Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 264 2508927 2078290 2026-09-20T20:39:35Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Leon XIV]], [[Papa|papa]] de la [[Glèisa Catolica Romana]] 2508927 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Setembre}} == Eveniments == == Naissenças == * [[1486]] - [[Heinrich Cornelius Agrippa]], quimista alemand (m. [[1535]]) * [[1580]] - [[Francisco de Quevedo]], escrivan espanhòl (m. [[1645]]) * [[1769]] - [[Alexander von Humboldt]], naturalista alemand (m. [[1859]]) * [[1849]] - [[Ivan Pavlov]], scientific rus, Prèmi Nobel (m. [[1936]]) * [[1864]] - [[Robert Cecil]], diplomata britanic, Prèmi Nobel de la Patz (m. [[1958]]) * [[1913]] - [[Jacobo Arbenz]], president de Guatemala (m. [[1971]]) * [[1920]] - [[Lawrence Klein]], economista american, Prèmi Nobel * [[1936]] - [[Ferid Murad]], mètge e farmacologista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina * [[1955]] - [[Leon XIV]], papa de la Glèisa Catolica Romana * [[1956]] - [[Kostas Karamanlis]], primièr ministre de Grècia * [[1965]] - [[Dmitrii Medvedev]], president de Russia * [[1983]] - [[Amy Winehouse]], cantaira britanica (m. [[2011]]) * [[1988]] - [[Martin Fourcade]], biatlèta francés == Decèsses == * [[1852]] - [[Arthur Wellesley]], primièr ministre del Reialme Unit (n. [[1769]]) * [[1901]] - [[William McKinley]], president dels [[Estats Units]] (n. [[1843]]) * [[1905]] - [[Pierre Savorgnan de Brazza]], explorator francoitalian (n. [[1852]]) * [[1927]] - [[Isadora Duncan]], dançaira americana (n. [[1877]]) * [[1937]] - [[Tomáš Masaryk]], president de [[Checoslovaquia]] (n. [[1850]]) * [[1982]] - [[Grace Kelly]], actritz americana e princessa de [[Monegue]] (n. [[1929]]) * [[1989]] - [[Perez Prado]], compositor e musician cuban (n. [[1916]]) ---- Vejatz tanben : * [[13 de setembre]] | [[15 de setembre]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] 89gbcljkzgti77jvybm0np7fid7osg9 0 5267 2508929 2508908 2026-09-21T05:00:31Z Nicolas Eynaud 6858 /* Supòrts e materiaus */ 2508929 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. === Tecnicas principalas === Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizat per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion. La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.</ref>. == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] itc929o5oxfv3oj9fnvp9ldy1f4003s 0 17871 2508928 2100953 2026-09-20T23:35:53Z Mistico Dois 45295 2508928 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Francisco José de Goya y Lucientes''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 |[[Fichièr:Goya selfportrait.jpg|200px]] |- !align=right|Profession: | [[pintura|pintre]] |- !align=right|País: | [[Espanha]] |- !align=right|Data de naissença: |[[30 de març]] de [[1746]] |- !align=right|Luòc de naissença: |[[Fuendetodos]], [[Aragon]], [[Espanha]] |- !align=right|Data de decès: |[[16 d'abril]] de [[1828]] |- !align=right|Luòc de decès: |[[Bordèu]], [[Aquitània]], [[França]] |} {{1000 fondamentals}} '''Francisco José de Goya y Lucientes''' (n. en [[1746]], m.[[1828]]) foguèt un important pintor istoric [[Aragon|aragonés]] (e [[Espanha|espanhòl]]) -e d'origina basca per via paternala- de la fin del [[sègle XVIII]] e del començament del [[sègle XIX]]. {{clr}} == Galariá d'òbras de Goya == <gallery> Image:Self-portrait_at_69_Years_by_Francisco_de_Goya.jpg|Autoretrait, 1815 Image:Isidoro Máiquez by Goya.jpg|Isidoro Máiquez (1746-1828) Image:Goya_Alba1.jpg|La Duquesa de Alba, 1795 |La Duquesa de Alba, 1797 Image:Doña Isabel Cobos de Porc by Francisco Goya.jpg|Dona Isabèl de Porcel Image:El Empecinado de Goya.jpeg|Juan Martín Díaz Image:Portrait of Félix de Azara by Goya.jpg|Retrait de Félix de Azara Image:Goya_Gregory.jpg|San Gregorio Image:Queen María Luisa in a Mantilla by Goya (Royal Palace of Madrid).jpg|La reina Maria-Luisa, femna de [[Carles IV]] Image:Francisco de Goya y Lucientes 054.jpg|[[Carles IV]] d'Espanha et familha (1800-01) Image:General Jose de Urrutia (1739-1803) por Goya.jpg| General José de Urrutia </gallery> {{Aragon}} [[Categoria:Pintre espanhòl|Goya y Lucientes, Francisco José de]] [[Categoria:Naissença en 1746|Goya y Lucientes, Francisco José de]] [[Categoria:Decès en 1828|Goya y Lucientes, Francisco José de]] [[Categoria:Personalitat aragonesa|Goya y Lucientes, Francisco José de]] [[Categoria:Francisco Goya]] 13f7v6nt0nepdfk8wxqmd9gfjsqfs18 0 36630 2508920 2262988 2026-09-20T16:43:55Z ~2026-50818-22 65319 /* */ 2508920 wikitext text/x-wiki {{Omon|Ròcafòrt}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Ròcafòrt de Solson | nom2 = ''Roquefort-sur-Soulzon'' | imatge = Roquefort 5.jpg | descripcion = | lògo = cap | escut = Blason de Roquefort-sur-Soulzon.svg | escais = | region ist = {{Roergue}}<br/>{{Guiana}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Milhau|Milhau]] | canton = [[Canton de Sant Africa|Sant Africa]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Sant African, Ròcafòrt, Sèt Combas|CC de Sant African, Ròcafòrt, Sèt Combas]] | insee = 12203 | sitweb = | cp = 12250 | cònsol = Bernard Sirgue | mandat = [[2020-2026]] | gentilici = ''Roquefortais'' (en [[francés]]) | latitud = 43.9775 | longitud = 2.98972222 | alt mini = 424 | alt mej = 630 | alt maxi = 828 | km² = 17.03 |}} '''Ròcafòrt''' o '''Ròcafòrt de Solson''' (''Roquefort-sur-Soulzon'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Roergue|roergassa]] situada dins lo [[departaments franceses|departament francés]] d'[[Avairon (departament)|Avairon]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. Lo vilatge es conegut per lo [[formatge]] del meteis nom, lo [[ròcafòrt (formatge)|ròcafòrt]], e per las [[Cavas de Ròcafòrt|cavas]] ont s'afina. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 12203.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=12203 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta=març de [[1989]] |Fin= [[2026]] |Identitat=Bernard Sirgue|Partit=[[UMP|UMP, LR]] |Qualitat= mètge generalista, puèi retirat}} {{Elegit |Debuta= març de [[1971]] |Fin= 1989 |Identitat= Benjamin Crouzat |Partit= |Qualitat= industrial formatgièr}} {{Elegit |Debuta= març de [[1965]] |Fin=1971 |Identitat=Henri Treillet |Partit= |Qualitat= quadre de la societat de las Cavas}} {{Elegit |Debuta= octobre de [[1947]] |Fin= 1965 |Identitat=Jean Gastal |Partit= |Qualitat= industrial formatgièr}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1947 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=12203 |1793=247 |1800=362 |1806=1114 |1821=1239 |1831=1315 |1836=1272 |1841=1388 |1846=609 |1851=591 |1856=704 |1861=595 |1866=605 |1872=990 |1876=771 |1881=807 |1886=1296 |1891=971 |1896=855 |1901=937 |1906=1218 |1911=1366 |1921=1407 |1926=1453 |1931=1495 |1936=1484 |1946=1357 |1954=1289 |1962=1488 |1968=1349 |1975=949 |1982=880 |1990=789 |1999=679 |2006=690 |2007= |2008= |2009= |max=1400 |cassini=29627 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas d'Avairon]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Multibendèl|Portal Roergue|Portal Guiana}} {{Comunas d'Avairon}} [[Categoria:Comuna d'Avairon]] [[Categoria:Comuna de Roergue]] [[Categoria:Comuna de Guiana]] fasipfzk9l4dl4tlgmgv3k2wywql6zz 0 66366 2508923 2486235 2026-09-20T18:42:59Z Alaric 506 44932 2508923 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana |nom=Bòrt |carta=oc |nom2= ''Bort-les-Orgues'' |ist={{Lemosin}} |parçan={{Artensa}} | lògo= | imatge=Bort-les-Orgues.jpg | descripcion= Vista de Bòrt |escut=Blason ville fr Bort-les-Orgues (Corrèze) 3.svg |region=[[Novèla Aquitània]] |departament={{Corresa}} |arrondiment=[[Arrondiment d'Ussèl]] |canton= Nauta Dordonha (burèu centralizator), [[Canton de Bòrt]] ([[chapluòc]]) davant 2015</small> |insee=19028 |cp=19110 |cònsol=Patrick Jouve |mandat=[[2026]]-[[2032]] |intercom= [[Nauta Corresa Comunautat]] |gentilici = los [gu'nɔ] <ref>enquèsta Sivadon abrial 2018 a [[Bèlluòc (Cantal)]] e a [[La Monselie|La Monciliá]]</ref> |longitud=2.4981 |latitud=45.4017 |alt mini=403 |alt mej= |alt maxi=788 |km²=15.07 }} [[Fichièr:Lac du barrage de bort.jpg|left|thumb|200px|Lo barratge]] '''Bòrt''' (''Bort-les-Orgues'' en [[francés]]) es una comuna d'[[Occitània]], en [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnhe]] dialectalament e culturalament, e en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]] istoricament e administrativament, es la [[vila]] principala dau [[Parçan d'Occitània|parçan]] d'[[Artensa]] ; z-es administrada per lo [[Departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[Region francesa|region]] de [[Novèla Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Eraldica== [[Fichièr:Blason ville fr Bort-les-Orgues (Corrèze) 3.svg|100 px]] Las armas actualas de la vila son « d'[[azur]] a tres croses en forma de 'x' d'[[Argent (heraudica)|argent]] ». ''Las ancianas'' : [[Fichièr:Bort-Les-Orgues 2.svg|100px]] « D'[[Aur (heraudica)|aur]], au sautador dentat de [[gules]] ». [[Victor Adolphe Malte-Brun|Malte-Brun]], la France illustrée (1882). [[Fichièr:Blason ville fr Bort-les-Orgues (Corrèze).svg|100px]] « D'azur, a tres bendas ondadas d'aur ». Reportadas tanben per Malte-Brun. ==Geografia== ===Perimètre delh territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Bòrt | nord = | nord-est = [[Lanòbre]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | est = [[Champs e Marchalm]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-est = [[Vebret]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud = [[Ide]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-ouest = [[Madic]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | ouest = | nord-ouest = [[Sarron e Sent Julian|Sarron]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son ''Boort'', en 944, ''Baort'', en 1106, ''Boort'', en 1131, ''Bort'', vas 1315. Lo nom vendriá delh gallic ''*Boduo-ritum'', « lo ga de la graula (caula) », de ''boduos, bodua'', « graula » e ritu- « ga ». Lo mot ''graula'' se deu préner en un sens simbolic : la graula (caula) èra l'animal emblematic de la divessa guerrièra, çò que conven fòrça plan per un limit de dos pòbles (los Féniés supausan, per explicar l'atestacion del sègle XII, ''Baort'', un ''*bal-ritum'', amb l'oronime pre-indoeuropèu ''*bal-'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 99</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 82</ref>{{,}}<ref>Xavier Delamarre, ''Dictionnaire de la Langue gauloise'', ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 81</ref>; mas una fòrma pus anciana ne'n seriá ''*Balrt'', çò que sembla pas podeir èsser, auriá donat puslèu ''*Bart''; d'un autre costat, ''*bal-ritum'' seriá en realitat ''*baló-ritum'', qu'auriá donat ''*Balòrt''). ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=19028 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2026]] |Fin=([[2032]]) |Identitat=Patrick Jouve |Partit= divèrs dreita |Qualitat= responsable comptable e financèir}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat= Éric Ziolo |Partit= [[UMP|LR]] |Qualitat= conselhèir departamental (2021-) }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Nathalie Delcouderc-Juillard |Partit=[[PS]] |Qualitat= Vice-presidenta del Conselh régional de [[Novèla Aquitània]] e de Nauta Corresa Comunautat }} {{Elegit |Debuta= març de [[1983]] |Fin= març 2001 |Identitat=Jean-Pierre Dupont |Partit=[[Recampament per la Republica|RPR]] |Qualitat= President del Conselh General de Corresa (1992-2008), deputat de la tresena circonscripcion de [[Corresa (departament)|Corresa]] (1995 (relevaire de [[Jacques Chirac]]-2012) }} {{Elegit |Debuta= [[1971]] |Fin=1983 |Identitat= Roger Guillard |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1964]] |Fin=1971 |Identitat= Jean-Baptiste Papon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1959]] |Fin=1964 |Identitat= Joseph Lachaze |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin=1959 |Identitat=Henry Pallut |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= decembre [[1944]] |Fin=1945 |Identitat=Albert Sardain |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= elegit en [[1925]] |Fin= |Identitat=Jean Baptiste Brun |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1912]] |Fin=1925 |Identitat= Marius Minier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1900]] |Fin=1912 |Identitat= Jean Parre |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1896]] |Fin=1900 |Identitat=Jacques Faucher |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1886]] |Fin=1896 |Identitat=Léon Theyssier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1885]] |Fin=1886 |Identitat= Jacques Donadieu |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1885]] |Fin=1885 |Identitat= François Raboisson |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1881]] |Fin=1885 |Identitat= Guillaume Chadefaud|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1880]] |Fin=1881 |Identitat=Gabriel Poumarat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1878]] |Fin=1880 |Identitat=Jean Baptiste Léon Theyssier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1878]] |Fin=1878 |Identitat= Marie Jean François Broquin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1873]] |Fin=1878 |Identitat=Jean Baptiste Megemont |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin=1873 |Identitat=Régis Lumet-Lajonquières |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1868]] |Fin=1871 |Identitat=François Auguste Lecler |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1858]] |Fin=1868 |Identitat= Léon Forsse |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1851]] |Fin=1858 |Identitat=Jean Baptiste Chassaingt |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= elegit lo 21 d'aost [[1848]] |Fin=1851 |Identitat=Jean Baptiste Barbat-Duclozel |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= elegit lo 25 de març [[1848]] |Fin=1848 |Identitat=Léon Forsse |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= elegit en [[1847]] |Fin=1848 |Identitat= Jean Baptiste Forsse |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= elegit en [[1840]] |Fin= |Identitat= Jean Baptiste Forsse|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1837]] |Fin=1840 |Identitat=Jean-Baptiste Mathieu |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1830]] |Fin=1837 |Identitat=Jean Baptiste Forsse |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 15 de febrèir [[1816]] |Fin=1830 |Identitat=Octavin Debort de Pierrefitte |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 2 de febrèir [[1816]] |Fin=1816 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1814]] |Fin=1816 |Identitat= François Mathieu |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 28 de mai [[1800]] |Fin=1814 |Identitat= François Marigny |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 10 de mai [[1800]] |Fin=1800 |Identitat= François Porte|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1799]] |Fin=1800 |Identitat= Jean Baptiste Yvernat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1796]] |Fin= |Identitat=Pierre Joseph Dalboy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1794]] |Fin= |Identitat=Jérôme Merveville (?) <ref>http://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-bort-les-orgues.html</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra [[chapluòc]] delh canton de [[Bòrt]]; es avòra burèu centralizator delh canton de Nauta Dordonha. ==Demografia== {{Demografia |insee=19028 |1793=1723 |1800=1792 |1806=2125 |1821=2159 |1831=2292 |1836=2337 |1841=2367 |1846=2322 |1851=2559 |1856=2551 |1861=2554 |1866=2712 |1872=2693 |1876=3092 |1881=3532 |1886=3671 |1891=3858 |1896=3878 |1901=3698 |1906=3977 |1911=3821 |1921=3466 |1926=3664 |1931=3715 |1936=4031 |1946=5086 |1954=5425 |1962=5115 |1968=4937 |1975=5075 |1982=4509 |1990=4208 |1999=3535 |max=5500 |cassini=4965 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|028}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|028}}/15.07) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== * Los [[Òrgues de Bòrt]] * Lo [[Chastèl de Vau]] <gallery> Barrage_de_Bort_les_Orgues.jpg Barrage_de_bort_vue_de_la_route.jpg|Vista delh naut delh barratge. Bort-les-Orgues,_Colline_de_Orgues.jpg|Las òrgas. Orgues_de_Bort_(3).JPG|Dempuèi la riba opausada. Lac_de_Bort_les_Orgues_et_Château_de_Val.jpg|Lac de Bòrt a lh fons lo chastèl. Chataux_de_Vals,_Bort-les-Orgues.jpg|Chastèl de ''Valh''. Jean-François_Marmontel.jpg|Joan Francés Marmontel. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Ligams extèrnes== * [http://www.bort-les-orgues.com/ Sit oficiau] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna d'Artensa]] fml9uga4w41fbknlqs1hia366fer3by 2508930 2508923 2026-09-21T05:18:20Z Alaric 506 44932 istòria, geografia 2508930 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana |nom=Bòrt |carta=oc |nom2= ''Bort-les-Orgues'' |ist={{Lemosin}} |parçan={{Artensa}} | lògo= | imatge=Bort-les-Orgues.jpg | descripcion= Vista de Bòrt |escut=Blason ville fr Bort-les-Orgues (Corrèze) 3.svg |region=[[Novèla Aquitània]] |departament={{Corresa}} |arrondiment=[[Arrondiment d'Ussèl]] |canton= Nauta Dordonha (burèu centralizator), [[Canton de Bòrt]] ([[chapluòc]]) davant 2015</small> |insee=19028 |cp=19110 |cònsol=Patrick Jouve |mandat=[[2026]]-[[2032]] |intercom= [[Nauta Corresa Comunautat]] |gentilici = los [gu'nɔ] <ref>enquèsta Sivadon abrial 2018 a [[Bèlluòc (Cantal)]] e a [[La Monselie|La Monciliá]]</ref> |longitud=2.4981 |latitud=45.4017 |alt mini=403 |alt mej= |alt maxi=788 |km²=15.07 }} [[Fichièr:Lac du barrage de bort.jpg|left|thumb|200px|Lo barratge]] '''Bòrt''' (''Bort-les-Orgues'' en [[francés]]) es una comuna d'[[Occitània]], en [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnhe]] dialectalament e culturalament, e en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]] istoricament e administrativament, es la [[vila]] principala dau [[Parçan d'Occitània|parçan]] d'[[Artensa]] ; z-es administrada per lo [[Departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[Region francesa|region]] de [[Novèla Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Eraldica== [[Fichièr:Blason ville fr Bort-les-Orgues (Corrèze) 3.svg|80 px]] Las armas actualas de la vila son « d'[[azur]] a tres croses en forma de 'x' d'[[Argent (heraudica)|argent]] ». ''Las ancianas'' : [[Fichièr:Bort-Les-Orgues 2.svg|80px]] « D'[[Aur (heraudica)|aur]], au sautador dentat de [[gules]] ». [[Victor Adolphe Malte-Brun|Malte-Brun]], la France illustrée (1882). [[Fichièr:Blason ville fr Bort-les-Orgues (Corrèze).svg|80px]] « D'azur, a tres bendas ondadas d'aur ». Reportadas tanben per Malte-Brun. ==Geografia== Vila comerciala tradicionala, Bòrt beneficia d'una estiala de comunicacions, pr'aquò sens axe important. La rota pus importanta es la RD 922 [[Orlhac]]-[[Clarmont-Ferrand]], crosada per la RD 979 vas [[Limòtges]] e la RD 3 vas [[Sant Flor]]. D'autres axes segondaris se dirigisson vas Bòrt : la RD 679 vas [[Condat (Cantal)|Condat]] e [[Alancha]], la RD 27 vas [[Eiguranda]] per [[Talamin]], la RD 73 vas [[Le Borg Lastic]] e [[L'Ermenc]], la RD 47 vas [[La Tor d'Auvèrnha]]. Mas la rota Orlhac-Clarmont es concurrençada per la varianta per [[Murat (Cantal)|Murat]] e [[Maciac]] e l'autorota A9 sens peatge, axe adobat dempuèi las annadas 70 (vengut RN 122 en 1972, en remplaçament de la rota per Bòrt). ===Perimètre delh territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Bòrt | nord = | nord-est = [[Lanòbre]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | est = [[Champs e Marchalm]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-est = [[Vebret]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud = [[Ide]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-ouest = [[Madic]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | ouest = | nord-ouest = [[Sarron e Sent Julian|Sarron]] }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son ''Boort'', en 944, ''Baort'', en 1106, ''Boort'', en 1131, ''Bort'', vas 1315. Lo nom vendriá delh gallic ''*Boduo-ritum'', « lo ga de la graula (caula) », de ''boduos, bodua'', « graula » e ritu- « ga ». Lo mot ''graula'' se deu préner en un sens simbolic : la graula (caula) èra l'animal emblematic de la divessa guerrièra, çò que conven fòrça plan per un limit de dos pòbles ( a la seguda de Marcel Villoutreix, los Féniés supausan, per explicar l'atestacion del sègle XII, ''Baort'', un ''*bal-ritum'', amb l'oronime pre-indoeuropèu ''*bal-'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 99</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 82</ref>{{,}}<ref>Xavier Delamarre, ''Dictionnaire de la Langue gauloise'', ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 81</ref>; mas una fòrma pus anciana ne'n seriá ''*Balrt'', çò que sembla pas podeir èsser, auriá donat puslèu ''*Bart''; d'un autre costat, ''*bal-ritum'' seriá en realitat ''*baló-ritum'', qu'auriá donat ''*Balòrt''). En realitat, a partir de ''Boort'', la fòrma ''Baort'' de 1106 es una dissimilacion transitòria plan normala, que pr'aquò a pas prosperat : l'autra solucion, ''Boòrt'' > ''Bòrt'', l'a eliminada. ==Istòria== ===Evolucion economica e demografica=== Anciana vila industriala (lo cuer, lo textile), Bòrt a perdut sos emplecs e la populacion es pas la meitat de çò qu'èra en 1975. La posicion en Corresa quand l'hinterland de la vila (las partidas pus pobladas) es dins lo [[Cantal (departament)|Cantal]] facilita son remplaçament parcial per [[Ide]] e [[Lanòbre]] (creacion d'una novèla RD 3 per lo nòrd d'Ide, zònas d'activitats). Tanben, lo site es un pauc tròp estreit per las activitats novèlas. La foncion comerciala es fòrtament declinanta. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=19028 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2026]] |Fin=([[2032]]) |Identitat=Patrick Jouve |Partit= divèrs dreita |Qualitat= responsable comptable e financèir}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat= Éric Ziolo |Partit= [[UMP|LR]] |Qualitat= conselhèir departamental (2021-) }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Nathalie Delcouderc-Juillard |Partit=[[PS]] |Qualitat= Vice-presidenta del Conselh régional de [[Novèla Aquitània]] e de Nauta Corresa Comunautat }} {{Elegit |Debuta= març de [[1983]] |Fin= març 2001 |Identitat=Jean-Pierre Dupont |Partit=[[Recampament per la Republica|RPR]] |Qualitat= President del Conselh General de Corresa (1992-2008), deputat de la tresena circonscripcion de [[Corresa (departament)|Corresa]] (1995 (relevaire de [[Jacques Chirac]]-2012) }} {{Elegit |Debuta= [[1971]] |Fin=1983 |Identitat= Roger Guillard |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1964]] |Fin=1971 |Identitat= Jean-Baptiste Papon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1959]] |Fin=1964 |Identitat= Joseph Lachaze |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin=1959 |Identitat=Henry Pallut |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= decembre [[1944]] |Fin=1945 |Identitat=Albert Sardain |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= elegit en [[1925]] |Fin= |Identitat=Jean Baptiste Brun |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1912]] |Fin=1925 |Identitat= Marius Minier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1900]] |Fin=1912 |Identitat= Jean Parre |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1896]] |Fin=1900 |Identitat=Jacques Faucher |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1886]] |Fin=1896 |Identitat=Léon Theyssier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1885]] |Fin=1886 |Identitat= Jacques Donadieu |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1885]] |Fin=1885 |Identitat= François Raboisson |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1881]] |Fin=1885 |Identitat= Guillaume Chadefaud|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1880]] |Fin=1881 |Identitat=Gabriel Poumarat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1878]] |Fin=1880 |Identitat=Jean Baptiste Léon Theyssier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1878]] |Fin=1878 |Identitat= Marie Jean François Broquin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1873]] |Fin=1878 |Identitat=Jean Baptiste Megemont |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin=1873 |Identitat=Régis Lumet-Lajonquières |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1868]] |Fin=1871 |Identitat=François Auguste Lecler |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1858]] |Fin=1868 |Identitat= Léon Forsse |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1851]] |Fin=1858 |Identitat=Jean Baptiste Chassaingt |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= elegit lo 21 d'aost [[1848]] |Fin=1851 |Identitat=Jean Baptiste Barbat-Duclozel |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= elegit lo 25 de març [[1848]] |Fin=1848 |Identitat=Léon Forsse |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= elegit en [[1847]] |Fin=1848 |Identitat= Jean Baptiste Forsse |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= elegit en [[1840]] |Fin= |Identitat= Jean Baptiste Forsse|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1837]] |Fin=1840 |Identitat=Jean-Baptiste Mathieu |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1830]] |Fin=1837 |Identitat=Jean Baptiste Forsse |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 15 de febrèir [[1816]] |Fin=1830 |Identitat=Octavin Debort de Pierrefitte |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 2 de febrèir [[1816]] |Fin=1816 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1814]] |Fin=1816 |Identitat= François Mathieu |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 28 de mai [[1800]] |Fin=1814 |Identitat= François Marigny |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 10 de mai [[1800]] |Fin=1800 |Identitat= François Porte|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1799]] |Fin=1800 |Identitat= Jean Baptiste Yvernat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1796]] |Fin= |Identitat=Pierre Joseph Dalboy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1794]] |Fin= |Identitat=Jérôme Merveville (?) <ref>http://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-bort-les-orgues.html</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra [[chapluòc]] delh canton de [[Bòrt]]; es avòra burèu centralizator delh canton de Nauta Dordonha. ==Demografia== {{Demografia |insee=19028 |1793=1723 |1800=1792 |1806=2125 |1821=2159 |1831=2292 |1836=2337 |1841=2367 |1846=2322 |1851=2559 |1856=2551 |1861=2554 |1866=2712 |1872=2693 |1876=3092 |1881=3532 |1886=3671 |1891=3858 |1896=3878 |1901=3698 |1906=3977 |1911=3821 |1921=3466 |1926=3664 |1931=3715 |1936=4031 |1946=5086 |1954=5425 |1962=5115 |1968=4937 |1975=5075 |1982=4509 |1990=4208 |1999=3535 |max=5500 |cassini=4965 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|028}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|028}}/15.07) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== * Los [[Òrgues de Bòrt]] * Lo [[Chastèl de Vau]] <gallery> Barrage_de_Bort_les_Orgues.jpg Barrage_de_bort_vue_de_la_route.jpg|Vista delh naut delh barratge. Bort-les-Orgues,_Colline_de_Orgues.jpg|Las òrgas. Orgues_de_Bort_(3).JPG|Dempuèi la riba opausada. Lac_de_Bort_les_Orgues_et_Château_de_Val.jpg|Lac de Bòrt a lh fons lo chastèl. Chataux_de_Vals,_Bort-les-Orgues.jpg|Chastèl de ''Valh''. Jean-François_Marmontel.jpg|Joan Francés Marmontel. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Ligams extèrnes== * [http://www.bort-les-orgues.com/ Sit oficiau] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna d'Artensa]] al8b3lebqttbaude2pa7e1dfykw3cgg 0 76438 2508931 2165537 2026-09-21T07:08:47Z Alaric 506 44932 2508931 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Confolens | nom2 = ''Confolent-Port-Dieu'' | imatge = Confolent-Port-Dieu_église_(1).JPG | descripcion = La plaça principala de Confolens. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Les_Eparges_(Meuse).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] ) | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | cp = 19200 | insee = 19167 | cònsol = Nicolas Jouve | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.4972 | latitud = 45.5442 | alt mini = 520 | alt mej = | alt maxi = 786 | km² = 8.47 | gentilici = |}} '''Confolenç''' (''Confolent-Port-Dieu'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ===Perimètre delh territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Confolenç | nòrd = [[]] <small>([[a (departament)|a]])</small> | nòrd-èst = [[]] | èst = [[]] | sud-èst = [[]] | sud = [[]] | sud-oèst = [[]] | oèst = [[]] | nòrd-oèst = [[]] }} ==Toponimia== == Etimologia == '''Confolenç''' ven del latin ''Confolentis'' (provenent de ''Confluento''), 'confluent'. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=19167 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Nicolas Jouve |Partit= divèrs dreita|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat=Martine Jamin|Partit= |Qualitat= emplejada}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Jean-Louis Louradour|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19167 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=468 |1846=473 |1851=475 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=527 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=519 |1921=404 |1926=372 |1931=338 |1936=312 |1946=245 |1954=79 |1962=66 |1968=57 |1975=40 |1982=30 |1990=38 |1999=39 |2004= |2005= |2006=29 |2007=29 |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|167}} abitants. ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] ad2m7qii8kunfmv5rad7euaxmpt01z4 2508932 2508931 2026-09-21T11:31:02Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508932 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Confolens | nom2 = ''Confolent-Port-Dieu'' | imatge = Confolent-Port-Dieu_église_(1).JPG | descripcion = La plaça principala de Confolens. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Les_Eparges_(Meuse).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] ) | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | cp = 19200 | insee = 19167 | cònsol = Nicolas Jouve | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.4972 | latitud = 45.5442 | alt mini = 520 | alt mej = | alt maxi = 786 | km² = 8.47 | gentilici = |}} '''Confolenç''' (''Confolent-Port-Dieu'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19167.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre delh territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Confolenç | nòrd = [[Savena|Çavena]] <small>([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])</small> | nòrd-èst = [[Cinglas]] <small>([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])</small> | èst = [[La Ròda]] <small>([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])</small> | sud-èst = | sud = [[Monestièr e Port Dieu|Monestièr Port Dieu]] | sud-oèst = | oèst = [[Talamin]] | nòrd-oèst = [[Sent Estefe deus Chaus]] }} ==Toponimia== '''Confolenç''' ven del latin tardiu ''Confulentis'' (provenent de ''Confluentis, -tes''), 'confluent'. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=19167 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Nicolas Jouve |Partit= divèrs dreita|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat=Martine Jamin|Partit= |Qualitat= emplejada}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Jean-Louis Louradour|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19167 |1793=300 |1800=312 |1806=447 |1821=439 |1831=464 |1836=450 |1841=468 |1846=473 |1851=475 |1856=467 |1861=469 |1866=481 |1872=505 |1876=527 |1881=587 |1886=544 |1891=522 |1896=552 |1901=535 |1906=551 |1911=519 |1921=404 |1926=372 |1931=338 |1936=312 |1946=245 |1954=79 |1962=66 |1968=57 |1975=40 |1982=30 |1990=38 |1999=39 |2004=30 |cassini=27659 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|167}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|167}}/8.47) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== <gallery> Confolent-Port-Dieu_prieuré_retenue_Bort.JPG|Lac de Bòrt près de l'ancian priorat de Pòrt Dieu. Confolent-Port-Dieu_prieuré_murailles.JPG|Vestigis de las muralhas de l'ancian priorat. Confolent-Port-Dieu_prieuré_chapelle_Manants_(1).JPG|La chapèla delhs Manents. Confolent-Port-Dieu_prieuré_chapelle_Manants.JPG Dordogne_pont_d'Arpiat_aval.JPG|Lo lac alh Pont d'Arpiat entre La Ròda a esquèrra e Confolenç a dreita. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] gzhvo57j5ywh11vobk2o7wq45wdb392 0 76576 2508915 2459592 2026-09-20T15:31:27Z Alaric 506 44932 còssol 2026, etc 2508915 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Serendon | nom2 = ''Sérandon'' | imatge = Gratte-Bruyère_-_Sumène.JPG | descripcion = Dordonha vista de ''Gratte Bruyère''. Sumena (en fàcia) s'eschampa dins Dordonha (au prumier plan, retenguda dau barratge de l'Agla, nom supausat) | lògo = cap | escut = Blason ville fr Sérandon (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19256 | cp = 19160 | cònsol = Pierre Mathes | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.3375 | latitud = 45.3603 | alt mej = | alt mini = 321 | alt maxi = 685 | km² = 34.48 | gentilici = micalets [lej mika'le], [lɔw-] <ref>enquèsta Sivadon junh 2018</ref> |}} '''Serendon''' (''Sérandon'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== === Perimètre del territòri === {{Communes limitrophes | commune = Serendon ? | nord = [[Liginhac]] | nord-est = ''[[Sant Pierre (Cantal)]]'' <br /><small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | est = [[Champanhac (Cantal)|Champanhac]] <br /><small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-est = [[Veirièiras (Cantal)|Veirièiras]] <br /><small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud = [[Archas]] <br /><small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-ouest = | ouest = [[Nòuvic (País d'Ussèl)|Nòuvic]] | nord-ouest = }} == Toponimia == Lo nom vendriá d'un nom latin d'òme ''Serranus'', amb lo gallés ''dunum'', « tuca, fortalesa » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 653</ref> (Dauzat e Rostaing). Per Delamarre, aquò seriá un ''ser(r)āno-dūnon'', la fortalesa de ''Serānos'', nom gallés atestat, o benleu de ''*Serrā-no-'', « mèstre de la sarpa/serpa/del podet » <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 236, 306, 365</ref>. Lo nom usitat seriá ''Los Micalets'', nom de luòc e nom daus abitants, [lej mika'le], [lɔw-] <ref>enquèsta Sivadon junh 2018</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19256 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Pierre Mathes |Partit= divers drecha |Qualitat= educator tecnic }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Huguette Martinerie|Partit= |Qualitat= retirada }} {{Elegit |Debuta= davant [[1988]] |Fin= ? |Identitat= Jean Pinchaud|Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]]; es ara del canton de Nauta Dordonha. ==Demografia== {{Demografia |insee=19256 |1793=950 |1800=1033 |1806=1057 |1821=1166 |1831=1273 |1836=1260 |1841=1265 |1846=1387 |1851=1510 |1856=1451 |1861=1405 |1866=1470 |1872=1404 |1876=1453 |1881=1370 |1886=1405 |1891=1423 |1896=1430 |1901=1594 |1906=1509 |1911=1514 |1921=1578 |1926=1511 |1931=1307 |1936=1227 |1946=1040 |1954=640 |1962=560 |1968=507 |1975=448 |1982=379 |1990=342 |1999=332 |cassini=36072 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|256}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|256}}/34.48) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== <gallery> Sérandon Gratte Bruyere 1.JPG|Dordonha vista de ''Gratte Bruyère'' Église_Sainte-Radegonde_de_Sérandon.jpg|Egleisa Senta Arrigonda. Eglise_serandon_porche.jpg </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] clzqg1gj6e5571og7ylxwde398dsxz5 2508916 2508915 2026-09-20T15:32:28Z Alaric 506 44932 2508916 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Serendon | nom2 = ''Sérandon'' | imatge = Gratte-Bruyère_-_Sumène.JPG | descripcion = Dordonha vista de ''Gratte Bruyère''. Sumena (en fàcia) s'eschampa dins Dordonha (au prumier plan, retenguda dau barratge de l'Agla, nom supausat) | lògo = cap | escut = Blason ville fr Sérandon (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19256 | cp = 19160 | cònsol = Pierre Mathes | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.3375 | latitud = 45.3603 | alt mej = | alt mini = 321 | alt maxi = 685 | km² = 34.48 | gentilici = micalets [lej mika'le], [lɔw-] <ref>enquèsta Sivadon junh 2018</ref> |}} '''Serendon''' (''Sérandon'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== === Perimètre del territòri === {{Communes limitrophes | commune = Serendon ? | nord = [[Liginhac]] | nord-est = ''[[Sant Pierre (Cantal)]]'' <br /><small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | est = [[Champanhac (Cantal)|Champanhac]] <br /><small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-est = [[Veirièiras (Cantal)|Veirièiras]] <br /><small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud = [[Archas]] <br /><small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-ouest = | ouest = [[Nòuvic (País d'Ussèl)|Nòuvic]] | nord-ouest = }} == Toponimia == Lo nom vendriá d'un nom latin d'òme ''Serranus'', amb lo gallés ''dunum'', « tuca, fortalesa » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 653</ref> (Dauzat e Rostaing). Per Delamarre, aquò seriá un ''ser(r)āno-dūnon'', la fortalesa de ''Serānos'', nom gallic atestat, o benleu de ''*Serrā-no-'', « mèstre de la sarpa/serpa/del podet » <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 236, 306, 365</ref>. Lo nom usitat seriá ''Los Micalets'', nom de luòc e nom daus abitants, [lej mika'le], [lɔw-] <ref>enquèsta Sivadon junh 2018</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19256 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Pierre Mathes |Partit= divers drecha |Qualitat= educator tecnic }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Huguette Martinerie|Partit= |Qualitat= retirada }} {{Elegit |Debuta= davant [[1988]] |Fin= ? |Identitat= Jean Pinchaud|Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]]; es ara del canton de Nauta Dordonha. ==Demografia== {{Demografia |insee=19256 |1793=950 |1800=1033 |1806=1057 |1821=1166 |1831=1273 |1836=1260 |1841=1265 |1846=1387 |1851=1510 |1856=1451 |1861=1405 |1866=1470 |1872=1404 |1876=1453 |1881=1370 |1886=1405 |1891=1423 |1896=1430 |1901=1594 |1906=1509 |1911=1514 |1921=1578 |1926=1511 |1931=1307 |1936=1227 |1946=1040 |1954=640 |1962=560 |1968=507 |1975=448 |1982=379 |1990=342 |1999=332 |cassini=36072 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|256}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|256}}/34.48) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== <gallery> Sérandon Gratte Bruyere 1.JPG|Dordonha vista de ''Gratte Bruyère'' Église_Sainte-Radegonde_de_Sérandon.jpg|Egleisa Senta Arrigonda. Eglise_serandon_porche.jpg </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] gylnamrgoyxgqjai3wcxvv7lerd3fqj 0 76607 2508914 2465355 2026-09-20T15:10:45Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508914 wikitext text/x-wiki {{omon|Senta Maria}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Senta Maria la Panosa | nom2 = ''Sainte-Marie-Lapanouze'' | imatge = Ste-Marie-Lapanouze_-_église_(1).JPG | descripcion = L'egleisa Nostra Dòna de l'Assompcion. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Sainte-Marie-Lapanouze_(Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | longitud = 2.3414 | latitud = 45.4322 | alt min = 409 | alt mej = | alt max = 646 | km² = 6.63 | cp = 19160 | insee = 19219 | cònsol = Guillaume Duprez | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = |}} '''Senta Maria la Panosa''' (''Sainte-Marie-Lapanouze'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Senta Maria la Panosa | nòrd = [[Sent Estefe la Genesta]] | nòrd-èst = [[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]] | èst = [[Ròcha d'a Peirós]] | sud-èst = | sud = [[Sant Pèire (Chantal)|Sant Pèire]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-oèst = [[Liginhac]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Chirac (Corresa)|Chirac]] }} ==Toponimia== == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=19219 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Guillaume Duprez |Partit= |Qualitat= profession liberala}} {{Elegit |Debuta= mai [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat=Jeanine Bringoux |Partit= divers drecha|Qualitat= retirada}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat=Cécile Martin |Partit= |Qualitat= regenta}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat=Yvette Dehaut|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Marc Richard |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=19219 |1793=225 |1800=212 |1806=233 |1821=225 |1831=229 |1836=265 |1841=266 |1846=263 |1851=276 |1856=273 |1861=282 |1866=302 |1872=292 |1876=282 |1881=281 |1886=286 |1891=319 |1896=311 |1901=283 |1906=247 |1911=259 |1921=220 |1926=198 |1931=201 |1936=180 |1946=140 |1954=109 |1962=94 |1968=88 |1975=71 |1982=66 |1990=53 |1999=43 |cassini=31487 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|219}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|219}}/6.63) round 2}}}} ab/km². == Luòcs e monuments == <gallery> Ste-Marie-Lapanouze_-_église_(5).JPG|L'egleisa Nostra Dòna de l'Assompcion. Ste-Marie-Lapanouze_-_église_(3).JPG Ste-Marie-Lapanouze_-_église_(2).JPG Sainte-Marie-Lapanouze_Le_portail_du_cimetière.JPG Ste-Marie-Lapanouze_-_cimetière.JPG Sainte-Marie-Lapanouze_croix_cimetière.JPG|La crotz principala. Sainte-Marie-Lapanouze_croix_cimetière_socle.JPG Sainte-Marie-Lapanouze_Le_château_d'Anglard.JPG|Lo chasteu d'Anglar. Sainte-Marie-Lapanouze_La_colonie_du_CE_de_la_RATP_2.JPG|Bastiment de la colonia de vacanças. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] ek2u4yoecnkiijlogk0oxs5bv8tom8u 0 76615 2508912 2508905 2026-09-20T14:35:53Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508912 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Alari ''al'' Luc | nom2 = ''Saint-Hilaire-Luc'' | imatge = 029_St_Hilaire-Luc_(_19160_).JPG | descripcion = Lo borg de Sent Alari ''al'' Luc. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Saint-Hilaire-Luc (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19210 | cp = 19160 | cònsol = Barbara Vimon | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 45.3631 | longitud = 2.205 | alt mini = 398 | alt mej = | alt maxi = 641 | km² = 10.84 |}} '''Sent Alari al Luc''' (en [[francés]]: ''Saint-Hilaire-Luc'') es una [[comuna]] [[França|francesa]] situada al [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19210.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Alari a Luc | nòrd = | nòrd-èst = [[Nòuvic (País d'Ussèl)|Nòuvic]] | èst = | sud-èst = | sud = [[Sent Pantaleon de la Pléu]] | sud-oèst = | oèst = [[La Masiera Bassa]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta |insee=19210 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Barbara Vimon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat=Bernard Maupomé|Partit= aparentat [[PCF]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= junh [[1995]] |Fin= 2008 |Identitat= Serge Neyrat |Partit= aparentat [[PCF]]|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= davant [[1988]] |Fin= 1995 |Identitat=Alfred Soubrane |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=19210 |1793=333 |1800=341 |1806=344 |1821=361 |1831=383 |1836=402 |1841=401 |1846=450 |1851=464 |1856=425 |1861=435 |1866=414 |1872=387 |1876=360 |1881=340 |1886=352 |1891=316 |1896=340 |1901=394 |1906=314 |1911=300 |1921=241 |1926=232 |1931=203 |1936=239 |1946=145 |1954=104 |1962=100 |1968=103 |1975=90 |1982=91 |1990=88 |1999=87 |cassini=32327 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|210}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|210}}/10.84) round 2}}}} ab/km². == Luòcs e monuments == <gallery> 026_St_Hilaire-Luc_(_19160_).JPG|L'egleisa Sent Alari. 043_St_Hilaire-Luc_(_19160_).JPG|La mairaria. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] m688ye02w7gu74zul94o7u8m98cqpoy 2508913 2508912 2026-09-20T15:03:41Z Alaric 506 44932 /* Demografia */ 2508913 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Alari ''al'' Luc | nom2 = ''Saint-Hilaire-Luc'' | imatge = 029_St_Hilaire-Luc_(_19160_).JPG | descripcion = Lo borg de Sent Alari ''al'' Luc. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Saint-Hilaire-Luc (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha (Bòrt), [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] davant 2015 | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19210 | cp = 19160 | cònsol = Barbara Vimon | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 45.3631 | longitud = 2.205 | alt mini = 398 | alt mej = | alt maxi = 641 | km² = 10.84 |}} '''Sent Alari al Luc''' (en [[francés]]: ''Saint-Hilaire-Luc'') es una [[comuna]] [[França|francesa]] situada al [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19210.