Paulos 14].</ref> La primièra mencion d'un ducat de la Pentapòli apareis dins la biografia del papa [[Sèrgi Ier|Sèrgi I]] del ''[[Liber pontificalis]]'', ont s'indica qu'en [[692]], a la notícia que l'emperaire [[Justinian II]] aviá enviat lo [[protospatari]] Zacarias a Italia amb d'òrdres per deportar lo pontife a Constantinòble per lo punir per aver pas aprovat las decisions adoptadas al [[Concili in Trullo|Concili ''in Trullo'']], las tropas del ducat pentapolitan (''ducatus etiam Pentapolitani''), amassa amb de solats de Ravena e de los territòris limitròfas, prenguèron la defènsa del Papa Sèrgi I en marchant sus Roma: Zacarias foguèt aital incapable de completar sa mission deguèt puslèu implorar la proteccion del pontife contra las armadas revoltadas.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=París|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=373}}</ref> En qualques fonts del sègle VIII, coma lo ''Liber Pontificalis'' (que dins la biografia del papa [[Zacàrias (papa)|Zacarias I]] utiliza l'expression ''utrarumque Pentapolim'') e una letra de papa [[Adrian I (papa)|Adrian]] a [[Carlesmanhe]] datada de novembre de [[775]] (ont l'expression ''utrarumque Pentapoleos'' es utilizada), es afirmat que i aviá doas Pentapòlis.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=París|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=429}}</ref><ref>{{Obratge|títol=Codex Carolinus|pagina=580|url=https://www.dmgh.de/mgh_epp_3/index.htm#page/580/mode/1up}}</ref> Dins una letra del papa [[Gregòri II]] a l'emperaire [[Leon III l'Isaurian]] una "decapòli" (''decapolim'') menaçada pels Langobards es mencionada.<ref>{{Obratge|editor=Migne|títol=Patrologia Latina|volum=89|pagina=519|url=https://books.google.it/books?redir_esc=y&hl=it}}</ref> Sus la basa d'aquestas fonts, los studioses utilizan de còps lo tèrme "dobla pentapòli" o "decapòli" per se referir al ducat dins son ensemble, fasent distincion entre una pentapòli maritima (constituïda de las cinc ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e una pentapòli intèrna o annonària (constituïda de las cinc ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]).<ref>{{Obratge<!--IT: cita conferenza-->|autor=Roberto Bernacchia|títol=Ascoli e le Marche tra tardoantico e altomedioevo|colleccion=<!--conferenza-->Atti del Convegno di studio; Ascoli Piceno, 5-7 dicembre 2002|an=2004|pagina=294}}</ref> Las doas províncias foguèron conquistadas pels [[Langobards]] entre [[727]] e [[729]]. En [[742]] lo rei [[Liutprand]] arribèt a un acòrdi ambe lo papa [[Zacarias Ier|Zacarias]], acceptant de cedir una part de sas territòris. Mas son successor [[Aistulf (rei)|Aistulf]] trenquèt l'acòrdi. Lo papa [[Estève II (papa)|Estève II]] decidiguèt alara de cridar ajuda a [[Pepin lo Brèu]], lo [[majordòme de palais]] del [[rei dels Francs]]. Coronat rei, en [[754]] Pepin davalèt en Itàlia pel primièr còp, desfaguèt los Langobards en batalha e forcèt lo rei Aistulf a cedir totes los territòris conquistats. Posteriorament lo re dels Francs liurèt aqueles territòris al papa (''[[Promissio Carisiaca]]''), que passèt a formar - amassa amb lo [[Ducat de Roma]] - los [[Estats Pontificaus|Estats de la Glèisa]] naissents. Lo nom de "Pentapòli" e tanben lo ducat amb son sèti a Rimini demorèt penndent qualque temps: las fonts mencionan Maurici (770); Julian (806, ''Iulianus Gloriosus Dux''); Martin (893, dont l'arca funèbra del qual, qu'èra en la [[catedrala de Santa Colomba]], es uèi conservada al [[Rimini#Musèus|Musèu de Rimini]]); benlèu Ors (905). ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== {{Traduccion/Referéncia|it|Pentapoli bizantina}} <references group=Nt/> ===Referéncias=== {{Referéncias}} {{Multibendèl|Portal istòria|Portal Edat Mejana|Portal Itàlia}} [[Categoria:Exarcat de Ravena]] [[Categoria:Istòria d'Itàlia]] [[Categoria:Empèri Bizantin]] 1kjkps1n3038seluec8x1heh6893dt5 Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti 3 201537 2508881 2508871 2026-09-19T16:11:14Z ~2026-50516-71 65301 /* Move page */ Respònsa 2508881 wikitext text/x-wiki == Move page == Hi @[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] as you work on it.wiki we kindly request your project contribution for a move page: can you please move [[it:Biscia]] to [[it:Biscia (disambigua)]] to fix correct redirect to [[it:Natrix]]? Thanks. [[Especial:Contribucions/~2026-50276-64|~2026-50276-64]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50276-64|discussió]]) 17 setembre de 2026 a 22.50 (UTC) :@[[Utilizaire:~2026-50276-64|~2026-50276-64]] sure [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 18 setembre de 2026 a 15.04 (UTC) :@[[Utilizaire:~2026-50276-64|~2026-50276-64]] ok i moved it [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 18 setembre de 2026 a 15.06 (UTC) ::@[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] many thanks for your contribution. And, as soon as possible, can you please change and correct the following titles: [[it:Barolo (vino)]] to [[it:Barolo]] ; [[it:Capra]] to [[it:Capra (disambigua)]] ; [[it:Gilet]] to [[it:Gilet (disambigua)]] and [[it:Civetta]] to [[it:Civetta (disambigua)]]? We need to fix redirect/titles for the relevant wikiprojects. [[Especial:Contribucions/~2026-50463-01|~2026-50463-01]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50463-01|discussió]]) 19 setembre de 2026 a 09.37 (UTC) :::@[[Utilizaire:~2026-50463-01|~2026-50463-01]] ok i Just moved them :D [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 09.46 (UTC) ::::oh @[[Utilizaire:~2026-50463-01|~2026-50463-01]] you can make a Wikipedia account since your asking to fix and It would help to recognize this account [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 09.50 (UTC) :::::@[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] Thanks for the help; we collaborate across various Wikipedia editions, which is why we don't have a single account. We work on Wikidata and periodically manage Wikipedia titles by asking active users across different language editions to contribute; we then organize the items on Wikidata and contact you and other users so that the necessary changes can be made whenever time permits. As soon as possible: [[it:Ortensia]] to [[it:Ortensia (disambigua)]] and [[it:Mamba]] to [[it:Mamba (disambigua)]]. [[Especial:Contribucions/~2026-50516-71|~2026-50516-71]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50516-71|discussió]]) 19 setembre de 2026 a 16.11 (UTC) mvza5ykh0avczfq03e3tyselzy7e620 2508882 2508881 2026-09-19T16:12:12Z ~2026-50516-71 65301 2508882 wikitext text/x-wiki == Move page == Hi @[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] as you work on it.wiki we kindly request your project contribution for a move page: can you please move [[it:Biscia]] to [[it:Biscia (disambigua)]] to fix correct redirect to [[it:Natrix]]? Thanks. [[Especial:Contribucions/~2026-50276-64|~2026-50276-64]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50276-64|discussió]]) 17 setembre de 2026 a 22.50 (UTC) :@[[Utilizaire:~2026-50276-64|~2026-50276-64]] sure [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 18 setembre de 2026 a 15.04 (UTC) :@[[Utilizaire:~2026-50276-64|~2026-50276-64]] ok i moved it [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 18 setembre de 2026 a 15.06 (UTC) ::@[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] many thanks for your contribution. And, as soon as possible, can you please change and correct the following titles: [[it:Barolo (vino)]] to [[it:Barolo]] ; [[it:Capra]] to [[it:Capra (disambigua)]] ; [[it:Gilet]] to [[it:Gilet (disambigua)]] and [[it:Civetta]] to [[it:Civetta (disambigua)]]? We need to fix redirect/titles for the relevant wikiprojects. [[Especial:Contribucions/~2026-50463-01|~2026-50463-01]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50463-01|discussió]]) 19 setembre de 2026 a 09.37 (UTC) :::@[[Utilizaire:~2026-50463-01|~2026-50463-01]] ok i Just moved them :D [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 09.46 (UTC) ::::oh @[[Utilizaire:~2026-50463-01|~2026-50463-01]] you can make a Wikipedia account since your asking to fix and It would help to recognize this account [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 09.50 (UTC) :::::@[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] Thanks for the help; we collaborate across various Wikipedia editions, which is why we don't have a single account. We work on Wikidata and periodically manage Wikipedia titles/redirects by asking active users across different language editions to contribute; we then organize the items on Wikidata and contact you and other users so that the necessary changes can be made whenever time permits. Please as soon as possible: [[it:Ortensia]] to [[it:Ortensia (disambigua)]] and [[it:Mamba]] to [[it:Mamba (disambigua)]]. [[Especial:Contribucions/~2026-50516-71|~2026-50516-71]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50516-71|discussió]]) 19 setembre de 2026 a 16.11 (UTC) fs0je8dn6q9uirzdualh20l454lgbf5 2508883 2508882 2026-09-19T16:19:41Z Nuvola Gatti 64668 /* Move page */ Respònsa 2508883 wikitext