Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 5267 2508952 2508929 2026-09-21T19:39:47Z Nicolas Eynaud 6858 /* Tecnicas principalas */ 2508952 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. === Tecnicas principalas === Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizat per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion. La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.</ref>. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominante foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s luminosas, mai matas. De mai, lo secatge èra rapid<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.</ref>. == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] il99ihnitdz81g9oae5fth8v179lrwe 2508953 2508952 2026-09-21T19:41:10Z Nicolas Eynaud 6858 /* Tecnicas principalas */ 2508953 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. === Tecnicas principalas === Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizat per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion. La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.</ref>. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominante foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.</ref>. == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 5a9pd62iz7wqqi180qm4n406b2b9yvk 2508955 2508953 2026-09-21T19:45:12Z Nicolas Eynaud 6858 /* Tecnicas principalas */ 2508955 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. === Tecnicas principalas === Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizat per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion. La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.</ref>. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominante foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.</ref>. <gallery> Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}} Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}} </gallery> == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] t866qdhh3hg1ebgobyfl04hyiuwhxf9 2508956 2508955 2026-09-21T19:47:02Z Nicolas Eynaud 6858 /* Tecnicas principalas */ 2508956 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. === Tecnicas principalas === Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizat per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion. La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.</ref>. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.</ref>. <gallery> Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}} Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}} </gallery> == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] nmfocc3jn3ndvffvdc4xsbmv4ky9ff1 2508961 2508956 2026-09-21T20:06:25Z Nicolas Eynaud 6858 /* Tecnicas principalas */ 2508961 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. === Tecnicas principalas === Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizat per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion. La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.</ref>. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.</ref>. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga una òli secativa coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]]). <gallery> Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}} Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}} </gallery> == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] cwlr06uki6r29065ixkfynlqfecoyht 2508962 2508961 2026-09-21T20:06:57Z Nicolas Eynaud 6858 /* La Renaissença */ 2508962 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref name="Langlais 2011">'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. === Tecnicas principalas === Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizat per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion. La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.</ref>. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.</ref>. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga una òli secativa coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]]). <gallery> Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}} Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}} </gallery> == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 8l46m4wzhxh60y973xigtoc1j3wv3jv 2508963 2508962 2026-09-21T20:07:08Z Nicolas Eynaud 6858 /* Tecnicas principalas */ 2508963 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref name="Langlais 2011">'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. === Tecnicas principalas === Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizat per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion. La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.</ref>. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.</ref>. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga una òli secativa coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])<ref name="Langlais 2011">'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. <gallery> Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}} Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}} </gallery> == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] hm8j363yxclh0zdflm16d96lgtpwmsn 2508964 2508963 2026-09-21T20:08:08Z Nicolas Eynaud 6858 /* Tecnicas principalas */ 2508964 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref name="Langlais 2011">'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. === Tecnicas principalas === Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizat per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion. La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.</ref>. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.</ref>. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga una òli secativa coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])<ref name="Langlais 2011">'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. <gallery> Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}} Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}} Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}} </gallery> == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] n4gznau630osd5gt99duz4l846brm33 2509012 2508964 2026-09-22T04:58:26Z Nicolas Eynaud 6858 /* Tecnicas principalas */ 2509012 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref name="Langlais 2011">'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. === Tecnicas principalas === Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizat per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion. La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.</ref>. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.</ref>. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga una òli secativa coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])<ref name="Langlais 2011">'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. Au sègle XVIII, l'[[aqüarela]] comencèt de se destriar deis autrei tecnicas de [[pintura a l'aiga]]<ref>Quauquei pioniers, en particular [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]), utilizèron l'aqüarela avans lo sègle XVIII, mai aquò demorèt una practica rara.</ref>. Utiliza de matèrias relativament transparentas que permèton d'utilizar una partida dau [[blanc]] dau [[papier]] per aumentar la luminositat dei scenas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' José de Los Llanos, ''L'Aquarelle. De Dürer à Kandinsky'', París, Hazan, 2004, pp. 7-8.</ref>. En parallèl, la [[goacha]] s'impausèt coma lo modèl de la pintura a l'aiga opaca e curbenta. Aquelei doas tecnicas son frequentament utilizadas per d'òbras de talha reducha. Puei, lo sègle XX veguèt l'aparicion de tecnicas novèlas, coma la [[pintura acrilica]] que son liant es una resina sintetica. Permet un secatge rapid, resistís ais efiechs dau vielhiment de la pintura e ofrís la possibilitat de realizar d'efiechs variats<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Rancillac, ''Peindre à l'acrylique'', París, Bordas, 1987.</ref>. En [[Asia]] Orientala, fau nòtar lo ròtle centrau de la tencha dins la pintura. Aquò s'explica per l'importància de la [[calligrafia]]. Aplicada sus de supòrts de [[papier]] ò de [[seda]], privilègia la nuança amb de jòcs a l'entorn dau gèst, dau trach e dau vuege laissat dins lei zònas non cubèrtas. <gallery> Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}} Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}} Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}} Fichièr:2001 - 'La Granvillaise' - Marie-Claire Lefébure.JPG|{{center|Aqüarela de 2001}} Fichièr:Frankfurt (Oder) 1759 Gouache.jpg|{{center|Goacha de 1759 relativament ben conservada}} Fichièr:SesshuToyo.jpg|{{center|Pintura japonesa a basa de tencha}} Fichièr:Paint Texture.jpg|{{center|Pintura modèrna a basa de pintura acrilica}} </gallery> == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] 4qol26catt9pbtcpvo737fc2l40mjga 2509013 2509012 2026-09-22T05:01:24Z Nicolas Eynaud 6858 /* Tecnicas principalas */ 2509013 wikitext text/x-wiki {{article en construccion}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} == Istòria == {{veire|Istòria de la pintura}} ''<u>Avertiment :</u> un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.'' === De la Preïstòria a l'Antiquitat === La pintura es una forma d'expression [[Homo sapiens|umana]] fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei [[Art rupèstre|pinturas rupèstras]] dau [[Paleolitic]] descubèrtas dins divèrsei [[bauma]]s frequentadas per de comunautats [[Preïstòria|preïstoricas]]. En [[Occitània]], lo site pus conegut es probable aqueu de la [[bauma de Chauvet]] ({{formatnum:35000}}-{{formatnum:31500}} avC<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pedro Lima, ''Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D'', Synops Éditions, 2014, 204 p.</ref>). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en [[Indonesia]] coma la bauma de [[Leang Bulu Sipong 4]] qu'assosta de pinturas realizadas fa {{formatnum:43900}} ans<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », ''Nature'', vol. 576, n° 7787,‎ decembre de 2019, pp. 442–445.</ref><ref>Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'[[Inusulíndia]], especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.</ref>. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions [[animalia|animalas]] fòrça realistas executadas amb de [[pigment]]s naturaus ([[òcre]], [[carbon]], etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David S. Whitley, ''Introduction to Rock Art Research'', Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13.</ref>. Durant l'[[Antiquitat]], la pintura aquistèt de foncions [[societat|socialas]] e [[religion|religiosas]] mai definidas. Per exemple, en [[Egipte Antic|Egipte]], foguèc estacada ai practicas [[mòrt|funeràrias]]. Lei parets dei [[tomba]]s de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Nadine Cherpion, ''Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles'', Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Joan Sureda, ''Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient'', Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.</ref>. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma [[RPC|China]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gilles Béguin, ''L'Art bouddhique'', París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331.</ref> ò [[Grècia Antica|Grècia]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Martin, ''L'art grec'', París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.</ref>. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas [[arqueologia|arqueologicas]] realizadas en [[Creta]] mostrèron l'existéncia d'un [[civilizacion minoïca|art minoïc]] colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis [[amfòra]]s. En revènge, la pintura [[Empèri Roman|romana]] laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas ([[perspectiva]], [[engana-l’uèlh]], etc.)<ref>'''[[italian|(it)]]''' Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), ''Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico'', Arle, Actes Sud, 2006, 400 p.</ref>. <gallery> Fichièr:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|{{center|Pintura de la [[bauma de Chauvet]]}} Fichièr:Maler der Grabkammer der Nefertari 001.jpg|{{center|Pintura egipciana antica}} Fichièr:Large Krater with Armored Men Departing for Battle, Mycenae acropolis, 12th century BC (3402016857).jpg|{{center|Amfòra pintada grèga}} Fichièr:Fresco of a Macedonian soldier, from the Tomb of Agios Athanasios, 4th century BC.jpg|{{center|Exemple de pintura ellenistica}} Fichièr:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii 001.jpg|{{center|Fresca de l'[[Ostau dei Mistèris]]}} </gallery> === Lo periòde medievau === Durant l'[[Edat Mejana]], la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la [[religion]] [[cristianisme|crestiana]]. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme. A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art [[Empèri Bizantin|bizantin]] que dominèt lo monde crestian orientau<ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Grabar, ''Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle)'', París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Étienne Coche de la Ferté, ''L’Art de Byzance'', París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.</ref>. En particular, leis artistas [[Empèri Bizantin|bizantins]] desvolopèron l'[[icòna]], un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis [[enluminura]]s dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei ''scriptoria'' [[monastèri|monasticas]], permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'[[Edat Mejana]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Christopher De Hamel, ''Une histoire des manuscrits enluminés'', Londres, Phaidon, 1995, 272 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Garnier, ''Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique'', París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.</ref>. Puei, lei periòdes [[art romanic|romanic]] e [[Arquitectura gotica|gotic]] veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau [[retaule]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Duby e Michel Laclotte, ''Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge'', París, Seuil, 1995, 395 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Gabrielle Démians d'Archimbaud, ''Histoire artistique de l'Occident médiéval'', París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alain Erlande-Brandenburg, ''L'Art gothique'', París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p.</ref>. Pasmens, a la fin de l'[[Edat Mejana]], lo pintre [[Florença|florentin]] [[Giotto di Bondone|Giotto]] ([[1267]]-[[1337]]) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau [[volum]] e deis [[emocion]]s [[Homo sapiens|umanas]]. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la [[Renaissença]] e de la pintura occidentala modèrna<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Giovanni Previtali, ''La fortuna dei Primitivi'', Turin, Einaudi, 1964.</ref>. <gallery> Fichièr:Good shepherd 01 small.jpg|{{center|Pintura paleocrestiana dins de catacombas}} Fichièr:RabulaGospelsFol13vAscension.jpg|{{center|Miniatura bizantina}} Fichièr:Meister aus Tahull 001.jpg|{{center|Fresca religiosa dau periòde romanic}} Fichièr:Bible Jan de Selmberk.jpg|{{center|Enluminuras de la fin de l'Edat Mejana}} Fichièr:F0459 Louvre Giotto Stigmates INV309 rwk.jpg|{{center|Pintura de Giotto}} </gallery> === La Renaissença === {{veire|Renaissença}} La [[Renaissença]] comencèt en [[Itàlia]] durant lo sègle XV e se difusèt en [[Euròpa]] dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'[[istòria]] de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'[[Antiquitat]], de l'influéncia dau movement [[umanisme|umanista]] e d'una observacion novèla de la [[natura]]. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref>. Formalizada per [[Filippo Brunelleschi]] ([[1377]]-[[1446]]) e [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]])<ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, ''Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere'', Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005.</ref>, donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'[[anatomia]] e de la [[lutz]] permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman<ref name="Arasse 2008">'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse, ''L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie'', París, Hazan, 2008, 336 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale'', ADAPT-SNES, 2018.</ref>. Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la [[pintura a l'òli]]. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres [[Flandra|flamands]], principalament per [[Jan van Eyck]] ([[1390]]-[[1441]]), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de [[glacís]]. Se difusèt donc pauc a cha pauc en [[Euròpa]] e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX<ref name="Langlais 2011">'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. [[Itàlia]] foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a [[Florença]], leis artistas locaus se concentrèron sus lo [[dessenh]] e la [[arquitectura|construccion]] ; a [[Venècia]], l'accent foguèt puslèu plaçat sus la [[color]] e la [[lutz]]. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma [[Leonardo da Vinci]] ([[1452]]-[[1519]]), [[Tician]] ([[1488]]-[[1576]]), [[Miquelàngel]] ([[1475]]-[[1564]]) ò [[Raffaello Sanzio|Rafèu]] ([[1483]]-[[1520]]). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas. <gallery> Fichièr:Jan Van Eyck La Madone au Chanoine Van der Paele 1434.jpg|{{center|''La Verge au canonge Van der Paele'' de [[Jan van Eyck]]}} Fichièr:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|{{center|''La Giaconda'' de [[Leonardo da Vinci]]}} Fichièr:Tizian 041.jpg|{{center|''L'Assompcion de la Verge'' de [[Tician]]}} Fichièr:Michelangelo Buonarroti - Jugement dernier.jpg|{{center|''Lo Darrier Jutjament'' de [[Miquelàngel]]}} Fichièr:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|{{center|''La Resureccion'' de [[Raffaello Sanzio|Rafèu]]}} </gallery> === Dau manierisme au sègle XIX === Après l'equilibri de la [[Renaissença]] Auta, la pintura occidentala conoguèt, entre lei sègles XVI e XIX, una succession rapida de movements e d'estils portats per lei transformacions [[religions|religiosas]], [[politica|politicas]] e [[societat|socialas]] d'[[Euròpa]]. Dins lo corrent dau sègle XVI, lo [[manierisme]] s'alunchèt ansin de la pintura de la premiera partida de la Renaissença en adoptant de composicions complèxas, de colors artificialas e de figuras estiradas e en privilegiant d'espacis desunits, d'imatges trebles e sorns, de colors acidas e crusas inspiradas per l'òbra de [[Miquelàngel]], l'exageracion dei formas e la cèrca dau movement. Tanben, èra un corrent sofistiticat, utilizant fòrça simbòls, destinat a un public cultivat<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Daniel Arasse e Andreas Tönnesmann, ''La Renaissance maniériste'', París, Gallimard, 1997, 496 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' André Chastel, ''Le Sac de Rome, 1527 : Du premier maniérisme à la contre-Réforme'', París, Gallimard, 1984, 376 p.</ref>. A partir de la fin dau sègle XVI, foguèt remplaçat per lo [[barròc]], largament sostengut per la [[Còntra-Reforma]], que despleguèt un langatge picturau de movement, de contrast e de teatralitat destinat a tornar afiermar la grandor de la religion [[Catolicisme|catolica]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Victor-Lucien Tapié, ''Le Baroque'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je », 2000.</ref>. De figuras majoras de la pintura europèa, coma [[Caravaggio]] ([[1571]]-[[1610]]), [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]), [[Rembrandt]] ([[1606]]-[[1669]]) e [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Velázquez]] ([[1599]]-[[1660]]) fasián partida d'aqueu movement. En parallèl dau barròc, se desvolopèt l'art de la pintura olandesa destinada ai particulars. Au contrari de l'art religiós monumentau dau sud europèu, s'inscriguèt dins lo quadre d'una [[societat]] [[comèrci|marchanda]] e [[protestantisme|protestanta]]. Privilegièt donc lei composicions profanas modèstas coma lei retrachs, lei [[natura mòrta|naturas mòrtas]], lei païsatges e lei scenas de genre<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Lombard, ''Peinture de genre et genres picturaux dans les Pays-Bas du XVIIe siècle'', París, L'Harmattan, 2022.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ruud Priem, Marc Restellini e Peter Sigmond, ''L'âge d'or hollandais : de Rembrandt à Vermeer avec les trésors du Rijksmuseum'', París, Pinacothèque de Paris, 2009, 304 p.</ref>. Au sègle seguent, lo [[rococò]], un estil leugier e rafinat, acompanhèt l'[[aristocracia]] [[Euròpa|europèa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Minguet, ''Esthétique du rococo'', París, J. Vrin, 1979, 304 p.</ref>. Puei, se debanèt un [[neoclassicisme|retorn]] ai règlas classicas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Hugh Honour (trad. Pierre-Emmanuel Dauzat), ''Le Néo-classicisme'', París, Librairie générale française, coll. « le Livre de poche », 1998, 283 p.</ref>. En reaccion, lo [[romantisme]] dau sègle XIX donèt mai d'importància a l'[[emocion]], au movement, a la [[color]], amb de pintres coma [[Eugène Delacroix]] ([[1798]]-[[1863]]), [[Francisco de Goya]] ([[1746]]-[[1828]]) e [[William Turner]] ([[1775]]-[[1851]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Marcel Brion, ''Peinture romantique'', París, Albin Michel, 1967.</ref>. A partir deis [[ans 1850]], se debanèt una rompedura novèla amb l'arribada dau realisme dins l'òbra d'artistas coma [[Gustave Courbet]] ([[1819]]-[[1877]]). D'efiech, lei realistas decidèron de s'interessar a la vida ordinària e au monde dau trabalh. Abandonèron ansin lei subjèctes nòbles tradicionaus, çò que preparèt lei transformacions encara pus radicalas de la fin de la segonda mitat dau sègle. <gallery> Fichièr:La montée du calvaire - dubreuil - ecouen.jpg|{{center|''La Montada ai Tres Crotz'', exemple de pintura manierista}} Fichièr:Peter Paul Rubens - The Adoration of the Magi - WGA20244.jpg|{{center|''L'Adoracion'' de Rubens, exemple de pintura barròca}} Fichièr:Meisje met de parel.jpg|{{center|''La Chata de la pèrla'' de [[Johannes Vermeer|Vermeer]], exemple de retrach olandés}} Fichièr:Le Serment des Horaces - Jacques-Louis David - Musée du Louvre Peintures INV 3692 ; MR 1432.jpg|{{center|''Lo Jurament deis Oracis'', exemple de [[Jacques-Louis David|David]], exemple de pintura neoclassica}} Fichièr:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|{{center|''La Libertat guidant lo Pòble'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]}} Fichièr:Gustave Courbet 018.jpg|{{center|Scena de trabalh pintada per Courbet}} </gallery> === La pintura modèrna e contemporanèa === La fin dau sègle XIX e lo sègle XX constituïguèron de periòdes de rompeduras acceleradas dins l'istòria de la pintura occidentala. D'efiech, plusors corrents successius ne'n contestèron de principis de basa coma aqueu de la representacion. Aquò foguèt a l'origina d'un renovelament continú dei prepausicions artisticas, totjorn en cors a l'ora d'ara. Lo ponch de partença d'aquela transformacion foguèt probable l'[[impressionisme]] deis [[ans 1870]] menat per de figuras coma [[Claude Monet]] ([[1840]]-[[1926]]), [[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]] ([[1841]]-[[1919]]) e [[Camille Pissarro]] ([[1830]]-[[1903]]). Lei tenents d'aqueu movement pintèron sovent en exterior per privilegiar la [[lutz]], leis impressions fugitivas e una tòca visibla. L'invencion dei tubes de pintura en [[1859]], facilitant lo trabalh en defòra de l'obrador, aguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament dau movement<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Béatrice Joyeux-Prunel, ''Les avant-gardes artistiques, 1848-1918'', París, Gallimard, 2015, pp. 105-107.</ref>. Aquò menèt a una rompedura amb la pintura academica e sei finicions detalhadas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean-Philippe Breuille (dir.), ''L'impressionnisme et la peinture de plein air'', París, Larousse, 1992.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''L'Impressionnisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1994.</ref>. Puei, lei post-impressionistas, coma [[Pau Cesana]] ([[1839]]-[[1906]]) e [[Vincent van Gogh]] ([[1853]]-[[1890]]), renforcèron aquelei transformacions en seguissent de vias personalas anonciadoiras dei transformacions dau sègle seguent<ref>'''[[francés|(fr)]]''' John Rewald, ''Le post-impressionnisme : de van Gogh à Gauguin'', Hachette Littératures, 2004.</ref>. Durant aqueu periòde, un factor exterior pesèt d'un biais decisiu dins l'evolucion de la pintura : l'invencion e la difusion de la [[fotografia]]. D'efiech, en permetent una reproduccion fòrça fidèla de la realitat, la [[fotografia]] liberèt en partida la pintura de son ròtle de representacion dau reau. Aquò sostenguèt lei cèrcas dei pintres assaiant d'explorar de domenis novèus, coma l'expression, la subjectivitat ò la forma pura, que demòran mens accessibles ai fotografs. Au començament dau sègle XX, plusors movements d'avans-gàrdia se succediguèron rapidament. Lo [[fauvisme]] liberèt la [[color]], lo [[cubisme]] de [[Pablo Picasso]] ([[1881]]-[[1973]]) e [[Georges Braque]] ([[1882]]-[[1963]]) descompausèron lei formas e abandonèron la perspectiva tradicionala e l'[[expressionisme]] accentuèt la carga [[emocion|emocionala]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claudine Grammont e Pascal Rousseau, ''L'Abcdaire du fauvisme'', París, Flammarion, 1999, 216 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Sérullaz, ''Le Cubisme'', Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1963.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Maurice Godé, ''L'Expressionnisme'', París, Presses universitaires de France, coll. « Perspectives germaniques », 1999, 368 p.</ref>. En parallèl, a partir deis [[ans 1910]], aquelei transformacions menèron a l'abstraccion amb de pintres coma [[Vassily Kandinsky]] ([[1866]]-[[1944]]), [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) e [[Kasimir Malevitch]] ([[1879]]-[[1935]]). Per lo premier còp, la pintura renoncièt totalament a la representacion d'objèctes identificables. L'abstraccion representava tanben lo despassament radicau de la nocion de genre, fondat sus lo subjècte<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Michel Seuphor, ''Dictionnaire de la peinture abstraite'', París, F. Hazan, 1957, 305 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Robert Maillard, John Ashbery et al., ''La Peinture abstraite'', F. Hazan, coll. « Dictionnaire de poche », 1980, 143 p.</ref>. Après la [[Segonda Guèrra Mondiala]], lo centre de la pintura d'avans-gàrdia se desplacèt en partida ais [[USA|Estats Units]], especialament amb l'aparicion de l'[[expressionisme abstrach]] de [[Jackson Pollock]] ([[1912]]-[[1956]]). La segonda mitat dau sègle XX veguèt una multiplicacion dei corrents (pop art, art conceptuau, retorn de la figuracion, etc.) e un questionament dau primat de la pintura au sen deis arts. La pintura perdiguèt ansin sa plaça dominanta dins l'esfèra artistica, tot en demorant una practica viventa. <gallery> Fichièr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|{{center|''Impression, a Soleu levat'' de Monet}} Fichièr:Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|{{center|''Venturi'' de Cesana}} Fichièr:Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|{{center|Exemple d'òbra cubista de [[Juan Gris]]}} Fichièr:Fugue.JPG|{{center|''Fuga'' de Kandinsky}} </gallery> === Lei tradicions picturalas non occidentalas === En defòra de l'Occident, mai d'una tradicion picturala importanta se desvolopèt d'un biais autonòm. Dins mai d'una region, aquò foguèt a l'origina de culturas artisticas ancianas e continua, basadas sus de concepcions, de tecnicas e de critèris pròpris diferents d'aquelei en vigor en [[Euròpa]]. La tradicion [[Republica Populara de China|chinesa]] fa partida dei pus ancianas e dei pus continuas dau monde, amb una istòria de mai de dos millenaris. Es fòrça liada a la [[calligrafia]] e a la [[poesia]]. D'efiech, parteja lei meteisseis instruments e supòrts ([[pincèu]], [[tencha]], etc.) e acòrda una plaça centrala au païsatge concebut tant coma una reproduccion fidèla que coma una evocacion espirituala. Aquò menèt au desvolopament d'una pintura sabenta, practicada per leis eleits letruts, que son prestigi li permetèt de raionar dins lei país vesins<ref>'''[[francés|(fr)]]''' James Cahill, ''La Peinture chinoise'', Skira Flammarion, coll. « Les trésors de l'Asie », 1977 (1re éd. 1960), 211 p.</ref>. En [[Japon]], la pintura foguèt ansin premier influenciada per [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, desvolopèt pauc a cha pauc de formas originalas coma lo ''[[yamato-e]]'' e l'art de l'[[estampa]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Akiyama Terukazu, ''La peinture japonaise'', Skira, Flammarion, 1977, 216 p.</ref>. Dins lo monde [[islam|islamic]], onte la representacion figurada foguèt divèrsament acceptada segon leis epòcas e lei contèxtes, la pintura s'espandiguèt mai que mai dins l'art de la miniatura e de l'enluminura de manuscrits, especialament dins leis espacis [[Iran|persan]], [[Empèri Otoman|otoman]] e [[Empèri Mogòl|mogòl]]. La miniatura persana, fòrça sofisticada, venguèt un art reconegut amb la [[calligrafia]] dins lo quadre de « l'art dau libre ». En [[Índia]], de tradicions complèxas de miniaturas fòrça richas venguèron egalament una part importanta de l'art sabent. Una part d'aquelei tradicions picturalas non europèas aguèt una influéncia significativa sus la pintura occidentala au grat de lor « descubèrta » per leis Europèus. D'efiech, plusors tradicions suscitèron un interès viu au sen deis eleits occidentaus. Per exemple, a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX, l'[[orientalisme]] foguèt una mena de mòda intellectuala per lei culturas d'[[Orient Mejan]]. De fenomèns similars s'observèron en [[RPC|China]] e en [[Japon]] ò en [[Africa]] durant lo sègle XIX. Per exemple, leis « arts negres », en vòga dins lei mitans que contestavan la pintura tradicionala, influencièron fòrça lei premiers cubistas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ernst Hans Josef Gombrich, ''Histoire de l'Art'', París, Phaidon, 1963, p. 573.</ref>. == Tecnicas e materiaus == === Supòrts e materiaus === Una pintura es lo resultat de l'aplicacion, sus un supòrt, d'una matèria coloranta. La diversitat dei supòrts e dei materiaus emplegats es una dimension centrala de l'[[istòria]] de la pintura que condicionèt largament l'aspècte deis òbras. D'efiech, lei supòrts an fòrça variat segon leis epòcas e leis airaus culturaus anant dau paret [[ròca|rocassós]] de la Preïstòria a la tela en passant per la muralha, la terralha, lo [[pergamin]], lo [[papièr|papier]], la [[seda]] ò la [[fusta]]. En parallèl, d'evolucions considerablas regardèron lei pigments, lei liants e leis adjuvants divèrs que compausan la pintura ela meteissa. Lo [[pigment]] es la substància coloranta, reducha a l'estat de pòuvera. Aperevans, podiá èsser d'origina [[minerau|minerala]], [[vegetal|vegetala]] ò [[animalia|animala]], mai la [[quimia]] modèrna a desvolopat de pigments sintetics. L'istòria dei pigments es indissociabla d'aquela de la pintura. Fòrça pigments, rars e costós coma lo [[blau]] eissit dau [[lapis]], foguèron lòngtemps reservats a d'usatges jutjats nòbles. Aquò cambièt largament a partir dau sègle XIX amb l'aparicion de pigments [[industria|industriaus]] que permetèt de demenir lei còsts. Lo liant es la substància que permet d'aglomerar e de fixar lei pigments au supòrt. Definís la tecnica picturala qu'assegura la proteccion dau materiau pintat. Tanben, a un ròtle centrau dins l'aspècte finau de l'òbra car lei liants influéncian fòrça leis interaccions entre la [[lutz]] e lei pigments. D'un biais generau, un liant amb un [[indici de refraccion]] important e una superficia lisca menan a una pintura lusenta. La màger part dei liants son [[quimia organica|organics]], mai i a d'excepcions coma la [[cauç]]. Enfin, leis adjuvants forman una categoria fòrça larga de compausats permetent de diluir la pintura, d'accelerar sa solidicacion, de cambiar lei proprietats d'una pintura per obtenir un efiech donat ò d'aumentar la resisténcia de la pintura còntra leis agressions ([[fuòc]], [[parasitisme|parasits]], etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 1'', Puteaux, EREC, 1999.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 2'', Puteaux, EREC, 2001.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jean Petit, Jacques Roire e Henri Valot, ''Encyclopédie de la peinture : formuler, fabriquer, appliquer, t. 3'', Puteaux, EREC, 2005.</ref>. === Tecnicas principalas === Fòrça tecnicas picturalas existisson. La natura dau liant emplegat es utilizada per lei destriar car lei liants determinan generalament l'aspècte finau de la pintura, lei possibilitats ofèrtas au pintre e lei constrenchas d'utilizacion. La fresca es una tecnica anciana que consistís a aplicar de pigments destrempats dins d'[[aiga]] sus un enduch de [[cauç]] encara fresc. Durant son secatge, l'[[enduch]] fixa lei colors segon un mecanisme [[quimia|quimic]]. Aquela tecnica es fòrça adaptada a la decoracion murala, mai exigís de la rapiditat que permet pas de retocar leis endrechs secs. Foguèt fòrça emplegada de l'[[Antiquitat]] a la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Alix Barbet, ''Coupoles, voûtes et plafonds peints d'époque romaine : Ier au IVe siècle apr. J-C'', Librairie archéologique, 2021, 350 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Baudoüin, ''La Fresque, sa technique - Ses applications'', París, Éditions Charles Massin, 1958.</ref>. Durant lo periòde [[Edat Mejana|medievau]], la tecnica predominanta foguèt la ''[[tempera]]'' qu'utilizava un liant a basa d'uòu. Permetiá d'obtenir de [[color]]s matas luminosas. De mai, lo secatge èra rapid<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Max Doerner, ''Malmaterial und seine Verwendung im Bilde, achzente Auflage'', Stuggart, F. Enke Verlag, 1994.</ref>. Puei, a la fin de l'[[Edat Mejana]], apareguèt la [[pintura a l'òli]] que venguèt la tecnica de referéncia de la pintura occidentala fins a la segonda mitat dau sègle XX. Emplèga un òli secatiu coma liant. Ofrís una granda soplesa amb un secatge lent que permet de realizar de retòcas e de fonduts, una granda diversitat de [[color]]s e una possibilitat de subrepausar de jaç transparents ([[glacís]])<ref name="Langlais 2011">'''[[francés|(fr)]]''' Xavier de Langlais, ''La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique'', Flammarion, 2011.</ref>. Au sègle XVIII, l'[[aqüarela]] comencèt de se destriar deis autrei tecnicas de [[pintura a l'aiga]]<ref>Quauquei pioniers, en particular [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]), utilizèron l'aqüarela avans lo sègle XVIII, mai aquò demorèt una practica rara.</ref>. Utiliza de matèrias relativament transparentas que permèton d'utilizar una partida dau [[blanc]] dau [[papier]] per aumentar la luminositat dei scenas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' José de Los Llanos, ''L'Aquarelle. De Dürer à Kandinsky'', París, Hazan, 2004, pp. 7-8.</ref>. En parallèl, la [[goacha]] s'impausèt coma lo modèl de la pintura a l'aiga opaca e curbenta. Aquelei doas tecnicas son frequentament utilizadas per d'òbras de talha reducha. Puei, lo sègle XX veguèt l'aparicion de tecnicas novèlas, coma la [[pintura acrilica]] que son liant es una resina sintetica. Permet un secatge rapid, resistís ais efiechs dau vielhiment de la pintura e ofrís la possibilitat de realizar d'efiechs variats<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Rancillac, ''Peindre à l'acrylique'', París, Bordas, 1987.</ref>. En [[Asia]] Orientala, fau nòtar lo ròtle centrau de la tencha dins la pintura. Aquò s'explica per l'importància de la [[calligrafia]]. Aplicada sus de supòrts de [[papier]] ò de [[seda]], privilègia la nuança amb de jòcs a l'entorn dau gèst, dau trach e dau vuege laissat dins lei zònas non cubèrtas. <gallery> Fichièr:Giovane-seduto.JPG|{{center|Fresca murala romana}} Fichièr:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|{{center|''La Naissença de Vènus'', exemple de ''[[tempera]]''}} Fichièr:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg|{{center|''Las Meninas'', exemple de [[pintura a l'òli]]}} Fichièr:2001 - 'La Granvillaise' - Marie-Claire Lefébure.JPG|{{center|Aqüarela de 2001}} Fichièr:Frankfurt (Oder) 1759 Gouache.jpg|{{center|Goacha de 1759 relativament ben conservada}} Fichièr:SesshuToyo.jpg|{{center|Pintura japonesa a basa de tencha}} Fichièr:Paint Texture.jpg|{{center|Pintura modèrna a basa de pintura acrilica}} </gallery> == Genres e composicion == == Aspèctes culturaus e economics == == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Graffiti]]. * [[Pintura occitana]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Art}} [[Categoria:Art]] [[Categoria:Arts plasticas]] [[Categoria:Pintura| ]] dm66qf83s0kv4wm2d8gm85yxiiajchl 0 17916 2509017 2501742 2026-09-22T06:33:08Z Archaeodontosaurus 4848 /* Lòcs e monuments */ 2509017 wikitext text/x-wiki {{omon|Aspèth (omonimia)}} {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana |nom=Aspèth | lògo= | imatge= Aspet_-_Fontaine_d'Aspet_-_02.jpg | descripcion= Era plaça, damb ua hont. |escut= Blason ville fr Aspet (Haute-Garonne).svg |carta=oc |nom2= ''Aspet'' |ist={{Gasconha}} {{Comenge}} |parçan= | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[canton de Banhèras de Luishon|Banhèras de Luishon]] ([[caplòc]] deth [[canton d'Aspèth]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat|CC de Cadira Garòna Salat]] |insee= 31020 |cp= 31160 |cònsol= Patrick Barès |mandat= [[2020]]-[[2026]] |longitud= 0.802222222222 |latitud= 43.0161111111 |alt mini= 399 |alt mej=470 |alt maxi= 1 240 |ectaras= |gentilici= Aspétois (en [[francés]]) |km²= 26.37 |}} '''Aspèth'''{{RepTopMP}} (''Aspet'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascoa]] de [[Comenge]] situada en eth [[departament francés|departament]] dera [[Hauta Garona]] e en [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== Situada ath pè deths Pirenèus en Comenge, Aspèth qu'ei plaçada a 15 km ath sud-èst de Sent-Gaudenç e ath pè deth pic de Cadira qui senhoreja sus era vath a 1 912 <abbr>m</abbr>. [[Imatge:Map commune FR insee code 31020.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Aspèth | nòrd = [[Soeish]] <small>(''per un qüadripunt'')</small> | nòrd-èst = [[Estadens]] | èst = [[Shenh Dessús]] | sud-èst = | sud = [[Milhars]] | sud-oèst = [[Senguanhet]] | oèst = [[Isaut]] | nòrd-oèst = [[Encausse]], [[Cabanac e Casaus]] <small>(''per un qüadripunt'')</small> }} ==Toponimia== Era prononciacion qu'ei [aspɛtʃ] a [[Gantiás]] <ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref>.</br> Eth nom qu'es atestat ''Aspello'', shens data <ref>Émile Connac ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 1, p. 74, cercar sus Gallica</ref>. [[Ernèst Negre|Negre]] que horneish ''Espet'' ara fin deth sègle XIIau, ''Aspeg'' en 1203, ''Aspel'' en 1231 <ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 19 203</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], ''Aspèth'' que ven d'un tèma prelatin ''*asp-'', de sens escur, e deth sufixe ''-ētum'' o ''-ĭttum''. Dauzat que plaça [[Aspin (Lavedan)|Aspin]] dens eth medish article<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 32</ref>, lòc on [[Miquèu Grosclaude]] vei eth « basco-aquitan » ''as-pe'', « devath eth ròc ». </br> Segon Negre, ''Aspèth'' que ven deth [[basco]], lenga de substrat, ''ezpel'', « boish » <ref name = erne/>. </br> ==Istòria== Pendent eth Ancian Regime, Aspèth qu'èra dera eleccion de [[Comenge]], doncas dera província de [[Gasconha]], dera generalitat d'[[Aush]], dera [[diocèsi de Comenge]] e dera senescaucia de [[Pàmias]]. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Martin. Tanlèu 1790, Aspèth qu'èra [[caplòc]] de [[canton d'Aspèth|canton]]. Eras duas comunas de [[Milhars]] e de [[Senguanhet]] qu'estón separadas d'Aspèth per l'ordenança deth 22 de març de 1835 <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 2 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31020 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Patrick Barès |Partit= |Qualitat= tecnician territoriau }} {{Elegit |Debuta= 3 de julhet de [[2020]] |Fin= 2026 |Identitat= Jean-Sébastien Billaud-Chaoui |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Josette Sarradet|Partit= [[Partit Radical d'Esquèrra]] |Qualitat= conselhèra regionau (2004-2010)}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat=Joseph Dulon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 1995 |Identitat= Aventin Bares |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1978]] |Fin= 1989 |Identitat=Gérard Marasse |Partit= |Qualitat= conselhèr generau (1988-1991)}} {{Elegit |Debuta= [[1953]] |Fin= 1978 |Identitat= André Prat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1952]] |Fin= 1953 |Identitat= Edouard Certiat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1925]] |Fin= 1952 |Identitat=François Jauréguiberry |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1925 |Identitat=Emile Ribet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[1912]] |Fin=1916 |Identitat= Joseph Ribet|Partit= radicau|Qualitat= conselhèr generau (1913-1916), deputat (1914-1916)}} {{Elegit |Debuta= [[1900]] |Fin= 1912 |Identitat= Joseph Ruau |Partit= radicau |Qualitat= conselhèr generau (1895-1913), deputat (1897-1914), ministre dera agricultura (1905-1910) }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1900 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra [[caplòc]] deth [[canton d'Aspèth]]; qu'ei ara deth [[canton de Banhèras de Luishon]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 31020 |1793=3492 |1800=4059 |1806=3855 |1821=3707 |1831=5575 |1836=2784 |1841=2573 |1846=2751 |1851=2600 |1856=2435 |1861=2457 |1866=2510 |1872=2509 |1876=2591 |1881=2637 |1886=2550 |1891=2302 |1896=2048 |1901=2015 |1906=1961 |1911=1853 |1921=1587 |1926=1613 |1931=1552 |1936=1571 |1946=1405 |1954=1344 |1962=1307 |1968=1186 |1975=1229 |1982=962 |1990=986 |1999=923 |max=6000 |cassini=1505 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} era populacion qu'èra de {{popfr31|020}} abitants e era densitat qu'èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|020}}/26.37) round 2}}}} ab/km². ==Cultura locau e patrimòni== ===Lòcs e monuments=== [[file:Aspet - Eglise saint Martin.jpg|thumb|Glèisa Sant-Martin]] * Glèisa Sant-Martin. * Capèra de Miejacòsta, dedicada ara Verge Maria. En Aspèth, las tralhas d'aquera temporada que son escassas. Au sègle <abbr>XIV^au</abbr> probable, la vila qu'estó embarralhada dab clausuras e tanben tres pòrtas, de las quaus la dita ''Pòrta Sant-Martin''. Lo [[Cloquièr|campanar]] de la [[glèisa]] qu'ei en suspart de la Pòrta qu'endosta un carrilhon famós de 16 campanas. Au darrèr deu capcèr actuau de la glèisa, que vedem engüèra uei la capèra senhorau, d'estile gotic, que la [[Clau de vòlta|clau de vòuta]] ei emberogida de las armas de la familha de Coarrasa. Uns saberuts locaus qu'assolidan engüèra uei, la ''tor deth Shucau'', qu'ei en suspart de la vila, e seré ua « tor de senhalizacion ». A pròva de la lor tèsi, que s'emparan sus ua seria d'articles vielhs de Maurici Gourdon, publicats en 1910, 1911 e 1912 a la ''Revista de Comenge''. Pasmens, l'ipotèsi aquesta, emetuda per Maurici Gourdon, que'n ei l'encausa, qu'ei beròi injustificada : aquera teoria ne s'empara pas sus arren. Ailàs, cada brocadura toristica que la torna condar. Segon Mondon e Gourdon, que seré estada edificada enter lo sègle <abbr>XII^au</abbr> e lo <abbr>sègle XIV^au</abbr>. Adonc que l'atribuishen a l'[[Edat Mejana]] centrau o autanplan a l'Edat Mejana baisha shens que sia segura la causa. D'aquí endavant, la question de la soa datacion n'ei pas reglada e las Cartas d'Aspèth que son mudas cap e tot aquiu dessus. Que l'aperan tanben — dab tòrt — « tor sarrasina ». <gallery> Aspet - Chapelle de Miègecoste et la tour du Chucaou.jpg|Capèra de Miejacòsta e Tor deth Shucau. Chapelle-Notre_Dame_de_Miege-Coste.jpg|Capèra de Miejacòsta. Aspet_-_La_façade_de_la_mairie.jpg|Er ostau de comuna. Aspet_-_Église_-_01.jpg|Era glèisa Sent Martin. Aspet_-_Eglise_saint_Martin_-_Interior.jpg|Interior. Aspet_-_Monument_au_Cardinal_Sourrieu.jpg|Monument ath Cardenal Sourrieu. (Aspet) Monument à Joseph Ruau.jpg|Monument a Joseph Ruau. Aspet_–_Family_house_of_the_sculptor_Augustus_Saint-Gaudens.jpg|Ostau pairau der escultor american Augustus Saint-Gaudens. Aspet_-_Monument_aux_Morts.jpg|Monument aths mòrts. Aspet_-_Le_hameau_de_Girosp.jpg|Vilatge de Giròsp. Aspet_-_Le_hameau_de_Girosp_-_Eglise.jpg|Era sua glèisa. Aspet_-_Le_hameau_de_Gouillou.jpg|Vilatge de ''Gouillou''. Aspet_-_Eglise_de_Gouillou_-_Haute-Garonne_-_Clocher-mur.jpg|Era sua glèisa. Aspet_-_Moulin_sur_le_Ger.jpg|Molin sus Ger. </gallery> {{messatge galariá}} ===Personalitats ligadas damb la comuna=== ==Véder tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de Comenge]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] s98j8vkmf78qf3pg60jzrs3mvnmmg06 0 18460 2508944 2471387 2026-09-21T14:15:11Z Kontributor 2K 52367 escut 2508944 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox Comuna de França | carta = oc | nom = Chabanès | nom2 = ''Chabanais'' | imatge = Le logis et le clocher Saint-Michel de Chabanais.JPG | descripcion = Lo clochier de Sent Michèu vut dau pont sus Vinhana. | lògo = | escut = Blason maison fr de Chabanais.svg | escais = | region = {{Novela Aquitània}}, <small>ancianament de [[Peitau-Charantas]]</small> | region ist = {{Marcha (Lemosin)}},<br/>{{Lemosin}} | parçan = {{Cofolentés}},<br/>{{Charanta Lemosina}} | arrondiment = [[Arrondiment de Cofolents|Cofolents]] | canton = [[Canton de Charanta e Vinhana|Charanta e Vinhana]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|Charanta Lemosina]] | insee = 16070 | cp = 16150 | cònsol = Marie-Claude Poinet | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = chabanés | latitud = 45.8750 | longitud = 0.7206 | alt mej = | alt mini = 148 | alt maxi = 252 | km² = 15.01 |}} '''Chabanès'''<ref name="ujan.free.fr">{{Liam web|url=https://openstreetmap-oc.org/}}</ref><ref name="Lemosin.net">{{Liam web|url=https://web.archive.org/web/20150407001913/http://www.lemosin.net/16070.htm|títol=Chabanais|autor=Xavier Lansade|editor=lemosin.net}}</ref> (''Chabanais'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] situada dins lo [[departaments francés|departament]] de [[Charanta (departament)|Charanta]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Peitau-Charantas]]</small>. Lo parlar de la comuna es lo naut-[[lemosin (dialecte)|lemosin]]<ref name="Lemosin.net"/>. ==Geografia== ===Masatges=== '''[[Grenòr]]'''<ref name="ujan.free.fr"/>. ===Comunas limitròfas=== {{Comunas limitròfas |elision = |comuna = Chabanès |nòrd = [[Chirac (Charanta)|Chirac]] |nòrd-est = |est = [[Estanhac]] |sud-est = [[Chassanom]] |sud = [[Pressinhac]] |sud-oest = [[Sent Quentin (Cofolentés)|Sent Quentin]] |oest = [[Eissiduelh (Charanta)|Eissiduelh]] |nòrd-oest = }} ==Toponimia== ==Istòria== Sieti de [[principautat]]<ref group="N">Principi ven ''préncipe'' en ptv-stg. De verificar se la grafia mai correcta locala es ''principautat'' o ''prencipautat''.