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Alari a Luc | nòrd = | nòrd-èst = [[Nòuvic (País d'Ussèl)|Nòuvic]] | èst = | sud-èst = | sud = [[Sent Pantaleon de la Pléu]] | sud-oèst = | oèst = [[La Masiera Bassa]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta |insee=19210 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Barbara Vimon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= 2020 |Identitat=Bernard Maupomé|Partit= aparentat [[PCF]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= junh [[1995]] |Fin= 2008 |Identitat= Serge Neyrat |Partit= aparentat [[PCF]]|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= davant [[1988]] |Fin= 1995 |Identitat=Alfred Soubrane |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=19210 |1793=333 |1800=341 |1806=344 |1821=361 |1831=383 |1836=402 |1841=401 |1846=450 |1851=464 |1856=425 |1861=435 |1866=414 |1872=387 |1876=360 |1881=340 |1886=352 |1891=316 |1896=340 |1901=394 |1906=314 |1911=300 |1921=241 |1926=232 |1931=203 |1936=239 |1946=145 |1954=104 |1962=100 |1968=103 |1975=90 |1982=91 |1990=88 |1999=87 |max=400 |cassini=32327 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|210}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|210}}/10.84) round 2}}}} ab/km². == Luòcs e monuments == <gallery> 026_St_Hilaire-Luc_(_19160_).JPG|L'egleisa Sent Alari. 043_St_Hilaire-Luc_(_19160_).JPG|La mairaria. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 42eagnshi0679ricwatnrdmvjr9y86j 0 132395 2508918 1860503 2026-09-20T16:14:46Z Toku 7678 2508918 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{Dialècte Lengadocian}} L’'''algèbra lineara''' es una branca de las [[matematicas]] qu'estúdia principalament los [[vector (matematicas)|vectors]], los [[espaci vectorial|espacis vectoriaus]], las [[matritz (matematicas)|matritz]] e las [[aplicacion (matematicas)|aplicacions]] linearas. Permet mai que mai de representar e de resòlver de sistèmas d'[[eqüacion|eqüacions]] linearas. Pasmens, las aisinas de l'algèbra lineara son utilizadas dins fòrça domenis de las [[matematicas]], la [[fisica]], l'[[informacion]], de l'[[engenhariá]], de l'[[estatistica]] e del [[Tecnologias de l'informacion|tractament de las donadas]]. Atau, la màger part de sas aplicacions consistís a representar una situacion amb de [[nombre|nombres]] organizats en vectors o en matritz, puèi a estudiar las transformacions d'aqueles nombres. == Istòria == Las originas de l'algèbra lineara se tròban dins de questions fòrça ancianas sus las [[eqüacion|eqüacions]] e la [[geometria]]. En particular, los matematicians [[Antiquitat|antics]] cercavan de metòdes per determinar de quantitats desconegudas a partir d'un ensemble de relacions ligadas entre elas. En [[China]], de metòdes per resòlver de sistèmas d'eqüacions foguèron atau desvolopats fa mai de dos millenaris. Per exemple, dins lo ''Jiǔzhāng Suànshù'' (« Nòu Capitóls sus l'Art del Calcul »), apareisson de tecnicas que presentan de semblanças amb lo metòde d'[[eliminacion de Gauss]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Karine Chemla e Guo Shuchun, ''Les neuf chapitres. Le classique mathématique de la Chine ancienne et ses commentaires'', París, Dunod, agost de 2005.</ref>. A partir dels sègles XVII e XVIII, los matematicians [[Euròpa|europèus]] desvolopèron de tecnicas mai generalas per estudiar los [[sistèma d'eqüacion|sistèmas d'eqüacions]]. Per exemple, [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] (1646-1716) estudièt de metòdes ligats al [[determinant (matematicas)|determinants]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] Matthew L. Jones, ''The Good Life in the Scientific Revolution: Descartes, Pascal, Leibniz, and the Cultivation of Virtue'', Chicago, University of Chicago Press, octòbre de 2006, pp. 237-239.</ref> e, en 1750, [[Gabriel Cramer]] (1704-1752) publiquèt una règla permetent de trobar las solucions de certans sistèmas d'eqüacions<ref>[[anglés|'''(en)''']] Thomas Muir, ''The theory of determinants in the historical order of development'', New York, Dover Publications, 1905.</ref>. Puèi, al sègle XIX, foguèron pauc a pauc precisadas las nocions que forman l'algèbra lineara modèrna. Demest las figuras principalas d'aquela transformacion, se pòt citar lo matematician [[Anglatèrra|anglés]] [[Arthur Cayley]] (1821-1896) que contribuïguèt fòrça al desvolopament de la teoria de las matritz<ref>[[francés|'''(fr)''']] Raúl Ibáñez Torres (trad. Martine Joulia), ''L'origine de l'algèbre moderne : Cayley'', Barcelona, RBA Coleccionables, 2018, p. 28.</ref>. Pasmens, cal tanben nòtar lo ròtle de [[James Joseph Sylvester]] (1814-1897) qu'inventèt lo tèrme « matritz »<ref>[[anglés|'''(en)''']] J. J. Sylvester, « Additions to the articles in the September Number of this Journal "On a new Class of Theorem" and "On Pascal's Theorem" », ''London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine'', vol. 37, novembre de 1850, pp. 363-369.</ref>, e de [[Hermann Grassmann]] (1809-1877), [[William Rowan Hamilton]] (1805-1865) e [[Ferdinand Georg Frobenius]] (1849-1917) que desvolopèron las nocions d'[[espaci (matematicas)|espaci]], de [[transformacion (matematicas)|transformacion]] e de [[vector (matematicas)|vector]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] Michael J. Crowe, ''A History of Vector Analysis : The Evolution of the Idea of a Vectorial System'', Dover Publications, 1967.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Albert Lewis, « Hamilton, William Rowan (1805–1865) », ''Oxford Dictionary of National Biography'' (ed. en linha), Oxford University Press, 2004.</ref>. Al sègle XX, l'algèbra lineara venguèt una partida importanta de las [[matematicas]] modèrnas. Foguèt fòrça utilizada en [[fisica]], en particular en [[mecanica quantica]], e son usatge s'espandiguèt dins d'autres domenis amb l'aparicion dels [[ordinator]]s e lo desvolopament del calcul numeric. Uèi, demòra una aisina fondamentala dins fòrça [[sciéncia|sciéncias]] e [[tecnica|tecnicas]]. == Concèptes principals == === Los vectors === {{veire|Vector (matematicas)}} Un [[vector (matematicas)|vector]] es un objècte [[matematicas|matematic]] generalament representat per un [[segment]] orientat que sos extremitats son son ponch de partença e son ponch d'arribada. Sa localizacion dins l'espaci es pas importanta que dos desplaçaments de dos ponchs d'origina diferents pòdon correspòndre au meteis vector. Un vector pòt èsser [[addicion|apondut]] a un autre vector e [[multiplicacion|multiplicat]] per un [[nombre]]. Dins un plan, un vector pòt èsser representat per una sageta. Per exemple, lo vector (3 ; 2) pòt representar un desplaçament de tres unitats dins una direccion e de doas dins una autra. Pasmens, la nocion de vector es pas limitada als vectors geometrics definits dins d'espaci de doas o de tres dimensions. Per exemple, dins un espaci de quatre dimensions, es possible de definir un vector (4 ; -2 ; 7 , 3). Dins d'autras situacions, una lista de nombre o quitament una foncion pòdon èsser consideradas coma de vectors. === Los espacis vectorials === {{veire|Espaci vectorial}} Un [[espaci vectorial]] es un ensemble d'objèctes matematics que se pòdon apondre entre eles e multiplicar per de [[nombre|nombres]], en respectant cèrtas règlas. Lo plan ordinari es un espaci vectorial de dimension 2 e l'espaci geometric es un espaci vectorial de dimension 3. Pasmens, existisson d'[[espaci vectorial|espacis vectorials]] de dimensions mai grandas. Per exemple, l'ensemble de las listas de 100 nombres pòt èsser considerat coma un espaci vectorial de dimension 100. La dimension d'un [[espaci vectorial]] correspònd al nombre de vectors independents necessaris per descriure totes los vectors de l'espaci. Per exemple, per descriure un ponch o un vector dins un plan, doas [[Sistèma de coordenadas|coordenadas]] son necessàrias. Dins l'espaci ordinari, n'en cal tres. La dimension permet doncas de saber quantas informacions independentas son necessàrias per descriure un objècte dins l’espaci considerat. Una basa es un ensemble de vectors independents que permet d'exprimir totes los [[vector (matematicas)|vectors]] d'un espaci. Dins un plan, los vectors (0 ; 1) e (1 ; 0) forman una basa usuala. Per exemple, lo vector (3 ; 2) pòt s'escriure en foncion d'aqueles dos vectors : (3 ; 2) = 3 (1 ; 0) + 2 (0 ; 1). Los nombres 3 e 2 son alara las coordenadas del vector dins aquela basa. Es possible de causir d'autras basas. Las coordenedas càmbian, mas lo vector representat demòra lo meteis. === Las aplicacions linearas === {{veire|Aplicacion lineara}} Una [[aplicacion (matematicas)|aplicacion]] lineara es una transformacion que respècta l'[[addicion]] dels [[vector (matematicas)|vectors]] e lor [[multiplicacion]] per un [[nombre]]. Se f es una aplicacion lineara, alara las doas relacions seguentas son verificadas : : <math>f(x+y)=f(x)+f(y)</math> : <math>f(\lambda x)=\lambda f(x)</math> Dins un plan, una [[rotacion]] al torn d'un ponch fix, una [[simetria]] o una [[dilatacion]] son d'exemples de transformacions que pòdon èsser linearas segon la transformacion considerada. Las aplicacions linearas pòdon èsser representadas per de matritz quand las basas dels espacis son fixadas. === Las matritz === {{veire|Matritz (matematicas)}} Una [[matritz (matematicas)|matritz]] es un tablèu [[rectangle|rectangular]] de [[nombre|nombres]] organizats en linhas e en colomnas. Per exemple : : <math display="block">\begin{bmatrix}1 & 9 & -13 \\20 & 5 & -6 \end{bmatrix}</math> Una matritz pòt servir a representar una aplicacion lineara, mas tanben a organizar los coeficients d’un sistèma d’eqüacions. De mai, las matritz pòdon èsser apondudas entre elas e multiplicadas. Pasmens, la multiplicacion de doas matritz es una operacion diferenta de la multiplicacion abituala dels nombres e l'òrdre de las matritz i es sovent important. Una matritz es tanben caracterizada per son reng e son determinant. Lo reng d'una matritz permet de determinar lo nombre de direccions independentas que son representadas per sas linhas o sas colomnas. Per exemple, se la linha d'una matritz pòt èsser obtenguda a partir d'una autra per una multiplicacion simpla, aquela linha apond pas una [[informacion]] independenta. Lo reng es doncas una manièra de mesurar lo nombre d'informacions independentas contengudas dins una matritz. Lo [[determinant (matematicas)|determinant]] es un nombre associat a una matritz carrada, es a dire una matritz que tèn un nombre identic de linhas e de colomnas. Dins lo cas d'una transformacion [[geometria|geometrica]], la [[valor absoluda]] del determinant indica cossí la transformacion modifica las airas o los volums. Un determinant egal a zèro significa que la transformacion fa perdre almens una dimension. Una matritz carrada de determinant non nul a una matritz invèrsa. === Los sistèmas d'eqüacions linearas === {{veire|Sistèma d'eqüacions linearas}} Un [[sistèma d'eqüacions linearas]] es un ensemble d'[[eqüacion|eqüacions]] que devon èsser satisfachas d'un biais simultanèu. Per exemple, lo sistèma seguent : : <math>\begin{cases}4x + 2y&= -1\\ 3x - y&= 2\end{cases}</math> Accèpta una solucion unica : ''x'' = 0,3 e ''y'' = -1,1. Pasmens, un sistèma pòt tanben aver una infinitat de solucions o pòt èsser sens solucion. Una tecnica fòrça coneguda per estudiar aqueles sistèmas es l'eliminacion de Gauss que consistís a transformar progressivament lo sistèma per ne facilitar la resolucion. === Las valors pròprias e los vectors pròpris === Un vector pròpri d'una transformacion lineara es un [[vector (matematicas)|vector]] non nul, après la transformacion, garda la meteissa direccion. La transformacion pòt alara cambiar sa longor e, eventualament, son sens. Lo nombre que descriu aquel cambiament es la valor pròpria. Per exemple, se una transformacion multiplica un vector per 3 sens ne cambiar la direccion, aquel vector es un vector pròpri e 3 es sa valor pròpria. Los vectors pròpris e las valors pròprias son utilizats dins fòrça domenis, especialament per estudiar de