text/x-wiki == Move page == Hi @[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] as you work on it.wiki we kindly request your project contribution for a move page: can you please move [[it:Biscia]] to [[it:Biscia (disambigua)]] to fix correct redirect to [[it:Natrix]]? Thanks. [[Especial:Contribucions/~2026-50276-64|~2026-50276-64]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50276-64|discussió]]) 17 setembre de 2026 a 22.50 (UTC) :@[[Utilizaire:~2026-50276-64|~2026-50276-64]] sure [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 18 setembre de 2026 a 15.04 (UTC) :@[[Utilizaire:~2026-50276-64|~2026-50276-64]] ok i moved it [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 18 setembre de 2026 a 15.06 (UTC) ::@[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] many thanks for your contribution. And, as soon as possible, can you please change and correct the following titles: [[it:Barolo (vino)]] to [[it:Barolo]] ; [[it:Capra]] to [[it:Capra (disambigua)]] ; [[it:Gilet]] to [[it:Gilet (disambigua)]] and [[it:Civetta]] to [[it:Civetta (disambigua)]]? We need to fix redirect/titles for the relevant wikiprojects. [[Especial:Contribucions/~2026-50463-01|~2026-50463-01]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50463-01|discussió]]) 19 setembre de 2026 a 09.37 (UTC) :::@[[Utilizaire:~2026-50463-01|~2026-50463-01]] ok i Just moved them :D [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 09.46 (UTC) ::::oh @[[Utilizaire:~2026-50463-01|~2026-50463-01]] you can make a Wikipedia account since your asking to fix and It would help to recognize this account [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 09.50 (UTC) :::::@[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] Thanks for the help; we collaborate across various Wikipedia editions, which is why we don't have a single account. We work on Wikidata and periodically manage Wikipedia titles/redirects by asking active users across different language editions to contribute; we then organize the items on Wikidata and contact you and other users so that the necessary changes can be made whenever time permits. Please as soon as possible: [[it:Ortensia]] to [[it:Ortensia (disambigua)]] and [[it:Mamba]] to [[it:Mamba (disambigua)]]. [[Especial:Contribucions/~2026-50516-71|~2026-50516-71]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50516-71|discussió]]) 19 setembre de 2026 a 16.11 (UTC) ::::::@[[Utilizaire:~2026-50516-71|~2026-50516-71]] ok Just moved :D [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 16.19 (UTC) 4q60vuj1g0vfd1t2kc8sd6modkztc0d Burla 0 201543 2508884 2026-09-19T18:45:32Z FabreEnzo 61852 Creacion de la pagina amb « {{Dialècte Auvernhat}} La '''burla''' es un [[vent]] [[ivèrn|ivernaud]] freid que bòfa dau nòrd sobre las planesas de [[Velai]], d'[[Ardecha (departament) e de [[Forés]]. I entraïna una baissa de las [[temperatura]]s e, dins los endreits favorables, la formacion de [[congeira]]s. == Liams intèrnes == * [[Congeira]] * [[Vent]] == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> » 2508884 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} La '''burla''' es un [[vent]] [[ivèrn|ivernaud]] freid que bòfa dau nòrd sobre las planesas de [[Velai]], d'[[Ardecha (departament) e de [[Forés]]. I entraïna una baissa de las [[temperatura]]s e, dins los endreits favorables, la formacion de [[congeira]]s. == Liams intèrnes == * [[Congeira]] * [[Vent]] == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> dmbmu8e3h6u9rdfjjd3xkx8jguxpw1z 2508885 2508884 2026-09-19T18:46:26Z FabreEnzo 61852 2508885 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} La '''burla''' es un [[vent]] [[ivèrn|ivernaud]] freid que bòfa dau nòrd sobre las planesas de [[Velai]], d'[[Ardècha (departament)|Ardècha]] e de [[Forés]]. I entraïna una baissa de las [[temperatura]]s e, dins los endreits favorables, la formacion de [[congeira]]s. == Liams intèrnes == * [[Congeira]] * [[Vent]] == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> gkwb2az8kwgzyt9u6sfb2vdp1z88jyp 2508886 2508885 2026-09-19T18:47:07Z FabreEnzo 61852 2508886 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} La '''burla''' es un [[vent]] [[ivèrn|ivernaud]] freid que bòfa dau nòrd sobre las planesas de [[Velai]], d'[[Ardecha (departament)|Ardecha]] e de [[Forés]]. I entraïna una baissa de las [[temperatura]]s e, dins los endreits favorables, la formacion de [[congeira]]s. == Liams intèrnes == * [[Congeira]] * [[Vent]] == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> 017wffhckin4b73mbvntpfkkx6akd9s