</ref> en [[1789]], emb 18 [[parròfia]]s (o partidas) dependentas e 1 enclava<ref>{{Obratge|url=https://archives.lacharente.fr/arkotheque/client/ad_charente/_depot_arko/articles/305/historique-serie-b_doc.pdf|títol=Série B - Cours et juridictions|editor=Archives départementales de la Charente|p=XX}}</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== [[Imatge:Chabanais hv1.JPG|miniatura|centre|L'ostau de vila de Chabanès.]][[Imatge:Comunas e lengas de Charanta - CC Charanta Lemosina.png|miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|CC de Charanta Lemosina]] dins Charanta<br />A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas]] {{ElegitDebuta|insee= 16070 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit|Debuta= març de [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Marie-Claude Poinet |Partit= [[Union dels Democratas e Independents|UDI]] |Qualitat= Gerenta de societat }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Michel Gealageas |Partit= [[PS]] |Qualitat= Retirat de l'Educacion nacionala }} {{Elegit |Debuta= març de [[1983]] ? |Fin= 2001 |Identitat= Roger Froin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1983 ? |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 26 d'octobre de [[1947]] |Fin= 26 de setembre de 1971 |Identitat= Jean Valentin |Partit= [[divers dreita|DVD]] |Qualitat= Deputat (1958-1968) }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1947 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 21 de septembre de [[1946]] |Fin= 26 de octobre de 1947 |Identitat= Renée Bérigaud<ref name="maire">[http://www.aeri-resistance.com AERI], la Résistance en Charente.</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 19 de mai de [[1945]]|Fin= 21 de septembre de 1946 |Identitat=M. Masmondeix<ref name="maire" />|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 30 d'octobre de [[1944]] |Fin= 19 de mai de 1945|Identitat= Antoine Barden<ref name="maire" />|Partit= |Qualitat=Cirurgian dentista }} {{Elegit |Debuta= 11 de junh de 1944 |Fin= 30 d'octobre de 1944|Identitat= Albert Béraud<ref name="maire" />{{,}}<ref>[http://ivanberaud.blogspot.com/2011/05/les-descendants-de-justes-commemorent.html Les descendants de Justes commémorent la Shoah].</ref>|Partit= Comitat locau de Liberacion|Qualitat=Maire clandestin<br/>puei elegit maire }} {{Elegit |Debuta= febrier de 1944 |Fin= junh de 1944|Identitat= Léon Rivet<ref name="maire2">{{ouvrage|langue=fr|prénom1=Francis|nom1=Cordet|titre=Carnet de Guerre en Charente|éditeur=Gérard Tisserand|année =2004|page=339|isbn =|lire en ligne={{Google livres|WVtTsKFnA4UC|page=339}}}}</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{Elegit |Debuta= [[1894]] |Fin= |Identitat=Jean Barret<ref name="maire3"> {{Ligam web |url=http://jm.ouvrard.pagesperso-orange.fr/armor/fami/b/barret.html |titre=Barret |site=le site « Les blasons de la Charente », site personnel de Jean-Marie Ouvrard |consulté le=22 novembre 2012 }}.</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{Elegit|Debuta= [[1790]]|Fin= |Identitat=Isaac Pierre Dupont<ref> {{Ligam web |url=http://roglo.eu/roglo?lang=fr&m=NG&n=Isaac+Pierre+Dupont&t=PN |titre=Isaac Pierre Dupont |site=la base généalogique [[Daniel de Rauglaudre|roglo]] |consulté le=22 novembre 2012 }}.</ref>|Partit= |Qualitat=Senhor de *Savinhat<br/>avocat en parlament<br/>jutge seneschau a Chabanès}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ===Embessonatges=== Au 22 de novembre de 2012, Chabanès es [[Embessonatge|embessonat]] emb<ref name="JUMEL"> {{Ligam web |url=http://www.cncd.fr/frontoffice/bdd-recherche-resultat.asp?searchField=chabanais&x=0&y=0 |titre= Atlas français de la coopération décentralisée et des autres actions extérieures |site= le site du ministère des Affaires étrangères |consulté le= 22 de novembre de 2012 }}.</ref>: * [[Giesen]] ({{Alemanha}}) dempuei [[1976]], * [[Forfar]] ({{Escòcia}}) dempuei [[1992]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 16070 |1793=1500 |1800=1444 |1806=1474 |1821=1638 |1831=1774 |1836= |1841=1877 |1846=1903 |1851=1875 |1856=1791 |1861=1666 |1866=1733 |1872=1768 |1876=1812 |1881=1740 |1886=1937 |1891=2064 |1896=1992 |1901=1988 |1906=1996 |1911=2055 |1921=1878 |1926=1964 |1931=2108 |1936=2117 |1946=2048 |1954=2017 |1962=2164 |1968=2439 |1975=2434 |1982=2242 |1990=2107 |1999=1944 |2004= |2005= |2006=1 889 |2007=1885 |2008=1 879 |2009=1 874 |cassini=7602 |senscomptesdobles=1962}} ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Charanta]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== <references group="N"/> {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Charanta | Portal Comunas de França }} {{Comunas de| insee = 16070}} [[Categoria:Comuna de Charanta]] [[Categoria:Comuna de la Charanta Lemosina]] [[Categoria:Comuna d'Occitània]] e8pcc99sqzzftolik9vaoza961e17y2 0 19968 2509018 2434542 2026-09-22T08:01:41Z Jfblanc 104 2509018 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Stammbaum Bluntschli.jpg|thumb|250px|L'arbre genealogic de la familha Bluntschli]] La '''genealogia''' (del grèc ancian: γενεά ''genea'', "generacion" e λόγος ''logos'', "coneissença") es la [[sciéncia]] que consistís a estudiar e recercar los [[ascendent]]s e/o los [[descendent]]s d’una persona. Una de las finalitats d’aqueste estudi es la construccion d’una representacion grafica que se sona l'[[arbre genealogic]]. ==Istoric== Las primièras atestacions de genealogias venon de culturas anticas coma la cultura egipciana, que los faraons cercavan de mostrar son ascendéncia divina, o la cultura jusieva, que la genèsi descriu mai d’un còp las filiacions e las parentats. Dins l’evangèli crestian, quitament, se dona la genealogia del Crist. Pasmens, dins totes aquestes exemples, es una genealogia patrilineària que las femnas son sovent ignoradas o doblidadas. Longtemps reservada als istorians e al mond de poder que volián provar son ascendéncia per se gardar lo títol de noblessa, la disciplina es venguda presada per mai de mond dins las darrièras annadas del sègle XXen e al sègle XXIen. Las recèrcas son afavoridas per la multiplicacion dels sits collaboratius e dels sits que meton a posita de documents numerizats (registres parroquials o d'estat civil, recensaments...) == Ligams extèrnes == * [http://www.geneawiki.com GeneaWiki] [[Categoria:Genealogia]] 1u6vx1lx6766okau9rxt2avfd3mrxhh 2509019 2509018 2026-09-22T08:02:43Z Jfblanc 104 2509019 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Stammbaum Bluntschli.jpg|thumb|250px|L'arbre genealogic de la familha Bluntschli]] La '''genealogia''' (del grèc ancian: γενεά ''genea'', "generacion" e λόγος ''logos'', "coneissença") es la [[sciéncia]] que consistís a estudiar e recercar los [[ascendent]]s o los [[descendent]]s d’una persona. Una de las finalitats d’aqueste estudi es la construccion d’una representacion grafica que se sona l'[[arbre genealogic]]. ==Istoric== Las primièras atestacions de genealogias venon de culturas anticas coma la cultura egipciana, que los faraons cercavan de mostrar son ascendéncia divina, o la cultura jusieva, que la genèsi descriu mai d’un còp las filiacions e las parentats. Dins l’evangèli crestian, quitament, se dona la genealogia del Crist. Pasmens, dins totes aquestes exemples, es una genealogia patrilineària que las femnas son sovent ignoradas o doblidadas. Longtemps reservada als istorians, als notaris (per la recèrca d’eiretièrs) e al mond de poder que volián provar son ascendéncia per se gardar lo títol de noblessa, la disciplina es venguda presada per mai de mond dins las darrièras annadas del sègle XXen e al sègle XXIen. Las recèrcas son afavoridas per la multiplicacion dels sits collaboratius e dels sits que meton a posita de documents numerizats (registres parroquials o d'estat civil, recensaments...) == Ligams extèrnes == * [http://www.geneawiki.com GeneaWiki] (en francés) [[Categoria:Genealogia]] opd3s0zhaq19fgcjpj1ersaexi23fh9 0 28843 2509001 2238551 2026-09-21T20:17:46Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2509001 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | nomcomuna = Embry |carta=fr | nomcomuna2 = Embry | region = [[Nòrd-Pas de Calais]] | lògo= | imatge=cap | descripcion= | escut= Blason Embry.svg | region ist = | departament = [[Pas de Calais]] | arrondiment = [[Arrondiment de Montreuil|Montreuil]] | canton = [[Canton de Fruges|Fruges]] | insee = 62293 | sitweb= | cp = 62990 | cònsol = Francis Verhamme | mandat = - | intercom = | gentilici = (en [[francés]]) | latitud = 50.4936111111 | longitud = 1.96805555556 |alt mej= |longitud= 1.96805555556 |latitud= 50.4936111111 | alt mini = 55 | alt maxi = 177 | ectaras = | km² = 11.69 | sens = | data-sens = [[1999]] | dens = }}</pre> '''{{PAGENAME}}''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Pas de Calais (departament)|Pas de Calais]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Nauts de França]]. == Geografia == === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Embry]]'''Embry'''}} {{Image label|x=0.592699205183|y=0.362349886378|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 120 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rimboval]] (2,1km)}}}} {{Image label|x=0.40933363267|y=0.673420511392|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 69 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Boubers-lès-Hesmond]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.586364118225|y=0.724687557755|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 240 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lebiez]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.648444670891|y=0.695163037429|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 117 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Royon]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.31171170239|y=0.336354713966|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 111 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Michel-sous-Bois]] (3,4km)}}}} {{Image label|x=0.822731051939|y=0.601360812876|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 164 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Torcy (Pas de Calais)|Torcy]] (4,1km)}}}} {{Image label|x=0.173731088789|y=0.412449197875|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 251 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Humbert (Pas de Calais)|Humbert]] (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.388893078656|y=0.850750636572|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 174 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hesmond]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.282400926793|y=0.196810397562|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 62 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Quilen]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.933647720222|y=0.504392581872|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 523 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Créquy]] (5,4km)}}}} {{Image label|x=0.151530788398|y=0.723310676346|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 123 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Denœux]] (5,5km)}}}} {{Image label|x=0.34946376139|y=0.0835052578702|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 144 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Maninghem]] (5,8km)}}}} {{Image label|x=0.359758277697|y=0.937764312915|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 193 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Offin]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} == Istòria == == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 62293 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Francis Verhamme|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 62293 |1793=681 |1800=666 |1806=725 |1821=744 |1831=761 |1836=785 |1841=738 |1846=719 |1851=654 |1856=644 |1861=630 |1866=667 |1872=669 |1876=659 |1881=555 |1886=568 |1891=601 |1896=608 |1901=591 |1906=531 |1911=481 |1921=423 |1926=379 |1931=355 |1936=394 |1946=368 |1954=360 |1962=349 |1968=316 |1975=288 |1982=251 |1990=226 |1999=203 |2004= |2005= |2006=224 |2007=227 |2008=230 |2009=235 |cassini=12596 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats == == Veire tanben == * [[Comunas del Pas de Calais]] == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 62293 }} [[Categoria:Comuna del Pas de Calais]] frh2eq6nmy0qf2e59o3m2xul1ynbgvz 0 38040 2508933 2507673 2026-09-21T12:42:49Z Sovenhic 36254 en provençau 2508933 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} [[File:Mirèio 1945.jpg|220px|miniatura|Edicion de 1945 de Mirèio]] [[File:Maison de Frédéric Mistral, Maillane, 1914.jpg|thumb|Pòrta d'intrada de l'ostau [[Malhana|malhanés]] ont [[Frederic Mistral]] compausèt ''Mirèlha''. Fotografia de 1914]] [[File:Mirèio.JPG|thumb|Referéncia a ''Mirèlha'' subre una estatua dedicada a [[Charles Gounod]] (que l'adaptèt a l'opèra) a [[Sant Romieg de Provença]]|alt=]] '''''Mirèlha''''' (títol original en [[grafia mistralenca]]: '''''Mirèio''''') es una deis òbras màgers de la [[literatura occitana]] modèrna. Escrich en [[provençau]], après una elaboracion que durèt uech ans, per l'escrivan [[Frederic Mistral]], es un poèma en dotze cants que cònta lo desesper d'una joventa provençala que li dison Mirèlha. Lo libre fuguèt publicat en febrier de [[1859]] a Avinhon per l'ostau d'edicion de [[Josèp Romanilha]]. Lo succès del libre fuguèt rapid e aqueste coneguèt mai de difusion encara gràcias au laus que ne faguèt l'escrivan francés [[Alphonse de Lamartine]] dins son cors familiar de literatura. Lo descriguèt coma «l'aparicion d'un poèma epic en Provença» e comparèt amb estrambòrd Mistral au grand autor grèc [[Omèr]]. Ben tocat per las paraulas del grand poèta francés, Mistral volguèt manifestar son admiracion e sa gratitud envèrs Lamartine, e compausèt alara una òda per Lamartine, lo 8 de setembre dau meteis an, que deviá venir una dedicacion dins la segonda edicion de ''Mirèlha'' (en 1860); l'editor Charpentier pasmens refutèt lo poèma entièr e n'imprimiguèt pas que la quatrena estròfa au començament dau libre, d'ara endavant dedicat a Lamartina. L'Òda a Lamartina foguèt inserida finalament dins ''Leis Isclas d'Aur'' en 1876. Fuguèt gràcias a ''Mirèlha'' que Mistral venguèt celèbre dins l'ensems de l'estat francés e internacionalament. Es pr'amor de l'òbra que l'autor malhanenc obtenguèt mai tard lo [[prèmi Nobel]] de literatura, l'an 1904. Charles Gounod, pivelat per aquesta òbra se n'inspirèt per compausar l'opèra ''Mireille'' en 1863. Lo cap d'òbra coneguèt fòrça traduccions dins lei lengas pus importantas coma l'anglés, lo catalan, l'italian, l'espanhòu e tamben lo francés. ==Quauquei jutjaments en 1859== {{cita|Lei vièlhs de M. Mistral an la grandor dei vièlhs d'[[Omèr]].}} (Jules Canonge, ''L'Opinion du Midi'') {{cita|L'idiòma armoniós dau Miegjorn a trobat son [[Virgili]]. Provença tota entiera tòrna viure dins lei cants inspirats de Mistral.}} (Jean-Baptiste Gaut, ''Le Mémorial d'Aix'') {{cita|M. Mistral es un verai trobador, que ''trobador'' vòu dire ''aqueu que tròba''.}} (Paul d'Ivoi, ''Le Messager de Paris'') {{cita|Lo chale e lo pretz inestimable [de ''Mirèlha''] los fan sa riquesa, l'exactitud e la veritat dei tablèus ont se presentan a de reng totei leis aspèctes de la natura provençala.}} (Armand de Pontmartin, ''L'Union'') {{cita|Aqueu poèma que s'i tròba de beutats de premier òrdre (...) es escrich dins la lenga dau Miegjorn, qu'apelarem pas ''patois'', per acipar degun, mai solament una lenga mòrta.}} (Clément Caraguel, ''L'Opinion nationale'') {{cita|Escriu pas per lei pastres, mai per leis artistas. La traduccion a vivament agantat lei critics, lo tèxt provençau es pas totjorn comprés, dise pas solament dei gents dau pòble, mas pereu deis òmes pus abils per manejar aqueu lengatge.}} (Saint-René Taillandier, ''Revue des Deux Mondes'') {{cita|La granda poesia es defenduda a aqueleis idiòmas imperfècts o degenerats que li dison ambé fòrça rason de ''patois''.}} (J. M. Guardia, ''Revue de l'Instruction publique'') ==L'istòria== [[Imatge:Mirèlha.jpg|thumb|230px|Inauguracion de l'estatua de Mirèlha ai Santas (1920)]] Lo subjècte de l'òbra es un maridatge refusat, e una mòrt per amor. Dins lo país dei [[Lei Bauç de Provença|Bauç]], en [[Provença]], Mirèlha, filha dei païsans rics dau Mas dei [[falabreguier|Falabregas]], e Vincenç, un paure jove panieraire coma son paire, mèstre Ambròsi, s'enamoran un de l'autre. Lei dos panieraires van de mas en mas adobar lei banas e s'arrèstan au Mas dei Falabregas onte son aculhits. A la demanda dei rafis dau mas e sustot de Mirèlha, mèste Ambròsi canta un cant sobre sa jovença e sei combats navaus sota leis òrdres dau baile [[Pèire Andrieu de Sufren|Sufren]]. Puei, Mirèlha demanda a Vincenç de contar lei causas que vei dins sei viatges. Entre d'autrei causas, lo panieraire cònta de miracles [[Lei Santas|dei Santas]] e li explica que quand òm es dins un besonh lei fau anar veire e tocar sei santas relíquias. Mirèlha es pivelada per Vincenç e ditz que porriá demorar tota sa vida a l'escotar. (cant I, ''Lo mas dei Falabregas'') Un autre jorn, Mirèlha cuelh de fuelha d'[[amorier]] per lei [[manhan]]s dau mas quand Vincenç passa e l'ajuda. Li parla de sa sòrre Vinceneta que li dona d'er mas lo panieraire ditz a Mirèlha qu'es fòrça mai polida. Lei dos joves tròban un nis de [[pimparrin]]s, signe d'un maridatge dins l'an, puei se confèssan son amor. Mai sembla qu'òm leis aja vists. (cant II, ''La culida'') A l'escasença de la descoconada, la discussion entre chatas comença subre lei manhans, per passar a l'amor ; las chatas galejan e se trufan de Mirèlha ; una premiera allusion geinanta es facha a Mirèlha que tròba lo pretèxte d'anar quèrre una fiòla per sortir. La discussion contunha en son abséncia e quand tòrna li demandan çò que pensa de l'amor ; coma es evasiva, Norada ne profiecha per dire que l'a vista amb Vincenç. Leis autras se trufan d'ela pr'amor d'estar un paure mai la masca Taven lei repotega en li disent que sabon pas veire ont es la valor d'un òme e en contant l'istòria d'un pastre que venguèt se confessar a un ermitan per aver accidentalament tuat un aucèu ; lo cresent nèci, l'ermitan li demandèt d'anar pausar son mantèu subre una verga onte i aviá ren qu'un rai de soleu ; o faguèt mai per miracle lo mantèu demorèt platant subre lo rai mostrant a l'ermita son engana e la santetat dau pastre. E totei comprenon son error e se botan a cantar ''Magalí''. (Cant III, ''La descoconada'') [[Fichièr:MirèlhaActeIII.jpg|thumb|left|330px|Litografia de l'acte III de l'opèra de Gounod]] Tres pretendents (Alari lo pastre, Orriàs lo tocador e Veran lo [[gardian (Camarga)|gardian]]) vènon demandar Mirèlha a son paire mai ela s'es ja declarada a Vincenç (Cant IV, ''Lei demandaires''). Orriàs rescòntra lo panieraire e lo provòca ; lei dos se garrolhan, Vincenç maugrat la fòrça de son adversari es vencedor e furiós, aqueu lo nafra amb son trident e l'abandona (Cant IV, ''La batèsta''). Trobat per tres porquiers, Vincenç es portat au mas dau paire de Mirèlha que lo pòrta dins la bauma de la masca Taven per lo garir (Cant VI, ''La masca''). Vincenç parla de son amor recipròc ambé mèstre Ambròsi e ambé lo sosten de Vinceneta, sa sòrre, lo convençon de ne'n parlar a mèstre Ramon ; o fa sensa dire que l'amorosa es Mirèlha e Ramon li conselha de pas far cas d'aquelei sentiments de jove ; Mirèlha, alara, confèssa son amor e sa maire e Ramon, furiós (subretot que Mirèlha a regetat tres bòns partits) insultan Ambròsi que respònd que maugrat sa pauretat, es estat un brave marin qu'a luchat per França (Cant VII, ''Lei vièlhs''). Mirèlha, desesperada, fugís son ostau, traversant [[Camarga]] per arribar ai [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]] per implorar lei Santas que sei parents acceptan sa decision. En camin, a causa de la calor aganta una insolacion. Sei parents parton a sa recèrca vèrs Lei Santas (Cant IX, ''L'assemblada''). A la fin dau camin, lei Santas li apareisson, li explican lor istòria (Cant XI, ''Lei Santas'') e li fan veire la felicitat de l'autre mond. Au mitan dei sieus que la tròban, mòr, fisançosa e serena (Cant XII, ''La mòrt''). ==Lei personatges== [[Fichièr:CarolineCarvalhoMirèlha.jpg|thumb|130px|Caroline Carvalho dins lo ròtle de Mirèlha (1864)]] I a doas sòrtas de personatges : lei vièlhs e lei joves <ref>analisi de [[Robèrt Lafont]]</ref>. * Lei vièlhs : Ramon (lo paire de Mirèlha), Ambròsi (lo paire de Vincenç), Joana-Maria (la maire de Mirèlha), la masca Taven. * Lei joves : Mirèlha (Mirèio), Vincenç, Vinceneto (la sòrre de Vincenç), lo pastre Alari, lo gardian Veranet, Orriàs lo Valabregan, Andrelon. ==Lei cants== [[Fichièr:OstaldeMistral.jpg|thumb|240px|L'ostau ont Mistral compausèt ''Mirèlha'']] Lei dotze cants pòrtan lei títols seguents: *Cant premier : ''Lo mas dei Falabregas'', ambé sa famosa dubertura: :''Cante una chata de Provença.''<br> :''Dins leis amors de sa jovença,''<br> :''A travèrs de la Crau, vèrs la mar, dins lei blats,''<br> :''Umble escolan dau grand Omèra,''<br> :''Ieu la vòle seguir. Coma èra''<br> :''Ren qu'una chata de la tèrra,''<br> :''En fòra de la Crau se n'es gaire parlat.''<br> *Cant segond : ''La culida'' *Cant tresen : ''La descoconada'' *Cant quatren : ''Lei demandaires'' *Cant cinquen : ''La batèsta'' *Cant sieisen : ''La masca'' *Cant seten : ''Lei vièlhs'' *Cant uechen : ''La Crau'' *Cant noven : ''L'assemblada'' *Cant desen : ''La Camarga'' *Cant onzen : ''Lei Santas'' *Cant dotzen : ''La mòrt'' ==A l'entorn de l'òbra== * [[Frederic Mistral|Mistral]] e ''Mirèlha'' fuguèron presentats au public parisenc e francés per [[Alphonse Lamartine]], que qualifiquèt l'òbra de ''cap d'òbra''. Lo libre fuguèt rapidament revirat dins d'autras lengas. * Lo compositor francés [[Charles Gounod]], pivelat per l'òbra de Mistral se n'inspirèt per compausar l'[[opèra]] ''Mireille'' en 1863. * Fuguèt tanben l'inspiracion d'una revista de poètas marselhés (''Mireille'') qu'espeliguèt en 1884. ==Traduccions== [[Fichièr:Frederic Mistral - Mireio - Mireia.jpg|miniatura|Traduccion catalana (''Mireia'' de Francesc Pelagi Briz, publicada en 1914]] [[Fichièr:Mistral espanhòl.jpg|miniatura|Traduccion espanhòla (''Mireya'') de Mirèlha]] L'òbra es estada revirada dins una granda quantitat de lengas. Lei catalans fuguèron demest lei primièrs e ansin la primiera adaptacion catalana, facha per [[Francesc Pelagi Briz]], sortiguèt per fasciculs a La Corona (1861-62) e fuguèt puèi publicada en libre en 1864 e mai en 1914. Se ditz qu'existís tamben una traduccion de Francesc Bartrina, facha en 1861. Pasmens, la version mai notabla es la que realizèt l'escrivana malhorquina [[Maria Antònia Salvà]], publicada en 1917 e reeditada mai d'un còp. L'espanhòl seguiguèt lo catalan, que l'escrivan e traductor barcelonés [[Celestí Barallat]] ne faguèt una traduccion dins la lenga de Cervantes (''Mireya'') qu'apareguèt en 1882. D'edicions e traduccions posterioras se faguèron coma la de 1907 del malhorquin [[Llorenç Riber i Campins]] en 1907, reeditada sovent o la mai recenta de 1998 e encara en 2007 de Pilar Blanco García. Mirèlha sortiguèt puèi en [[polonés]] en 1897, traducha per Adam M’ski, puèi en 1964 sota la pluma de Stanislaw Gniadek. ''Mirella'', la revirada italiana facha pel poèta toscan [[Mario Chini]] sortiguèt en 1903. Quauque temps après, en 1905 Gabor Andor ne faguèt la revirada en [[ongarés]] puèi l'annada seguenta Olga Simelius revirèt ''Mirèlha'' en [[finlandés]]. Es estada traducha en [[esperanto]] per Eugène Noël e Paul Champion que la publiquèron a París en 1909 e sèt ans mai tard, en 1916, espeliguèt la version [[chèc]]a, elaborada per lo monge benedictin Sigismund Bouska. Mai recentament, en 1971 l'òbra màger de Mistral es estada revirada en [[japonés]] per lo professor Fujio Suguy; en 1977 Natàlia Konchalovskaia ne faguèt una version en [[rus]], seguida en 1980 per una revirada en [[ucraïnian]] e finalament en 2006 sortiguèt la traduccion [[chinés|chinesa]] de Mirèlha. ==Bibliografia == Mistral, Frederic. ''Mirèio''. [[París]] : Fasquelle, [[1968]]. ==Liames extèrnes== *[https://web.archive.org/web/20180130084532/http://www.cieldoc.com/libre/libr0087.htm Tèxt originau de ''Mirèlha'' en grafia mistralenca] *[https://web.archive.org/web/20180130082903/http://www.cieldoc.com/libre/libr0437.htm Tèxt en grafia classica] *[https://web.archive.org/web/20180814105703/http://www.cieldoc.com/libre/libr0243.htm ''Mireille'' (en francés)] ==Nòtas== <references /> {{multibendèl|Portal Provença|LitOc|Literatura}} [[Categoria:Roman occitan|Mirèlha]] [[Categoria:Òbra epica occitan]] [[Categoria:Felibritge|Mirèlha]] lbna08un7j372yj3ys26u2jju5x10s0 2508934 2508933 2026-09-21T12:44:07Z Sovenhic 36254 en provençau 2508934 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} [[File:Mirèio 1945.jpg|220px|miniatura|Edicion de 1945 de ''Mirèlha'']] [[File:Maison de Frédéric Mistral, Maillane, 1914.jpg|thumb|Pòrta d'intrada de l'ostau [[Malhana|malhanés]] ont [[Frederic Mistral]] compausèt ''Mirèlha''. Fotografia de 1914]] [[File:Mirèio.JPG|thumb|Referéncia a ''Mirèlha'' subre una estatua dedicada a [[Charles Gounod]] (que l'adaptèt a l'opèra) a [[Sant Romieg de Provença]]|alt=]] '''''Mirèlha''''' (títol originau en [[grafia mistralenca]]: '''''Mirèio''''') es una deis òbras màgers de la [[literatura occitana]] modèrna. Escrich en [[provençau]], après una elaboracion que durèt uech ans, per l'escrivan [[Frederic Mistral]], es un poèma en dotze cants que cònta lo desesper d'una joventa provençala que li dison Mirèlha. Lo libre fuguèt publicat en febrier de [[1859]] a Avinhon per l'ostau d'edicion de [[Josèp Romanilha]]. Lo succès del libre fuguèt rapid e aqueste coneguèt mai de difusion encara gràcias au laus que ne faguèt l'escrivan francés [[Alphonse de Lamartine]] dins son cors familiar de literatura. Lo descriguèt coma «l'aparicion d'un poèma epic en Provença» e comparèt amb estrambòrd Mistral au grand autor grèc [[Omèr]]. Ben tocat per las paraulas del grand poèta francés, Mistral volguèt manifestar son admiracion e sa gratitud envèrs Lamartine, e compausèt alara una òda per Lamartine, lo 8 de setembre dau meteis an, que deviá venir una dedicacion dins la segonda edicion de ''Mirèlha'' (en 1860); l'editor Charpentier pasmens refutèt lo poèma entièr e n'imprimiguèt pas que la quatrena estròfa au començament dau libre, d'ara endavant dedicat a Lamartina. L'Òda a Lamartina foguèt inserida finalament dins ''Leis Isclas d'Aur'' en 1876. Fuguèt gràcias a ''Mirèlha'' que Mistral venguèt celèbre dins l'ensems de l'estat francés e internacionalament. Es pr'amor de l'òbra que l'autor malhanenc obtenguèt mai tard lo [[prèmi Nobel]] de literatura, l'an 1904. Charles Gounod, pivelat per aquesta òbra se n'inspirèt per compausar l'opèra ''Mireille'' en 1863. Lo cap d'òbra coneguèt fòrça traduccions dins lei lengas pus importantas coma l'anglés, lo catalan, l'italian, l'espanhòu e tamben lo francés. ==Quauquei jutjaments en 1859== {{cita|Lei vièlhs de M. Mistral an la grandor dei vièlhs d'[[Omèr]].}} (Jules Canonge, ''L'Opinion du Midi'') {{cita|L'idiòma armoniós dau Miegjorn a trobat son [[Virgili]]. Provença tota entiera tòrna viure dins lei cants inspirats de Mistral.}} (Jean-Baptiste Gaut, ''Le Mémorial d'Aix'') {{cita|M. Mistral es un verai trobador, que ''trobador'' vòu dire ''aqueu que tròba''.}} (Paul d'Ivoi, ''Le Messager de Paris'') {{cita|Lo chale e lo pretz inestimable [de ''Mirèlha''] los fan sa riquesa, l'exactitud e la veritat dei tablèus ont se presentan a de reng totei leis aspèctes de la natura provençala.}} (Armand de Pontmartin, ''L'Union'') {{cita|Aqueu poèma que s'i tròba de beutats de premier òrdre (...) es escrich dins la lenga dau Miegjorn, qu'apelarem pas ''patois'', per acipar degun, mai solament una lenga mòrta.}} (Clément Caraguel, ''L'Opinion nationale'') {{cita|Escriu pas per lei pastres, mai per leis artistas. La traduccion a vivament agantat lei critics, lo tèxt provençau es pas totjorn comprés, dise pas solament dei gents dau pòble, mas pereu deis òmes pus abils per manejar aqueu lengatge.}} (Saint-René Taillandier, ''Revue des Deux Mondes'') {{cita|La granda poesia es defenduda a aqueleis idiòmas imperfècts o degenerats que li dison ambé fòrça rason de ''patois''.}} (J. M. Guardia, ''Revue de l'Instruction publique'') ==L'istòria== [[Imatge:Mirèlha.jpg|thumb|230px|Inauguracion de l'estatua de Mirèlha ai Santas (1920)]] Lo subjècte de l'òbra es un maridatge refusat, e una mòrt per amor. Dins lo país dei [[Lei Bauç de Provença|Bauç]], en [[Provença]], Mirèlha, filha dei païsans rics dau Mas dei [[falabreguier|Falabregas]], e Vincenç, un paure jove panieraire coma son paire, mèstre Ambròsi, s'enamoran un de l'autre. Lei dos panieraires van de mas en mas adobar lei banas e s'arrèstan au Mas dei Falabregas onte son aculhits. A la demanda dei rafis dau mas e sustot de Mirèlha, mèste Ambròsi canta un cant sobre sa jovença e sei combats navaus sota leis òrdres dau baile [[Pèire Andrieu de Sufren|Sufren]]. Puei, Mirèlha demanda a Vincenç de contar lei causas que vei dins sei viatges. Entre d'autrei causas, lo panieraire cònta de miracles [[Lei Santas|dei Santas]] e li explica que quand òm es dins un besonh lei fau anar veire e tocar sei santas relíquias. Mirèlha es pivelada per Vincenç e ditz que porriá demorar tota sa vida a l'escotar. (cant I, ''Lo mas dei Falabregas'') Un autre jorn, Mirèlha cuelh de fuelha d'[[amorier]] per lei [[manhan]]s dau mas quand Vincenç passa e l'ajuda. Li parla de sa sòrre Vinceneta que li dona d'er mas lo panieraire ditz a Mirèlha qu'es fòrça mai polida. Lei dos joves tròban un nis de [[pimparrin]]s, signe d'un maridatge dins l'an, puei se confèssan son amor. Mai sembla qu'òm leis aja vists. (cant II, ''La culida'') A l'escasença de la descoconada, la discussion entre chatas comença subre lei manhans, per passar a l'amor ; las chatas galejan e se trufan de Mirèlha ; una premiera allusion geinanta es facha a Mirèlha que tròba lo pretèxte d'anar quèrre una fiòla per sortir. La discussion contunha en son abséncia e quand tòrna li demandan çò que pensa de l'amor ; coma es evasiva, Norada ne profiecha per dire que l'a vista amb Vincenç. Leis autras se trufan d'ela pr'amor d'estar un paure mai la masca Taven lei repotega en li disent que sabon pas veire ont es la valor d'un òme e en contant l'istòria d'un pastre que venguèt se confessar a un ermitan per aver accidentalament tuat un aucèu ; lo cresent nèci, l'ermitan li demandèt d'anar pausar son mantèu subre una verga onte i aviá ren qu'un rai de soleu ; o faguèt mai per miracle lo mantèu demorèt platant subre lo rai mostrant a l'ermita son engana e la santetat dau pastre. E totei comprenon son error e se botan a cantar ''Magalí''. (Cant III, ''La descoconada'') [[Fichièr:MirèlhaActeIII.jpg|thumb|left|330px|Litografia de l'acte III de l'opèra de Gounod]] Tres pretendents (Alari lo pastre, Orriàs lo tocador e Veran lo [[gardian (Camarga)|gardian]]) vènon demandar Mirèlha a son paire mai ela s'es ja declarada a Vincenç (Cant IV, ''Lei demandaires''). Orriàs rescòntra lo panieraire e lo provòca ; lei dos se garrolhan, Vincenç maugrat la fòrça de son adversari es vencedor e furiós, aqueu lo nafra amb son trident e l'abandona (Cant IV, ''La batèsta''). Trobat per tres porquiers, Vincenç es portat au mas dau paire de Mirèlha que lo pòrta dins la bauma de la masca Taven per lo garir (Cant VI, ''La masca''). Vincenç parla de son amor recipròc ambé mèstre Ambròsi e ambé lo sosten de Vinceneta, sa sòrre, lo convençon de ne'n parlar a mèstre Ramon ; o fa sensa dire que l'amorosa es Mirèlha e Ramon li conselha de pas far cas d'aquelei sentiments de jove ; Mirèlha, alara, confèssa son amor e sa maire e Ramon, furiós (subretot que Mirèlha a regetat tres bòns partits) insultan Ambròsi que respònd que maugrat sa pauretat, es estat un brave marin qu'a luchat per França (Cant VII, ''Lei vièlhs''). Mirèlha, desesperada, fugís son ostau, traversant [[Camarga]] per arribar ai [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]] per implorar lei Santas que sei parents acceptan sa decision. En camin, a causa de la calor aganta una insolacion. Sei parents parton a sa recèrca vèrs Lei Santas (Cant IX, ''L'assemblada''). A la fin dau camin, lei Santas li apareisson, li explican lor istòria (Cant XI, ''Lei Santas'') e li fan veire la felicitat de l'autre mond. Au mitan dei sieus que la tròban, mòr, fisançosa e serena (Cant XII, ''La mòrt''). ==Lei personatges== [[Fichièr:CarolineCarvalhoMirèlha.jpg|thumb|130px|Caroline Carvalho dins lo ròtle de Mirèlha (1864)]] I a doas sòrtas de personatges : lei vièlhs e lei joves <ref>analisi de [[Robèrt Lafont]]</ref>. * Lei vièlhs : Ramon (lo paire de Mirèlha), Ambròsi (lo paire de Vincenç), Joana-Maria (la maire de Mirèlha), la masca Taven. * Lei joves : Mirèlha (Mirèio), Vincenç, Vinceneto (la sòrre de Vincenç), lo pastre Alari, lo gardian Veranet, Orriàs lo Valabregan, Andrelon. ==Lei cants== [[Fichièr:OstaldeMistral.jpg|thumb|240px|L'ostau ont Mistral compausèt ''Mirèlha'']] Lei dotze cants pòrtan lei títols seguents: *Cant premier : ''Lo mas dei Falabregas'', ambé sa famosa dubertura: :''Cante una chata de Provença.''<br> :''Dins leis amors de sa jovença,''<br> :''A travèrs de la Crau, vèrs la mar, dins lei blats,''<br> :''Umble escolan dau grand Omèra,''<br> :''Ieu la vòle seguir. Coma èra''<br> :''Ren qu'una chata de la tèrra,''<br> :''En fòra de la Crau se n'es gaire parlat.''<br> *Cant segond : ''La culida'' *Cant tresen : ''La descoconada'' *Cant quatren : ''Lei demandaires'' *Cant cinquen : ''La batèsta'' *Cant sieisen : ''La masca'' *Cant seten : ''Lei vièlhs'' *Cant uechen : ''La Crau'' *Cant noven : ''L'assemblada'' *Cant desen : ''La Camarga'' *Cant onzen : ''Lei Santas'' *Cant dotzen : ''La mòrt'' ==A l'entorn de l'òbra== * [[Frederic Mistral|Mistral]] e ''Mirèlha'' fuguèron presentats au public parisenc e francés per [[Alphonse Lamartine]], que qualifiquèt l'òbra de ''cap d'òbra''. Lo libre fuguèt rapidament revirat dins d'autras lengas. * Lo compositor francés [[Charles Gounod]], pivelat per l'òbra de Mistral se n'inspirèt per compausar l'[[opèra]] ''Mireille'' en 1863. * Fuguèt tanben l'inspiracion d'una revista de poètas marselhés (''Mireille'') qu'espeliguèt en 1884. ==Traduccions== [[Fichièr:Frederic Mistral - Mireio - Mireia.jpg|miniatura|Traduccion catalana (''Mireia'' de Francesc Pelagi Briz, publicada en 1914]] [[Fichièr:Mistral espanhòl.jpg|miniatura|Traduccion espanhòla (''Mireya'') de Mirèlha]] L'òbra es estada revirada dins una granda quantitat de lengas. Lei catalans fuguèron demest lei primièrs e ansin la primiera adaptacion catalana, facha per [[Francesc Pelagi Briz]], sortiguèt per fasciculs a La Corona (1861-62) e fuguèt puèi publicada en libre en 1864 e mai en 1914. Se ditz qu'existís tamben una traduccion de Francesc Bartrina, facha en 1861. Pasmens, la version mai notabla es la que realizèt l'escrivana malhorquina [[Maria Antònia Salvà]], publicada en 1917 e reeditada mai d'un còp. L'espanhòl seguiguèt lo catalan, que l'escrivan e traductor barcelonés [[Celestí Barallat]] ne faguèt una traduccion dins la lenga de Cervantes (''Mireya'') qu'apareguèt en 1882. D'edicions e traduccions posterioras se faguèron coma la de 1907 del malhorquin [[Llorenç Riber i Campins]] en 1907, reeditada sovent o la mai recenta de 1998 e encara en 2007 de Pilar Blanco García. Mirèlha sortiguèt puèi en [[polonés]] en 1897, traducha per Adam M’ski, puèi en 1964 sota la pluma de Stanislaw Gniadek. ''Mirella'', la revirada italiana facha pel poèta toscan [[Mario Chini]] sortiguèt en 1903. Quauque temps après, en 1905 Gabor Andor ne faguèt la revirada en [[ongarés]] puèi l'annada seguenta Olga Simelius revirèt ''Mirèlha'' en [[finlandés]]. Es estada traducha en [[esperanto]] per Eugène Noël e Paul Champion que la publiquèron a París en 1909 e sèt ans mai tard, en 1916, espeliguèt la version [[chèc]]a, elaborada per lo monge benedictin Sigismund Bouska. Mai recentament, en 1971 l'òbra màger de Mistral es estada revirada en [[japonés]] per lo professor Fujio Suguy; en 1977 Natàlia Konchalovskaia ne faguèt una version en [[rus]], seguida en 1980 per una revirada en [[ucraïnian]] e finalament en 2006 sortiguèt la traduccion [[chinés|chinesa]] de Mirèlha. ==Bibliografia == Mistral, Frederic. ''Mirèio''. [[París]] : Fasquelle, [[1968]]. ==Liames extèrnes== *[https://web.archive.org/web/20180130084532/http://www.cieldoc.com/libre/libr0087.htm Tèxt originau de ''Mirèlha'' en grafia mistralenca] *[https://web.archive.org/web/20180130082903/http://www.cieldoc.com/libre/libr0437.htm Tèxt en grafia classica] *[https://web.archive.org/web/20180814105703/http://www.cieldoc.com/libre/libr0243.htm ''Mireille'' (en francés)] ==Nòtas== <references /> {{multibendèl|Portal Provença|LitOc|Literatura}} [[Categoria:Roman occitan|Mirèlha]] [[Categoria:Òbra epica occitan]] [[Categoria:Felibritge|Mirèlha]] 49of36x7dqzuy2y7rcm9mmf5hba4vp0 2508942 2508934 2026-09-21T13:47:32Z Sovenhic 36254 2508942 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} [[File:Mirèio 1945.jpg|220px|miniatura|Edicion de 1945 de ''Mirèlha'']] [[File:Maison de Frédéric Mistral, Maillane, 1914.jpg|thumb|Pòrta d'intrada de l'ostau [[Malhana|malhanés]] ont [[Frederic Mistral]] compausèt ''Mirèlha''. Fotografia de 1914]] [[File:Mirèio.JPG|thumb|Referéncia a ''Mirèlha'' subre una estatua dedicada a [[Charles Gounod]] (que l'adaptèt a l'opèra), a [[Sant Romieg de Provença]]|alt=]] '''''Mirèlha''''' (títol originau en [[grafia mistralenca]]: '''''Mirèio''''') es un grand poèma [[Frederic Mistral]], en [[occitan]] [[provençau]], e es una deis òbras màgers de la [[literatura occitana]] modèrna. Escrich après una elaboracion que durèt uech ans, ten dotze cants. Cònta lo desespèr d'una joventa provençala que li dison Mirèlha. Lo libre fuguèt publicat en febrier de [[1859]] a Avinhon per l'ostau d'edicion de [[Josèp Romanilha]]. Lo succès dau libre foguèt rapid e aqueste coneguèt mai de difusion encara gràcias au laus que ne faguèt l'escrivan francés [[Alphonse de Lamartine]] dins son cors de literatura. Lamartine lo descriguèt coma «l'aparicion d'un poèma epic en Provença» e, amb estrambòrd, comparèt Mistral au grand autor grèc [[Omèr]]. Ben tocat per lei paraulas dau grand poèta francés, Mistral vouguèt manifestar son admiracion e sa gratitud envèrs Lamartine, e compausèt alora una òda a Lamartine, lo 8 de setembre dau meteis an, que deviá venir una dedicacion dins la segonda edicion de ''Mirèlha'' (en 1860); l'editor Charpentier, pasmens, refusèt lo poèma entier e n'imprimiguèt ren que la quatrena estròfa au començament dau libre, d'ara endavant dedicat a Lamartina. L'Òda a Lamartina foguèt inserida finalament dins ''Leis Isclas d'Aur'' en 1876. Es gràcias a ''Mirèlha'' que Mistral venguèt celèbre dins l'ensems de l'estat francés e internacionalament. Es pr'amor de l'òbra que l'autor malhanenc obtenguèt mai tard lo [[Prèmi Nobel]] de literatura en 1904. Charles Gounod, pivelat per aquela òbra, se n'inspirèt per compausar l'opèra ''Mireille'' en 1863. Lo cap d'òbra coneguèt fòrça traduccions dins de lengas de granda difusion coma l'anglés, lo catalan, l'italian, l'espanhòu e lo francés. ==Quauquei jutjaments en 1859== {{cita|Lei vièlhs de Sénher Mistral an la grandor dei vièlhs d'[[Omèr]].}} (Juli Canonge, ''L'Opinion du Midi'') {{cita|L'idiòma armoniós dau Miegjorn a trobat son [[Virgili]]. Provença tota entiera torna viure dins lei cants inspirats de Mistral.}} (Joan Batista Gaut, ''Le Mémorial d'Aix'') {{cita|Sénher Mistral es un verai trobador, que ''trobador'' vòu dire ''aqueu que tròba''.}} (Paul d'Ivoi, ''Le Messager de Paris'') {{cita|Lo chale e lo prètz inestimable [de ''Mirèlha''] li fan sa riquesa, l'exactitud e la veritat dei tablèus ont se presentan a de reng totei leis aspèctes de la natura provençala.}} (Armand de Pontmartin, ''L'Union'') {{cita|iqueu poèma que s'i tròban de beutats de premier òrdre (...) es escrich dins la lenga dau Miegjorn, qu'apelarem pas ''patois'', per acipar degun, mai solament una lenga mòrta.}} (Clément Caraguel, ''L'Opinion nationale'') {{cita|Escriu pas per lei pastres, mai per leis artistas. La traduccion a vivament agantat lei critics, lo tèxt provençau es pas totjorn comprés, dise pas solament dei gents dau pòble, mas pereu deis òmes pus abils per manejar aqueu lengatge.}} (Saint-René Taillandier, ''Revue des Deux Mondes'') {{cita|La granda poesia es defenduda a aqueleis idiòmas imperfècts o degenerats que li dison ambé fòrça rason de ''patois''.