sistèmas que càmbian amb lo [[temps]]. == Aplicacions principalas == L'algèbra lineara es presenta dins fòrça domenis ont cal representar e transformar de quantitats. === Fisica === En [[fisica]], los vectors servisson a representar de grandors coma la posicion, la [[velocitat]], l'[[acceleracion]] e las [[fòrça]]s. En efièch, las [[matritz (matematicas)|matritz]] permeton tanben de representar de transformacions [[geometria|geometricas]] e apareisson dins mai d'una teoria fisica, en particular en [[mecanica quantica]]. === Informatica === En [[informatica]], los vectors e las matritz son utilizats per representar de donadas. Per exemple, un imatge numeric pòt èsser representat per una matritz de nombres correspondent als [[pixel|pixels]]. D'autras estructuras de donadas pòdon egalament èsser representadas jos forma de vectors o de matritz. L'algèbra lineara es tanben importanta dins lo calcul numeric que consistís a utilizar d'[[ordinator|ordinators]] per resòlver de problèmas matematics. === Tractament de l'imatge e del senhal === Las operacions sus las matritz permeton de modificar e d'analizar d'imatges numerics. Un imatge pòt atau èsser agrandida, redusida, virada o transformada amb de metòdes que fan intervenir de calculs matricials. Lo meteis tipe d'aisinas es utilizat dins lo tractament de senhals, coma los senhals sonòrs o las donadas produsidas per de captors. === Estatistica e donadas === Quand una granda quantitat de donadas es representada jos forma de tablèu, las matritz permeton de las organizar e de las estudiar. De metòdes [[estatistica|estatistics]] utilizan atau de matritz de correlacion o de covariància per descriure las relacions entre diferentas variablas. Los vectors pròpris e las valors pròprias intervenon tanben dins de metòdes de reduccion de dimension, coma l'analisi de composantas principalas. === Engenhariá === En [[engenhariá]], l'algèbra lineara es utilizada per representar e estudiar de sistèmas [[mecanica (fisica)|mecanics]], [[electronica|electronics]] o autres. Dins las [[simulacion numerica|simulacions numericas]], un problèma [[fisica|fisic]] pòt èsser transformar en un grand [[sistèma d'eqüacions linearas]]. L'[[ordinator]] pòt alara utilizar de metòdes d'algèbra lineara per n'aprochar la solucion. Los elements finits, utilizats per exemple per estudiar lo comportament d'estructuras, fan intervenir de calculs d'aquela mena. === Grafes e rets === Un graf es format d'un ensemble de ponchs ligats entre eles per d'arestas. Una ret de [[transpòrt]], una ret informatica o una ret de relacions interpersonalas pòdon, per exemple, èsser representadas amb un graf. Una matritz d'adjacéncia permet alara de representar aquelas relacions jos forma de [[nombre|nombres]] e l'algèbra lineara vèn una aisina utila per estudiar las proprietats de la ret. == Annexas == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Algèbra]] * [[Aplicacion lineara]] * [[Calcul numeric]] * [[Determinant (matematicas)|Determinant]] * [[Espaci vectorial]] * [[Matematicas]] * [[Matritz (matematicas)|Matritz]] * [[Sistèma d'eqüacions linearas]] * [[Vector (matematicas)|Vector]] </div> === Bibliografia === * [[francés|'''(fr)''']] Vincent Blanloeil, ''Une introduction moderne à l’algèbre linéaire'', Ellipses, 2012. === Nòtas e referéncias === <references/> [[Categoria:matematicas]] 1zw547pi2jusnxe02ynw4aepvf9ii7n 2508919 2508918 2026-09-20T16:15:16Z Toku 7678 /* Annexas */ 2508919 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{Dialècte Lengadocian}} L’'''algèbra lineara''' es una branca de las [[matematicas]] qu'estúdia principalament los [[vector (matematicas)|vectors]], los [[espaci vectorial|espacis vectoriaus]], las [[matritz (matematicas)|matritz]] e las [[aplicacion (matematicas)|aplicacions]] linearas. Permet mai que mai de representar e de resòlver de sistèmas d'[[eqüacion|eqüacions]] linearas. Pasmens, las aisinas de l'algèbra lineara son utilizadas dins fòrça domenis de las [[matematicas]], la [[fisica]], l'[[informacion]], de l'[[engenhariá]], de l'[[estatistica]] e del [[Tecnologias de l'informacion|tractament de las donadas]]. Atau, la màger part de sas aplicacions consistís a representar una situacion amb de [[nombre|nombres]] organizats en vectors o en matritz, puèi a estudiar las transformacions d'aqueles nombres. == Istòria == Las originas de l'algèbra lineara se tròban dins de questions fòrça ancianas sus las [[eqüacion|eqüacions]] e la [[geometria]]. En particular, los matematicians [[Antiquitat|antics]] cercavan de metòdes per determinar de quantitats desconegudas a partir d'un ensemble de relacions ligadas entre elas. En [[China]], de metòdes per resòlver de sistèmas d'eqüacions foguèron atau desvolopats fa mai de dos millenaris. Per exemple, dins lo ''Jiǔzhāng Suànshù'' (« Nòu Capitóls sus l'Art del Calcul »), apareisson de tecnicas que presentan de semblanças amb lo metòde d'[[eliminacion de Gauss]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Karine Chemla e Guo Shuchun, ''Les neuf chapitres. Le classique mathématique de la Chine ancienne et ses commentaires'', París, Dunod, agost de 2005.</ref>. A partir dels sègles XVII e XVIII, los matematicians [[Euròpa|europèus]] desvolopèron de tecnicas mai generalas per estudiar los [[sistèma d'eqüacion|sistèmas d'eqüacions]]. Per exemple, [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] (1646-1716) estudièt de metòdes ligats al [[determinant (matematicas)|determinants]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] Matthew L. Jones, ''The Good Life in the Scientific Revolution: Descartes, Pascal, Leibniz, and the Cultivation of Virtue'', Chicago, University of Chicago Press, octòbre de 2006, pp. 237-239.</ref> e, en 1750, [[Gabriel Cramer]] (1704-1752) publiquèt una règla permetent de trobar las solucions de certans sistèmas d'eqüacions<ref>[[anglés|'''(en)''']] Thomas Muir, ''The theory of determinants in the historical order of development'', New York, Dover Publications, 1905.</ref>. Puèi, al sègle XIX, foguèron pauc a pauc precisadas las nocions que forman l'algèbra lineara modèrna. Demest las figuras principalas d'aquela transformacion, se pòt citar lo matematician [[Anglatèrra|anglés]] [[Arthur Cayley]] (1821-1896) que contribuïguèt fòrça al desvolopament de la teoria de las matritz<ref>[[francés|'''(fr)''']] Raúl Ibáñez Torres (trad. Martine Joulia), ''L'origine de l'algèbre moderne : Cayley'', Barcelona, RBA Coleccionables, 2018, p. 28.</ref>. Pasmens, cal tanben nòtar lo ròtle de [[James Joseph Sylvester]] (1814-1897) qu'inventèt lo tèrme « matritz »<ref>[[anglés|'''(en)''']] J. J. Sylvester, « Additions to the articles in the September Number of this Journal "On a new Class of Theorem" and "On Pascal's Theorem" », ''London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine'', vol. 37, novembre de 1850, pp. 363-369.</ref>, e de [[Hermann Grassmann]] (1809-1877), [[William Rowan Hamilton]] (1805-1865) e [[Ferdinand Georg Frobenius]] (1849-1917) que desvolopèron las nocions d'[[espaci (matematicas)|espaci]], de [[transformacion (matematicas)|transformacion]] e de [[vector (matematicas)|vector]]<ref>[[anglés|'''(en)''']] Michael J. Crowe, ''A History of Vector Analysis : The Evolution of the Idea of a Vectorial System'', Dover Publications, 1967.</ref><ref>[[anglés|'''(en)''']] Albert Lewis, « Hamilton, William Rowan (1805–1865) », ''Oxford Dictionary of National Biography'' (ed. en linha), Oxford University Press, 2004.</ref>. Al sègle XX, l'algèbra lineara venguèt una partida importanta de las [[matematicas]] modèrnas. Foguèt fòrça utilizada en [[fisica]], en particular en [[mecanica quantica]], e son usatge s'espandiguèt dins d'autres domenis amb l'aparicion dels [[ordinator]]s e lo desvolopament del calcul numeric. Uèi, demòra una aisina fondamentala dins fòrça [[sciéncia|sciéncias]] e [[tecnica|tecnicas]]. == Concèptes principals == === Los vectors === {{veire|Vector (matematicas)}} Un [[vector (matematicas)|vector]] es un objècte [[matematicas|matematic]] generalament representat per un [[segment]] orientat que sos extremitats son son ponch de partença e son ponch d'arribada. Sa localizacion dins l'espaci es pas importanta que dos desplaçaments de dos ponchs d'origina diferents pòdon correspòndre au meteis vector. Un vector pòt èsser [[addicion|apondut]] a un autre vector e [[multiplicacion|multiplicat]] per un [[nombre]]. Dins un plan, un vector pòt èsser representat per una sageta. Per exemple, lo vector (3 ; 2) pòt representar un desplaçament de tres unitats dins una direccion e de doas dins una autra. Pasmens, la nocion de vector es pas limitada als vectors geometrics definits dins d'espaci de doas o de tres dimensions. Per exemple, dins un espaci de quatre dimensions, es possible de definir un vector (4 ; -2 ; 7 , 3). Dins d'autras situacions, una lista de nombre o quitament una foncion pòdon èsser consideradas coma de vectors. === Los espacis vectorials === {{veire|Espaci vectorial}} Un [[espaci vectorial]] es un ensemble d'objèctes matematics que se pòdon apondre entre eles e multiplicar per de [[nombre|nombres]], en respectant cèrtas règlas. Lo plan ordinari es un espaci vectorial de dimension 2 e l'espaci geometric es un espaci vectorial de dimension 3. Pasmens, existisson d'[[espaci vectorial|espacis vectorials]] de dimensions mai grandas. Per exemple, l'ensemble de las listas de 100 nombres pòt èsser considerat coma un espaci vectorial de dimension 100. La dimension d'un [[espaci vectorial]] correspònd al nombre de vectors independents necessaris per descriure totes los vectors de l'espaci. Per exemple, per descriure un ponch o un vector dins un plan, doas [[Sistèma de coordenadas|coordenadas]] son necessàrias. Dins l'espaci ordinari, n'en cal tres. La dimension permet doncas de saber quantas informacions independentas son necessàrias per descriure un objècte dins l’espaci considerat. Una basa es un ensemble de vectors independents que permet d'exprimir totes los [[vector (matematicas)|vectors]] d'un espaci. Dins un plan, los vectors (0 ; 1) e (1 ; 0) forman una basa usuala. Per exemple, lo vector (3 ; 2) pòt s'escriure en foncion d'aqueles dos vectors : (3 ; 2) = 3 (1 ; 0) + 2 (0 ; 1). Los nombres 3 e 2 son alara las coordenadas del vector dins aquela basa. Es possible de causir d'autras basas. Las coordenedas càmbian, mas lo vector representat demòra lo meteis. === Las aplicacions linearas === {{veire|Aplicacion lineara}} Una [[aplicacion (matematicas)|aplicacion]] lineara es una transformacion que respècta l'[[addicion]] dels [[vector (matematicas)|vectors]] e lor [[multiplicacion]] per un [[nombre]]. Se f es una aplicacion lineara, alara las doas relacions seguentas son verificadas : : <math>f(x+y)=f(x)+f(y)</math> : <math>f(\lambda x)=\lambda f(x)</math> Dins un plan, una [[rotacion]] al torn d'un ponch fix, una [[simetria]] o una [[dilatacion]] son d'exemples de transformacions que pòdon èsser linearas segon la transformacion considerada. Las aplicacions linearas pòdon èsser representadas per de matritz quand las basas dels espacis son fixadas. === Las matritz === {{veire|Matritz (matematicas)}} Una [[matritz (matematicas)|matritz]] es un tablèu [[rectangle|rectangular]] de [[nombre|nombres]] organizats en linhas e en colomnas. Per exemple : : <math display="block">\begin{bmatrix}1 & 9 & -13 \\20 & 5 & -6 \end{bmatrix}</math> Una matritz pòt servir a representar una aplicacion lineara, mas tanben