}} (J. M. Guardia, ''Revue de l'Instruction publique'') ==L'istòria== [[Imatge:Mirèlha.jpg|thumb|230px|Inauguracion de l'estatua de Mirèlha ai Santas (1920)]] Lo subjècte de l'òbra es un maridatge refusat, e una mòrt per amor. Dins lo país dei [[Lei Bauç de Provença|Bauç]], en [[Provença]], Mirèlha, filha dei païsans rics dau Mas dei [[falabreguier|Falabregas]], e Vincenç, un paure jove panieraire coma son paire, mèstre Ambròsi, s'enamoran un de l'autre. Lei dos panieraires van de mas en mas adobar lei banas e s'arrèstan au Mas dei Falabregas onte son aculhits. A la demanda dei rafis dau mas e sustot de Mirèlha, mèste Ambròsi canta un cant sobre sa jovença e sei combats navaus sota leis òrdres dau baile [[Pèire Andrieu de Sufren|Sufren]]. Puei, Mirèlha demanda a Vincenç de contar lei causas que vei dins sei viatges. Entre d'autrei causas, lo panieraire cònta de miracles [[Lei Santas|dei Santas]] e li explica que quand òm es dins un besonh lei fau anar veire e tocar sei santas relíquias. Mirèlha es pivelada per Vincenç e ditz que porriá demorar tota sa vida a l'escotar. (cant I, ''Lo mas dei Falabregas'') Un autre jorn, Mirèlha cuelh de fuelha d'[[amorier]] per lei [[manhan]]s dau mas quand Vincenç passa e l'ajuda. Li parla de sa sòrre Vinceneta que li dona d'er mas lo panieraire ditz a Mirèlha qu'es fòrça mai polida. Lei dos joves tròban un nis de [[pimparrin]]s, signe d'un maridatge dins l'an, puei se confèssan son amor. Mai sembla qu'òm leis aja vists. (cant II, ''La culida'') A l'escasença de la descoconada, la discussion entre chatas comença subre lei manhans, per passar a l'amor ; las chatas galejan e se trufan de Mirèlha ; una premiera allusion geinanta es facha a Mirèlha que tròba lo pretèxte d'anar quèrre una fiòla per sortir. La discussion contunha en son abséncia e quand tòrna li demandan çò que pensa de l'amor ; coma es evasiva, Norada ne profiecha per dire que l'a vista amb Vincenç. Leis autras se trufan d'ela pr'amor d'estar un paure mai la masca Taven lei repotega en li disent que sabon pas veire ont es la valor d'un òme e en contant l'istòria d'un pastre que venguèt se confessar a un ermitan per aver accidentalament tuat un aucèu ; lo cresent nèci, l'ermitan li demandèt d'anar pausar son mantèu subre una verga onte i aviá ren qu'un rai de soleu ; o faguèt mai per miracle lo mantèu demorèt platant subre lo rai mostrant a l'ermita son engana e la santetat dau pastre. E totei comprenon son error e se botan a cantar ''Magalí''. (Cant III, ''La descoconada'') [[Fichièr:MirèlhaActeIII.jpg|thumb|left|330px|Litografia de l'acte III de l'opèra de Gounod]] Tres pretendents (Alari lo pastre, Orriàs lo tocador e Veran lo [[gardian (Camarga)|gardian]]) vènon demandar Mirèlha a son paire mai ela s'es ja declarada a Vincenç (Cant IV, ''Lei demandaires''). Orriàs rescòntra lo panieraire e lo provòca ; lei dos se garrolhan, Vincenç maugrat la fòrça de son adversari es vencedor e furiós, aqueu lo nafra amb son trident e l'abandona (Cant IV, ''La batèsta''). Trobat per tres porquiers, Vincenç es portat au mas dau paire de Mirèlha que lo pòrta dins la bauma de la masca Taven per lo garir (Cant VI, ''La masca''). Vincenç parla de son amor recipròc ambé mèstre Ambròsi e ambé lo sosten de Vinceneta, sa sòrre, lo convençon de ne'n parlar a mèstre Ramon ; o fa sensa dire que l'amorosa es Mirèlha e Ramon li conselha de pas far cas d'aquelei sentiments de jove ; Mirèlha, alara, confèssa son amor e sa maire e Ramon, furiós (subretot que Mirèlha a regetat tres bòns partits) insultan Ambròsi que respònd que maugrat sa pauretat, es estat un brave marin qu'a luchat per França (Cant VII, ''Lei vièlhs''). Mirèlha, desesperada, fugís son ostau, traversant [[Camarga]] per arribar ai [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]] per implorar lei Santas que sei parents acceptan sa decision. En camin, a causa de la calor aganta una insolacion. Sei parents parton a sa recèrca vèrs Lei Santas (Cant IX, ''L'assemblada''). A la fin dau camin, lei Santas li apareisson, li explican lor istòria (Cant XI, ''Lei Santas'') e li fan veire la felicitat de l'autre mond. Au mitan dei sieus que la tròban, mòr, fisançosa e serena (Cant XII, ''La mòrt''). ==Lei personatges== [[Fichièr:CarolineCarvalhoMirèlha.jpg|thumb|130px|Caroline Carvalho dins lo ròtle de Mirèlha (1864)]] I a doas sòrtas de personatges : lei vièlhs e lei joves <ref>analisi de [[Robèrt Lafont]]</ref>. * Lei vièlhs : Ramon (lo paire de Mirèlha), Ambròsi (lo paire de Vincenç), Joana-Maria (la maire de Mirèlha), la masca Taven. * Lei joves : Mirèlha (Mirèio), Vincenç, Vinceneto (la sòrre de Vincenç), lo pastre Alari, lo gardian Veranet, Orriàs lo Valabregan, Andrelon. ==Lei cants== [[Fichièr:OstaldeMistral.jpg|thumb|240px|L'ostau ont Mistral compausèt ''Mirèlha'']] Lei dotze cants pòrtan lei títols seguents: *Cant premier : ''Lo mas dei Falabregas'', ambé sa famosa dubertura: :''Cante una chata de Provença.''<br> :''Dins leis amors de sa jovença,''<br> :''A travèrs de la Crau, vèrs la mar, dins lei blats,''<br> :''Umble escolan dau grand Omèra,''<br> :''Ieu la vòle seguir. Coma èra''<br> :''Ren qu'una chata de la tèrra,''<br> :''En fòra de la Crau se n'es gaire parlat.''<br> *Cant segond : ''La culida'' *Cant tresen : ''La descoconada'' *Cant quatren : ''Lei demandaires'' *Cant cinquen : ''La batèsta'' *Cant sieisen : ''La masca'' *Cant seten : ''Lei vièlhs'' *Cant uechen : ''La Crau'' *Cant noven : ''L'assemblada'' *Cant desen : ''La Camarga'' *Cant onzen : ''Lei Santas'' *Cant dotzen : ''La mòrt'' ==A l'entorn de l'òbra== * [[Frederic Mistral|Mistral]] e ''Mirèlha'' fuguèron presentats au public parisenc e francés per [[Alphonse Lamartine]], que qualifiquèt l'òbra de ''cap d'òbra''. Lo libre fuguèt rapidament revirat dins d'autras lengas. * Lo compositor francés [[Charles Gounod]], pivelat per l'òbra de Mistral se n'inspirèt per compausar l'[[opèra]] ''Mireille'' en 1863. * Fuguèt tanben l'inspiracion d'una revista de poètas marselhés (''Mireille'') qu'espeliguèt en 1884. ==Traduccions== [[Fichièr:Frederic Mistral - Mireio - Mireia.jpg|miniatura|Traduccion catalana (''Mireia'' de Francesc Pelagi Briz, publicada en 1914]] [[Fichièr:Mistral espanhòl.jpg|miniatura|Traduccion espanhòla (''Mireya'') de Mirèlha]] L'òbra es estada revirada dins una granda quantitat de lengas. Lei catalans fuguèron demest lei primièrs e ansin la primiera adaptacion catalana, facha per [[Francesc Pelagi Briz]], sortiguèt per fasciculs a La Corona (1861-62) e fuguèt puèi publicada en libre en 1864 e mai en 1914. Se ditz qu'existís tamben una traduccion de Francesc Bartrina, facha en 1861. Pasmens, la version mai notabla es la que realizèt l'escrivana malhorquina [[Maria Antònia Salvà]], publicada en 1917 e reeditada mai d'un còp. L'espanhòl seguiguèt lo catalan, que l'escrivan e traductor barcelonés [[Celestí Barallat]] ne faguèt una traduccion dins la lenga de Cervantes (''Mireya'') qu'apareguèt en 1882. D'edicions e traduccions posterioras se faguèron coma la de 1907 del malhorquin [[Llorenç Riber i Campins]] en 1907, reeditada sovent o la mai recenta de 1998 e encara en 2007 de Pilar Blanco García. Mirèlha sortiguèt puèi en [[polonés]] en 1897, traducha per Adam M’ski, puèi en 1964 sota la pluma de Stanislaw Gniadek. ''Mirella'', la revirada italiana facha pel poèta toscan [[Mario Chini]] sortiguèt en 1903. Quauque temps après, en 1905 Gabor Andor ne faguèt la revirada en [[ongarés]] puèi l'annada seguenta Olga Simelius revirèt ''Mirèlha'' en [[finlandés]]. Es estada traducha en [[esperanto]] per Eugène Noël e Paul Champion que la publiquèron a París en 1909 e sèt ans mai tard, en 1916, espeliguèt la version [[chèc]]a, elaborada per lo monge benedictin Sigismund Bouska. Mai recentament, en 1971 l'òbra màger de Mistral es estada revirada en [[japonés]] per lo professor Fujio Suguy; en 1977 Natàlia Konchalovskaia ne faguèt una version en [[rus]], seguida en 1980 per una revirada en [[ucraïnian]] e finalament en 2006 sortiguèt la traduccion [[chinés|chinesa]] de Mirèlha. ==Bibliografia == Mistral, Frederic. ''Mirèio''. [[París]] : Fasquelle, [[1968]]. ==Liames extèrnes== *[https://web.archive.org/web/20180130084532/http://www.cieldoc.com/libre/libr0087.htm Tèxt originau de ''Mirèlha'' en grafia mistralenca] *[https://web.archive.org/web/20180130082903/http://www.cieldoc.com/libre/libr0437.htm Tèxt en grafia classica] *[https://web.archive.org/web/20180814105703/http://www.cieldoc.com/libre/libr0243.htm ''Mireille'' (en francés)] ==Nòtas== <references /> {{multibendèl|Portal Provença|LitOc|Literatura}} [[Categoria:Roman occitan|Mirèlha]] [[Categoria:Òbra epica occitan]] [[Categoria:Felibritge|Mirèlha]] 3wekbzguckgrr3xku5fjdrhjiuaeq5f 2509023 2508942 2026-09-22T11:03:56Z Sovenhic 36254 en provençau 2509023 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} [[File:Mirèio 1945.jpg|220px|miniatura|Edicion de 1945 de ''Mirèlha'']] [[File:Maison de Frédéric Mistral, Maillane, 1914.jpg|thumb|Pòrta d'intrada de l'ostau [[Malhana|malhanés]] ont [[Frederic Mistral]] compausèt ''Mirèlha''. Fotografia de 1914]] [[File:Mirèio.JPG|thumb|Referéncia a ''Mirèlha'' subre una estatua dedicada a [[Charles Gounod]] (que l'adaptèt a l'opèra), a [[Sant Romieg de Provença]]|alt=]] '''''Mirèlha''''' (títol originau en [[grafia mistralenca]]: '''''Mirèio''''') es un grand poèma [[Frederic Mistral]], en [[occitan]] [[provençau]], e es una deis òbras màgers de la [[literatura occitana]] modèrna. Escrich après una elaboracion que durèt uech ans, ten dotze cants. Cònta lo desespèr d'una joventa provençala que li dison Mirèlha. Lo libre foguèt publicat en febrier de [[1859]] a Avinhon per l'ostau d'edicion de [[Josèp Romanilha]]. Lo succès dau libre foguèt rapid e aqueste coneguèt mai de difusion encara gràcias au laus que ne faguèt l'escrivan francés [[Alphonse de Lamartine]] dins son cors de literatura. Lamartine lo descriguèt coma «l'aparicion d'un poèma epic en Provença» e, amb estrambòrd, comparèt Mistral au grand autor grèc [[Omèr]]. Ben tocat per lei paraulas dau grand poèta francés, Mistral vouguèt manifestar son admiracion e sa gratitud envèrs Lamartine, per tant, compausèt una òda a Lamartine, lo 8 de setembre dau meteis an, que deviá venir una dedicacion dins la segonda edicion de ''Mirèlha'' (en 1860); l'editor Charpentier, pasmens, refusèt lo poèma entier e n'imprimiguèt ren que la quatrena estròfa au començament dau libre, d'ara endavant dedicat a Lamartine. L'Òda a Lamartine foguèt inserida finalament dins ''Leis Isclas d'Aur'' en 1876. Es gràcias a ''Mirèlha'' que Mistral venguèt celèbre dins l'ensems de l'estat francés e internacionalament. Es pr'amor de l'òbra que l'autor malhanenc obtenguèt puei lo [[Prèmi Nobel]] de literatura en 1904. Charles Gounod, pivelat per aquela òbra, se n'inspirèt per compausar l'opèra ''Mirèlha (Mireille)'' en 1863. Lo cap d'òbra coneguèt fòrça traduccions dins de lengas de granda difusion coma l'anglés, lo catalan, l'italian, l'espanhòu e lo francés. ==Quauquei jutjaments en 1859== {{cita|Lei vièlhs de Sénher Mistral an la grandor dei vièlhs d'[[Omèr]].}} (Juli Canonge, ''L'Opinion du Midi'') {{cita|L'idiòma armoniós dau Miegjorn a trobat son [[Virgili]]. Provença tota entiera torna viure dins lei cants inspirats de Mistral.}} ([[Joan Batista Gaut]], ''Le Mémorial d'Aix'') {{cita|Sénher Mistral es un verai trobador, que ''trobador'' vòu dire ''aqueu que tròba''.}} (Paul d'Ivoi, ''Le Messager de Paris'') {{cita|Lo chale e lo prètz inestimable [de ''Mirèlha''] li fan sa riquesa, l'exactitud e la veritat dei tablèus ont se presentan a de reng totei leis aspèctes de la natura provençala.}} (Armand de Pontmartin, ''L'Union'') {{cita|Aqueu poèma que se i tròban de beutats de primier òrdre (...) es escrich dins la lenga dau Miegjorn, qu'apelarem pas ''patois'', per acipar degun, mai solament una lenga mòrta.}} (Clément Caraguel, ''L'Opinion nationale'') {{cita|Escriu pas per lei pastres, mai per leis artistas. La traduccion a vivament agantat lei critics, lo tèxt provençau es pas totjorn comprés, dise pas solament dei gents dau pòble, mas pereu deis òmes pus abils per manejar aqueu lengatge.}} (Saint-René Taillandier, ''Revue des Deux Mondes'') {{cita|La granda poesia es defenduda a aqueleis idiòmas imperfiechs o degenerats que li dison amb fòrça rason de ''patois''.}} (J. M. Guardia, ''Revue de l'Instruction publique'') ==L'istòria== [[Imatge:Mirèlha.jpg|thumb|230px|Inauguracion de l'estatua de Mirèlha ai Santas (1920)]] Lo subjècte de l'òbra es un maridatge refusat, e una mòrt per amor. Dins lo país dei [[Lei Bauç de Provença|Bauç]], en [[Provença]], Mirèlha, filha dei païsans rics dau Mas dei [[falabreguier|Falabregas]], e Vincenç, un paure jove panieraire, coma son paire Mèstre Ambròsi, s'enamoran un de l'autre. Lei dos panieraires van de mas en mas per adobar lei banas e s'arrèstan au Mas dei Falabregas ont son aculhits. A la demanda dei rafis dau mas e sustot de Mirèlha, Mèstre Ambròsi canta un cant sobre sa jovença e sei combats navaus sota leis òrdres dau Baile [[Pèire Andrieu de Sufren|Sufren]]. Puei, Mirèlha demanda a Vincenç de contar lei causas que vei dins sei viatges. Entretant, lo panieraire cònta de miracles [[Lei Santas|dei Santas]] e li explica que quand òm es dins un besonh, lei fau anar veire e tocar sei santei relíquias. Mirèlha es pivelada per Vincenç e ditz que poiriá demorar tota sa vida a l'escotar (cant I, ''Lo mas dei Falabregas''). Un autre jorn, Mirèlha cuelh de fuelha d'[[amorier]] per lei [[manhan]]s dau mas quand Vincenç passa e l'ajuda. Li parla de sa sòrre Vinceneta que li dona d'èr mai lo panieraire ditz a Mirèlha qu'es fòrça mai polida. Lei dos joves tròban un nis de [[pimparrin]]s, signe d'un maridatge dins l'an, puei se confèssan son amor. Mai sembla qu'òm leis aja vists (cant II, ''La culida''). A l'ocasion de la descoconada, la discussion entre chatas comença subre lei manhans, per passar a l'amor; las chatas galejan e se trufan de Mirèlha; una primiera allusion destrobanta la fan a Mirèlha que tròba lo pretèxt d'anar quèrre una fiòla per sortir. La discussion contunha en son abséncia e, quand torna, li demandan çò que pensa de l'amor; coma es evasiva, Norada ne profiecha per dire que l'a vista amb Vincenç. Leis autras se trufan d'ela pr'amor que Vincenç es paure, mai la Masca Taven lei repotega en li disent que sabon pas veire ont es la valor d'un òme e, alora, Taven cònta l'istòria d'un pastre que se venguèt confessar a un ermitan per aver accidentalament tuat un aucèu; lo cresent nèci, l'ermitan li demandèt d'anar pausar son mantèu subre una verga ont i aviá ren qu'un rai de soleu; o faguèt, mai, per miracle, lo mantèu demorèt platant subre lo rai en mostrant a l'ermitan son engana e la santetat dau pastre. E totei comprenon son error e se botan a cantar ''Magalí'' (Cant III, ''La descoconada''). [[Fichièr:MirèlhaActeIII.jpg|thumb|left|330px|Litografia de l'acte III de l'opèra de Gounod]] Tres pretendents —Alari lo pastre, Orriàs lo tocador e Veran lo [[gardian (Camarga)|gardian]]— venon demandar Mirèlha a son paire mai ela s'es ja declarada a Vincenç (Cant IV, ''Lei demandaires''). Orriàs rescòntra lo panieraire e lo provòca; lei dos se garrolhan. Vincenç, maugrat la fòrça de son adversari, es venceire e furiós, aqueu lo nafra amb son trident e l'abandona (Cant IV, ''La batèsta''). Tres porquiers tròban Vincenç e lo pòrtan au mas dau paire de Mirèlha que lo pòrta dins la bauma de la Masca Taven per lo garir (Cant VI, ''La masca''). Vincenç parla de son amor recipròc amb Mèstre Ambròsi e amb lo sosten de Vinceneta, sa sòrre, e lo convençon de ne parlar a Mèstre Ramon; o fa sensa dire que l'amorosa es Mirèlha e Ramon li conselha de pas far cas d'aquelei sentiments de jove. Mirèlha, alora, confèssa son amor. Sa maire e Ramon, furiós — bòrd que Mirèlha a regetat tres bòns partits— insultan Ambròsi que respònd que, maugrat sa pauretat, es estat un brave marin qu'a luchat per França (Cant VII, ''Lei vielhs''). Mirèlha, desesperada, fugís son ostau, travèrsa [[Camarga]] per arribar ai [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]], aquí Mirèlha implora lei Santas que sei parents accèpten sa decision. En camin, a causa de la calor, aganta una insolacion. Sei parents parton e la cèrcan vèrs lei Santei Marias de la Mar (Cant IX, ''L'assemblada''). A la fin dau camin, lei Santas apareisson a Mirèlha, li explican lor istòria (Cant XI, ''Lei Santas'') e li fan veire la felicitat de l'autre mond. Au mitan dei sieus que la tròban, Mirèlha mòr, fisançosa e serena (Cant XII, ''La mòrt''). ==Lei personatges== [[Fichièr:CarolineCarvalhoMirèlha.jpg|thumb|130px|Caroline Carvalho dins lo ròtle de Mirèlha (1864)]] I a doas sòrtas de personatges: lei vielhs e lei joves.<ref>analisi de [[Robèrt Lafont]]</ref> * Lei vielhs: Ramon (lo paire de Mirèlha), Ambròsi (lo paire de Vincenç), Joana Maria (la maire de Mirèlha) e la Masca Taven. * Lei joves: Mirèlha, Vincenç, Vinceneta (la sòrre de Vincenç), lo pastre Alari, lo gardian Veranet, Orriàs lo Valabregan e Andrelon. ==Lei cants== [[Fichièr:OstaldeMistral.jpg|thumb|240px|L'ostau ont Mistral compausèt ''Mirèlha'']] Lei dotze cants pòrtan lei títols seguents: *Cant primier — ''Lo mas dei Falabregas'', amba sa famosa dobertura: «''Cante una chata de Provença''<br> :''Dins leis amors de sa jovença,''<br> :''A travèrs de la Crau, vèrs la mar, dins lei blats,''<br> :''Umble escolan dau grand Omèra,''<br> :''Ieu la vòle seguir. Coma èra''<br> :''Ren qu'una chata de la tèrra,''<br> :''En fòra de la Crau se n'es gaire parlat.''<br> *Cant segond: ''La culida'' *Cant tresen: ''La descoconada'' *Cant quatren: ''Lei demandaires'' *Cant cinquen: ''La batèsta'' *Cant seisen: ''La masca'' *Cant seten: ''Lei vielhs'' *Cant ochen: ''La Crau'' *Cant noven: ''L'assemblada'' *Cant desen: ''La Camarga'' *Cant onzen: ''Lei Santas'' *Cant dotzen: ''La mòrt'' ==A l'entorn de l'òbra== * [[Frederic Mistral|Mistral]] e ''Mirèlha'' foguèron presentats au public parisenc e francés per [[Alphonse Lamartine]], que qualifiquèt lo poèma de ''cap d'òbra''. Lo libre se traduguèt lèu dins d'autrei lengas. * Lo compositor francés [[Charles Gounod]], pivelat per l'òbra de Mistral, se n'inspirèt per compausar l'[[opèra]] ''Mirèlha (Mireille)'' en 1863. * Foguèt tanben l'inspiracion d'una revista de poètas marselhés (''Mireille'') qu'espeliguèt en 1884. ==Traduccions== [[Fichièr:Frederic Mistral - Mireio - Mireia.jpg|miniatura|Traduccion catalana sota lo títol de ''Mireia'', de Francesc Pelagi Briz, publicada en 1914]] [[Fichièr:Mistral espanhòl.jpg|miniatura|Traduccion espanhòla sota lo títol de ''Mireya''.]] L'òbra s'es traducha dins una granda quantitat de lengas. Lei catalans foguèron demest lei primiers e ansin la primiera adaptacion catalana, facha per [[Francesc Pelagi Briz]], sortiguèt per fasciculs a La Corona (1861-62); e foguèt puei publicada en libre en 1864 e mai en 1914. Se ditz qu'existís tanben una traduccion de Francesc Bartrina, facha en 1861. Pasmens, la version mai notabla es la que realizèt l'escrivana malhorquina [[Maria Antònia Salvà]], publicada en 1917 e reeditada mai d'un còp. L'espanhòu seguiguèt lo catalan, que l'escrivan e traductor barcelonin [[Celestí Barallat]] ne faguèt una traduccion dins la lenga de Cervantes (''Mireya''), qu'apareguèt en 1882. D'edicions e traduccions posterioras se faguèron coma la de 1907 dau malhorquin [[Llorenç Riber i Campins]] en 1907, reeditada sovent, o la mai recenta de 1998 e encara en 2007 de Pilar Blanco García. ''Mirèlha'' sortiguèt puei en [[polonés]] en 1897, traducha per Adam M’ski, puei en 1964 sota la pluma d'Stanislaw Gniadek. ''Mirella'', la traduccion [[Italian|italiana]] facha per lo poèta toscan [[Mario Chini]], sortiguèt en 1903. Quauque temps puei, en 1905, Gabor Andor ne faguèt la traduccion en [[ongarés|ongrés]]. Puei, l'an seguenta, Olga Simelius traduguèt ''Mirèlha'' en [[finlandés]]. L'òbra pareguèt en [[esperanto]] gràcias a Eugène Noël e Paul Champion que la publiquèron a París en 1909. E sèt ans puei, en 1916, espeliguèt la version [[chèc]]a, elaborada per lo monge benedictin Sigismund Bouska. Mai recentament, en 1971, l'òbra màger de Mistral se traduguèt en [[japonés]] dieumercé lo Professor Fujio Suguy. Een 1977, Natàlia Konchalovskaia ne faguèt una version en [[rus]]. Seguiguèt en 1980 una traduccion en [[ucraïnian]]. E fin finala, en 2006, sortiguèt la traduccion [[chinés|chinesa]] de ''Mirèlha''. ==Bibliografia == Mistral, Frederic. ''Mirèio''. [[París]]: Fasquelle, [[1968]]. ==Liames extèrnes== *[https://web.archive.org/web/20180130084532/http://www.cieldoc.com/libre/libr0087.htm Tèxt originau de ''Mirèlha'' en grafia mistralenca] *[https://web.archive.org/web/20180130082903/http://www.cieldoc.com/libre/libr0437.htm Tèxt en grafia classica] *[https://web.archive.org/web/20180814105703/http://www.cieldoc.com/libre/libr0243.htm ''Mireille'' (en francés)] ==Nòtas== <references /> {{multibendèl|Portal Provença|LitOc|Literatura}} [[Categoria:Roman occitan|Mirèlha]] [[Categoria:Òbra epica occitan]] [[Categoria:Felibritge|Mirèlha]] d8k0pmwo52gmc4s4467tkjqptcsr42p 0 76500 2509015 2166036 2026-09-22T05:56:06Z Alaric 506 44932 2509015 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Mestas | nom2 = ''Mestes'' | imatge = La Serre (Mestes)-FR-19-panneau d'agglomération-1.jpg | descripcion = L'entrada dau borg vertadier | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Mestes_(Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = [[Canton d'Ussel-Est|Ussel-Est]] | latitud = 45.5006 | longitud = 2.3144 | alt mej = | alt mini = 545 | alt maxi = 686 | cp = 19200 | insee = 19135 | cònsol = Éric Bossaert | mandat = [[2014]]-[[2020]] | km² = 11.45 | gentilici = |}} '''Mestas''' (''Mestes'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=19135 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Éric Bossaert |Partit= |Qualitat= quadre }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Jean-François Vialle |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=19135 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=580 |1846=584 |1851=566 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=515 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=443 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=204 |1968=216 |1975=202 |1982=204 |1990=263 |1999=262 |2005=297 |2006=294 |2007=296 |2008= |2009=335 |2012=365 |2015=357 |cassini= |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|135}} abitants. == Luòcs e monuments == {{...}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 0xtb6esi5ck1qal4zth0r99km2l5r2x 0 76506 2508943 2166018 2026-09-21T13:55:43Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, toponimia 2508943 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Marjarida | nom2 = ''Margerides'' | imatge = Margerides_-_église_(7).JPG | descripcion = Lo porge e lo portal polilobat de la glèisa Sent Martin. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Margerides_(Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] ) | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19128 | cp = 19200 | cònsol = David Lascombes | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 45.4536 | longitud = 2.3994 | alt mini = | alt mej = | alt maxi = | km² = 11.65 |}} '''Marjarida ''' (''Margerides'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19128.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Marjarida | nòrd = [[Sent Bonet prep Baurt]] sic | nòrd-èst = | èst = | sud-èst = [[Sarron e Sent Julian]] | sud = | sud-oèst = [[Ròcha d'a Peirós]] | oèst = [[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing supausan un nom de femna ''Marjarida'' (delh latin ''margarita'' « pèrla »), amb benleu la supression de ''santa'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 435</ref>. </br> Segon [[Xavier Delamarre]], ''Marjarida'' ven delh celtic ''morgo-ritu'' (''-ā'') « passatge (''ritu'') de la fronteira »), amb una reinterpretacion [e una alteracion] sus lo latin ''margarita'' e sus lo nom latin crestian ''Margarita'' <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 201 e 355</ref>; Marjarida es a costat de la fronteira entre los [[Lemoviç|lemovices]] e los [[arvèrnes|arvernes]], amai se avòra chal passar per la comuna de [[Sent Julian de Baurt|Sant Julian de Bòrt]]. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19128 |Títol= Lista delhs cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=David Lascombes |Partit= |Qualitat= artesan chaufatgista }} {{Elegit |Debuta= [[2006]] |Fin= [[2026]] |Identitat=Danièle Coulaud|Partit=[[UMP]] puei divers dreita |Qualitat= conselhèira departamentala (2015-2021), presidenta de la CC (2008-2013) }} {{Elegit |Debuta= març [[1983]] |Fin= 2006 |Identitat= Élie Gouny|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1983 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19128 |1793=400 |1800=612 |1806=683 |1821=702 |1831=816 |1836=747 |1841=722 |1846=772 |1851=646 |1856=695 |1861=623 |1866=640 |1872=639 |1876=750 |1881=700 |1886=725 |1891=738 |1896=715 |1901=703 |1906=663 |1911=604 |1921=539 |1926=507 |1931=506 |1936=514 |1946=411 |1954=345 |1962=317 |1968=281 |1975=246 |1982=240 |1990=233 |1999=225 |cassini=21171 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|128}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|128}}/11.65) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 7wqdb384imbf90b8tni5mnalrsmdjyz 0 76525 2508945 2459372 2026-09-21T14:51:44Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508945 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Monestièr e Port Dieu | nom2 = ''Monestier-Port-Dieu'' | imatge = Confolent-Port-Dieu_prieuré_retenue_Bort.JPG | descripcion = Lac de Bòrt près de l'ancian priorat de Part Deu. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Monestier-Port-Dieu_(Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | cp = 19110 | insee = 19142 | cònsol = Samuel Mouty | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.5022 | latitud = 45.4939 | alt mej = | alt mini = 523 | alt maxi = 783 | km² = 18.00 | gentilici = |}} '''Monestier (e) Part Deu''' ? <ref>I a dos Monestièrs a 25 km de distància, chascun determinat per la comuna d'a costat</ref> (''Monestier-Port-Dieu'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19142.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Monestier Part Deu | nord = [[Confolens (Corresa)|Confolenç]] | nord-est = [[La Ròda]] <br /><small>([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])</small> | est = [[La Beceta]] <br /><small>([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])</small> | sud-est = [[Bèlluòc (Cantal)|Bèlluòc]] <br /><small>([[Cantal (departament)|Cantal)]])</small> | sud = [[Sarron e Sent Julian]] | sud-ouest = | ouest = [[Talamin]] | nord-ouest = }} ==Toponimia== La prononciacion notada a [[Bèlluòc (Cantal)|Bèlluòc]] es [munes'tje par'dœ] <ref>enquèsta Sivadon abrial 2018</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19142 |Títol= Lista delhs cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= [[(2032]]) |Identitat= Samuel Mouty|Partit= divers dreita |Qualitat= tractaire}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat=Michel Guitard |Partit= |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= [[2005]] |Fin= 2014 |Identitat=Marcelle Bourdouleix|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= mai de [[1953]] |Fin= 2005 |Identitat= Paul Coudert |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1953 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19142 |1793=595 |1800=470 |1806=617 |1821=645 |1831=706 |1836=708 |1841=761 |1846=722 |1851=657 |1856=655 |1861=659 |1866=701 |1872=714 |1876=729 |1881=745 |1886=748 |1891=717 |1896=687 |1901=695 |1906=668 |1911=588 |1921=426 |1926=378 |1931=350 |1936=337 |1946=315 |1954=229 |1962=223 |1968=203 |1975=155 |1982=153 |1990=143 |1999=116 |cassini=22911 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|142}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|142}}/18) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 434em8130e0ilzh7ek8ff63qu0v8k1j 2508946 2508945 2026-09-21T14:52:26Z Alaric 506 44932 /* Administracion */ 2508946 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Monestièr e Port Dieu | nom2 = ''Monestier-Port-Dieu'' | imatge = Confolent-Port-Dieu_prieuré_retenue_Bort.JPG | descripcion = Lac de Bòrt près de l'ancian priorat de Part Deu. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Monestier-Port-Dieu_(Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | cp = 19110 | insee = 19142 | cònsol = Samuel Mouty | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.5022 | latitud = 45.4939 | alt mej = | alt mini = 523 | alt maxi = 783 | km² = 18.00 | gentilici = |}} '''Monestier (e) Part Deu''' ? <ref>I a dos Monestièrs a 25 km de distància, chascun determinat per la comuna d'a costat</ref> (''Monestier-Port-Dieu'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19142.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Monestier Part Deu | nord = [[Confolens (Corresa)|Confolenç]] | nord-est = [[La Ròda]] <br /><small>([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])</small> | est = [[La Beceta]] <br /><small>([[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]])</small> | sud-est = [[Bèlluòc (Cantal)|Bèlluòc]] <br /><small>([[Cantal (departament)|Cantal)]])</small> | sud = [[Sarron e Sent Julian]] | sud-ouest = | ouest = [[Talamin]] | nord-ouest = }} ==Toponimia== La prononciacion notada a [[Bèlluòc (Cantal)|Bèlluòc]] es [munes'tje par'dœ] <ref>enquèsta Sivadon abrial 2018</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19142 |Títol= Lista delhs cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= mai de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Samuel Mouty|Partit= divers dreita |Qualitat= tractaire}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat=Michel Guitard |Partit= |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= [[2005]] |Fin= 2014 |Identitat=Marcelle Bourdouleix|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= mai de [[1953]] |Fin= 2005 |Identitat= Paul Coudert |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1953 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19142 |1793=595 |1800=470 |1806=617 |1821=645 |1831=706 |1836=708 |1841=761 |1846=722 |1851=657 |1856=655 |1861=659 |1866=701 |1872=714 |1876=729 |1881=745 |1886=748 |1891=717 |1896=687 |1901=695 |1906=668 |1911=588 |1921=426 |1926=378 |1931=350 |1936=337 |1946=315 |1954=229 |1962=223 |1968=203 |1975=155 |1982=153 |1990=143 |1999=116 |cassini=22911 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|142}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|142}}/18) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] ltkrykec111expmowzlnq05txssth60 0 76554 2509006 2166571 2026-09-21T21:13:47Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2509006 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana |nom=Veirièras |carta=oc |nom2=Veyrières |ist={{Lemosin}} |parçan= | lògo= | imatge= | descripcion= |escut=Blason ville fr Veyrières (Corrèze).svg | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] |insee=19283 |cp=19200 |cònsol= Laurent Sarfati |mandat=[[2026]]-[[2032]] |longitud=2.3939 |latitud=45.4911 | alt mej= |alt mini=595 |alt maxi=722 |km²=4.10 |gentilici= |}} '''Veirièras ''' (''Veyrières'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19283.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Veirièras | nòrd = | nòrd-èst = [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]] | èst = | sud-èst = | sud = [[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]] | sud-oèst = | oèst = | nòrd-oèst = [[Sent Sepieri]] }} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19283 |Títol= Lista delhs cònsols successius}} {{Elegit |Debuta=junh de [[2020]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Laurent Sarfati |Partit= |Qualitat= informatician}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat=Gérard Vinsot|Partit= |Qualitat= retirat foncion publica }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19283 |1793=250 |1800=202 |1806=239 |1821=249 |1831=269 |1836=235 |1841=310 |1846=316 |1851=328 |1856=257 |1861=287 |1866=315 |1872=300 |1876=290 |1881=226 |1886=234 |1891=241 |1896=229 |1901=241 |1906=224 |1911=201 |1921=149 |1926=130 |1931=116 |1936=109 |1946=95 |1954=90 |1962=100 |1968=89 |1975=86 |1982=69 |1990=71 |1999=66 |cassini=39549 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|283}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|283}}/4.10) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] lhj1cvt2mzjmgms2g2zspd069h9nfwi 0 76566 2509005 2166541 2026-09-21T20:56:35Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2509005 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Talamin | nom2 = ''Thalamy'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = cap | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] ) | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19266 | cp = 19200 | cònsol = Gérard Arnaud | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 45.5142 | longitud = 2.4603 | alt mini = 632 | alt mej = | alt maxi = 768 | km² = 11.84 |}} '''Talamin''' (''Thalamy'' en [[francés]]) es una comuna [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo departament de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la region de [[Novèla Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19266.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Talamin | nòrd = [[Sent Estefe deus Chaus]] | nòrd-èst = | èst = [[Monestièr e Port Dieu|Monestièr Part Deu]] | sud-èst = | sud = [[Sarron e Sent Julian]] | sud-oèst = | oèst = [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]] | nòrd-oèst = }} == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=19266 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Gérard Arnaud |Partit= divers dreita |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat=Alain Vacher|Partit= sens |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=19266 |1793=250 |1800=222 |1806=256 |1821=274 |1831=352 |1836=410 |1841=435 |1846=510 |1851=502 |1856=517 |1861=314 |1866=342 |1872=351 |1876=344 |1881=319 |1886=316 |1891=291 |1896=269 |1901=291 |1906=314 |1911=316 |1921=278 |1926=234 |1931=226 |1936=196 |1946=154 |1954=133 |1962=136 |1968=128 |1975=117 |1982=98 |1990=92 |1999=85 |2004=77 |cassini=37011 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|266}} abitants. == Luòcs e monuments == ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 6lghihgscv15g0tlt7rc8cowyjhi1vy 0 76575 2508949 2459593 2026-09-21T15:37:54Z William Jexpire 13906 2508949 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Serelhac | nom2 = ''Sérilhac'' | imatge = Serilhac - Eglise 07-1997.jpg | descripcion = | lògo = cap | escut = Blason ville fr Sérilhac (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment de Briva|Briva]] | canton = [[Canton de Beynat|Beynat]] | insee = 19257 | cp = 19190 | cònsol = Denis Lonchambon | mandat = [[2008]]-[[2014]] | intercom = [[Comunautat de comunas de]] | longitud = 1.72599 | latitud = 45.0888 | alt mej = | alt mini = 194 | alt maxi = 552 | km² = 12.32 | gentilici = |}} '''Serelhac''' (''Sérilhac'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19257 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Denis Lonchambon|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19257 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=412 |1968=365 |1975=352 |1982=313 |1990=308 |1999=314 |2004= |2005= |2006=289 |2007=291 |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|257}} abitants. ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 5ovxauwqrk1si5qvvmnrwcjbnx20y6t 0 76579 2508951 2166510 2026-09-21T17:48:48Z Alaric 506 44932 divèrs 2508951 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sarron | nom2 = ''Sarroux'' | imatge = Sarroux_église.JPG | descripcion = La gleisa. | lògo = cap | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] ) | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19252 | cp = 19110 | cònsol = | mandat = | longitud = 2.4317 | latitud = 45.4144 | alt mej = | alt mini = | alt maxi = | km² = 23.76 | gentilici = Sarrousienne, Sarrousien (en [[francés]]) |}} '''Sarron''' {{refnec}} (''Sarroux'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Dempueis lo 1èr de genièr, Sarron èra comuna delegada (e [[chapluòc]]) de [[Sarron e Sent Julian]], amb [[Sent Julian de Baurt|Sent Julian de Bòrt]], mès en [[2019]], las comunas delegadas saguèron suprimidas. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19252.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sarron | nòrd = [[Monestièr e Port Dieu|Monestièr Part Deu]] | nòrd-èst = [[Bèlluòc (Cantal)|Bèlluòc]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | èst = [[Lanòbre]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-èst = [[Bòrt]] | sud = | sud-oèst = | oèst = [[Sent Julian de Baurt]] (sic) | nòrd-oèst = }} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19252 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2016 |Identitat=Jean-Claude Sangoï |Partit= |Qualitat= ancien director del departament d'istòria de l'universitat Jean-Jaurès a Tolosa }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat=Jean-Jacques Gouttebroze|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Denis Raynaud |Partit= |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat=Jacques Antraigue |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1968]] |Fin= 1995 |Identitat=Henri Bonnet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1968 |Identitat=Louis Mignon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin=1945 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19252 |1793=915 |1800=751 |1806=943 |1821=1112 |1831=1186 |1836=1144 |1841=1109 |1846=1236 |1851=1149 |1856=1107 |1861=1083 |1866=1112 |1872=1065 |1876=1023 |1881=1148 |1886=1234 |1891=935 |1896=1130 |1901=1013 |1906=970 |1911=952 |1921=713 |1926=671 |1931=607 |1936=602 |1946=554 |1954=631 |1962=451 |1968=426 |1975=375 |1982=361 |1990=362 |1999=379 |cassini=35399 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] gyw2eexkgh0bezxx2oqtrk68mbwoj3o 2508959 2508951 2026-09-21T19:55:44Z Alaric 506 44932 2508959 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sarron | nom2 = ''Sarroux'' | imatge = Sarroux_église.JPG | descripcion = La gleisa. | lògo = cap | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] ) | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19252 | cp = 19110 | cònsol = | mandat = | longitud = 2.4317 | latitud = 45.4144 | alt mej = | alt mini = | alt maxi = | km² = 23.76 | gentilici = Sarrousienne, Sarrousien (en [[francés]]) |}} '''Sarron''' {{refnec}} (''Sarroux'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Dempueis lo 1èr de genièr, Sarron èra comuna delegada (e [[chapluòc]]) de [[Sarron e Sent Julian]], amb [[Sent Julian de Baurt|Sent Julian de Bòrt]], mès en [[2019]], las comunas delegadas saguèron suprimidas. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19252.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sarron | nòrd = [[Monestièr e Port Dieu|Monestièr Part Deu]] | nòrd-èst = [[Bèlluòc (Cantal)|Bèlluòc]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | èst = [[Lanòbre]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-èst = [[Bòrt]] | sud = | sud-oèst = | oèst = [[Sent Julian de Baurt]] (sic) | nòrd-oèst = }} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19252 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2016 |Identitat=Jean-Claude Sangoï |Partit= |Qualitat= ancien director del departament d'istòria de l'universitat Jean-Jaurès a Tolosa }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= 2014 |Identitat=Jean-Jacques Gouttebroze|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Denis Raynaud |Partit= |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat=Jacques Antraigue |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1968]] |Fin= 1995 |Identitat=Henri Bonnet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1968 |Identitat=Louis Mignon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin=1945 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19252 |1793=915 |1800=751 |1806=943 |1821=1112 |1831=1186 |1836=1144 |1841=1109 |1846=1236 |1851=1149 |1856=1107 |1861=1083 |1866=1112 |1872=1065 |1876=1023 |1881=1148 |1886=1234 |1891=935 |1896=1130 |1901=1013 |1906=970 |1911=952 |1921=713 |1926=671 |1931=607 |1936=602 |1946=554 |1954=631 |1962=451 |1968=426 |1975=375 |1982=361 |1990=362 |1999=379 |cassini=35399 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== <gallery> Le_lac_de_Bord-les-Orgues._Au_loin,_le_ciel_menaçant_au-dessus_de_l'Auvergne..._-_panoramio.jpg Mairie_de_Sarroux-Saint_Julien.png </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 9adbysde778d5b3xxjfuavfazzaui5r 0 76583 2508950 2166489 2026-09-21T17:21:28Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508950 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Victor | nom2 = ''Saint-Victour'' | imatge = Diège_barrage_Chaumettes_amont.JPG | descripcion = Lo barratge de las Chaumetas. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Saint-Victour_(Corrèze).svg | escais = | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] ) | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19247 | cp = 19200 | cònsol = Audrey Beynat | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | latitud = 45.4653 | longitud = 2.3808 | alt mej = | alt mini = 513 | alt maxi = 737 | km² = 14.79 |}} '''Sent Victor''' (''Saint-Victour'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19247.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Victor | nòrd = [[Sent Sepieri]] | nòrd-èst = [[Veirièras (Corresa)|Veirièras]] | èst = [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]] | sud-èst = | sud = [[Ròcha d'a Peirós]] | sud-oèst = [[Sent Estefe la Genesta]] | oèst = [[Chirac (Corresa)|Chirac]] | nòrd-oèst = }} == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta |insee=19247 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2023]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Audrey Beynat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2023]] |Identitat=Jean-Marc Bodin|Partit= |Qualitat= regent }} {{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Jean-Paul Lucas |Partit= |Qualitat=president de la CC }} {{Elegit |Debuta= [[1989]] |Fin= 2001 |Identitat= Robert Trouche |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin= 1989 |Identitat= Joseph Maffrand |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1971]] |Fin= 1977 |Identitat=Roger Coindon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1971 |Identitat= Antoine Gaillard |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1945 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=19247 |1793=452 |1800=405 |1806=576 |1821=465 |1831=678 |1836=648 |1841=715 |1846=719 |1851=728 |1856=689 |1861=660 |1866=620 |1872=606 |1876=615 |1881=605 |1886=621 |1891=603 |1896=554 |1901=531 |1906=520 |1911=537 |1921=512 |1926=376 |1931=344 |1936=373 |1946=318 |1954=318 |1962=268 |1968=261 |1975=211 |1982=183 |1990=142 |1999=171 |2004=167 |cassini=34945 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|247}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|247}}/14.79) round 2}}}} ab/km². == Luòcs e monuments == ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] k0qa1q9993neyoci0p53xr5p3hvene5 0 76597 2508947 2166234 2026-09-21T15:12:50Z Alaric 506 44932 còssol 2026, perimètre del territòri, etc 2508947 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Bonet prep Bòrt | nom2 = ''Saint-Bonnet-près-Bort'' | imatge = Église_Saint-Bonnet-de-Clermont_de_Saint-Bonnet-près-Bort_1.JPG | descripcion = La gleisa Sant Bonet de Clarmont. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Saint-Bonnet-près-Bort_(Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19190 | cp = 19200 | cònsol = Vincent Mazel | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.4172 | latitud = 45.5044 | alt mini = 637 | alt mej = | alt maxi = 743 | km² = 17.14 | gentilici = |}} '''Sent Bonet prep Bòrt''' (''Saint-Bonnet-près-Bort'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 19190.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre delh territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sent Bonet de Bòrt | nòrd = | nòrd-èst = [[Sent Estefe deus Chaus]] | èst = [[Talamin]] | sud-èst = [[Sarron e Sent Julian]] | sud = [[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]] | sud-oèst = [[Veirièras (Corresa)|Veirièras]] | oèst = | nòrd-oèst = [[Sent Sepieri]] }} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19190 |Títol= Lista delhs cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Vincent Mazel |Partit= |Qualitat= quadre d'entrepresa}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= 2026 |Identitat= Daniel Couderc |Partit= divers dreita |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Bernard Chabanne|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=19190 |1793=500 |1800=327 |1806=395 |1821=344 |1831=400 |1836=471 |1841=468 |1846=518 |1851=506 |1856=519 |1861=485 |1866=498 |1872=484 |1876=488 |1881=480 |1886=572 |1891=484 |1896=577 |1901=530 |1906=513 |1911=503 |1921=367 |1926=375 |1931=343 |1936=303 |1946=271 |1954=246 |1962=201 |1968=202 |1975=168 |1982=162 |1990=176 |1999=165 |cassini=30734 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr19|0}} la populacion èra de {{popfr19|190}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|190}}/17.14) round 2}}}} ab/km². ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas de Corresa]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[Categoria:Comuna de Corresa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] spmterpnmjhs5opuzlte0q29wri9jre 0 76623 2508948 2440575 2026-09-21T15:28:04Z Alaric 506 44932 divèrs 2508948 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Julian de Bòrt | nom2 = ''Saint-Julien-près-Bort'' | imatge = Confluence Diège-Dordogne.JPG | descripcion = Ajustants entre Dièja e Dordonha. | lògo = | escut = Blason ville fr Saint-Julien-près-Bort (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | cp = 19110 | insee = 19218 | cònsol = | mandat = | gentilici = | latitud = 45.4164 | longitud = 2.4042 | alt mini = 400 | alt mej = | alt maxi = 841 | km² = 30.63 |}} '''Sent Julian de Bòrt'''<ref>''*Sent Julian de Baurt'' {{Bdtopoc}} es una fòrma imaginària.</ref> (''Saint-Julien-près-Bort'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo departament de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la region de [[Novèla Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Dempueis lo 1èr de genièr, Sent Julian de Bòrt èra comuna delegada de [[Sarron e Sent Julian]], amb [[Sarron (Corresa)|Sarron]], mès en [[2019]], las comunas delegadas saguèron suprimidas. == Geografia == {{...}} ===Perimètre delh territòri (davant la comuna novèla)=== {{Communes limitrophes | commune = Sent Julian de Bòrt | nord = [[Talamin]] | nord-est = [[Monestièr e Port Dieu]] | est = [[Sarron (Corresa)|Sarron]] | sud-est = [[Bòrt]], [[Madic]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud = [[Champanhac (Cantal)|Champanhac]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-ouest = [[Sant Pierre (Cantal)|Sant Peire]] ? <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | ouest = [[Ròcha d'a Peirós]] | nord-ouest = [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]], [[Marjarida (Corresa)|Marjarida]] }} ==Toponimia== * '''Sent Julian''' * '''[[Bòrt]]'''. La prononciacion es [bòr] e la grafia ''Baurt'', inatestada es una grafia erronèa basada en l'etimologia supausada ''*bal-ritum'' == Istòria == {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19218 |Títol= Lista dels cònsols delegats successius}} {{Elegit |Debuta= 1èr de genièr [[2017]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Xavier Gruat |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} {{ElegitDebuta |insee=19218 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= 31 de decembre 2016 |Identitat= Xavier Gruat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Gilbert Fournial |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Bòrt]]; es avòra del canton de Nauta Dordonha <small> (burèu centralizator : Bòrt)</small>. == Demografia == {{Demografia |insee=19218 |1793=1452 |1800=1470 |1806=1344 |1821=1448 |1831=1513 |1836=1395 |1841=1538 |1846=1610 |1851=1476 |1856=1520 |1861=1371 |1866=1332 |1872=1389 |1876=1356 |1881=1341 |1886=1450 |1891=1475 |1896=1519 |1901=1533 |1906=1523 |1911=1511 |1921=1140 |1926=1134 |1931=1107 |1936=1109 |1946=615 |1954=612 |1962=543 |1968=459 |1975=367 |1982=350 |1990=373 |1999=369 |2005=407 |cassini=32660 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Lenga== Sent Julian es pas dins lo Lemosin linguistic. La lenga autoctòna es l'[[auvernhat]]. ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[categoria:comuna de Corresa]] [[Categoria:comuna de Lemosin (Occitània)]] q2r4a9m6jpn0bp3v1shlkv5efmsa0ib 2508954 2508948 2026-09-21T19:41:47Z Alaric 506 44932 2508954 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Julian de Bòrt | nom2 = ''Saint-Julien-près-Bort'' | imatge = Confluence Diège-Dordogne.JPG | descripcion = Ajustants entre Dièja e Dordonha. | lògo = | escut = Blason ville fr Saint-Julien-près-Bort (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | cp = 19110 | insee = 19218 | cònsol = | mandat = | gentilici = | latitud = 45.4164 | longitud = 2.4042 | alt mini = 400 | alt mej = | alt maxi = 841 | km² = 30.63 |}} '''Sent Julian de Bòrt'''<ref>''*Sent Julian de Baurt'' {{Bdtopoc}} es una fòrma imaginària.</ref> (''Saint-Julien-près-Bort'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo departament de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la region de [[Novèla Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Dempueis lo 1èr de genièr de 2017, Sent Julian de Bòrt èra comuna delegada de [[Sarron e Sent Julian]], amb [[Sarron (Corresa)|Sarron]], mès en [[2019]], las comunas delegadas saguèron suprimidas. == Geografia == {{...}} ===Perimètre delh territòri (davant la comuna novèla)=== {{Communes limitrophes | commune = Sent Julian de Bòrt | nord = [[Talamin]] | nord-est = [[Monestièr e Port Dieu]] | est = [[Sarron (Corresa)|Sarron]] | sud-est = [[Bòrt]], [[Madic]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud = [[Champanhac (Cantal)|Champanhac]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-ouest = [[Sant Pierre (Cantal)|Sant Peire]] ? <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | ouest = [[Ròcha d'a Peirós]] | nord-ouest = [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]], [[Marjarida (Corresa)|Marjarida]] }} ==Toponimia== * '''Sent Julian''' * '''[[Bòrt]]'''. La prononciacion es [bòr] e la grafia ''Baurt'', inatestada es una grafia erronèa basada en l'etimologia supausada ''*bal-ritum'' == Istòria == {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19218 |Títol= Lista dels cònsols delegats successius}} {{Elegit |Debuta= 1èr de genièr [[2017]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Xavier Gruat |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} {{ElegitDebuta |insee=19218 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= 31 de decembre 2016 |Identitat= Xavier Gruat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Gilbert Fournial |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Bòrt]]; es avòra del canton de Nauta Dordonha <small> (burèu centralizator : Bòrt)</small>. == Demografia == {{Demografia |insee=19218 |1793=1452 |1800=1470 |1806=1344 |1821=1448 |1831=1513 |1836=1395 |1841=1538 |1846=1610 |1851=1476 |1856=1520 |1861=1371 |1866=1332 |1872=1389 |1876=1356 |1881=1341 |1886=1450 |1891=1475 |1896=1519 |1901=1533 |1906=1523 |1911=1511 |1921=1140 |1926=1134 |1931=1107 |1936=1109 |1946=615 |1954=612 |1962=543 |1968=459 |1975=367 |1982=350 |1990=373 |1999=369 |2005=407 |cassini=32660 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== <gallery> Église_Saint-Joseph-de-Vaux.jpg|La gleisa Sant Julian de Vaus. Saint-Julien-près-Bort_site_Saint-Nazaire.JPG|Site de Sant Nazari. </gallery> {{messatge galariá}} ==Lenga== Sent Julian es pas dins lo Lemosin linguistic. La lenga autoctòna es l'[[auvernhat]]. ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[categoria:comuna de Corresa]] [[Categoria:comuna de Lemosin (Occitània)]] koeqo7ogirxsccb1kjfofcm0rboxj01 2508958 2508954 2026-09-21T19:53:34Z Alaric 506 44932 2508958 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Julian de Bòrt | nom2 = ''Saint-Julien-près-Bort'' | imatge = Confluence Diège-Dordogne.JPG | descripcion = Ajustants entre Dièja e Dordonha. | lògo = | escut = Blason ville fr Saint-Julien-près-Bort (Corrèze).svg | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | cp = 19110 | insee = 19218 | cònsol = | mandat = | gentilici = | latitud = 45.4164 | longitud = 2.4042 | alt mini = 400 | alt mej = | alt maxi = 841 | km² = 30.63 |}} '''Sent Julian de Bòrt'''<ref>''*Sent Julian de Baurt'' {{Bdtopoc}} es una fòrma imaginària.</ref> (''Saint-Julien-près-Bort'' en [[francés]]) es una anciana [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo departament de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la region de [[Novèla Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Dempueis lo 1èr de genièr de 2017, Sent Julian de Bòrt èra comuna delegada de [[Sarron e Sent Julian]], amb [[Sarron (Corresa)|Sarron]], mès en [[2019]], las comunas delegadas saguèron suprimidas. == Geografia == {{...}} ===Perimètre delh territòri (davant la comuna novèla)=== {{Communes limitrophes | commune = Sent Julian de Bòrt | nord = [[Talamin]] | nord-est = [[Monestièr e Port Dieu]] | est = [[Sarron (Corresa)|Sarron]] | sud-est = [[Bòrt]], [[Madic]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud = [[Champanhac (Cantal)|Champanhac]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-ouest = [[Sant Pierre (Cantal)|Sant Peire]] ? <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | ouest = [[Ròcha d'a Peirós]] | nord-ouest = [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]], [[Marjarida (Corresa)|Marjarida]] }} ==Toponimia== * '''Sent Julian''' * '''[[Bòrt]]'''. La prononciacion es [bòr] e la grafia ''Baurt'', inatestada es una grafia erronèa basada en l'etimologia supausada ''*bal-ritum'' == Istòria == {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=19218 |Títol= Lista dels cònsols delegats successius}} {{Elegit |Debuta= 1èr de genièr [[2017]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Xavier Gruat |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} {{ElegitDebuta |insee=19218 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= 31 de decembre 2016 |Identitat= Xavier Gruat |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Gilbert Fournial |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Bòrt]]; es avòra del canton de Nauta Dordonha <small> (burèu centralizator : Bòrt)</small>. == Demografia == {{Demografia |insee=19218 |1793=1452 |1800=1470 |1806=1344 |1821=1448 |1831=1513 |1836=1395 |1841=1538 |1846=1610 |1851=1476 |1856=1520 |1861=1371 |1866=1332 |1872=1389 |1876=1356 |1881=1341 |1886=1450 |1891=1475 |1896=1519 |1901=1533 |1906=1523 |1911=1511 |1921=1140 |1926=1134 |1931=1107 |1936=1109 |1946=615 |1954=612 |1962=543 |1968=459 |1975=367 |1982=350 |1990=373 |1999=369 |2005=407 |cassini=32660 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== <gallery> Église_Saint-Joseph-de-Vaux.jpg|La gleisa Sant Josep de Vaus. Saint-Julien-près-Bort_site_Saint-Nazaire.JPG|Site de Sant Nazari. </gallery> {{messatge galariá}} ==Lenga== Sent Julian es pas dins lo Lemosin linguistic. La lenga autoctòna es l'[[auvernhat]]. ==Personalitats ligadas emb la comuna== ==Veire tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} {{Comunas de Corresa}} [[categoria:comuna de Corresa]] [[Categoria:comuna de Lemosin (Occitània)]] 2j94xizctbhnu6fz00353cxcvh06s49 0 82963 2508988 1943042 2026-09-21T20:14:53Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508988 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nom2=Athée | nomcomuna= Athée | lògo=[[Imatge:cap|150px]] | imatge=[[Imatge:cap|290px]] | descripcion= | escut=[[Imatge:cap|60px]] | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Château-Gontier|Château-Gontier]] | canton= [[Canton de Craon|Craon]] | sitweb= | cp=53400 | insee =53012 | cònsol = Lucette Hiver | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | alt mej= | longitud=-0.948888888889 | latitud=47.8877777778 | alt mini =39 | alt maxi =88 | km² =17.23 }} '''Athée''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mayenne (departament)|Mayenne]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Athée|]]'''Athée'''}} {{Image label|x=0.3803378764|y=0.543219357553|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 787 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Livré-la-Touche]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.673966938859|y=0.419876106809|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 305 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Chapelle-Craonnaise]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.504757154751|y=0.747327193456|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4648 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Craon (Mayenne)|Craon]] (4,3km)}}}} {{Image label|x=0.793105903182|y=0.518744611483|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 161 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Denazé]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.287229349923|y=0.776427266325|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 296 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Niafles]] (6,1km)}}}} {{Image label|x=0.82006616358|y=0.29036842631|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 326 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cosmes]] (6,4km)}}}} {{Image label|x=0.674843714708|y=0.115033914619|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2890 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cossé-le-Vivien]] (7,1km)}}}} {{Image label|x=0.0879651046947|y=0.447090729445|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1192 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ballots]] (7,4km)}}}} {{Image label|x=0.946829812962|y=0.502536552801|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 343 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Simplé]] (7,4km)}}}} </div><br clear=left> ==Istòria== {{Apertium|fr}} A l'[[Edat Mejana]] de contunh jos lo [[Regim Ancian]], la municipalitat fasi&aacute; partida del fief de la baronnie angevine de [[Craon (Mayenne)|Craon]] que dependava de la Senescalciá d'Angieus e del [[pa&iacute;s d'eleccion]] de [[Château-Gontier]]. {{Original|fr}} Au [[Moyen Âge]] puis sous l'[[Ancien Régime]], la commune faisait partie du fief de la baronnie angevine de [[Craon (Mayenne)|Craon]] dépendait de la [[Sénéchaussée d'Angers|sénéchaussée principale d'Angers]] et du [[pays d'élection]] de [[Château-Gontier]]. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=53012 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Lucette Hiver|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=53012 |1793=1166 |1800=995 |1806=1327 |1821=1301 |1831=1164 |1836=1153 |1841=1111 |1846=1106 |1851=1066 |1856=1056 |1861=1009 |1866=1003 |1872=1007 |1876=926 |1881=868 |1886=849 |1891=874 |1896=836 |1901=787 |1906=764 |1911=746 |1921=673 |1926=670 |1931=677 |1936=660 |1946=616 |1954=596 |1962=550 |1968=542 |1975=466 |1982=461 |1990=408 |1999=488 |2004= |2005= |2006= 489 |2007= 487 |2008=497 |2009=507 |cassini=1561 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =53012 }} [[Categoria:Comuna de Mayenne]] 760rdpkpeatcvxvdd0e16kpn455pbpw 2508993 2508988 2026-09-21T20:15:34Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508993 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nom2=Athée | nomcomuna= Athée | lògo=[[Imatge:cap|150px]] | imatge=[[Imatge:cap|290px]] | descripcion= | escut=[[Imatge:cap|60px]] | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Château-Gontier|Château-Gontier]] | canton= [[Canton de Craon|Craon]] | sitweb= | cp=53400 | insee =53012 | cònsol = Lucette Hiver | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | alt mej= | longitud=-0.948888888889 | latitud=47.8877777778 | alt mini =39 | alt maxi =88 | km² =17.23 }} '''Athée''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mayenne (departament)|Mayenne]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Athée|]]'''Athée'''}} {{Image label|x=0.3803378764|y=0.543219357553|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 787 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Livré-la-Touche]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.673966938859|y=0.419876106809|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 305 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Chapelle-Craonnaise]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.504757154751|y=0.747327193456|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4648 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Craon (Mayenne)|Craon]] (4,3km)}}}} {{Image label|x=0.793105903182|y=0.518744611483|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 161 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Denazé]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.287229349923|y=0.776427266325|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 296 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Niafles]] (6,1km)}}}} {{Image label|x=0.82006616358|y=0.29036842631|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 326 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cosmes]] (6,4km)}}}} {{Image label|x=0.674843714708|y=0.115033914619|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2890 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cossé-le-Vivien]] (7,1km)}}}} {{Image label|x=0.0879651046947|y=0.447090729445|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1192 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ballots]] (7,4km)}}}} {{Image label|x=0.946829812962|y=0.502536552801|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 343 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Simplé]] (7,4km)}}}} </div><br clear=left> ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=53012 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Lucette Hiver|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=53012 |1793=1166 |1800=995 |1806=1327 |1821=1301 |1831=1164 |1836=1153 |1841=1111 |1846=1106 |1851=1066 |1856=1056 |1861=1009 |1866=1003 |1872=1007 |1876=926 |1881=868 |1886=849 |1891=874 |1896=836 |1901=787 |1906=764 |1911=746 |1921=673 |1926=670 |1931=677 |1936=660 |1946=616 |1954=596 |1962=550 |1968=542 |1975=466 |1982=461 |1990=408 |1999=488 |2004= |2005= |2006= 489 |2007= 487 |2008=497 |2009=507 |cassini=1561 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =53012 }} [[Categoria:Comuna de Mayenne]] eilhryjcde6al625d09zo2amutdgnit 0 83482 2508974 2219841 2026-09-21T20:12:14Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508974 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Igney | nomcomuna2=Igney | imatge= Blason Igney 54.svg | descripcion= | lògo= | escut= Blason Igney 54.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Lunéville|Lunéville]] | canton= [[Canton de Blâmont|Blâmont]] | insee = 54271 | sitweb= | cp = 54450 | cònsol = Alain Verdenal | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 6.81444444444 | latitud= 48.6347222222 | alt mini = 296 | alt mej = | alt maxi = 354 | km² = 4.71 }} '''Igney''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Meurthe e Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Igney]]'''Igney'''}} {{Image label|x=0.45496831867|y=0.358114585546|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 420 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Avricourt (Meurthe e Mosèla)|Avricourt]] (1,4km)}}}} {{Image label|x=0.464598276475|y=0.286083244722|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 662 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Avricourt (Mosèla)|Avricourt]] (1,9km)}}}} {{Image label|x=0.308569558653|y=0.588532900522|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 102 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Amenoncourt]] (1,9km)}}}} {{Image label|x=0.410567149619|y=0.784675298741|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 119 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Autrepierre]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.679570372769|y=0.8532663346|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 82 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Repaix]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.895227073627|y=0.461961596781|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 187 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Foulcrey]] (3,3km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 54271 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Alain Verdenal|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 54271 |1793=149 |1800=141 |1806=159 |1821=156 |1831=164 |1836=155 |1841=157 |1846=175 |1851=195 |1856=184 |1861=190 |1866= |1872=248 |1876=547 |1881=811 |1886=878 |1891=988 |1896=996 |1901=268 |1906=262 |1911=257 |1921=138 |1926=162 |1931=169 |1936=172 |1946=113 |1954=167 |1962=155 |1968=168 |1975=160 |1982=143 |1990=141 |1999=127 |2004= |2005= |2006=115 |2007=113 |2008=109 |2009=111 |cassini=17466 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 54271 }} [[Categoria:Comuna de Meurthe e Mosèla]] 8o72kx2btz60j3qrfbake1wzd6iowdi 0 83668 2508977 2221220 2026-09-21T20:12:58Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508977 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta = fr | nom = Remoncourt | nom2 = Remoncourt | imatge = cap | descripcion = | lògo= | escut= Blason_Remoncourt_54.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Lunéville|Lunéville]] | canton= [[Canton de Blâmont|Blâmont]] | insee = 54457 | sitweb= | cp = 54370 | cònsol = Stève Jouquelet | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 6.73722222222 | latitud= 48.66 | alt mini = 237 | alt mej = | alt maxi = 283 | km² = 6.68 }} '''Remoncourt''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Meurthe e Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Remoncourt]]'''Remoncourt'''}} {{Image label|x=0.377244625071|y=0.512401971848|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 113 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Xousse]] (1,8 km)}}}} {{Image label|x=0.269844058096|y=0.413376425306|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 71 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vaucourt]] (3,4 km)}}}} {{Image label|x=0.767683709155|y=0.355501251096|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 620 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Moussey (Mosèla)|Moussey]] (3,8 km)}}}} {{Image label|x=0.540004072349|y=0.803650504619|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 152 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Leintrey]] (3,8 km)}}}} {{Image label|x=0.345631370096|y=0.214724227029|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 199 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lagarde (Mosèla)|Lagarde]] (4,3 km)}}}} {{Image label|x=0.291305901234|y=0.758253995159|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 256 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Emberménil]] (4,3 km)}}}} {{Image label|x=0.821857051419|y=0.775346290604|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 102 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Amenoncourt]] (5,2 km)}}}} {{Image label|x=0.925024883186|y=0.572778998638|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 662 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Avricourt (Mosèla)|Avricourt]] (5,4 km)}}}} {{Image label|x=0.919408807697|y=0.62173342334|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 420 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Avricourt (Meurthe e Mosèla)|Avricourt]] (5,4 km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 54457 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Stève Jouquelet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 54457 |1793=165 |1800=153 |1806=161 |1821=211 |1831=227 |1836=210 |1841=228 |1846=242 |1851=196 |1856=185 |1861=197 |1866= |1872=177 |1876=181 |1881=177 |1886=177 |1891=181 |1896=184 |1901=168 |1906=165 |1911=153 |1921=96 |1926=98 |1931=98 |1936=99 |1946=69 |1954=68 |1962=69 |1968=63 |1975=64 |1982=54 |1990=50 |1999=39 |2004= |2005= |2006=36 |2007= 35 |2008=37 |2009=38 |cassini=28886 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 54457}} [[Categoria:Comuna de Meurthe e Mosèla]] 0qadsi90gg7e5anhszd20c1lt3h142d 0 83697 2508973 2221549 2026-09-21T20:12:07Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508973 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Saint-Remimont | nomcomuna2=Saint-Remimont | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Nancy|Nancy]] | canton= [[Canton de Haroué|Haroué]] | insee = 54486 | sitweb= | cp = 54740 | cònsol = François Parisse | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 6.2506 | latitud= 48.4989 | alt mini = 238 | alt mej = | alt maxi = 370 | km² = 6.79 }} '''Saint-Remimont''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Meurthe e Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Remimont]]'''Saint-Remimont'''}} {{Image label|x=0.266548973364|y=0.321866188028|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 598 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Benney]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.83482174045|y=0.597495036707|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 248 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Neuviller-sur-Moselle]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.630335372433|y=0.163535265424|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 329 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Crévéchamps]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.667303057568|y=0.885730045288|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 229 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Laneuveville-devant-Bayon]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.106172601008|y=0.423310039682|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 326 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lemainville]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.118208791311|y=0.650390825751|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 242 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ormes-et-Ville]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.35481744023|y=0.912609155482|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 126 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Crantenoy]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.749339874986|y=0.104066704174|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 272 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Velle-sur-Moselle]] (4,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 54486 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= François Parisse|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 54486 |1793=320 |1800=370 |1806=457 |1821=466 |1831=501 |1836=443 |1841=458 |1846=459 |1851=464 |1856=457 |1861=450 |1866= |1872=430 |1876=414 |1881=395 |1886=398 |1891=341 |1896=310 |1901=265 |1906=241 |1911=247 |1921=200 |1926=199 |1931=188 |1936=204 |1946=179 |1954=171 |1962=164 |1968=146 |1975=154 |1982=281 |1990=326 |1999=338 |2004= |2005= |2006=334 |2007= 333 |2008=330 |2009=333 |cassini=34400 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 54486 }} [[Categoria:Comuna de Meurthe e Mosèla]] 8butamdzgsfrgbk5fn4t6euig38nf2b 0 84664 2508996 2184673 2026-09-21T20:16:52Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508996 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Bouzonville | nomcomuna2=Bouzonville | imatge= Nied à Bouzonville.jpg | descripcion= La Nied a Bouzonville. | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Boulay-Moselle|Boulay-Moselle]] | canton= [[Canton de Bouzonville|Bouzonville]] | insee = 57106 | sitweb= [http://www.mairie-bouzonville.fr www.mairie-bouzonville.fr] | cp = 57320 | cònsol = Gilbert Philipp | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Bouzonvillois (en [[francés]]) | longitud= 6.535 | latitud= 49.2925 | alt mini = 192 | alt mej = | alt maxi = 310 | km² = 13.9 }} '''Bouzonville''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mosèla (departament)|Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]]. == Geografia == === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Bouzonville]]'''Bouzonville'''}} {{Image label|x=0.470577035722|y=0.588922402443|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 540 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vaudreching]] (1,2km)}}}} {{Image label|x=0.625840763474|y=0.631948618624|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 453 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Alzing]] (2,1km)}}}} {{Image label|x=0.379621698225|y=0.710911191126|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 148 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rémelfang]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.560459735061|y=0.245879991859|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 855 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Filstroff]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.26104769935|y=0.59257846183|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1021 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Freistroff]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.833043386041|y=0.363303362028|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 476 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Heining-lès-Bouzonville]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.304875416831|y=0.783208601103|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 329 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Holling]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.680732123451|y=0.818686433524|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 396 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brettnach]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.860170552952|y=0.661719677902|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 364 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Oberdorff]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.872696854879|y=0.629953426182|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 226 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Château-Rouge]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.792228612884|y=0.203870931904|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 366 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Guerstling]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.948119624226|y=0.530150240922|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 196 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vœlfling-lès-Bouzonville]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.82488606881|y=0.815027128608|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 330 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tromborn]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.517546317018|y=0.950499824165|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 242 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Velving]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.197556240507|y=0.192474810881|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 428 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bibiche]] (5,8km)}}}} {{Image label|x=0.144406837009|y=0.769974114991|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 467 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Anzeling]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} == Istòria == {{Apertium|fr}} La localité a integrat al [[duché de lorraine]] dempuèi l'origina del duché fins a lo sieu annexion a la França en [[1766]]. Dintratz [[1275]] e [[1295]], la part germanophone del duché de Lorraine #recebre un justicier dels nòbles, de contunh un [[bailli]] fixat qualque temps a Bouzonville, abans de l'èsser a Vaudrevange (uèi en [[Sarre (Land)|Sarre]]). Erigit En prévôté en [[1705]], Bouzonville #venir de nòu lo banc d'un bailliage de [[1751]] a [[1790]], ligat al banc présidial de Mètz dempuèi [[1772]]. Amb la creacion del departament de la Moselle l'an 1790, lo costat de Bouzonville i aguèt incorporat per cinc ans al district de Sarrelouis, uèi en [[Sarre (Land)|Sarre]]. De [[1800]] a [[1870]], #aperténer al arrondissement de Diedenhofen e dempuèi 1919 al arrondissement de Boulay-Moselle. Pendent lo [[Annexàvem del Alsace-Lorraine|annexion alemanda]] de 1871, Bouzonville dépendait del cercle de [[Boulay]]. Après doas generacions de pases e de prospérité, la germanisation dels esperits èra tal que las Mosellans se #batre naturalament per la [[Empèri alemand]] l'an 1914. Fòrça #quèir jos l'uniforme alemand, sul [[Tèsta de l'Èst (Primièra Guèrra mondiala)|Tèsta de l'Èst]], mas tanben al [[Tèsta de l'Oèst (Primièra Guèrra mondiala)|Oèst]], en particular a França e en los Flandres. Leiales afars del [[Guillaume II (Empèri alemand)|Emperaire]], fòrça pauc de Mosellans #traïr la siá Pàtria per prene las tropas francesas. La victòria francesa l'an 1918 serà totun plan acceptada pels abitants del país. La [[Segonda Guèrra mondiala]] e lo drama del [[Annexion de la Moselle (1940)|Annexion]] marcaràn mai longtemps los esperits, perque la desliurança de Bouzonville se farà en lo dolor. Dempuèi octòbre 1944, los bombardiers del aviation americana #obligar n'efièch los abitants a se refugiar en los soscaves, dels soscaves sovent inondadas per las pluèjas hivernales. Après aver-i afranquit la [[Nied]] a [[Filstroff]] en la nuèch del 18 al 19 de novembre de 1944, los Americanes se #reagrupar sus las nautors près de [[Heckling]] e pilonnèrent sens dessarra la vila #que comptava pas totun mai que qualques defensors alemands. Lo campanal del [[Abbaye Sainte-Crotz de Bouzonville|abbatiale]] e la carrièra dels Jardins-de detlos-Couvents #èsser durement tocats per aqueles tirs #que pas #cessar que lo 27 de novembre de 1944, jorn de la desliurança de la vila<ref>''1944-1945, Los ans Liberats'', Lo Republican Lorrain, Mètz, 1994 (pàg.15).</ref>. En [[1945]], la municipalitat #èsser definitivament ligada a la arrondissement de [[Boulay-Moselle|Boulay]]. La municipalitat a vist se desvolopar, del començament de la {{s|XX|e}} a l'après-guèrra, una indústria pesada métallurgique, fin finala victima de la crisi de la sidérurgie. {{Original|fr}} La localité est intégrée au [[duché de lorraine]] depuis l’origine du duché jusqu'à son annexion à la France en [[1766]]. Entre [[1275]] et [[1295]], la partie germanophone du duché de Lorraine reçut un justicier des nobles, puis un [[bailli]] fixé quelque temps à Bouzonville, avant de l’être à Vaudrevange (aujourd'hui en [[Sarre (Land)|Sarre]]). Érigé en prévôté en [[1705]], Bouzonville devint de nouveau le siège d’un bailliage de [[1751]] à [[1790]], rattaché au siège présidial de Metz dès [[1772]]. Avec la création du département de la Moselle en 1790, le canton de Bouzonville fut incorporé pour cinq ans au district de Sarrelouis, aujourd’hui en [[Sarre (Land)|Sarre]]. De [[1800]] à [[1870]], il appartint à l’arrondissement de Thionville et depuis 1919 à l'arrondissement de Boulay-Moselle. Pendant l’[[Annexions de l'Alsace-Lorraine|annexion allemande]] de 1871, Bouzonville dépendait du cercle de [[Boulay]]. Après deux générations de paix et de prospérité, la germanisation des esprits était telle que les Mosellans se battirent naturellement pour l’[[Empire allemand]] en 1914. Beaucoup tombèrent sous l’uniforme allemand, sur le [[Front de l'Est (Première Guerre mondiale)|Front de l’Est]], mais aussi à l’[[Front de l'Ouest (Première Guerre mondiale)|Ouest]], en particulier en France et dans les Flandres. Loyaux sujets de l'[[Guillaume II (Empire allemand)|Empereur]], très peu de Mosellans trahirent leur Patrie pour rejoindre les troupes françaises. La victoire française en 1918 sera toutefois bien acceptée par les abitants du pays. La [[Seconde Guerre mondiale]] et le drame de l'[[Annexion de la Moselle (1940)|Annexion]] marqueront plus longtemps les esprits, car la libération de Bouzonville se fera dans la douleur. Depuis octobre 1944, les bombardiers de l’aviation américaine obligèrent en effet les abitants à se réfugier dans les caves, des caves souvent inondées par les pluies hivernales. Après avoir franchi la [[Nied]] à [[Filstroff]] dans la nuit du 18 au 19 novembre 1944, les Américains se regroupèrent sur les hauteurs près de [[Heckling]] et pilonnèrent sans relâche la ville qui ne comptait pourtant plus que quelques défenseurs allemands. Le clocher de l’[[Abbaye Sainte-Croix de Bouzonville|abbatiale]] et la rue des Jardins-des-Couvents furent durement touchés par ces tirs qui ne cessèrent que le 27 novembre 1944, jour de la libération de la cité<ref>''1944-1945, Les années Liberté'', Le Républicain Lorrain, Metz, 1994 (p.15).</ref>. En [[1945]], la commune fut définitivement rattachée à l'arrondissement de [[Boulay-Moselle|Boulay]]. La commune a vu se développer, du début du {{s|XX|e}} à l'après-guerre, une industrie lourde métallurgique, finalement victime de la crise de la sidérurgie. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 57106 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gilbert Philipp|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 57106 |1793= |1800=1367 |1806=1356 |1821=2096 |1831= |1836=2172 |1841=2160 |1846= |1851= |1856= |1861=1991 |1866=1883 |1872=1775 |1876=1698 |1881=1655 |1886=1622 |1891=1595 |1896=1608 |1901=1699 |1906=1967 |1911=2176 |1921=1982 |1926=2251 |1931=2306 |1936=2458 |1946=2013 |1954=2339 |1962=3306 |1968=3763 |1975=4585 |1982=4285 |1990=4148 |1999=4117 |2004= |2005= |2006=4 173 |2007=4 178 |2008=4 183 |2009=4 154 |cassini=5514 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 57106 }} [[Categoria:Comuna de Mosèla]] qe0pbzpnegzojsb8bfzxx1ta8hiskt0 2508998 2508996 2026-09-21T20:17:07Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508998 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Bouzonville | nomcomuna2=Bouzonville | imatge= Nied à Bouzonville.jpg | descripcion= La Nied a Bouzonville. | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Boulay-Moselle|Boulay-Moselle]] | canton= [[Canton de Bouzonville|Bouzonville]] | insee = 57106 | sitweb= [http://www.mairie-bouzonville.fr www.mairie-bouzonville.fr] | cp = 57320 | cònsol = Gilbert Philipp | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Bouzonvillois (en [[francés]]) | longitud= 6.535 | latitud= 49.2925 | alt mini = 192 | alt mej = | alt maxi = 310 | km² = 13.9 }} '''Bouzonville''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Mosèla (departament)|Mosèla]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]]. == Geografia == === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Bouzonville]]'''Bouzonville'''}} {{Image label|x=0.470577035722|y=0.588922402443|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 540 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vaudreching]] (1,2km)}}}} {{Image label|x=0.625840763474|y=0.631948618624|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 453 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Alzing]] (2,1km)}}}} {{Image label|x=0.379621698225|y=0.710911191126|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 148 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rémelfang]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.560459735061|y=0.245879991859|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 855 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Filstroff]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.26104769935|y=0.59257846183|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1021 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Freistroff]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.833043386041|y=0.363303362028|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 476 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Heining-lès-Bouzonville]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.304875416831|y=0.783208601103|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 329 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Holling]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.680732123451|y=0.818686433524|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 396 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brettnach]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.860170552952|y=0.661719677902|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 364 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Oberdorff]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.872696854879|y=0.629953426182|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 226 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Château-Rouge]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.792228612884|y=0.203870931904|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 366 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Guerstling]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.948119624226|y=0.530150240922|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 196 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vœlfling-lès-Bouzonville]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.82488606881|y=0.815027128608|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 330 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tromborn]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.517546317018|y=0.950499824165|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 242 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Velving]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.197556240507|y=0.192474810881|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 428 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bibiche]] (5,8km)}}}} {{Image label|x=0.144406837009|y=0.769974114991|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 467 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Anzeling]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} == Istòria == == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 57106 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gilbert Philipp|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 57106 |1793= |1800=1367 |1806=1356 |1821=2096 |1831= |1836=2172 |1841=2160 |1846= |1851= |1856= |1861=1991 |1866=1883 |1872=1775 |1876=1698 |1881=1655 |1886=1622 |1891=1595 |1896=1608 |1901=1699 |1906=1967 |1911=2176 |1921=1982 |1926=2251 |1931=2306 |1936=2458 |1946=2013 |1954=2339 |1962=3306 |1968=3763 |1975=4585 |1982=4285 |1990=4148 |1999=4117 |2004= |2005= |2006=4 173 |2007=4 178 |2008=4 183 |2009=4 154 |cassini=5514 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 57106 }} [[Categoria:Comuna de Mosèla]] 981wqxs1duz3g9oppv4b6n25woevxb8 0 86706 2508980 2447099 2026-09-21T20:13:19Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508980 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Saint-Nicolas-des-Bois | nomcomuna2=Saint-Nicolas-des-Bois | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment d'Alençon|Alençon]] | canton=[[Canton d'Alençon-1|Alençon-1]] | insee =61433 | sitweb= | cp =61250 | cònsol =Gérard Lemoine | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 0.0175 | latitud= 48.4947222222 | alt mini = 175 | alt mej = | alt maxi = 411 | km² = 25.26 }} '''Saint-Nicolas-des-Bois''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Òrna (departament)|Òrna]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Bassa Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Nicolas-des-Bois]]'''Saint-Nicolas-des-Bois'''}} {{Image label|x=0.509866556083|y=0.70423594946|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 408 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cuissai]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.72024888691|y=0.711422869648|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 340 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Colombiers (Orne)|Colombiers]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.41068418682|y=0.220081448506|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 248 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fontenai-les-Louvets]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.6421861716|y=0.788645959159|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 963 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lonrai]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.235896383432|y=0.326203947573|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 178 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Livaie]] (4,3km)}}}} {{Image label|x=0.124673509393|y=0.542212278459|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 139 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Roche-Mabile]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.39261197342|y=0.918780762053|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 377 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pacé (Orne)|Pacé]] (5,5km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} Al cors del peri&ograve;de revolucionari de la [[Convencion nacionala]] (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de ''Bellevue-la-Montanha''<ref name=Cass/>. En [[1821]], Sant-Nicolas-de detlos-B&ograve;sques (364 abitants l'an 1821) absorbeix Lo Froust (195 abitants)<ref name=Cass>{{Cassini-Ehess|url= http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_Resultat=33779 |t&iacute;tol= N&ograve;ta communale - Sant-Nicolas-de detlos-B&ograve;sques |datecons= 5 d'abril 2010 }}</ref>{{,}}<ref name=Cass2>{{Cassini-Ehess|url= http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_Resultat=14904 |t&iacute;tol= N&ograve;ta communale - Lo Froust |datecons= 5 d'abril 2010 }}</ref>. {{Original|fr}} Au cours de la période révolutionnaire de la [[Convention nationale]] (1792-1795), la commune a porté le nom de ''Bellevue-la-Montagne''<ref name=Cass/>. En [[1821]], Saint-Nicolas-des-Bois (364 habitants en 1821) absorbe Le Froust (195 habitants)<ref