a organizar los coeficients d’un sistèma d’eqüacions. De mai, las matritz pòdon èsser apondudas entre elas e multiplicadas. Pasmens, la multiplicacion de doas matritz es una operacion diferenta de la multiplicacion abituala dels nombres e l'òrdre de las matritz i es sovent important. Una matritz es tanben caracterizada per son reng e son determinant. Lo reng d'una matritz permet de determinar lo nombre de direccions independentas que son representadas per sas linhas o sas colomnas. Per exemple, se la linha d'una matritz pòt èsser obtenguda a partir d'una autra per una multiplicacion simpla, aquela linha apond pas una [[informacion]] independenta. Lo reng es doncas una manièra de mesurar lo nombre d'informacions independentas contengudas dins una matritz. Lo [[determinant (matematicas)|determinant]] es un nombre associat a una matritz carrada, es a dire una matritz que tèn un nombre identic de linhas e de colomnas. Dins lo cas d'una transformacion [[geometria|geometrica]], la [[valor absoluda]] del determinant indica cossí la transformacion modifica las airas o los volums. Un determinant egal a zèro significa que la transformacion fa perdre almens una dimension. Una matritz carrada de determinant non nul a una matritz invèrsa. === Los sistèmas d'eqüacions linearas === {{veire|Sistèma d'eqüacions linearas}} Un [[sistèma d'eqüacions linearas]] es un ensemble d'[[eqüacion|eqüacions]] que devon èsser satisfachas d'un biais simultanèu. Per exemple, lo sistèma seguent : : <math>\begin{cases}4x + 2y&= -1\\ 3x - y&= 2\end{cases}</math> Accèpta una solucion unica : ''x'' = 0,3 e ''y'' = -1,1. Pasmens, un sistèma pòt tanben aver una infinitat de solucions o pòt èsser sens solucion. Una tecnica fòrça coneguda per estudiar aqueles sistèmas es l'eliminacion de Gauss que consistís a transformar progressivament lo sistèma per ne facilitar la resolucion. === Las valors pròprias e los vectors pròpris === Un vector pròpri d'una transformacion lineara es un [[vector (matematicas)|vector]] non nul, après la transformacion, garda la meteissa direccion. La transformacion pòt alara cambiar sa longor e, eventualament, son sens. Lo nombre que descriu aquel cambiament es la valor pròpria. Per exemple, se una transformacion multiplica un vector per 3 sens ne cambiar la direccion, aquel vector es un vector pròpri e 3 es sa valor pròpria. Los vectors pròpris e las valors pròprias son utilizats dins fòrça domenis, especialament per estudiar de sistèmas que càmbian amb lo [[temps]]. == Aplicacions principalas == L'algèbra lineara es presenta dins fòrça domenis ont cal representar e transformar de quantitats. === Fisica === En [[fisica]], los vectors servisson a representar de grandors coma la posicion, la [[velocitat]], l'[[acceleracion]] e las [[fòrça]]s. En efièch, las [[matritz (matematicas)|matritz]] permeton tanben de representar de transformacions [[geometria|geometricas]] e apareisson dins mai d'una teoria fisica, en particular en [[mecanica quantica]]. === Informatica === En [[informatica]], los vectors e las matritz son utilizats per representar de donadas. Per exemple, un imatge numeric pòt èsser representat per una matritz de nombres correspondent als [[pixel|pixels]]. D'autras estructuras de donadas pòdon egalament èsser representadas jos forma de vectors o de matritz. L'algèbra lineara es tanben importanta dins lo calcul numeric que consistís a utilizar d'[[ordinator|ordinators]] per resòlver de problèmas matematics. === Tractament de l'imatge e del senhal === Las operacions sus las matritz permeton de modificar e d'analizar d'imatges numerics. Un imatge pòt atau èsser agrandida, redusida, virada o transformada amb de metòdes que fan intervenir de calculs matricials. Lo meteis tipe d'aisinas es utilizat dins lo tractament de senhals, coma los senhals sonòrs o las donadas produsidas per de captors. === Estatistica e donadas === Quand una granda quantitat de donadas es representada jos forma de tablèu, las matritz permeton de las organizar e de las estudiar. De metòdes [[estatistica|estatistics]] utilizan atau de matritz de correlacion o de covariància per descriure las relacions entre diferentas variablas. Los vectors pròpris e las valors pròprias intervenon tanben dins de metòdes de reduccion de dimension, coma l'analisi de composantas principalas. === Engenhariá === En [[engenhariá]], l'algèbra lineara es utilizada per representar e estudiar de sistèmas [[mecanica (fisica)|mecanics]], [[electronica|electronics]] o autres. Dins las [[simulacion numerica|simulacions numericas]], un problèma [[fisica|fisic]] pòt èsser transformar en un grand [[sistèma d'eqüacions linearas]]. L'[[ordinator]] pòt alara utilizar de metòdes d'algèbra lineara per n'aprochar la solucion. Los elements finits, utilizats per exemple per estudiar lo comportament d'estructuras, fan intervenir de calculs d'aquela mena. === Grafes e rets === Un graf es format d'un ensemble de ponchs ligats entre eles per d'arestas. Una ret de [[transpòrt]], una ret informatica o una ret de relacions interpersonalas pòdon, per exemple, èsser representadas amb un graf. Una matritz d'adjacéncia permet alara de representar aquelas relacions jos forma de [[nombre|nombres]] e l'algèbra lineara vèn una aisina utila per estudiar las proprietats de la ret. == Annèx == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Algèbra]] * [[Aplicacion lineara]] * [[Calcul numeric]] * [[Determinant (matematicas)|Determinant]] * [[Espaci vectorial]] * [[Matematicas]] * [[Matritz (matematicas)|Matritz]] * [[Sistèma d'eqüacions linearas]] * [[Vector (matematicas)|Vector]] </div> === Bibliografia === * [[francés|'''(fr)''']] Vincent Blanloeil, ''Une introduction moderne à l’algèbre linéaire'', Ellipses, 2012. === Nòtas e referéncias === <references/> [[Categoria:matematicas]] 8rpewka5zz7whf4sb5bn8744ipxnni6 0 190774 2508917 2365376 2026-09-20T16:01:33Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2508917 wikitext text/x-wiki [[File:Ouzoulias_Pierre.jpg|thumb|Pierre Ouzoulias.]] '''Pierre Ouzoulias''' (n. a [[Amians]]<ref name=gene /> lo [[28 de genièr]] de [[1964]]) es un istorian e un òme politic de las originas occitanas e champanhesas. Es senator dels Nauts de Sèina dempuèi 2017. ==Biografia== Pierre Ouzoulias es un istorian e arqueològ. Es lo filh de Maurice Ouzoulias e lo felen d’[[Albert Ouzoulias]], lo resistent. Los Ouzoulias sortigueren de Lemosin (Sent Angel) e s'establigeren en [[Arpitània]]. Aderís al partit comunista francés. Es elegit senator dels Nauts de Sèina en 2017. Es signatari del manifèst ''Pour le respect des libertés et des droits fondamentaux en Catalogne''.<ref>"Pour le respect des libertés et des droits fondamentaux en Catalogne". [https://blogs.mediapart.fr/gattolin-andre/blog/240319/pour-le-respect-des-libertes-et-des-droits-fondamentaux-en-catalogneLegor sis ''Mediapart''].</ref>. En 2023 pausa una question escricha al govèrn sus la demesida de las plaças al CAPES d’occitan.<ref>“Moyens dédiés à l'enseignement de l’occitan-langue d’oc (baisse de postes au CAPES d’occitan - langue d’oc). Question écrite n° 05175 de M. Pierre Ouzoulias (Hauts-de-Seine - CRCE)”. [https://web.archive.org/web/20230226115245/https://www.senat.fr/basile/visio.do?id=qSEQ230205175&idtable=q429179 Legir en linha].</ref> ===Vida personala=== Es maridat amb Laïla Nehmé (n. a Beirot). An doas bessonas, Aurélie e Fanny.<ref name=gene>Raymond Ouzoulias, [https://gw.geneanet.org/zouzous77rm?lang=fr&p=pierre&n=ouzoulias Ficha de Pierre Ouzoulias sus ''Geneanet''.]</ref> {{ref}} {{O|Ouzoulias}} {{nais|1964}} fpfucgeja9f5wfz7uglt3vwxksx1n5l 0 201009 2508925 2498408 2026-09-20T19:03:24Z Mistico Dois 45295 2508925 wikitext text/x-wiki [[File:JosefaObidos1.jpg|thumb|upright=1|''Nativitat de Jèsus'' (1669) per Josefa de Óbidos]] '''Josefa de Óbidos''' (c. 1630 – [[22 de julhet]] de [[1684]]) foguèt una pintra [[Portugal|portuguesa]]. Son nom de naissença èra Josefa de Ayala Figueira. Nasquèt a [[Sevilla]], en [[Espanha]], d’un paire portugués e d’una maire espanhòla, mas se mudèt al país de son paire quand èra encara pichona. Foguèt en Portugal que realizèt tota son òbra. Se consacrèt principalament a la pintura religiosa. Es considerada una de las raras femnas pintre del periòde [[baròc]]. S’atribuisson a son pincèl aperaquí 150 òbras. {{DEFAULTSORT:Óbidos, Josefa de}} [[Categoria:Naissença en 1630]] [[Categoria:Decès en 1684]] [[Categoria:Pintra]] [[Categoria:Pintre portugués]] 2sjg4dbjcomd2ks39p6f306kk174hzu 3 201537 2508924 2508883 2026-09-20T18:55:30Z ~2026-50703-61 65322 /* Move page */ 2508924 wikitext text/x-wiki == Move page == Hi @[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] as you work on it.wiki we kindly request your project contribution for a move page: can you please move [[it:Biscia]] to [[it:Biscia (disambigua)]] to fix correct redirect to [[it:Natrix]]? Thanks. [[Especial:Contribucions/~2026-50276-64|~2026-50276-64]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50276-64|discussió]]) 17 setembre de 2026 a 22.50 (UTC) :@[[Utilizaire:~2026-50276-64|~2026-50276-64]] sure [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 18 setembre de 2026 a 15.04 (UTC) :@[[Utilizaire:~2026-50276-64|~2026-50276-64]] ok i moved it [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 18 setembre de 2026 a 15.06 (UTC) ::@[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] many thanks for your contribution. And, as soon as possible, can you please change and correct the following titles: [[it:Barolo (vino)]] to [[it:Barolo]] ; [[it:Capra]] to [[it:Capra (disambigua)]] ; [[it:Gilet]] to [[it:Gilet (disambigua)]] and [[it:Civetta]] to [[it:Civetta (disambigua)]]? We need to fix redirect/titles for the relevant wikiprojects. [[Especial:Contribucions/~2026-50463-01|~2026-50463-01]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50463-01|discussió]]) 19 setembre de 2026 a 09.37 (UTC) :::@[[Utilizaire:~2026-50463-01|~2026-50463-01]] ok i Just moved them :D [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 09.46 (UTC) ::::oh @[[Utilizaire:~2026-50463-01|~2026-50463-01]] you can make a Wikipedia account since your asking to fix and It would help to recognize this account [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 09.50 (UTC) :::::@[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] Thanks for the help; we collaborate across various Wikipedia editions, which is why we don't have a single account. We work on Wikidata and periodically manage Wikipedia titles/redirects by asking active users across different language editions to contribute; we then organize the items on Wikidata and contact you and other users so that the necessary changes can be made whenever time permits. Please as soon as possible: [[it:Ortensia]] to [[it:Ortensia (disambigua)]] and [[it:Mamba]] to [[it:Mamba (disambigua)]]. [[Especial:Contribucions/~2026-50516-71|~2026-50516-71]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50516-71|discussió]]) 19 setembre de 2026 a 16.11 (UTC) ::::::@[[Utilizaire:~2026-50516-71|~2026-50516-71]] ok Just moved :D [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 16.19 (UTC) :::::::{{ping|Nuvola Gatti}} hi, when possible, please help to fix [[it:Maniglia (meccanica)]] to [[it:Maniglia]] ; [[it:Condor (zoologia)]] to [[it:Condor]] ; [[it:Tony Boy (rapper)]] to [[it:Tony Boy]] and [[it:Alcaraz]] to [[it:Alcaraz (Spagna)]]. Thanks. [[Especial:Contribucions/~2026-50703-61|~2026-50703-61]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50703-61|discussió]]) 20 setembre de 2026 a 20.55 (UTC) 0o9f8uvi3re53pdl2kwr3wgq9ghwqta 2508926 2508924 2026-09-20T19:33:42Z Nuvola Gatti 64668 /* Move page */ Respònsa 2508926 wikitext text/x-wiki == Move page == Hi @[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] as you work on it.wiki we kindly request your project contribution for a move page: can you please move [[it:Biscia]] to [[it:Biscia (disambigua)]] to fix correct redirect to [[it:Natrix]]? Thanks. [[Especial:Contribucions/~2026-50276-64|~2026-50276-64]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50276-64|discussió]]) 17 setembre de 2026 a 22.50 (UTC) :@[[Utilizaire:~2026-50276-64|~2026-50276-64]] sure [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 18 setembre de 2026 a 15.04 (UTC) :@[[Utilizaire:~2026-50276-64|~2026-50276-64]] ok i moved it [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 18 setembre de 2026 a 15.06 (UTC) ::@[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] many thanks for your contribution. And, as soon as possible, can you please change and correct the following titles: [[it:Barolo (vino)]] to [[it:Barolo]] ; [[it:Capra]] to [[it:Capra (disambigua)]] ; [[it:Gilet]] to [[it:Gilet (disambigua)]] and [[it:Civetta]] to [[it:Civetta (disambigua)]]? We need to fix redirect/titles for the relevant wikiprojects. [[Especial:Contribucions/~2026-50463-01|~2026-50463-01]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50463-01|discussió]]) 19 setembre de 2026 a 09.37 (UTC) :::@[[Utilizaire:~2026-50463-01|~2026-50463-01]] ok i Just moved them :D [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 09.46 (UTC) ::::oh @[[Utilizaire:~2026-50463-01|~2026-50463-01]] you can make a Wikipedia account since your asking to fix and It would help to recognize this account [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 09.50 (UTC) :::::@[[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] Thanks for the help; we collaborate across various Wikipedia editions, which is why we don't have a single account. We work on Wikidata and periodically manage Wikipedia titles/redirects by asking active users across different language editions to contribute; we then organize the items on Wikidata and contact you and other users so that the necessary changes can be made whenever time permits. Please as soon as possible: [[it:Ortensia]] to [[it:Ortensia (disambigua)]] and [[it:Mamba]] to [[it:Mamba (disambigua)]]. [[Especial:Contribucions/~2026-50516-71|~2026-50516-71]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50516-71|discussió]]) 19 setembre de 2026 a 16.11 (UTC) ::::::@[[Utilizaire:~2026-50516-71|~2026-50516-71]] ok Just moved :D [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 19 setembre de 2026 a 16.19 (UTC) :::::::{{ping|Nuvola Gatti}} hi, when possible, please help to fix [[it:Maniglia (meccanica)]] to [[it:Maniglia]] ; [[it:Condor (zoologia)]] to [[it:Condor]] ; [[it:Tony Boy (rapper)]] to [[it:Tony Boy]] and [[it:Alcaraz]] to [[it:Alcaraz (Spagna)]]. Thanks. [[Especial:Contribucions/~2026-50703-61|~2026-50703-61]] ([[Discussion Utilizaire:~2026-50703-61|discussió]]) 20 setembre de 2026 a 20.55 (UTC) ::::::::@[[Utilizaire:~2026-50703-61|~2026-50703-61]] done :) [[Utilizaire:Nuvola Gatti|Nuvola Gatti]] ([[Discussion Utilizaire:Nuvola Gatti|d]]) 20 setembre de 2026 a 19.33 (UTC) ifbaof13shq4n2mzb677vkc13ft0s2y 0 201544 2508921 2026-09-20T17:18:40Z Alaric 506 44932 Creacion de la pagina amb « {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Bòrt |imatge = Map canton code 19 05.svg | reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]] | dept={{Corresa}} | arrt= [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] |vila= [[Bòrt]] |nbcom= 10 |canton=1905 |km²= 155,60 |cons= Jean-Pierre Dupont (RPR) |datas= [[1974]]-[[2015]] |}} Lo '''canton de Bòrt''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins l'arrondime... » 2508921 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Bòrt |imatge = Map canton code 19 05.svg | reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]] | dept={{Corresa}} | arrt= [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] |vila= [[Bòrt]] |nbcom= 10 |canton=1905 |km²= 155,60 |cons= Jean-Pierre Dupont (RPR) |datas= [[1974]]-[[2015]] |}} Lo '''canton de Bòrt''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins l'[[arrondiment d'Ussèl]], lo [[departaments franceses|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lemosin (region)|Lemosin]], avòra de [[Novèla Aquitània]]. Dempuèi [[2015]], totas las comunas son dins lo canton de Nauta Dordonha (burèu centralizator [[Bòrt]]). </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment d'Ussèl]] avant 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |'''[[Bòrt]]''' |19028 | 15,07 | {{popfr19|028}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|028}}/15.07) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Confolens (Corresa)|Confolenç]] |19167 | 8,47 | {{popfr19|167}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|167}}/8.47) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Marjarida (Corresa)|Marjarida]] |19128 | 11,65 | {{popfr19|128}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|128}}/11.65) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Monestièr e Port Dieu]] |19142 | 18 | {{popfr19|142}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|142}}/18) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Bonet prep Baurt]] (sic) |19190 | 17,14 | {{popfr19|190}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|190}}/17.14) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Julian de Baurt]] sic |19218 | 30,63 | {{popfrs19|218}} ({{popfrs19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfrs19|218}}/30.63) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]] |19247 | 14,79 | {{popfr19|247}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|247}}/14.79) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sarron (Corresa)|Sarron]] |19252 | 23,76 | {{popfrs19|252}} ({{popfrs19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfrs19|252}}/23.76) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Talamin]] |19266 | 11,84 | {{popfr19|266}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|266}}/11.84) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Veirièras (Corresa)|Veirièras]] |19283 | 4,1 | {{popfr19|283}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|283}}/4.1) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, , la comuna de [[]] era dau canton de [[]], las autras nuòu comunas eran dau canton de Nòuvic. En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet demenit, lo canton de fuguet suprimit e totas las comunas passèren totas dins lo canton de Bòrt <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèren una refòrma cantonala, lo canton de Bòrt fuguet suprimit per las eleccions departamentalas de 2015 e passet entierament dins lo canton de Nauta Dordonha (mès lo bureu centralizator es [[Bòrt]]), en aplicacion dau decret dau 14 de feurier 2014, en seguda de las leis dau 17 de mai de 2013 (lei organique 2013-402 e lei 2013-403) <ref>http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&categorieLien= ''Lei n° 2013-403 dau 17 de mai de 2013 relativa a l'eleccion daus conselhiers departamentaus, daus conselhiers municipaus e daus conselhiers comunautaris, e que modifica lo chalendier electorau'', 17 de mai de 2013, Jornau oficiau de la Republica Francesa n° 0114 dau 18 de mai de 2013, p. 8242</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} 6ideahub47khcb7qs2omu0awjl11ohy 2508922 2508921 2026-09-20T17:45:16Z Alaric 506 44932 istòria 2508922 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Bòrt |imatge = Map canton code 19 05.svg | reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]] | dept={{Corresa}} | arrt= [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] |vila= [[Bòrt]] |nbcom= 10 |canton=1905 |km²= 155,60 |cons= Jean-Pierre Dupont (RPR) |datas= [[1974]]-[[2015]] |}} Lo '''canton de Bòrt''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins l'[[arrondiment d'Ussèl]], lo [[departaments franceses|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lemosin (region)|Lemosin]], avòra de [[Novèla Aquitània]]. Dempuèi [[2015]], totas las comunas son dins lo canton de Nauta Dordonha (burèu centralizator [[Bòrt]]). </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment d'Ussèl]] davant 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |'''[[Bòrt]]''' |19028 | 15,07 | {{popfr19|028}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|028}}/15.07) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Confolens (Corresa)|Confolenç]] |19167 | 8,47 | {{popfr19|167}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|167}}/8.47) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Marjarida (Corresa)|Marjarida]] |19128 | 11,65 | {{popfr19|128}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|128}}/11.65) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Monestièr e Port Dieu]] |19142 | 18 | {{popfr19|142}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|142}}/18) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Bonet prep Baurt]] (sic) |19190 | 17,14 | {{popfr19|190}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|190}}/17.14) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Julian de Baurt]] sic |19218 | 30,63 | {{popfrs19|218}} ({{popfrs19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfrs19|218}}/30.63) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]] |19247 | 14,79 | {{popfr19|247}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|247}}/14.79) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sarron (Corresa)|Sarron]] |19252 | 23,76 | {{popfrs19|252}} ({{popfrs19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfrs19|252}}/23.76) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Talamin]] |19266 | 11,84 | {{popfr19|266}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|266}}/11.84) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Veirièras (Corresa)|Veirièras]] |19283 | 4,1 | {{popfr19|283}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|283}}/4.1) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas de [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet]], [[Talamin]] e [[Veirièras (Corresa)|Veirièras]] èran delh canton d'[[Ussèl (Corresa)|Ussèl]], las autras sèt comunas èran delh canton de Bòrt. En 1801, totas las comunas citadas passèron dins lo canton de Bòrt <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, lo canton de Bòrt saguèt suprimit per las eleccions departamentalas de 2015 e passèt entièrament dins lo canton de Nauta Dordonha (mas lo bureu centralizator es [[Bòrt]]), en aplicacion delh decret delh 14 de feurèir de 2014, en seguda de las leis delh 17 de mai de 2013 (lei organique 2013-402 e lei 2013-403) <ref>http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&categorieLien= ''Lei n° 2013-403 delh 17 de mai de 2013 relativa a l'eleccion delhs conselhiers departamentaus, delhs conselhiers municipaus e delhs conselhiers comunautaris, e que modifica lo chalendèir electorau'', 17 de mai de 2013, Jornau oficiau de la Republica Francesa n° 0114 delh 18 de mai de 2013, p. 8242</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} g1odqmtol7qo1ye4i3fn6u1yafv7akh