name=Cass>{{Cassini-Ehess|url= http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=33779 |titre= Notice communale - Saint-Nicolas-des-Bois |datecons= 5 avril 2010 }}</ref>{{,}}<ref name=Cass2>{{Cassini-Ehess|url= http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=14904 |titre= Notice communale - Le Froust |datecons= 5 avril 2010 }}</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=61433 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Gérard Lemoine|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=61433 |1793=340 |1800=395 |1806=387 |1821=364 |1831= |1836=547 |1841=544 |1846=555 |1851=527 |1856=543 |1861=540 |1866=537 |1872=515 |1876=480 |1881=474 |1886=431 |1891=403 |1896=336 |1901=334 |1906=330 |1911=292 |1921=270 |1926=245 |1931=240 |1936=221 |1946=212 |1954=205 |1962=218 |1968=213 |1975=192 |1982=207 |1990=241 |1999=240 |2004= |2005= |2006=252 |2007=254 |2008=256 |2009=253 |cassini=33779 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =61433 }} [[Categoria:Comuna d'Òrna]] 203aqyc2h62z1fbfnejwbv5xxvtp5dk 2508984 2508980 2026-09-21T20:13:54Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508984 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Saint-Nicolas-des-Bois | nomcomuna2=Saint-Nicolas-des-Bois | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment d'Alençon|Alençon]] | canton=[[Canton d'Alençon-1|Alençon-1]] | insee =61433 | sitweb= | cp =61250 | cònsol =Gérard Lemoine | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 0.0175 | latitud= 48.4947222222 | alt mini = 175 | alt mej = | alt maxi = 411 | km² = 25.26 }} '''Saint-Nicolas-des-Bois''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Òrna (departament)|Òrna]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Bassa Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Nicolas-des-Bois]]'''Saint-Nicolas-des-Bois'''}} {{Image label|x=0.509866556083|y=0.70423594946|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 408 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cuissai]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.72024888691|y=0.711422869648|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 340 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Colombiers (Orne)|Colombiers]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.41068418682|y=0.220081448506|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 248 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fontenai-les-Louvets]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.6421861716|y=0.788645959159|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 963 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lonrai]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.235896383432|y=0.326203947573|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 178 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Livaie]] (4,3km)}}}} {{Image label|x=0.124673509393|y=0.542212278459|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 139 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Roche-Mabile]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.39261197342|y=0.918780762053|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 377 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pacé (Orne)|Pacé]] (5,5km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=61433 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Gérard Lemoine|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=61433 |1793=340 |1800=395 |1806=387 |1821=364 |1831= |1836=547 |1841=544 |1846=555 |1851=527 |1856=543 |1861=540 |1866=537 |1872=515 |1876=480 |1881=474 |1886=431 |1891=403 |1896=336 |1901=334 |1906=330 |1911=292 |1921=270 |1926=245 |1931=240 |1936=221 |1946=212 |1954=205 |1962=218 |1968=213 |1975=192 |1982=207 |1990=241 |1999=240 |2004= |2005= |2006=252 |2007=254 |2008=256 |2009=253 |cassini=33779 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =61433 }} [[Categoria:Comuna d'Òrna]] h5dvmildoob11xmq4dbs71fyz98mlkr 0 86755 2508978 2446915 2026-09-21T20:13:04Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508978 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Le Theil | nomcomuna2=Le Theil | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Mortagne-au-Perche|Mortagne-au-Perche]] | canton=[[Canton du Theil|Le Theil]] ([[capluòc]]) | insee =61484 | sitweb= | cp =61260 | cònsol =Jacques Käser | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 0.688888888889 | latitud= 48.2644444444 | alt mini = 90 | alt mej = | alt maxi = 190 | km² = 9.53 }} '''Le Theil''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Òrna (departament)|Òrna]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Bassa Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Le Theil]]'''Le Theil'''}} {{Image label|x=0.612063985027|y=0.498628198543|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 241 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Martin-du-Tilleul]] (0,8km)}}}} {{Image label|x=0.280272751577|y=0.560573016423|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 278 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Vincent-du-Boulay]] (2,1km)}}}} {{Image label|x=0.537542304085|y=0.210728549199|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 113 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Malouy]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.335425585604|y=0.792212657123|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 188 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Plainville (Eure)|Plainville]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.266633077172|y=0.249764239285|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 367 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bournainville-Faverolles]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.877916573429|y=0.261326550434|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 660 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Courbépine]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.803097824283|y=0.838798620576|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 577 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Caorches-Saint-Nicolas]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.491827751289|y=0.965266091377|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 426 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Victor-de-Chrétienville]] (3,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=61484 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jacques Käser|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=61484 |1793=615 |1800=648 |1806=734 |1821=720 |1831= |1836=874 |1841=860 |1846=809 |1851=763 |1856=759 |1861=867 |1866=835 |1872=1031 |1876=1051 |1881=1079 |1886=1118 |1891=1099 |1896=1075 |1901=1012 |1906=991 |1911=994 |1921=952 |1926=930 |1931=960 |1936=993 |1946=1009 |1954=925 |1962=1066 |1968=1207 |1975=1465 |1982=1597 |1990=1836 |1999=1919 |2004= |2005= |2006=1 913 |2007=1 920 |2008=1 943 |2009=1 900 |cassini=37324 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =61484 }} [[Categoria:Comuna d'Òrna]] srxx58wtcmtozpajkmkit77p90p4q7o 0 86872 2508966 2212484 2026-09-21T20:10:46Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508966 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Bertrimont | nomcomuna2=Bertrimont | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = Blason_Bertrimont.svg | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Dieppe|Dieppe]] | canton= [[Canton de Tôtes|Tôtes]] | insee = 76086 | sitweb= | cp = 76890 | cònsol = Jean-Luc Cornière | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 1.0017 | latitud= 49.6678 | alt mini = 114 | alt mej = | alt maxi = 162 | km² = 4.74 }} '''Bertrimont''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Sèina Maritima]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Nauta Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Bertrimont]]'''Bertrimont'''}} {{Image label|x=0.617573082982|y=0.224606173461|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 396 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Vaast-du-Val]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.266139203258|y=0.685904472854|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 340 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ancretiéville-Saint-Victor]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.591616598506|y=0.87784436975|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 749 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Ouen-du-Breuil]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.902139360575|y=0.342188960592|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1308 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tôtes]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.907510019978|y=0.707600327139|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 296 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Varneville-Bretteville]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.391826936778|y=0.930597113773|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 361 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hugleville-en-Caux]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.840130250169|y=0.817791741282|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 115 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beautot]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.0700673460122|y=0.399035613996|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 419 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bourdainville]] (4,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 76086 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Luc Cornière|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 76086 |1793=266 |1800=223 |1806=238 |1821=238 |1831=195 |1836=198 |1841=229 |1846=260 |1851=224 |1856=240 |1861=204 |1866=214 |1872=214 |1876=200 |1881=183 |1886=175 |1891=171 |1896=159 |1901=147 |1906=165 |1911=154 |1921=144 |1926=155 |1931=147 |1936=116 |1946=118 |1954=135 |1962=155 |1968=125 |1975=117 |1982=115 |1990=124 |1999=195 |2004= |2005= |2006=241 |2007= 253 |2008=259 |2009=248 |cassini=3902 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 76086 }} [[Categoria:Comuna de la Sèina Maritima]] tf5ujt6jvkcfftd7qd2zryaakw9fs9n 0 86905 2508967 2212567 2026-09-21T20:10:53Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508967 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Bosc-Bordel | nomcomuna2=Bosc-Bordel | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Rouen|Rouen]] | canton= [[Canton de Buchy|Buchy]] | insee = 76120 | sitweb= | cp = 76750 | cònsol = Jean-Pierre Rousseau | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 1.4111 | latitud= 49.5942 | alt mini = 192 | alt mej = | alt maxi = 236 | km² = 11.95 }} '''Bosc-Bordel''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Sèina Maritima]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Nauta Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Bosc-Bordel]]'''Bosc-Bordel'''}} {{Image label|x=0.40004618346|y=0.586722402824|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 715 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bosc-Roger-sur-Buchy]] (1,8km)}}}} {{Image label|x=0.625550225485|y=0.702818610024|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 308 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bosc-Édeline]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.51747501232|y=0.754243220875|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 166 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bois-Héroult]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.39143022177|y=0.250792621151|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 228 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mathonville]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.224892818825|y=0.573414425751|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1387 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Buchy (Sèina Maritima)|Buchy]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.855742360866|y=0.402801052344|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 309 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mauquenchy]] (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.829558439717|y=0.304203814732|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 439 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Roncherolles-en-Bray]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.19949516575|y=0.738312606074|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 671 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainte-Croix-sur-Buchy]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.700525309402|y=0.15284576407|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 706 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sommery]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.544516228555|y=0.913178552378|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 227 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bois-Guilbert]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.942923107528|y=0.677106304598|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 181 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rouvray-Catillon]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} La Pr&eacute;histoire a segurament marcat l'arribada dels primi&egrave;rs abitants. La pres&eacute;ncia de p&egrave;iras talhadas sustot de l'ep&ograve;ca neol&iacute;tic sul territ&ograve;ri de la municipalitat, lo confirma. Los abitants ca&ccedil;avan alavetz un gibier abondiu, e practicavan una amorce de cultura e de desforestaci&oacute;. Remembram que lo lu&ograve;c ont B&ograve;sc-Bordel se tr&ograve;ba, &egrave;ra antany situat en plen b&ograve;sc entre l'actual [[b&ograve;sc de Lyons]] e [[b&ograve;sc de Eawy]]. En def&ograve;ra de las p&egrave;iras talhadas, dem&ograve;ra pas mai de traces de l'abitat. Lo bastiment la mai anciana dem&ograve;ra u&egrave;i la gl&egrave;isa. La malauti&aacute; e la disette #&egrave;sser los lu&ograve;cs comuns de la si&aacute; exist&eacute;ncia : la peste #qu'al [[Mi&egrave;ja Edat]], d&eacute;cima f&ograve;rtament la populacion, de contunh la [[gu&egrave;rra de#Cent Ans]] que # l'ocupant angl&eacute;s #saquejar, ran&ccedil;onna e #cremar lo p&ograve;ble. Apr&egrave;s lo sieu passatge, demorava pendent el pas mai #qu'una desena de lar&egrave;rs a B&ograve;sc-Bordel. Cap a la fin de la {{s-|XVIII|e}}, la vida del vilatge i agu&egrave;t marcat per la famine. Qualques gu&egrave;rras sens merc&eacute;s #apondre a la praubesa a {{la s-|XIX|e}} : las campanhas napol&eacute;oniennes cap a 1800, de contunh la [[gu&egrave;rra franco-prussienne|gu&egrave;rra de 1870]] #que #participar de soldats de la comuna. De contunh #venir la [[Primi&egrave;ra Gu&egrave;rra mondiala]], ont la municipalitat d&eacute;plora la p&egrave;rda de 20 joves &ograve;mes e fin finala la [[Segonda Gu&egrave;rra mondiala]] #que #gigotar lo p&ograve;ble per un bombardement e de mitraillages #que #far p&egrave;rdre la vida a 2 abitants e 4 soldats. La Familha De Grouchy sieur de Mathonville li a a el #&egrave;sser en possession de B&ograve;sc-Bordel, coma stipulent las armoiries d'aquela familha, grauadas en la trau&egrave;ssa del porche de la gl&egrave;isa. dins la gl&egrave;isa, se tr&ograve;ba un quadre de sant Gr&eacute;goire &ccedil;&ograve; de Grand, ont se p&ograve;t legir los noms de las grandas familhas de la municipalitat de B&ograve;sc-Bordel. {{Original|fr}} La Préhistoire a certainement marqué l’arrivée des premiers habitants. La présence de pierres taillées notamment de l’époque néolithique sur le territoire de la commune, le confirme. Les habitants chassaient alors un gibier abondant, et pratiquaient une amorce de culture et de déforestation. Rappelons que le lieu où Bosc-Bordel se trouve, était jadis situé en pleine forêt entre l'actuelle [[forêt de Lyons]] et [[forêt d’Eawy]]. En dehors des pierres taillées, il ne reste plus de traces de l’habitat. La construction la plus ancienne reste aujourd’hui l’église. La maladie et la disette furent les lieux communs de leur existence : la peste qui au [[Moyen Âge]], décima fortement la population, ensuite la [[guerre de Cent Ans]] durant laquelle l’occupant anglais pilla, rançonna et brûla le village. Après son passage, il ne restait plus qu’une dizaine de foyers à Bosc-Bordel. Vers la fin du {{s-|XVIII|e}}, la vie du village fut marquée par la famine. Des guerres sans merci ajoutèrent à la pauvreté au {{s-|XIX|e}} : les campagnes napoléoniennes vers 1800, puis la [[guerre franco-prussienne|guerre de 1870]] auxquelles participèrent des soldats de la commune. Puis vint la [[Première Guerre mondiale]], où la commune déplora la perte de 20 jeunes hommes et enfin la [[Seconde Guerre mondiale]] qui secoua le village par un bombardement et de mitraillages qui firent perdre la vie à 2 habitants et 4 soldats. La Famille De Grouchy sieur de Mathonville a été en possession de Bosc-Bordel, comme stipulent les armoiries de cette famille, gravées dans la traverse du porche de l'église. Dans l'église, se trouve un tableau de saint Grégoire le Grand, où on peut lire les noms des grandes familles de la commune de Bosc-Bordel. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 76120 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Pierre Rousseau|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 76120 |1793=732 |1800=580 |1806=487 |1821=507 |1831=509 |1836=500 |1841=539 |1846=571 |1851=580 |1856=578 |1861=524 |1866=525 |1872=495 |1876=460 |1881=479 |1886=487 |1891=493 |1896=462 |1901=451 |1906=435 |1911=401 |1921=438 |1926=489 |1931=453 |1936=423 |1946=441 |1954=404 |1962=383 |1968=361 |1975=337 |1982=385 |1990=401 |1999=440 |2004= |2005= |2006=470 |2007= 473 |2008=476 |2009=456 |cassini=4974 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 76120 }} [[Categoria:Comuna de la Sèina Maritima]] ad9y1q65x70ydb782diqtw4al6ksmwy 2508970 2508967 2026-09-21T20:11:22Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508970 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Bosc-Bordel | nomcomuna2=Bosc-Bordel | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Rouen|Rouen]] | canton= [[Canton de Buchy|Buchy]] | insee = 76120 | sitweb= | cp = 76750 | cònsol = Jean-Pierre Rousseau | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 1.4111 | latitud= 49.5942 | alt mini = 192 | alt mej = | alt maxi = 236 | km² = 11.95 }} '''Bosc-Bordel''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Sèina Maritima]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Nauta Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Bosc-Bordel]]'''Bosc-Bordel'''}} {{Image label|x=0.40004618346|y=0.586722402824|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 715 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bosc-Roger-sur-Buchy]] (1,8km)}}}} {{Image label|x=0.625550225485|y=0.702818610024|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 308 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bosc-Édeline]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.51747501232|y=0.754243220875|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 166 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bois-Héroult]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.39143022177|y=0.250792621151|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 228 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mathonville]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.224892818825|y=0.573414425751|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1387 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Buchy (Sèina Maritima)|Buchy]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.855742360866|y=0.402801052344|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 309 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mauquenchy]] (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.829558439717|y=0.304203814732|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 439 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Roncherolles-en-Bray]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.19949516575|y=0.738312606074|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 671 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainte-Croix-sur-Buchy]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.700525309402|y=0.15284576407|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 706 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sommery]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.544516228555|y=0.913178552378|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 227 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bois-Guilbert]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.942923107528|y=0.677106304598|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 181 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rouvray-Catillon]] (5,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 76120 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Pierre Rousseau|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 76120 |1793=732 |1800=580 |1806=487 |1821=507 |1831=509 |1836=500 |1841=539 |1846=571 |1851=580 |1856=578 |1861=524 |1866=525 |1872=495 |1876=460 |1881=479 |1886=487 |1891=493 |1896=462 |1901=451 |1906=435 |1911=401 |1921=438 |1926=489 |1931=453 |1936=423 |1946=441 |1954=404 |1962=383 |1968=361 |1975=337 |1982=385 |1990=401 |1999=440 |2004= |2005= |2006=470 |2007= 473 |2008=476 |2009=456 |cassini=4974 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 76120 }} [[Categoria:Comuna de la Sèina Maritima]] 8ywcp74ob5599ohj73bzlc8an0j1z90 0 87105 2508968 2213840 2026-09-21T20:11:01Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508968 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Les Grandes-Ventes | nomcomuna2=Les Grandes-Ventes | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Dieppe|Dieppe]] | canton= [[Canton de Bellencombre|Bellencombre]] | insee = 76321 | sitweb= | cp = 76950 | cònsol = [[Annick Bocandé]] | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 1.22722222222 | latitud= 49.7866666667 | alt mini = 70 | alt mej = | alt maxi = 203 | km² = 24.76 }} '''Les Grandes-Ventes''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Sèina Maritima]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Nauta Normandia]]. == Geografia == === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Les Grandes-Ventes]]'''Les Grandes-Ventes'''}} {{Image label|x=0.266619309395|y=0.629815818769|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 118 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Muchedent]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.221714040328|y=0.369858018095|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 713 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Torcy-le-Grand (Sèina Maritima)|Torcy-le-Grand]] (4,2km)}}}} {{Image label|x=0.787001897776|y=0.296956226604|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 164 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ricarville-du-Val]] (4,4km)}}}} {{Image label|x=0.714810880223|y=0.22049336458|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 606 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Vaast-d'Équiqueville]] (4,4km)}}}} {{Image label|x=0.558563981784|y=0.149874477023|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 350 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Freulleville]] (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.210379078776|y=0.269456818922|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 471 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Torcy-le-Petit (Sèina Maritima)|Torcy-le-Petit]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.903478390087|y=0.594387240938|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 125 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mesnil-Follemprise]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.111661484335|y=0.514389756169|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 166 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Honoré (Sèina Maritima)|Saint-Honoré]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.770532222223|y=0.845698367799|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 169 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ardouval]] (5,4km)}}}} </div>{{clear|left}} == Istòria == == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 76321 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= [[Annick Bocandé]]|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 76321 |1793=1350 |1800=1743 |1806=1656 |1821=1879 |1831=2015 |1836=2043 |1841=2065 |1846=1890 |1851=1964 |1856=1905 |1861=1844 |1866=1870 |1872=1825 |1876=1743 |1881=1711 |1886=1688 |1891=1709 |1896=1682 |1901=1590 |1906=1669 |1911=1622 |1921=1369 |1926=1355 |1931=1331 |1936=1325 |1946=1423 |1954=1385 |1962=1513 |1968=1381 |1975=1373 |1982=1496 |1990=1729 |1999=1814 |2004= |2005=1854 |2006=1843 |2007= 1836 |2008=1 812 |2009=1789 |cassini=15973 |senscomptesdobles=1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats ligadas amb la comuna == == Véser tanben == == Ligams extèrnes == ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 76321 }} [[Categoria:Comuna de la Sèina Maritima]] drt6pxk43moz997xtm5sx2ead5rm7rs 0 87438 2508965 2214612 2026-09-21T20:10:23Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508965 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Saint-Germain-sous-Cailly | nomcomuna2=Saint-Germain-sous-Cailly | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Rouen|Rouen]] | canton= [[Canton de Clères|Clères]] | insee = 76583 | sitweb= | cp = 76690 | cònsol = François Dupuis | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 1.2067 | latitud= 49.5797 | alt mini = 102 | alt mej = | alt maxi = 173 | km² = 4.01 }} '''Saint-Germain-sous-Cailly''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Sèina Maritima]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Nauta Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Germain-sous-Cailly]]'''Saint-Germain-sous-Cailly'''}} {{Image label|x=0.687101930971|y=0.49296530887|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 733 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cailly]] (1,5km)}}}} {{Image label|x=0.368654808039|y=0.217030136699|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 249 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Claville-Motteville]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.816574081828|y=0.677821607233|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 601 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Rue-Saint-Pierre (Sèina Maritima)|La Rue-Saint-Pierre]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.648731093535|y=0.161912563003|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 529 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Esteville]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.604895522459|y=0.902814620265|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 847 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-André-sur-Cailly]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.11346071265|y=0.712452916517|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1453 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fontaine-le-Bourg]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.92113937905|y=0.294349838418|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 242 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Yquebeuf]] (3,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 76583 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= François Dupuis|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 76583 |1793=292 |1800=251 |1806=241 |1821=260 |1831=288 |1836=260 |1841=246 |1846=246 |1851=235 |1856=241 |1861=222 |1866=236 |1872=195 |1876=207 |1881=176 |1886=168 |1891=181 |1896=163 |1901=129 |1906=107 |1911=111 |1921=88 |1926=109 |1931=104 |1936=108 |1946=133 |1954=110 |1962=86 |1968=83 |1975=105 |1982=127 |1990=141 |1999=210 |2004= |2005= |2006=268 |2007= 266 |2008=285 |2009=304 |cassini=31997 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 76583 }} [[Categoria:Comuna de la Sèina Maritima]] nyfc0ndgeqel1qcykj90lg04ioyub8x 0 87510 2508969 2214750 2026-09-21T20:11:10Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508969 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Saint-Maurice-d'Ételan | nomcomuna2=Saint-Maurice-d'Ételan | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut==Voir aussi== | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment du Havre]] | canton= [[Canton de Lillebonne|Lillebonne]] | insee = 76622 | sitweb= <!-- facultatif --> | cp = 76330 | cònsol = Franck de Belloy | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = <!-- facultatif --> (en [[francés]]) | longitud= 0.613 | latitud= 49.46 | alt mini = 3 | alt mej = | alt maxi = 121 | km² = 14.24 }} '''Saint-Maurice-d'Ételan''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Sèina Maritima]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Nauta Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Maurice-d'Ételan]]'''Saint-Maurice-d'Ételan'''}} {{Image label|x=0.615510340262|y=0.400883401787|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 886 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Norville]] (1,8km)}}}} {{Image label|x=0.326605659191|y=0.503160795492|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1040 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Petiville (Sèina Maritima)|Petiville]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.564728653247|y=0.779897065369|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 112 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aizier]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.480809906264|y=0.817484451475|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 63 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vieux-Port (Eure)|Vieux-Port]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.573071649784|y=0.14455348751|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 390 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Triquerville]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.217194119801|y=0.257866163863|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 8254 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Notre-Dame-de-Gravenchon]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.57497059445|y=0.896039823088|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 249 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainte-Croix-sur-Aizier]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.273554227663|y=0.87895940449|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 729 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trouville-la-Haule]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.889350607413|y=0.248910096843|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1034 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vatteville-la-Rue]] (5,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} Sant-Maurici-de Etelan a citat jos la forma ''Esteilant'' l'an 1050-66<ref>{{Labor |t&iacute;tol=Los Noms de las municipalitats e de las ancianas parr&ograve;quias de la Seine-Maritima |&eacute;diteur=A. E J. Picard | Nom1=Fran&ccedil;ois |nom1=de Beaurepaire |pr&eacute;face=Marianne Mulon |lenga=francesa | an=1979 |lu&ograve;c=Par&iacute;s |paginas=180 |isbn=2-7084-0040-1 |oclc=6403150 |comentari=Labor publicada amb lo sup&ograve;rt del [[Centre nacional de l'investigacion scientifica|CNRS]]|passatge=}}</ref>. S'i reconeis l'element germanique e [[Vi&egrave;lh norrois|norrois]] ''land'', al sens de &laquo; terren &raquo;, testificat per en un autre lu&ograve;c en Normandie e un autre element #que poiri&aacute; &egrave;sser lo vi&egrave;lh angl&eacute;s ''stēġili'' &laquo; abrupte, escarp&eacute; &raquo;. [[Toponymie normande|Toponyme]] Vi&egrave;lh angl&eacute;s typique, contemporan&egrave;u a l'installacion dels grangers anglo-scandinaves al {{Xe s&egrave;gle}} en Normandie. Homonymie Amb ''Etelan'' a [[Catz]] ([[Mange (departament)|Mange]]). {{Original|fr}} Saint-Maurice-d'Etelan est cité sous la forme ''Esteilant'' en 1050-66<ref>{{Ouvrage |titre=Les Noms des communes et des anciennes paroisses de la Seine-Maritime |éditeur=A. et J. Picard | prénom1=François |nom1=de Beaurepaire |préface=Marianne Mulon |langue=français | année=1979 |lieu=Paris |pages=180 |isbn=2-7084-0040-1 |oclc=6403150 |commentaire=Ouvrage publié avec le soutien du [[Centre national de la recherche scientifique|CNRS]]|passage=}}</ref>. On y reconnaît l'élément germanique et [[Vieux norrois|norrois]] ''land'', au sens de « terrain », attesté par ailleurs en Normandie et un autre élément qui pourrait être le vieil anglais ''stēġili'' « abrupte, escarpé ». [[Toponymie normande|Toponyme]] vieil anglais typique, contemporain à l'installation des fermiers anglo-scandinaves au {{Xe siècle}} en Normandie. Homonymie avec ''Etelan'' à [[Catz]] ([[Manche (département)|Manche]]). ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 76622 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Franck de Belloy|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 76622 |1793=342 |1800=326 |1806=332 |1821=308 |1831=319 |1836=335 |1841=317 |1846=318 |1851=373 |1856=320 |1861=341 |1866=389 |1872=347 |1876=347 |1881=338 |1886=320 |1891=328 |1896=353 |1901=322 |1906=325 |1911=329 |1921=272 |1926=261 |1931=239 |1936=266 |1946=279 |1954=279 |1962=241 |1968=255 |1975=243 |1982=230 |1990=211 |1999=239 |2004= |2005= |2006=326 |2007= 322 |2008=319 |2009=315 |cassini=33541 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 76622 }} [[Categoria:Comuna de la Sèina Maritima]] 5z9lue76eexmw5qygxcq8lef8sizrrk 2508971 2508969 2026-09-21T20:11:29Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508971 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Saint-Maurice-d'Ételan | nomcomuna2=Saint-Maurice-d'Ételan | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut==Voir aussi== | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment du Havre]] | canton= [[Canton de Lillebonne|Lillebonne]] | insee = 76622 | sitweb= <!-- facultatif --> | cp = 76330 | cònsol = Franck de Belloy | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = <!-- facultatif --> (en [[francés]]) | longitud= 0.613 | latitud= 49.46 | alt mini = 3 | alt mej = | alt maxi = 121 | km² = 14.24 }} '''Saint-Maurice-d'Ételan''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Sèina Maritima]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Nauta Normandia]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Saint-Maurice-d'Ételan]]'''Saint-Maurice-d'Ételan'''}} {{Image label|x=0.615510340262|y=0.400883401787|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 886 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Norville]] (1,8km)}}}} {{Image label|x=0.326605659191|y=0.503160795492|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1040 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Petiville (Sèina Maritima)|Petiville]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.564728653247|y=0.779897065369|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 112 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aizier]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.480809906264|y=0.817484451475|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 63 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vieux-Port (Eure)|Vieux-Port]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.573071649784|y=0.14455348751|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 390 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Triquerville]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.217194119801|y=0.257866163863|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 8254 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Notre-Dame-de-Gravenchon]] (4,8km)}}}} {{Image label|x=0.57497059445|y=0.896039823088|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 249 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sainte-Croix-sur-Aizier]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.273554227663|y=0.87895940449|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 729 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trouville-la-Haule]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.889350607413|y=0.248910096843|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1034 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vatteville-la-Rue]] (5,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 76622 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Franck de Belloy|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 76622 |1793=342 |1800=326 |1806=332 |1821=308 |1831=319 |1836=335 |1841=317 |1846=318 |1851=373 |1856=320 |1861=341 |1866=389 |1872=347 |1876=347 |1881=338 |1886=320 |1891=328 |1896=353 |1901=322 |1906=325 |1911=329 |1921=272 |1926=261 |1931=239 |1936=266 |1946=279 |1954=279 |1962=241 |1968=255 |1975=243 |1982=230 |1990=211 |1999=239 |2004= |2005= |2006=326 |2007= 322 |2008=319 |2009=315 |cassini=33541 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 76622 }} [[Categoria:Comuna de la Sèina Maritima]] 94t7oyj42cygv5k0ng3vfozzxdj9rzf 0 88192 2508987 2206911 2026-09-21T20:14:39Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508987 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Chaux | nomcomuna2=Chaux | imatge=Chaux-90-église.jpg | descripcion=La gl&egrave;isa de Chaux | lògo= | escut=Blason ville fr Chaux (TerritoireBelfort).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Belfort|Belfort]] | canton=[[Canton de Giromagny|Giromagny]] | insee =90023 | sitweb=[http://www.mairiedechaux.fr/ Site municipal] | cp =90330 | cònsol =André Piccinelli | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Chauxois(es) (en [[francés]]) | longitud= 6.835 | latitud= 47.7117 | alt mini = 396 | alt mej = | alt maxi = 530 | km² = 9.26 }} '''Chaux''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Territòri de Belfòrt]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=90023 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=André Piccinelli|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=90023 |1793=461 |1800=515 |1806=524 |1821=608 |1831=686 |1836=733 |1841=723 |1846=785 |1851=779 |1856=658 |1861=693 |1866=684 |1872=622 |1876=616 |1881=627 |1886=597 |1891=609 |1896=673 |1901=745 |1906=791 |1911=814 |1921=689 |1926=667 |1931=644 |1936=605 |1946=608 |1954=649 |1962=613 |1968=615 |1975=780 |1982=814 |1990=869 |1999=955 |2004= |2005= |2006= 1052 |2007=1 066 |2008= 1072 |2009=1 073 |cassini=8976 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =90023 }} [[Categoria:Comuna del Territòri de Belfòrt]] cavqmvxhbz2mijzgdoto565dl4y3qgm 0 88373 2508986 2207357 2026-09-21T20:14:33Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508986 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Fontenelle | nomcomuna2=Fontenelle | imatge=Mairie de Fontenelle.jpg | descripcion=La comuna de Fontenelle. | lògo= | escut=Blason ville fr Fontenelle (Territoire-de-Belfort).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Belfort|Belfort]] | canton=[[Canton de Danjoutin|Danjoutin]] | insee =90048 | sitweb= | cp =90340 | cònsol =Jean-Claude Mougin | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Fontenellois, Fontenelloises (en [[francés]]) | longitud=6.9558 | latitud=47.6219 | alt mini =338 | alt mej = | alt maxi =369 | km² =1.75 }} '''Fontenelle''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Territòri de Belfòrt]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ==Istòria== {{Apertium|fr}} Se tr&ograve;ba pas mencion de lo sieu nom en l'archiu #qu'a partir de [[1458]]. La localit&eacute; fa alavetz partida de la comuna de la ''Anautita-Seguda'' #que incluait tanben [[Ch&egrave;vremont]], [[Pichona-Crotz]] e una part de [[Bessoncourt]]. En [[1608]], Jean Besan&ccedil;on, bourgeois de [[Belf&ograve;rt]], aquer&iacute;s lo fief de Fontenelle #que conservar&agrave; fins a la [[Revolucion francesa|Revolucion]]. {{Original|fr}} On ne trouve mention de son nom dans les archives qu'à partir de [[1458]]. La localité fait alors partie de la mairie de la ''Haute-Assise'' qui incluait aussi [[Chèvremont]], [[Petit-Croix]] et une partie de [[Bessoncourt]]. En [[1608]], Jean Besançon, bourgeois de [[Belfort]], acquiert le fief de Fontenelle qu'il conservera jusqu'à la [[Révolution française|Révolution]]. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=90048 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jean-Claude Mougin|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=90048 |1793=63 |1800=63 |1806=76 |1821=84 |1831=89 |1836=85 |1841=89 |1846=86 |1851=90 |1856=110 |1861=99 |1866=95 |1872=101 |1876=103 |1881=81 |1886=85 |1891=83 |1896=78 |1901=88 |1906=75 |1911=78 |1921=73 |1926=61 |1931=49 |1936=65 |1946=62 |1954=68 |1962=44 |1968=52 |1975= |1982=115 |1990=118 |1999=111 |2004= |2005= |2006=112 |2007=114 |2008=131 |2009=139 |cassini=14290 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =90048 }} [[Categoria:Comuna del Territòri de Belfòrt]] ep3r8kau4o31jnbi7pddnie123wa32z 2508992 2508986 2026-09-21T20:15:25Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508992 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna=Fontenelle | nomcomuna2=Fontenelle | imatge=Mairie de Fontenelle.jpg | descripcion=La comuna de Fontenelle. | lògo= | escut=Blason ville fr Fontenelle (Territoire-de-Belfort).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Belfort|Belfort]] | canton=[[Canton de Danjoutin|Danjoutin]] | insee =90048 | sitweb= | cp =90340 | cònsol =Jean-Claude Mougin | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Fontenellois, Fontenelloises (en [[francés]]) | longitud=6.9558 | latitud=47.6219 | alt mini =338 | alt mej = | alt maxi =369 | km² =1.75 }} '''Fontenelle''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] del [[Territòri de Belfòrt]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=90048 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jean-Claude Mougin|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=90048 |1793=63 |1800=63 |1806=76 |1821=84 |1831=89 |1836=85 |1841=89 |1846=86 |1851=90 |1856=110 |1861=99 |1866=95 |1872=101 |1876=103 |1881=81 |1886=85 |1891=83 |1896=78 |1901=88 |1906=75 |1911=78 |1921=73 |1926=61 |1931=49 |1936=65 |1946=62 |1954=68 |1962=44 |1968=52 |1975= |1982=115 |1990=118 |1999=111 |2004= |2005= |2006=112 |2007=114 |2008=131 |2009=139 |cassini=14290 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =90048 }} [[Categoria:Comuna del Territòri de Belfòrt]] 3aephhfp5rhm9hl4qi8ay4rsnl596fc 0 90765 2508972 2221111 2026-09-21T20:12:02Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508972 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna= Prey | nomcomuna2= Prey | imatge= Prey, Mairie.jpg | descripcion= La comuna | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment d'Épinal|Épinal]] | canton= [[Canton de Bruyères|Bruyères]] | insee = 88359 | sitweb= | cp = 88600 | cònsol = Michel Dambrine | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) |alt mej= |longitud= 6.6858333333 |latitud= 48.1797222222 | alt mini = 404 | alt mej = | alt maxi = 632 | km² = 2.13 }} '''Prey''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dels [[Vòges (departament)|Vòges]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Prey]]'''Prey'''}} {{Image label|x=0.369589289339|y=0.575155666837|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 922 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lépanges-sur-Vologne]] (1,4km)}}}} {{Image label|x=0.428702099842|y=0.287306435354|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 242 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fays (Vòges)|Fays]] (2,0km)}}}} {{Image label|x=0.62685450503|y=0.291091906162|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 627 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Laval-sur-Vologne]] (2,0km)}}}} {{Image label|x=0.773889462302|y=0.428293002864|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 251 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fiménil]] (2,3km)}}}} {{Image label|x=0.335921325099|y=0.743833746036|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 432 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Neuveville-devant-Lépanges]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.205222503579|y=0.628588006884|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 270 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Deycimont]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.823430097287|y=0.324241389181|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 577 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champ-le-Duc]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.886519720721|y=0.47888614368|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 130 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beauménil]] (3,2km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} Un senhor de Prey a mencionat l'an 1278 en proc&egrave;s dins lo Parlament de Par&iacute;s (Olim, t. E, p&agrave;g. 114, XVIII, Toussaint 1278) {{Original|fr}} Un seigneur de Prey est mentionné en 1278 en procès au Parlement de Paris (Olim, t. I, p.&nbsp;114, XVIII, Toussaint 1278) ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 88359 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Michel Dambrine|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 88359 |1793=68 |1800=72 |1806=67 |1821=93 |1831=93 |1836=110 |1841=122 |1846=141 |1851= |1856=151 |1861=121 |1866=130 |1872= |1876=108 |1881=113 |1886=118 |1891=115 |1896=134 |1901=132 |1906=113 |1911=146 |1921=134 |1926=116 |1931=118 |1936=107 |1946=110 |1954=111 |1962=104 |1968=86 |1975=88 |1982=80 |1990=96 |1999=89 |2004= |2005= |2006=93 |2007= 94 |2008=90 |2009=91 |cassini=28049 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 88359 }} [[Categoria:Comuna dels Vòges]] to129k3iyg5hnb1jdprbvfaw22sfmz2 2508976 2508972 2026-09-21T20:12:33Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508976 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna= Prey | nomcomuna2= Prey | imatge= Prey, Mairie.jpg | descripcion= La comuna | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment d'Épinal|Épinal]] | canton= [[Canton de Bruyères|Bruyères]] | insee = 88359 | sitweb= | cp = 88600 | cònsol = Michel Dambrine | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) |alt mej= |longitud= 6.6858333333 |latitud= 48.1797222222 | alt mini = 404 | alt mej = | alt maxi = 632 | km² = 2.13 }} '''Prey''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dels [[Vòges (departament)|Vòges]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Prey]]'''Prey'''}} {{Image label|x=0.369589289339|y=0.575155666837|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 922 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lépanges-sur-Vologne]] (1,4km)}}}} {{Image label|x=0.428702099842|y=0.287306435354|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 242 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fays (Vòges)|Fays]] (2,0km)}}}} {{Image label|x=0.62685450503|y=0.291091906162|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 627 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Laval-sur-Vologne]] (2,0km)}}}} {{Image label|x=0.773889462302|y=0.428293002864|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 251 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fiménil]] (2,3km)}}}} {{Image label|x=0.335921325099|y=0.743833746036|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 432 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Neuveville-devant-Lépanges]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.205222503579|y=0.628588006884|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 270 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Deycimont]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.823430097287|y=0.324241389181|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 577 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champ-le-Duc]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.886519720721|y=0.47888614368|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 130 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beauménil]] (3,2km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 88359 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Michel Dambrine|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 88359 |1793=68 |1800=72 |1806=67 |1821=93 |1831=93 |1836=110 |1841=122 |1846=141 |1851= |1856=151 |1861=121 |1866=130 |1872= |1876=108 |1881=113 |1886=118 |1891=115 |1896=134 |1901=132 |1906=113 |1911=146 |1921=134 |1926=116 |1931=118 |1936=107 |1946=110 |1954=111 |1962=104 |1968=86 |1975=88 |1982=80 |1990=96 |1999=89 |2004= |2005= |2006=93 |2007= 94 |2008=90 |2009=91 |cassini=28049 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 88359 }} [[Categoria:Comuna dels Vòges]] rtpfzme182qju55a8m8mx5h94802mcj 0 90899 2508979 2221214 2026-09-21T20:13:11Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508979 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna= Remicourt | nomcomuna2= Remicourt | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Neufchâteau|Neufchâteau]] | canton= [[Canton de Mirecourt|Mirecourt]] | insee = 88382 | sitweb= <!-- facultatif --> | cp = 88500 | cònsol = Jean-François Sourdot | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = <!-- facultatif --> (en [[francés]]) |alt mej= 300 |longitud= 6.05944444444 |latitud= 48.2858333333 | alt mini = 289 | alt mej = 300 | alt maxi = 400 | km² = 4.22 }} '''Remicourt''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dels [[Vòges (departament)|Vòges]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lorena (region)|Lorena]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Remicourt]]'''Remicourt'''}} {{Image label|x=0.619540493783|y=0.42024247817|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 97 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Thiraucourt]] (1,1km)}}}} {{Image label|x=0.336059540232|y=0.602509246517|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 151 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Offroicourt]] (1,8km)}}}} {{Image label|x=0.422020896974|y=0.856655683134|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 92 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Estrennes]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.215589409206|y=0.711602747767|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 31 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Viviers-lès-Offroicourt]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.45851392578|y=0.142144863234|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 310 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Baudricourt]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.722764864861|y=0.196476014054|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 126 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Domvallier]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.274340597425|y=0.171584036586|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 295 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rouvres-en-Xaintois]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.575136328473|y=0.958588657532|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 58 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Domèvre-sous-Montfort]] (3,9km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 88382 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-François Sourdot|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 88382 |1793=148 |1800=173 |1806=207 |1821=185 |1831=196 |1836=210 |1841=209 |1846=208 |1851= |1856=193 |1861=207 |1866=190 |1872= |1876=178 |1881=152 |1886=138 |1891=137 |1896=120 |1901=111 |1906=111 |1911=111 |1921=88 |1926=94 |1931=85 |1936=80 |1946=68 |1954=87 |1962=66 |1968=67 |1975=70 |1982=61 |1990=56 |1999=63 |2004= |2005= |2006=77 |2007= 77 |2008=77 |2009=76 |cassini=28868 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 88382 }} [[Categoria:Comuna dels Vòges]] 28bl7e7swjxphm6y839rbqc3p370w66 0 91455 2508990 2206318 2026-09-21T20:15:08Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508990 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Aibre | nomcomuna2=Aibre | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Montbéliard|Montbéliard]] | canton= [[canton de Montbéliard-Ouest|Montbéliard-Ouest]] | insee = 25008 | sitweb= | cp = 25750 | cònsol = Alain Bernaudat | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 6.6975 | latitud= 47.5519444444 | alt mini = 348 | alt mej = | alt maxi = 473 | km² = 4.5 }} '''Aibre''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Aibre]]'''Aibre'''}} {{Image label|x=0.499931656291|y=0.590241972736|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 311 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Semondans]] (0,7km)}}}} {{Image label|x=0.603659054099|y=0.335592536529|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 337 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trémoins]] (1,6km)}}}} {{Image label|x=0.334767607563|y=0.369130328471|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 131 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Vernoy]] (2,0km)}}}} {{Image label|x=0.352344800847|y=0.694169757066|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 715 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Désandans]] (2,1km)}}}} {{Image label|x=0.712015420478|y=0.711001540684|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 310 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Raynans]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.50540941494|y=0.80036597266|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 114 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Échenans]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.835159985128|y=0.486976406896|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 389 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Laire (Dobs)|Laire]] (2,7km)}}}} {{Image label|x=0.724896028676|y=0.225480923561|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 140 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Verlans]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.187541905848|y=0.394959784906|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 227 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chavanne]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.649204954689|y=0.864109987809|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 173 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Julien-lès-Montbéliard]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.799405796884|y=0.7977921725|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 250 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Issans]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.607754247466|y=0.102330465108|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 301 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coisevaux]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.0930899460084|y=0.505149787727|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 157 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villers-sur-Saulnot]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.901076847595|y=0.308848531813|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 403 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tavey]] (3,7km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} Lo p&ograve;ble, @d&eacute;nommer Arbe en 1147, depen del comtat de [[Montb&eacute;liard]], mas lo sieu territ&ograve;ri a partejat en div&egrave;rses bens e fiefs. Aquela situacion es a l'origina del mi-partisme,#que perduri fins a [[1793]]. En 1361, los abitants de la distincion de [[H&eacute;ricourt (Anautita-Sa&ocirc;ne)|H&eacute;ricourt]] son affranchis per Marguerite de Bade e de Florimant, madama de H&eacute;ricourt. La localit&eacute;, #que lo nom ne ven Aybre en [[1530]], passa a la Reforma, e a ligat en [[1541]] a la parr&ograve;quia protestante de [[D&eacute;sandans]]. En 1584, lo comte Fr&eacute;d&eacute;ric affranchit los abitants #que lududes son assujettis. Lo territ&ograve;ri pat&iacute;s los estralls de las tropas de las Guise en [[1587]], la [[gu&egrave;rra de Trenta Ans]], aital coma [[la peste]] e la famine en [[1688]]. La part h&eacute;ricourtoise de Aibre a ligat a la [[Fran&ccedil;a]] apr&egrave;s [[1676]], al continuament de la conquista de [[Louis XIV]]. En1793, l'ensems del vilatge a annexat a la Fran&ccedil;a. A dempu&egrave;i cambiat cinc fes de [[departament]] e tres fes de [[wikt:costat|costat]]. {{Original|fr}} Le village, dénommé Arbe en 1147, dépend du comté de [[Montbéliard]], mais son territoire est partagé en plusieurs biens et fiefs. Cette situation est à l'origine du mi-partisme,qui perdure jusqu'à [[1793]]. En 1361, les habitants de la seigneurie d'[[Héricourt (Nauta Sòna)|Héricourt]] sont affranchis par Marguerite de Bade et de Florimant, dame d'Héricourt. La localité, dont le nom devient Aybre en [[1530]], passe à la Réforme, et elle est rattachée en [[1541]] à la paroisse protestante de [[Désandans]]. En 1584, le comte Frédéric affranchit les habitants qui lui sont assujettis. Le territoire subit les ravages des troupes des Guise en [[1587]], la [[guerre de Trente Ans]], ainsi que [[la peste]] et la famine en [[1688]]. La partie héricourtoise d'Aibre est rattachée à la [[France]] après [[1676]], à la suite de la conquête de [[Louis XIV]]. En1793, l'ensemble du village est annexé à la France. Il a depuis changé cinq fois de [[département]] et trois fois de [[wikt:canton|canton]]. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 25008 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Alain Bernaudat|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 25008 |1793=28 |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |2006=456 |2007= 456 |2008=456 |2009=454 |cassini=60900 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de|insee= 25008}} [[Categoria:Comuna de Dobs]] 21yjhx7umbqongrczgn48gqq6dok6p9 2508994 2508990 2026-09-21T20:15:41Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508994 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Aibre | nomcomuna2=Aibre | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Montbéliard|Montbéliard]] | canton= [[canton de Montbéliard-Ouest|Montbéliard-Ouest]] | insee = 25008 | sitweb= | cp = 25750 | cònsol = Alain Bernaudat | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 6.6975 | latitud= 47.5519444444 | alt mini = 348 | alt mej = | alt maxi = 473 | km² = 4.5 }} '''Aibre''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Aibre]]'''Aibre'''}} {{Image label|x=0.499931656291|y=0.590241972736|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 311 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Semondans]] (0,7km)}}}} {{Image label|x=0.603659054099|y=0.335592536529|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 337 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trémoins]] (1,6km)}}}} {{Image label|x=0.334767607563|y=0.369130328471|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 131 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Vernoy]] (2,0km)}}}} {{Image label|x=0.352344800847|y=0.694169757066|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 715 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Désandans]] (2,1km)}}}} {{Image label|x=0.712015420478|y=0.711001540684|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 310 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Raynans]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.50540941494|y=0.80036597266|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 114 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Échenans]] (2,5km)}}}} {{Image label|x=0.835159985128|y=0.486976406896|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 389 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Laire (Dobs)|Laire]] (2,7km)}}}} {{Image label|x=0.724896028676|y=0.225480923561|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 140 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Verlans]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.187541905848|y=0.394959784906|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 227 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chavanne]] (3,0km)}}}} {{Image label|x=0.649204954689|y=0.864109987809|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 173 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Julien-lès-Montbéliard]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.799405796884|y=0.7977921725|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 250 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Issans]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.607754247466|y=0.102330465108|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 301 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coisevaux]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.0930899460084|y=0.505149787727|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 157 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villers-sur-Saulnot]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.901076847595|y=0.308848531813|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 403 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tavey]] (3,7km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 25008 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Alain Bernaudat|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 25008 |1793=28 |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |2004= |2005= |2006=456 |2007= 456 |2008=456 |2009=454 |cassini=60900 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de|insee= 25008}} [[Categoria:Comuna de Dobs]] dp74rwjgx7k7ecj6524c1dw7zeroh3a 0 91589 2508989 2173736 2026-09-21T20:15:01Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508989 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=bre | nomcomuna=Kaorel | nomcomuna2=Caurel | imatge=cap | descripcion= | lògo=cap | escut=cap | escais= | region ist ={{Bretanha}} | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Guingamp|Guingamp]] | canton= [[Canton de Mûr-de-Bretagne|Mûr-de-Bretagne]] | insee =22033 | sitweb= | cp =22530 | cònsol =Patricia Drolez-Cosson | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Caurellois, Caurelloise (en [[francés]]) | longitud=-3.03722222222 | latitud=48.2169444444 | alt mini =120 | alt mej =300 | alt maxi =308 | km² =11.65 }} '''Caurèll''' en [[galò]]; '''Kaorel''' en [[breton]] ('' Caurel'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Bretanha|bretona]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Còstas d'Arvòr (departament)|Còstas d'Arvòr]] e la [[regions francesas|region]] de [[Bretanha (region)|Bretanha]]. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=22033 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Patricia Drolez-Cosson|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=22033 |1793=633 |1800=663 |1806=698 |1821=633 |1831=705 |1836=669 |1841=740 |1846=817 |1851=811 |1856=753 |1861=763 |1866=799 |1872=821 |1876=876 |1881=921 |1886=995 |1891=949 |1896=958 |1901=1043 |1906=1005 |1911=873 |1921=833 |1926=833 |1931=788 |1936=729 |1946=608 |1954=522 |1962=526 |1968=434 |1975=358 |1982=376 |1990=384 |1999=387 |2004= |2005= |2006=379 |2007=381 |2008=384 |2009=381 |cassini=7266 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Bretanha}} {{Comunas de| insee =22033 }} [[Categoria:Comuna de Bretanha]] [[Categoria:Comuna de las Còstas d'Arvòr]] 4mo3atitqn33tog916wr253rf0qlkgj 0 91867 2508999 2206624 2026-09-21T20:17:31Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508999 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Bolandoz | nomcomuna2=Bolandoz | imatge= Bolandoz 3.JPG | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Besançon|Besançon]] | canton= [[Canton d'Amancey|Amancey]] | insee = 25070 | sitweb= | cp = 25330 | cònsol = Jean Pierre Débois | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 6.11194444444 | latitud= 47.0194444444 | alt mini = 590 | alt mej = | alt maxi = 910 | km² = 12.60 }} '''Bolandoz''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ==Istòria== {{Apertium|fr}} L'origina del nom es pas pas exactament definida, se p&ograve;t totun dire #qu'a {{la s-|XIII|e}} aquel nom fa benl&egrave;u referencia al patronyme de "Boland", e i auri&aacute; #&egrave;sser interpretat pel continuament coma lo "b&ograve;sc de Landoz" Dempu&egrave;i l'edat del f&egrave;rre, l'&ograve;me soslinha la si&aacute; pres&eacute;ncia sus la part n&ograve;rd de la municipalitat e se fixa sus una croupe #que comanda a las fes aquel terroir f&egrave;rtil e la via Ornans-Salins. A la Mi&egrave;ja Edat, Bolandoz, es jos la tutelle de la Seigneurerie de Maillot. P&agrave;tria de Texans de Bolandoz (dicha Capitana Brisbarre), cap de las Grandas Companhi&aacute;s #que, a {{la s-|XIV|e}}, se #apoderar del cast&egrave;l f&ograve;rt del comte de Scey e terrorisa tota la region. En 1364, lo ch&acirc;telain de Scey ven doncas Jean de Bolandoz. S'&egrave;sser apr&egrave;s atrach los foudres de la Comtesse Marguerite, per s'&egrave;sser atacat a un dels membres de la familha comtale (Henri de Viena), aquela o fa executar e confisqui los sieus bens. En 1698, lo vilatge de Bolandoz aprof&egrave;cha d'un &eacute;dit Royal, per crompar la "Just&iacute;cia" del p&ograve;ble, e d'aquel fach ven lo sieu pr&ograve;pri senhor. En lo meteis temps, un vicari "residisson" a afectat a Bolandoz amb la fin d'i desservir la si&aacute; gl&egrave;isa. Ai&ccedil;&ograve; emped&iacute;s pas pas, lo p&ograve;ble de contunhar de dependre de la parr&ograve;quia de Chantrans (#que li a ligat a el dempu&egrave;i la {{s-|XIII|e}} A la Revolucion, Bolandoz, prigondament ligat a la si&aacute; practica del culte, acc&egrave;pta pas pas las leis de la Republica. L'armada intervendr&agrave; en 1793 mas lo p&ograve;ble demorar&agrave; "reb&egrave;l" fins la fin de la {{s-|XVIII|e}} Fins a la mitat de la {{s-|XIX|e}}, lo p&ograve;ble de Bolandoz prosp&egrave;re merc&eacute;s a una economia orientada sus la produccion laiti&egrave;re. En 1848, i a tres fromageries dins lo p&ograve;ble. En 1851 aquel compta 620 armas, a aquela ep&ograve;ca, existissi&aacute;n tres caserius depenents de Bolandoz : Los molins del ruisseau de Rochanon (s'endonv&iacute;e encara los vestigis d'aquela activitat minoti&egrave;re) La granja de la Ravi&egrave;re installada sus la C&ograve;sta de Bolandoz (u&egrave;i desapareguda) Aital coma un masatge caseriu en se desvolopant pr&egrave;s de la cap&egrave;la de La n&ograve;stra-Madama de las Aventuras, (quitament-bastida sul lu&ograve;c d'una anciana [[maladrerie]]). Aquel caseriu a egalament desaparegut, la cap&egrave;la a per &ccedil;&ograve; qu'es de subsistit. U&egrave;i, lo p&ograve;ble compta pas mai que 300 abitants, la principala activitat dem&ograve;ra la ramaderia de vacas laiti&egrave;res (17 espleitacions agric&ograve;las n'activitat al comen&ccedil;ament de la {{s-|XXI|e}}) e la produccion de fromages, que # &ccedil;&ograve; [[Comtat (fromage)|comtat]]. Pas subsisteix mai #qu'una s&ograve;la fromagerie ([[fruiti&egrave;re]] tanben trucada "chalet"). Una pichona fabrica de t&ocirc;lerie industriala s'es installat entre el a la sortida del p&ograve;ble en direccion de Reugney. Qualques activitats touristiques se son desvolopats (randonn&eacute;e, g&icirc;te d'estapa e pista d'esqu&iacute; de fons)<ref name="Flohic">Guida de las municipalitats del Doubs - Edicion Flohic</ref>. {{Original|fr}} L'origine du nom n'est pas exactement définie, on peut cependant dire qu'au {{s-|XIII|e}} ce nom fait peut-être référence au patronyme de "Boland", et aurait été interprété par la suite comme le "bois de Landoz" Dès l'âge du fer, l'homme signale sa présence sur la partie nord de la commune et se fixe sur une croupe qui commande à la fois ce terroir fertile et la voie Ornans-Salins. Au Moyen Âge, Bolandoz, est sous la tutelle de la Seigneurerie de Maillot. Patrie de Jean de Bolandoz (dit Capitaine Brisbarre), chef des Grandes Compagnies qui, au {{s-|XIV|e}}, s'empara du château fort du comte de Scey et terrorisa toute la région. En 1364, le châtelain de Scey devient donc Jean de Bolandoz. Après s'être attiré les foudres de la Comtesse Marguerite, pour s'être attaqué à un des membres de la famille comtale (Henri de Vienne), celle-ci le fait exécuter et confisque ses biens. En 1698, le peuple de Bolandoz profite d'un édit Royal, pour acheter la "Justice" du village, et de ce fait devient son propre seigneur. Dans le même temps, un vicaire "résident" est affecté à Bolandoz afin d'y desservir son église. Ceci n'empêche pas, le village de continuer de dépendre de la paroisse de Chantrans (à laquelle il est rattaché depuis le {{s-|XIII|e}} À la Révolution, Bolandoz, profondément attaché à sa pratique du culte, n'accepte pas les lois de la République. L'armée interviendra en 1793 mais le village restera "rebelle" jusque la fin du {{s-|XVIII|e}} Jusqu'à la moitié du {{s-|XIX|e}}, le village de Bolandoz prospère grâce à une économie axée sur la production laitière. En 1848, il y a trois fromageries dans le village. En 1851 celui-ci compte 620 âmes, à cette époque, existaient trois hameaux dépendants de Bolandoz : *Les moulins du ruisseau de Rochanon (on devine encore les vestiges de cette activité minotière) *La ferme de la Ravière installée sur la Côte de Bolandoz (aujourd'hui disparue) *Ainsi qu'un hameau se développant à proximité de la chapelle de Notre-Dame des Aventures, (elle-même construite sur le site d'une ancienne [[maladrerie]]). Ce hameau a également disparu, la chapelle a quant à elle subsisté. Aujourd'hui, le village ne compte plus que 300 habitants, la principale activité reste l'élevage de vaches laitières (17 exploitations agricoles en activité au début du {{s-|XXI|e}}) et la production de fromages, parmi lesquels le [[Comté (fromage)|comté]]. Il ne subsiste plus qu'une seule fromagerie ([[fruitière]] aussi appelée "chalet"). Une petite usine de tôlerie industrielle s'est installée à la sortie du village en direction de Reugney. Quelques activités touristiques se sont développées (randonnée, gîte d'étape et piste de ski de fond)<ref name="Flohic">Guide des communes du Doubs - Édition Flohic</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 25070 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Pierre Débois|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 25070 |1793=497 |1800=505 |1806=525 |1821=528 |1831=537 |1836=540 |1841=563 |1846=601 |1851=618 |1856=554 |1861=522 |1866=530 |1872=508 |1876=510 |1881=510 |1886=480 |1891=465 |1896=463 |1901=457 |1906=460 |1911=483 |1921=451 |1926=429 |1931=427 |1936=442 |1946=385 |1954=372 |1962=322 |1968=294 |1975=290 |1982=294 |1990=316 |1999=299 |2004= |2005= |2006=332 |2007= 337 |2008=342 |2009=345 |cassini=4755 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 25070 }} [[Categoria:Comuna de Dobs]] rjn80umtvn4jsxsdlzv0nyd8f462b1q 2509002 2508999 2026-09-21T20:17:52Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2509002 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Bolandoz | nomcomuna2=Bolandoz | imatge= Bolandoz 3.JPG | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Besançon|Besançon]] | canton= [[Canton d'Amancey|Amancey]] | insee = 25070 | sitweb= | cp = 25330 | cònsol = Jean Pierre Débois | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 6.11194444444 | latitud= 47.0194444444 | alt mini = 590 | alt mej = | alt maxi = 910 | km² = 12.60 }} '''Bolandoz''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 25070 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Pierre Débois|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 25070 |1793=497 |1800=505 |1806=525 |1821=528 |1831=537 |1836=540 |1841=563 |1846=601 |1851=618 |1856=554 |1861=522 |1866=530 |1872=508 |1876=510 |1881=510 |1886=480 |1891=465 |1896=463 |1901=457 |1906=460 |1911=483 |1921=451 |1926=429 |1931=427 |1936=442 |1946=385 |1954=372 |1962=322 |1968=294 |1975=290 |1982=294 |1990=316 |1999=299 |2004= |2005= |2006=332 |2007= 337 |2008=342 |2009=345 |cassini=4755 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 25070 }} [[Categoria:Comuna de Dobs]] g87xy6lwe766ikkzimnbrinqih5ca95 0 92889 2508981 2207284 2026-09-21T20:13:27Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508981 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Exincourt | nomcomuna2=Exincourt | imatge=cap | descripcion= Piste cyclable à Exincourt | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Montbéliard|Montbéliard]] | canton= [[Canton d'Étupes|Étupes]] | insee = 25230 | sitweb= | cp = 25400 | cònsol = Jean Cuynet | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 6.83388888889 | latitud= 47.4983333333 | alt mini = 317 | alt mej = | alt maxi = 382 | km² = 3.45 }} '''Exincourt''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Exincourt]]'''Exincourt'''}} {{Image label|x=0.413010707892|y=0.643341667613|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1000 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Arbouans]] (1,5km)}}}} {{Image label|x=0.69388462339|y=0.536849980352|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1042 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Taillecourt]] (1,6km)}}}} {{Image label|x=0.527250167338|y=0.297793967632|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4272 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sochaux]] (1,7km)}}}} {{Image label|x=0.242741041774|y=0.326511239563|scale=400|text=[[Fichièr:Dot-yellow.svg|20px|Comuna amb 26392 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montbéliard]] (2,6km)}}}} {{Image label|x=0.807554767492|y=0.397674834902|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3346 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Étupes]] (2,7km)}}}} {{Image label|x=0.598913948172|y=0.18591061212|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2487 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vieux-Charmont]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.625303553571|y=0.790618439356|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 14595 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Audincourt]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.453607037692|y=0.122149967688|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 4850 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Grand-Charmont]] (3,2km)}}}} {{Image label|x=0.0930292074887|y=0.517174298715|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1108 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Courcelles-lès-Montbéliard]] (3,6km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 25230 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Cuynet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 25230 |1793=213 |1800=241 |1806=237 |1821=262 |1831=327 |1836=344 |1841=321 |1846=344 |1851=330 |1856=317 |1861=339 |1866=352 |1872=381 |1876=392 |1881=349 |1886=341 |1891=342 |1896=329 |1901=494 |1906=471 |1911=677 |1921=995 |1926=1282 |1931=2566 |1936=2343 |1946=2303 |1954=2735 |1962=3763 |1968=4317 |1975=4185 |1982=3776 |1990=3445 |1999=3309 |2004= |2005= |2006=3 228 |2007= 3230 |2008=3 208 |2009=3 186 |cassini=13365 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Imatge:}} {{Comunas de| insee = 25230 }} [[Categoria:Comuna de Imatge:cap [[Categoria:Comuna de [[Imatge:cap]] [[Categoria:Comuna de Dobs]] l2xmyzushypg3w6hgqutt62w3j7ue9f 0 92967 2508982 2207308 2026-09-21T20:13:33Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508982 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Flagey | nomcomuna2=Flagey | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Besançon|Besançon]] | canton= [[Canton d'Amancey|Amancey]] | insee = 25241 | sitweb= | cp = 25330 | cònsol = Pierre Maire | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 6.12416666667 | latitud= 47.0383333333 | alt mini = 440 | alt mej = | alt maxi = 631 | km² = 7.79 }} '''Flagey''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Flagey]]'''Flagey'''}} {{Image label|x=0.614445590786|y=0.561528946468|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 117 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Silley-Amancey]] (1,4km)}}}} {{Image label|x=0.685115617496|y=0.460449930659|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 383 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chantrans]] (2,2km)}}}} {{Image label|x=0.45720802094|y=0.671134272503|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 337 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bolandoz]] (2,2km)}}}} {{Image label|x=0.680126659951|y=0.725261972249|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 310 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Reugney]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.213576903762|y=0.50623857698|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 628 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Amancey]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.174810641329|y=0.384157308008|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 235 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fertans]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.466526239164|y=0.108110393903|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 113 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chassagne-Saint-Denis]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.215806089395|y=0.813224927589|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 293 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Déservillers]] (5,5km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{Apertium|fr}} * '''La Mi&egrave;ja Edat''' Es a l'extr&egrave;ma fin de la {{s-|XII|e}} #que apparait una familha de Flagey. En 1196, P&egrave;ira de Flagey es testim&ograve;ni en una donation facha a la [[Abbaye La n&ograve;stra-Madama de Billon|abbaye de Buillon]] per P&egrave;ira de [[Scey-Maisi&egrave;res|Scey]]. Escura familha d'en un autre lu&ograve;c qu'aquela familha de Flagey, vassale de las [[Scey-Maisi&egrave;res|Scey]] #qu'&egrave;ra-quitament, vassale de las Chalon-Arlay. A la fin de la {{s-|XIV|e}}, Thibaud de [[Cusance]], senhor de [[Scey-Maisi&egrave;res|Scey]], #prestar dels s&ograve;us a [[Hugues II de Chalon-Arlay|Hugues de Chalon-Arlay]] : #recebre una part de Flagey en penyora. Lo 28 de junh de 1385, #far aumenatge a Hugues de tot aquel #qu'avi&aacute; a Flagey, [[Amondans]] e [[Bolandoz]]. * '''Lo {{XVIIe}} s&egrave;gle''' La [[Gu&egrave;rra de Trenta Ans]] pas #estalviar pas lo p&ograve;ble. Pas #&egrave;sser totun pas destruit mas los abitants lor calgu&egrave;sse lotjar, en 1636 e 1637, de nombrosas tropas, #&ccedil;&ograve; que #portar la ru&iuml;na completa de la comunitat. * '''Lo {{XVIIIe}} s&egrave;gle''' Lo vilatge #con&eacute;isser una n&ograve;va desgr&agrave;cia : lo 14 de julhet de 1746, un incendi lo #estrossejar gaireben totalament. Pendent la [[Revolucion francesa|Revolucion]], un n&ograve;u incendi #destruir la gl&egrave;isa e una part de la localit&eacute;. {{Original|fr}} * '''Le Moyen Âge''' C'est à l'extrême fin du {{s-|XII|e}} qu'apparait une famille de Flagey. En 1196, Pierre de Flagey est témoin dans une donation faite à l'[[Abbaye Notre-Dame de Billon|abbaye de Buillon]] par Pierre de [[Scey-Maisières|Scey]]. Obscure famille d'ailleurs que cette famille de Flagey, vassale des [[Scey-Maisières|Scey]] qui était elle-même, vassale des Chalon-Arlay. À la fin du {{s-|XIV|e}}, Thibaud de [[Cusance]], seigneur de [[Scey-Maisières|Scey]], prêta de l'argent à [[Hugues II de Chalon-Arlay|Hugues de Chalon-Arlay]] : il reçut une partie de Flagey en gage. Le 28 juin 1385, il fit hommage à Hugues de tout ce qu'il tenait à Flagey, [[Amondans]] et [[Bolandoz]]. * '''Le {{XVIIe}} siècle''' La [[Guerre de Trente Ans]] n'épargna pas le village. Il ne fut cependant pas détruit mais les habitants durent loger, en 1636 et 1637, de nombreuses troupes, ce qui amena la ruine complète de la communauté. * '''Le {{XVIIIe}} siècle''' Le village connut un nouveau malheur : le 14 juillet 1746, un incendie le ravagea presque entièrement. Durant la [[Révolution française|Révolution]], un nouvel incendie détruisit l'église et une partie de la localité. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 25241 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Pierre Maire|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 25241 |1793=167 |1800=145 |1806=168 |1821=205 |1831=180 |1836=180 |1841=175 |1846=177 |1851=180 |1856=177 |1861=189 |1866=174 |1872=156 |1876=132 |1881=151 |1886=161 |1891=175 |1896=145 |1901=152 |1906=117 |1911=125 |1921=118 |1926=129 |1931=133 |1936=145 |1946=112 |1954=120 |1962=118 |1968=116 |1975=99 |1982=101 |1990=110 |1999=102 |2004= |2005= |2006=134 |2007= 134 |2008=137 |2009=139 |cassini=13913 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 25241 }} [[Categoria:Comuna de Dobs]] rztfj3rfqnhyfw2emeipbddg9brrgtb 2508985 2508982 2026-09-21T20:14:04Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508985 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Flagey | nomcomuna2=Flagey | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Besançon|Besançon]] | canton= [[Canton d'Amancey|Amancey]] | insee = 25241 | sitweb= | cp = 25330 | cònsol = Pierre Maire | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 6.12416666667 | latitud= 47.0383333333 | alt mini = 440 | alt mej = | alt maxi = 631 | km² = 7.79 }} '''Flagey''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Flagey]]'''Flagey'''}} {{Image label|x=0.614445590786|y=0.561528946468|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 117 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Silley-Amancey]] (1,4km)}}}} {{Image label|x=0.685115617496|y=0.460449930659|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 383 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chantrans]] (2,2km)}}}} {{Image label|x=0.45720802094|y=0.671134272503|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 337 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bolandoz]] (2,2km)}}}} {{Image label|x=0.680126659951|y=0.725261972249|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 310 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Reugney]] (3,5km)}}}} {{Image label|x=0.213576903762|y=0.50623857698|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 628 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Amancey]] (3,9km)}}}} {{Image label|x=0.174810641329|y=0.384157308008|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 235 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fertans]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.466526239164|y=0.108110393903|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 113 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chassagne-Saint-Denis]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.215806089395|y=0.813224927589|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 293 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Déservillers]] (5,5km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 25241 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Pierre Maire|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 25241 |1793=167 |1800=145 |1806=168 |1821=205 |1831=180 |1836=180 |1841=175 |1846=177 |1851=180 |1856=177 |1861=189 |1866=174 |1872=156 |1876=132 |1881=151 |1886=161 |1891=175 |1896=145 |1901=152 |1906=117 |1911=125 |1921=118 |1926=129 |1931=133 |1936=145 |1946=112 |1954=120 |1962=118 |1968=116 |1975=99 |1982=101 |1990=110 |1999=102 |2004= |2005= |2006=134 |2007= 134 |2008=137 |2009=139 |cassini=13913 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 25241 }} [[Categoria:Comuna de Dobs]] 74t64kl8urq9d16b8z7y6a78vfi6j1f 0 93170 2508983 2207459 2026-09-21T20:13:40Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508983 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Gilley | nomcomuna2=Gilley | imatge=cap | descripcion= | lògo= Logo Gilley.gif | escut= Blason Gilley.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Pontarlier|Pontarlier]] | canton= [[Canton de Montbenoît|Montbenoît]] | insee = 25271 | sitweb= | cp = 25650 | cònsol = Gilbert Marguet | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Saugets (en [[francés]]) | longitud= 6.48527777778 | latitud= 47.0483333333 | alt mini = 820 | alt mej = | alt maxi = 1083 | km² = 17.27 }} '''Gilley''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Gilley]]'''Gilley'''}} {{Image label|x=0.432153659926|y=0.285455527309|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 129 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Longemaison]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.320377478798|y=0.668101568032|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 419 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Chaux (Dobs)|La Chaux]] (4,4km)}}}} {{Image label|x=0.782502097346|y=0.490723108627|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 692 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Combes]] (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.481324319856|y=0.793673269409|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 611 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Longeville]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.511722471046|y=0.799033779608|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 274 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ville-du-Pont]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.442396239609|y=0.864072045043|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 347 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montbenoît]] (6,2km)}}}} {{Image label|x=0.373918035467|y=0.899050443296|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 91 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montflovin]] (7,1km)}}}} {{Image label|x=0.914624843962|y=0.632343722143|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1346 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Grand'Combe-Châteleu]] (7,3km)}}}} {{Image label|x=0.806392616322|y=0.191176074921|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 588 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fournets-Luisans]] (7,3km)}}}} {{Image label|x=0.0783170147293|y=0.47907670637|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 613 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Arc-sous-Cicon]] (7,5km)}}}} {{Image label|x=0.804776064289|y=0.84675813264|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 731 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Les Gras]] (7,7km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 25271 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gilbert Marguet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 25271 |1793=789 |1800=774 |1806=770 |1821=744 |1831=861 |1836=775 |1841=821 |1846=768 |1851=923 |1856=867 |1861=825 |1866=851 |1872=808 |1876=792 |1881=985 |1886=847 |1891=843 |1896=910 |1901=878 |1906=893 |1911=901 |1921=844 |1926=858 |1931=886 |1936=900 |1946=884 |1954=891 |1962=901 |1968=942 |1975=978 |1982=1040 |1990=1149 |1999=1253 |2004= |2005= |2006=1377 |2007=1395 |2008=1 417 |2009=1421 |cassini=15492 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 25271 }} [[Categoria:Comuna de Dobs]] ga12n14opsjp7ghz4og7pr8dn3zqn43 0 94453 2508991 2285123 2026-09-21T20:15:17Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508991 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Le Vernoy | nomcomuna2=Le Vernoy | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Montbéliard|Montbéliard]] | canton= [[Canton de Montbéliard-Ouest]] | insee = 25608 | sitweb= | cp = 25750 | cònsol = Pierre Tchoryk | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 6.6764 | latitud= 47.5603 | alt mini = 373 | alt mej = | alt maxi = 500 | km² = 3.3 }} '''Le Vernoy''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Dobs (departament)|Dobs]] e la [[regions francesas|region]] de [[Borgonha Franca Comtat]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Le Vernoy]]'''Le Vernoy'''}} {{Image label|x=0.370603767524|y=0.53242950397|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 227 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chavanne]] (1,3km)}}}} {{Image label|x=0.700795756|y=0.644069924517|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 456 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Aibre]] (2,0km)}}}} {{Image label|x=0.786637624236|y=0.473062146338|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 337 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Trémoins]] (2,3km)}}}} {{Image label|x=0.682930988885|y=0.727712051182|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 311 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Semondans]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.276170713536|y=0.642619709575|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 157 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villers-sur-Saulnot]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.564523735237|y=0.18361605777|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 834 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champey]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.535373194576|y=0.831640031925|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 715 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Désandans]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.790731997894|y=0.239799645641|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 301 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Coisevaux]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.13194615932|y=0.474821831156|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 718 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saulnot]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.907850331573|y=0.362950330729|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 140 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Verlans]] (3,6km)}}}} {{Image label|x=0.688407651086|y=0.937836437801|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 114 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Échenans]] (4,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 25608 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Pierre Tchoryk|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 25608 |1793=86 |1800=117 |1806=102 |1821=135 |1831=164 |1836=132 |1841=126 |1846=124 |1851=135 |1856=110 |1861=112 |1866=119 |1872=104 |1876=113 |1881=115 |1886=101 |1891=90 |1896=81 |1901=92 |1906=89 |1911=77 |1921=63 |1926=85 |1931=68 |1936=76 |1946=76 |1954=95 |1962=85 |1968=76 |1975=59 |1982=155 |1990=158 |1999=133 |2004= |2005= |2006=132 |2007= 131 |2008=143 |2009=155 |cassini=19371 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 25608 }} [[Categoria:Comuna de Dobs]] ancs5ynztx4ttg5izjpez1ymb0xmabj 0 95396 2508940 2313115 2026-09-21T13:40:01Z Kontributor 2K 52367 escut 2508940 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= La Chapelle-Saint-Sépulcre | nomcomuna2= La Chapelle-Saint-Sépulcre | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr la Chapelle-Saint-Sépulcre (Loiret).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Montargis|Montargis]] | canton= [[Canton de Courtenay|Courtenay]] | insee = 45076 | sitweb= <!-- facultatif --> | cp = 45210 | cònsol = Denis Petrini-Poli | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 2.84527777778 | latitud= 48.0186111111 | alt mini = 102 | alt mej = | alt maxi = 137 | km² = 6.21 }} '''La Chapelle-Saint-Sépulcre''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Loiret (departament)|Loiret]] e la [[regions francesas|region]] dau [[Centre e Vau de Léger]]. ==Geografia== {{...}} ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|La Chapelle-Saint-Sépulcre]]'''La Chapelle-Saint-Sépulcre'''}} {{Image label|x=0.687130666218|y=0.374717863089|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 270 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Louzouer]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.730009672625|y=0.448214372736|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 134 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Thorailles]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.731880662747|y=0.553490173545|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 751 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Selle-en-Hermoy]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.274173610732|y=0.402198425063|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 882 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Paucourt]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.735392847517|y=0.205685090824|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 943 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Selle-sur-le-Bied]] (6,3km)}}}} {{Image label|x=0.441544391128|y=0.114124772361|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 765 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Griselles (Loiret)|Griselles]] (6,8km)}}}} {{Image label|x=0.52137287505|y=0.92268704073|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1871 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Germain-des-Prés (Loiret)|Saint-Germain-des-Prés]] (7,2km)}}}} {{Image label|x=0.851704706889|y=0.23923603046|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 106 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Loup-de-Gonois]] (7,3km)}}}} {{Image label|x=0.169278491582|y=0.776651977387|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 11635 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Amilly (Loiret)|Amilly]] (7,5km)}}}} {{Image label|x=0.807624620011|y=0.847774064295|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 453 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Firmin-des-Bois]] (7,7km)}}}} {{Image label|x=0.915747878558|y=0.295694415916|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 273 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Courtemaux]] (7,7km)}}}} {{Image label|x=0.54462484611|y=0.97007492325|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 621 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gy-les-Nonains]] (8,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 45076 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Denis Petrini-Poli|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 45076 |1793=180 |1800=150 |1806=155 |1821=159 |1831=172 |1836=205 |1841=255 |1846=251 |1851=291 |1856=323 |1861=311 |1866=330 |1872=315 |1876=301 |1881=275 |1886=245 |1891=220 |1896=188 |1901=185 |1906=171 |1911=173 |1921=145 |1926=141 |1931=127 |1936=140 |1946=158 |1954=159 |1962=149 |1968=143 |1975=145 |1982=171 |1990=225 |1999=250 |2004= |2005= |2006=273 |2007= 277 |2008=272 |2009=267 |cassini=8334 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 45076 }} [[Categoria:Comuna de Loiret]] oz9zxosvmil9o3flgdzpqadh3jobujx 2508941 2508940 2026-09-21T13:42:02Z Kontributor 2K 52367 escut~ 2508941 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= La Chapelle-Saint-Sépulcre | nomcomuna2= La Chapelle-Saint-Sépulcre | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut=Blason de la ville de La Chapelle-Saint-Sépulcre (Loiret).svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Montargis|Montargis]] | canton= [[Canton de Courtenay|Courtenay]] | insee = 45076 | sitweb= <!-- facultatif --> | cp = 45210 | cònsol = Denis Petrini-Poli | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 2.84527777778 | latitud= 48.0186111111 | alt mini = 102 | alt mej = | alt maxi = 137 | km² = 6.21 }} '''La Chapelle-Saint-Sépulcre''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Loiret (departament)|Loiret]] e la [[regions francesas|region]] dau [[Centre e Vau de Léger]]. ==Geografia== {{...}} ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|La Chapelle-Saint-Sépulcre]]'''La Chapelle-Saint-Sépulcre'''}} {{Image label|x=0.687130666218|y=0.374717863089|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 270 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Louzouer]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.730009672625|y=0.448214372736|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 134 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Thorailles]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.731880662747|y=0.553490173545|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 751 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Selle-en-Hermoy]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.274173610732|y=0.402198425063|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 882 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Paucourt]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.735392847517|y=0.205685090824|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 943 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Selle-sur-le-Bied]] (6,3km)}}}} {{Image label|x=0.441544391128|y=0.114124772361|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 765 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Griselles (Loiret)|Griselles]] (6,8km)}}}} {{Image label|x=0.52137287505|y=0.92268704073|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1871 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Germain-des-Prés (Loiret)|Saint-Germain-des-Prés]] (7,2km)}}}} {{Image label|x=0.851704706889|y=0.23923603046|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 106 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Loup-de-Gonois]] (7,3km)}}}} {{Image label|x=0.169278491582|y=0.776651977387|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|18px|Comuna amb 11635 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Amilly (Loiret)|Amilly]] (7,5km)}}}} {{Image label|x=0.807624620011|y=0.847774064295|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 453 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Firmin-des-Bois]] (7,7km)}}}} {{Image label|x=0.915747878558|y=0.295694415916|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 273 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Courtemaux]] (7,7km)}}}} {{Image label|x=0.54462484611|y=0.97007492325|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 621 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Gy-les-Nonains]] (8,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 45076 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Denis Petrini-Poli|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 45076 |1793=180 |1800=150 |1806=155 |1821=159 |1831=172 |1836=205 |1841=255 |1846=251 |1851=291 |1856=323 |1861=311 |1866=330 |1872=315 |1876=301 |1881=275 |1886=245 |1891=220 |1896=188 |1901=185 |1906=171 |1911=173 |1921=145 |1926=141 |1931=127 |1936=140 |1946=158 |1954=159 |1962=149 |1968=143 |1975=145 |1982=171 |1990=225 |1999=250 |2004= |2005= |2006=273 |2007= 277 |2008=272 |2009=267 |cassini=8334 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 45076 }} [[Categoria:Comuna de Loiret]] 9fjkwvymbhc19y5f8jj1ui9ked2ysnu 0 96054 2509000 2140270 2026-09-21T20:17:38Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2509000 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna=Grez-Neuville | nomcomuna2=Grez-Neuville | imatge=[[Imatge:Grez-Neuville_Maine-et-Loire.jpg|290px]] | descripcion=La Mayenne, la gl&egrave;isa e lo p&ograve;rt de Neuville vista de Grez. | lògo=[[Imatge:cap|150px]] | escut=[[Imatge:cap|60px]] | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Segré|Segré]] | canton= [[Canton du Lion-d'Angers|Lion-d'Angers]] | insee =49155 | sitweb= | cp =49220 | cònsol =Jean-Yves Surrault | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Grez-Neuvillois, Grez-Neuvilloise (en [[francés]]) | longitud=-0.6830406 | latitud=47.601837 | alt mini =16 | alt mej = | alt maxi =97 | km² =48 }} '''Grez-Neuville''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Maine e Léger]] e la [[regions francesas|region]] dels [[Païses de Léger]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Grez-Neuville|]]'''Grez-Neuville'''}} {{Image label|x=0.599760993957|y=0.667793086331|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 612 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pruillé]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.369365607375|y=0.323691974418|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3675 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Lion-d'Angers]] (3,8km)}}}} {{Image label|x=0.592264630092|y=0.261673569518|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1010 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Thorigné-d'Anjou]] (4,3km)}}}} {{Image label|x=0.549400101429|y=0.765855628274|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1684 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Membrolle-sur-Longuenée]] (4,6km)}}}} {{Image label|x=0.442424964763|y=0.188663349359|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 704 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montreuil-sur-Maine]] (5,5km)}}}} {{Image label|x=0.845374262411|y=0.380602676262|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 781 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sceaux-d'Anjou]] (6,1km)}}}} {{Image label|x=0.173436607159|y=0.619726597754|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 950 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Brain-sur-Longuenée]] (6,2km)}}}} {{Image label|x=0.546685828736|y=0.879659147911|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1208 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Plessis-Macé]] (6,5km)}}}} {{Image label|x=0.636511185735|y=0.082134625139|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 221 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champteussé-sur-Baconne]] (7,5km)}}}} {{Image label|x=0.89435270237|y=0.707927455252|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2074 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Feneu]] (7,5km)}}}} </div><br clear=left> ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=49155 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Jean-Yves Surrault|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=49155 |1793=1269 |1800=1131 |1806=1175 |1821=1447 |1831=1401 |1836=1393 |1841=1383 |1846=1369 |1851=1418 |1856=1359 |1861=1427 |1866=1360 |1872=1252 |1876=1212 |1881=1155 |1886=1191 |1891=1228 |1896=1212 |1901=1122 |1906=1173 |1911=1141 |1921=1056 |1926=1013 |1931=983 |1936=966 |1946=873 |1954=1016 |1962=935 |1968=853 |1975=765 |1982=860 |1990=1040 |1999=1307 |2004= |2005= |2006=1436 |2007= 1455 |2008=1473 |2009=1500 |cassini=16192 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =49155 }} [[Categoria:Comuna de Maine e Léger]] 014livsvqwec6ttzuxzx35vxt88vy0i 0 98087 2508975 1809149 2026-09-21T20:12:21Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508975 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Flagy | nomcomuna2=Flagy | imatge=[[Imatge:cap|290px]] | descripcion= | lògo=[[Imatge:cap|150px]] | escut=[[Imatge:cap|60px]] | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Mâcon|Mâcon]] | canton= [[Canton de Cluny|Cluny]] | insee = 71199 | sitweb= | cp = 71250 | cònsol = | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud= 4.63972222222 | latitud= 46.5002777778 | alt mini = 229 | alt mej = | alt maxi = 436 | km² = 8.38 }} '''Flagy''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Sòna e Léger]] e la [[regions francesas|region]] de [[Borgonha]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Flagy|]]'''Flagy'''}} {{Image label|x=0.725130341783|y=0.59735876351|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 372 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Massilly]] (2,9km)}}}} {{Image label|x=0.313420387021|y=0.632854131008|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 56 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Massy (Sòna e Léger)|Massy]] (3,1km)}}}} {{Image label|x=0.750449498611|y=0.393530360257|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 179 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Taizé (Sòna e Léger)|Taizé]] (3,3km)}}}} {{Image label|x=0.512309026844|y=0.192149012515|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 262 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cortevaix]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.25677694906|y=0.322804975937|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 808 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Salornay-sur-Guye]] (4,1km)}}}} {{Image label|x=0.209068100854|y=0.590392057425|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 64 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vitry-lès-Cluny]] (4,1km)}}}} {{Image label|x=0.755684662617|y=0.282350439538|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 135 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ameugny]] (4,2km)}}}} {{Image label|x=0.270622921273|y=0.750556630297|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 292 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Vineuse]] (4,5km)}}}} {{Image label|x=0.575148842064|y=0.892538100289|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 345 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lournand]] (5,0km)}}}} {{Image label|x=0.115531187599|y=0.356911611402|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 31 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chérizet]] (5,5km)}}}} {{Image label|x=0.414357918484|y=0.0660255072471|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 291 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bonnay (Sòna e Léger)|Bonnay]] (5,8km)}}}} </div><br clear=left> ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 71199 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 71199 |1793=518 |1800=600 |1806=544 |1821=585 |1831=609 |1836=509 |1841=603 |1846=580 |1851=531 |1856=490 |1861=507 |1866=474 |1872=463 |1876=447 |1881=450 |1886=389 |1891=347 |1896=330 |1901=311 |1906=307 |1911=287 |1921=223 |1926=223 |1931=179 |1936=179 |1946=164 |1954=154 |1962=142 |1968=126 |1975=125 |1982=117 |1990=126 |1999=139 |2004= |2005= |2006=164 |2007= 170 |2008=177 |2009=183 |cassini=13920 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 71199 }} [[Categoria:Comuna de Sòna e Léger]] 1ucs4p47e7cra7g20xbesinl33b50we 0 100178 2508995 2208223 2026-09-21T20:16:42Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia */ 2508995 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Navenne | nomcomuna2=Navenne | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Vesoul|Vesoul]] | canton= [[Canton de Vesoul-Est|Vesoul-Est]] | insee = 70378 | sitweb= | cp = 70000 | cònsol = Alain Boudot | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 6.1656 | latitud= 47.6078 | alt mini = 223 | alt mej = | alt maxi = 441 | km² = 3.91 }} '''Navenne''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Sòna]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ==Istòria== {{Apertium|fr}} L'origina del nom de Navenne sembla provenir del celtique naven #que significa "p&egrave; de serral" En [[1312]], Navenne #dintrar dins la t&egrave;rra de Faucogney. Graisse : antany Vilatge important e banc d'una distincion ligada a aquela de Navenne ; #&egrave;sser destruit pendent la [[gu&egrave;rra de D&egrave;tz Ans (Franca-Comtat)|gu&egrave;rra de D&egrave;tz Ans]]. A la Mi&egrave;ja Edat, Navenne compreni&aacute; lo vilatge ancian sus la si&aacute; localizacion actuala e div&egrave;rsa caserius talas qu'aqueles de Graisse, del Pont amb la si&aacute; gl&egrave;isa e de Itac. A {{la s-|XIV|e}}, las distincions de Navenne e de Graisse fasi&aacute;n partida del domeni dels comtes de Bourgogne. En 1789 aperteni&aacute;n a la familha de Lampinet e agu&egrave;ron integrat l'an 1790 a las districts e de costats de Vesoul. Lo territ&ograve;ri de Navenne s'estendi&aacute; fins al Durgeon e se trobava limitrophe de las municipalitats Noidans los Vesoul e de Frotey los Vesoul. L'estacion de Vesoul, tot coma la manufacture dels tabacs (marida Ara de las associacions carri&egrave;ra Jean Jaures) &egrave;ran antany implantadas sus Navenne. Mas per doas fes, en 1860 e en1876 Navenne pat&iacute;s de la part de Vesoul, interess&eacute;e per las taxas de concession, de las amputations territorialas #que lor cali&aacute; portar los limits communales amb Vesoul dins la carri&egrave;ra de la Tuilerie (a l'ora d'ara carri&egrave;ra Pierre Curie) e dins la carri&egrave;ra de Villersexel. Los abitants de Navenne se consagraven essencialament a la cultura de la vinha e al mara&icirc;chage. La gl&egrave;isa amb lo sieu tet a l'imperiala data de 1783. Lo cast&egrave;l seigneurial, situat a la nautor del vilatge (a l'ora d'ara 31 carri&egrave;ra Victor Hugo) #protegir l'esc&ograve;la de gojats e de filhas e la Comuna fins en 1954 e de contunh, fins en 1978, un peloton de gendarmerie motoris&eacute;e. Un cast&egrave;l, bastit a {{la s-|XIX|e}} e destruit l'an 1991 #ocupar la localizacion de l'actual Centre de R&eacute;education Foncional ; #servir pendent qualques ans d'ann&egrave;xa dins l'espital Paul Morel de Vesoul. Lo cement&egrave;ri militar i agu&egrave;t condicionat a l'endeman de la segonda gu&egrave;rra mondiala. Navenne Se #desvolopar en los ans 1930 amb los lotissements Bouvaist (actualas carri&egrave;ras F.Buisson, Joffre, Foch) E Melk (bas de l'actuala carri&egrave;ra Generala de Gaulle), 1960 (barratz carri&egrave;ra Maurici Gillot) e 1980 'Montmartine). D'unas autras disposicions, ostals individuales e com&egrave;rcis, equipas publicas (Centre de Gaulle, Gymnase) #veire lo jorn dempu&egrave;i alavetz. Navenne Aperten al arrondissement de Vesoul, al costat de Vesoul Es, a la comunitat de municipalitats de l'aglomeracion de Vesoul(CCAV) e dins lo Pa&iacute;s de Vesoul/Val de Sa&ocirc;ne. Segon las fonts INSEE la populacion (sens dobles comptes) de Navenne es passat de 1 195 abitants l'an 1962 a 1 641 l'an 1999. La populacion totala l'an 1999 a #&egrave;sser de 1 781 abitants. La f&ograve;r&ccedil;a granda majoritat de las resid&eacute;ncias principalas siatz 79,1 % a constituit d'ostals individuales e 68 % dels abitants son de proprietaris de lo sieu lotjament. {{Original|fr}} L'origine du nom de Navenne semble provenir du celtique naven qui signifie "pied de coteau" En [[1312]], Navenne entra dans la terre de Faucogney. Graisse : autrefois village important et siège d'une seigneurie liée à celle de Navenne ; fut détruit durant la [[guerre de Dix Ans (Franche-Comté)|guerre de Dix Ans]]. Au Moyen Âge, Navenne comprenait le village ancien sur son emplacement actuel et plusieurs hameaux tels que ceux de Graisse, du Pont avec son église et d'Itac. Au {{s-|XIV|e}}, les seigneuries de Navenne et de Graisse faisaient partie du domaine des comtes de Bourgogne. En 1789 elles appartenaient à la famille de Lampinet et furent intégrées en 1790 aux districts et cantons de Vesoul. Le territoire de Navenne s'étendait jusqu'au Durgeon et se trouvait limitrophe des communes Noidans les Vesoul et de Frotey les Vesoul. La gare de Vesoul, tout comme la manufacture des tabacs (maintenant Maison des associations rue Jean Jaures) étaient jadis implantées sur Navenne. Mais par deux fois, en 1860 et en1876 Navenne subit de la part de Vesoul, interessée par les taxes d'octroi, des amputations territoriales qui devaient porter les limites communales avec Vesoul à la rue de la Tuilerie (actuellement rue Pierre Curie) et à la rue de Villersexel. Les habitants de Navenne se consacraient essentiellement à la culture de la vigne et au maraîchage. La glèisa avec son toit à l'impériale date de 1783. Le château seigneurial, situé au haut du village (actuellement 31 rue Victor Hugo) abrita l'école de garçons et de filles et la Mairie jusqu'en 1954 et puis, jusqu'en 1978, un peloton de gendarmerie motorisée. Un château, construit au {{s-|XIX|e}} et détruit en 1991 occupa l'emplacement de l'actuel Centre de Réeducation Fonctionnelle ; il servit pendant quelques années d'annexe à l'hôpital Paul Morel de Vesoul. Le cimetière militaire fut aménagé au lendemain de la seconde guerre mondiale. Navenne se développa dans les années 1930 avec les lotissements Bouvaist (actuelles rues F.Buisson, Joffre, Foch) et Melk (bas de l'actuelle rue Général de Gaulle), 1960 (quartier rue Maurice Gillot) et 1980 'Montmartine). D'autres aménagements, maisons individuelles et commerces, équipements publics (Centre de Gaulle, Gymnase) virent le jour depuis lors. Navenne appartient à l'arrondissement de Vesoul, au canton de Vesoul Est, à la communauté de communes de l'agglomération de Vesoul(CCAV) et au Pays de Vesoul/Val de Saône. Selon les sources INSEE la population (sans doubles comptes) de Navenne est passée de 1 195 habitants en 1962 à 1 641 en 1999. La population totale en 1999 a été de 1 781 habitants. La très grande majorité des résidences principales soit 79,1 % est constituée de maisons individuelles et 68 % des habitants sont propriétaires de leur logement. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 70378 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Alain Boudot|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 70378 |1793=300 |1800=304 |1806=374 |1821=372 |1831=404 |1836=446 |1841=503 |1846=514 |1851=518 |1856=583 |1861=549 |1866=682 |1872=913 |1876=473 |1881=505 |1886=503 |1891=573 |1896=575 |1901=591 |1906=660 |1911=738 |1921=764 |1926=802 |1931=896 |1936=1044 |1946=1186 |1954=1258 |1962=1195 |1968=1419 |1975=1597 |1982=1533 |1990=1629 |1999=1641 |2004= |2005=1753 |2006=1748 |2007= 1783 |2008=1 773 |2009=1762 |cassini=24591 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 70378 }} [[Categoria:Comuna de la Nauta Sòna]] 7473iiyusr1pwgai9z7iljw5xfjiv4h 2508997 2508995 2026-09-21T20:16:59Z Nicolas Eynaud 6858 /* Istòria */ 2508997 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Navenne | nomcomuna2=Navenne | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Vesoul|Vesoul]] | canton= [[Canton de Vesoul-Est|Vesoul-Est]] | insee = 70378 | sitweb= | cp = 70000 | cònsol = Alain Boudot | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 6.1656 | latitud= 47.6078 | alt mini = 223 | alt mej = | alt maxi = 441 | km² = 3.91 }} '''Navenne''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Sòna]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Franca Comtat]]. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 70378 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Alain Boudot|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 70378 |1793=300 |1800=304 |1806=374 |1821=372 |1831=404 |1836=446 |1841=503 |1846=514 |1851=518 |1856=583 |1861=549 |1866=682 |1872=913 |1876=473 |1881=505 |1886=503 |1891=573 |1896=575 |1901=591 |1906=660 |1911=738 |1921=764 |1926=802 |1931=896 |1936=1044 |1946=1186 |1954=1258 |1962=1195 |1968=1419 |1975=1597 |1982=1533 |1990=1629 |1999=1641 |2004= |2005=1753 |2006=1748 |2007= 1783 |2008=1 773 |2009=1762 |cassini=24591 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee = 70378 }} [[Categoria:Comuna de la Nauta Sòna]] dgt2gvz7scbvrjtbxc3jwpw3cx6xh3z 0 108484 2508936 2253668 2026-09-21T13:08:28Z Kontributor 2K 52367 escut 2508936 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Jenzat | nom2 = ''Jenzat'' | imatge = Jenzat.JPG | descripcion = Lo vièlh chastèl de Jenzat (sègle XV{{e}}) | lògo = | escut = Blason ville fr Jenzat (Allier).svg | escais = | region ist = {{Borbonés}} | parçan = | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]] | arrondiment = [[Arrondiment de Vichèi|Vichèi]] | canton = [[Canton de Gatnat|Gatnat]] | sitweb = | cp = 03800 | insee = 03133 | cònsol = Claire Mathieu-Portejoie | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 3.19583333333 | latitud = 46.1613888889 | alt mej = | alt mini = 274 | alt maxi = 449 | km² = 11.64 |}} ''Jenzat'' (nom en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Borbonés]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Alèir (departament)|Alèir]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], <small>ancianament d'[[Auvèrnhe (region)|Auvèrnhe]]</small>. ==Geografia== === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Jenzat]] '''Jenzat'''}} {{Image label|x=0.640683472574|y=0.376556675635|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 435 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Germain-de-Salles]] <br/>(2,3 km)}}}} {{Image label|x=0.326220296801|y=0.331493450539|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 383 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Charós]] <br/>(3,3 km)}}}} {{Image label|x=0.784959323666|y=0.498257860939|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 272 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lo Maiet d'Ecòla]] <br/>(3,4 km)}}}} {{Image label|x=0.675938399678|y=0.745735514511|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 336 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saulzet]] <br/>(3,7 km)}}}} {{Image label|x=0.493187392147|y=0.854009164917|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 273 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mazerier]] <br/>(4,4 km)}}}} {{Image label|x=0.173295524844|y=0.653322828624|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 650 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sant Bonet de Ròchafòrt]] <br/>(4,8 km)}}}} {{Image label|x=0.505338071607|y=0.125874526055|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 150 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Ussel (Alèir)|Ussel]] <br/>(4,9 km)}}}} {{Image label|x=0.267298479752|y=0.820701563759|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 228 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Begas]] <br/>(5,2 km)}}}} {{Image label|x=0.174145265741|y=0.191566694196|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 227 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Taxat-Senat]] <br/>(6,0 km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 03133 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat=Claire Mathieu-Portejoie |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Jean Meunier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin=2001|Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 03133 |1793=1070 |1800=1085 |1806=1047 |1821=1256 |1831=1180 |1836=1149 |1841=1138 |1846=1158 |1851=1177 |1856=1168 |1861=1153 |1866=1127 |1872=1105 |1876=1075 |1881=1051 |1886=1028 |1891=975 |1896=922 |1901=894 |1906=870 |1911=803 |1921=652 |1926=620 |1931=605 |1936=584 |1946=544 |1954=490 |1962=513 |1968=492 |1975=451 |1982=422 |1990=439 |1999=450 |2006=504 |2007= |2008= |2009= |cassini=17751 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas== {{reflist}} {{Portal|Borbonés|Occitània}} {{Comunas d'Alèir}} [[Categoria:Comuna d'Alèir]] [[Categoria:Comuna de Borbonés occitanofòna]] me1wyw0ttdqc9dqeacm3akdevxl7pgy 0 108501 2508935 2364698 2026-09-21T13:05:27Z Kontributor 2K 52367 escut 2508935 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Loriges | nom2 = ''Loriges'' | imatge = Loriges_église_2016-03-10.JPG | descripcion = La glèisa de Lorigas. | lògo = | escut = Blason ville fr Loriges (Allier).svg | escais = | region ist = {{Borbonés}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment de Moulins|Moulins]] | canton = [[Canton de Sant Porçanh de Siula|Sant Porçanh de Siula]] | sitweb = | cp = 03500 | insee = 03148 | cònsol = Henri Marchand | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | latitud = 46.27 | longitud = 3.3475 | alt mej = | alt mini = 240 | alt maxi = 284 | km² = 9.48 |}} '''Lorigas'''<ref>Toponimia Occitana ([[Institut d'Estudis Occitans]]) : IEO_BdTopoc : <nowiki>https://openstreetmap-oc.org</ref> {{refins}} (en [[francés]] ''Loriges'') es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Borbonés]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d’[[Alèir (departament)|Alèir]] e la [[regions francesas|region]] [[França|francesa]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], <small>ancianament d'[[Auvèrnhe (region)|Auvèrnhe]]</small>. ==Geografia== === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Lorigas]] '''Lorigas'''}} {{Image label|x=0.594846312012|y=0.36258623768|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 613 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Paray-sous-Briailles]] <br/>(2,8 km)}}}} {{Image label|x=0.499572737169|y=0.784534181357|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 377 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Didier-la-Forêt]] <br/>(4,7 km)}}}} {{Image label|x=0.740980914856|y=0.730548751733|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 358 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Marcenat (Alèir)|Marcenat]] <br/>(5,4 km)}}}} {{Image label|x=0.851688685269|y=0.555563073542|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 466 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Créchy]] <br/>(5,8 km)}}}} {{Image label|x=0.238444408582|y=0.243643964208|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 5045 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Pourçain-sur-Sioule]] <br/>(6,3 km)}}}} {{Image label|x=0.757391057613|y=0.215343236423|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3814 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Varenas (Alèir)|Varenas]] <br/>(6,4 km)}}}} {{Image label|x=0.165878345208|y=0.640174274859|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 668 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bayet]] <br/>(6,4 km)}}}} {{Image label|x=0.886106143157|y=0.714889168992|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 847 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bilhi]] <br/>(7,3 km)}}}} </div>{{clear|left}} == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 03148 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Henri Marchand|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 03148 |1793=288 |1800=302 |1806=509 |1821=308 |1831=389 |1836=442 |1841=417 |1846=460 |1851=445 |1856=440 |1861=458 |1866=516 |1872=505 |1876=507 |1881=502 |1886=485 |1891=497 |1896=454 |1901=426 |1906=441 |1911=415 |1921=381 |1926=337 |1931=339 |1936=318 |1946=344 |1954=323 |1962=299 |1968=296 |1975=281 |1982=271 |1990=323 |1999=326 |2004= |2005= |2006=299 |2007=295 |2008=311 |2009=326 |max=600 |cassini=20025 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas== {{reflist}} {{Multibendèl|Portal Borbonés|Portal Occitània}} {{Comunas d'Alèir}} [[Categoria:Comuna d'Alèir]] [[Categoria:Comuna de Borbonés occitanofòna]] f0i06lc87o3prrfe4eaj5t49vqja2gz 0 108548 2508937 2414477 2026-09-21T13:13:42Z Kontributor 2K 52367 escut 2508937 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Nades | nom2 = ''Nades'' | imatge = Eglise_de_Nades_(Allier).jpg | descripcion = | lògo = | escut = Blason ville fr Nades (Allier).svg | escais = | region ist = {{Borbonés}} | parçan = {{Combralha Auvernhata}}{{Ref-Contradas-Jornalet}} | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], <small>ancianament d'{{Auvèrnhe (region)}}</small> | arrondiment = [[Arrondiment de Montluçon|Montluçon]] | canton = [[Canton de Gatnat|Gatnat]], ancianament d'[[Canton d'Ebruelh|Ebruelh]] | intercom = Sant Porçanh-Siula-Limanha (2017 ---->) | sitweb = | cp = 03450 | insee = 03192 | cònsol = Henri-Claude Buvat | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 46.16 | longitud = 2.96888888889 | alt mini = 394 | alt mej = | alt maxi = 734 | km² = 8.49 |}} '''Nades'''{{Bdtopoc}}{{refins}} (''Nades'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Borbonés]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Alèir (departament)|Alèir]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], <small>ancianament d'[[Auvèrnhe (region)|Auvèrnhe]]</small>. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Nades]] '''Nades'''}} {{Image label|x=0.659888379393|y=0.51660533177|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 368 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Gleisola]] <br/>(2,5 km)}}}} {{Image label|x=0.330287323978|y=0.62805681609|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 558 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Servant (Puy-de-Dôme)|Servant]] <br/>(3,8 km)}}}} {{Image label|x=0.354870674666|y=0.341616520126|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 387 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Échassières]] <br/>(4,0 km)}}}} {{Image label|x=0.613990708054|y=0.718716952055|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 239 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chouvigny]] <br/>(4,0 km)}}}} {{Image label|x=0.232002478292|y=0.463998969234|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 295 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Moureuille]] <br/>(5,0 km)}}}} {{Image label|x=0.697556525978|y=0.817104891422|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 132 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Gal-sur-Sioule]] <br/>(6,1 km)}}}} {{Image label|x=0.911519679944|y=0.46576884189|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 42 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Veauce]] <br/>(6,8 km)}}}} {{Image label|x=0.156800874562|y=0.323016529996|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 201 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Durmignat]] <br/>(7,0 km)}}}} {{Image label|x=0.940715860783|y=0.550324344777|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 103 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sussat]] <br/>(7,3 km)}}}} {{Image label|x=0.702845331302|y=0.115347117715|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 126 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cotansoza]] <br/>(7,4 km)}}}} {{Image label|x=0.559863511961|y=0.0684226341871|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 291 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Louroux-de-Bouble]] <br/>(7,5 km)}}}} {{Image label|x=0.51835671635|y=0.954181855205|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 261 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pouzol]] <br/>(7,6 km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 03192 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Henri-Claude Buvat|Partit= |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 03192 |1793=518 |1800=459 |1806=505 |1821=486 |1831=709 |1836=571 |1841=545 |1846=536 |1851=498 |1856=472 |1861=527 |1866=559 |1872=549 |1876=558 |1881=531 |1886=545 |1891=566 |1896=558 |1901=544 |1906=494 |1911=499 |1921=312 |1926=294 |1931=258 |1936=219 |1946=219 |1954=248 |1962=223 |1968=176 |1975=127 |1982=133 |1990=108 |1999=135 |2006=124 |2007=122 |2008=123 |2009=120 |cassini=24495 |senscomptesdobles=1962}} * 2016 : 152 ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas== {{reflist}} {{Portal Borbonés}} {{Portal Occitània}} {{Comunas d'Alèir}} [[Categoria:Comuna d'Alèir]] [[Categoria:Comuna de Borbonés occitanofòna]] 0sli38t7c8hwcb7dconbllrqsezz1wx 0 108644 2508938 2286286 2026-09-21T13:18:29Z Kontributor 2K 52367 escut 2508938 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Lo Telh | nom2 = ''Le Theil'' | imatge = Le Theil église.jpg | descripcion = | lògo = | escut = Blason ville fr Le Theil (Allier).svg | escais = | region ist = {{Borbonés}} | parçan = | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]] | arrondiment = [[Arrondiment de Moulins|Moulins]] | canton = [[Canton de Lo Montet|Lo Montet]] | sitweb = | cp = 03240 | insee = 03281 | cònsol = Guy Madet | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 3.135 | latitud = 46.3555555556 | alt mini = 334 | alt mej = | alt maxi = 463 | km² = 28.92 |}} '''Lo Telh'''<ref>Toponimia Occitana ([[Institut d'Estudis Occitans]]) : IEO_BdTopoc : <nowiki>http://bdtopoc.org</nowiki></ref> (en [[francés]] ''Le Theil'') es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Borbonés]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d’[[Alèir (departament)|Alèir]] e la [[regions francesas|region]] [[França|francesa]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], <small>ancianament d'[[Auvèrnhe (region)|Auvèrnhe]]</small>. ==Geografia== === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Lo Teilh]] '''Lo Teilh'''}} {{Image label|x=0.632273891929|y=0.538539795806|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 191 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Felina]] <br/>(2,6 km)}}}} {{Image label|x=0.665747108686|y=0.254796535368|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 393 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Treban]] <br/>(6,2 km)}}}} {{Image label|x=0.255296685263|y=0.64200843254|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 463 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Vosac]] <br/>(6,3 km)}}}} {{Image label|x=0.174843577949|y=0.376468713504|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 415 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Doas Chasas]] <br/>(7,9 km)}}}} {{Image label|x=0.85135972166|y=0.678483983836|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 511 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bransat]] <br/>(8,1 km)}}}} {{Image label|x=0.232128474331|y=0.218228025586|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 510 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lo Montet]] <br/>(8,6 km)}}}} {{Image label|x=0.879040893816|y=0.324569810879|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 244 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Meillard]] <br/>(8,7 km)}}}} {{Image label|x=0.670864899765|y=0.892223528461|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 364 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fleuriel]] <br/>(8,8 km)}}}} {{Image label|x=0.932702543774|y=0.55629399606|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 249 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Verneuil-en-Bourbonnais]] <br/>(9,0 km)}}}} {{Image label|x=0.278818476023|y=0.147869561604|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 932 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Tronget]] <br/>(9,1 km)}}}} {{Image label|x=0.804299670811|y=0.822601774966|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 368 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sessiat]] <br/>(9,1 km)}}}} {{Image label|x=0.251073612904|y=0.853632438681|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 257 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Target (Alèir)|Target]] <br/>(9,4 km)}}}} </div>{{clear|left}} == Toponimia == {{...}}Tilleyum 1327, Tilia 1351 < oc. Telh. E. Negre == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 03281 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat=Guy Madet |Partit=divèrs dreita |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Rachel Boudignon|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 03281 |1793=1040 |1800=918 |1806=1077 |1821=1090 |1831=1064 |1836=1107 |1841=1008 |1846=1041 |1851=1036 |1856=1042 |1861=1073 |1866=1116 |1872=1182 |1876=1206 |1881=1250 |1886=1262 |1891=1203 |1896=1167 |1901=1168 |1906=1143 |1911=1091 |1921=982 |1926=958 |1931=965 |1936=936 |1946=822 |1954=746 |1962=695 |1968=679 |1975=590 |1982=503 |1990=456 |1999=413 |2004= |2005= |2006=393 |2007=400 |2008=408 |2009=415 |cassini=37326 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veir tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas== {{reflist}} {{Multibendèl|Portal Borbonés|Portal Occitània}} {{Comunas d'Alèir}} [[Categoria:Comuna d'Alèir]] [[Categoria:Comuna de Borbonés occitanofòna]] 14175sy0lhqgl6rfwofk97znv1f4j8u 0 108673 2508939 2242805 2026-09-21T13:31:26Z Kontributor 2K 52367 escut 2508939 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nom2=Le Veurdre | nomcomuna = | lògo= | imatge=Le Veurdre Allier-Église Saint-Hippolyte.JPG | descripcion= | escut=Blason ville fr le Veurdre (Allier).svg | escais= | region ist={{Borbonés}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Moulins|Moulins]] | canton= [[Canton de Lurcy-Lévis|Lurcy-Lévis]] | sitweb= | cp= 03320 | insee = 03309 | cònsol = Jacqueline Berthet | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = |alt mej= |longitud= 3.04055555556 |latitud= 46.7569444444 | alt mini = 182 | alt maxi = 241 | km² = 21.16 }} '''Le Veurdre''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[França|francofòna]] de [[Borbonés]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Alèir (departament)|Alèir]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Le Veurdre]]'''Le Veurdre'''}} {{Image label|x=0.461557558021|y=0.439533730737|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 169 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Château-sur-Allier]] (1,5km)}}}} {{Image label|x=0.668922105144|y=0.380294343057|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 684 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Livry (Nièvre)|Livry]] (3,4km)}}}} {{Image label|x=0.25522129082|y=0.572340358408|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 175 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Neure]] (4,7km)}}}} {{Image label|x=0.35964616434|y=0.817032961191|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 420 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Pouzy-Mésangy]] (5,9km)}}}} {{Image label|x=0.714202248827|y=0.154227759987|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 390 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Langeron (Nièvre)|Langeron]] (6,9km)}}}} {{Image label|x=0.86243586849|y=0.273805501555|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1988 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Pierre-le-Moûtier]] (7,1km)}}}} {{Image label|x=0.4781616236|y=0.0850583217823|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 450 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mornay-sur-Allier]] (7,2km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 03309 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jacqueline Berthet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 03309 |1793=901 |1800=880 |1806=867 |1821=849 |1831=1049 |1836=1173 |1841=1278 |1846=1338 |1851=1120 |1856=1170 |1861=1180 |1866=1209 |1872=1222 |1876=1235 |1881=1206 |1886=1215 |1891=1204 |1896=1137 |1901=1105 |1906=980 |1911=965 |1921=790 |1926=776 |1931=719 |1936=698 |1946=792 |1954=689 |1962=698 |1968=717 |1975=699 |1982=604 |1990=595 |1999=578 |2004= |2005= |2006=550 |2007=541 |2008=544 |2009=536 |cassini=39659 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas== {{reflist}} {{Portal|Borbonés|Comunas}} {{Comunas d'Alèir}} [[Categoria:Comuna de Borbonés francofòna‎]] [[Categoria:Comuna d'Alèir]] oxnru00pps7gv3m688vk8dtjsd5uby9 0 167425 2508957 2078509 2026-09-21T19:52:41Z Alaric 506 44932 2508957 wikitext text/x-wiki '''Sarron e Sent Julian''' (oficialament en [[francés]] ''Sarroux-Saint-Julien'') es dempueis lo 1èir de genèir 2017, una [[comuna]] novela d'[[Occitània]], dins la region istorica de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], administrada per lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] de la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. La comuna novela recampa las comunas de [[Sarron (Corresa)|Sarron]] e ''[[Sent Julian prep Baurt]]'' (fòrma erronèa), que venon de comunas delegadas. La comuna es [[Auvernhat|auvernhassa]] lingüisticament. ==Geografia== ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== * Lo [[chapluec]] es a [[Sarron (Corresa)|Sarron]]. {{ElegitDebuta|insee= 19252 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat=Nicolas Jouve |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= setembre de [[2024]] |Fin= 2026 |Identitat=Jean-Paul Alphonsout |Partit= |Qualitat= retirat EDF }} {{Elegit |Debuta= genèir de [[2017]] |Fin= julhet de 2024 (demission) |Identitat= Xavier Gruat |Partit= |Qualitat= Commerçant, ancian cònsol de Sent Julian }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== 2017 : 851, 2023 : 866. {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion <small> (darrèira populacion coneguda)</small> !Densitat (<small>ab/km²</small>) |- |'''[[Sarron]]''' |19252 |23,76 |444 |19 |- |[[Sent Julian de Baurt|Sent Julian de Bòrt]] |19218 |30,63 |401 |13 |- |} ==Luecs e monuments== <gallery> Mairie_de_Sarroux-Saint_Julien.png|L'ostal de comuna. Château_de_Pierrefite.jpg|Chastel de Pèirafita. Saint-Julien-près-Bort_site_Saint-Nazaire.JPG|Site de Sant Nazari. Sarroux_église.JPG|La gleisa Sant Bertomiu de Sarron. Église_Saint-Joseph-de-Vaux.jpg|La gleisa Sant Josep de Vaus. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== <references/> 85nsp39456avo0defcue1u4w6u1gebj 2508960 2508957 2026-09-21T20:04:23Z Alaric 506 44932 infobox 2508960 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sarron e Sent Julian | nom2 = ''Sarroux'' | imatge = Mairie_de_Sarroux-Saint_Julien.png | descripcion = L'ostal de comuna. | lògo = cap | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19252 | cp = 19110 | cònsol = Nicolas Jouve | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.4317 | latitud = 45.4144 | alt mej = | alt mini = | alt maxi = | km² = 54.39 | gentilici = |}} '''Sarron e Sent Julian''' (oficialament en [[francés]] ''Sarroux-Saint-Julien'') es dempueis lo 1èir de genèir 2017, una [[comuna]] novela d'[[Occitània]], dins la region istorica de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], administrada per lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] de la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. La comuna novela recampa las comunas de [[Sarron (Corresa)|Sarron]] e ''[[Sent Julian prep Baurt]]'' (fòrma erronèa), que venon de comunas delegadas. La comuna es [[Auvernhat|auvernhassa]] lingüisticament. ==Geografia== ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== * Lo [[chapluec]] es a [[Sarron (Corresa)|Sarron]]. {{ElegitDebuta|insee= 19252 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Nicolas Jouve |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= setembre de [[2024]] |Fin= 2026 |Identitat=Jean-Paul Alphonsout |Partit= |Qualitat= retirat EDF }} {{Elegit |Debuta= genèir de [[2017]] |Fin= julhet de 2024 (demission) |Identitat= Xavier Gruat |Partit= |Qualitat= Commerçant, ancian cònsol de Sent Julian }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== 2017 : 851, 2023 : 866. {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion <small> (darrèira populacion coneguda)</small> !Densitat (<small>ab/km²</small>) |- |'''[[Sarron]]''' |19252 |23,76 |444 |19 |- |[[Sent Julian de Baurt|Sent Julian de Bòrt]] |19218 |30,63 |401 |13 |- |} ==Luecs e monuments== <gallery> Château_de_Pierrefite.jpg|Chastel de Pèirafita. Saint-Julien-près-Bort_site_Saint-Nazaire.JPG|Site de Sant Nazari. Sarroux_église.JPG|La gleisa Sant Bertomiu de Sarron. Église_Saint-Joseph-de-Vaux.jpg|La gleisa Sant Josep de Vaus. Sarroux_-_Saint_Julien,_mairie.jpg|L'ostal de comuna. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== <references/> 1rpnakl9euorg2n829f96gtegzyp1uq 2509003 2508960 2026-09-21T20:36:05Z Alaric 506 44932 perimètre del territòri 2509003 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sarron e Sent Julian | nom2 = ''Sarroux'' | imatge = Mairie_de_Sarroux-Saint_Julien.png | descripcion = L'ostal de comuna. | lògo = cap | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Nòva Aquitània]] | departament = {{Corresa}} | arrondiment = [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] | canton = Nauta Dordonha ([[Canton de Bòrt|Bòrt]] davant 2015) | intercom = [[Nauta Corresa Comunautat]] | insee = 19252 | cp = 19110 | cònsol = Nicolas Jouve | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 2.4317 | latitud = 45.4144 | alt mej = | alt mini = | alt maxi = | km² = 54.39 | gentilici = |}} '''Sarron e Sent Julian''' (en [[francés]] ''Sarroux-Saint-Julien'') es dempueis lo 1èir de genèir 2017, una [[comuna]] novela d'[[Occitània]], dins la region istorica de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], administrada per lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] de la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. La comuna novela recampa las comunas de [[Sarron (Corresa)|Sarron]] e ''[[Sent Julian prep Baurt]]'' (fòrma erronèa), que venon de comunas delegadas. La comuna es [[Auvernhat|auvernhassa]] lingüisticament. ==Geografia== ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sarron e Sent Julian | nòrd = [[Talamin]], </br> [[Monestièr e Port Dieu|Monestièr Part Deu]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | nòrd-èst = [[Bèlluòc (Cantal)|Bèlluòc]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | èst = [[Lanòbre]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-èst = [[Bòrt]] | sud = [[Champanhac (Cantal)|Champanhac]] , </br> [[Madic]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | sud-oèst = [[Sant Pèire (Chantal)|Sant Pèire]] <small>([[Cantal (departament)|Cantal]])</small> | oèst = [[Ròcha d'a Peirós]] | nòrd-oèst = [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]], </br> [[Marjarida (Corresa)|Marjarida]] }} ==Toponimia== ==Istòria== ==Administracion== * Lo [[chapluec]] es a [[Sarron (Corresa)|Sarron]]. {{ElegitDebuta|insee= 19252 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2026]] |Fin= ([[2032]]) |Identitat= Nicolas Jouve |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= setembre de [[2024]] |Fin= 2026 |Identitat=Jean-Paul Alphonsout |Partit= |Qualitat= retirat EDF }} {{Elegit |Debuta= genèir de [[2017]] |Fin= julhet de 2024 (demission) |Identitat= Xavier Gruat |Partit= |Qualitat= Commerçant, ancian cònsol de Sent Julian }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== 2017 : 851, 2023 : 866. {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion <small> (darrèira populacion coneguda)</small> !Densitat (<small>ab/km²</small>) |- |'''[[Sarron]]''' |19252 |23,76 |444 |19 |- |[[Sent Julian de Baurt|Sent Julian de Bòrt]] |19218 |30,63 |401 |13 |- |} ==Luecs e monuments== <gallery> Château_de_Pierrefite.jpg|Chastel de Pèirafita. Saint-Julien-près-Bort_site_Saint-Nazaire.JPG|Site de Sant Nazari. Sarroux_église.JPG|La gleisa Sant Bertomiu de Sarron. Église_Saint-Joseph-de-Vaux.jpg|La gleisa Sant Josep de Vaus. Sarroux_-_Saint_Julien,_mairie.jpg|L'ostal de comuna. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== <references/> jr8eqiexpqo2tj6t93iwwix5mgfnb9k 0 200680 2509008 2508053 2026-09-21T21:50:59Z Poiuytrell 61256 /* */ 2509008 wikitext text/x-wiki {{ortografia}} <!--Article redigit en lengadocian--> Lo '''fraire''' (var. '''frair''', '''hrair''') es lo parent mascle –biologic o social– nascut dels meteisses parents, o del meteis paire o maire, coma un autre. La condicion d'èsser fraire es dita '''frairessa''', '''frairetat''', '''frairiá''' o '''fraternitat'''. Lo fraire mai grand en atge es lo (fraire(e) o hrair) '''màger''', '''grand''' o l''''ainat'''. Lo fraire mai pichon en atge es lo '''benjamin''', lo (fraire(e) o hrair) '''mendre''' o '''menut''' o lo '''minhòt''', o lo '''cabdèt''', lo '''darrièr'' (en gascon: ''capdèth'', ''darrèra'', ''darrèira'') e colloquialament lo ''cachaniu'', ''caganís''/''caganid''/''caganiu'', ''cagairòl'', ''cagandre'', ''cacandre'', ''cacambre'', ''caganen'', ''cagatrauc'', ''capcoat'', ''coasson'', ''cogossòu'', ''cova-niset'', ''escoàs'', ''gastanís''/''gastaniu'', ''peton'', ''rasclon'', ''recoquet'', ''sens-tu-fariam'' o ''tardon'' (en gascon: ''escarranid'', ''escarra-sac'', ''escarralh'', ''coarro'' o ''engranhon''). Lo fraire a travèrs del paire o de la maire es dit '''mièg fraire''', '''fraire d'un latz''' o '''frairastre''' (en gascon: ''miei frair''/''hrai'', ''frair''/''hrair de mieitat'', ''frairast''(''r'')''e''/''hairast''(''r'')''e''). Quand es a travèrs del paire solament es dit '''fraire de paire'''. Quand es a travèrs de la maire solament es dit '''fraire de maire''' o '''fraire uterin'''. '''Fraire''' '''de lach'''/'''lait''', '''de popa'', '''de noiriça''', (var. frair/hair de...). qje5559lxy0wikskb36o7zupzr68bjt 2509009 2509008 2026-09-21T21:51:22Z Poiuytrell 61256 /* */ 2509009 wikitext text/x-wiki {{ortografia}} <!--Article redigit en lengadocian--> Lo '''fraire''' (var. '''frair''', '''hrair''') es lo parent mascle –biologic o social– nascut dels meteisses parents, o del meteis paire o maire, coma un autre. La condicion d'èsser fraire es dita '''frairessa''', '''frairetat''', '''frairiá''' o '''fraternitat'''. Lo fraire mai grand en atge es lo (fraire(e) o hrair) '''màger''', '''grand''' o l''''ainat'''. Lo fraire mai pichon en atge es lo '''benjamin''', lo (fraire(e) o hrair) '''mendre''' o '''menut''' o lo '''minhòt''', o lo '''cabdèt''', lo '''darrièr''' (en gascon: ''capdèth'', ''darrèra'', ''darrèira'') e colloquialament lo ''cachaniu'', ''caganís''/''caganid''/''caganiu'', ''cagairòl'', ''cagandre'', ''cacandre'', ''cacambre'', ''caganen'', ''cagatrauc'', ''capcoat'', ''coasson'', ''cogossòu'', ''cova-niset'', ''escoàs'', ''gastanís''/''gastaniu'', ''peton'', ''rasclon'', ''recoquet'', ''sens-tu-fariam'' o ''tardon'' (en gascon: ''escarranid'', ''escarra-sac'', ''escarralh'', ''coarro'' o ''engranhon''). Lo fraire a travèrs del paire o de la maire es dit '''mièg fraire''', '''fraire d'un latz''' o '''frairastre''' (en gascon: ''miei frair''/''hrai'', ''frair''/''hrair de mieitat'', ''frairast''(''r'')''e''/''hairast''(''r'')''e''). Quand es a travèrs del paire solament es dit '''fraire de paire'''. Quand es a travèrs de la maire solament es dit '''fraire de maire''' o '''fraire uterin'''. '''Fraire''' '''de lach'''/'''lait''', '''de popa'', '''de noiriça''', (var. frair/hair de...). muyikbr43yhzcq3ucgje3fnw1g3nqzu 0 200681 2509007 2508052 2026-09-21T21:50:46Z Poiuytrell 61256 /* */ 2509007 wikitext text/x-wiki {{ortografia}} <!--Article redigit en lengadocian--> La '''sòrre''' (var. '''sòr''', '''seror''') es lo parent femèla –biologic o social– nascut dels meteisses parents, o del meteis paire o maire, coma un autre o una autra. La condicion d'èsser sòrre es dita '''sororitat'''. La sòrre mai granda en atge es la (sòr(re) o seror) '''màger''', '''granda''' o l''''ainada'''. La sòrre mai pichona en atge es la '''benjamina''', la (sòr(re) o seror) '''mendra''' o '''menuda''' o la '''minhòta''', la '''cabdèta''', la '''darrièra'' (en gascon: ''capdèta/capdèra'', ''darrèra'', ''darrèira''), e colloquialament la ''cachaniu'', ''caganís''/''caganid''/''caganiu'', ''cacau'', ''cagairòla'', ''cagandra'', ''cacandra'', ''cacambra'', ''caganena'', ''cagatrauc'', ''capcoada'' (?), ''coassona'', ''cogossòla'', ''cova-niset'', ''escoassa'', ''gastanís''/''gastaniu'', ''petona'', ''rasclona'', ''recoqueta'', ''sens-tu-fariam'', ''tardona'' (en gascon: ''escarranid'', ''escarra-sac'', ''escarralh'', ''coarra'' o ''engranhona''). La sòrre a travèrs del paire o de la maire es dita '''mièja sòrre''', '''sòrre d'un latz''' o '''sorrastra''' (en gascon: ''mieia seror'', ''seror de mieitat''). Quand es a travèrs del paire solament es dita '''sòrre de paire'''. Quand es a travèrs de la maire solament es dita '''sòrre de maire''' o '''sòrre uterina'''. '''Sòrre''' '''de lach'''/'''lait''', '''de popa'', '''de noiriça'', (var. sòr, gasc. seror de...). 8bzyym2rkwezmc2hb3vc99c31rvo97c 2509010 2509007 2026-09-21T21:55:42Z Poiuytrell 61256 /* */ 2509010 wikitext text/x-wiki {{ortografia}} <!--Article redigit en lengadocian--> La '''sòrre''' (var. '''sòr''', '''seror''') es lo parent femèla –biologic o social– nascut dels meteisses parents, o del meteis paire o maire, coma un autre o una autra. La condicion d'èsser sòrre es dita '''sororitat'''. La sòrre mai granda en atge es la (sòr(re) o seror) '''màger''', '''granda''' o l''''ainada'''. La sòrre mai pichona en atge es la '''benjamina''', la (sòr(re) o seror) '''mendra''' o '''menuda''' o la '''minhòta''', la '''cabdèta''', la '''darrièra''' (en gascon: ''capdèta/capdèra'', ''darrèra'', ''darrèira''), e colloquialament la ''cachaniu'', ''caganís''/''caganid''/''caganiu'', ''cacau'', ''cagairòla'', ''cagandra'', ''cacandra'', ''cacambra'', ''caganena'', ''cagatrauc'', ''capcoada'' (?), ''coassona'', ''cogossòla'', ''cova-niset'', ''escoassa'', ''gastanís''/''gastaniu'', ''petona'', ''rasclona'', ''recoqueta'', ''sens-tu-fariam'', ''tardona'' (en gascon: ''escarranid'', ''escarra-sac'', ''escarralh'', ''coarra'' o ''engranhona''). La sòrre a travèrs del paire o de la maire es dita '''mièja sòrre''', '''sòrre d'un latz''' o '''sorrastra''' (en gascon: ''mieia seror'', ''seror de mieitat''). Quand es a travèrs del paire solament es dita '''sòrre de paire'''. Quand es a travèrs de la maire solament es dita '''sòrre de maire''' o '''sòrre uterina'''. '''Sòrre''' '''de lach'''/'''lait''', '''de popa'', '''de noiriça'', (var. sòr, gasc. seror de...). h1nl9jsj02hwu6knbqv2kqxbzxujp20 0 201531 2509004 2508895 2026-09-21T20:49:44Z Briantin de Montrei 37340 Correccion d'ortografia: Picèn. 2509004 wikitext text/x-wiki {{Omon|Pentapòli}} [[File:La Pentapoli della costa Adriatica.png|vinheta|En [[roge]], las cinc ciutats de la pentapòli adriatica. En [[irange]], autres ciutats de l'[[Exarcat de Ravena]].]] En [[Itàlia bizantina]], lo '''Ducat de la Pentapòli'''<ref group=Nt>Variacion dialectala:<br/>*'''Ducat dera Pentapòli''' en [[gascon]];<br/>*'''Duchat de la Pentapòli''' en [[nòrd-occitan]], [[gavaudanés (sosdialècte)|gavaudanés]], e [[Bas-vivarés (parlar)|bas-vivarés]].</ref> èra una circonscripcion militara governada per un [[duc]] (''dux'') nomenat per e jos l'autoritat de l'[[Exarcat de Ravena|exarca de Ravena]] (584-751). En realitat lo ducat comprenguèt doas pentapòlis (del grèc "πεντάπολις", "cinc ciutats"): quala maritima (comprenent las ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e quala annonària o montana (comprenent las ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]). Per aquesta rason, lo ducat de còps s'anomena "doble pentapòli" o "decapòli". ==La pentapòli maritima== Aqueste districte compreniá los territòris de cinc importants [[diocèsi|ciutats episcopalas]]: [[Diocèsi de Rimini|Rimini]], [[Diocèsi de Pesaro|Pesaro]], [[Archidiocèsi d'Ancona-Osimo|Ancona]], [[Diocèsi de Fano-Fossombrone-Cagli-Pergola|Fano]], e [[Diocèsi de Senigallia|Senigallia]]. Inicialament èra subjècte al govèrn de l'[[exarca]] de Ravena. Mai tard ganhèt una cèrta autonomia. Auèi los territòris de la Pentapòli son incluses entre [[Romanha]] e las [[Marchas]]. A l'epòca de sa constitucion confinava al nòrd amb lo nuclèu central de l'exarcat governat directament per l'exarca (lo Ravenat). Lo confinh èra lo cors del flume [[Marecchia]]<ref>Paola Novara, ''La Romagna delle pievi'', Il Ponte Vecchio, Cesena 2020, pag. 240.</ref>. Los autres confinhs: a l'èst la [[mar Adriatica]]; a l'oèst, lo long de la crèsta [[Apenins|apenina]], lo [[Ducat de Tuscia]] (establit pels [[Langobards]] en [[570]]); al sud-oèst lo [[Ducat de Perosa]] o lo [[Corredor Bizantin]], es a dire, aquela franja montanhosa de territòris [[Empèri Bizantin|bizantins]] que religava Ravena a [[Roma]]; e al sud, sul lièch del flume [[Musone (Marchas)|Misco]] (ara Musone), lo [[Ducat d'Espolet]], establit per los [[Langobards]] en [[570]]. La Pentapòli maritima s'estendiá probablament a l'interior fins als [[Apenins|montanhas apeninas]], e benlèu al delà. Sa ciutat mai meridionala èra Humana ([[Numana]]) sus la riba nòrd del Misco. Lo ''[[Dux]]'' de la Pentapòli residava probablament a [[Rimini]]<ref>Enciclopedia Treccani, voce ''[http://www.treccani.it/enciclopedia/pentapoli_%28Enciclopedia-Italiana%29/ Pentapoli]'', da cui si cita: ''È probabile, ma non certo, che Rimini ne fosse la capitale''.</ref>. Lo ''Dux'' èra a l'encòp l'autoritat civila e militara; jos son comandament aviá un ''numerus'', la garnison permanenta compausada de circa 500 infantariás. Lo Papa [[Gregòri Ier|Gregòri lo Grand]] menciona lo ''Numerus Ariminiensis'' en [[591]]. En la ciutat existiá un quartièr fortificat près del [[pont de Tibèri|pont roman de Tibèri]]; de mai lo pòrt maritim, a l'embocadura del flume [[Marecchia]], èra nomenat Cort dels Ducs (''Curtis ducibus''), mai tard popularament dicha "la Castellaccia". ==La Pentapòli annonària o montana== La Pentapòli annonària, dicha tanben montana, èra constituïda de las ciutats episcopalas de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]], de las qualas Cagli e Fossombrone èran situadas al long de la [[Via Flaminia]] consulara, es a dire, la partida septentrionala de l'anomenat [[Corredor Bizantin]], la franja de tèrra que religava [[Ravena]] a [[Roma]], las doas vilas principalas de l'Exarcat d'Itàlia. Divèrses estudioses modèrnes identifican la Pentapòli annonària, que constituïssiá la part intèrna del ducat de la Pentapòli e èra densament fortificat, amb la ''Provincia castellorum'' atestada per la [[Cosmografia de Ravena]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}.</ref><ref>Nella Cosmografia Ravennate, redatta tra la fine del VII e gli inizi dell'VIII secolo, viene affermato ''item Annonaria Pentapolensis est super ipsam Pentapolim, id est Provincia Castellorum'', cfr. {{Obratge|autor=Anonimo Ravennate|títol=Anonymi Ravennatis qui circa saeculum VII vixit De geographia|an=1688|pp=199-200|url=https://www.google.it/books/edition/Anonymi_Ravennatis_qui_circa_saeculum_VI/0jVpAAAAcAAJ?hl=it&gbpv=1&dq}} Diversi studiosi moderni sostengono, sulla base di questo passo della Cosmografia Ravennate, che la parte interna della Pentapoli, quella Annonaria, fosse anche nota come ''Provincia Castellorum'' (cfr. {{cita|Ravegnani 2004|p. 85}}). Altri studiosi, sulla base della testimonianza dell'autore del XII secolo Guido di Ravenna (che nella ''Geographica'' scrive: ''Quinta provinciarum Italiae Annonica Pentapolensis est, super quam regio est quae castellanorum appellata est ab antiquis'') identificano la ''Provincia Castellorum'' con una provincia contigua alla Pentapoli da identificare con le Alpi Appennine ({{cita|Paroli|p. 16}}).</ref> ==Istòria== L'istoriografia modèrna sosten que lo ducat de la Pentapòli foguèt establit al meteis temps que l'exarcat en 584, o al maximun qualques ans mai tard, e mai se las fonts contemporanèas (coma l'Epistolari Gregorian) o mencionan pas explicitament, atestant al maximum la preséncia d'un ''dux'' permanent a Rimini (Gregòri menciona un cèrt Arsicino o Ursicino) a partir de 591: se crei que lo territòri jos sa jurisdiccion, nomenat la "Pentapòli" per de fonts posterioras, inclusiá tanben las ciutats intèrnas d'Urbino, Fossombrone, Jesi, Cagli, e Gubbio.<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 82}}.</ref> En 598 lo ''[[magister militum]]'' Bahan, probablament per èsser identificat amb lo duc de la Pentapòli, envasiguèt lo [[Picèn]] langobard, butant sas conquistas fins a [[Osimo]] abans que son avançada foguèsse arrestada pels langobards d'[[Ducat d'Espolet|Espolet]], menat pel duc [[Ariulf d'Espolet|Ariulf]], près de [[Camerino (Itàlia)|Camerino]].<ref>{{cita|Ravegnani 2004|p. 100}}.</ref> La primièra mencion explicita dins de fonts contemporanèas a la Pentapòli se troba en [[649]] en la letra de Maure, arquevesque de Ravena, al Papa [[Martin Ier (papa)|Martin I]] concernent la controversia sobre lo [[monotelisme]].<ref>{{Obratge|autor=Maure (arquevesque de Ravena)|títol=Epistola unica ad Martinum Ponteficem Romanum adversus monothelitarum haeresim|url=https://documentacatholicaomnia.eu/02m/0648-0648,_Maurus_Ravennatensis_Episcopus,_Epistola_Ad_Martinum_Ponteficem_Romanum,_MLT.pdf}}</ref> Los actes del concili de 680 atestan que [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Fano]], [[Numana]], [[Osimo]] e [[Ancona]] fasián part de la "província de la Pentapòli" (''provinciae Pentapolim'').<ref>{{Obratge|títol=Concilii Actiones I - XI|pagina=155-157|url=https://books.google.it/books?id=wVrAggUFxq8C&printsec=frontcover&hl}} L'inserimento di Altino nella Pentapoli al posto di Rimini nella versione latina del testo è un errore di traduzione dal greco emendato in edizioni critiche successive. Vedasi PBE, [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F37.htm Paulos 13] e [http://www.pbe.kcl.ac.uk/data/D61/F38.htm Paulos 14].</ref> La primièra mencion d'un ducat de la Pentapòli apareis dins la biografia del papa [[Sèrgi Ier|Sèrgi I]] del ''[[Liber pontificalis]]'', ont s'indica qu'en [[692]], a la notícia que l'emperaire [[Justinian II]] aviá enviat lo [[protospatari]] Zacarias a Italia amb d'òrdres per deportar lo pontife a Constantinòble per lo punir per aver pas aprovat las decisions adoptadas al [[Concili in Trullo|Concili ''in Trullo'']], las tropas del ducat pentapolitan (''ducatus etiam Pentapolitani''), amassa amb de solats de Ravena e de los territòris limitròfas, prenguèron la defènsa del Papa Sèrgi I en marchant sus Roma: Zacarias foguèt aital incapable de completar sa mission deguèt puslèu implorar la proteccion del pontife contra las armadas revoltadas.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=París|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=373}}</ref> En qualques fonts del sègle VIII, coma lo ''Liber Pontificalis'' (que dins la biografia del papa [[Zacàrias (papa)|Zacarias I]] utiliza l'expression ''utrarumque Pentapolim'') e una letra de papa [[Adrian I (papa)|Adrian]] a [[Carlesmanhe]] datada de novembre de [[775]] (ont l'expression ''utrarumque Pentapoleos'' es utilizada), es afirmat que i aviá doas Pentapòlis.<ref>{{Obratge|editor=[[Louis Duchesne]]|títol=Le liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire|volum=I|luòc=París|an=1886|url=https://archive.org/stream/duchesne01/duchesne1#page/n5/mode/2up|pagina=429}}</ref><ref>{{Obratge|títol=Codex Carolinus|pagina=580|url=https://www.dmgh.de/mgh_epp_3/index.htm#page/580/mode/1up}}</ref> Dins una letra del papa [[Gregòri II]] a l'emperaire [[Leon III l'Isaurian]] una "decapòli" (''decapolim'') menaçada pels Langobards es mencionada.<ref>{{Obratge|editor=Migne|títol=Patrologia Latina|volum=89|pagina=519|url=https://books.google.it/books?redir_esc=y&hl=it}}</ref> Sus la basa d'aquestas fonts, los studioses utilizan de còps lo tèrme "dobla pentapòli" o "decapòli" per se referir al ducat dins son ensemble, fasent distincion entre una pentapòli maritima (constituïda de las cinc ciutats de [[Rimini]], [[Pesaro]], [[Ancona]], [[Senigallia]] e [[Fano]]) e una pentapòli intèrna o annonària (constituïda de las cinc ciutats de [[Gubbio]], [[Cagli]], [[Urbino]], [[Fossombrone]] e [[Jesi]]).<ref>{{Obratge<!--IT: cita conferenza-->|autor=Roberto Bernacchia|títol=Ascoli e le Marche tra tardoantico e altomedioevo|colleccion=<!--conferenza-->Atti del Convegno di studio; Ascoli Piceno, 5-7 dicembre 2002|an=2004|pagina=294}}</ref> Las doas províncias foguèron conquistadas pels [[Langobards]] entre [[727]] e [[729]]. En [[742]] lo rei [[Liutprand]] arribèt a un acòrdi ambe lo papa [[Zacarias Ier|Zacarias]], acceptant de cedir una part de sas territòris. Mas son successor [[Aistulf (rei)|Aistulf]] trenquèt l'acòrdi. Lo papa [[Estève II (papa)|Estève II]] decidiguèt alara de cridar ajuda a [[Pepin lo Brèu]], lo [[majordòme de palais]] del [[rei dels Francs]]. Coronat rei, en [[754]] Pepin davalèt en Itàlia pel primièr còp, desfaguèt los Langobards en batalha e forcèt lo rei Aistulf a cedir totes los territòris conquistats. Posteriorament lo re dels Francs liurèt aqueles territòris al papa (''[[Promissio Carisiaca]]''), que passèt a formar - amassa amb lo [[Ducat de Roma]] - los [[Estats Pontificaus|Estats de la Glèisa]] naissents. Lo nom de "Pentapòli" e tanben lo ducat amb son sèti a Rimini demorèt penndent qualque temps: las fonts mencionan Maurici (770); Julian (806, ''Iulianus Gloriosus Dux''); Martin (893, dont l'arca funèbra del qual, qu'èra en la [[catedrala de Santa Colomba]], es uèi conservada al [[Rimini#Musèus|Musèu de Rimini]]); benlèu Ors (905). ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== {{Traduccion/Referéncia|it|Pentapoli bizantina}} <references group=Nt/> ===Referéncias=== {{Referéncias}} {{Multibendèl|Portal istòria|Portal Edat Mejana|Portal Itàlia}} [[Categoria:Exarcat de Ravena]] [[Categoria:Istòria d'Itàlia]] [[Categoria:Empèri Bizantin]] dgl2halwqsi00jp8mpdlgu8hd3eu02u 0 201534 2509011 2508816 2026-09-22T04:52:29Z Alaric 506 44932 canton de Bòrt en mai 2509011 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Gropament de comunas |nom={{PAGENAME}} |pais=França|lenga=oc |imatges= |reg= {{Novela Aquitània}} |dept= {{Corresa}} {{Cruesa}} |créacion= 1èr de genier de [[2017]] |nbcom=71 |caplòc= [[Ussèl (Corresa)|Ussèl]] |president= Pierre Chevalier ([[UMP|LR]]) |pop= 31 994 |datapop=[[2022]] |superf= 1784,60 |ectaras= 178460 |dens= 18 |budget= |sitweb= https://hautecorrezecommunaute.fr/ |imatgesfin= |}} [[File:FileLocalisation_EPCI_de_Haute-Corrèze_Communauté_dans_le_Limousin,_France.png|thumb|right|350px|Localizacion dins lo Lemosin]] '''Nauta Corresa Comunautat''' es una intercomunalitat [[França|de la Republica Francesa]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]], lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Son còdi SIREN es 200066744. La lenga autoctòna es l'occitan [[Lemosin (dialecte)|lemosin]] e l'occitan [[auvernhat]]. * Ficha Banatic : [https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200066744-cc-haute-correze-communaute] * Ficha INSEE : [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200066744]. [[File:Localisation_EPCI_de_Haute-Corrèze_Communauté_dans_la_Corrèze,_France.png|thumb|left|190px|Comunas de Corresa]] [[File:Localisation_EPCI_de_Haute-Corrèze_Communauté_dans_la_Creuse_France.png |thumb|right|190px|Comunas de Cruesa]] ==Istòria== La comunautat de comunas fuguet creada lo 1er de genier [[2017]], per fusion oblijada (lei NOTRe), formalizada per l'arrestat prefectorau dau 15 de setembre 2016, de : * la comunautat de comunas de las Gòrjas de Nauta Dordonha (residéncia [[Nòuvic (País d'Ussèl)|Nòuvic]], 13 comunas); * la comunautat de comunas dau País d'Aiguranda (residéncia [[Eiguranda|Aiguranda]], 9 comunas); * la comunautat de comunas de las Fonts de Cruesa (residéncia [[La Cortina]], 13 comunas); * la comunautat de comunas d'Ussèl Maimac Nauta Corresa (residéncia [[Ussèl]], 19 comunas); * la comunautat de comunas de Vaus e Replanats Bortencs (residéncia [[Bòrt]], 10 comunas); * la comunautat de comunas de Bujac Saurnac, Miuvachas (residéncia [[Sent Merd las Aussinas]], 10 de las 18 comunas). [[Bujac]] se retira lo 1er de genier 2023, per aderir a la [[comunautat de comunas de Vesera Monedieras Mila Fonts]]. ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat !Canton davant 2015 |- |[[Baissac (Cruesa)|Baissac]] |23019 | 14,49 | {{popfr23|019}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|019}}/14.49) round 2}}}} | [[canton de la Cortina|La Cortina]] |- |[[Claravau]] |23063 | 27,55 | {{popfr23|063}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|063}}/27.55) round 2}}}} | [[canton de la Cortina|La Cortina]] |- |[[La Cortina]] |23067 | 41,42 | {{popfr23|067}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|067}}/41.42) round 2}}}} | [[canton de la Cortina|La Cortina]] |- |[[Malarèt]] |23119 | 11,8 | {{popfr23|119}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|119}}/11.8) round 2}}}} | [[canton de la Cortina|La Cortina]] |- |[[Manhac (Cruesa)|Manhac]] |23115 | 25,87 | {{popfr23|115}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|115}}/25.87) round 2}}}} | [[canton de la Cortina|La Cortina]] |- |[[Lo Mas d'Artija]] |23125 | 16,21 | {{popfr23|125}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|125}}/16.21) round 2}}}} | [[canton de la Cortina|La Cortina]] |- |[[Sent Marçau lo Vielh]] |23215 | 22,22 | {{popfr23|215}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|215}}/22.22) round 2}}}} | [[canton de la Cortina|La Cortina]] |- |[[Sent Mèrd la Bruelha|Sent Miard la Brolha]] |23221 | 40,19 | {{popfr23|221}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|221}}/40.29) round 2}}}} | [[canton de la Cortina|La Cortina]] |- |[[Sent Orador de Chirosa]] |23224 | 28,58 | {{popfr23|224}} ({{popfr23|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr23|224}}/28.58) round 2}}}} | [[canton de la Cortina|La Cortina]] |- |[[Chirac (Corresa)|Chirac]] |19055 | 20,65 | {{popfr19|055}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|055}}/20.65) round 2}}}} | [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] |- |[[Liginhac]] |19113 | 28,53 | {{popfr19|113}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|113}}/28.53) round 2}}}} | [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] |- |[[La Masiera Bassa]] |19102 | 44,04 | {{popfr19|102}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|102}}/44.04) round 2}}}} | [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] |- |[[Nòuvic (País d'Ussèl)|Nòuvic]] |19148 | 72,88 | {{popfr19|148}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|148}}/72.88) round 2}}}} | [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] |- |[[Paliça]] |19157 | 32,89 | {{popfr19|157}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|157}}/32.89) round 2}}}} | [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] |- |[[Ròcha d'a Peirós]] |19175 | 7,15 | {{popfr19|175}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|175}}/7.15) round 2}}}} | [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] |- |[[Sent Estefe la Genesta]] |19200 | 5,01 | {{popfr19|200}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|200}}/5.01) round 2}}}} | [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] |- |[[Sent Alari al Luc]] |19210 | 10,84 | {{popfr19|210}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|210}}/10.84) round 2}}}} | [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] |- |[[Senta Maria la Panosa]] |19219 | 6,63 | {{popfr19|219}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|219}}/6.63) round 2}}}} | [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] |- |[[Serendon]] |19256 | 34,48 | {{popfr19|256}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|256}}/34.48) round 2}}}} | [[Canton de Nòuvic (Corresa)|Nòuvic]] |- |'''[[Bòrt]]''' |19028 | 15,07 | {{popfr19|028}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|028}}/15.07) round 2}}}} | [[Canton de Bòrt|Bòrt]] |- |[[Confolens (Corresa)|Confolenç]] |19167 | 8,47 | {{popfr19|167}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|167}}/8.47) round 2}}}} | [[Canton de Bòrt|Bòrt]] |- |[[Marjarida (Corresa)|Marjarida]] |19128 | 11,65 | {{popfr19|128}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|128}}/11.65) round 2}}}} | [[Canton de Bòrt|Bòrt]] |- |[[Monestièr e Port Dieu|Monestièr Part Deu]] |19142 | 18 | {{popfr19|142}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|142}}/18) round 2}}}} | [[Canton de Bòrt|Bòrt]] |- |[[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet de Bòrt]] |19190 | 17,14 | {{popfr19|190}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|190}}/17.14) round 2}}}} | [[Canton de Bòrt|Bòrt]] |- |[[Sent Julian de Baurt|Sent Julian de Bòrt]] |19218 | 30,63 | {{popfrs19|218}} ({{popfrs19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfrs19|218}}/30.63) round 2}}}} | [[Canton de Bòrt|Bòrt]] |- |[[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]] |19247 | 14,79 | {{popfr19|247}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|247}}/14.79) round 2}}}} | [[Canton de Bòrt|Bòrt]] |- |[[Sarron (Corresa)|Sarron]] |19252 | 23,76 | {{popfrs19|252}} ({{popfrs19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfrs19|252}}/23.76) round 2}}}} | [[Canton de Bòrt|Bòrt]] |- |[[Talamin]] |19266 | 11,84 | {{popfr19|266}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|266}}/11.84) round 2}}}} | [[Canton de Bòrt|Bòrt]] |- |[[Veirièras (Corresa)|Veirièras]] |19283 | 4,1 | {{popfr19|283}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|283}}/4.1) round 2}}}} | [[Canton de Bòrt|Bòrt]] |- |} ==Las intercomunalitats== [[Imatge:19-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats de Corresa]] [[Imatge:23-Intercos-2019.png|thumb|left|500px|Mapa de las intercomunalitats de Cruesa]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} [[Categoria:Comunautat de comunas de Corresa]] [[Categoria:Comunautat de comunas de Cruesa]] 691bubq3h3spud6o541qdxbz4cok2j9 0 201544 2509014 2508922 2026-09-22T05:54:19Z Alaric 506 44932 2509014 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton de Bòrt |imatge = Map canton code 19 05.svg | reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]] | dept={{Corresa}} | arrt= [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] |vila= [[Bòrt]] |nbcom= 10 |canton=1905 |km²= 155,60 |cons= Jean-Pierre Dupont (RPR) |datas= [[1974]]-[[2015]] |}} Lo '''canton de Bòrt''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins l'[[arrondiment d'Ussèl]], lo [[departaments franceses|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lemosin (region)|Lemosin]], avòra de [[Novèla Aquitània]]. Dempuèi [[2015]], totas las comunas son dins lo [[canton de Nauta Dordonha]] (burèu centralizator [[Bòrt]]). </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment d'Ussèl]] davant 2015.''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |'''[[Bòrt]]''' |19028 | 15,07 | {{popfr19|028}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|028}}/15.07) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Confolens (Corresa)|Confolenç]] |19167 | 8,47 | {{popfr19|167}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|167}}/8.47) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Marjarida (Corresa)|Marjarida]] |19128 | 11,65 | {{popfr19|128}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|128}}/11.65) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Monestièr e Port Dieu]] |19142 | 18 | {{popfr19|142}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|142}}/18) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Bonet prep Baurt]] (sic) |19190 | 17,14 | {{popfr19|190}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|190}}/17.14) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Julian de Baurt]] sic |19218 | 30,63 | {{popfrs19|218}} ({{popfrs19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfrs19|218}}/30.63) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Victor (Corresa)|Sent Victor]] |19247 | 14,79 | {{popfr19|247}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|247}}/14.79) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sarron (Corresa)|Sarron]] |19252 | 23,76 | {{popfrs19|252}} ({{popfrs19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfrs19|252}}/23.76) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Talamin]] |19266 | 11,84 | {{popfr19|266}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|266}}/11.84) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Veirièras (Corresa)|Veirièras]] |19283 | 4,1 | {{popfr19|283}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|283}}/4.1) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas de [[Sent Bonet prep Baurt|Sent Bonet]], [[Talamin]] e [[Veirièras (Corresa)|Veirièras]] èran delh canton d'[[Ussèl (Corresa)|Ussèl]], las autras sèt comunas èran delh canton de Bòrt. En 1801, totas las comunas citadas passèron dins lo canton de Bòrt <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, lo canton de Bòrt saguèt suprimit per las eleccions departamentalas de 2015 e passèt entièrament dins lo canton de Nauta Dordonha (mas lo bureu centralizator es [[Bòrt]]), en aplicacion delh decret delh 14 de feurèir de 2014, en seguda de las leis delh 17 de mai de 2013 (lei organique 2013-402 e lei 2013-403) <ref>http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&categorieLien= ''Lei n° 2013-403 delh 17 de mai de 2013 relativa a l'eleccion delhs conselhiers departamentaus, delhs conselhiers municipaus e delhs conselhiers comunautaris, e que modifica lo chalendèir electorau'', 17 de mai de 2013, Jornau oficiau de la Republica Francesa n° 0114 delh 18 de mai de 2013, p. 8242</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} sefqwzwna2a8ua6w90bmzkkyamasiny 0 201545 2509016 2026-09-22T06:12:38Z Alaric 506 44932 Creacion de la pagina amb « {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton d'Ussèl-Èst |imatge = Map canton code 19 27.svg | reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]] | dept={{Corresa}} | arrt= [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] |vila= [[Ussèl]] |nbcom= 5 + fraccion |canton=1927 |km²= 147 |cons= Daniel Delpy ([[UMP]]) |datas= [[2011]]-[[2015]] |}} Lo '''canton d'Ussèl-Èst''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada di... » 2509016 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox Canton de França |carta=oc |nom=Canton d'Ussèl-Èst |imatge = Map canton code 19 27.svg | reg= [[Lemosin (region)|Lemosin]] | dept={{Corresa}} | arrt= [[Arrondiment d'Ussèl|Ussèl]] |vila= [[Ussèl]] |nbcom= 5 + fraccion |canton=1927 |km²= 147 |cons= Daniel Delpy ([[UMP]]) |datas= [[2011]]-[[2015]] |}} Lo '''canton d'Ussèl-Èst''' es una anciana division administrativa de [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins l'[[arrondiment d'Ussèl]], lo [[departaments franceses|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Lemosin (region)|Lemosin]], aura de [[Novela Aquitània]]. Dempuèi [[2015]], la vila d'Ussèl es dins lo novèu [[canton d'Ussèl]], e las autras cinc comunas dins lo dins lo [[canton de Nauta Dordonha]] (burèu centralizator [[Bòrt]]). </br> '''La mapa es la de l'[[arrondiment d'Ussèl]] davant 2015. La superficia e la densitat son aproximativas. ''' ==Composicion== {|class= "wikitable" !Nom !Width="135"|Còdi INSEE !Superficia (<small>km²</small>) !Populacion !Densitat (<small>ab/km²</small>) !Intercomunalitat |- |[[Mestas]] |19135 | 11,45 | {{popfr19|135}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|135}}/11.45) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Estefe deus Chaus]] |19199 | 34,78 | {{popfr19|199}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|199}}/34.78) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Frejolh]] |19204 | 24,93 | {{popfr19|204}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|204}}/24.93) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |[[Sent Sepieri]] |19201 | 37 | {{popfr19|201}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|201}}/37) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |'''[[Ussèl]]''' (fraccion) |19275 | 50,37 | {{popfr19|275}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|275}}/50.37) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] (residéncia) |- |[[Valhergas]] |19277 | 13,13 | {{popfr19|277}} ({{popfr19|0}}) | {{formatnum:{{#expr:({{popfr19|277}}/13.13) round 2}}}} | [[Nauta Corresa Comunautat]] |- |} ==Istòria== De 1790 a 1801, las comunas de <ref>fichas Cassini-EHESS de las comunas concernidas</ref>. </br> En 2014, quand faguèron una refòrma cantonala, lo canton de , en aplicacion delh decret delh 14 de feurèir de 2014, en seguda de las leis delh 17 de mai de 2013 (lei organique 2013-402 e lei 2013-403) <ref>http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414225&categorieLien= ''Lei n° 2013-403 delh 17 de mai de 2013 relativa a l'eleccion delhs conselhiers departamentaus, delhs conselhiers municipaus e delhs conselhiers comunautaris, e que modifica lo chalendèir electorau'', 17 de mai de 2013, Jornau oficiau de la Republica Francesa n° 0114 delh 18 de mai de 2013, p. 8242</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Lemosin}} 6nigq32qxzs982cyoqi4sgfp6ts5kdz 0 201546 2509020 2026-09-22T08:04:53Z Jfblanc 104 Creacion de la pagina amb « L’'''ascendent''' d’una persona es qualqu’un qu’aquesta persona ne descend per parentat: los parents, los grands, los rèires... son los ascendents d’un individú. Una de las tòcas de la [[genealogia]] es de bastir la lista dels ascendents d’una persona. [[Categoria:Genealogia]] » 2509020 wikitext text/x-wiki L’'''ascendent''' d’una persona es qualqu’un qu’aquesta persona ne descend per parentat: los parents, los grands, los rèires... son los ascendents d’un individú. Una de las tòcas de la [[genealogia]] es de bastir la lista dels ascendents d’una persona. [[Categoria:Genealogia]] os90orexm2tqrbgsm1uhnnbg10whden 2509021 2509020 2026-09-22T08:09:03Z Jfblanc 104 2509021 wikitext text/x-wiki L’'''ascendent''' d’una persona es qualqu’un qu’aquesta persona ne descend per parentat: los parents, los grands, los rèires... son los ascendents d’un individú. Se pòt tanben díser aujòl ([[Lengadocian|lengadocian]]), aujòu ([[Gascon|gascon]]), avi ([[Provençau|provençal]]). Una de las tòcas de la [[genealogia]] es de bastir la lista dels ascendents d’una persona. [[Categoria:Genealogia]] rpqy2qm6emqjt9n9okicf05did5zhwr 2509022 2509021 2026-09-22T08:23:04Z Jfblanc 104 2509022 wikitext text/x-wiki L’'''ascendent''' d’una persona es qualqu’un qu’aquesta persona ne descend per parentat: los parents, los grands, los rèires... son los ascendents d’un individú. Se pòt tanben díser aujòl ([[Lengadocian|lengadocian]]), aujòu ([[Gascon|gascon]]), avi ([[Provençau|provençal]]). Una de las tòcas de la [[genealogia]] es de bastir la lista dels ascendents d’una persona. ==Denominacion dels ascendents== Cada lenga a un sistèma mai o mens complet per díser los aujòls de qualqu'un. En occitan avèm diferéncias dialectalas tanben. La persona de referéncia se ditz sovent ''de cujus'' (latin: que qual se tracha). {| class="wikitable" |+ Tèxte de la legenda |- ! Generacion !! Nom collectiu !! Òmes !! Femnas !! Catalan !! Italian !! Francés |- | 1 || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula |- | 2 || los parents, paires || lo paire, lo pair || la maire, la mair || el pare, la mare || il padre, la madre || le père, la mère |- | 3 || los grands || lo pepin, lo pairan || la menina, la mairana || el avi, l'àvia || il nonno, la nonna || le grand-père, la grand-mère |- | 4 || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula |- | 5 || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula |- | 6 || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula |- | 7 || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula |- | 8 || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula |- | 9 || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula |- | 10 || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula || Tèxte de la cellula |} ==Numerotacion dels ascendents== En genealogia, s’utiliza sovent la [[Numerotacion d'Eytzinger|numerotacion d’Eytzinger]] (tanben dicha de Sosa-Stradonitz) per numerotar los ascendents d'una persona. Per una persona de numèro N, lo paire es sempre (Nx2) e la maire (Nx2)+1. [[Categoria:Genealogia]] ku3ujvg39j2gdbpj3v76dhkmnf2ifuj